[{"text_idx": "#000000", "text": "Itala renesanco donis al ni plurajn ekzemplojn de artaj\u0302oj dekoraciitaj per orientlingvaj skribaj\u0302oj. Multaj troveblas en la verkoj de artistoj de la centra regiono Toskanio kaj en g\u0302i c\u0302efe de Florenco kaj Sieno, ambau\u030c tiam gravaj centroj de orientaj studoj pro siaj trafikoj lau\u030c la Silka Vojo. La plej fama ekzemplo estas vers\u0302ajne la bronza pordego de la baziliko de Sankta Petro en Romo, skulptita inter 1433 kaj 1445 fare de la florenca arkitekto Antonio Averlino, plej bone konata per sia humanisma nomo Filarete (1400-1469). G\u0302i enhavas skribaj\u0302ojn en la araba, armena, hebrea, persa kaj eble ec\u0302 en la etiopa, krom en la greka kaj latina. De unu flanko, tio reflektas la vigle malferman medion de Florenco, en kiu poste filozofo Pico della Mirandola (1463-294) profunde pripensos la hebrean kabalon kaj lernos orientajn lingvojn por klopodi paceme unuigi judismon, islamismon kaj kristanismon. Filarete mem, post la falo de Konstantinopolo en 1453, laboris por g\u0302ia konkeranto, la otomana sultano Mehmedo la 2-a, pri la konstruado de lia palaco Topkapi. De la alia flanko, tiuj orientaj skribaj\u0302oj sur la pordego de la c\u0302efa baziliko de Romo povas esti legataj kiel deziro aneksi la delonge sendependajn Orientajn Kristanajn Ekleziojn sub papan kontrolon. Sed, kiel montras Christiane Esche-Ramshorn en sia libro ORIENT-OKCIDENTAJ ARTAJ INTERS\u0302ANG\u0302OJ INTER ROMO, ARMENIO KAJ LA SILKA VOJO (East-West Artistic Transfer through Rome, Armenia and the Silk Road, 2021), la ekzisto de tiuj orientaj literoj estas komprenebla nur en la kunteksto de la vigla trafiko de luksaj varoj, arto kaj konoj, kiu iris de C\u0302inio tra Mez-Oriento al italaj urboj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tiu influo de la Silka Vojo evidentas jam en la unua konata toskana artaj\u0302o, kiu montras orientlingvajn skribaj\u0302ojn, la tiel dirita MADONNA RUCELLAI, pentrita de Duccio di Buoninsegna (c\u0302irkau\u030c 1255-1318) de Sieno en 1285 por kapelo Bardi de baziliko Santa Maria Novella en Florenco. G\u0302i estas nun konservata en la muzeo Uffizi de la sama urbo. Temas pri tiel dirita \u201cmajesto\u201d, g\u0302enro de kristana pentraj\u0302o kun la virgulino Maria sidanta surtrone, la infano Jesuo sur s\u0302ia sino kaj pli malgrandaj ang\u0302eloj c\u0302irkau\u030c ili. Pseudo-arabaj skribaj\u0302oj aperas en la au\u030creoloj, vestoj kaj bordoj de la kurteno, kiujn la unua majstro de la siena skolo pentris per elegantaj lineoj kaj delikataj koloroj sur ora fono. Dudek jarojn poste, en 1316, Duccio denove inkludis similajn orientajn skribaj\u0302ojn en sian pentrajon de surtrona Madono kun Infano por la katedralo de San Cerbone de Massa Marittima, en provinco Grosseto de Toskanio. En ambau\u030c kazoj, la fona kurteno estas luksa ora teksaj\u0302o dekoraciita per motivo de krucoj kaj steloj, kiuj jam oftis de la komenco de la antau\u030ca jarcento en la iluminaj\u0302oj de Kilikio, en la komerce tre aktiva okcidenta parto de la Silka Vojo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "4) Iluminacio de Toros Roslin"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Esche-Ramshorn komentas, ke eble por la normalaj vizitantoj de tiuj preg\u0302ejoj, la skribaj\u0302oj estis nur ornamaj\u0302oj, same kiel la bildoj de elegantaj silkaj\u0302oj kaj koloraj teksaj\u0302oj, kiuj