[{"text_idx": "#000004", "text": "Norbert devis labori en oficejo, kompilante slipojn pri la soldatoj vunditaj au\u0306 mortintaj. Ankorau\u0306 deksepjarulo li helpis en milithospitalo en Lieg\u0302o, sed nur 12 tagojn li toleris tian dej\u0302oradon meze de agoniantoj kaj mortintoj. Post kelkaj tagoj en la lito denove en Du\u0308sseldorf, li eklaboris en banko. En 1915 li eskapis rekrutig\u0302on en la armeo sub preteksto de nerva malforteco sed fine soldatig\u0302is en 1916. Terura momento. Dum ses vintraj monatoj en Saarluis, Norberto pripensis la ideon de memmortigo. Eble estis pianludado kiu tiam savis lin. La someron de 1917 li pasis en franca tranc\u0302eo kaj en oktobro li alvenis Rusien, en regiono hodiau\u0306 apartenanta al Pollando. Bonaj memoraj\u0302oj de tiu periodo inkludas kuntrinkadon de teo en juda hejmo en Baranavic\u0302i (nuntempe Belorusio). En februaro 1918 li revenis Germanien kaj en aprilo partoprenis plurajn batalojn en norda Francio. Kaptita de usonanoj, li restis en francaj malliberejoj dum tuta jaro. Bons\u0302ance ankau\u0306 tiam li trovis eblon pianludi. Kaj okazis teatrumado, kiu inkludis du teatraj\u0302ojn verkitaj de Norberto."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Danke al la klopodoj de la SAT-gvidantaro, li revenis Parizon en 1948 kiel unu el la malmultaj germanoj, kiuj tiam ricevis restad-permeson en Francio. Tie li pianludis en la kabaredo \u201cLa Tri Koboldoj\u201d de Raymond Schwartz, kaj profesie administradis SAT dum pluraj jardekoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Por klasbatalaj junuloj li verkis la lernolibron Petro kaj ankau\u0306 plurajn novelojn. Unue Diablidoj (1928) pri la aventuroj de rug\u0302aj pioniroj, kiu kreig\u0302is en Berlino en epoko kiam la laboristaj defendgrupoj kutimis havs stratajn incidentojn kun la nacisocialistoj. En la enkonduko al la unua eldono de tiu novelo, Bartelmes esprimig\u0302is tiel: \u201cTiu c\u0302i rakonto originale verkita en esperanto estu la unua pas\u0302o en la direkto al la kreado de porjunulara SAT-literaturo\u201d. Iom poste jam en Parizo li redaktis Milito kaj Paco (1929), mallonga teksto dedic\u0302ita \u201cal la pli ag\u0302aj legantoj\u201d en kiu senteblas la sekvoj de la unua mondmilito. En la j\u0302us okupaciita franca c\u0302efurbo Bartelmes verkis Ne plu Ludo (1940), noveloj kiuj klarigas la komencon de la dua mondmilito el infana perspektivo, kaj antau\u0306vidas proprajn eventojn en sia vivo (t.e. la instruisto de la etaj c\u0302efroluloj en Francio estas militkaptito en Germanio sub la bomboj fare de la britaj aviadiloj). Kaj en 1947 li priskribis la vivon en la detruita Germanio en du rakontoj: Ec\u0302 la pasero kaj La Flamo reviglig\u0302as. Denove homoj revenantaj hejmen postmilite, aliaj militkaptitoj, dum infanoj iras lernejen en malfacilaj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Vers\u0302ajne lia sinteno pri la ideologia fono de Esperanto kompreneblas el la titolo de lia artikolo : \u201cPraktiki Esperanton signifas kontrau\u0306batali fas\u0302ismon!\u201d (Barthelmes, 1982), publikigita en Sennaciulo la 25-an de januaro de 1934."}]