[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Pseudoscience as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Premioj por signoj de la paranormala"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Pseu\u0306doscienco konsistas el deklaroj, kredoj, au\u0306 praktikoj kiuj estas asertitaj esti sciencaj kaj faktaj en la foresto de indico kolektita kaj limigitaj per konvenaj sciencaj metodoj.\n[Noto 1] Pseu\u0306doscienco ofte estas karakterizita per la sekvanta: malkongruaj, troigaj au\u0306 nepruveblaj asertoj;\ndependeco en konfirmbiaso prefere ol rigoraj provoj c\u0302e refuto;\nmanko de malfermiteco al taksado de aliaj ekspertoj;\nkaj foresto de sistemaj praktikoj dum evoluigado de teorioj.\nLa esprimo pseu\u0306doscienco ofte estas konsiderita pejorativa [4] c\u0302ar g\u0302i indikas ke io estas prezentita kiel scienco malprecize au\u0306 ec\u0302 trompe.\nSekve, tiuj nomitaj tiel trejnado au\u0306 rekomendantaj pseu\u0306doscienco ofte kontestas la karakterizadon."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La limado inter scienco kaj pseu\u0306doscienco havas filozofiajn kaj sciencajn implicojn.\nDiferenciga scienco de pseu\u0306doscienco havas praktikajn implicojn kaze de sanservo, fakulatestaj\u0302o, mediaj politikoj, kaj scienceduko.\nDistingante sciencajn faktojn kaj teoriojn de pseu\u0306dosciencaj kredoj, kiel ekzemple tiuj trovitaj en astrologio, alh\u0302emio, medicina c\u0302arlatanado, okultaj kredoj, kaj kreadscienco kombinita kun sciencaj konceptoj, estas parto de scienceduko kaj scienca legopovo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La vorto \"pseu\u0306doscienco\" estas derivita de la greka radiko pseudo elvokiva falsa [9] [10] kaj la angla vorto scienco, kio estas sin venita de la latinaj\u0302o \"scientia\", elvokiva \"scio\".\nKvankam la esprimo estis en uzo ekde minimume la malfrua 18-a jarcento (ekz. uzita dum 1796 fare de James Pettit Andrew en referenco al alh\u0302emio [11] [12] ) la koncepto de pseu\u0306doscienco c\u0302ar aparte de reala au\u0306 bonorda scienco s\u0302ajnas farig\u0302inti pli g\u0302eneraligita dum la mid-19-a jarcento.\nInter la unuaj registritaj uzoj de la vorto \"pseu\u0306doscienco\" estis dum 1844 en la Northern Journal of Medicine, mi 387: \"Ke kontrau\u0306a speco de novigado kiu prononcas kio estis rekonitaj kiel branc\u0302o de scienco, por estinti pseu\u0306doscienco, kunmetitaj simple de tielnomitaj faktoj, ligitaj kune per miskomprenoj sub la alivestig\u0302o de principoj\".\nPli frue registrita uzo de la esprimo estis dum 1843 de la franca fiziologo Franc\u0327ois Magendie.\nDum la 20-a jarcento, la vorto estis uzita kiel pejorativa por priskribi klarigojn de fenomenoj kiuj estis asertitaj esti sciencaj, sed kiuj ne estis fakte apogitaj per fidinda eksperimenta indico.\nDe tempo al tempo, tamen, la uzokutimo de la vorto okazis en pli formala, teknika maniero c\u0302irkau\u0306 perceptita minaco al individua kaj institucia sekureco en socia kaj kultura konteksto."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dum la mid-20-a jarcento, Karl Popper emfazis la kriterion de falspruveblo por distingi sciencon de nescienco.\nFalspruveblo signifas ke rezulto povas esti kontrau\u0306pruvita.\nEkzemple, deklaro kiel ekzemple \"Dio ekzisti\" povas esti vera au\u0306 malvera, sed neniuj testoj povas esti elpensitaj tio povis pruvi g\u0302in ambau\u0306 manierojn.\nPus\u0302butono utiligis astrologion kaj psikanalizon kiel ekzemplojn de pseu\u0306doscienco kaj la fizika relativeco de Einstein ekzemplocele por scienco.