[{"text_idx": "#000000", "text": "La revolucio donis nefinan venkon al Esperanto"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Antau\u0306 cent jaroj, la 7-an de novembro 1917 lau\u0306 la moderna kalendaro, en Rusio okazis revolucio kiu s\u0302ang\u0302is la mondon. En Rusio la revolucio renversis c\u0302ion kaj inter multaj aliaj evoluoj dum kelkaj jaroj enkondukis oran epokon de Esperanto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj Dmitrij Vlasov, kiu tiam studis j\u0302urnalistikon en la Peterburga Universitato en Rusio, ekinteresig\u0302is pri Esperanto. La rezulto de lia interesig\u0302o ig\u0302is du monografioj pri la uzo de Esperanto en Rusio de 1887 g\u0302is 1938, kiam la Esperanto-movado efektive estis likvidita de la sovetiaj potenculoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En sia doktorig\u0302a disertaj\u0302o Historio de aplikado de Esperanto en Rusio, aperinta ruslingve c\u0302e la eldonejo Impeto en 2014, Dmitrij Vlasov interese rakontas pri la estig\u0302o, ekfloro kaj malapero de la Esperanta gazetaro en Rusio antau\u0306 cent jaroj. La saman temon li esploras ankau\u0306 en sia pli frua verko Esperanto \u2013 duonjarcento sub la cenzuro, aperinta ruslingve c\u0302e Impeto en 2011."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ni petis lin rakonti pri siaj esplorrezultoj en mallonga intervjuo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Libera Folio: Kiaj estis la kondic\u0302oj de la Esperanta gazetaro en Rusio en la jaroj antau\u0306 la februara revolucio en 1917? Kio s\u0302ang\u0302ig\u0302is lige kun la februara revolucio, kaj kiuj estis la plej signifaj Esperantaj eldonaj\u0302oj de tiu tempo?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u2013 Plej interesaj kompreneble estas la eldonaj\u0302oj de la lasta grupo, c\u0302ar en ili la internacia lingvo estis uzata por transdoni informojn, kiuj ne estis ligitaj kun la Esperanto-movado. Al la plej signifaj el tiuj indas kalkuli la popularsciencan gazeton Espero de la konata Peterburga eldonisto V. Bitner kaj du Varsoviajn eldonaj\u0302ojn por medicinistoj: Kuracisto kaj Voc\u0302o de Farmaciistoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u2013 La februara revolucio fakte neniel influis la Esperantan gazetaron."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sufic\u0302e baldau\u0306 post la oktobra puc\u0302o en 1917 la bols\u0302evistoj fermis c\u0302iujn opoziciajn kaj sendependajn gazetojn. C\u0302u tio signifis, ke estis fermitaj ankau\u0306 la eldonaj\u0302oj de la esperantistoj? Kion oni povis presi en Esperanto post oktobro 1917? Kiajn malfacilaj\u0302ojn renkontis la eldonistoj de tiu tempo?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u2013 Oni devas memori, ke la oktobra revolucio okazis dum la unua mondmilito, en periodo, kiam la rusia Esperanto-movado estis tre malfortigita. Unue, multaj esperantistoj estis vokitaj al la fronto kaj pereis. Due, la ekonomiaj problemoj de Rusio forte tus\u0302is ankau\u0306 la Esperanto-movadon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u2013 Se paroli pri la Esperanta gazetaro, do dum la milito pro la alta prezo de papero multaj eldonistoj devis rezigni pri eldonado de periodaj\u0302oj. Tiel en oktobro 1917 en la lando jam ne restis eldonaj\u0302oj en la internacia lingvo. Tamen en la jaro 1918 neatendite okazis subita viglig\u0302o de la Esperanta gazetaro."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u2013 De 1918 g\u0302is 1922 en la lando aperis proksimume 50 eldonaj\u0302oj de esperantistoj \u2013 efektive pli ol dum la cara tempo! Tamen preskau\u0306 c\u0302iuj ili fermig\u0302is post la publikigo de la unua au\u0306 dua numero \u2013 pro pure ekonomiaj kialoj. Rimarkindas, ke parto el ili estis finance subtenataj de la soveta registaro. C\u0302iuj c\u0302i tiuj periodaj\u0302oj estis dedic\u0302itaj al la revoj pri la brila estonteco de Esperanto en la soveta Rusio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En la 1920-aj jaroj Esperanto estis vaste uzata en Sovetio kadre de la tiel nomata proleta Esperanto-korespondado. Pri kia korespondado temis, kaj kiel g\u0302i estis uzata en la sovetia gazetaro kaj radio?