[{"text_idx": "#000002", "text": "C\u0302i tiu artikolo estas parto de serio ekzamenante esprimliberecon [eo] kaj aliron al informoj en civitaj spacoj tra ses lingvaj komunumoj en la MENA-regiono [eo]."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La iraka urbo H\u0302alabg\u0302a [eo] situas en la kurdia montaro proksime de la irana landlimo kaj estas plej konata pro la tragika uzo de kemiaj armiloj [eo] kontrau\u0306 la log\u0302antaro fare de la armeo de Saddam Hussein [eo]."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Jarojn poste, la urbo akiris rekonon ene de la kurda cifereca spaco, danke al juna viziulo nomata Bokan Jaff , log\u0302anto de H\u0302alabg\u0302a. Jaff akiris anglan diplomon c\u0302e la Universitato de Sulajmanija [en] en 2014 kaj transprenis la rolon de tradukisto de informoj por sia komunumo. C\u0302i tio gravegas c\u0302ar ili renkontis malfacilaj\u0302ojn aliri esencajn retajn informojn en la kurda lingvo, inkluzive de tutmondaj novaj\u0302oj, sekureco, sanservo kaj pli. Precipe kurdaj universitataj studentoj luktantaj por trovi retajn informojn en sia gepatra lingvo multe aprezis la helpon de Jaff."}, {"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302ar Jaff ig\u0302is pli konscia kaj pri la manko de kurdaj retaj resursoj kaj pri la malfacileco pro limigita scipovo de la angla kaj araba lingvoj inter kurdaj parolantoj, li ekkomprenis la urg\u0302an bezonon de plibonigita alireblo al informoj en la kurda lingvo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kun multe da persistemo, li komencis ok-jaran vojag\u0302on kiel volontulo c\u0302e Google. Lia celo estis integri la soranan [eo], ofte konatan kiel kurdi\u0302 nawendi\u0302 (\u06a9\u0648\u0631\u062f\u06cc\u06cc \u0646\u0627\u0648\u06d5\u0646\u062f\u06cc), elstara lingvo ene de la kurda lingvaro [eo], en la lingvojn apogitajn per la tradukprogramo Google Translate [eo]."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Jaff sukcese tradukis pli ol 2 500 000 frazojn, proverbojn kaj unuopajn vortojn. Rezulte de tio, la sorana lingvo estis oficiale aldonita al Google Translate en majo 2022, el kio ekestis komunumo de soranaj tradukistoj. En intervjuo kun Global Voices, Jaff diris, \u201cLa manko de enhavo en la kurda malfaciligis al ni trovi la informojn kiujn ni bezonas kaj malhelpis la evoluon de la kurda lingvo en la cifereca mondo.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La kompleksa pejzag\u0302o de kurdaj lingvoj enrete"}, {"text_idx": "#000009", "text": "La kurda lingvaro [eo] estas lingvo au\u0306 grupo de lingvoj parolataj de la kurdoj [eo], indig\u0302ena etna komunumo de c\u0302irkau\u0306 30 milionoj da homoj. Indig\u0302enaj el la regionoj de Mezoriento kaj Okcidenta Azio [eo], ili kundividas kulturon, lingvan heredaj\u0302on kaj identecon, kvankam ili estas disigitaj trans kvar nacioj: Turkio, Irako, Sirio kaj Irano [eo]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kurdaj lingvoj konsistas el malsimilaj sed interligitaj lingvaj variantoj [eo] ne reciproke interkompreneblaj. La c\u0302efaj du lingvoj estas la kurmanc\u0302a [kurmanji, \u06a9\u0648\u0631\u0645\u0627\u0646\u062c\u06cc ] au\u0306 la norda kurda, parolata en Sirio, Turkio, Kau\u0306kazo [eo], kaj partoj de Irako, kaj la sorana [sorani\u0302, \u0633\u06c6\u0631\u0627\u0646\u06cc ] au\u0306 la centra kurda lingvo (kurdi\u0302 Nawendi\u0302, \u06a9\u0648\u0631\u062f\u06cc\u06cc \u0646\u0627\u0648\u06d5\u0646\u062f\u06cc) kiu estas plej parolata en Irako kaj Irano. La sorana, kune kun la araba, havas oficialan statuson en Irako kaj g\u0302i [tie] estas ofte nomata la \u201ckurda\u201d lingvo en oficialaj dokumentoj. C\u0302iu el c\u0302i tiuj lingvoj estas parolataj de milionoj da homoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tiuj lingvoj utiligas malsamajn alfabetojn: la kurmanc\u0302a [eo] uzas la latinan (romian) alfabeton, dum la sorana [eo] uzas la aramean (araban) alfabeton."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kvankam la kurdaj lingvoj posedas ric\u0302an historion, famkonataj pro vasta vortprovizo kaj esprimkapabloj, ili alfrontas mankon de retaj rimedoj. La malsamaj alfabetoj, kune kun la foresto de normigado kaj dau\u0306rantaj potencrivalecoj inter kurdaj komunumoj, kontribuas al la defioj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Krome, c\u0302i tiuj defioj estas kunmetitaj de restriktoj truditaj de subpremaj registaroj, cenzuro, kaj limigoj por libere esprimi sin en c\u0302iuj landoj kie kurdoj log\u0302as."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La malabundeco de retaj rimedoj devigis kurdparolantojn fidi aliajn lingvojn kiel la araba, la angla, la turka kaj la persa. En konversacio kun profesoro Dara Hameed, kurdlingva doktoro kiu instruas c\u0302e la Universitato de Garmian, Jaff klarigis al Global Voices kiel tiu manko de retaj informoj kaj teknikaj rimedoj negative influas kurdajn akademianojn en Irako."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ni alfrontas c\u0302i tiujn defiojn c\u0302iutage, precipe kun niaj universitataj studentoj. Ekzemple, en la kurda fako, kaj mi kredas, ke c\u0302i tio estas ofta afero en diversaj altlernejoj, ekzistas grava manko de kurdaj rimedoj disponeblaj en Interreto. Miaj studentoj renkontas defiojn kiam ili provas aliri informojn en la kurda lingvo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ili estas devigataj uzi fontojn en aliaj lingvoj per elektronika tradukado, kio ne estas sen problemoj. Alternative, ili restas kun neniu alia elekto ol turni sin al multekostaj tradukistoj. Sekve de tio, c\u0302i tiuj studentoj estas nekapablaj plene utiligi la avantag\u0302on de teknologio."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La problemo kus\u0302as en la reta sfero, ne eksterrete. La kurda lingvo estas lingve diversa. Imagu havi sole por \u201c\u062e\u06c6\u0634\u06d5\u0648\u06cc\u0633\u062a\u06cc\u201d (amo) jam ses vortojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Nia devus fokusi traktadon de normigaj aferoj, dialektikaj dividoj kaj politikaj premoj, c\u0302ar c\u0302i tiuj faktoroj malfaciligas la kurdan lingvon enrete prosperi."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Politika batalo de irakaj kurdoj por rekono kaj lingvaj rajtoj"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kompare kun najbaraj landoj, kurdoj en Irako spertas relative favoran situacion. Ekzemple, Irako estas la nura lando kie la kurda [sorani\u0302] estas agnoskita kiel oficiala lingvo, kaj g\u0302i ankau\u0306 estas la sola loko kie kurdoj g\u0302uas konsiderindan au\u0306tonomion."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Esploro de Lauren Walter c\u0302e la [usona] Universitato Depaul en 2018 rivelis ke dum la brita mandato, urbaj kurdaj naciistoj preferis la soranan [sorani], dum la kurmanc\u0302a [kormanji] ludis pli fortan literaturan rolon, donante al la sorana pli grandan politikan influon. Malgrau\u0306 tio, estis intereso dividi la parolantojn de c\u0302i tiuj lingvoj. \u201cAmbau\u0306 dialektoj vivis en relativa harmonio g\u0302is Irako akiris sendependecon en 1931. Post la akiro de sendependeco, la iraka registaro provis kontrau\u0306meti parolantojn de la sorana kaj tiujn de la kurmanc\u0302a por preventi ke la kurda estu agnoskota kiel oficiala lingvo.\u201d"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Decida mejlos\u0302tono por la kurda lingvo en Irako estis la Iraka-Kurda Interkonsento pri Au\u0306tonomio de la 1970-aj jaroj [ankau\u0306 konata kiel la iraka-kurda interparoloj pri paco], subskribita la 11-an de marto 1970 fare de la iraka registaro kaj kurda gvidanto Mullah Mustafa Barzani [eo]. Post jardekoj da armitaj konfliktoj kaj strec\u0302itecoj inter la iraka registaro kaj la kurdaj komunumoj en Irako, tiu interkonsento zorgis por la agnosko de la sorana kiel oficiala lingvo en lokoj kun kurda plimulto. G\u0302i ankau\u0306 certigis al la kurdoj politikan reprezentantaron en registaraj entoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tamen, la vojo al parollibereco [eo] por kurdoj en Irako estis kompleksa kaj submetata al fluktuado lau\u0306longe de la tempo. Post la interkonsento, subpremo estis intensa sub la registaro de Saddam Hussein, kun postaj periodoj de provita agnosko de la rajtoj de kurdaj komunumoj en Irako."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Defioj kun lingva normigo kaj aliro al informoj"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Esploro indikas ke en landoj kun dominaj lingvoj, parolantoj de minoritataj lingvoj ofte alfrontas marg\u0302enigon kaj limigitan aliron al informoj. En kurda Irako, internaj konfliktoj inter kurdaj lingvoj, precipe pri la sorana kaj la kurmanc\u0302a, ne nur intensigas marg\u0302enigon kaj dividon sed ankau\u0306 malhelpas la retan reprezentadon, evoluadon kaj disvastigadon de la lingvo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "G\u0302is hodiau\u0306, la kurdoj ne havas universale akceptitan skribnormon, kun politikaj partioj en la Kurdio-regiono implikitaj en disputoj pri normigado. Malgrau\u0306 diversaj provoj, normigita versio restas iluzio."}, {"text_idx": "#000029", "text": "C\u0302i tiu manko de lingva unueco kaj normigado kreas obstaklojn por tiuj, kiuj serc\u0302as retajn informojn kaj rimedojn en sia gepatra lingvo. Aldone, g\u0302i malhelpas efikan kundividon de informoj, limigante la kapablon de la kurdoj kontribui al la cifereca mondo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "C\u0302i tiu kunteksto sugestas, ke se kurmanc\u0302parolanta kurdo deziras komuniki kun kurdo parolante la soranan, ili povus uzi c\u0302u la araban, la turkan au\u0306 la persan por ebligi komunikadon inter ili."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Parolante kun Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj), Goran Rasoul, sukcesa verkisto, poeto kaj rakontisto, enprofundig\u0302is en la personajn sekvojn de internaj lingvonormigaj konfliktoj. Goran havas magistron en moderna literatura kulturo c\u0302e la Universitato de Hertfordshire [Britio] kaj havas pli ol 12 jarojn da sperto en la evoluigo kaj humanitara laboro [eo] kun kaj lokaj kaj internaciaj organizaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Multaj homoj en mia rondo konstante luktas por rete aliri informojn au\u0306 por trovi tau\u0306gan enhavon pri diversaj temoj kiel literaturo, politiko kaj lingvaj studoj. Mi ofte devas serc\u0302i informojn en aliaj lingvoj se temas pri specifaj aferoj rilataj al Kurdio [eo], la kurdoj [eo] kaj la kurda lingvaro [eo]."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Goran klarigis, ke en la pasinteco, la nombro da parolantoj determinis c\u0302u lingvo pluvivos, sed hodiau\u0306 g\u0302i dependas de la haveblo de cifereca enhavo. Tiu manko de reta enhavo estas uzata por indiki ke lingvo malprosperas kaj estas en dang\u0302ero. Li aldonis: \u201cC\u0302i tio validas por c\u0302iuj lingvoj, sed g\u0302i estas precipe decida por la kurda. Politikaj kaj ekonomiaj konfliktoj damag\u0302is la kurdan lingvon, substrekante la urg\u0302econ prioritatigi g\u0302ian konservadon kaj varbadon.\u201d"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Revenante al Bokan Jaff, li kaj lia teamo utiligas la potencon de artefarita intelekto [eo] por plibonigi la kvaliton de tradukoj. Ili ankau\u0306 serc\u0302as instigi verkistojn kaj esploristojn rete kundividi sian laboron, celante altigi la volumon de retaj enhavoj en la kurda lingvo. Jaff diris: \u201cPublikaj\u0302oj estu rete alireblaj, ne nur en la formo de fizikaj libroj kaj revuoj. Tekstoj kaj libroj devas esti als\u0302utataj en diversaj ciferecaj dosierformatoj por certigi la kompiladon de ampleksa kaj diversa datumaro.\u201d"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Jaff opinias, ke kurdaj intelektuloj subtaksas retan eldonadon. Tamen, estas grave agnoski, ke retaj rimedoj estas s\u0302losilaj por revigligi la lingvon. Tiuj kun la kapablo kontribui devus esti instigataj por oferti al la kurda komunumo aliron al tiuj valoregaj retaj rimedoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ni devas trovi novan lingvon, novajn rakontojn, novan mondkoncepton kaj la ilojn por krei la vortojn por venki la \u201cgrandan humanitaran rakonton\u201d. C\u0302u teknologio povas helpi?"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Multaj inter ni c\u0302i-pasintmonate au\u0306dis pri la funkcioj similaj al la \u201cMatrix\u201d de la nova AI-funkciigita ChatGPT [eo], kiu lasas civitanojn maltrankvilaj, s\u0302okitaj kaj en pluraj aliaj emociaj statoj, de timo g\u0302is entuziasmo."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La uzo de AI restas nic\u0302o por la plej multaj civilsociaj organizaj\u0302oj kaj aktivuloj. Tamen, pluraj iniciatoj kiuj uzas emerg\u0302antajn teknologiojn kaj artefaritan intelekton por \u201cmalkoloniigi\u201d lingvon aperas \u2013 precipe en la evoluiga sektoro."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La demando c\u0302u evoluiga lingvo estas kolonia estas kompleksa kaj pridisputata. La altrudo de eu\u0306ropaj lingvoj kaj kulturoj al koloniigitaj popoloj estis s\u0302losila komponanto de la procezo de koloniismo. Koloniaj potencoj trudis siajn lingvojn, ofte kau\u0306zante la erozion de indig\u0302enaj lingvoj. Evoluiga lingvo povas esti rigardata kiel dau\u0306rigo de c\u0302i tiu heredaj\u0302o, c\u0302ar g\u0302i ofte ekskludas indig\u0302enajn kaj minoritatajn lingvojn, plifortigante s\u0302ablonojn de lingva kaj kultura dominado."