[{"text_idx": "#000003", "text": "Rakontoj por beligi la vivon"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La plej multajn el la 28 noveloj oni povus dividi en du kategoriojn: la fabeloj, kie ekstera realismo ne gravas, kaj la edifaj\u0302oj, kiuj povas esti realismaj en detaloj sed kie c\u0302iu bona ago fine estas premiata kaj c\u0302iu malbona punata. Kelkaj el ili tamen estas c\u0302armaj dank\u2019 al la medio kaj etoso."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Sed pluraj noveloj elstaras per pli originala temo, intrigo au\u0306 formo. La titola novelo C\u0302asisto de song\u0302oj estas eta perlo, rakonto pensige metafora surbaze de bona ideo. La lupino estas relative longa novelo, kies protagonisto estas lupino. Ni sekvas s\u0302ian vivon kun parig\u0302ado, naskado de idoj kaj prizorgado de tiuj, kaj tiu vivo prezentig\u0302as ne nur de ekstere. Modest ec\u0302 provas psikologie prezenti la internan memon de la lupino \u2013 jen iom au\u0306daca ideo, sed ne tute malsukcesa."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Renkontig\u0302o estas amare realisma rakonto pri adoptito, kiu renkontas sian biologian patron. La mantelo kaj La blanka kos\u0302maro estas realismaj noveloj, kiuj finig\u0302as per elrevig\u0302oj \u2013 ne por la leganto, sed por la protagonistoj. La enigma silueto estas rakonto iom legendeca. Du dolc\u0302voc\u0302aj sonoriloj estas romantika amrakonto. La soldato - savanto estas jen melankolia jen drama rakonto pri naturkatastrofo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La virinoj en la verkoj de Julian Modest estas aparta temo. Junaj frau\u0306linoj c\u0302iam estas belaj, sveltaj, kun longaj haroj kaj mallongaj jupoj. Iliaj mamoj similas maturajn pomojn, persikojn au\u0306 kiel c\u0302i-verke: \u201cs\u0302iaj mamoj similis al du maturaj cidonioj\u201d. Sed la edzinoj kaj eksedzinoj estas postulemaj megeroj, kiuj volas ke la edzo perlaboru pli da mono, kvankam ili mem ja laboras profesie, krom prizorgi la hejmon. \u201cDarina konstante ripetis, ke aliaj viroj havas grandajn salajrojn kaj la salajro de Vasil estas mizera.\u201d Oni sentas ian profundan elrevig\u0302on pri geedza vivo en multaj el la Modestaj tekstoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La stilo kaj lingvaj\u0302o de C\u0302asisto de song\u0302oj estas simpla kaj klara, kiel c\u0302iam en la verkoj de Julian Modest. En c\u0302i tiu volumo oni apenau\u0306 rimarkas propraj\u0302ojn de orienteu\u0306ropa Esperanto. Mi tamen s\u0302atus mencii kelkajn vortojn, kiujn la au\u0306toro c\u0302i tie kaj aliloke uzas iom aparte. Foje aperas malgrau\u0306 kiel subjunkcio, do en la senco kvankam, kio ne estas g\u0302enerale akceptita. \u201cTamen malgrau\u0306 sepdekjara, Velin bone fartis kaj deziris fis\u0302kaptadi.\u201d Same kiel multaj aliuloj, li uzas servi en la senco prezenti au\u0306 surtabligi, kio ne kongruas kun la normala signifo de la vorto. \u201cIvan [...] servis la menditajn trinkaj\u0302ojn\u201d. Simile li uzas vesti en la senco surmeti, kaj ankau\u0306 tio estas ofta eraro c\u0302e aliuloj. \u201cS\u0302i eniris, malvestis sian mantelon\u201d."