[{"text_idx": "#000000", "text": "Ni aparte memoras la familianojn de Ludoviko Lazaro Zamenhof, la kreinto de Esperanto, kaj la multajn aliajn persekutitajn esperantistojn, kiuj perdis siajn vivojn. Preskau\u0306 c\u0302iuj rektaj familianoj de Zamenhof pereis: nur unu lia nepo transvivis tiujn terurajn jarojn. La Nazia Germanio kontrau\u0306staris Esperanton c\u0302ar g\u0302ia kreinto estis judo kaj pro la tutmondistaj kaj homrajtaj idealoj de la Esperanto-movado."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Universala Esperanto-Asocio funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia komprenig\u0302o kiuj, c\u0302u pro sia raso au\u0306 fizika stato, c\u0302u pro siaj politikaj au\u0306 sociaj konvinkoj, pereis je la manoj de la Nazioj. Ni honoras la memoron de la multaj esperantistoj kiuj tiel pereis kaj ni rekonas la sindonon kaj kurag\u0302on de tiuj kiuj defiis la fortojn de teroro por savi tiujn malmultajn kiuj, minacatajn de murdo, transvivis."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nia asocio prenas homajn rajtojn, tiel kiel ili estas difinitaj en la Universala Deklaracio de la Homaj Rajtoj, kiel g\u0302eneralajn principojn kaj esencajn kondic\u0302ojn de nia agado. Kiel movado kiu strebas al interhomaj komprenig\u0302o kaj kunlaboro, ni solene promesas, fronte al la ekzemplo de la Holokau\u0306sto, fari nian eblon rezisti maljustecon kie ajn kaj kiam ajn g\u0302i okazas."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Fronte al tutmonda ekonomia krizo, pligrandigo de malegalecoj kaj klimataj s\u0302ang\u0302oj, edukado estas akcelilo por progreso kaj problemosolvado. \u201cPor investi en homoj, antau\u0306enigu edukadon\u201d \u2013 jen la temo de la c\u0302i-jara Tago."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pasintjare, en 2022, dum la Pintkunveno por Transformi Edukadon, membros\u0302tatoj de UN decidis investi pli forte kaj efike por antau\u0306enigi edukadon. Nuntempe, bedau\u0306rinde, pli ol duono de la infanoj de la mondo ne kapablas bone legi nek kompreni simplan rakonton, kaj pli ol 240 milionoj da infanoj kaj junuloj ne c\u0302eestas klasojn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Inter la baroj por plena edukado por c\u0302iuj estas lingvaj problemoj. Lingva diskriminacio malebligas al multaj homoj ricevi edukadon en siaj denaskaj lingvoj au\u0306 ec\u0302 en lingvoj kiujn ili komprenas. G\u0302i ankau\u0306 malhelpas diskonigon de scioj akumulitaj de indig\u0302enaj popoloj kaj tradiciaj komunumoj. Egaleco en edukado devas rekoni c\u0302iujn formojn de scioj kaj c\u0302iujn lingvojn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La plej bonaj edukaj medioj proponas vastan ekzercadon en la lingvo au\u0306 lingvoj de lernantoj. Krome, interkomprenig\u0302o kaj interkonatig\u0302o estas bazo por konstrui pacon kaj evoluigon por c\u0302iuj. Lingva diverseco estas fundamenta por inters\u0302ang\u0302i sciojn kaj vivmanierojn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lingvoj ebligas eduki homojn kaj diskonigi sciojn. Ni bezonas c\u0302iujn lingvojn, de c\u0302iuj popoloj kaj komunumoj, por efike atingi tiujn celojn. Ankau\u0306 la internacia lingvo Esperanto proponas vojon por antau\u0306enigi interkomprenig\u0302on, kunlige kun aliaj lingvoj \u2013 kion jam montris la movado por Esperanto kaj la uzo de tiu lingvo por lernejaj inters\u0302ang\u0302oj. Per Esperanto, ni antau\u0306enigas edukadon por c\u0302iuj kaj instigas plenan respekton al c\u0302iuj lingvoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Novaj militoj, pligrandigo de malric\u0302eco kaj klimataj s\u0302ang\u0302oj estas inter nuntempaj defioj, kiuj minacas la tutan Teron kaj ties enlog\u0302antojn. Krome, ni perdas la kuradon por atingi la Celojn por Dau\u0306ripova Evoluigo. Por respondi al tiuj defioj, la solaj vojoj estas interparolo, intertraktado kaj unuig\u0302o."