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\u201cLingvo estas tre grava parto de la identeco kaj heredaj\u0302o de komunumo. Kiam ni perdas lingvojn, ni perdas parton de nia kolektiva historio kaj kulturo. Teknologio povas helpi nin konservi kaj promocii c\u0302i tiujn lingvojn, sed ni devas fari tion en maniero respektema kaj inkluziva\u201d, diras Anju Mary Paul, esplorgvidanto c\u0302e la platformo FirstVoices, kiu inkluzivas AI-funkciigitan lingvan arkivon, kiu permesas al uzantoj serc\u0302i kaj aliri son- kaj videoregistraj\u0302ojn de indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "\u201cLa fakto ke ni uzas la francan au\u0306 la anglan kiel evoluigajn lingvojn dum en iuj komunumoj kiel en Afriko ni havas plurajn tribajn lingvojn estas problemo. Kio okazas kiam homoj ne komprenas la lingvon, kiun ni uzas?\u201d, demandas d-ro Moses Isooba, plenuma direktoro de Uganda National NGO Forum (UNNGOF)."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Isooba estas parto de teamo disvolvanta lingvon kaj leksikan prototipon uzante AI por ebligi pli inkluzivan komunikadon kiu estas malpli (au\u0306 ne) implicite novkolonia, seksisma au\u0306 rasisma. La ideo estas esplori la aplikon de AI por kompensi kaj anstatau\u0306igi la leksikon de pejorativa j\u0302argono, idiomoj kaj terminologio \u201ctrudita\u201d al civilsociaj organizaj\u0302oj enplektitaj en la kompleksa internacia helplaboro kaj la evoluiga sektoro."}, {"text_idx": "#000046", "text": "La teamo planas leksikonon por s\u0302ang\u0302i potencon lau\u0306 du manieroj: unue per abolicio de problema lingvo, dum g\u0302i instigas al pli inkluziva komunikado uzante novan stilfunkcion por serc\u0302i kaj anstatau\u0306igi, kaj due ebligante al homoj uzi sian propran lokan lingvon, testante tiun laboron kun la luganda [eo], la lingvo kutime uzata en Ugando."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Esprimoj kiel \u201cdesk officer\u201d au\u0306 \u201cin the field\u201d rememorigas la kolonian epokon. Internaciaj homhelpaj organizaj\u0302oj ofte nomas siajn oficejojn en la Tutmonda Sudo \u201clandaj oficejoj\u201d, simile al koloniaj antau\u0306postenoj \u201cagante kiel la restanta s\u0302nuro liganta nin al la kolonia s\u0302ipo\u201d, D-ro Isooba diras. Li plue klarigas:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Decolonising language is critically important because language sets the terms of engagement between the north and south. In as much as possible language should be depoliticized and decolonized. Development and humanitarian assistance are political, but our language should remain nonpartisan. Political parties will come and go, but inequalities will remain if our language begins to mirror that of the people in power, especially if the intentions behind the rhetoric are disingenuous."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Malkoloniigi lingvon decide gravas c\u0302ar lingvo fiksas la kondic\u0302ojn de engag\u0302ig\u0302o inter la nordo kaj la sudo. Lau\u0306eble la lingvo estu malpolitikigita kaj malkoloniigita. Evoluigo kaj homhelpa asistado estas politikaj, sed nia lingvo restu senpartia. Politikaj partioj venos kaj foriros, sed neegalecoj restos, se nia lingvo komencos speguli tiun de la potenculoj, precipe se la intencoj malantau\u0306 la retoriko estas malsinceraj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ni ne povas paroli nur per akronimoj"}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u201cEvoluiga lingvo jam enhavas tiom da j\u0302argono, ke ec\u0302 niaj propraj familioj ne plu komprenas pri kio ni okupig\u0302as\u201d, klarigas Harsh Jaitli, membro de Voluntary Action Network India (VANI)."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Lingvo estas inter niaj plej praaj iloj, por la plej bono au\u0306 por la plej malbono. En interreta universo plagita de misinformado kaj atakoj, diversaj aktivuloj kaj organizaj\u0302oj de la civila socio nun koncentrig\u0302as pri \u201cnovaj rakontoj\u201d por plivastigi anstatau\u0306 malgrandigi civitan spacon."}, {"text_idx": "#000054", "text": "En la lastaj jaroj, multaj iniciatoj kaj organizaj\u0302oj laboris pri la interligo de AI kaj lingvo. Masakhane ekzemple estas baza, komunum-subtenita iniciato laboranta por konstrui ilojn de Natural Language Processing (NLP) kaj modelojn por afrikaj lingvoj, kun la celo konservi kaj antau\u0306enigi ilin en la cifereca epoko. Interpretado [eo] kaj tradukado ankau\u0306 estas parto de la ludo, kaj organizaj\u0302oj nun laboras pri larg\u0302igo de la spektro, ekzemple kun c\u0302i tiu senpaga c\u0302ic\u0302eva-angla traduka glosaro de evoluiga terminologio. AI por la Homoj fokusig\u0302as pri pledado por pli inkluziva kaj justa disvolvig\u0302o kaj uzo de AI-teknologioj. G\u0302i ankau\u0306 ofertas rimedojn kaj trejnadon al komunumoj por okupig\u0302i pri AI."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Tamen, lau\u0306 NeuralSpace [platformo kiu helpas transponti la masivan lingvan brec\u0302on en teknologio], 90 procentoj de NLP-solvoj estas ekskluzive haveblaj en eu\u0306ropaj lingvoj. AI havas la eblon rompi lingvajn barojn por la ceteraj ses miliardoj da homoj kontrau\u0306batalante c\u0302i tiun formon de \u201ccifereca apartismo\u201d. Kiel? Transpontante lingvajn barojn kun kompleksaj traduksistemoj au\u0306 lingvolernaj aplikaj\u0302oj ekzemple. Aliaj manieroj inkluzivas la kreadon de ciferecaj arkivoj enplektantaj optikan signorekonadon [eo] au\u0306 parolrekonadon [eo] kaj zorgi ke enhavo haveblu en gepatraj lingvoj prefere ol en la c\u0302ieaj \u201ckoloniaj\u201d lingvoj."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Sed c\u0302io c\u0302i sonas tro bone por esti (nur) vera. Antau\u0306 ol AI povas malkoloniigi lingvon, AI mem devas esti malkoloniigita."}, {"text_idx": "#000057", "text": "AI havas la eblon transformi la manieron en kiu ni komunikas, sed g\u0302i ankau\u0306 estas la perfekta dissendilo por pliseverigi ekzistantajn biasojn. \u201cNi devas trakti biasojn en lingvaj modeloj kaj certigi ke ili estu inkluzivaj kaj reprezentaj por c\u0302iuj uzantoj\u201d diras Soujanya Poria, asista profesoro c\u0302e Teknologia Universitato Nanyang [eo]."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La lingvo pri kiu AI estas trejnita eble jam estas \u201cdistordita\u201d kaj nekapabla anstatau\u0306igi biasitan homan pensadon kaj konduton."}, {"text_idx": "#000059", "text": "\u201cLa malkoloniigo de lingvo decide gravas por povigi komunumojn kaj defii dominajn rakontojn. Teknologio havas la eblon esti potenca ilo en c\u0302i tiu procezo, sed ni devas zorgi ne reprodukti la samajn s\u0302ablonojn de ekskludo kaj marg\u0302enigo, kiujn ni provas venki\u201d, diras D-ro Isooba."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ni demandis al ChatGPT c\u0302u AI povus reprodukti kolonian, rasisman au\u0306 seksisman lingvon au\u0306 ne. Jen kion g\u0302i respondis:"}, {"text_idx": "#000061", "text": "As an artificial intelligence language model, I am not capable of holding or expressing personal beliefs, values, or biases. However, I acknowledge that the data used to train me may contain biases and I strive to provide information that is accurate, unbiased, and inclusive. It is important to note that it is people who program and use AI, and they can unintentionally embed their own biases in the development and use of AI systems. Therefore, it is crucial to be aware of these potential biases and strive to create and use AI systems in an ethical, inclusive, and responsible manner."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Kiel artefarita inteligenta lingvomodelo, mi ne kapablas teni au\u0306 esprimi personajn kredojn, valorojn au\u0306 biasojn. Tamen mi agnoskas, ke la datumoj uzataj por trejni min povas enhavi biasojn kaj mi strebas provizi informojn precizajn, senpartiajn kaj inkluzivajn. Gravas noti, ke estas homoj, kiuj programas kaj uzas AI, kaj ili povas neintence enigi siajn proprajn biasojn en la disvolvig\u0302o kaj uzo de AI-sistemoj. Tial, estas grave konscii pri c\u0302i tiuj eblaj biasoj kaj klopodi krei kaj uzi AI-sistemojn en maniero etika, inkluziva kaj respondeca."}, {"text_idx": "#000063", "text": "En la vortoj de Timnit Gebru de Black in AI, ni devas ne plu tiom pensi pri \u201cpuraj\u201d kaj \u201cmalpuraj\u201d datumoj kaj pensi pri datumoj kiuj reflektas la diversecon de la reala mondo."}, {"text_idx": "#000064", "text": "\u201cUnu el la plej bonaj manieroj fari tion estas konstrui diversajn skipojn de datumsciencistoj, kiuj kapablas rekoni kaj trakti siajn proprajn biasojn\u201d, li diras."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Sabelo Mhlambi kaj aliaj akademiuloj lastatempe redaktis la Malkoloniigan AI Manifeston, por \u201cmovig\u0302i preter okcident-centritaj biasoj\u201d kaj konstrui \u201cdignajn soci-teknikajn estontecojn\u201d. La civila socio ankau\u0306 estas c\u0302iam pli enplektita en AI-evoluo, aktive partoprenante publikajn diskutojn kaj debatojn c\u0302irkau\u0306 la etikaj, sociaj kaj politikaj efikoj de AI-teknologioj. Tamen, pluraj gvidantoj kaj aktivuloj de la civila socio, kiel ekzemple Mwarimu\u0304 Mu\u0304temi wa Ki\u0304ama el Kenjo, arestita pro siaj pepoj (tweets), argumentas ke la celkonscia ekskludo de marg\u0302enigitaj voc\u0302oj de teknikaj decidprocezoj estas formo de struktura perforto."}, {"text_idx": "#000066", "text": "\u201cNi devas rekoni, ke aliro al teknologio estas homa rajto, kaj labori por certigi ke c\u0302iuj havu sidlokon c\u0302e la tablo\u201d, diras Ki\u0304ama."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Dianne Olivian, aktivulino pri ciferecaj kaj genraj rajtoj, rakontas al ni kiel la marg\u0302enigitaj homoj estas \u201cekskludataj\u201d de decidaj medioj c\u0302ar c\u0302i tiuj spacoj movig\u0302as ene de novkolonia kadro:"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Those who usually participate in these conversations also have the privilege to participate; they have the economic and cultural capital to contribute and thrive. There are of course attempts to be representative and inclusive, but we should ask: Where are these conversations happening? What do I need to have to participate? In what language are they sharing meaning? Whose voices are the loudest in the room? What happens after these conversations, what is the accountability framework?"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Tiuj kiuj kutime partoprenas en c\u0302i tiuj konversacioj ankau\u0306 havas la privilegion partopreni; ili havas la ekonomian kaj kulturan kapitalon por kontribui kaj prosperi. Estas kompreneble provoj esti reprezentaj kaj inkluzivaj, sed ni devus demandi: Kie okazas c\u0302i tiuj konversacioj? Kion mi bezonas por partopreni? En kiu lingvo ili kunhavigas signifon? Kies voc\u0302oj estas la plej lau\u0306taj en la c\u0302ambro? Kio okazas post c\u0302i tiuj konversacioj, kio estas la respondeca kadro?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Post c\u0302i tiuj \u201ckonsultaj\u201d kunsidoj en politiko pri ciferecaj rajtoj kaj interreta regado [regado rilate al procezoj kaj decidoj kiuj celas difini agojn, doni potencon kaj kontroli agadon], ni c\u0302iuj reiros al la samaj ciferecaj potencostrukturoj, kiuj permesas kaj malpermesas la informojn, kiujn ni aliras kaj konservas, kaj kiaj identecoj rajtas ekzisti en c\u0302i tiuj platformoj, diras Olivan:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Truly inclusive digital communities and infrastructure require transformative lens from their inception \u2013 they reject a capitalist internet. They are driven by creativity, sharing, care, consent, and well-being; they challenge and circumvent infrastructures of surveillance. And we will build that by first, shifting our focus from working towards being accepted by the loudest, most articulate voices in a stingy meeting room, to holding space and looking for those who are not even able to go through the door."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Vere inkluzivaj ciferecaj komunumoj kaj infrastrukturo postulas transforman lenson de sia komenco \u2013 ili malakceptas kapitalisman interreton. Ili estas pelitaj de kreemo, kunhavigo, zorgo, konsento kaj bonfarto; ili defias kaj evitas infrastrukturojn de gvatado. Kaj ni konstruos tion unue s\u0302ang\u0302ante nian fokuson de strebado esti akceptita de la plej lau\u0306taj, plej klaraj voc\u0302oj en avara kunvenejo, al konservado de spaco kaj serc\u0302ado de tiuj, kiuj ec\u0302 ne povas eniri tra la pordo."