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La volumo havas antau\u0306parolon de Lode Van de Velde kaj enkondukon, kie Julian Modest mem klarigas siajn ideojn pri kio estas rakonto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mi j\u0302us finlegis la novan novelaron de Julian Modest alloge titolitan \u201cC\u0302asisto de song\u0302oj\u201d. Kiel kutime okazas c\u0302e mi, mi vere g\u0302uis legante malrapide, kvankam ne nur la g\u0302uo estas kialo de mia malrapideco, sed ankau\u0306 troeco da tempo pasigta c\u0302e la komputilo pro la virtuala instruado de miaj gelernantoj c\u0302ar ni c\u0302iuj vivis fermitaj hejme pro la koronaviruso. Intertempe min ne atingis la papera eldono de la libro, kiun mi legus komforte en mia lito, kiel mi plej multe s\u0302atas fari. Inter duonhoro kaj unu au\u0306 du horoj antau\u0306 la dormo, por mi estas la plej bona tempo por legado \u2013 legado dum kiu oni forgesas la tagajn problemojn kaj tedaj\u0302ojn, kaj okupig\u0302as pri alies vivoj kaj ideoj, kiujn peras la literaturarto. Mi esperas ke vi bone komprenas pri kio mi parolas!"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mi finlegis kaj aliris la komputilon por verki recenzan eseon pri la libro ne volante prokrasti la aferon. Ekzemplo, kiun al mi donas la au\u0306toro, kiu en la lastaj jaroj estas ege produktema kaj produktanta, eldoninte ekde 2016 ec\u0302 ok originalajn Esperantajn librojn, estas envienda kaj parolanta pri vera verkista disciplino, kiun oni povas priskribi per la konata latina proverbo \u201cNula dies sine linea\u201d \u2013 neniu tago sen linio. Ne gravas c\u0302u vi estas profesia verkisto au\u0306 ne \u2013 tio estas profesia labormaniero. Kaj Julian Modest estas profesia Esperanta verkisto lau\u0306 sia laboro, kvakam de tiu laboro, kiel en c\u0302iu malgranda literaturo, au\u0306 pli precize literaturo kun malmultaj legantoj, oni ne povas esti profesia verkisto kiu vivas de la verkado. Tia verkisto povas vivi por la verkado, kion mi bone vidas el la modesta ekzemplo de Modest. Tamen, tiu ekzemplo por mi estas nur fonto de bonintenca envio \u2013 kaj sciante, ke nur sidante super papero au\u0306 c\u0302e komputilo kaj vicigante vortojn kaj ordigante frazojn oni povas verki ion, nun mi faras la samon. Sed post c\u0302i tiu teksto pasos vers\u0302ajne unu monato au\u0306 ec\u0302 pli g\u0302is iu nova teksto. Au\u0306 povas okazi, ke en la sama monato mi verkos ec\u0302 kelkajn tekstojn. Povas okazi, mi skribis, sed al Julian Modest tio ne povas okazi \u2013 li verkas vers\u0302ajne c\u0302iutage, c\u0302ar mi trovis lian frazon eleganta, glata, preciza; trejnita de c\u0302iutaga verkado. Ja mi ege g\u0302uis tiun glatecon, tiun novelistan stilon, kiu per unu malgranda c\u0302apitro, per nur kelkaj frazoj skizas scenografion de loko kie okazas evento, per alia c\u0302apitro konatigas nin kun sia \u201cheroo\u201d kaj jam en la tria c\u0302apitro ni legas la temon kaj intrigon de la novelo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Antau\u0306 du jaroj mi jam skribis pri la novelarto de Julian Modest (pseu\u0306donimo de Georgi Mihalkov, naskita en 1952 en Sofio, Bulgario) recenzante lian novelaron \u201cDancanta