[{"text_idx": "#000000", "text": "Interesa legaj\u0302o por lingvemaj esperantistoj"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke esperantistoj superaverag\u0302e interesig\u0302as pri lingvoj kaj scipovas ilin, ne abundas lingvistika literaturo en esperanto. Ekzistas studoj pri esperanta lingvistiko, pri ties specialaj problemoj, sed mankas libroj pri g\u0302enerala lingvistiko kaj lingvistika priskribo de aliaj lingvoj. Ec\u0302 lingvistikaj terminaroj mankas; la Etvortaro pri Lingvo kaj Komunikado (angla-esperanta-hungara kaj germana-esperanta-pola versioj, Koutny 2003, 2008) entenas nur la bazajn terminojn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Por esperanto tradukliteraturo estis komence kaj ankau\u0306 nun estas tre grava, g\u0302i same ric\u0302igas la esperantajn kulturon kaj lingvon kiel la originalaj\u0302oj. El la monda belliteraturo multaj klasikaj verkoj estas tradukitaj esperanten, sed en sciencaj kaj teknikaj terenoj estas grandaj mankoj, ofte ne ekzistas ec\u0302 bazaj enkondukaj verkoj, ne parolante pri aktualaj superrigardaj verkoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Bedau\u0306rinde, la situacio por lingvistiko estas ec\u0302 pli malbona ol averag\u0302e. C\u0302u ni konkludu, ke esperantistoj interesig\u0302as unuavice pri esperanto, uzas siajn proprajn metodojn por priskribi g\u0302in? Tiel okazas memvola izolig\u0302o de aliaj lingvoj kaj de la monda fluo de lingvistikaj pensoj. Aliflanke ni pretendas, ke lingvistoj interesig\u0302u pri esperanto... Por dialogi kun lingvistoj necesus apliki por g\u0302ia priskribo ankau\u0306 metodojn uzatajn por naturaj lingvoj. Jes ja, esperanto estas natura lingvo, en la nuna epoko g\u0302i plenumas c\u0302iujn funkciojn de naturaj lingvoj. Necesas trovi g\u0302iajn trajtojn similajn al aliaj naturaj lingvoj kaj g\u0302iajn specifajn, kiuj distingas g\u0302in de ili. Tio eblas, se ni uzas similajn kadrojn por la priskribo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La unua pas\u0302o estas ekkoni la g\u0302eneralajn mekanismojn malantau\u0306 c\u0302iuj lingvoj, ekkoni kaj traduki lingvistikan literaturon. Sed kiel komenci? Ja abundas libroj pri lingvistiko, diversaj skoloj malsame aliras la problemojn kaj la terminoj ne c\u0302iam kongruas. Plej bone estus traduki lingvistikan enciklopedion, ekzemple, tiun de D. Crystal. Tie diversaj lingvistikaj terenoj estas prezentataj, ne skolospecife, tio spronus la terminologian laboron pri lingvistiko."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Necesus traduki ankau\u0306 kelkajn klasikaj\u0302ojn el lingvistiko. La verkaro de Chomsky certe apartenas al tio, do la elekto de UEA estas bona. Chomsky estas korifeo de moderna lingvistiko; li famig\u0302is ankau\u0306 pro sia politika sinteno. Lia lingvistika agado dum pli ol 50 jaroj influis kaj influas forte la lingvistikan pensadon. Fine de la kvindekaj jaroj li kreis novan paradigmon per sia genera gramatiko kontrau\u0306starante la tiaman kondutisman aliron al lingvoj. Kion elekti de tiu fekunda sciencisto? Liaj lingvistikaj konsideroj multe evoluis de la genera transforma gramatiko tra la universala gramatiko, aperis lia teorio pri principoj kaj parametroj, pri regado kaj ligado g\u0302is la minimumisma programo kaj ec\u0302 trans g\u0302i. Eblintus traduki iun el liaj pli aktualaj verkoj ol la Lingvo kaj menso, sed iu ajn elekto estus demandosignebla, ja tio estus nur guto el lia verkaro."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La Lingvo kaj menso estas unu el la famaj verkoj de Chomsky, kiu aperis en tri eldonoj (1968, 1972, 2006) kaj multaj tradukoj. La prelegaro intertempe ampleksig\u0302is de 3 g\u0302is 7 c\u0302apitroj, ja lia aliro s\u0302ang\u0302ig\u0302is dum la tempo. Li envolvas filozofion kaj psikologion al la traktado de lingvistiko. Pro la prelega fluo, ne estas pluaj subc\u0302apitroj, kiuj povus faciligi la komprenon, nek aparta bibliografio. Sed nekutime, la libro havas kvin antau\u0306parolojn: du enkondukajn al la esperanta eldono far du esperantistaj lingvistoj kaj tri antau\u0306parolojn de Chomsky mem por la tri ldonoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Probal Dasgupta, kiu havas bonajn fakajn rilatojn kun la au\u0306toro kaj konsideras sin genera lingvisto, prezentas la Universalan Gramatikon (kun rimarkoj pri la internacia lingvo), disvolvitan far Chomsky kaj konsideratan kiel bazo por la lingva kapablo de la homa specio kaj genetike hereditan. En la dua antau\u0306parolo Hiroshi Nagata skizas la evoluon de la c\u0302efaj tezoj de Chomsky prave ne ellasante kritikon, nome ke \u201clia esplormaniero estis kaj estas ekskluzive idealigita. Sekve sufic\u0302as esplori c\u0302e la angla lingvo por kapti eblajn propraj\u0302ojn de la universala gramatiko\u201d. Nagata proponas esplori, kiujn principojn starigitajn kiel universalajn, posedas esperanto, kaj utiligi esperanton por ekzameni la tau\u0306gecon de universala gramatiko \u2013 pri tio mi povas nur konsenti."