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La interreto estas unu el la komunikaj infrastrukturoj forestantaj en kamparaj teritorioj kie log\u0302as denaskaj popoloj. Por multaj, c\u0302i tio estas la konsekvenco de s\u0302tata forlaso kaj subpremo pere de la koloniigo de [la tieaj] regantaj kulturoj. Tamen, ili konstante serc\u0302is manierojn por alfronti la problemojn kiuj c\u0302iutage dau\u0306ras, kiel ekzemple, la manko de bazaj servoj (lumo, akvo, drenado, sano, edukado) kaj, kiel ni menciis, la komunikada infrastrukturo (interreto, vojoj). En c\u0302i tiuj komunumoj, j\u0302urnalismo estas loka kaj kutime praktikata de komunumaj radioj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Colmena disvolvis malfermitan fontan retejon kie c\u0302iuj j\u0302urnalismaj agadoj povas disvolvig\u0302i sen interreto au\u0306 kun malmulte da konektebleco, por konservi ligon al c\u0302i tiuj samaj komunumoj en krizaj tempoj. G\u0302i situas c\u0302e la vojkrucig\u0302o inter esti produktadoc\u0302ambro, komunumo kaj rimedo por komuniki. [Colmena] aperis kun financoj el DW Akademie. En Latinameriko, anoj estas la reto de komunumaj amaskomunikiloj REDES de Meksiko, la kolombiaj radiostacioj Ocaina, la ekvadora Remando, kaj la perua Kunig\u0302o de Ajmaraj virinoj de Abya Yala [eo], multaliaj brazilaj radiostacioj, la bolivia cifereca amaskomunikilo Muy Waso, inter aliaj."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Ni identig\u0302as kun la diverseco de abelujoj [ndlt. \u2018colmena\u2018 hispane] kiuj ekzistas en la mondo. Ne estas nur unu maniero [por] fari abelujon, c\u0302ar la teritorioj estas megadiversaj. Nun la abeloj, kaj ilia esenca poleniga laboro, estas tus\u0302itaj de unukultivoj [eo] kaj akcelita industriigo, kiu nur havas ekonomiajn celojn. La sama pripensado eniras por komunikado farita de, kun kaj por teritorioj kaj komunumoj. Estas platformoj kaj interesoj kiuj celas homogenigi paroladojn, lingvojn kaj bezonojn. Ke la amaskomunikiloj elektis la nomon \u201cColmena\u201c, por mi, estas devontigo al diverseco; por kompreni ke en la mondo estas multaj aliaj mondoj kiujn necesas respekti kaj prizorgi."}, {"text_idx": "#000083", "text": "ALA: Es importante entender que Colmena nace del encuentro y la comunicacio\u0301n entre diversos medios, organizaciones y personas. Colmena busca ser una plataforma, hecha con software libre y open source, para el fortalecimiento de la comunicacio\u0301n comunitaria, popular, alternativa, indi\u0301gena y un etce\u0301tera amplio. Aquella comunicacio\u0301n que surge desde y con las personas que habitan los diversos territorios y buscan aportar a las necesidades y suen\u0303os locales."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La idea es que la plataforma cuente con las herramientas necesarias para la produccio\u0301n de contenido: \u201ctodo en uno\u201d. Tambie\u0301n, que funcione como un espacio de encuentro, comunicacio\u0301n, traduccio\u0301n y organizacio\u0301n entre personas y colectivos que trabajan y luchan por procesos de comunicacio\u0301n que abonen a los diversos territorios; actualmente la plataforma esta\u0301 traducida en seis idiomas."}, {"text_idx": "#000085", "text": "ALA: Gravas kompreni ke Colmena naskig\u0302is el la kunveno kaj komunikado inter malsamaj amaskomunikiloj, organizoj kaj homoj. Colmena celas esti platformo, farita per libera programaro kaj malferma fonto, por plifortigo de komunuma, populara, alternativa, indig\u0302ena kaj larg\u0302a/vasta komunikado. Tiu komunikado kiu ekestas de kaj kun la homoj kiuj log\u0302as en la diversaj teritorioj kaj celas kontribui al lokaj bezonoj kaj revoj."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La ideo estas ke la platformo havas la necesajn ilojn por produktado de enhavo: \u201cc\u0302io en unu\u201d. Ankau\u0306, ke g\u0302i funkcias kiel spaco por renkontig\u0302o, komunikado, tradukado kaj organizado inter homoj kaj grupoj kiuj laboras kaj batalas por komunikaj procezoj kiuj kontribuas al la diversaj teritorioj; la platformo estas nuntempe tradukita al ses lingvoj."}, {"text_idx": "#000088", "text": "ALA: Comenzamos en pandemia asi\u0301 que el trabajo a la distancia hace indispensable conexiones estables de internet o de datos mo\u0301viles; algo que se vuelve complicado por condiciones geogra\u0301ficas, sociales e histo\u0301ricas que viven comunidades rurales e indi\u0301genas en el mundo. Lo anterior, ma\u0301s que una problema\u0301tica, se convierte en una oportunidad en tanto que las comunidades y/o organizaciones pueden decidir sobre la conectividad que necesitan. Mientras las empresas piensan sus aplicaciones desde el intere\u0301s econo\u0301mico; la mirada de Colmena es ma\u0301s hacia la pluralidad de voces, saberes y conocimientos para los retos globales que vivimos."}, {"text_idx": "#000089", "text": "ALA: Ni komencis en pandemio, do, fora laboro faras stabilajn interretajn au\u0306 datumkonektajn ligilojn nemalhaveblaj; io kio farig\u0302as komplika pro geografiaj, sociaj kaj historiaj kondic\u0302oj kiujn kamparaj kaj indig\u0302enaj komunumoj alfrontas en la mondo. C\u0302i tio farig\u0302as s\u0302anco prefere ol problemo, c\u0302ar la komunumoj kaj/au\u0306 organizaj\u0302oj povas mem decidi pri la konektebleco kiun ili bezonas. Dum kompanioj pensas iliajn aplikaj\u0302ojn el la ekonomia intereso, la rigardo de Colmena estas pli al la plureco de voc\u0302oj, komprenoj kaj scioj por la tutmondaj defioj kiujn ni vivas. Dum kompanioj pensas pri siaj aplikoj el ekonomia vidpunkto, Colmena pli rigardas al la plureco de voc\u0302oj, sciaro kaj scilerto (knowhow) por la tutmondaj defioj, kiujn ni alfrontas."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Global Voices: Kiaj estas la fundamentoj de la j\u0302urnalisma spaco, au\u0306 kio necesas por esti parto de g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000091", "text": "ALA: Se requiere como individuo, medio, colectivo y/o comunidad tener intere\u0301s en crear procesos de comunicacio\u0301n pertinentes y relevantes para sus territorios, no so\u0301lo creando contenido, sino tambie\u0301n apoyando con la difusio\u0301n del mismo. De igual modo, tener intere\u0301s en que Colmena se utilice, cuide y, asi\u0301, se fortalezca. Una de las grandes ensen\u0303anzas del trabajo junto con comunidades rurales e indi\u0301genas en Ame\u0301rica Latina es que cuidar a la comunidad significa participar, aportar y crear. Cuando uno cuida, hace que la comunidad se fortalezca ante riesgos presentes y futuros; cercanos y externos."}, {"text_idx": "#000092", "text": "ALA: Kiel individuo, amaskomunikilo, kolektivo kaj/au\u0306 komunumo, vi devus havi intereson krei trafajn kaj lau\u0306temajn komunikajn procezojn por viaj teritorioj, ne nur kreante enhavon, sed ankau\u0306 subtenante g\u0302ian disvastigon. Same, vi devus havi intereson pri tio ke Colmena estu uzata, prizorgata kaj tiel fortikigata. Unu el la plej gravaj lecionoj kiujn ni lernis de laborado kun kamparaj kaj indig\u0302enaj komunumoj en Latin-Ameriko estas ke zorgi pri la komunumo signifas partopreni, kontribui kaj krei. Kiam vi zorgas, vi plifortigas la komunumon kontrau\u0306 nunaj kaj estontaj riskoj, proksime kaj malproksime."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Global Voices: Kio estas la efiko de Colmena sur la moderna mondo, en kamparaj kaj indig\u0302enaj zonoj, same kiel en lokoj kie estas dang\u0302ere esti j\u0302urnalisto?"}, {"text_idx": "#000094", "text": "ALA: Son varios los beneficios, pero me limitare\u0301 a sen\u0303alar dos que me parecen muy importantes. El primero es el asunto de la privacidad, muchos medios utilizan aplicaciones que no son seguras para su trabajo comunicativo; ahi\u0301 se difunde informacio\u0301n sensible. En Colmena se esta\u0301 trabajando para que la informacio\u0301n y contenidos de los medios este\u0301n resguardados y seguros."}, {"text_idx": "#000095", "text": "El segundo tiene que ver con la organizacio\u0301n entre diferentes medios para compartir y crear contenido, con o sin conectividad. Pienso que eso puede tener un impacto positivo, en zonas con baja o nula conectividad, donde diferentes medios, colectivos o personas pueden encontrar en Colmena una plataforma para difundir y potenciar sus luchas y suen\u0303os. Colmena es la voz para los pueblos histo\u0301ricamente abandonados, que encontraron en la intemperie, una oportunidad para ser escuchados una vez ma\u0301s."}, {"text_idx": "#000096", "text": "ALA: Estas pluraj avantag\u0302oj, sed mi limigos min al du, kiuj s\u0302ajnas al mi, tre gravaj. La unua estas la afero pri privateco, multaj amaskomunikiloj uzas aplikaj\u0302ojn kiuj estas malsekuraj por ilia [j\u0302urnalista] komunika laboro; tie estas disvastigata sentema informo. En Colmena, oni laboras por certigi ke la informoj kaj enhavo de la amaskomunikilaro estas protektataj kaj sekuraj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La dua rilatas al la organizado inter malsamaj komunikiloj por dividi kaj krei enhavon, kun au\u0306 sen konektebleco. Mi pensas ke tio povas efiki pozitive, en areoj kun malalta au\u0306 neniu konektebleco, kie diversaj komunikiloj, kolektivoj au\u0306 homoj povas trovi platformon por disvastigi kaj plibonigi siajn luktojn kaj song\u0302ojn. Colmena estas la voc\u0302o por la historie forlasitaj popoloj kiuj trovis en la vetero, s\u0302ancon por esti denove au\u0306dataj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Konata kolektivo en Meksiko kiu ciferecigas librojn kaj poste kundividas ilin interrete, kiel politika pozicio, batalas kontrau\u0306 nova kopirajta regulado. La retejo Pirateca [ndlt. Tiu nomo rilatas hispane al du vortoj: \u201cPirata\u201d kaj \u201cBiblioteca\u201d, au\u0306 \u201cPirato\u201d kaj \u201cBiblioteko\u201d, kio esperante signifus egale: \u201cPirateko\u201d] estas ankorau\u0306 neatingebla pere de la c\u0302efaj operatoroj pri telekomunikado en la lando ekde julio 2022."}, {"text_idx": "#000100", "text": "La kolektivo alfrontas agojn kiujn g\u0302i taksas persekuto flanke de la registaraj au\u0306toritatoj pri au\u0306torrajtoj, kiuj alvenis al la blokado de g\u0302ia retejo kaj al limigoj por kundividi siajn enhavojn ligitajn al sia retejo en sociaj retoj. G\u0302ia Tvitera konto ankau\u0306 estis suspendita."}, {"text_idx": "#000101", "text": " estas retejo kiu ekde 2019 provizas liberan aliron al pli ol 279 titoloj hispane sub la slogano \u201cLa libroj ne estas s\u0302telitaj, ili estas eksproprietigitaj!\u201d. Homoj kiu administras estas anonimuloj. Ili diras per siaj propraj vortoj al Tutmondaj Voc\u0302oj ke:"}, {"text_idx": "#000102", "text": "A veces, para no centrar la atencio\u0301n en las identidades, preferimos decir que Pirateca no es nada. Pero tal vez, buscando una definicio\u0301n provisional, hoy podri\u0301amos decir: Pirateca es una amistad."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Foje, por ne koncentri atenton al identecoj, ni preferas diri ke Pirateko estas nenio. Sed eble, serc\u0302ante provizoran difinon, hodiau\u0306 ni povus diri: Pirateko estas amikeco."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La instigoj malantau\u0306e naskig\u0302as kun la deziro kundividi librojn kiuj markis ilin (ilian vivon):"}, {"text_idx": "#000105", "text": "Es nuestra forma de materializar el amor por nuestrxs amigxs, es el deseo de compartir nuestras lecturas con ellxs; pero tambie\u0301n es el amor por esa comunidad posible, esa comunidad por venir: esxs otrxs amigxs que au\u0301n no conocemos, aquellxs con quienes en secreto, nuestros afectos resuenan."}, {"text_idx": "#000106", "text": "[Tio] estas nia maniero materiigi amon por niaj amikoj, estas la deziro kundividi niajn legaj\u0302ojn kun ili; sed ankau\u0306 estas la amo por tiu ebla komunumo, tiu venonta komunumo: tiuj aliaj amikoj kiujn ni ankorau\u0306 ne konas, tiuj kun kiuj niaj simpatioj sekrete akordig\u0302as."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Antau\u0306 kelkaj monatoj legantoj de Pirateko rimarkis ke la retejo ne alireblas pere de pluraj meksikaj operatoroj pri telekomunikado kaj denuncis tion en la [sociaj] retoj. Ili ankau\u0306 asertas ke Fejsbuko forigis antikvajn publikaj\u0302ojn de Pirateko kaj malpermesis la kreadon de novaj."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Pluraj librovendejoj en Meksiko subtenante Piratekon metis s\u0302parmonujojn por ricevi ekonomiajn kontribuojn por Pirateko. Inter ili, la eldonejo kaj librovendejo Impronta, kiu ricevis viziton de inspektistoj de la Meksika Instituto pri Industria Proprieto (es: IMPI), kiuj rekviziciis la s\u0302parmonon la saman monaton kiam komencig\u0302is la blokadoj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "La operatoroj pri telekomunikado implikitaj en la blokado estas la plej grandaj en Meksiko: Telmex, Megacable kaj iutempe Izzi, kiu poste c\u0302esis bloki g\u0302in. Historiaj retmezuradoj de Observatorio Abierto de Interferencias, spaco dedic\u0302ita al dokumentado pri interretaj blokadoj, kaj Ripe Atlas havas registraj\u0302ojn kiuj konfirmas la ekziston de la blokado."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La operatoroj pri telekomunikado Telmex kaj Megacable, kiuj estis konsultitaj de Tutmondaj Voc\u0302oj, diris ke la blokaj mezuroj okazas c\u0302ar ili ricevis ordon de IMPI."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Las medidas implementadas por TELMEX tienen como objetivo dar cumplimiento al requerimiento del IMPI y evitar la imposicio\u0301n de cualquiera de las sanciones previstas en el arti\u0301culo 388 de la Ley."}, {"text_idx": "#000113", "text": "La mezuroj efektivigitaj de TELMEX celas plenumi la postulon de IMPI kaj eviti la altrudon de iu ajn el la sankcioj antau\u0306viditaj en Artikolo 388 de la Leg\u0302o."