kun s\u0302arkoj\u201d kaj nenio s\u0302ang\u0302ig\u0302is en lia verkista kapablo. Tamen, mi devas diri ion novan, c\u0302ar temas pri nova libro, kaj ne estus interese denove paroli pri samaj ecoj de lia arto. Tio, kion mi devas denove akcenti, estas neebleco priskribi simple la novelaron, enhavantan 26 novelojn. Multe pli simple estas paroli pri romano, ec\u0302 se g\u0302ia strukturo estas komplika. Tial mi koncentrig\u0302os nur al iuj elementoj de la novelaro kaj nur al iuj noveloj. Unue mi ankorau\u0306 iom deziras paroli pri la enkondukaj priskriboj kaj ilia ofta lirikeco. Jes, ec\u0302 se temas pri noveloj kun ordinaraj, c\u0302iutagaj okazaj\u0302oj, Modest s\u0302atas en kelkaj frazoj havigi al la leganto scenografion de jarsezono kaj loko kie okazos la evento. Tiel la unua novelo, \u201cFideleco\u201d, komencig\u0302as preskau\u0306 romantike: \u201cLa parko dormis sub la mola neg\u0302a kovrilo. La aleoj silentis senhomaj. La arbobranc\u0302oj neg\u0302arg\u0302entis kaj la glaciaj kristaletoj sur ili respegulis la matenan sunlumon. Au\u0306dig\u0302is nur ies grincantaj pas\u0302oj sur la neg\u0302kovrita pado. Onklino Neda kaj s\u0302ia hundo Rad promenis. Ili pas\u0302is malrapide unu apud la alia en ankorau\u0306 dormanta parko.\u201d Tia komenco kaj la titolo iamaniere precizigas la temon \u2013 fidelan amon de la hundo al sia mastrino. Kaj jes, tio estas la temo, sed se vi tralegos la novelon, vi vidos ke g\u0302i verdire estas pli realisma ol romantika. Iamaniere la priskriboj estas tio, kion vidas la personoj, ekzemple en \u201cLa nova lernejo\u201d la printempon el al unua alineo rigardis Kalojan, kiu \u201cs\u0302oforis malrapide al urbo Burgo\u201d, \u201cen la suna aprila mateno\u201d en la komenca frazo de la dua alineo. Li vidis jenon: \u201cLa s\u0302oseo similis al arg\u0302enta rubando, rekta kaj glata. Je g\u0302iaj du flankoj estis verdaj kampoj kaj ietie videblis florantaj arboj kiel fianc\u0302inoj en blankaj roboj. La printempo kiel nevidebla mirakla birdo etendis vastajn flugilojn kaj la naturo vekig\u0302is por nova vivo.\u201d Plej ofte tiuj priskriboj ne estas nura fono, io lirika, poeta en nia au\u0306toro, kio tamen videblas en ili. Nome, s\u0302ajnas ke li iamaniere, kiel au\u0306toroj de la romantikismo, kredas je ligitecon inter homo kaj naturo. Tiel en la novelo \u201cLa violonisto\u201d, au\u0306tuna enscenigo kun iom pli da frazoj ol cetere, inter kiuj elstaras bildo de kas\u0302tanarbaj branc\u0302oj, kiuj \u201csimilas al brakoj, etenditaj pete al la c\u0302ielo\u201d, estas vere metaforo por sentoj de Slava, kies filino Elka \u201clog\u0302as malproksime, trans maroj kaj oceanoj\u201d, kaj Slava vivas solace c\u0302ar \u201cLa homoj, kiujn s\u0302i amis forpasis unu post la alia. Ili, kiel la arbofolioj, forflugis ien, pelitaj de frosta vento.