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Necesas novaj klopodoj por vera kunlaboro. Nacioj kaj homoj devas decidi labori por solvi la komunajn defiojn, kaj trovi novajn vojojn por konfido kaj solidareco. Per sincera dialogo, oni povas reaserti komunajn valorojn, kiuj estas egalrajtaj posedaj\u0302oj de c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Lingvo estas la peranto de c\u0302io kion ni faras, de c\u0302iu progreso celante plenan observon de homaj rajtoj, plenan pacon kaj evoluigon por c\u0302iuj. La mondo bezonas unuecon c\u0302irkau\u0306 tiuj fundamentaj ideoj, kaj tiu unueco eblas nur, se ni estas kapablaj respekti diferencojn kaj samtempe esti reciproke au\u0306skultataj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Lingvoj prezentas la diversecon de kulturoj, valoroj kaj vivmanieroj. Estas per lingvoj, ke ni povas agnoski la homecon unu de la alian, konstrui solidarecon kaj kreskigi estimon inter malsamaj homoj. Ni invitas c\u0302iujn, esperantistojn au\u0306 ne, starig\u0302i kaj vivi sub la spirito de interkomprenig\u0302o, espero kaj komuna bono."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sed jam en la jaro 2022 la Esperanto-movado festas propran 75-jaran homrajtan jubileon: nia organizo, la Universala Esperanto-Asocio, kunveninta, unuafoje post la fino de la Dua Mondmilito, en Berno, Svislando, en 1947, deklaris, ke \u201cla respekto de la homrajtoj estas por g\u0302ia laboro esenca kondic\u0302o.\u201d Tiel g\u0302i anticipis la ekvalidig\u0302on de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en 1948 per pli ol unu jaro; kaj tiel, de tiam g\u0302is hodiau\u0306, g\u0302i subtenas la agadon de Unuig\u0302intaj Nacioj kaj Unesko por homaj rajtoj g\u0302enerale kaj lingvaj rajtoj tute aparte."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La sinteno de UEA koncerne homajn rajtojn, lau\u0306 la rezolucio de 1947, \u201cestas diktata de la ideaj celoj de la Esperanto-movado.\u201d La movado por Esperanto ja rilatas al disvastigo de facile akirebla internacia lingvo por c\u0302ies uzo, sed la idealo malantau\u0306 tiu movado estas ec\u0302 pli vasta: pacigo kaj kunlaborigo de la homoj je tutmonda skalo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En la rezolucio de 1947, Universala Esperanto-Asocio deklaris, ke g\u0302i \u201crilatas simpatie al c\u0302iuj movadoj, kiuj sur nepolitika bazo klopodas efektivigi ideojn identajn tute au\u0306 parte kun la celoj de la Asocio.\u201d Mallonge dirite: UEA laboras kun c\u0302iuj organizoj kiuj celas antau\u0306enigi la supremenciitajn \u201cdignon, liberecon kaj justecon por c\u0302iuj.\u201d Ni invitas c\u0302iujn tiajn organizojn al kunlaboro por la komuna bono."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Festante la 75-an jubileon de sia formala rekono de la homaj rajtoj, la Asocio alvokas al c\u0302iuj homoj kaj organizoj de bona volo, ke ili kunlaboru por la realigo de la bazaj homaj rajtoj kaj por ilia plilarg\u0302igo por la prospero kaj dau\u0306ripovo de nia planedo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Infanoj suferas pli multe ol aliaj homoj pro malric\u0302eco, konfliktoj kaj militoj, dislokigo, perforto kaj diskriminacio, kaj klimats\u0302ang\u0302ig\u0302o."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Infanaj rajtoj transpasas naciajn limojn. Tiel, por garantii la rajtojn de infanoj, oni bezonas tutmondan kunlaboron. Ni alvokas la registarojn de la mondo plenumi la Deklaracion pri Infanaj Rajtoj, la Konvencion pri Infanaj Rajtoj, kaj aliajn interkonsentojn kaj gvidliniojn de la Infana Fonduso de UN (Unicef) kaj de Unesko."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Infanoj havas lingvajn rajtojn. Ili ne suferu diskriminacion pro sia lingvo: ili rajtas uzi kaj antau\u0306enigi sian denaskan lingvon. Ili rajtas ricevi edukadon en tiu lingvo kaj en aliaj aldonaj lingvoj por sia sana disvolvig\u0302o. Ili rajtas al helpo de tradukistoj kaj interpretistoj en publikaj servoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Edukado per denaskaj lingvoj gravas por inkluzivo kaj kvalito de lernado. Se infanoj eklernas per alia lingvo, tio malfaciligas ilian kapablon efike lerni. Lau\u0306 lastatempa raporto de Unesko, kvankam ekzistas novaj klopodoj en pluraj landoj por antau\u0306enigi kulturan kaj lingvan diversecon, c\u0302irkau\u0306 40% de la monda log\u0302antaro aliras edukadon per lingvoj kiujn ili ne parolas au\u0306 komprenas."