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Ni konsultis IMPI-n kaj g\u0302ian vicdirektoron pri komunikado, Alberton Olguin, por ekscii la kau\u0306zojn kaj la kialon de tiu c\u0302i proceduro. Lia respondo estis ke g\u0302i estas malfermita afero kaj en proceso, do ne eblas doni informojn pri c\u0302i tiu kazo. La membroj de Pirateko siaflanke konsideras ke c\u0302i tiuj agoj havas klare ideologian kialon kiu:"}, {"text_idx": "#000115", "text": "[Busca] perpetuar el sistema profundamente clasista y privatizador que dicta que so\u0301lo las personas con capital econo\u0301mico pueden acceder a la cultura; para ellos, la cultura se compone de objetos cualquiera, capitalizables y que se pueden poseer, negando asi\u0301 un hecho que a nosotrxs nos parece una realidad ontolo\u0301gica absoluta: que toda creacio\u0301n es siempre colectiva y que el valor de los objetos culturales esta\u0301 en las vidas que transforma, en los corazones que sensibiliza, en las mentes que potencia, y no en los valores monetarios que algu\u0301n sistema econo\u0301mico pueda poner sobre ellos."}, {"text_idx": "#000116", "text": "[Serc\u0302as] dau\u0306rigi la profunde klasisman kaj privatigan sistemon kiu diktas ke nur homoj kun ekonomia kapitalo povas aliri kulturon; por ili, kulturo konsistas el ajnaj objektoj kapitaligeblaj kaj kiuj povas esti posedataj, tiel neante fakton kiu s\u0302ajnas al ni absoluta ontologia realo: ke c\u0302iu kreado estas c\u0302iam kolektiva kaj ke la valoro de kulturaj objektoj estas en la vivoj kiujn g\u0302i transformas, en la koroj kiujn g\u0302i tus\u0302as, en la mensoj kiujn g\u0302i disvolvas, kaj ne en la monaj valoroj kiujn iu ekonomia sistemo povas meti sur ilin."}, {"text_idx": "#000117", "text": "La meksika leg\u0302aro havis serion da modifoj koncerne kopirajton. En 2020, inter c\u0302i tiuj s\u0302ang\u0302oj estis enkondukita administra proceduro kiu permesas al operatoroj pri telekomunikado bloki aliron al retejoj provizore, sen havi jug\u0302istan rezolucion pri la kazo."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Unu el la kritikoj de c\u0302i tiu nova kopirajta leg\u0302aro estas ke la au\u0306toritato ne havas publikajn registrojn pri c\u0302i tiu tipo de rimedoj petataj al interretaj provizantoj, do ili povas agi lau\u0306 sia bontrovo kaj sen respondigebleco, aldonas Alcantar."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Fronte al la ekonomia argumento lau\u0306 kiu kundividi librojn, kiel Pirateka faras, efikas sur la au\u0306torojn de c\u0302i tiuj libroj kaj sur la eldonejojn, la kolektivo diras ke:"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Los derechos de autor no protegen a nadie ma\u0301s que a los intereses econo\u0301micos de los duen\u0303os de los grandes capitales, o sea, a quienes menos participan en la elaboracio\u0301n de las potencias afectivas de un texto."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Kopirajtoj ne protektas iun ajn krom la ekonomiajn interesojn de la posedantoj de granda kapitalo, tio estas tiuj kiuj malplej partoprenas en la ellaborado de la afekciaj povoj de teksto."}, {"text_idx": "#000123", "text": "[Pirateko] konsideras ke la institucioj kaj korporacioj kiuj kutime mencias c\u0302i tiun argumenton devus subteni g\u0302in publikante la informojn pri kiel la profitoj generitaj de la eldona industrio estas distribuitaj kaj tiel konigi la supozeblajn efikojn al la au\u0306toroj. La Nacia C\u0302ambro de la Meksika Eldona Industrio (es: CANIEM) raportas ke la privata libroindustrio generis ekonomian enspezon de 8 mil 469,9 milionoj da meksikaj pesoj (440 milionoj da usonaj dolaroj) en 2020, el kiuj 368 milionoj (19 milionoj da dolaroj) respondas al elektronikaj libroj. La ekonomia forto de la industrio ankorau\u0306 restas sur papero."}, {"text_idx": "#000124", "text": "G\u0302is nun la kolektivo ne estis sciigita au\u0306 informita de la au\u0306toritato pri la leg\u0302aj kialoj au\u0306 akuzoj kiuj kondukis al la blokado de g\u0302ia retejo. Ili argumentas ke la blokadoj okazas meze de persekutado fare de IMPI kaj CANIEM, por scii la nomojn de la homoj kiuj prizorgas kaj por puni ilin. Dume, ili reasertas ke [ili] dau\u0306rigas danke al la subteno kiun ili ricevas de tiuj kun kiuj ili kundividas la librojn:"}, {"text_idx": "#000129", "text": "Redaktora rimarko: De la 20-a g\u0302is la 26-a de aprilo 2022 Mirjam Vellinga gastigas la alternan Tvitero-konton @EuroDigitalLang, kiu esploras kiel teknologioj povas esti uzataj por revivigi eu\u0306ropajn minoritatajn au\u0306 regionajn lingvojn. Legu pli pri tiu c\u0302i kampanjo c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Ekde 1928 Afu\u0302k estas estiminda organizo kies misio estas promocii la frisajn lingvon kaj kulturon en c\u0302iuj tipoj de spacoj en la nederlanda provinco Frislando. La lingvo sukcesis konservig\u0302i en c\u0302iutaga vivo kaj, lau\u0306 Afu\u0302k, preskau\u0306 c\u0302iuj el la 642 000 log\u0302antoj de la provinco komprenas la lingvon. Lau\u0306 la retejo de Afu\u0302k, \u201ctio signifas ke oni povas renkonti la frisan kaj uzi g\u0302in ie ajn en la provinco\u201d c\u0302e la bakejoj, en la superbazaroj, en la librejoj, c\u0302e la kuracistaj oficejoj, en lernejoj, c\u0302e la kartoklubo, en la sportejoj, sur signoj de urboj kaj vilag\u0302oj, en la amaskomunikiloj, en la teatro kaj c\u0302e laboro\u201d."}, {"text_idx": "#000131", "text": "La kontribuo de Afu\u0302k inkluzivas la liveradon de lingvaj kursoj por plenkreskuloj, la eldonadon de elektronikaj libroj kaj magazinoj, la kreadon de aplikaj\u0302oj kaj la iveradon de konsultaj servoj por kompanioj kaj organizoj pri kreado de politiko kurag\u0302iganta la lingvouzadon."}, {"text_idx": "#000132", "text": "La organizaj\u0302o estas bone konata al Mirjam Vellinga, kiu estis kreskigita de frisoparolantaj gepatroj. Nur kiam s\u0302i translog\u0302ig\u0302is de Frislando por studi en la Universitato de Groningeno, s\u0302i aprezis kiom unika estas la lingvo kaj \u201cla sociaj, psikologiaj kaj politikaj faktoroj, ligitaj al parolado de minoritata lingvo\u201d. S\u0302i baldau\u0306 transiris de studado de la angla al studado de la frisa kaj baldau\u0306 post bakalau\u0306rig\u0302i komencis labori por Afu\u0302k, kie s\u0302i restis por dudek jaroj. Aktuale s\u0302i tenas sian pozicion de projekta gvidanto de la internaciaj projektoj."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Rising Voices intervjuis Miriam per retpos\u0302to."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Half of all Frisians are able to read Frisian easily. However, a small proportion of Frisians have a good written command of their language. This number has steadily increased in recent years. This is due to education and the increasing use of social media in Frisian. There are concerns about the language transfer from parents to their children. That is slowly decreasing and one of the most important factors to keep a language alive."}, {"text_idx": "#000138", "text": "The online state is on an intermediate level so to speak. On the one hand, several applications have been developed. On the other hand, it are usually not the big tech companies that automatically develop their applications in Frisian."}, {"text_idx": "#000139", "text": "The following applications are now available:"}, {"text_idx": "#000140", "text": "Google Translate through community development\nFacebook in Frisian through community development\nGboard and Swiftkey as automatic text predictors\nFrisian as a language in Microsoft Office with built-in spelling and grammatical corrector on Windows operating systems (however, this has to be downloaded separately, and is not automatically integrated in updates and when people buy Microsoft Office software).\nNavigation in Frisian through Waze\nOnline Frisian-Dutch dictionaries and translation tools"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Nuntempe iom pli ol duono de la log\u0302antaro en Frislando parolas la frisan kiel sian unuan lingvon kaj c\u0302irkau\u0306 75% de la log\u0302antaro parolas la frisan en c\u0302iutaga vivo. Preskau\u0306 c\u0302iuj en la provinco kun proksimume 650 000 log\u0302antoj povas kompreni la lingvon: c\u0302irkau\u0306 95%. Tio signifas ke oni renkontas la frisan ie ajn en c\u0302iutaga vivo."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Duono de c\u0302iuj frisoj povas legi en la frisa c\u0302iutage. Tamen eta parto de la frisoj havas bonajn skribokapablojn en sia lingvo. Tiu c\u0302i nombro konstante kreskis en lastaj jaroj. Tio okazis danke al edukado kaj kreskanta uzo de sociaj amaskomunikiloj en la frisa. Ekzistas zorgoj pri la lingva transdono de gepatroj al iliaj infanoj. G\u0302i malrapide malkreskas kaj estas unu el la plej gravaj faktoroj de lingva vivsubtenado."}, {"text_idx": "#000143", "text": "La reta statuso estas meznivela. Unuflanke kelkaj aplikaj\u0302oj estis evoluigitaj. Aliflanke grandaj kompanioj kutime ne kreas au\u0306tomate siajn aplikaj\u0302ojn en la frisa."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Jenaj aplikaj\u0302oj nun estas alireblaj:"}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u2022 Google Translate danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000146", "text": "\u2022 Facebook en la frisa danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000147", "text": "\u2022 Gboard kaj Swiftkey kiel au\u0306tomataj lingvosugestiloj"}, {"text_idx": "#000148", "text": "\u2022 La frisa kiel lingvo en Microsoft Office kun integrita ortografia kaj gramatika korektiloj en Vindozo (tamen g\u0302i devas esti els\u0302utita aparte kaj ne estas au\u0306tomate integrita en aktualigoj kaj kiam homoj ac\u0302etas programaron de Microsoft Office)"}, {"text_idx": "#000150", "text": "\u2022 Retaj frisa-nederlandaj vortaroj kaj tradukiloj"}, {"text_idx": "#000151", "text": "RV: Kio estas viaj motivoj por strebi al la reprezentado de via lingvo en ciferecaj spacoj?"}, {"text_idx": "#000155", "text": "MV: For the big tech companies investing in smaller languages is economically not very interesting. That means you always have to ask and lobby for it and that it takes a lot of time for your language to be included. Most of the speakers by that time are used to using the dominant language for that specific application and it is very hard to win them back. It always takes extra effort and money to get your language included. We are particularly interested in technology that is applied in the home as the home domain is still very strong when it concerns the use of Frisian. Through technology other languages are however introduced in the home, think of smart home appliances, social care robots, etc., which threatens the natural space that our language has in the home. Children are especially sensitive to this and will therefore attach less value to their own language."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Por grandaj teknologiaj kompanioj investado je malpli grandaj lingvoj estas ekonomie ne interesa. Tio signifas ke vi c\u0302iam devas peti kaj lobii por tio kaj tio konsumas multe da tempo por ke via lingvo estu inkludita. Plejparto de la parolantoj dume alkutimig\u0302is uzi la dominantan lingvon por tiu c\u0302i specifa aplikaj\u0302o kaj estas vere malfacile regajni ilin. Tio c\u0302iam postulas enormajn klopodojn kaj monon por fari vian lingvon inkluzivita. Ni speciale interesig\u0302as pri teknologioj kiuj estas aplikataj hejme, c\u0302ar la hejmo estas ankorau\u0306 vera fortikaj\u0302o kiam temas pri la uzado de la frisa. Danke al teknologioj, aliaj lingvoj tamen eniris la hejmon, danke al sag\u0302hejmaj aplikaj\u0302oj, prizorgaj robotoj ktp, kio minacas la naturan spacon de nia lingvo hejme. Infanoj estas speciale sentemaj al tio c\u0302i kaj pro tio donos malpli da valoro al sia propra lingvo."}, {"text_idx": "#000157", "text": "RV: Kiujn konkretajn pas\u0302ojn vi konsideras farendaj por kurag\u0302igi junajn homojn komenci la lernadon de sia lingvo au\u0306 dau\u0306rigi g\u0302ian uzadon?"}, {"text_idx": "#000158", "text": "MV: At the moment we are focusing both on language learning and language awareness and assertiveness in schools (primary, secondary and vocational education). It is important that younger people learn the language and are able to speak, read and write it, but it is also important that they feel comfortable using it, understand more about their language behavior and language use and the mechanisms behind that. Peer to peer conversations about their language use and specific assignments at school that focus on working with the language in a practical way (thinking about how Frisian can become more visible in the company where they do their internship for instance) work very well in our experience."}, {"text_idx": "#000159", "text": "In order to make it easier for young people to use the language digitally, we have developed several translation tools and there are other tools available as well, like Gboard and Swiftkey. Not everyone knows that they are there, so we are also focusing on promoting those tools in an attractive way (short clips, distributed on several social media platforms)."