[{"text_idx": "#000000", "text": "Verkinto: Trevor SteeleSpeco: originala verko, romano, Stafeto, FELHaveblo: En stokoPrezo: \u20ac16.50Eldonjaro: 2010Formo: libro kudre binditaAliaj formoj/eldonoj: Kindle8 \u20ac8.70, ePub \u20ac8.70, PDF \u20ac8.70Priskribo: Estas la lastaj jardekoj de la 19-a jarcento, kaj eu\u0306ropaj potencoj s\u0302ajne nehaltigeble kolonias aliajn kontinentojn.\nEn la brita kolonio Okcidenta Au\u0306stralio blankaj setlantoj ignoras la rajtojn de la aborigenoj, murdas au\u0306 forc\u0302asas ilin de la tradicia teritorio, au\u0306 permesas al ili resti kaj servi kiel senpagaj laboristoj sur nove kreitaj bienoj.\nBilly Dixon estas naiva, deca juna angla enmigrinto, kiu esperas ric\u0302ig\u0302i en la kolonio. Lia provo trovi oron fiaskas.\nJangabara estas multtalenta junulo de la tribo Banubi, elpelita pro sia ignoro de seksaj tabuoj.\nBilly kaj Jangabara, du soleculoj, amikig\u0302as sur bieno. Sed la konflikto de la rasoj s\u0302iras la fadenon de ilia amikeco. Jangabara devas oferi sian blankhau\u0306tan amikon por esti ree akceptita de sia tribo. Tuj li ig\u0302as la militestro de la Banubi, kiuj vivas protektataj de altaj klifoj kaj sennombraj kavernoj. Jangabara komprenas la blankulan pensmanieron kaj krome pafas per fusilo pli bone ol c\u0302iuj blankuloj, kies \u201csupereco\u201d fakte bazig\u0302as sur superaj armiloj.\nUnue per perforto, poste per neperfortaj metodoj, Jangabara sukcesas dum kelkaj jaroj haltigi la blankulan invadon. Sed perfido de interne kaj senc\u0302esaj kampanjoj de la polico certigas, ke la afero finig\u0302os tragedie.Senpaga provlibro: ePub els\u0302uti, Kindle8 els\u0302uti, PDF els\u0302utiPag\u0302oj: 256Larg\u0302o: 135 mmAlto: 205 mmStafeto n-ro: 35Pezo: 295 gISBN: 978-90-77066-46-1Recenzo: De Stefan MacGill: Panorama soro super kontinentoDe Valentin Melnikov: The white man's burden?De La eldonejoDe Paul Gubbins: Perfekta legaj\u0302o por c\u0302iujDe Ginette Martin: Historia, filozofia: ne enuigaDe Donald Broadribb: Flugi kun kakatuojDe Gerrit Berveling: Trevor Steele - Kvazau\u0306 amdeklaroDe J\u0302eromo Vas\u0302e: Flui kun kakatuojDe Slogane (Francio): Flugi kun kakatuoj de Trevor SteeleDe Legantino (Francio): Flugi kun kakatuoj de Trevor Steele Pritakso: Aldoni mian pritakson"}, {"text_idx": "#000002", "text": "La libro komencig\u0302as per aborigenoj, kiuj de altaj\u0302o observadas la alvenon de esplorgrupo de fremduloj, kiuj inter la indig\u0302enoj elvokos timon kaj indignon. La dua \u201esceno\u201d pentras alian bildon, la triumfan revenon de la ekspedicio al Perto, naskig\u0302anta c\u0302efurbo de la frua deknau\u0306a-jarcenta okcident-au\u0306stralia setlado."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302iu sceno koncize, sed sufic\u0302e kontribuas al la granda bildo de la kontrastaj kulturoj el la okuloj kaj imagoj de iliaj protagonistoj. G\u0302i tion faras tiel, ke ni estas facile tireblaj en la tiaman vivon en tiu pionira kaj antikva landego."