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La rilato de menso kaj lingvo estas baza lingvofilozofia demando, kiu delonge interesas pensulojn. Chomsky prezentas en la unuaj tri c\u0302apitroj la pasintecon, la nunon kaj la estontecon (en la 1960aj jaroj), kiel lingvoscienco povas kontribui al la studado de la menso. La sekvaj c\u0302apitroj traktas formon kaj signifon en naturaj lingvoj (4a), la formalan naturon de la lingvo (5a) kaj lingvosciencon kaj filozofion (6a). La 7a c\u0302apitro Biolingvistiko kaj la homa kapablo estis aldonita por la 3a eldono (2006) kaj spegulas la lastatempan reviziitan aliron de Chomsky al la problemo. Indekso de nomoj kaj nocioj finas la libron."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La traduko de Edmund Grimley Evans estas adekvata, li sukcesis solvi la problemojn, kiujn starigis la esperantigo de terminoj de genera lingvistiko. Tamen pri kelkaj terminoj eblus diskuti. Ekzemple li uzas frazeron por la angla phrase anstatau\u0306 sintagmo, kiu ne estas malbona, sed en la akronimoj c\u0302e la frazostrukturo, kie F dividig\u0302as al SF kaj VF, g\u0302i rememorigas frazon. Krome g\u0302i uzig\u0302as ankau\u0306 en la senco de frazrolo (en la supre menciita etvortaro). Por immediate konstituent eblas uzi senperan konstituenton. Mi pridubas ankau\u0306 la neceson de framo anstatau\u0306 kadro."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La esperantigo de propraj nomoj estas iom dang\u0302era, ja ili identigas homojn kaj lokojn. Aspektas strange sur la titolpag\u0302o, ke la eldonisto UEA rilatas al Rotterdam (ne Roterdamo), sed Chomsky al Masac\u0302useca (ne Massachusetts) Instituto de Teknologio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La 2a volumo en la serio Scienca Penso (la unua estis la fama verko de Darwin) estas interesa legaj\u0302o por lingvemaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "3 Responses to Interesa legaj\u0302o por lingvemaj esperantistoj"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Legu fakan/sciencan literaturon, kie vi trovas fakajn recenzojn. Chu ili chiam estas kleraj, tio estas alia demando.\nMi shatus scii, kio estas \u201cfaka kaj klera kritika recenzo\u201d. Mi ne petas facilan recepton, sed shatus konatighi kun faka literaturo pri recenzado, se io tia ekzistas (mi parolas kiel lernema nefakulo). Mi ne volas spekulative inventi miajn proprajn kriteriojn por mise \u201creinventi la radon\u201d.\nTio ne estas sufiche faka kaj klera kritika recenzo, kia ghi estus atendebla de universitat-nivela profesorino, sed nur ghenerala babilado sur nivelo de unuagrada instruistino, eble ech malpli alta. La problemo estas, ke tiuj recenzantoj ne scias kion skribi (kaj ankau ne kuraghas kritike verki), krom tio mi dubas, chu ili komprenas ion ajn pri Chomsky, kaj lingvistiko entute (eble hungara, sed probable tio jam estas chio).\nLa aserto, ke esperanto estas natura lingvo, estas falsa, kaj chu \u201cg\u0302i plenumas c\u0302iujn funkciojn de naturaj lingvoj\u201d, estas nura (kaj dubinda) aserto de la Eo-propagando, kiun la \u201cekstera\u201d lingvistiko ne dividas. Estas pluraj aliaj asertoj, kiuj hirtigas la hararon, do prefere mi haltu chi tie.\nSe oni instruas al la interlingvistikaj studentoj de Poznano tiujn mitojn kaj legendojn, duonverojn kaj fabelojn, tiel ke ili kredos kaj ech remachos ilin, tiam \u2013 bonan nokton!\nKrom tio, en recenzoj pri aliaj verkoj ne decas reklami siajn proprajn verkojn komence de la artikolo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Legu fakan/sciencan literaturon, kie vi trovas fakajn recenzojn. Chu ili chiam estas kleraj, tio estas alia demando."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tio ne estas sufiche faka kaj klera kritika recenzo, kia ghi estus atendebla de universitat-nivela profesorino, sed nur ghenerala babilado sur nivelo de unuagrada instruistino, eble ech malpli alta. La problemo estas, ke tiuj recenzantoj ne scias kion skribi (kaj ankau ne kuraghas kritike verki), krom tio mi dubas, chu ili komprenas ion ajn pri Chomsky, kaj lingvistiko entute (eble hungara, sed probable tio jam estas chio)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La aserto, ke esperanto estas natura lingvo, estas falsa, kaj chu \u201cg\u0302i plenumas c\u0302iujn funkciojn de naturaj lingvoj\u201d, estas nura (kaj dubinda) aserto de la Eo-propagando, kiun la \u201cekstera\u201d lingvistiko ne dividas. Estas pluraj aliaj asertoj, kiuj hirtigas la hararon, do prefere mi haltu chi tie."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Se oni instruas al la interlingvistikaj studentoj de Poznano tiujn mitojn kaj legendojn, duonverojn kaj fabelojn, tiel ke ili kredos kaj ech remachos ilin, tiam \u2013 bonan nokton!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]