}, {"text_idx": "#000160", "text": "For the next generations to use the language it is essential to educate young parents about the value of the minority language and how to raise children multilingual in different situations. In Frysla\u0302n there is a magazine and an online platform to inform young parents about this and they receive a special language gift (Taalkado) when they register the birth of their child with the local government."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Nuntempe ni koncentrig\u0302as je lernado, konsciado kaj firmigado de la lingva c\u0302eesto en lernejoj (bazaj, mezaj kaj profesiaj). Estas grave ke junaj homoj lernu la lingvon kaj povu paroli, legi kaj skribi en g\u0302i, sed ankau\u0306 gravas ke ili sentu sin komforte uzante g\u0302in, komprenu pli bone sian lingvan konduton kaj lingvouzon kaj iliajn mekanismojn. Rektaj konversacioj pri ilia lingvo kaj specifaj taskoj en lernejoj fokusig\u0302antaj je laboro kun la lingvo en praktika maniero (pensado pri kiel la frisa povas ig\u0302i pli videbla en la kompanio kie ili trapasas stag\u0302on ekzemple) bone funkcias lau\u0306 nia sperto."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Por fari pli facila por junuloj la uzadon de la lingvo en cifereca formo, ni evoluigis kelkajn tradukilojn kaj estas aliaj iloj alireblaj kiel Gboard kaj Swiftkey. Ne c\u0302iu scias ke ili ekzistas, do ni koncentrig\u0302as ankau\u0306 je promociado de tiuj iloj en alloga maniero (per mallongaj filmetoj, distribuitaj en kelkaj sociretaj platfomoj)."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Por ke la sekvaj generacioj uzu la lingvon gravas eduki junajn gepatrojn pri la valoro de la minoritata lingvo kaj pri kiel kreskigi plurlingvajn infanojn en diversaj situacioj. En Frislando estas magazino kaj reta platformo kiuj informas junajn gepatrojn pri tio c\u0302i kaj ili ricevas specialan lingvan donacon (Taalkado) kiam ili registras la naskon de sia infano c\u0302e la loka registaro."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Redaktora rimarko: De la 26-a de aprilo g\u0302is la 2-a de majo 2022 Satdeep Gill estos gvidanta la alternan Tviter-konton @AsiaLangsOnline, kiu esploras kiel teknologio povas esti uzata por revivigi aziajn lingvojn. Legu pli pri la kampanjo c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Satdeep Gill estas entuziasmulo pri liberaj scioj log\u0302anta en Patiala, en la nordokcidenta s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato. Ekde 2011 li helpas al la evoluigo kaj la kresko de la pang\u0302aba Vikipedio; li ankau\u0306 gvidis la lanc\u0302on de Global Voices en la pang\u0302aba en 2017."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Gill alig\u0302is al la Vikimedia Fondaj\u0302o en 2017 por subteni komunumajn konversaciojn pri la Strategio de Vikimedia Movado 2030. Ekde novembro 2018 li estas programa oficisto en la teamo GLAM & Culture (GLAM = Galleries, Libraries, Archives, Museums) c\u0302e la Vikimedia Fondaj\u0302o kaj subtenas projektojn rilatajn al ciferecigo, dokumentado de lingvoj kaj lingva revivigo."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Unu el la lastaj projektoj subtenitaj de Gill estis metiejo pri kapablokonstruado, arang\u0302ita kunlabore kun Unesko kaj Bophana Centro en Kambog\u0302o. G\u0302i koncentrig\u0302is je trejnado de indig\u0302enaj gejunuloj celanta helpi al ili dokumenti siajn lingvojn kaj kulturojn. Li ankau\u0306 subtenis la kreadon de la balia Vikifontaro, kiu ebligas al la balia komunumo transskribi sian literaturan heredaj\u0302on, verkitan sur palmfoliaj manskribaj\u0302oj, en Interreto."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Gill ankau\u0306 kontribuas al Wikimedia Commons fotante la birdojn de Pang\u0302abo kaj najbaraj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Mi c\u0302iam log\u0302is en la urbo Patiala. Mi studis matematikon kaj sciencon en altlernejo, sed post bakalau\u0306rig\u0302i mi s\u0302ang\u0302is mian fokuson al la pang\u0302abaj lingvo kaj literaturo."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Mi s\u0302atas lerni lingvojn. Krom mia denaska pang\u0302aba (ambau\u0306 skriboj Gurmuh\u0302i kaj S\u0302ahmuh\u0302i), mi flue parolas la anglan, la hinduan kaj la urduan. Mi dum multaj jaroj lernis la hispanan kaj la francan kaj mi scias ke mi povus komforte vivi en la hispanlingvaj au\u0306 franclingvaj landoj. Nuntempe mi g\u0302uas lernadon per Interreto de la farsia c\u0302e la universitato S\u0302ahid C\u0302amran de Avhaz, Irano."}, {"text_idx": "#000178", "text": "RV: Rakontu pri via engag\u0302ig\u0302o je la pang\u0302aba Vikipedio kaj viaj sukcesoj."}, {"text_idx": "#000179", "text": "SG: It is important to note that the Punjabi language is written in two scripts, Gurmukhi, written left to right and mainly used in India, and Shahmukhi, written right to left and used in Pakistan. While the spoken language is quite similar, there are vast differences in writing, which led to the creation of two different Wikipedias for the language. Punjabi Wikipedia (for Gurmukhi script) and Western Punjabi Wikipedia (for Shahmukhi script)."}, {"text_idx": "#000180", "text": "When I discovered Punjabi Wikipedia in in the early 2010s, it had a really small number of articles, most of them one-liners. My father joined me and we started building Punjabi Wikipedia together."}, {"text_idx": "#000181", "text": "In 2011, I started my undergraduate degree at Punjabi University, Patiala, and started involving my peers in contributing to the Punjabi version of Wikipedia. Our efforts helped create a vibrant community of Punjabi Wikipedians meeting regularly and engaging in various national and international activities."}, {"text_idx": "#000182", "text": "In 2015, I was the first Punjabi Wikipedian to be invited to Wikimania (the largest event dedicated to Wikipedia and its sister projects) in Mexico. There I received an honourable mention from Jimmy Wales for our efforts to make Punjabi Wikipedia one of the fastest-growing Indic Wikipedias."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Estas grave rimarkigi ke la pang\u0302aba lingvo havas du skribojn, Grurmuh\u0302i, skribatan de dekstre maldekstren kaj uzatan c\u0302efe en Barato, kaj S\u0302akmuh\u0302i, skribatan dekstren de maldekstre kaj uzatan en Pakistano. Dum la parola lingvo estas sufic\u0302e simila, estas grandaj diferencoj en skribo, kio kondukis al la kreado de du malsamaj Vikipedioj por la lingvo: Pang\u0302aba Vikipedio (en Gurmuh\u0302i-skribo) kaj Okcidentpang\u0302aba Vikipedio (por S\u0302ahmuh\u0302i-skribo)."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Kiam mi malkovris la pang\u0302aban Vikipedion komence de la 2010-aj jaroj, g\u0302i enhavis vere malmultajn artikolojn, plejparte unuliniajn. Mia patro alig\u0302is al mi kaj ni komencis la konstruadon de la pang\u0302aba Vikipedio kune."}, {"text_idx": "#000185", "text": "En 2011 mi bakalau\u0306rig\u0302is en la Pang\u0302aba Universitato (Patiala) kaj komencis engag\u0302i miajn kolegojn en kontribuado al la pang\u0302aba versio de Vikipedio. Niaj klopodoj kreis viglan komunumon de pang\u0302abaj vikipedianoj, kiuj regule renkontig\u0302as kaj partoprenas diversajn naciajn kaj internaciajn aktivadojn."}, {"text_idx": "#000186", "text": "En 2015 mi estis la unua pang\u0302aba vikipediano invitita al Vikimanio (la plej granda evento dedic\u0302ita al Vikipedio kaj g\u0302iaj frataj projektoj) en Meksiko. Tie mi ricevis honoran mencion de Jimmy Wales pro niaj klopodoj fari la pang\u0302aban Vikipedion unu el la plej rapide kreskantaj barataj vikipedioj."}, {"text_idx": "#000187", "text": "RV: Kia estas la aktuala stato de la pang\u0302aba lingvo en Interreto kaj ekster g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000188", "text": "SG: Punjabi is the official language of the Punjab state in India and Punjabi music is pretty famous around the globe. Despite its official status and status in popular culture, most of the private schools in the state don\u2019t encourage speaking in Punjabi \u2014 in fact, students are punished for speaking in their mother tongue. I was also educated in a school where speaking in English was enforced and, if we wanted to switch to another language, we were advised to use Hindi instead of Punjabi."}, {"text_idx": "#000189", "text": "Punjabi doesn\u2019t enjoy any patronage at all in Pakistan, where Punjabis form the largest ethnic group with around 40 percent of the population. The national language of Pakistan is Urdu, and Punjabi is not even taught at the school level."}, {"text_idx": "#000190", "text": "On the other hand, increased migration from the region in the last century, especially in the last few decades, means Punjabis form sizeable communities in the UK, Canada, USA, and Australia, among others. Data from the 2011 census released by the Office of National Statistics in the UK reported Punjabi as the third most spoken language in the UK, and it is taught at the GCSE and A levels in the country."}, {"text_idx": "#000191", "text": "On online platforms, Punjabi seems to have grown a lot in the last decade \u2014 Punjabi Wikipedia more than tenfold. Since December 2013, the Punjabi language in the Gurmukhi script is supported by Google translate, and its quality has been improving ever since. High-quality optical character recognition tools are also available in the language. In 2017, the BBC also started its service in Punjabi."}, {"text_idx": "#000192", "text": "All this goes to say that, despite its own challenges and hurdles, Punjabi still enjoys a lot of privilege and access to many mainstream sources."}, {"text_idx": "#000193", "text": "La pang\u0302aba estas la oficiala lingvo en la s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato kaj la pang\u0302aba muziko estas sufic\u0302e fama tra la mondo. Malgrau\u0306 g\u0302ia oficiala statuso kaj statuso en populara kulturo, la plejparto de la privataj lernejoj en la s\u0302tato ne kurag\u0302igas onin paroli en la pang\u0302aba \u2014 fakte studentoj estas punataj pro parolado en sia gepatra lingvo. Mi ankau\u0306 estis edukita en lernejo en kiu paroli en la angla estis deviga afero kaj se ni deziris transiri al alia lingvo, oni sugestis al ni uzi la hinduan anstatau\u0306 la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000194", "text": "La pang\u0302aba ne g\u0302uas iun ajn au\u0306spicion en Pakistano, kie la pang\u0302aboj formas la plej grandan etnan grupon, kun proksimume 40% de la log\u0302antaro. La nacia lingvo de Pakistano estas la urdua kaj la pang\u0302aba ne estas instruata ec\u0302 je lerneja nivelo."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Aliflanke, kreskinta elmigrado el la regiono en la lasta jarcento, speciale en la lastaj kelkaj jardekoj, signifas ke pang\u0302aboj formis grandajn komunumojn interalie en Britio, Kanado, Usono kaj Au\u0306stralio. Datumoj de la censo en 2011 eldonitaj de la Oficejo de Nacia Statistiko en Britio raportis ke la pang\u0302aba estas la tria plej parolata lingvo en Britio kaj g\u0302i estas instruata je niveloj GCSE kaj A en la lando."}, {"text_idx": "#000196", "text": "C\u0302e interretaj platformoj la pang\u0302aba montras grandan kreskon dum la lasta jardeko \u2014 la pang\u0302aba Vikipedio kreskis pli ol dekoble. Ekde decembro 2013, la pang\u0302aba lingvo en la Gurmuh\u0302i-skribo estas subtenata de Guglo-tradukilo kaj g\u0302ia kvalito ekde tiam plibonig\u0302is. Instrumento pri altkvalita optika rekono de literoj ankau\u0306 estas alirebla en la lingvo. En 2017, BBC ankau\u0306 lanc\u0302is sian servon en la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000197", "text": "C\u0302io c\u0302i diras ke malgrau\u0306 propraj defioj kaj obstakloj la pang\u0302aba plu g\u0302uas grandajn privilegiojn kaj aliron al multaj popularaj resursoj."}, {"text_idx": "#000198", "text": "RV: Priskribu iujn el la defioj kiujn via lingvo alfrontas nun."}, {"text_idx": "#000199", "text": "SG: One of the major challenges for the Punjabi community is neither having a single script nor a policy to enable them to learn both the scripts."}, {"text_idx": "#000200", "text": "I firmly believe that both the scripts of Punjabi should be mandatory, at least for students of Punjabi at the university level. With the advent of the internet, online communities of Punjabis from across the globe have been formed in the past decades where the Latin script has become the easiest writing system for many Punjabis, especially when having conversations across the borders. Punjabi University, Patiala developed a script conversion tool named Sangam (meaning \u201cunion\u201d) some years ago, which helps to bridge some of these gaps."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Another major challenge is that spelling is not standard for the vast majority of Punjabi words."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Unu el la c\u0302efaj defioj por la pang\u0302aba komunumo estas la manko de unueca skribo kaj politiko ebliganta lerni ambau\u0306 skribojn."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Mi firme kredas ke ambau\u0306 skriboj de la pang\u0302aba devas esti instruataj devige, almenau\u0306 por studentoj de la pang\u0302aba je universitata nivelo. Kun la apero de Interreto en la lastaj jardekoj tra la mondo formig\u0302is retaj komunumoj de pang\u0302aboj, kie la latina skribo ig\u0302is la plej simpla skribsistemo por multaj pang\u0302aboj, speciale se temas pri konversacioj okazantaj trans la limoj. La Pang\u0302aba Universitato (Patiala) evoluigis ilon de skriba interproksimig\u0302o nomitan Sangam (do \u201cunio\u201d) antau\u0306 kelkaj jaroj, kio helpas krei almenau\u0306 iujn pontojn."