\nLi subdividis nesciencon en filozofiaj, matematikaj, mitologiaj, religiaj kaj metafizikaj formulig\u0302ojn sur unu mano, kaj pseu\u0306dosciencajn formulig\u0302ojn sur la alia, kvankam li ne disponigis klarajn kriteriojn por la diferencoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Alia ekzemplo kiu montras la klaran bezonon de aserto esti malpruvebla estis deklarita en la publikigo The Demon-Haunted World de Carl Sagan kiam li diskutas nevideblan drakon kiun li havas en sia garag\u0302o.\nLa poento estas gajnita ke ekzistas neniu fizika testo por refuti la aserton de la c\u0302eesto de tiu drako.\nNe grave kio testas vi opinias ke vi povas elpensi, ekzistas tiam kialo kial tio ne aplikas al la nevidebla drako, tiel ke oni neniam povas pruvi ke la komenca aserto estas malg\u0302usta.\n\"Nun, kio estas la diferenco inter nevideblan, senkorpan, flosigante drakon kiu krac\u0302as senvarmecan fajron kaj neniun drakon entute?\nLi deklaras ke \"via malkapablo nuligi mian hipotezon ne estas entute la sama aj\u0302o kiel pruvi g\u0302in vera\", [20] denove klarigante ke ec\u0302 se tia aserto estus vera, g\u0302i estus ekster la sfero de scienca enketo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Filozofoj de scienco kiel ekzemple Paul Feyerabend argumentis ke distingo inter scienco kaj nescienco estas nek ebla nek dezirinda.\n[Noto 2] Inter la temoj kiuj povas igi la distingon malfacila estas variaj tarifoj da evolucio inter la teorioj kaj metodoj de scienco en respondo al novaj datenoj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Por filozofoj Silvio Funtowicz kaj Jerome R. Ravetz \" ...\npseu\u0306doscienco povas esti difinita kiel unu kie la necerteco de siaj kontribuaj\u0302oj devas esti subpremita, timante ke ili igas g\u0302iajn produktaj\u0302ojn komplete nedeterminitaj\".\nLa difino, en la libro Uncertainty kaj kvalito en scienco por politiko (p. 54), [29] aludas al la perdo de metiokapabloj en pritraktado de kvantaj informoj, kaj al la malbona praktiko de atingado de precizeco en prognozo (inferenco) nur c\u0302e la elspezoj de ignorado de necerteco en la enigaj\u0302o kiu kutimis formuli la prognozon.\nTiu uzo de la esprimo estas ofta inter terapiistoj de post-normala scienco.\nKomprenita lau\u0306 tiu maniero, pseu\u0306doscienco povas esti kontrau\u0306batalita uzante bonajn praktikojn supre taksas necertecon en kvantaj informoj, kiel ekzemple NUSAP kaj - kaze de matematika modeligado - sentemrevizio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La historio de pseu\u0306doscienco estas la studo de pseu\u0306dosciencaj teorioj dum tempo.\nPseu\u0306doscienco estas aro de ideoj kiu prezentas sin kiel sciencon, dum ne renkontas la kriteriojn por esti konvene nomita tia."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Distingi inter bonorda scienco kaj pseu\u0306doscienco foje estas malfacila.\nUnu propono por limado inter la du estas la falsaj\u0302okriterio, atribuis plej precipe al la filozofo Karl Popper.\nEn la historio de scienco kaj teknologio kaj \" historio de pseu\u0306doscienco \" povas esti aparte malfacile apartigi la du, c\u0302ar kelkaj sciencoj evoluis el pseu\u0306dosciencoj.\nEkzemplo de tio estas la scienckemio, kiu spuras siajn originojn al pseu\u0306doscienca alh\u0302emio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La vasta diverseco en pseu\u0306dosciencoj plue malfaciligas la historio de scienco kaj teknologio.\nKelkaj modernaj pseu\u0306dosciencoj, kiel ekzemple astrologio kaj akupunkturo, originis antau\u0306 la scienca epoko.\nAliaj formig\u0302is kiel parto de ideologio, kiel ekzemple Lysenkoism, au\u0306 kiel respondo al perceptitaj minacoj al ideologio."