\u201d Ankorau\u0306 pli gravas priskribo komence de \u201cLa blanka kos\u0302maro\u201d: \u201cEn la hospitala c\u0302ambro c\u0302io estis blanka: la muroj, la plafono, la lito, la littukoj, la kuseno, la lampo... La blanka koloro turmentis Marian. S\u0302ajne s\u0302i kus\u0302is sub peza blanka lavango kaj ne povis spiri. Maria fermis okulojn, sed dau\u0306re s\u0302i vidis blankajn montojn, blankajn riverojn, nubojn, virojn en blankaj kostumoj kaj virinojn en blankaj roboj. Neniam antau\u0306e Maria opiniis, ke la blanka koloro estas tiel turmenta. Lau\u0306 s\u0302i la nigra koloro estis inkuba: la koloro de la morto, de la malsanoj, de la tristo, de la senespero, de la suferoj... Tial Maria ne kutimis ac\u0302eti nigrakolorajn vestojn. S\u0302i ne s\u0302atis la mallumon kaj la obskuron.\u201d El tiu turmenta troo de blankeco s\u0302in savas kontakto kun juna flegistino, kiu iom poste eniras en s\u0302ian vivon kiel amikino, log\u0302anta c\u0302e li kaj lia edzo. Sed kiam post iom da tempo la junulino graveda foriras de ili, post infannaskig\u0302o mistero de s\u0302ia foriro kaj silento malkas\u0302ig\u0302as kiel la edza malfideleco kaj al Maria okazas ke \u201cpeza lavango kovris s\u0302in kaj c\u0302io ig\u0302is kos\u0302mare blanka.\u201d Jen kiel la priskriba motivo farig\u0302as motivo per kiu komencig\u0302as la novelo, sed kiu same revenas fine kiel iaspeca konkludo de la novelo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La motivoj kaj ilia prezento"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mi jam diris ke la novelaro enhavas 26 diverstemajn novelojn. Krome, la lerta rakontanto kia Modest estas, ne estas difinita per la elektitaj temo kaj motivoj; tono kaj gvidado de la rakonto de la komenco g\u0302is la fino, kun c\u0302iama klopodo surprizi la leganton, rakonti ion alian ol oni supozas, spekti sian heroon en la momento de gravaj vivospertoj kaj vivos\u0302ang\u0302oj, vere difinas la majstron. Tiel iu ajn motiva kaj tema grupigo nenion dirus pri la novelaro. Pli gravas vidi kiel la au\u0306toro sentas gravecon de iuj ideoj kaj faroj de siaj roluloj kaj en kian atmosferon li metas ilin. Julian Modest ne estas unuflanka, unudimensia au\u0306toro; li ne verkas nur realisme au\u0306 nur romantike, nur fabelmaniere au\u0306 grize kiel iuj modernaj au\u0306toroj s\u0302atas priskribi grizecon de la vivo. Ja kun tiom da malsamaj enrigardoj en homajn vivojn (jes, literaturaj\u0302oj priskribas homajn vivojn, ec\u0302 kiam ili estas elpensaj\u0302oj!), la vivo ne povas esti griza \u2013 abundeco de homaj kondutoj, deziroj, agoj kaj sortoj pli similas al c\u0302ielarko. Nur tial ankau\u0306 la literaturo povas esti interesa \u2013 se ni c\u0302iuj estus samaj kaj c\u0302io en niaj vivoj estus sama \u2013 nenio interesa estus por priskribi, rakonti, kaj, fine, legi."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Estas tuta vico da bonegaj noveloj en c\u0302i tiu novelaro. En \u201cLa letero\u201d filino intervenas en la solecan vivon de sia patro vidvo uzante fejsbukon, en \u201cLa mantelo\u201d io, kio en la manoj de nespertaj au\u0306toroj farig\u0302us dolc\u0302eta amrakonto, ricevas bonegan turnon, same kiel neatenditaj\u0302oj okazantaj en \u201cRenkontig\u0302o\u201d inter nekonata patro, kiu pasigis 18 jarojn en malliberejo kaj lia filo kaj en akra fino de la \u201cLa nobla kavaliro\u201d, kies titolo estas vera trompo, havanta nenion kun la situacio de la homo kiu post longa ruinig\u0302o esperas kaj bildigas al si ian prosperon, kaj lian rideton forvis\u0302as la filina demando: \u201cPac\u0302jo (...) Kial vi humilig\u0302as?