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La blanka protagonisto estas Billy Dixon, naiva, deca 19-jara enmigrinto el Anglio, deziranta ric\u0302ig\u0302i en la nova kolonio. La indig\u0302ena estas Jangabara, fiera kaj kapabla junulo de la tribo Banubi, elpelita pro sia malobservado de seksaj tabuoj. Iliaj vivovojoj interplektig\u0302as, kaj iuspeca amikeco starig\u0302as inter ili. Tio eblas c\u0302efe c\u0302ar Jangabara iel sukcesas post la elpelo iugrade lerneti la anglan (Billy amas literaturon kaj regule legis al li) kaj pro liaj elstaraj c\u0302evalrajdaj kaj bienistaj kapabloj, tiel ke li pliagrade sukcesas esti akceptata, ol aliaj liaj samrasanoj. Kaj tamen tiu interkultureco iom post iom starigas dilemojn kaj miksitajn sentojn de misaparteno. Tiu kulminas en la mort(ig)o de unu el la protagonistoj signife antau\u0306 la romanfino \u2013 la pereo de la alia prezentas finan kulminan scenon de la romano."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Survoje ni oscilas inter la setlantoj kaj la komunumo de aborigenoj, c\u0302e kiu ni ekkonas iliajn seksajn, kunvivajn kaj tribajn morojn kaj konstatas, kiel certaj moroj faciligis ilian pereon, antau\u0306 la superpovaj koloniistaj invadintoj. C\u0302e la indig\u0302enoj bobelas tensioj inter tiuj, kiuj volas akomodig\u0302i al la limoj kaj ebloj de submetig\u0302o, kaj tiuj, kiuj konstatas la minacon al ilia kulturo kaj vivado kaj strebas organizi la necesan intertriban kunlaboradon por iel rezisti la blankulojn. Iliaflanke ni vidas spegulbildajn tensiojn inter \u201eagloj\u201d, kiuj vidas la indig\u0302enojn kiel subigendajn au\u0306 eliminendajn bremsojn de ekonomia kresko kaj la antau\u0306enigo de la \u201ecivilizita kulturo\u201d, kaj la \u201ekolomboj\u201d, kiuj havas almenau\u0306 iom pli humanan vidpunkton."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Au\u0306straliaj specifaj\u0302oj bezonas leksikajn solvojn, \u201ebos\u0302o\u201d por la arbustaro (PIVe defendebla pro \u201ebos\u0302manoj\u201d, ec\u0302 se el alia kontinento) kaj \u201enigoj\u201d, kiu supozeble celas redoni la anglan nocion \u201edarkies\u201d kune kun c\u0302iuj g\u0302iaj malfavoraj subsignifoj. La legado povos sproni vin larg\u0302igi vian vorttrezoron; por mi \u201eglimi\u201d, \u201ebrutalo\u201d, \u201esubtila\u201d aplikata al sablo kaj la geografia signifo de \u201egorg\u0302o\u201d. La ofta uzado de \u201eoportuno\u201d impresis min anglisme, sed Zamenhof tra PIV iel pravigas g\u0302in. La lingvaj\u0302o glatas, invitas al plulego kaj enhavas juvelojn: \u201epluvpezaj nuboj\u201d, \u201ealfau\u0306ki\u201d kaj plio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La romano pentras vastan kanvason kaj potenciale povus farig\u0302i la bazo por epostipa filmo, simila al la furora Au\u0306stralio, kiu prilumis postan historian epokon. La verko faras gravan kontribuon al la esperanta literaturo, kovrante historion kaj kulturkolizion el malmulte konata mondparto."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tragedio estas en tio, ke c\u0302iu siaflanke pravas, almenau\u0306 sincere opinias sin prava. Britoj kredas, ke ili disvastigas civilizon tra la mondo, indig\u0302enoj defendas sian kutiman vivmanieron \u2013 alian ili ne imagas. Funkciuloj el Londono ordonas trakti nigrulojn humane, loka polico kaj bienposedantoj scias, ke tio ne eblas, se oni celas plu vivi en la setlejo. Jen loka mos\u0302tulo demandas publike: \u201cC\u0302u la tero apartenas al ni, kiuj tenas g\u0302in lau\u0306 brita leg\u0302o kaj produktas lanon kaj viandon, au\u0306 al sovag\u0302uloj, kiuj nenion utilan faras per la tero?