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Temo, praktiko, au\u0306 korpo de scio eble racie estos nomitaj pseu\u0306doscienca kiam g\u0302i estas prezentita kiel kongrue kun la normoj de scienca esplorado, sed g\u0302i pruveble ne renkontas tiujn normojn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Karl Popper deklaris ke estas nesufic\u0302e distingi sciencon de pseu\u0306doscienco, au\u0306 de metafiziko, de la kriterio de rigora sekvado g\u0302is la empiria metodo, kiu estas esence indukta, surbaze de observado au\u0306 eksperimentado.\nLi proponis metodon por distingi inter originalaj empiriaj, neempiriaj au\u0306 ec\u0302 pseu\u0306doempiriaj metodoj.\nC\u0302i-lasta kazo estis ekzempligita per astrologio, kiu apelacias al observado kaj eksperimentado.\nDum g\u0302i havis mirigan empirian indicon surbaze de observado, de horoskopoj kaj biografioj, g\u0302i decide ne utiligis akcepteblajn sciencajn normojn.\nPus\u0302butono proponis falspruveblon kiel gravan kriterion en distingado de scienco de pseu\u0306doscienco."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Por montri tiun punkton, Popper [32] donis du kazojn de homa konduto kaj tipajn klarigojn de la teorioj de Freud kaj Adler: \"tiu de viro kiu pus\u0302as infanon en la akvon kun la intenco de dronado de g\u0302i;\nkaj tiu de viro kiu oferas sian vivon en provo savi la infanon.\"\nDe la perspektivo de Freud, la unua viro suferintus de psikologia subpremo, vers\u0302ajne originante de Edipo-komplekso, dum la dua ekhavis sublimadon.\nDe la perspektivo de Adler, la unua kaj dua viro suferis de sentoj de malsupereco kaj devis pruvi sin kiu movis lin por fari la krimon au\u0306, en la dua kazo, savi la infanon.\nPus\u0302butono ne povis trovi iujn ajn kontrau\u0306ekzemplojn de homa konduto en kiu la konduto ne povus esti klarigita en perspektivoj de la teorio de Adler au\u0306 Freud.\nPus\u0302butono argumentis [32] ke g\u0302i estis ke la observado c\u0302iam konvenis au\u0306 konfirmis la teorion kiu, prefere ol esti it forto, estis fakte it malforto."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En kontrasto, Popper [32] donis la ekzemplon de la gravita teorio de Einstein, kiu antau\u0306diris \"ke lumo devas esti altirita fare de pezaj korpoj (kiel ekzemple la suno), g\u0302uste kiam materialkorpoj estis altiritaj.\"\nSekvante el tio, steloj pli proksime al la suno s\u0302ajnus esti movig\u0302inta malgrandan distancon for de la suno, kaj for de unu la alian.\nTiu prognozo precipe strikis al Popper c\u0302ar g\u0302i implikis konsiderindan riskon.\nLa brileco de la suno malhelpis tiun efikon esti observita sub normalaj cirkonstancoj, tiel ke fotoj devis esti prenitaj dum eklipso kaj komparitaj kun fotoj prenitaj dum la nokto.\nPus\u0302butons\u0302tatoj, \"Se observado montras ke la antau\u0306dirita efiko estas sendube forestantaj, tiam la teorio estas simple refutita.\"\nPus\u0302butono sumigis lian kriterion por la scienca statuso de teorio kiel depende de sia falspruveblo, refuteblo, au\u0306 testeblo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Scienco ankau\u0306 estas distingebla de revelacio, teologio, au\u0306 spiriteco en tio g\u0302i ofertas sciojn pri la fizika mondo akirita per empiria esplorado kaj testado.\nLa plej rimarkindaj disputoj koncernas la evoluon de vivantaj organismoj, la ideon da ofta deveno, la geologian historion de la Tero, la formado de la sunsistemo, kaj la originon de la universo.\nSistemoj de kredo kiuj venas de dia au\u0306 inspira scio ne estas konsideritaj pseu\u0306doscienco se ili ne asertas au\u0306 esti sciencaj au\u0306 renversi etablitan sciencon.