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Alia granda defio estas ke la ortografio ne estas normigita por la plejparto de la pang\u0302abaj vortoj."}, {"text_idx": "#000206", "text": "SG: I love the citizen media model of Global Voices and in 2017 I was motivated to help start GV in Punjabi. I was able to rally some of my friends and fellow Wikimedians to join the GV Punjabi team. We have mainly focused on translating stories from different parts of the world which are rarely heard of or talked about in the national media."}, {"text_idx": "#000207", "text": "We have not been very consistent ever since the pandemic started as it drained all of our energy but I am hoping to revive the team and start working regularly on GV once again."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Mi s\u0302atas la modelon de civitana amaskomunikilo uzatan de Global Voices, kaj en 2017 mi estis motivita helpi la lanc\u0302on de GV en la pang\u0302aba. Mi sukcesis konvinki kelkajn miajn amikojn kaj kolegojn-vikipedianojn alig\u0302i al la pang\u0302aba teamo de GV. Ni precipe fokusig\u0302is je tradukado de historioj el diversaj partoj de la mondo, kiuj estas malofte au\u0306dataj au\u0306 priparolataj en la naciaj amaskomunikiloj."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Ni ne estis tre konstantaj ekde kiam la pandemio komencig\u0302is, c\u0302ar g\u0302i elc\u0302erpis nian energion, sed mi esperas revivigi la teamon kaj komenci denove labori regule pri GV."}, {"text_idx": "#000210", "text": "RV: Kiujn motivigajn vortojn vi havas por junaj kaj ag\u0302aj pang\u0302aboparolantoj por ke ili engag\u0302ig\u0302u en projektoj kiel la pang\u0302aba Vikipedio au\u0306 Punjabi Lingua? Kiel volontula partopreno ric\u0302igas vian lingvon?"}, {"text_idx": "#000211", "text": "SG: I would like to remind everyone that the internet is what we make of it. Projects like Wikipedia or Global Voices are some of the participatory and citizen-driven projects which show us how powerful it can be for people passionate about knowledge to get together and build the digital society of our dreams."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Punjabi Wikipedia received an average of 750,000 page views per month in the last year. This goes on to tell us how important this platform is for Punjabi internet users. Currently, there are only about 20-25 editors on Punjabi Wikipedia and, the more this number increases, the better the quality and the quantity of the content it hosts will become."}, {"text_idx": "#000213", "text": "There are also other sister projects of Wikipedia such as Wikisource, which plays a very crucial role, especially for some of the underrepresented languages in the world. Punjabi Wikisource is the only transcription platform (which helps to make digital, copiable formats from scanned books) for the Punjabi language. It is one of the rare places on the internet where I can download Punjabi books for my Kindle."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Mi dezirus memorigi al c\u0302iuj ke Interreto estas tio kion ni mem faras el g\u0302i. Projektoj kiel Vikipedio au\u0306 Global Voices estas iuj el la projektoj partoprenataj kaj gvidataj de civitanoj, kiuj montras al ni kiom pova povas esti la pasio de homoj pri scioj je unuigo kaj konstruado de la cifereca socio de niaj revoj."}, {"text_idx": "#000215", "text": "La Pang\u0302aba Vikipedio ricevas averag\u0302e po 750 000 pag\u0302origardojn monate en la lasta jaro. Tio diras al ni kiom grava estas tiu c\u0302i platformo por pang\u0302abaj retumantoj. Aktuale estas nur c\u0302irkau\u0306 20-25 redaktoroj de la pang\u0302aba Vikipedio kaj ju pli tiu c\u0302i nombro kreskas, des pli bona ig\u0302as la kvalito kaj la kvanto de la enhavo."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj frataj projektoj de Vikipedio kiel Vikifontaro, kiu ludas vere gravegan rolon, speciale por iuj el la malsufic\u0302e reprezentitaj lingvoj en la mondo. La Pang\u0302aba Vikifontaro estas la sola transskriba platformo (kiu helpas fari ciferecajn, kopieblajn formatojn el skanitaj libroj) por la pang\u0302aba lingvo.Tio estas unu el la maloftaj lokoj en Interreto, kie mi povas els\u0302uti pang\u0302abajn librojn por mia Kindle."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000225", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000227", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000229", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000231", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000234", "text": "C\u0302e alia flanko mi mensogus se mi dirus ke c\u0302io c\u0302i ne estis s\u0302oka. C\u0302ar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas g\u0302i plu provizas grandajn spertojn al iu ajn."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Ec\u0302 pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantau\u0306 g\u0302i povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis g\u0302in en c\u0302iu ajn imagebla variaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000237", "text": "Wordles of the World (gastigata c\u0302e gitHub) estas unu el la plej kompletaj multaj listoj de la renaskig\u0302oj de la ludo en diversaj lingvoj. G\u0302i enhavas 313 entojn en 91 lingvoj kaj proklamas kiel sian celon \u201ctrioblon: esti amuza, celebri lingvan diversecon kaj esplori ludan kreivon\u201d."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000243", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000246", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000250", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Ekrankopio de la Tviter-konto de la Granda Traduka Movado. Maldekstre: komento de retanoj de la kontinenta C\u0302inio pri la ukrainia krizo. Dekstre: videaj\u0302o kun intervjuoj de ujguraj infanoj pri ilia edukado."}, {"text_idx": "#000253", "text": "Reddit [eo], unu el la plej popularaj sociretejaj platformoj, lastatempe forigis c\u0302inan kanalon (subreddit) \u201cChonglang TV\u201d post kiam uzantoj iniciatis movadon nomatan \u201cla granda traduko\u201d (\u5927\u7ffb\u8bd1\u8fd0\u52a8)."}, {"text_idx": "#000254", "text": "La c\u0302inparolantaj retumantoj tiam forlasis Reddit kaj alportis la movadon al aliaj sociaj platformoj inkluzive de Twitter [tvitero], Facebook [fejsbuko], Instagram, kaj Telegram kun la kradvorto [eo], #TheGreatTranslationMovement ( #\u5927\u7ffb\u8bd1\u8fd0\u52a8\u5b98\u65b9\u63a8\u53f7 \u2013 #La Granda Traduka Movado). La celo de la grupo estas malkas\u0302i la vidpunktojn de ekstremismaj c\u0302inaj patriotoj kaj kontrau\u0306stari propagandon per tradukado de problema enhavo el lingvoj de C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000255", "text": "La tradukmovado spontanee aperis fine de februaro kiam iuj c\u0302inaj Reddit-uzantoj en \u201cChonglang TV\u201d komencis traduki kaj kritiki diskutojn en c\u0302inaj sociaj amaskomunikiloj pri la ukrainia krizo, inkluzive de la denunco kontrau\u0306 la seksismaj s\u0302ercoj sugestante ke ukrainaj virinoj rifug\u0302u en C\u0302inion por geedzig\u0302i kun c\u0302inaj viroj. Post reta kontrau\u0306reago, la c\u0302ina propagando intervenis por bremsi la s\u0302ercojn."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Ekde tiam, kelkaj c\u0302inaj uzantoj de Reddit dedic\u0302is sin al tradukado de la opinioj de c\u0302inaj sociaj amaskomunikiloj pri la ukraina krizo. Tamen, c\u0302ar la fortostrec\u0302o komencis kapti la atenton de la publiko, Reddit fermis la kanalon \u201cChonglang TV\u201d, kiu havis pli ol 53 000 membrojn, komence de marto, reference al zorgoj pri la privateco: la identeco de kontinenta c\u0302ina uzanto favore al Rusio estis elmontrita en la kanalo."}, {"text_idx": "#000257", "text": "La oficiala Tviter-konto de la Granda Traduka Movado amasigis pli ol 15 000 sekvantojn en malpli ol tri semajnoj. Averag\u0302e, g\u0302i kreas 5\u201310 afis\u0302ojn c\u0302iutage elstarigante c\u0302inajn retajn patriotojn au\u0306 la tiel nomitajn \u201cLittle Pink's\u201d [Etaj Rozoj, alia nomo por c\u0302inaj retaj patriotoj] antagonismajn reagojn al aktualaj\u0302oj, internaciaj novaj\u0302oj kaj retaj okazaj\u0302oj. Malsupre estas tipa ekzemplo de iliaj tradukaj afis\u0302oj:"}, {"text_idx": "#000262", "text": "La reta movado baldau\u0306 kaptis la atenton de la Global Times, unu el la c\u0302efaj s\u0302tatfinancitaj amaskomunikiloj de C\u0302inio. Opinio de Wang Qiang, komentisto kun armea fono etikedas la retanan agon kiel parton de \u201cKolora Revolucio\u201d, movado por s\u0302ang\u0302i la unupartian politikan sistemon de C\u0302inio:"}, {"text_idx": "#000263", "text": "\u4e0e\u4ee5\u5f80\u62b9\u9ed1\u4e2d\u56fd\u4eba\u7684\u65e5\u5e38\u884c\u4e3a\u4e60\u60ef\u4e0d\u540c,\u6b64\u6b21\u884c\u52a8\u660e\u786e\u5c06\u6240\u8c13\u7684\u4e2d\u56fd\u4eba\u8d1f\u9762\u5f62\u8c61\u4ea7\u751f\u539f\u56e0\u5f52\u548e\u4e8e\u4e2d\u56fd\u653f\u5e9c,[...] \u901a\u8fc7\u62b9\u9ed1\u4e2d\u56fd\u4eba\u6c11\u6765\u62b9\u9ed1\u4e2d\u56fd\u7684\u653f\u6cbb\u4f53\u5236,\u4ece\u800c\u5984\u56fe\u8fbe\u5230\u5728\u4e2d\u56fd\u6380\u8d77\u201c\u989c\u8272\u9769\u547d\u201d\u8fd9\u4e00\u6839\u672c\u76ee\u6807\u3002"}, {"text_idx": "#000264", "text": "Malsama ol aliaj kalumniaj kampanjoj kontrau\u0306 c\u0302inaj homoj, c\u0302i tiu kampanjo kulpigas la c\u0302inan registaron pri la negativa konduto de c\u0302inaj retanoj... g\u0302i kalumnias la c\u0302inan registaron per kalumniado de c\u0302inoj kaj g\u0302ia fina celo estas atingi \u201cKoloran Revolucion\u201d en C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Krom kritikoj de oficialaj c\u0302inaj novaj\u0302kanaloj, kelkaj transmaraj c\u0302inaj retumantoj ankau\u0306 esprimis zorgon, ke tradukado de malama parolo en c\u0302inaj sociaj retoj nutros kontrau\u0306c\u0302inan senton inter okcidentaj socioj. Ekzemple, Tviter-uzanto @jeeplakeside komentis:"}, {"text_idx": "#000266", "text": "\u8ffd\u6839\u7a76\u5e95\u6240\u8c13\u5927\u7ffb\u8bd1\u8fd0\u52a8,\u53ea\u4e3a\u4e86\u589e\u52a0\u548c\u4f20\u9012\u4ec7\u6068,\u5e76\u65e0\u4efb\u4f55\u53ef\u8fdb\u6b65\u610f\u4e49\u3002\n\u5185\u5bb9\u643a\u5e26\u79c1\u8d27,\u76ee\u6807\u65e0\u5dee\u522b\u4ec7\u89c6\u5355\u4e00\u65cf\u7fa4,\u4ea7\u751f\u540e\u679c\u53d7\u5bb3\u79cd\u7fa4\u4e0d\u6b62\u534e\u88d4\u800c\u662f\u6574\u4e2a\u4e9a\u88d4,\u53ef\u8c13\u53d1\u8d77\u8005\u521d\u8877\u6781\u5176\u90aa\u6076\u3002"}, {"text_idx": "#000267", "text": "\u2014 \u6e56\u7554\u65b0\u8bed \u4e09\u5143 (@jeeplakeside) March 14, 2022"}, {"text_idx": "#000268", "text": "La celo de la tiel nomata Granda Traduka Movado estas plifortigi kaj distribui malamon. G\u0302i ne estas progresema, g\u0302i havas propran tagordon kaj celas apartan etnon. La sekvo tamen ne estus limigita al c\u0302inoj sed al c\u0302iuj aziaj homoj. La ideo de la iniciatinto estas tre malbona."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Chang Ping, ekzilita veterana c\u0302ina j\u0302urnalisto, tamen atentigis, ke la Granda Traduka Movado ne kontrau\u0306as c\u0302inojn, sed propagandon kaj la cenzuran mas\u0302inon, kiu produktas grandan nombron da patriotaj \u201czombioj\u201d au\u0306 la tiel nomataj Etaj Rozoj:"}, {"text_idx": "#000270", "text": "\u600e\u6a23\u8ddf\u6bad\u5c4d\u4f5c\u6230\u5462?\u4e5f\u8a31\u82e6\u53e3\u5a46\u5fc3\u8b1b\u9053\u7406\u4e5f\u80fd\u8b93\u6709\u4e9b \u6bad\u5c4d\u5e61\u7136\u9192\u609f\u5427\u3002\u4f46\u662f,\u66f4\u91cd\u8981\u7684\u5e6b\u52a9\u5b83\u5011\u89e3\u9664\u5deb\u5e2b\u7684\u9b54\u5492\u3002\u5728\u5404\u7a2e\u50b3\u8aaa\u4e2d,\u6bad\u5c4d\u90fd\u5bb3\u6015\u967d\u5149\u3002\u9019\u5c31\u662f\u70ba\u4ec0\u9ebc\u4fc4\u7f85\u65af\u3001\u4e2d\u570b\u548c\u5317\u97d3\u90fd\u8981\u5c0d\u7db2\u8def\u5be6\u884c\u56b4\u5bc6\u5c01\u9396\u7684\u539f\u56e0\u3002"}, {"text_idx": "#000271", "text": "Kiel rebati la zombiojn? Oni eble povos konverti kelkajn el ili per persvado. Sed la plej bona maniero estas forigi iliajn sorc\u0302ojn. Zombioj timas sunlumon, tial Rusio, C\u0302inio kaj Nord-Koreio trudis striktan interretan cenzuron."}, {"text_idx": "#000273", "text": "\u6211\u8d5e\u6210\u7f51\u53cb\u81ea\u53d1\u7684\u5927\u7ffb\u8bd1\u8fd0\u52a8\u3002\u8fd9\u4e2a\u7ffb\u8bd1\u4e0d\u4ec5\u662f\u63ed\u9732\u4e2d\u5171\u6781\u6743\u610f\u8bc6\u5f62\u6001\u6bd2\u5bb3\u4e2d\u56fd\u4eba,\u4f7f\u4e0d\u5c11\u4e2d\u56fd\u4eba\u601d\u60f3\u89c2\u5ff5\u5305\u62ec\u60c5\u611f\u90fd\u6709\u626d\u66f2;\u800c\u4e14\u66f4\u80fd\u63d0\u9192\u5168\u4e16\u754c\u5404\u56fd\u653f\u5e9c\u548c\u6c11\u4f17,\u9ad8\u5ea6\u8b66\u60d5\u4e2d\u5171\u5927\u5916\u5ba3\u7684\u6e17\u900f\u6bd2\u5bb3,\u8b66\u60d5\u4e2d\u5171\u5927\u5916\u5ba3\u7684\u865a\u5047\u4fe1\u606f\u3001\u865a\u5047\u53d9\u4e8b\u6b3a\u9a97\u548c\u8bef\u5bfc\u516c\u5171\u8206\u8bba\u7a7a\u95f4\u3002\u8fd9\u6b21\u4fc4\u7f57\u65af\u4fb5\u4e4c\u6218\u4e89,\u4e60\u5f53\u5c40\u65e9\u5c31\u5f00\u6253\u4fe1\u606f\u6218\u5e2e\u666e\u4eac "}, {"text_idx": "#000274", "text": "Mi subtenas la Grandan Tradukan Movadon iniciitan de retumantoj. La traduko ne nur elmontras kiel la diktaturo de la KPC\u0302 venenas sian popolon per venena ideologio kaj tordis iliajn pensojn kaj sentojn, g\u0302i ankau\u0306 memorigas registarojn kaj homojn de aliaj landoj konscii pri la propagando de la KPC\u0302 kaj disvastigo de misinformado \u2013 kiel g\u0302i uzas misinformadon por distordi la publikan opinion. Fronte al la rusia invado de Ukrainio, la potencobloko de Xi helpas Putin en lia informmilito [...]"