\u201d (p. 65)\nLa c\u0302efa heroo, juna aborigeno Jangabara, estas multtalenta kaj pensema. Li ne volas blinde obei antikvajn tabuojn \u2013 c\u0302ar ne ricevis respondon, kial oni obeu \u2013 kaj pro tio li estis forpelita de sia tribo. Li provas vivi kaj labori c\u0302e blankuloj, lernas rajdi, pafi per fusilo, paroli angle..."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Juna anglo Billy Dixon, iom naiva, strebas al bonstato. Komence li kun aliaj aventuremuloj provas serc\u0302i oron \u2013 sen granda sukceso. Poste li eklaboras c\u0302e bieno, kaj tie konatig\u0302as, ec\u0302 amikig\u0302as kun Jangabara. Billy rakontas al li pri diversaj landoj, pri vivo de eu\u0306ropanoj, legas al li librojn. Jangabara foje ec\u0302 savas vivon de la facilanime nesingarda Billy, kaj kiam ties esperita \u201cfianc\u0302ino\u201d evidentig\u0302is ruza putino, trompinta multajn virojn kaj fug\u0302inta kun ilia mono \u2013 Jangabara ec\u0302 instigas sian amikinon (fakte, edzinon) sekse konsoli la deprimitan Billy..."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Iliaj dialogoj tuj memorigas pecojn el Vojag\u0302o al Kazohinio. Oni same facile rimarkas deflanke, kiom konvenciaj kaj mallogikaj estas la eu\u0306ropaj \u201cvaloroj\u201d, la bazo de tuta eu\u0306ropa kulturo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "<...> \u201cc\u0302e ni ne plu gravas la loko, kie kus\u0302as la ostoj de la antau\u0306uloj. Kaj ni ne bezonas sanktajn lokojn. Ni povas fari hejmon ie ajn.\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cSed... se aliaj uloj havas hejmon tie, kiel vi povas?\u201d (p. 92)"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mi iom parolis al Jangabara pri la or-febra fenomeno. Li skuis la kapon: vi angloj estas ja strangegaj, li diris. Kial tiu speco de s\u0302tono (mi devis instrui al li la vorton metalo) igas vin kuri kiel frenezuloj en dezerton? C\u0302u vi povas g\u0302in mang\u0302i au\u0306 trinki? C\u0302u g\u0302i plibonigas vian amoradon? (p. 98)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La blankuloj havis tiun strangan koncepton mono. Jangabara povus kompreni, se ili volus havi pli da mang\u0302aj\u0302oj, pli da virinoj, senlaboraj tagoj, vestoj, tabako... sed mono? Iam Billy diris s\u0302erce, ke mono estas ciferoj en libro en banko. Tio klarigis nenion al Jangabara. (p. 143)"}, {"text_idx": "#000017", "text": "... se la klimato estas tia c\u0302i, kial ni ne simple redonu la teron al la nigruloj kaj reiru al nia propra lando? Nu jes, sed kial ni entute havas imperion? La imperio estas historia necesaj\u0302o. G\u0302i alportas multan bonon al la mondo. Kiel angloj rezignu pri sia glora historia rolo? Tiel devas esti, kaj iom da s\u0302vitado estas la kosto. (p.162\u2013163)"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tamen, ne eblas vera amikeco inter blankulo kaj aborigeno. Kaj kiam Jangabara devas fari malfacilan elekton \u2013 c\u0302u plu agi por blankuloj, kie li faras jam karieron (sed certe li neniam ig\u0302us egala al blankuloj) \u2013 au\u0306 reveni al sia popolo, protekti ties teron kaj la vivon mem \u2013 li elektas reveni. Kaj li ec\u0302 mortigas sian s\u0302ajnamikon, kiu tro fidis la \u201ccivilizig\u0302on\u201d de Jangabara. Mortigas ne volonte, sed Billy intertempe pro kreskanta monavido pli kaj pli perdas siajn bonajn trajtojn..."