\nKrome, kelkaj specifaj religiaj asertoj, kiel ekzemple la potenco de propeto por resanigi la malsanan, kvankam ili povas esti bazitaj sur untestablaj kredoj, povas esti testitaj per la scienca metodo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Kelkaj deklaroj kaj oftaj kredoj de popularscienco eble ne renkontas la kriteriojn de scienco.\n\"Pop\" scienco povas malklarigi la dislimon inter scienco kaj pseu\u0306doscienco inter la popolo, kaj ankau\u0306 povas impliki sciencfikcion.\nEfektive, popscienco estas disvastigita al, kaj povas ankau\u0306 facile eliri el, personoj ne respondeca al scienca metodaro kaj eksperto-kolegrevizio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ekzemploj de pseu\u0306doscienckonceptoj, proponis tiel sciencaj kvankam ili ne estas, inkludas akupunkturon, alh\u0302emion, maljunegajn astronau\u0306tojn, aplikatan Kinezologion, astrologion, Ayurvedic-medicinon, bioritmojn, cerbospecojn, c\u0302elan memoron, kiropraktikan, malvarman fuzion, [38]\nkraniometrio, akvodivenado, Scientology kolapsas tiu de L. Ron Hubbard\nmemorspurteorio, eneagram, esotera resanigo, eu\u0306genikismo lau\u0306 Edwin Black, [39]\nekstersensa percepto (ESP), faciligita komunikado, plata tero, geocentrismo, grafologio, homeopatio, inteligenta dezajno, irisodiagnostiko, kundalini , Lysenkoism, metoposkopy, N-rays, Naturkuracado, Orgonenergio, paranormala plantpercepto, frenologio, fizionomio, mensogdetektilo, C\u0302i, Novaepokaj psikoterapioj (ekz., renaskadoterapio), refleksologio, malproksima spektado, neu\u0306ro-lingvistika programado (NLP), Rejkio, Rolfing, terapia tus\u0302o, Vastu-S\u0302astro, kaj la reviziita antau\u0306historio de la sunsistemo proponita fare de Immanuel Velikovsky."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Dum 2006, la U.S. National Science Foundation (NSF) emisiis administran resumon de artikolo pri scienco kaj ing\u0302enieristiko kiuj nelonge diskutis la tropezon da pseu\u0306doscienco en modernaj tempoj.\nG\u0302i diris, \"kredo je pseu\u0306doscienco estas g\u0302eneraligita\" kaj, referenceante Gallup Poll, [40] deklaris ke kredo je la 10 ofte kreditaj ekzemploj de paranormalaj fenomenoj listigitaj en la balotenketo estis \"pseu\u0306dosciencaj kredoj\".\nLa eroj estis \"ekstersensa percepto (ESP), kiu enhavas povas esti plagita, fantomoj, telepatio, klarvido, astrologio, kiun homoj povas komuniki mense kun iu kiu mortis, sorc\u0302istinoj, reenkarnig\u0302o, kaj kanaligado \".\nTiaj kredoj je pseu\u0306doscienco reprezentas mankon de scio pri kiel sciencverkoj.\nLa scienca komunumo povas provi komuniki informojn pri scienco el konzerno por la malsanig\u0302emeco de publiko al neelprovitaj asertoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "(decembro 2016) La sekvantaroj estas kelkaj el la indikiloj de la ebla c\u0302eesto de pseu\u0306doscienco."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Super-dependeco sur konfirmo prefere ol refuto"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mankon de malfermiteco al testado de aliaj ekspertoj"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ekscititaj sociaj grupoj kaj au\u0306toritatema personeco, subpremado de malkonsento, kaj grouptink povas plifortigi la adopton de kredoj kiuj havas neniun racian bazon.\nEn provado konfirmi iliajn kredojn, la grupo emas identigi siajn kritikistojn kiel malamikoj.\nAserto de asertoj de komploto sur la parto de la scienca komunumo subpremi la rezultojn [Noto 7]\nAtakante la motivojn au\u0306 kvaliton de iu ajn kiu pridubas la asertojn (vidu personcelan misrezono) [61] [Noti 8]"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Uzon de misinformado de lingvo"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Kreaj scienca-sondaj periodoj al persvadi neekspertojn por kredi deklarojn kiuj povas esti malveraj au\u0306 sensencaj: Ekzemple, multjara falsaj\u0302o plusendas al akvo sub la malofte uzita formala nomo \" dihidroinformmonoksidon \" kaj priskribas g\u0302in kiel la esencon en la plej multaj venenaj solvaj\u0302oj por montri kiom facile la popolo povas esti misleita.