\u201d Tre plac\u0302is al mi \u201cLa incedio\u201d, \u201cEnvio\u201d, belega rememoro pri infanjaroj kaj la patro de la heroino de \u201cLa plej bela memoro\u201d, \u201cLa enigma silueto\u201d, \u201cLa boato\u201d, iom mistera \u201cSinjoro Dimov kaj la pupo\u201d kaj la fina, tute mallonga, nur iom pli ol unupag\u0302a \u201cOnklino Dora\u201d, pri Dora, kiu au\u0306guras el kaforestaj\u0302oj. La au\u0306toro elektis fini per la espero. Nome, kiam juna virino venis kun bukedo da rozoj danki al onklino Dora por bona au\u0306guro \u2013 la edzo revenis \u2013 s\u0302i respondis al la demando de la rakontisto \u201ckiel s\u0302i antau\u0306vidis, ke la edzo de la virino revenos\u201d: \u201cNenion mi antau\u0306vidis. Mi nur donis al s\u0302i esperon. Ja ne eblas vivi sen espero.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Sed mi faros mian finon. Por tio mi elektis tri novelojn. Unue iom da sag\u0302eco el \u201cLa monah\u0302ejo Sankta Ilia\u201d. Tie sukcesa entreprenisto preskau\u0306 pereis en la montara arbaro pro subita s\u0302tormo. Veninte en monah\u0302ejon, felic\u0302a c\u0302ar li savig\u0302is, li deziras donaci ion al la monah\u0302oj kiuj tie vivas mizere, sen kurento ... Sed la monah\u0302o kun kiu li parolis diris ke ili bezonas nenion, c\u0302ar \u201cni c\u0302iuj estas provizore sur Tero\u201d. Interese ke c\u0302io okazas ie c\u0302e Verdograd \u2013 kombino de Esperanta vorto verdo kaj slava vorto grad, kiu signifas urbon. Tiuj, kiuj jam legis la verkojn de Modest, povis rimarki ke li s\u0302atas iomete ludi kun Esperantigo de iuj nomoj kaj klopodas enmeti iujn spertojn de Esperanta movadano en siajn verkojn. Tial ekzistas Ora valo, kaj la titolnovelo \u201cC\u0302asisto de song\u0302oj\u201d komencig\u0302as jene: \u201cNeniam mi forgesos la c\u0302asiston de song\u0302oj. Li estis alta, maldika kun blanka hararo longa g\u0302is la s\u0302ultroj, krispa kiel maraj ondoj. La c\u0302asisto de song\u0302oj venis en nian urbeton c\u0302iujare la 26an de julio. Mi bone memoras la daton, c\u0302ar la 26an de julio aperis la lernolibro de doktoro Esperanto. C\u0302iujare la 26an de julio en nia urbeto, sur la c\u0302efa placo, proksime al preg\u0302ejo, estas granda bazaro.\u201d Videblas ke la rakontanto en c\u0302i novelo estas ne nur esperantisto, sed g\u0302isostulo, al kiu apero de la Zamenhofa unua lernolibro estas festotago, lau\u0306 kiu li mezuras sian memoron pri la c\u0302asisto de song\u0302oj. Kaj krome, rakontante realece au\u0306 romantike, tragike au\u0306 kun espero, li parolas pri rakontado kiel pri miraklo kaj diras: \u201cJa, en la vivo nepre devas esti iu, kiu montros al ni la vojon al la revoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ege impresis min la novelo \u201cLa lupino\u201d. G\u0302i estas tre neordinara, c\u0302ar en la fokuso de la intereso de Julian Modest trovig\u0302as homoj kaj iliaj destinoj, ilia psikologio. En c\u0302i tiu novelo, kun karakterizoj de fablo kaj fabelo, ni eniras la pensojn de la lupino \u2013 patrino. La komenca sceno diferencas de la plejparto de la aliaj noveloj. Nur unu vorto por priskribi la jarsezonon kaj la c\u0302irkauj\u0302on, kaj poste ni eniras \u201cin medias res\u201d \u2013 en la centron de la problemo: \u201cNeg\u0302is. En la truo la lupetoj plorg\u0302emis malsataj. Kelkajn tagojn jam ili mang\u0302is nenion. (...) Dum tiu c\u0302i vintro estis dang\u0302ere serc\u0302i nutraj\u0302on, sed la turmenta plorg\u0302emo de la lupetoj boris truon en la brusto de la lupino.