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ne eblas konscii (almenau\u0306 g\u0302is lastaj c\u0302apitroj) \u2013 kiel en aliaj primilitaj verkoj, ke jen tiu flanko estas \u201cnia\u201d, kaj la alia \u2013 \u201cfremda\u201d. Nur en la fino c\u0302io plene evidentig\u0302as... \u201cili memoru, ke ili batalas por sia sola hejmo, dum la blankuloj batalas por forrabi la teron de aliaj homoj, do la Banubi havos pli puran motivon.\u201d (p. 236)"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Jangabara revenas al sia popolo, ig\u0302as la gvidanto kaj admirata heroo. Li instruas samtribanojn pafi kaj rajdi, nun ili ofte venkas la blankajn invadintojn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kaj la milito inter la civilizoj plu dau\u0306ras. Sed la fortoj ne egalas. Nigruloj murdas kelkajn blankulojn, blankuloj murdas multoble pli da nigruloj. Kaj Jangabara s\u0302ang\u0302as la taktikon: li sola kas\u0302e atakas bienojn kaj policejojn, lasante spurojn, pruvante ke li povas fari ion ajn; liaj helpantoj disvastigas falsajn informojn pri liaj planoj... Blankaj policistoj furiozas pro sia senpovo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sed Jangabara estas tro naiva pri homaj interrilatoj, li kredas, ke c\u0302iuj nigruloj estas solidaraj kontrau\u0306 blankula agreso \u2013 do li ne distingis perfidulon en sia \u201cadoptita frato\u201d Macky. Tio fine kau\u0306zas lian malvenkon kaj pereon."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La libro estas verkita per bonega lingvaj\u0302o, sen troaj neologismoj (kelkaj specialaj vortoj, kvankam neglositaj, bone kompreneblas el kunteksto). Rimarkindas kelkaj fres\u0302aj kaj trafaj esprimoj: \u201coldfrau\u0306linaj viroj\u201d (t. e. tro molkarakteraj, timemaj, nedecidemaj); \u201crajdis grupope\u201d; \u201cneamika, `mi-estas-via-c\u0302efo\u2019-tono\u201d; \u201cla [nes\u0302losita] seruro... forblufus tiun homon\u201d. Fus\u0302a angla lingvo, parolata de aborigenoj, estas transdonita sprite kaj konvinke."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Trevor Steele priskribas la realon tia, kia g\u0302i estis \u2013 ne evitante krudajn, iam ec\u0302 nau\u0306zajn detalojn. La libro celas ne s\u0302atantojn de amromanoj, sed pensemajn homojn kun firmaj nervoj. Kun la rezonoj en la epilogo \u2013 pri \u201csuperaj\u201d kaj \u201cmalsuperaj\u201d rasoj, pri ebla estonta cedo de brita civilizo al iu alia \u2013 oni povas konsenti au\u0306 ne, sed oni nepre pensos. Ankau\u0306 pri esenco de kapitalismo kaj imperiismo, pri kau\u0306zoj por nuna \u201ctutmondeco\u201d de la (plejparte fus\u0302a) angla lingvo, pri evoluo de moralo kaj multo plia. Legu kaj pensu..."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tamen la romano de Steele \u2013 verkita en flua, natura Esperanto \u2013 ne tiel nigre-blanke simplas, prezentante s\u0302ablonan konflikton inter bono kaj malbono, blankulo kaj neblankulo, eu\u0306ropano kaj 'nobla sovag\u0302ulo'. Ne c\u0302iuj setlintoj volas perforte, perfusile, ekstermi la aborigenojn; ne c\u0302iuj aborigenoj abomenas la bienistojn, kiuj ofertas pli stabilan, pli sekuran vivon."