\nUzante establitajn esprimojn lau\u0306 idiosinkraziaj manieroj, tiel montrante nekutimecon kun c\u0302efa laboro en la disciplino"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Tropezo de pseu\u0306dosciencaj kredoj je Usono"}, {"text_idx": "#000042", "text": "En lia libro The Demon-Haunted World Carl Sagan diskutas la registaron de C\u0302inio kaj la zorgo de la Chinese Communist Party vedr. okcidentaj pseu\u0306dosciencevoluoj kaj certaj antikvaj c\u0302inaj praktikoj en C\u0302inio.\nLi vidas pseu\u0306dosciencon okazi en la Usono kiel parto de tutmonda tendenco kaj sugestas g\u0302iajn kialojn, dang\u0302eroj, diagnozo kaj terapio povas esti universalaj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Al granda procento de Usono-populacio mankas scienca legopovo, ne adekvate komprenante sciencajn principojn kaj metodon.\n[Noto 9] [Noto 10] [69] [Noto 11] En la Journal of College Science Teaching (Revuo por College Science Teaching), Art Hobson skribas, \"Pseudoscientific-kredoj estas surprize g\u0302eneraligitaj en nia kulturo ec\u0302 inter publika lernejo sciencinstruistoj kaj gazetredaktistoj, kaj estas proksime rilatitaj al scienca analfabeteco.\"\nTamen, 10,000 studenta studo en la sama j\u0302urnalo finis ke ekzistis neniu forta korelacio inter sciencoscio kaj kredo je pseu\u0306doscienco."}, {"text_idx": "#000045", "text": "En raporto Kantisto kaj Benassi (1981) skribis ke pseu\u0306dosciencaj kredoj havas sian originon de almenau\u0306 kvar fontoj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Oftaj kognaj eraroj de persona sperto."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Alia amerika studo (Eva kaj Dunn, 1990) apogis la rezultojn de Kantisto kaj Benassi kaj trovis pseu\u0306dosciencan kredon esti antau\u0306enigita de mezlernejviva scienco kaj biologiinstruistoj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La psikologio de pseu\u0306doscienco provas esplori kaj analizi pseu\u0306dosciencan pensadon per g\u0302isfunda klarigo dum farado de la distingo de kio estas konsiderita scienca vs. pseu\u0306doscienca.\nLa homa emo por serc\u0302ado de konfirmo prefere ol refuto ( konfirmobiaso), [75] la emo teni konsoli kredojn, kaj la tendenco al overgeneralize estis proponita kiel kialoj de pseu\u0306doscienca pensado.\nLau\u0306 Beyerstein (1991), homoj estas emaj al unuig\u0302oj surbaze de similecoj nur, kaj ofte emaj al misatribuo en kau\u0306zo-sekvo-pensado."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La teorio de Michael Shermer de kred-dependa realismo estas movita per la kredo ke la cerbo estas esence \"kredmotoro\", kiu skanas datenojn perceptitajn per la sencoj kaj aspektoj por padronoj kaj signifo.\nEkzistas ankau\u0306 la tendenco por la cerbo por krei kognajn biasojn, kiel rezulto de inferencoj kaj supozoj farita sen logiko kaj surbaze de instinkto - kutime rezultigante padronoj pensadon.\nTiuj tendencoj de paterneco kaj agenteco ankau\u0306 estas movitaj \"per meta-biaso vokis la biasan blindmakulon, au\u0306 la emon rekoni la potencon de kognaj biasoj en aliaj homoj sed estig\u0302o blindaj al sia influo en niaj propraj kredoj.\"\nLindeman deklaras ke sociaj motivoj (t.e., \"por kompreni memon kaj la mondon, por havi senton de kontrolo de rezultoj, por aparteni, por trovi la mondon bonfara kaj por konservi onies memfido\") ofte estas \"pli facile\" plenumitaj per pseu\u0306doscienco ol de sciencaj informoj.