}, {"text_idx": "#000275", "text": "Kelkaj uzantoj sugestis, ke la organizantoj de la Granda Traduka Movado devus revizii kaj provizi pli da kunteksto por la tradukoj por malhelpi disvastig\u0302on de malamo kontrau\u0306 c\u0302inoj."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Aliaj opinias, ke la tradukaj klopodoj kreas dilemon por c\u0302inaj cenzuraj au\u0306toritatoj. Nome, se ili cenzuras probleman enhavon de la Etaj Rozoj [\u201cLittle Pinks\u201c], ili eble perdos kelkajn subtenantojn; se la au\u0306toritatoj ignoras ilin, ili silente aprobas ilin."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Fronte al tia dilemo, Wang Qiang el Global Times sugestas, ke la c\u0302ina propagando solidigu sian propran elitan tradukteamon por disvastigi pozitivajn rakontojn pri C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000280", "text": "C\u0302i tiu artikolo estis originale publikigita de Meta.mk. Redaktita versio estas publikigita c\u0302i tie kadre de interkonsento pri kundivido de enhavo inter Global Voices kaj Metamorphosis Foundation."}, {"text_idx": "#000281", "text": "La 17-an de marto, la junaj montenegraj kantistoj Milica Radan kaj Komnen Vukovic\u0301, kune kun la muzikgrupo D-mol, lanc\u0302is videaj\u0302on por sia kontrau\u0306milita kanto \u201cVratite nam snove\u201d (\u201cRedonu niajn revojn\u201d), dedic\u0302ita al la infanoj de Ukrainio."}, {"text_idx": "#000284", "text": "C\u0302esigu la bombojn, redonu niajn revojn,\nNiajn sunflorojn, kiuj timas pro la mallumo.\nNi estas la armeo de la suno, ni estas la armeo de g\u0302ojo,\nLasu la planedon turnig\u0302i pace por ni."}, {"text_idx": "#000285", "text": "La videaj\u0302o estis publikigita de la gazetara kompanio Vijesti, eldonisto de samnoma gazeto, TV-kanalo kaj retejo, kiuj trovig\u0302as inter la plej influaj komunikiloj en Montenegro."}, {"text_idx": "#000287", "text": "En intervjuo por , Kadic\u0301 Bojanic\u0301 diris ke la bildoj de la milito en Ukrainio \u2014 infanoj senigitaj de siaj amatoj, detruitaj domoj, vicoj de rifug\u0302intoj, la sufero, la malsekureco \u2014 vekis en s\u0302i la plej profundan malg\u0302ojon, sed ankau\u0306 inspiris la deziron fari ion, ec\u0302 etan, kio kurag\u0302igus interkomprenig\u0302on de c\u0302iuj homoj bonvolaj kaj spronus ilin agadi."}, {"text_idx": "#000289", "text": "Sa druge strane \u2013 u samom korijenu nastanka medija u kojima radim je anti-ratni aktivizam \u2013 od Monitora, preko novine, televizije, portala Vijesti i Centra za istraz\u030civac\u030cko novinarstvo \u2013 osnivac\u030ci su uvijek dizali glas protiv nepravde i agresije moc\u0301nih. Sve to je uticalo da pjesmu napis\u030cem, skoro pa u jednom dahu, dok sam sa koleginicama i kolegama pripremala akciju pomoc\u0301i djeci Ukrajine..."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Aliflanke, la komunikilaro por kiu mi laboras havas kontrau\u0306militan aktivadon c\u0302e sia bazo, ekde la semajna Monitoro, g\u0302is la j\u0302urnalo, televidkanalo, la retejo Vijesti kaj la Centro por Esplorj\u0302urnalismo. Iliaj fondintoj c\u0302iam plendis kontrau\u0306 maljusteco kaj la agreso de la potenculoj. C\u0302io c\u0302i influis min verki la kanton en preskau\u0306 unu spiro, dum mi estis preparanta humanitaran agadon por helpi la infanojn de Ukrainio kune kun miaj kolegoj..."}, {"text_idx": "#000293", "text": "La festivalo havas 28-jaran tradicion, kaj en tiu c\u0302i jaro g\u0302i okazis la 4-an kaj la 5-an de marto, konsistinte je du vesperoj, la unua por enlandaj artistoj kaj la dua por internaciaj artistoj, inkluzive de infanoj de najbaraj landoj."}, {"text_idx": "#000294", "text": "Vijesti uzas la kanton por antau\u0306enigi humanitarajn agadojn por helpi Ukrainion. La unua estis bonfara vespero en Podgorico la 10-an de marto, kiu kolektis 10 000 eu\u0306rojn en formo de donacoj."}, {"text_idx": "#000295", "text": "Je peto de log\u0302antoj, simila ago estis organizita de lokaj organizoj de la civila socio en Bijelo Polje la 23-an de marto, kiel maniero helpi ukrainajn rifug\u0302intojn gastigatajn en la urbo ekde la rusia invado. Loka hotelo nun gastigas 36 membrojn de 14 familioj, kiuj dankis lokajn civitanojn kaj kompaniojn pro la iniciato."}, {"text_idx": "#000296", "text": "Por pli da informoj pri tiu c\u0302i temo, vidu la specialan artikolserion Rusio invadas Ukrainion."}, {"text_idx": "#000298", "text": "Korespondantoj kaj politikistoj konstante faras rasismajn komentojn kiam ili raportas pri la milito kaj la viktimoj en Ukrainio komparante ilin kun tiuj de Mezoriento. Ekrankopio de la videaj\u0302o en kiu veterana korespondanto de CBS faras unu el tiuj komentoj."}, {"text_idx": "#000299", "text": "Meze de la kreskanta perforto en Ukrainio kiu kaptas la atenton de la mondo, korespondantoj de prestig\u0302aj okcidentaj amaskomunikiloj kolerigis arabajn kaj mezorientajn publikojn pro siaj rasismaj rimarkoj. La komentoj inkluzivis esprimojn de empatio rilate al ukrainaj viktimoj kaj de konsterno rilate la bildojn, c\u0302ar c\u0302i tiuj homoj aspektas pli \u201ceu\u0306ropaj\u201d kaj estis pli \u201ccivilizitaj\u201d ol la viktimoj de militoj en Mezoriento."}, {"text_idx": "#000300", "text": "La 27-an de februaro, la siria tviterulo [ndlt. aktiva uzanto de Tvitero] @WardFurati88 disvastigis \u201cfadenon\u201d [ndlt. tvitera ilo kie oni povas fari pepon sekvitan de alia, por raporti ion (gravan au\u0306 negravan)] kiu kompilis c\u0302iujn rasismajn kaj diskriminaciajn komentojn kiujn faris korespondantoj de internaciaj amaskomunikiloj el la tuta mondo dum raportado de la konflikto. La fadeno generis milojn da reagoj: pli ol 11 500 repepoj, pli ol 1 500 citaj\u0302oj kaj 41 300 \u201cmi s\u0302atas\u201d (s\u0302atoj)."}, {"text_idx": "#000301", "text": "\u0627\u0655\u0630\u0627 \u0643\u0646\u062a \u0645\u0633\u0644\u0645\u0627\u064b.. \u0627\u0654\u0648 \u0634\u0631\u0642 \u0627\u0654\u0648\u0633\u0637\u064a\u0627\u064b.. \u0627\u0654\u0648 \u0627\u0655\u0641\u0631\u064a\u0642\u064a\u0627\u064b\u060c \u0648\u062a\u062a\u0633\u0627\u0621\u0644 \u0644\u0645\u0627\u0630\u0627 \u064a\u062a\u0645 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0627\u0645\u0644 \u0645\u0639 \u062f\u0645\u0627\u064a\u0654\u0646\u0627 \u0643\u0627\u0654\u0646\u0647\u0627 \u0645\u064a\u0627\u0647 \u062a\u0633\u0641\u062d \u062d\u0648\u0644 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u061f! \u0628\u0644 \u0644\u0639\u0644 \u0644\u0644\u0645\u064a\u0627\u0647 \u0645\u0646\u0638\u0645\u0627\u062a \u062d\u0645\u0627\u064a\u0629 \u0628\u064a\u064a\u0654\u0629 \u062a\u062d\u0627\u0648\u0644 \u0627\u0644\u062a\u0642\u0644\u064a\u0644 \u0645\u0646 \u0647\u062f\u0631\u0647\u0627.. \u062a\u0627\u0628\u0639 \u0647\u0630\u0647 \u0627\u0644\u062a\u063a\u0631\u064a\u062f\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u064a \u0631\u0628\u0645\u0627 \u062a\u062c\u064a\u0628 \u0639\u0646 \u0633\u0648\u0654\u0627\u0644\u0643\u060c \u0645\u0646 \u062e\u0644\u0627\u0644 \u0631\u0635\u062f \u062a\u063a\u0637\u064a\u0627\u062a \u0648\u062a\u0635\u0631\u064a\u062d\u0627\u062a \u062d\u0648\u0644 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0628 \u0641\u064a \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627"}, {"text_idx": "#000302", "text": "\u2014 ward furati (@wardfurati88) February 27, 2022"}, {"text_idx": "#000303", "text": "C\u0302u vi estas islamano au\u0306 devenas de Mezoriento au\u0306 Afriko kaj [vi] demandas vin kial oni perceptas nian sangon kiel akvon kiu inundas la mondon? Cetere, naturmediaj organizaj\u0302oj provas malhelpi ke oni mals\u0302paru akvon. Sekvu c\u0302i tiujn pepojn, kiuj povas respondi al viaj demandoj nur analizante la priraportadon kaj komentojn pri la milito en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000304", "text": "Li komencis per la komento de veterana raportisto de CBS, Chris D\u2019Agata, en kiu tiu esprimis sian simpation al la ukrainia popolo, kiu konsistas el homoj kiuj estas \u201cpli eu\u0306ropaj\u201d ol tiuj de Irako kaj Afganio. Ward citis la korespondanton kun minimumaj s\u0302ang\u0302oj:"}, {"text_idx": "#000305", "text": "\u0646\u0628\u062f\u0627\u0654 \u0628\u0645\u0631\u0627\u0633 CBS \u0627\u0644\u0630\u064a \u062a\u062d\u062f\u062b \u0639\u0646 \u0627\u0644\u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0644\u0627\u062c\u064a\u0654\u060c \u062b\u0645 \u063a\u0644\u0628\u062a\u0647 \u0645\u0634\u0627\u0639\u0631\u0647 \u0641\u0642\u0627\u0644 \u201c\u0647\u0630\u0627 \u0627\u0644\u0645\u0643\u0627\u0646 \u0644\u064a\u0633 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0627\u0642.. \u0648\u0644\u0627 \u0627\u0654\u0641\u063a\u0627\u0646\u0633\u062a\u0627\u0646.. \u0647\u0630\u0627 \u0628\u0644\u062f \u0627\u0654\u0648\u0631\u0628\u064a \u0645\u062a\u062d\u0636\u0631.. \u0644\u0646 \u062a\u062a\u0648\u0642\u0639 \u0627\u0654\u0648 \u062a\u062a\u0645\u0646\u0649 \u0627\u0654\u0646 \u064a\u062d\u062f\u062b \u0634\u064a\u0621 \u0643\u0647\u0630\u0627 \u0641\u064a\u0647\u201d.. \u0648\u0647\u0630\u0627 \u064a\u0644\u062e\u0635 \u0627\u0644\u0637\u0631\u064a\u0642\u0629 \u0627\u0644\u062a\u064a \u064a\u0646\u0638\u0631 \u0628\u0647\u0627 \u0627\u0655\u0644\u064a\u0643\n\u0641\u0645\u0646 \u0627\u0644\u0637\u0628\u064a\u0639\u064a \u0627\u0654\u0646 \u062a\u0642\u0636\u064a \u064a\u0648\u0645\u0643 \u062c\u0631\u064a\u0627\u064b \u0644\u0644\u0627\u062e\u062a\u0628\u0627\u0621 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0642\u0635\u0641.. \u0644\u0633\u062a \u0627\u0654\u0648\u0631\u0628\u064a\u0627\u064b /ZJB63bkTa4"}, {"text_idx": "#000306", "text": "Ni komencu per la korespondanto de CBS, kiu parolis pri ukrainoj en la s\u0302irmejoj, superplena de emocioj, kaj [li] diris: \u201cC\u0302i tio ne estas Irako au\u0306 Afganio. G\u0302i estas civilizita eu\u0306ropa lando. Oni ne atendus au\u0306 dezirus ke io tia okazu c\u0302i tie\u201d.\nC\u0302i tio resumas kiel li perceptas nin. Estas kompreneble, ke vi pasigas c\u0302iujn tagojn fug\u0302ante atakojn: Vi ne estas el Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000307", "text": "Poste, li aludis al la komentoj por BBC fare de David Sakvarelidze, iama ukraina g\u0302enerala adjunkta prokuroro. Kvankam veras ke Ward konfuzis la oficialulon kun korespondanto de BBC, li [Ward] priskribis la esencon de tio kion li [la oficialulo] diris en c\u0302i tiu pepo:"}, {"text_idx": "#000308", "text": "\u0627\u0644\u0627\u0653\u0646 \u0645\u0639 \u0645\u0631\u0627\u0633\u0644 BBC \u0627\u0644\u0630\u064a \u0627\u0633\u062a\u0639\u0628\u0631 \u062e\u0644\u0627\u0644 \u062d\u062f\u064a\u062b\u0647 \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0647\u0648\u0627\u0621 \u0648\u0628\u0631\u0631 \u0630\u0644\u0643 \u0628\u0642\u0648\u0644\u0647 \u201c\u0627\u0654\u0639\u062a\u0630\u0631.. \u0644\u0643\u0646 \u0645\u0627 \u064a\u062d\u062f\u062b \u064a\u062b\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0639\u0631\u060c \u0644\u0627\u0654\u0646\u064a \u0627\u0654\u0634\u0627\u0647\u062f \u0627\u0654\u0634\u062e\u0627\u0635\u0627\u064b \u0627\u0654\u0648\u0631\u0628\u064a\u064a\u0646 \u0628\u0639\u064a\u0648\u0646 \u0632\u0631\u0642\u0627\u0621 \u0648\u0634\u0639\u0631 \u0627\u0654\u0634\u0642\u0631.. \u0627\u0654\u0637\u0641\u0627\u0644\u0627\u064b \u064a\u0642\u062a\u0644\u0648\u0646.. \u0628\u0635\u0648\u0627\u0631\u064a\u062e \u0628\u0648\u062a\u064a\u0646 \u0643\u0644 \u064a\u0648\u0645\u201d\u060c \u0648\u0647\u0630\u0627 \u0644\u0627 \u064a\u062d\u062a\u0627\u062c \u062a\u0639\u0644\u064a\u0642\u0627\u064b /VuIMaahcjd"}, {"text_idx": "#000310", "text": "Lau\u0306 ciferoj de Unuig\u0302intaj Nacioj, ekde la komenco de la milito en Sirio en 2011, pli ol 6,6 milionoj da homoj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn, kaj aliaj 6,7 milionoj dau\u0306re estas delokitaj en la lando. Kiam miloj riskis sian vivon por transiri Mediteraneon kaj atingi Eu\u0306ropon serc\u0302ante novan komencon, eu\u0306ropaj landoj starigis leg\u0302ojn, politikojn kaj barojn por malhelpi ilian eniron, lasante centojn da familioj en tendaroj malric\u0302aj, eksponitaj al la veteraj kondic\u0302oj kaj senigitaj de bazaj vivbezonoj."