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u2013 En la 1920-aj jaroj en Sovetio forte evoluis la socia movado de laboristaj-kamparaj korespondantoj. La esenca celo de la movado estis altiri al la gazetaro laboristojn kaj kamparanojn, kiuj verku artikolojn kaj noticojn por amasaj eldonaj\u0302oj. Vaste evoluis en c\u0302i tiu periodo ankau\u0306 internacia korespondado: en sovetiaj eldonaj\u0302oj estis presitaj leteroj de eksterlandaj laboristoj kaj kamparanoj, dum en eksterlandaj komunismaj eldonaj\u0302oj estis presitaj leteroj el Sovetio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "\u2013 Esperantistoj tuj ekatentis pri c\u0302i tiu nova fenomeno, kaj rapide alig\u0302is al la laboro. Tiel Esperanto ig\u0302is unu el la c\u0302efaj lingvoj de la internacia laborista-kamparana kontakto. Aldone, ekde 1922 multaj sovetiaj radiostacioj komencis elsendi propagandajn programojn en la internacia lingvo pri la vivo en Sovetio por eksterlandaj au\u0306skultantoj. Lige kun tio, la 1920-ajn jarojn oni povas nomi \u201cora epoko\u201d de Esperanto, c\u0302ar tiam oni tre aktive uzis g\u0302in en la praktiko."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kial kaj kiel finig\u0302is la periodo de la proleta Esperanto-korespondado? Kiam c\u0302esis aperi artikoloj en kaj pri Esperanto en Sovetio, kaj kio okazis al la esperantistoj?"}, {"text_idx": "#000019", "text": "La du libroj de Dmitrij Vlasov aperis nur en la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u2013 Fine de la 1920-aj jaroj la bols\u0302evistojn ekmaltrankviligis la kresko de la movado de la laboristaj-kamparanaj korespondantoj, kiu tiam ekhavis enorman skalon. La komunisma partio timis, ke la socia movado povus evolui en la direkto de politika partio, kiu ig\u0302us opozicia."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u2013 Tial oni faris c\u0302ion por ne permesi tian evoluon. Oni komencis subpremi socian aktivadon. Tio kompreneble tus\u0302is ankau\u0306 la sovetian Esperanto-movadon, kiu en la 1930-aj jaroj estis tre proksime ligita kun la movado de la laboristaj-kamparanaj korespondantoj. La sovetiaj esperantistoj komencis perdi la subtenon de la potenculoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u2013 Aldone en la 1930-aj jaroj en Eu\u0306ropo estig\u0302is la minaco de milito. Tio siavice kau\u0306zis ke Sovetio fermis sin de aliaj landoj, kio signifis la finon de internaciaj laboristaj-kamparanaj ligoj, ankau\u0306 en Esperanto. Por liberig\u0302i de la esperantistaj korespondantoj, la potenculoj likvidis la tutan Sovetian Esperanto-movadon. En la jaroj 1936\u20131938 g\u0302iaj gvidantoj estis akuzitaj pri spionado kaj kontrau\u0306revolucia agado, kaj poste reprezaliitaj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Vinrabadoj kaj malsato en la spuroj de la revolucio (fragmento el La strato de Tanja)\nNovaj detaloj pri persekuto de esperantistoj trovitaj\n75 jaroj de la pereo de Esperanto en Sovetio\nBritish Museum \u2013 Triumph and Tragedy: Esperanto and the Russian Revolution"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tre bona esploro-laboro de Dmitrij Vlasov kiu helpos al ni havi pli bonan komprenon pri la naturo de akceliloj kaj bremsiloj de la disvastig\u0302o de Esperanto. Estus bone, nun, provi lokigi lian magistrig\u0302an disertaj\u0302on (esperantigitan se eblas), kune kun la 40 de li menciitaj eldonaj\u0302aj fontoj en la Au\u0306stria Nacia Biblioteko. Eble tio jam survojas."