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La nuna Internacia Jardeko de Indig\u0302enaj Lingvoj (2022-2032) memorigas nin, ke inkluzivo de indig\u0302enaj lingvoj en edukaj sistemoj estas esenca por plifortigi indig\u0302enajn lingvojn kaj kulturojn. Lastatempa esploro de la Konstanta Forumo pri Indig\u0302enaj Demandoj montras, ke, kvankam indig\u0302enaj lingvoj estas leg\u0302e protektataj en pluraj landoj, la nunaj kondic\u0302oj de publikaj politikoj malhelpas uzon de indig\u0302enaj lingvoj kaj favoras unulingvismon en nacia lingvo ec\u0302 en landoj kun grandaj lingvaj minoritatoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Per la internacia lingvo Esperanto, ni diskonigas kaj antau\u0306enigas la principojn kaj celojn de egaleco kaj inkluziveco por c\u0302iuj infanoj. Ni ankau\u0306 aparte atentigas pri la ebleco utiligi Esperanton kiel akcelilon por lingva lernado kaj kiel rimedon por debatado kaj agado pri la rajtoj kaj bonfarto de infanoj c\u0302ie en la mondo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Universala Esperanto-Asocio firme favoras la rajtojn de infanoj c\u0302ie!"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Toleremo estas grava principo en plurecaj socioj. La respekto kaj estimo por aliaj manieroj esti homoj kaj aliaj formoj de esprimo, estas bazo por la transvivo de niaj socioj. Toleremo estas agnosko de la homaj rajtoj kaj liberecoj de c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Toleremo ligig\u0302as kun aliaj demokratiaj valoroj por la serc\u0302ado de felic\u0302o por c\u0302iuj. Tiuj valoroj, kiel ekzemple libereco, justeco kaj egaleco, dependas unu de la aliaj. Toleremo fortigas la kulturon de paco, neperforto, civitaneco, inkluziveco, nediskriminacio kaj esprimlibereco."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Kiel diris la G\u0302enerala Direktoro de Unesko Audrey Azoulay, oni devas protekti kaj antau\u0306enigi diversecon de kulturoj, lingvoj kaj scioj, precipe indig\u0302enaj, tiel ke c\u0302iuj mondrigardoj ric\u0302igu la homaron per dialogo kaj inters\u0302ang\u0302o. Tro multe da utila scio estas fors\u0302losita malantau\u0306 bariloj de lingvo kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Gravas, ke ni plifortigu ekzistantajn vojojn, kaj kreu novajn kanalojn, por konatig\u0302o surbaze de konfido. C\u0302iuj au\u0306skultu kaj estu au\u0306skultataj. En c\u0302iu kulturo oni trovas ideojn pri toleremo: tiujn ni disvastigu por konstrui socian unuig\u0302on kaj harmonion. Sed por tion fari, necesas efikaj kaj egalecaj lingvaj kanaloj inter la popoloj, tiel ke c\u0302iuj homoj povu sin esprimi kaj esti au\u0306skultataj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kiam Zamenhof donacis la internacian lingvon Esperanto al la homaro, li, tion farante, proponis vojon por antau\u0306enigi toleremon. La ideo estas simpla tamen potenca: se oni pli bone interkomprenig\u0302os, oni agnoskos la homecon de c\u0302iuj homoj en c\u0302iu ties diverseco. Tiu celo au\u0306 volo atingi pacon kaj kunlaboron per kompreno kaj alproksimig\u0302o konsistigas la esencon de la spirito de la Internacia Lingvo Esperanto."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En c\u0302i tiu tago ni invitas c\u0302iujn farig\u0302i konstruantoj de toleremo. Lingvoj kaj vortoj estas pli potencaj ol ni kutime agnoskas. Ni celu lingvan egalecon, tiel ke c\u0302iuj homoj povu alig\u0302i al la dialogo de ideoj kaj de kunlaboro kiu necesas en tiuj c\u0302i tempoj kiam la tuta estonteco de la planedo estas minacata. Toleremo estas pli ol dezirinda: g\u0302i estas necesa por ke c\u0302iuj povu vivi en paco kaj en paco solvi la problemojn de la planedo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "En lastaj jaroj, ni travivis multoblig\u0302antajn tutmondajn krizojn, kies efikoj refortigas unu la alian."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ni renkontis la prototipon de eblaj krizoj de la antropocena erao \u2013 kio liveris seriozajn lecionojn kaj minacojn."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Pli kaj pli seriozaj naturaj katastrofoj ankau\u0306 montris, ke ni ne rajtas perdi tempon: ni devas lau\u0306iri vojon de dau\u0306ripova evoluigo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Sekve, Unuig\u0302intaj Nacioj havas du urg\u0302ajn, paralelajn taskojn: mastrumon de krizoj kaj instigadon al transformig\u0302o."}, {"text_idx": "#000035", "text": "UN povas tion fari c\u0302e si, sed pleje gravas tio kion la Membraj S\u0302tatoj mem faras hejme surbaze de komunaj scioj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La Organizo laboras pri praktikaj solvoj surbaze de sciencaj rezultoj kaj la principo de solidareco."