\nKrome, pseu\u0306dosciencaj klarigoj estas g\u0302enerale ne analizitaj racie, sed anstatau\u0306e spertece.\nFunkciigi ene de malsama regularo kompariblis al racia pensado, sperteca pensado rigardas klarigon kiel validan se la klarigo estas \"propre funkcia, kontentiga kaj sufic\u0302a\", ofertante priskribon de la mondo kiu povas esti pli persona ol povas esti disponigita de scienco kaj reduktante la kvanton de ebla laboro implikita en komprenado de kompleksaj okazaj\u0302oj kaj rezultoj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Psikologio havas multon diskuti koncerne pseu\u0306dosciencon pensantan, c\u0302ar g\u0302i estas la iluziaj perceptoj de kau\u0306zeco kaj efikeco de multaj individuoj kiu devas esti prilumita.\nEsplorado indikas ke iluzia pensado okazas en la plej multaj homoj kiam eksponite al certaj cirkonstancoj kiel ekzemple legado de libro, anonco au\u0306 la atestaj\u0302o da aliaj estas la bazo de pseu\u0306dosciencokredoj.\nEstas supozite ke iluzioj ne estas malkutimaj, kaj surbaze de la dekstrokondic\u0302oj, iluzioj povas okazi sisteme ec\u0302 en normalaj emociaj situacioj.\nUnu el la aj\u0302opseu\u0306doscienco kiun kredantoj c\u0302ikanas plej ronde estas ke akademia scienco kutime traktas ilin kiel malsag\u0302ulojn.\nMinimumigi tiujn iluziojn en la reala mondo ne estas simpla.\nAl tiu celo, dizajni sciencbazitajn instru-programojn povas esti efika helpi homojn identigi kaj redukti siajn proprajn iluziojn."}, {"text_idx": "#000052", "text": "(februaro 2016) En la filozofio kaj historio de scienco kaj teknologio, Imre Lakatos substrekas la socian kaj politikan gravecon de la limadproblemo, la normigan metodikan problemon de distingado inter scienco kaj pseu\u0306doscienco.\nLia karakteriza historia analizo de scienca metodaro bazita sur esplorprogramoj indikas: \"sciencistoj rigardas la sukcesan teorian prognozon de impresaj novaj faktoj - kiel ekzemple la relivero de la kometo de Halley au\u0306 la gravita fleksado de malpezaj radioj - kiel kio limas bonajn sciencajn teoriojn de pseu\u0306dosciencaj kaj degeneritaj teorioj, kaj malgrau\u0306 c\u0302iuj sciencaj teorioj estantaj eterne alfrontita per \"oceano de kontrau\u0306ekzemploj\"\".\nLakatos ofertas \"novan falibilist analizon de la evoluo de la c\u0302iela dinamiko de Neu\u0306tono, [lia] favorata historia ekzemplo de lia metodaro\" kaj kverelas en lumo de tiu historia turno, kiun lia raporto respondas por certaj neadekvatecoj en tiuj de Karl Popper kaj Thomas Kuhn.\n\"Tamen, Lakatos rekonis la forton de la historia kritiko de Kuhn de Popper - plej superregaj teorioj estis c\u0302irkau\u0306itaj de \"oceano de anomalioj\", kiuj en falsificationistvido postulus la malakcepton de la teorio rekte ...\nLakatos serc\u0302is unuigi la raciismon de Poperiana falsaj\u0302ismo kun kio s\u0302ajnis esti sia propra refuto antau\u0306 historio\"."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La limon inter scienco kaj pseu\u0306doscienco malfacilas pridisputata kaj determini analize, ec\u0302 post pli ol jarcento da studo de filozofoj de scienco kaj sciencistoj, kaj malgrau\u0306 kelkaj bazaj interkonsentoj sur la postaj\u0302oj de scienca metodo.\nLa koncepto da pseu\u0306doscienco ripozas en kompreno ke la scienca metodo estis misprezentita au\u0306 misaplikita kun respekto al antau\u0306fiksita teorio, sed multaj filozofoj de scienco asertas ke malsamaj specoj de metodoj estas tenitaj kiel konvene trans malsamaj kampoj kaj malsamaj epokoj de homa historio.