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Tial ekfloras amikeco inter brita enmigrinto, Billy Dixon, kaj Banubi-tribano, Jangabara, elpelita el la tribo pro lezado de tradiciaj moroj. Tamen la amikeco ne elteneblas: Dixon farig\u0302as policano, do reprezentanto de la imperio (ec\u0302 se pli humana ol multaj kolegoj), dum Jangabara respondas al la alvoko de siaj tribanoj kaj revenas por provi gvidi ilin en lasta, glora kampanjo kontrau\u0306 la invadintoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Evidente, en la historio estas jam dokumentita la rezulto de tiu c\u0302i kampanjo: kontrau\u0306 fusiloj malbone efikas lancoj. Sed Flugi kun kakatuoj enhavas nuancojn kaj surprizojn, kiuj levas la romanon super nura historio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Klare prezentataj estas la h\u0302aosa, esperoplena kaj malarioreala setlinta vivo; la fera, nefleksebla politiko de la novaj regantoj; la tribaj moroj kaj kutimoj de la Banubi-anoj. Kaj, jes, eble oni tro longe atendas \u2013 80 pag\u0302ojn \u2013 g\u0302is Dixon kaj Jangabara renkontig\u0302as, kaj la romano, en- kaj el-irinte kelkajn sakstratojn, fine atingas la c\u0302efvojon; sed neniam velkas la scivolemo de la leganto."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Steele estas bona rakontisto. Flugi kun kakatuoj \u2013 ideala apudlita au\u0306 envaliza, feria legaj\u0302o \u2013 elstare montras liajn talentojn. La mallongaj c\u0302apitroj, cetere, kun ties interne ec\u0302 pli mallongaj sekcioj, signifas, ke la libro rekomendindas ne nur al fluaj, spertaj legantoj sed ankau\u0306 al tiuj, kiuj volas ekesplori la Esperanto-romanon."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Jam en sia unua romano (SED NUR FRAGMENTO), kiun por FONTO mi recenzis siatempe, nomante g\u0302in plej funde esperantisma romano, kvankam Esperanto en g\u0302i ne rolas: temas ja pri serc\u0302ado je internacia interkompreno, pri respekto antau\u0306 plej malsamaj kulturoj, pri humaneco ktp), sed ankau\u0306 en pluraj postaj verkoj Trevor Steele montris, ke gravas por li ne nur la tuj-palpebla realo. Unufoje li ec\u0302 verkis romanon pri Jesuo. Pri Pau\u0306lo g\u0302is nun li nur havis la ekimpulson, la ideojn, la planon eble. Scipovante legi la germanan, li foje petis min sendi mian ekzempleron de DIE MYSTIK DES APOSTELS PAULUS (La mistiko de la apostolo Pau\u0306lo) de Albert Schweitzer al li, por ke li pli funde studu tiun figuron en frua Kristanismo. Sed ial tio ne konkretig\u0302is en romanon. Persone mi tre bedau\u0306ras."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mi ne absolute c\u0302ion legis, kion Trevor aperigis, sed ja la plimulton. Rerigardante al lia au\u0306tora itinero g\u0302is nun, mi s\u0302atus iom reliefigi kelkajn trajtojn de lia mirinda verkaro. Estas inter ili aro da romanoj, supozeble por lia sinkompreno nepre centra: tiuj pri Au\u0306stralio kaj g\u0302ia evoluo. Au\u0306stralio en la konscio de eu\u0306ropanoj komencig\u0302is kiel punkolonio por blankuloj, kiujn en Eu\u0306ropo, precipe en Britujo, oni ne plu povis toleri: mortpuno eble estis konsiderata tro grava puno por pluraj kondamnitoj, do oni tiujn ekzilis