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Tamen, por atingi trarompon, necesas restarigi reciprokan konfidon inter la Membraj S\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ni vivas en epoko de milito, kiam, bedau\u0306rinde, oni pridemandas bazajn valorojn en la c\u0302iutaga vivo kaj dum armitaj konfliktoj. Ni ne forgesu la vortojn de Dag Hammarskjo\u0308ld, iama g\u0302enerala sekretario de la Organizo: \u201cOni ne kreis UN por porti la homaron al la C\u0302ielo, sed por savi la homojn el la Infero.\u201d"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mi estas konvinkita, ke UN, kiu atingas 77 jarojn c\u0302i-jare, multon faris, multon faras, kaj multon povos fari en estonteco, por la paco kaj kunlaboro."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Kaj, plej grave: g\u0302i povas helpi la ok miliardojn da civitanoj de la mondo, ke ili g\u0302uu siajn homajn rajtojn libere kaj vivu en pli bonaj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Unuig\u0302intaj Nacioj estas la produkto de espero."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La espero \u2014 kaj firma decido \u2014 post la Dua Mondmilito, transiri el tutmonda konflikto al tutmonda kunlaboro."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Nuntempe, nia organizo estas elprovata kiel neniam antau\u0306e."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Nun, pli ol iam ajn, ni devas vivigi la valorojn kaj principojn de la C\u0302arto de UN en c\u0302iu angulo de la mondo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Donante s\u0302ancon al paco kaj c\u0302esigante konfliktojn kiuj endang\u0302erigas vivojn, estontecojn kaj tutmondan progreson."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Laborante por c\u0302esigi ekstreman malric\u0302econ, redukti malegalecojn, kaj savi la Celojn por Dau\u0306ripova Evoluigo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Protektante nian planedon, inkluzive per rompo de nia adikto al fosiliaj brulaj\u0302oj kaj per tuja startigo de la revolucio de renovigebla energio."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kaj, finfine, ekvilibrante la pesilon de oportunaj\u0302oj kaj liberecoj por virinoj kaj knabinoj, kaj garantiante homajn rajtojn por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Dum ni festas la Tagon de UN, ni renovigu nian esperon kaj nian konvinkon pri tio kion la homaro povas atingi, kiam ni laboras kune, en tuttera solidareco."}, {"text_idx": "#000053", "text": "UN ne regas, sed kunvenigas: g\u0302i estas la ununura loko kie la nacioj de la mondo povas kunveni kiel tuto, diskuti komunajn problemojn kaj trovi komunajn solvojn. Kompreneble, c\u0302io dependas de la nacioj mem, de la volo krei mondon kiu funkcias lau\u0306 la valoroj de la C\u0302arto de UN: paco, justeco kaj socia progreso."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La mondo (tio estas ni c\u0302iuj kaj la naturo kie ni vivas) bezonas renovigitan decidon de la registaroj realigi tiujn celojn. Ni devas firme kaj konstante au\u0306digi nian deziron vivi en tiu mondo kie c\u0302iuj estas liberaj kaj egalaj lau\u0306 digno kaj rajtoj, kaj c\u0302iuj povas kunvivi en harmonio kun la natura medio."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kiel diris la Prezidanto de la 77-a G\u0302enerala Asembleo de UN Csaba Ko\u030bro\u0308si, oni bezonas solvojn pere de solidareco, dau\u0306ripoveco kaj scienco. Ni bezonas konstrui surbaze de tio kio unuigas nin, kaj konstrui konfidon."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Universala Esperanto-Asocio, ekde sia fondig\u0302o en 1908, laboras por montri la gravecon de la lingva flanko en la klopodoj por internacia komprenig\u0302o. Pro tio, nia organizo havas konsultan statuson kun Unuig\u0302intaj Nacioj kaj kun UNESKO, nuntempe aktivas en la estraro de la Konferenco de Neregistaraj Organizoj (CoNGO) kaj ties Komitato pri Lingvoj, kaj subtenas la laboron de la studgrupo pri lingvoj kaj UN."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Inter la celoj de nia organizo, estas agado por superi la lingvan problemon en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon. Ni subtenas lingvan justecon, por ke c\u0302iuj estu au\u0306skultataj en decidoj por la estonteco de la homaro."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Okaze de la Tago de Unuig\u0302intaj Nacioj, ni salutas tiun organizon tiel esencan por la estonteco de nia planedo, promesas nian dau\u0306ran kunlaboron, kaj apelacias al la membraj s\u0302tatoj de UN flankenmeti siajn diferencojn kaj labori ne por siaj propraj interesoj sed por la interesoj de ni c\u0302iuj."}]