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Por kelkaj esperantistoj kiuj interesig\u0302as pri esploraj temoj (historiaj, sociaj, politikaj, edukaj, ktp) pri Esperanto, la disertaj\u0302o de Dmitrij Vlasov estas nemalhavebla leg\u0302aj\u0302o \u2013 nun disponebla en la Libroservo de UEA nur ruslingve, tamen kun bonega recenzo de Till Dahlenburg en Esperanto."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En la artikolo de Liberafolio c\u0302i tie, menciig\u0302as la ekzisto de c\u0302irkau\u0306 40 rusaj esperantaj periodaj\u0302oj, inter kiuj kelkaj aperas esperante kaj nacilingve, dum aliaj aperas tutesperante (la sciencaj, c\u0302efe). Estus bone se ni Esperantistoj malproksime de landaj bibliotekoj povus ekrigardi tiujn publikaj\u0302ojn, esplori kaj analizi la enhavojn, publikigi resumojn kaj konkludojn."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En la Nacia Biblioteko de Au\u0306strio, mi trovis nur tri gazetojn (Ondo de Esperanto, Ruslanda Esperantisto, kaj Ukraina Stelo) kiuj probable jam estas sur la listo de tiuj 40 uzataj por la disertaj\u0302o de Vlasov. Tri el 40, nur. Estus bone, se eblas, ke ankau\u0306 la aliaj esperantaj revuoj de la revolucia periodo de Rusujo povus ankau\u0306 facile trovig\u0302i en la arkivoj de Vieno. Eble la Nacia Biblioteko jam planis tion."}, {"text_idx": "#000029", "text": "C\u0302iaokaze nun, kun pli ol 70 gazetoj en la arkivoj de la Au\u0306stria Nacia Biblioteko, eblas al niaj bonaj verkistoj kiuj interesig\u0302as pri diversaj aspektoj de Esperanto (historia, socia, politika, eduka, kaj ec\u0302 komerca ktp) verki novajn, interesajn, utilajn artikolojn pri la Esperanto-Movadoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Estis tempo de grandaj esperoj por sovetiaj esperantistoj. G\u0302i finig\u0302is per granda pogromo de la sovetia Movado, kiu pene komencis renaskig\u0302i post 20 jaroj. G\u0302uste tiam, antau\u0306 60 jaroj, mi farig\u0302is esperantisto kaj kontribuis al g\u0302ia evoluo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\"kontribuis al g\u0302ia evoluo.\" \u2013 Ege grave kontribuis! Mi supozas, ke c\u0302iu dua nuna rusia esperantisto lernis la lingvon per Via lernolibro!"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Dum diktatoroj ne perdas vane tempon kaj energion persekutante la idealistojn, la plej granda dang\u0302ero al Esperanto estas la Esperantistoj mem."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Jen! Esperantistoj estas memmalama popolo!"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Temas ne pri amo au\u0306 malamo, sed pri scio kaj nescio."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Por kio ni bezonas lingvistikon? C\u0302u ne sufic\u0302as la lingva praktiko? Kaj se io teoria restas klarigenda, c\u0302u ne sufic\u0302as interlingvistiko? C\u0302u ni vere bezonas la g\u0302eneralan lingvistikon, temantan pri c\u0302iuj lingvoj, ne nur la internaciaj planlingvoj?"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Alivorte, kvankam lingvo ne estas scienca teorio, estas admirinda unueco c\u0302irkau\u0306 Esperanto. Estas pli da konsento ke Esperanto estas _la_ (neu\u0306trala) internacia lingvo ol estas da konsento pri la homa origino de la tutmonda varmig\u0302o. Zamenhof revis \u201cunuigi l\u2019 homaron\u201d, sed kiom tio entute eblas pure lingve, jam pruvig\u0302is per la Ido-krizo. Do, c\u0302io pruvenda koncerne unuecon jam estas pruvita. Ni ne plu bezonas teorion por pravigi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Teorion ni bezonas rilate al la demando pri lingva diverseco. C\u0302u g\u0302i estas protektinda? C\u0302u la dialekta diverseco estas parto de la lingva diverseco? Kia estu la rilato inter lokaj lingvoj kaj la internacia? Kio estas la rilato inter biologia kaj lingva diverseco \u2013 kaj kie estas la limoj inter lingvo kaj biologio? Tio estas enorme malfacilaj demandoj, kaj la Esperantistoj malemas pensi ili, c\u0302ar ili kredas ke c\u0302io rilata al Esperanto devas esti facila.