\u201d Jes, tio estas rakonto pri la lupinopatrino kiu devas trovi nutraj\u0302on por siaj lupidoj, sed la plejgrandan parton de la novelo okupas priskribo de s\u0302ia amindumado kaj de la batalo de la plej gravaj, la plej fortaj maskloj c\u0302irkau\u0306 s\u0302i. En tiuj partoj Julian Modest vere malbremsis sian bezonon por vortpentri sentojn kaj okazaj\u0302ojn. Jes, naturajn sentojn de la pasio kiu movigas c\u0302iujn rolantojn, pasio kiu estas instinkto por vivi, sed ankau\u0306 gvidas al la morto. Okazas ina ludo kun aro de la lupoj: \u201cPer siaj akraj verdaj pupiloj la lupoj tiel rigardis g\u0302in, kvazau\u0306 en la lupaj korpoj brulis fajro. Tamen la rigardoj de la lupoj ne estis kruelaj. En iliaj okuloj videblis ia brilo, io simila al soifo au\u0306 al preteco fari c\u0302ion por la lupino, sed la lupino estis ruza. G\u0302i s\u0302ajnigis, ke ne komprenas la deziron de la lupoj. La sama fajro bruligis g\u0302ian korpon. La lupino alloge movis sian voston, g\u0302iaj verdaj okuloj estis kiel dolc\u0302a veneno. La lupino rigardis au\u0306 tiun, au\u0306 alian lupon kaj iliaj koroj plenplenis pro deziro kaj dolc\u0302a doloro.\u201d Sed same s\u0302i estis parto de tiu ludo kaj c\u0302io transformig\u0302is en veran, kruelan, g\u0302ismortan batalon: \u201cEn tiu c\u0302i momento c\u0302iuj lupoj saltis unu kontrau\u0306 alia kiel frenezaj kaj komencig\u0302is kruela batalo. Ululoj, hurloj, mug\u0302adoj vekis la dormantan arbaron. Nur la frida luno estis la sola muta atestanto de la batalo. Grincis dentoj, diss\u0302irig\u0302is feloj, varmaj sangaj gutoj surs\u0302prucis la herbon kaj la foliojn. La lupino neniam g\u0302is nun vidis tian kruelan sangavidan batalon. En g\u0302ia koro brulis fajro. La lupino konsciis, ke la batalo estas pri g\u0302i. La plej forta lupo, la venkinto obsedos g\u0302in.\u201d Nur post tiu lupina memoro pri pasintaj okazaj\u0302oj, vere ekscitaj kaj strec\u0302aj, ni revenas en la nuntempon \u2013 kie al la morto de malpli forta lupo dum la batalo por la amo, aldonig\u0302as la morto de la lupino. Jen du plej gravaj temoj de la arto \u2013 la amo kaj la morto. Kaj c\u0302io tio kun vera konvinkoforto, vera forto impresi la leganton. Kaj se ni al tiu vera dramo en la naturo aldonas multajn aliajn novelojn, videblas ke la vivo havas siajn belajn kaj malbelajn momentojn, ke g\u0302i enhavas amon kaj felic\u0302on, sad ankau\u0306 malg\u0302ojojn, perdojn kaj tragikon. Kaj, nekredeble, kvankam ni c\u0302iuj instigas la felic\u0302an finon, ni devas, ankorau\u0306foje, gviditaj de nia artisto Julian Modest, konfesi ke pli belas tragika fino ke la beleco estas tragika."}, {"text_idx": "#000019", "text": "C\u0302asisto de song\u0302oj de Julian Modest"}]