\nLau\u0306 Lakatos, la tipa priskriba unuo da grandaj sciencaj atingoj ne estas izolita hipotezo sed \"potenca problemsolva mas\u0302inaro, kiu, kun la helpo de sofistikaj matematikaj teknikoj, komisionanomaliojn kaj ec\u0302 ig\u0302as ilin pozitiva indico.\""}, {"text_idx": "#000055", "text": "Al Pus\u0302butono, pseu\u0306doscienco uzas indukton por generi teoriojn, kaj nur prezentas eksperimentojn por serc\u0302i konfirmi ilin.\nAl Pus\u0302butono, falspruveblo estas kio determinas la sciencan statuson de teorio.\nPrenante historian aliron, Kuhn observis ke sciencistoj ne sekvis la regulon de Popper, kaj eble ne ignoros falsantajn datenojn, se superforte.\nAl Kuhn, puzlo-solvi ene de paradigmo estas naturscienca.\nLakatos provis solvi tiun debaton, per sugestado ke historio montras ke scienco okazas en esplorprogramoj, konkurante lau\u0306 kiom progresemaj ili estas.\nLa c\u0302efpenso de programo povis evolui, movita memstare heu\u0306ristiko por fari prognozojn ke povas esti apogita per indico.\nFeyerabend asertis ke Lakatos estis selektema en siaj ekzemploj, kaj la tutan historio de scienco kaj teknologiekspozicioj ekzistas neniu universala regulo de scienca metodo, kaj trudante unun al la scienca komunumo malhelpas progreson."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La limadproblemo inter scienco kaj pseu\u0306doscienco alportas supren debaton en la sferoj de scienco, filozofio kaj politiko.\nImre Lakatos, ekzemple, substrekas ke la Komunista Partio de Sovetunio c\u0302e unu poento deklaris ke mendela genetiko estis pseu\u0306doscienca kaj havis it'ojn aktivulojn, inkluzive de etablitaj sciencistoj kiel ekzemple Nikolaj Vavilov, sendita al Gulago kaj ke la \"liberala Establado de la Okcidento\" neas sinesprimliberecon al temoj kiujn g\u0302i rigardas kiel pseu\u0306dosciencon, precipe kie ili kuras supren kontrau\u0306 sociaj moroj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Ig\u0302as pseudoscientific kiam scienco ne povas esti apartigita de ideologio, sciencistoj misprezentas sciencajn rezultojn por antau\u0306enigi au\u0306 tiri atenton por diskonigo, kiam politikistoj, j\u0302urnalistoj kaj la intelekta elito de nacio distordas la faktojn de scienco por mallongperspektiva politika gajno, au\u0306 kiam potencaj individuoj de publiko kunfandas kau\u0306zadon kaj kofaktorojn de sag\u0302a vortludo.\nTiuj ideoj reduktas la au\u0306toritaton, valoron, integrecon kaj sendependecon de scienco en socio."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Karakteriza scienco de pseu\u0306doscienco havas praktikajn implicojn kaze de sanservo, fakulatestaj\u0302o, mediaj politikoj, kaj scienceduko.\nTerapioj kun patino de scienca au\u0306toritato kiuj ne estis fakte submetitaj fakta scienca testado povas esti neefikaj, multekostaj, kaj dang\u0302eraj al pacientoj, kaj konfuzas sanprovizantojn, asekuristojn, registardecidajn produktantojn, kaj publikon kiel al kiuj terapioj estas konvenaj.\nAsertoj avancitaj preter pseu\u0306doscienco povas rezultigi registaroficistojn kaj edukistojn farantajn malbonajn decidojn en selektado de instruplanoj."}, {"text_idx": "#000061", "text": "[Noto 12] La amplekso al kiu studentoj akiras vicon da kunvenoj kaj kognaj pensadkapabloj ligitaj al la bonorda uzokutimo de scienco kaj teknologio determinas c\u0302u ili estas science kleraj.\nEduko en la sciencoj renkontas novan grandecon kun la s\u0302ang\u0302ig\u0302adpejzag\u0302o de scienco kaj teknologio, rapid-varia kulturo, kaj sci-movita epoko.\nReinvento de la lernejsciencinstruplano estas unu kiu formas studentojn por kontentig\u0302i kie g\u0302ia s\u0302ang\u0302as influon sur homa socia bonfarto.