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Ward dau\u0306rigis angle kun la vortoj de prezentisto de Al Jazeera:"}, {"text_idx": "#000312", "text": "\u0627\u0644\u0627\u0653\u0646 \u0645\u0639 \u0645\u0630\u064a\u0639 \u0627\u0644\u062c\u0632\u064a\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0655\u0646\u0643\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0630\u064a \u0639\u0644\u0642 \u0639\u0644\u0649 \u0645\u0634\u0627\u0647\u062f \u062a\u0632\u0627\u062d\u0645 \u0627\u0644\u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u064a\u0646 \u0644\u0644\u0631\u0643\u0648\u0628 \u0641\u064a \u0642\u0637\u0627\u0631 \u0647\u0631\u0628\u0627\u064b \u0645\u0646 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0628 \u0628\u0642\u0648\u0644\u0647 \u201c\u0645\u0627 \u064a\u062b\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0642\u0647\u0631.. \u0627\u0654\u0646\u0638\u0631 \u0643\u064a\u0641 \u064a\u0631\u062a\u062f\u0648\u0646.. \u0647\u0648\u0654\u0644\u0627\u0621 \u0644\u064a\u0633\u0648\u0627 \u0627\u0654\u0634\u062e\u0627\u0635\u0627\u064b \u064a\u062d\u0627\u0648\u0644\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0647\u0631\u0628 \u0645\u0646 \u0628\u0644\u0627\u062f\u0647\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0634\u0631\u0642 \u0627\u0644\u0627\u0654\u0648\u0633\u0637 \u0627\u0654\u0648 \u0627\u0655\u0641\u0631\u064a\u0642\u064a\u0629.. \u0627\u0655\u0646\u0647\u0645 \u064a\u0628\u062f\u0648\u0646 \u0645\u062b\u0644 \u0627\u0654\u064a\u0629 \u0639\u0627\u064a\u0654\u0644\u0629 \u0627\u0654\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a\u0629\u201d.. \u0647\u0630\u0627 \u0645\u0627 \u064a\u0647\u0645 \u062d\u0642\u0627\u064b.. \u0627\u0654\u0646\u0647\u0645 \u0627\u0654\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a\u0648\u0646 /4yEwWMk5ia"}, {"text_idx": "#000313", "text": "Nun, la anglalingva prezentisto de Al Jazeera, kiu komentis la amasig\u0302on de homoj kiuj provis eniri trajnon kaj eskapi la militon en Ukrainio, diris: \u201cKonvinke estas... rigardu la vestojn. Ne estas homoj kiuj provas fug\u0302i de Mezoriento kaj Afriko. Ili aspektas kiel ajna eu\u0306ropa familio\u201d. Tio kio gravas estas ke ili estas eu\u0306ropanoj."}, {"text_idx": "#000314", "text": "Rilate al la presitaj amaskomunikiloj, Ward citas \u2014 kun eta modifo \u2014 opinian artikolon de Daniel Hannan en la brita gazeto The Telegraph:"}, {"text_idx": "#000315", "text": "\u0648\u0644\u0646\u0642\u0631\u0627\u0654 \u0645\u0627 \u062a\u0642\u0648\u0644\u0647 \u0627\u0644\u062a\u0644\u063a\u0631\u0627\u0641 \u0627\u0644\u0628\u0631\u064a\u0637\u0627\u0646\u064a\u0629: \u201c\u0627\u0655\u0646\u0647\u0645 \u064a\u0634\u0628\u0647\u0648\u0646\u0646\u0627\u060c \u0648 \u0647\u0630\u0627 \u0645\u0627 \u064a\u062c\u0639\u0644 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0627\u0654\u0644\u0629 \u0635\u0627\u062f\u0645\u0629. \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627 \u0628\u0644\u062f \u0627\u0654\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a\u060c \u0627\u0654\u0647\u0644\u0647 \u064a\u0634\u0627\u0647\u062f\u0648\u0646 \u0646\u062a\u0641\u0644\u0643\u0633 \u0648\u0644\u062f\u064a\u0647\u0645 \u062d\u0633\u0627\u0628\u0627\u062a \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0655\u0646\u0633\u062a\u063a\u0631\u0627\u0645\u060c \u0648 \u064a\u0635\u0648\u062a\u0648\u0646 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0627\u0646\u062a\u062e\u0627\u0628\u0627\u062a\u060c \u0648\u0644\u062f\u064a\u0647\u0645 \u0635\u062d\u0627\u0641\u0629 \u062d\u0631\u0629. \u0627\u0644\u062d\u0631\u0628 \u0644\u0645 \u062a\u0639\u062f \u062a\u062d\u062f\u062b \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u062c\u062a\u0645\u0639\u0627\u062a \u0627\u0644\u0641\u0642\u064a\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0639\u0632\u0648\u0644\u0629\u060c \u0627\u0644\u062d\u0631\u0628 \u0642\u062f \u062a\u062d\u062f\u062b \u0644\u0627\u0654\u064a \u0627\u0654\u062d\u062f\u201d /wUWBDhulnI"}, {"text_idx": "#000316", "text": "Ni vidu kion diras The Telegraph de Unuig\u0302inta Reg\u0302lando: \u201cIli aspektas kiel niaj homoj, kaj tio estas la plej s\u0302oka afero. Ukrainio estas eu\u0306ropa lando, ili spektas Netflix-on, havas Instagramon, voc\u0302donas en liberaj balotoj kaj havas sencenzurajn amaskomunikilojn. La milito ne plu estas afero de malric\u0302aj kaj malproksimaj landoj. Milito povus trafi iun ajn.\u201d"}, {"text_idx": "#000317", "text": "Sekvante la rimarkojn de la politikaj figuroj, Ward substrekis iujn komentojn de la bulgara gvidanto:"}, {"text_idx": "#000318", "text": "\u0647\u0646\u0627 \u064a\u0642\u0648\u0644 \u0631\u064a\u0654\u064a\u0633 \u0648\u0632\u0631\u0627\u0621 \u0628\u0644\u063a\u0627\u0631\u064a\u0627 \u0635\u0631\u0627\u062d\u0629 \u201c\u0627\u0644\u0644\u0627\u062c\u064a\u0654\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0648\u0646 \u0644\u064a\u0633\u0648\u0627 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0644\u0627\u062c\u064a\u0654\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0630\u064a\u0646 \u0627\u0639\u062a\u062f\u0646\u0627 \u0639\u0644\u064a\u0647\u0645\u060c \u0644\u0630\u0644\u0643 \u0633\u0646\u0631\u062d\u0628 \u0628\u0647\u0645\u060c \u0647\u0648\u0654\u0644\u0627\u0621 \u0627\u0654\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a\u0648\u0646 \u0627\u0654\u0630\u0643\u064a\u0627\u0621 \u0648\u0645\u062a\u0639\u0644\u0645\u0648\u0646\u060c \u0648\u0644\u0627 \u064a\u0645\u0644\u0643\u0648\u0646 \u0645\u0627\u0636\u064a\u0627\u064b \u063a\u0627\u0645\u0636\u0627\u064b\u060c \u0643\u0627\u0654\u0646 \u064a\u0643\u0648\u0646\u0648\u0627 \u0627\u0655\u0631\u0647\u0627\u0628\u064a\u064a\u0646\u201d /9RbOMt7xd6"}, {"text_idx": "#000319", "text": "C\u0302i tie la bulgara c\u0302efministro sincere diras: \u201cLa rifug\u0302intoj de Ukrainio ne similas al tiuj kiujn ni kutimas vidi, kaj tial ili estos bone akceptitaj. Ili estas inteligentaj kaj edukitaj eu\u0306ropanoj, ili ne havas malhelajn pasintecojn, kiel la eblon esti teroristoj\u201d."}, {"text_idx": "#000320", "text": "La sekva pepo de Ward elvokas la argumenton proponitan de multaj homoj de araba origino, kiuj komparis la okcidentan lau\u0306don pri la ukrainia rezisto kontrau\u0306 Rusio kun g\u0302ia kondamno de la palestina rezisto kontrau\u0306 la israela okupado. Pri tio li skribis:"}, {"text_idx": "#000321", "text": "\u0648\u0628\u0645\u0627 \u0627\u0654\u0646 \u0631\u064a\u0654\u064a\u0633 \u0628\u0644\u063a\u0627\u0631\u064a\u0627 \u0630\u0643\u0631 \u0627\u0644\u0627\u0655\u0631\u0647\u0627\u0628\u060c \u0641\u0644\u0646\u0642\u0631\u0627\u0654 \u0643\u064a\u0641 \u062a\u0635\u0641 \u201c\u0646\u064a\u0648\u064a\u0648\u0631\u0643 \u0628\u0648\u0633\u062a\u201d \u062c\u0646\u062f\u064a\u0627\u064b \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627\u064b \u0642\u0627\u0645 \u0628\u062a\u0641\u062c\u064a\u0631 \u0646\u0641\u0633\u0647 \u0639\u0644\u0649 \u062c\u0633\u0631 \u0644\u0645\u0646\u0639 \u0627\u0644\u062a\u0642\u062f\u0645 \u0627\u0644\u0631\u0648\u0633\u064a\u060c \u0648\u0635\u0641\u062a\u0647 \u201c\u062c\u0646\u062f\u064a \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a \u0628\u0637\u0644\u201d /DiDPJgigh7"}, {"text_idx": "#000323", "text": "Poste li atentigis pri la hipokriteco kaj la duobla moralo de la okcidentaj registaroj rilate al enmigrado, c\u0302ar eu\u0306ropaj landoj intensigis landlimajn kontrolojn por limigi la eniron de homoj fug\u0302intaj el landoj en milito pro timo ke ili eble partoprenis en konfliktoj de siaj hejmlandoj."}, {"text_idx": "#000324", "text": "\u0645\u0627\u0630\u0627 \u0639\u0646 \u201c\u0627\u0644\u0645\u0647\u0627\u062c\u0631\u064a\u0646\u201d.. \u0627\u0654\u0639\u0646\u064a \u0627\u0644\u0627\u0654\u0634\u062e\u0627\u0635 \u0627\u0644\u0642\u0627\u062f\u0645\u064a\u0646 \u0645\u0646 \u062e\u0627\u0631\u062c \u062d\u062f\u0648\u062f \u0627\u0644\u0628\u0644\u0627\u062f \u0644\u0644\u0642\u062a\u0627\u0644 \u0645\u0639 \u0627\u0654\u0647\u0644\u0647\u0627 \u0636\u062f \u0627\u0644\u063a\u0632\u0627\u0629.. \u0647\u0646\u0627 \u0646\u0642\u0631\u0627\u0654 \u062a\u0635\u0631\u064a\u062d \u0648\u0632\u064a\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062e\u0627\u0631\u062c\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0631\u064a\u0637\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0630\u064a \u062f\u0639\u0645\u062a \u0641\u064a\u0647 \u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u0627\u062a \u0644\u062a\u0648\u062c\u0647 \u0627\u0644\u0631\u0627\u063a\u0628\u064a\u0646 \u0628\u0627\u0644\u0642\u062a\u0627\u0644 \u0627\u0655\u0644\u0649 \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627\u060c \u0628\u0645\u0646 \u0641\u064a\u0647\u0645 \u0627\u0644\u0628\u0631\u064a\u0637\u0627\u0646\u064a\u0648\u0646\u060c \u0643\u0645\u0627 \u0646\u0642\u0631\u0627\u0654 \u0627\u0655\u0639\u0644\u0627\u0646 \u0631\u064a\u0654\u064a\u0633 \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627 \u062a\u0627\u0654\u0633\u064a\u0633 \u0641\u064a\u0644\u0642 \u0644\u0644\u0645\u062a\u0637\u0648\u0639\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0627\u0654\u062c\u0627\u0646\u0628. /7kgCHT9h7K"}, {"text_idx": "#000325", "text": "Kaj kio pri \u201cmigrantoj\u201d... mi celas tiujn kiuj trapasas la landlimojn por batali kun siaj homoj kontrau\u0306 invadantoj... C\u0302i tie ni legas la komentojn de la brita c\u0302efministro, kie li subtenas la alvokojn al tiuj kiuj volas batali en Ukrainio, inkluzive de la britoj, samkiel la deklaron de la ukraina prezidento starigi eksterlandan volontulan tac\u0302menton."}, {"text_idx": "#000326", "text": "Ward ankau\u0306 kritikis kiel kontentaj kaj toleremaj estas la mondorganizaj\u0302oj pri la demonstracioj de solidareco al Ukrainio kontraste al tiuj esprimitaj al Palestino, viktimo de israela invado. Li memorigis la egiptan futbalan superstelulon Mahmoud Abu Trika, kies pruvo de solidareco kun Gazao dum israelaj atakoj en 2008 rezultis en riproc\u0302o de la plej alta au\u0306toritato de futbalo."}, {"text_idx": "#000327", "text": "\u0645\u0627\u0630\u0627 \u0639\u0646 \u0644\u0627\u0639\u0628 \u064a\u0631\u0641\u0639 \u0642\u0645\u064a\u0635 \u0646\u0627\u062f\u064a\u0647 \u0641\u064a \u0645\u0628\u0627\u0631\u0627\u0629 \u0628\u0639\u062f \u062a\u0633\u062c\u064a\u0644 \u0647\u062f\u0641\u060c \u0648\u0642\u062f \u0643\u062a\u0628 \u062a\u062d\u062a\u0647 \u201c\u0644\u0627 \u0644\u0644\u062d\u0631\u0628 \u0641\u064a \u0627\u0654\u0648\u0643\u0631\u0627\u0646\u064a\u0627\u201d\u060c \u0647\u0644 \u0633\u062a\u0642\u0648\u0644 \u0644\u0647 \u0627\u0644\u0641\u064a\u0641\u0627 \u0645\u0627 \u0642\u0627\u0644\u062a\u0647 \u0644\u0627\u0654\u0628\u0648 \u062a\u0631\u064a\u0643\u0629 \u0633\u0627\u0628\u0642\u0627\u064b \u0639\u0646\u062f\u0645\u0627 \u0631\u0641\u0639 \u0642\u0645\u064a\u0635\u0647 \u0628\u0639\u062f \u062a\u0633\u062c\u064a\u0644 \u0647\u062f\u0641\u060c \u0644\u062a\u0638\u0647\u0631 \u0639\u0628\u0627\u0631\u0629 \u201c\u062a\u0639\u0627\u0637\u0641\u0627\u064b \u0645\u0639 \u063a\u0632\u0629\u201d \u062a\u062d\u062a\u0647 /FB3awNjxPb"}, {"text_idx": "#000328", "text": "Kaj kion pensi pri la ludanto kiu suprenlevis sian c\u0302emizon post pafi golon, montrante la mesag\u0302on \u201cNe al milito en Ukrainio\u201d? C\u0302u FIFA diros al li la samon kiun g\u0302i (antau\u0306e) diris al Abu Trika kiam li suprenlevis sian c\u0302emizon, post golo, por montri la mesag\u0302on \u201cSolidareco kun Gazo\u201d?"}, {"text_idx": "#000329", "text": "Ward poste analizis la rapidecon de tutmondaj entoj por bojkoti Rusion kaj bloki g\u0302ian partoprenon en c\u0302iu agado, por igi g\u0302in pario [ndlt. malsupera persono au\u0306 persono konsiderata malsupera, kiu estas ekskludita de sansistemoj kaj avantag\u0302oj kiujn aliaj g\u0302uas], kiam antau\u0306e Moskvo partoprenis kaj gastigis internaciajn eventojn malgrau\u0306 havi s\u0302losilan rolon en la siria milito, kie oni mortigis milojn, delokigis multajn pliajn, disigis familiojn kaj lasis la landon en ruinoj."}, {"text_idx": "#000330", "text": "La sekvajn tagojn, Ward dau\u0306re plilongigis la fadenon helpe de siaj anoj, li aldonis pli da ekzemploj pri kiel Okcidento, g\u0302iaj politikistoj kaj g\u0302iaj amaskomunikiloj klare rimarkigis la diferencon inter tiuj kiuj meritas la rajtojn je paco kaj vivo lau\u0306 siaj koloro kaj raso."}, {"text_idx": "#000331", "text": "Dum Tvitero plenig\u0302as de g\u0302isdatigoj pri rasismo kontrau\u0306 afrikaj kaj mezorientaj homoj en Ukrainio kiam tiuj ankau\u0306 provas fug\u0302i el la lando, faktoj kiujn Unuig\u0302intaj Nacioj konfirmis, la arabaj kaj afrikaj komunumoj diskutas pri la traktado kiun iliaj nacioj ricevis de Okcidento en krizaj tempoj."}, {"text_idx": "#000332", "text": "The difference between how refugees from the Middle East & Africa have been treated versus refugees from Ukraine isn\u2019t whataboutism, the word you\u2019re looking for is racism."}, {"text_idx": "#000334", "text": "La diferenco inter kiel ili traktis la rifug\u0302intojn de Mezoriento kaj Afriko, kaj kiel ili traktas tiujn de Ukrainio, ne estas \u201cWhataboutism\u201c, la g\u0302usta vorto estas \u201crasismo\u201d."}, {"text_idx": "#000335", "text": "Rilate al la terminoj \u201ccivilizita\u201d kaj \u201cevoluinta\u201d, uzataj en multaj rasismaj komentoj kiel indikoj pri kiuj meritas humanan traktadon, Tviter-uzanto skribis:"}, {"text_idx": "#000336", "text": "The developing countries is also inaccurate. The correct term is \u201ccountries that are recovering from the colonial exploitation\u201d"}, {"text_idx": "#000338", "text": "\u201cEvoluantaj landoj\u201d ankau\u0306 estas malpreciza termino. La g\u0302usta vorto estus \u201clandoj resanig\u0302antaj de la kolonia ekspluatado\u201d."}, {"text_idx": "#000339", "text": "Por pli da informoj pri tiu c\u0302i temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion."}]