al la alia flanko de la planedo. Sed Au\u0306stralio ne estis senhoma, log\u0302is tie, vivis, amoris kaj kverelis inter si tie aborigenaj triboj. La origine Latina vorto \u201caborigeno\u201d signife indikas, ke ili tie estis jam \u201cdeorigine\u201d, dekomence \u2013 do longe antau\u0306 la alveno de la unua blankulo. Al la pune ekzilitoj el Eu\u0306ropo aldonig\u0302is aliaj, inkluzive de terkulturistoj, s\u0302afbredistoj, misiistoj, sed same orserc\u0302istoj ktp. La homoj kun Eu\u0306ropa deveno, c\u0302u serioze altedukitaj c\u0302u preskau\u0306 senedukaj, preskau\u0306 nenion sciis nek komprenis pri la aborigenoj. Ili ekposedprenis teritoriojn, kion la aborigenoj komence tute ne komprenis: kiel eblus posedi grundon, do malpermesi al aliaj trovig\u0302i tie? Eu\u0306ropanoj kunportis pafilojn, aborigenoj havis pikilojn, lancojn, ponardojn \u2013 tre malegala farig\u0302is la multa batalado."}, {"text_idx": "#000034", "text": "PARADIZO S\u0302TELITA metas en la fokuson de l\u2019 atento la sorton de la log\u0302antoj de Tasmanio. C\u0302u genocido, c\u0302u missorto au\u0306 nura hazardo? La kolonia registaro dau\u0306re proklamis kaj avancigis humanan traktadon de aborigenoj. Sed malsanoj, forraboj de aborigeninoj, intertribaj kvereloj rezulte de blankula invado kunefikis ekstermi ilin. Kelkcent homoj sin konfidis al la protekto de amika kaj fidata blankulo, Robinson, kiu kondukos ilin en sendag\u0302eron kaj sekurecon. Sed lia protektado pri la homoj, kiujn funde li ne komprenis, iel farig\u0302is perfido \u2013 li mortis ric\u0302ulo glorata en Britujo."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ofte tiaj renkontig\u0302oj inter blankuloj kaj aborigenoj finig\u0302is terure. Tion Trevor Steele montras; pri similaj\u0302oj inter la rolantoj de tiu c\u0302i romano kaj historiaj personoj kulpas ne la au\u0306toro sed la historio mem, averte li skribas en PARADIZO S\u0302TELITA; \u2013 la samon plurloke li povus meti. Sed c\u0302u tio signifas, ke li \u201cnur\u201d kopias la historion? C\u0302u nenion propran ni ricevas de li? \u2013 Male, mi dirus: li verkas kiel vera romanisto: prenas individuon, kiun li montras kiel homon vivantan, tute identigeblan, rekoneblan \u2013 kaj tiun li kontrastigas kun kelkaj aliaj palpeblaj personoj, kiujn li igas roli en la tragedio. Legante oni forgesas, c\u0302u temas pri fikcio c\u0302u ne. Ja ne gravas: gravas, ke \u201cjen nia mondo!\u201c. La Robinson supre menciita estas persono, kiu klare provas kompreni la aborigenojn, savi ilin el ekstermig\u0302o, sed li ne sukcesas kapti ilian menson, kaj restas strebanto gravigi sin mem antau\u0306 siaj kunbritoj hejme \u2013 kaj g\u0302uste tiel agante li kunefikas en la pereon de la Tasmanianoj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "LA FOTOALBUMO \u2013 du volumoj \u2013 estas grandioze planita portreto pri Au\u0306stralia familio, en kiu helpe de fotoj imagitaj oni ekkonas la membrojn de la familio, kun iliaj esperoj, atendoj, klopodoj, elrevig\u0302oj ktp \u2013 unuflanke tre ric\u0302a pentraj\u0302o, sed aliflanke mi restas kun la impreso, ke iel mankas resuma apoteozo. Sed eble foje sekvos tria volumo ..."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Flugi kun kakatuoj de Trevor Steele"}]