\nScienca legopovo, kiu permesas al persono distingi sciencon de pseu\u0306dosciencoj kiel ekzemple astrologio, estas inter la atributoj kiuj rajtigas studentojn adaptig\u0302i al la varia mondo.\nG\u0302iaj karakterizaj\u0302oj estas enkonstruitaj en instruplano kie studentoj estas engag\u0302itaj pri solvado de problemoj, kondukadenketoj, au\u0306 evoluigado de projektoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Pseu\u0306dosciencoj kiel ekzemple homeopatio, ec\u0302 se g\u0302enerale bonkora, estas uzitaj fare de c\u0302arlatanoj.\nTio prezentas gravan temon c\u0302ar g\u0302i rajtigas nekompetentajn terapiistojn administri sanservon.\nVer-kredantaj fanatikuloj povas prezenti pli gravan minacon ol tipaj trompistoj pro sia amo al la ideologio de homeopatio.\nNeracia sanservo ne estas sendang\u0302era, kaj estas senatente krei paciencan fidon je pseu\u0306domedicino."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La 8-an de decembro 2016, Michael V. LeVine, skribo en Business Insider , indikis la dang\u0302erojn prezentitajn per la Natural News retejo: \"Serpenta-petrolvendistoj pus\u0302is falsajn kuracojn ekde la krepusko de medicino, kaj nun retejojn kiel Natural News inunda socia amaskomunikilaro kun dang\u0302era kontrau\u0306-farmacia, kontrau\u0306-vakcinado kaj kontrau\u0306-GMO pseu\u0306doscienco kiu metas milionojn c\u0302e risko de kuntiraj eviteblaj malsanoj.\""}, {"text_idx": "#000065", "text": "Listo de temoj karakterizitaj kiel pseu\u0306doscienco"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Konspira teorio 9/11 konspiraj teorioj"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Filozofio de scienco Dedukt-nomological modelo\nRilato inter religio kaj scienco"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Historio kaj filozofio de scienco\nHistorio de scienco kaj teknologio kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Sociologio de la historio de scienco kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Historio de scienco kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Pseu\u0306doscienco (au\u0306 s\u0302ajnscienco) estas instruaro au\u0306 praktikado kiu asertas bazig\u0302i sur sciencaj principoj, sed kiu ne sekvas la normojn g\u0302enerale akceptitajn por la scienca esploro, kaj ne posedas la saman bazon au\u0306 rigoron kiel la cetero de la sciencaj branc\u0302oj. Pli neu\u0306trala termino estas parascienco"}, {"text_idx": "#000085", "text": "G\u0302enerale, la asertoj de ajna pseu\u0306doscienco ne povas esti pruvataj pere de sendependa testado, au\u0306 ne permesas sian reproduktadon en kontrolitaj kondic\u0302oj. Tial, multaj el ili bazig\u0302as sur la fido al la defendantoj, kaj ne per objektiva kontrolo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Kelkaj trajtoj kiuj permesas la konsideradon de iu praktiko kiel pseu\u0306doscienca estas:"}, {"text_idx": "#000088", "text": "La uzo de la prefikso pseu\u0306do- montras g\u0302enerale negativan konnotacion, kaj tial g\u0302i estas rifuzata fare de la defendantoj de tiuj praktikoj, kiuj jen konsideras ilin vere sciencaj, jen rifuzas la metodon de la scienca praktiko."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La sinteno de la skeptikoj povas esti neu\u0306tra, konsiderantaj pseu\u0306dosciencojn kiel simplan amuzaj\u0302on, au\u0306 kontrau\u0306a, jen pro la riskoj de trompado kiujn kelkaj tiaj praktikoj povas enhavi, jen pro ties mals\u0302ato al racio kaj scienca kulturo."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tiu c\u0302i termino ofte aplikig\u0302as al i.a.: alh\u0302emio (kontraste kun h\u0302emio), astrologio (kontraste kun astronomio), h\u0302iromancio (kaj aliaj mancioj), esoterismo, ktp."}]