\nSed se ni ignoras la demandojn pri diverseco, ni ofertas neniun vizion al la mondo. Kaj tiam ec\u0302 la plej bonvola mondo ne sukcesas rigardi nin seriozaj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kara jes jen Jens : vi deviis de la temo .\nLa kruda fakto estis : Esperantistoj el ambau tendaroj vokis al la unua mondmilito . Dum jubilea UK en Lillo estis videbla ekspozicio pri tiu chi fakto!\nNuntempe, en moderna epoko tute same Esperantistoj shajne estas militemaj : \" morti pro patrujo estas agrabla \" vd. ekzercaro de Z."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mi legas la titolon de tiu c\u0302i artikolo kaj ne povas fidi miajn okulojn.. C\u0302u bols\u0302evistoj, au\u0306 prefere bols\u0302evikoj, faris en 1917 la revolucion por doni al Esperanto venkon?.. C\u0302u vere? Kia manipulado! En la komencaj jaroj bols\u0302evikoj uzis c\u0302iujn manierojn kaj c\u0302iuj ilojn por propagandi en la mondo favore al la soveta sistemo. Komintern uzis multajn lingvojn, inkluzive Esperanton, por transporti la revoluciajn ideojn eksterlanden. Do nia lingvo estis uzata nur instrumente fare de Sovetunio. Tio dau\u0306ris g\u0302is la fino de 1930aj jaroj kiam Stalin faris grandan purigadon kaj mortpafadon kaj finfine subskribis aliancon kun germanaj naciaj socialistoj. Tiel finig\u0302is esperoj kaj iluzioj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "estas ordinara evoluo de c\u0302iu 'revolucio' \u2013 tre aroga tac\u0302menteto faris s\u0302tatrenverson (verdire, tiamaj gvidantoj \u2013 Provizora estraro, estis tre malforta). Bone, prenis potencon, kio plu? Necesas teni potencon, aliel malamikoj neniigos. De eksteraj malamikoj iel-tiel defendis sin, komencig\u0302is batalo ene de tiu tac\u0302mento. Por teno de potenco c\u0302iuj rimedoj estas tau\u0306gaj, bols\u0302evikoj uzis Esperanton, kiam g\u0302i eks\u0302ajnis dang\u0302era \u2013 ili neniigis gvidantaron kaj multajn kiuj iel-tiel havis kontakton kun E-to, pos\u0302tmarkoj, eksterlandaj parencoj k.a.\nEn Germanio estis preskau\u0306 la samo. \"Dang\u0302era lingvo\" far de U. Linz iom malkovris la temon."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Al mi sxajnas ke florado de E en 1920-j jaroj estas rezulto unuavice de la socia atmosfero tiatempa (revolucio, libero, entuziazmo, nova vivo, nova kulturo ktp). Ne indas troigi sxtatan subtenon de E en Sovetia Rusio. Temis ne pri subteno, sed pri permeso."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Antau kaj dum la unua mondmilto Esperantistoj propagandis la militon de sia respektiva tendaro . Tion montris la ekspozicio dum 100-a jubilea UK en Lillo . Nuntempe la \"neutrala \" movado spegulas simile la anagonismon en la mondo de ekstrem- dekstro- ghis \"ekstremliva \".\nEge leginda estas la libro de M. Broshtein ,eksa komunisto , pri la temo : \"Mi stelojn jungis al revado \" en gxi rolis la tiamaj progresemuloj : Lanti, Drezen k.a.\nMi mem membras en IKEK , kolektivo de Esperanto komunistoj"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Pri PEK en Berlino en la 20aj jaroj c\u0302efe okupig\u0302is Ludwig Scho\u0308dl. Li parolis pri tiu tempo en intervjuo, kiu ekzistas c\u0302e Jutube: "}, {"text_idx": "#000051", "text": "Skriba versio kun esperanta traduko estas havebla c\u0302e GIL: "}, {"text_idx": "#000052", "text": "Mi fakte ne scias, c\u0302u g\u0302i estas ankorau\u0306 havebla tra GIL, c\u0302ar tio estis en la manoj de la mortinta Detlev Blanke.\nMi hodiau\u0306 vespere okaze de la GIL-a jarc\u0302efkunveno havos la okazon demandi pri tio, c\u0302iuokaze indus Interrete publikigi ankau\u0306 la skriban version de la intervjuo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Bluaj c\u0302evaloj, kurbe klinaj domoj kaj torditaj korpojKandidatig\u0302u en la Konkurso \u201cPartoprenu IJK-n\u201d 2023!\u201cArko\u201d Gong Xiaofeng: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022"}]