[{"text_idx": "#000004", "text": "Retroiro de la okcitana: c\u0302u malsukceso de kulturaj iniciatoj au\u0306 fiasko de la s\u0302tato?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ekrankapto de filmeto en YouTube klariganta la historion kaj la nunan c\u0302eeston de la okcitana lingvo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Inter la c\u0302irkau\u0306 dudek tiel nomataj regionaj lingvoj parolataj en c\u0302eflanda Francio [eo], ses enkadrig\u0302as sub la rubriko okcitana [eo] au\u0306 lingvo oc [fr. langue d'oc, elp. langedok]. Parolata de pli ol duonmiliono da homoj kaj nutrita de eduka, komunika, kaj kultura agadoj, la okcitana tamen ankorau\u0306 suferas malkreskon de nombro de siaj parolantoj. Kiu kulpas pri tio?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La okcitana (elparolata \u201cucita\u201d okcitane) prenis sian nomon el dividaj\u0302o de latinidaj lingvoj pri la prononco de la vorto \u201coui\u201d [elp. u\u0306i; signifas jes, ndlr] lau\u0306 ia linio kiu dividas Francion en du partojn. Norde la vorto oui prenas la formon \u201coi\u0308l\u201d, dum en la sudo g\u0302i farig\u0302as \u201coc\u201d [ok], kio poste liveris la terminojn langue d'oc kaj okcitana, ankau\u0306 uzatajn por priskribi la kulturan kaj geografian areon de Okcitanio, kiu reprezentas la plej grandan parton de la sudo de Francio."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La okcitana kiel skribita lingvo estas dokumentita ekde la 10-a jarcento, kaj funkciis kiel literatura, jura kaj bus\u0302a lingvo g\u0302is la 18-a jarcento. Ekde la 19-a jarcento, g\u0302i farig\u0302is lingvo c\u0302efe parolata kiel reganta lingvo de enlog\u0302antoj de Okcitanio, kie multaj ne scipovas la francan."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kiu parolas la okcitanan hodiau\u0306?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Hodiau\u0306, taksoj varias: lingva enketo realigita en 2020 inter 8 000 homoj grandparte el Okcitanio fare de la Oficejo de la okcitana lingvo (Office de la langue occitane), publika institucio kreita en 2016 kiu kovras 22 departementojn, montras ke averag\u0302e 7% de la log\u0302antaro parolas la okcitanan. Tiu populacio reprezentas pli ol duonmilionon da parolantoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Nuntempe oni distingas ses variantojn de la okcitana lau\u0306 regiono kie ili reprezentas la plej grandan nombron da parolantoj: la gaskona, la langvedoka [la lingvo oc, ndlt], la provenca, la au\u0306vernja, la limog\u0302ia kaj la vivaro-alpa."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ekster Francio, du aliaj landoj agnoskas la okcitanan kiel lingvon kun regiona statuso: Hispanio en la Arana Valo [eo] kaj Italio en la Okcitanaj Valoj de Piemonto kaj Ligurio. Monako kalkulas je 15% da okcitanparolantoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En Francio, g\u0302enerale okcitanparolantoj estas 66-jarag\u0302aj homoj log\u0302antaj en kamparo kaj c\u0302efe uzantaj la lingvon en sia familio kaj kun najbaroj. Pli da detaloj pri tiu enketo disponeblas en Youtube en c\u0302i tiu filmeto:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Rilate lernejan edukadon, Okcitanio kalkulas je multaj mergadaj lernejoj nomitaj Calandreta. La okcitana ankau\u0306 estas ofertata kiel elektebla studobjekto c\u0302e lernejoj kaj universitatoj kie eblas akiri superan diplomon pri la okcitanaj lingvo kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Je la amaskomunikila nivelo, ekzistas unu televidkanalo en la okcitana lingvo, OcTele; multaj radiostacioj, g\u0302enerale dulingvaj france kaj okcitane, kaj serio da regionnivelaj informaj retpag\u0302oj en la okcitana. La rolo de amaskomunikiloj estas esenca c\u0302ar ili valorigas lingvon kaj kontribuas al g\u0302ia transigo al ontaj generacioj, tiel ankrante la lingvon en la moderneco kaj en la cifereca kulturo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Kulturo estas ilo kiu permesas konservi la heredaj\u0302on de la pasinteco dum g\u0302i evitas g\u0302ian redukton al folkloro au\u0306 muzeologio. En tiu kampo, Okcitanio havas multajn kulturajn instituciojn kiuj kontribuas al la prestig\u0302o de la lingvo: literaturaj akademioj kiel tiu de Jeux Floraux kiu datig\u0302as de 1694, la fondaj\u0302o Fe\u0301librige kiu datig\u0302as de 1854, la Konstanta Kongreso de la Okcitana Lingvo, la jam menciita Oficejo pri la okcitana lingvo, eldonejoj en la okcitana."}, {"text_idx": "#000021", "text": "C\u0302iuj iniciatoj priskribitaj supre estas pozitivaj kaj atestas pri certa renovigo, tamen unu fakto dau\u0306re veras: la nombro de parolantoj ne c\u0302esas malkreski. La manko de kulturaj iniciatoj ne s\u0302ajnas esti la kialo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Efektive ankau\u0306 estas politikaj faktoroj same esencaj. Unu el la c\u0302efaj kialoj estas la altrudo de la franca, kiu de tri jarcentoj akumulas jurajn argumentojn por bari pli vastan uzon de la okcitana. Tiel, ekde 1802, estas malpermesite paroli alian lingvon ol la franca en s\u0302tataj lernejoj. Tiu malpermeso estis poste refortigita pere de punoj kaj dau\u0306ris g\u0302is la 1950-aj jaroj, periodo kiam oni ekinstruis certajn regionajn lingvojn."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La komunumoj de regionaj lingvoj kaj iliaj reprezentantoj \u2013 aktivuloj, politikaj kaj kulturaj gravuloj \u2013 vane apelacias al la Eu\u0306ropa C\u0302arto pri Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj, c\u0302ar Parizo rifuzas ratifi la c\u0302arton nun, kvankam g\u0302i subskribis g\u0302in. Tiu rea malfido rilate al minoritataj lingvoj klarigas la malfacilecon valorigi la okcitanan sine de la pli junaj generacioj kaj c\u0302efe je pli vasta skalo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Do, la situacio povas disvolvig\u0302i en direkto de aktiva revalorigo nur kaze de unusenca politika subteno kiu ne konsideru regionajn lingvojn kiel minacon. Tiuteme, la Eu\u0306ropa C\u0302arto pri Minoritataj Lingvoj estas klara je la difino de siaj celoj:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "La Charte se fonde sur une approche qui respecte pleinement les principes de souverainete\u0301 nationale et d\u2019inte\u0301grite\u0301 territoriale. Elle ne conc\u0327oit donc pas les relations entre les langues officielles et les langues re\u0301gionales ou minoritaires en termes de concurrence ou d\u2019antagonisme ; le de\u0301veloppement de ces dernie\u0300res ne doit pas, en effet, entraver la connaissance et la promotion des premie\u0300res. Selon la Charte, chaque langue a sa place le\u0301gitime."}, {"text_idx": "#000032", "text": "James Costa, brita esploristo kiu laboras interalie pri la skota kaj la okcitana lingvoj, bone resumis la situacion memorigante ke la postulo pri pliaj rajtoj por la okcitana lokig\u0302as ene de ampleksa vizio turnig\u0302anta al la estontenco:"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEtno kaj rasoIndig\u0302enojLingvoLiteraturoProtestoRegado"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}]