beligis la religiajn pentraj\u0302ojn. Sed por la dominikanaj au\u030c franciskanaj monah\u0302oj, kies misiistoj kutimis kopii la skribaj\u0302ojn de la Orientaj Kristanaj Eklezioj por lerni la lokajn lingvojn, ili havis specialan signifon. Dominikanaj misiistoj havis monah\u0302ejojn en la plej gravaj komercaj centroj de la Okcidenta Silka Vojo, en Armenio kaj Kilikio, tra kiuj pasis granda parto de la trafiko de luksaj silkaj\u0302oj de C\u0302inio al Eu\u030cropo. Italoj el Venecio kaj G\u0302enovo estis la plej granda grupo da eu\u030cropaj log\u0302antoj en la Mongola Imperio, kies vasala s\u0302tato Kilikio estis, sed ankau\u030c toskanoj de Florenco, Pizo kaj Sieno tre aktivis. En 1300 florenca ambasadoro de la mongola h\u0302ano vizitis la papon en Romo kun 100 mongoloj vestitaj en mirindaj silkaj vestoj. Ilia politika ambasado estis samtempe granda reklamo por la luksaj teksaj\u0302oj pli kaj pli furorantaj en la eu\u030cropaj merkatoj. Familio Bardi, kiu konstruigis la kapelon kun la arabaj skribaj\u0302oj de Duccio en la dominikana baziliko Santa Maria Novella, estis povaj florencaj bankistoj tre aktivaj en tiu komerco. Ilia altranga dungito Francesco Balducci Pergolotti verkis PRATICA DELLA MERCATURA (Komerca praktiko, c\u0302irkau\u030c 1335), la plej gravan libron pri la trafikoj de Italio al Mongola Tabrizo tra la portoj de Kilikio dum la mezepoko kaj la renesanco. Tiuj rilatoj naskigis grandan itereson pri la orientaj lingvoj en tuta Eu\u030cropo. La unuaj instruistoj de orientaj lingvoj en universitatoj kiel la itala Bolonjo, sed ankau\u030c en Parizo kaj Salamanca, estis judaj kaj armenaj membroj de tradicie komercaj familioj alkutimig\u0302intaj al la vivo en socioj kun pluraj etnoj, religioj kaj lingvoj. Kaj estas konate, ke kelkaj italoj ec\u0302 rekte sendis siajn filojn al la mongolaj kortegoj por lingvolernado."}, {"text_idx": "#000007", "text": "5) \u201cAnunciacio\u201d de Beato Angelico"}, {"text_idx": "#000008", "text": "6) \u201cMajesto\u201d de Beato Angelico"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Misiistaj raportoj pri la mirindaj koloroj, tapis\u0302oj kaj vestoj de la Silka Vojo certe alvenis al pentristo Beato Angelico (c\u0302irkau\u030c 1387-1455), kiu estis dominikana monah\u0302o en Fiesole c\u0302e Florenco. Pro sia unua laboro kiel iluministo, li vers\u0302ajne ankau\u030c konis la verkojn de Toros Roslin de Kilikio (c\u0302. 1210-1270) kaj silkaj vestoj je delikate vivaj koloroj simile ornamas la elegantajn ang\u0302elojn de liaj Majestoj kaj Anunciacioj. Sed la influo de la Silka Vojo kaj de la ekonomia revolucio, kiun g\u0302i kuntrenis en Italio, videblas ankau\u030c ekster religiaj pentraj\u0302oj. Unu el la dancantaj knabinoj en la fronto de la alegoria fresko LA BONA REGADO (1338-39) de Ambrogio Lorenzetti (1290-1348) en la Publika Palaco de Sieno suhavas vestaj\u0302on kovritan per geometria motivo de etaj trapezoj, kiu jam videblis en antau\u030caj armenaj iluminacioj. En la okuloj de la tiamaj spektantoj, la Silka Voja komerco estis, do, grava parto de la ekonomia strukturo de bone regata urbo, vigla en siaj aktivaj\u0302oj kaj metioj kiel bele ordigita en sia g\u0302enerala aspekto. La orientlingvaj skribaj\u0302oj en la verkoj de toskanaj artistoj koncize montras al ni tiun sintenon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "7) Dancantaj knabinoj el \u201cLa bona regado\u201d de Ambrogio Lorenzetti"}]