[{"text_idx": "#000001", "text": "La Malnovgreka lingvo inkludas la formojn de la greka uzita en antikva Grekio kaj la praa mondo de c\u0302irkau\u0306 la 9-a jarcento a.K. g\u0302is la 6-a-jarcenta p.K.\nG\u0302i ofte estas proksimume dividita en la Arkaikan periodon (9-a g\u0302is 6-a jarcentoj a.K.), Klasikan epokon (5-a kaj 4-a jarcentojn a.K.), kaj helenan civilizon (trian jarcenton a.K. al la 6-a-jarcenta p.K.).\nG\u0302i estas antau\u0306datigita en la dua jarmilo a.K. fare de Mycenaean Greek."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La lingvo de la helenisma fazo estas konata kiel Koino (ofta).\nKoino estas rigardita kiel aparta historia stadio propra, kvankam en sia plej frua formo g\u0302i proksime similis Attic Greek kaj en sia plej malfrua formo g\u0302i aliras Medieval Greek.\nAntau\u0306 la Koinperiodo, la greka de la klasikaj kaj pli fruaj periodoj inkludis plurajn regionajn dialektojn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Malnovgreka estis la lingvo de Homero kaj de kvina-jarcentaj atenaj historiistoj, dramistoj, kaj filozofoj.\nG\u0302i kontribuis multajn vortojn al angla vortprovizo kaj estis norma temo de studo en instruejoj de la okcidenta mondo ekde la Renesanco.\nTiu artikolo c\u0302efe enhavas informojn pri la Eposaj kaj Klasikaj\u0302 fazoj de la lingvo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "1 Dialektoj de la antikva greka"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Malnovgreka estis pluricentric-lingvo, dividita en multajn dialektojn.\nLa c\u0302efdialektogrupoj estas atikaj kaj Ionic, Aeolic, Arcadocypriot, kaj dorikaj, multaj el ili kun pluraj subsekcioj.\nKelkaj dialektoj estas trovitaj en normigitaj literaturaj formoj uzitaj en literaturo, dum aliaj estas atestitaj nur en surskriboj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ekzistas ankau\u0306 pluraj historiaj formoj.\nHomeric Greek estas literatura formo de Archaic Greek (derivita c\u0302efe de Ionic kaj Aeolic) uzita en la epopeoj, la \" Iliado \" kaj \" Odiseado \", kaj en pli postaj poemoj fare de aliaj verkintoj.\nHomera greko havis signifajn diferencojn en gramatiko kaj elparolo de Classical Attic kaj aliaj Klasik-epokaj dialektoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La originoj, frua formo kaj evoluo de la helena lingva familio ne estas bone komprenitaj pro manko de samtempa indico.\nPluraj teorioj ekzistas koncerne kiujn helenajn dialektogrupojn eble ekzistis inter la diverg\u0302o de frua Greka-simila parolado de la komuna hindeu\u0306ropa pralingvo kaj la Klasika epoko.\nIli havas la saman g\u0302eneralan skizon, sed malsamas en iuj el la detalo.\nLa nura atestita dialekto de tiu periodo [2] estas Mycenaean Greek, sed g\u0302ia rilato kun la historiaj dialektoj kaj la historiaj cirkonstancoj de la tempoj implicas ke la totalaj grupoj jam ekzistis en iu formo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Akademiuloj supozas ke majoro Malnovgreka periodaj dialektogrupoj ne poste ol 1120 a.K. formig\u0302is, dum la dorika invado (j) - kaj kiun siaj debutoj kiam preciza alfabetskribo komencis en la 8-a jarcento a.K.\nLa invado ne estus \"Doriano\" krom se la invadantoj havus iun kulturan rilaton al la historiaj dorikanoj.\nLa invado povas esti delokiginta populacion al la pli postaj Subtegment-jonaj regionoj, de kiuj rigardis sin kiel posteulojn de la populacio delokiganta au\u0306 kontentig\u0302ante pri la dorikanoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La grekoj de tiu periodo kredita ekzistis tri gravaj sekcioj de c\u0302iuj grekaj homoj - dorikanoj, eolianoj, kaj ionianoj (inkluzive de atenanoj), c\u0302iu kun siaj propraj difinaj kaj karakterizaj dialektoj.\nEnkalkulante ilian malatento-eraron de Arcadian, obskura montodialekto, kaj cipra, longe de la centro de greka stipendio, tiu dividado de homoj kaj lingvo estas tre similaj al la rezultoj de moderna arkeologi-lingva enketo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Unu norma formulig\u0302o por la dialektoj estas: [3]"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Eu\u0306beo kaj kolonioj en Italio"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Okcidenta vs. non-okcidenta greko estas la plej forte konsiderinda kaj plej frua dividado, kun ne-okcidento en subaroj de jona-atika (au\u0306 subtegmenta-jona) kaj Aeolic vs. Arcadocypriot, au\u0306 Aeolic kaj arcado-ciprano vs. jona-atika.\nOfte ne-okcidente estas vokita Orient greka."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Arcadocypriot s\u0302ajne descendis pli proksime de la mikena Greko de la Bronzepoko."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Boeotian venis sub fortan Northwest Greek-influon, kaj povas en kelkaj rilatoj esti konsiderita transira dialekto.\nTesalian same venis sub Northwest Greek-influon, kvankam malplialtagrade."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Pamphylian Greek, parolita en malgranda areo sur la sudokcidenta marbordo de Anatolio kaj malgranda konservis en surskriboj, povas esti au\u0306 kvina grava dialektogrupo, au\u0306 g\u0302i estas mikena greka overlaid de la dorika, kun ne-greka indig\u0302ena influo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La plej multaj el la dialektosubgrupoj listigitaj supre havis pliajn subsekciojn, g\u0302enerale ekvivalentajn al urbos\u0302tato kaj g\u0302ia c\u0302irkau\u0306a teritorio, au\u0306 al insulo.\nLa dorika precipe havis plurajn mezajn sekciojn ankau\u0306, en Island Doric (inkluzive de Cretan Doric), Suda Peloponnesus Doric (inkluzive de Lakonian, la dialekto de Sparto), kaj Northern Peloponnesus Doric (inkluzive de korintano)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La lesba dialekto estis Aeolic Greek."}, {"text_idx": "#000018", "text": "C\u0302iuj grupoj estis reprezentitaj fare de kolonioj preter Grekio mem ankau\u0306, kaj tiuj kolonioj g\u0302enerale evoluigis lokajn karakterizaj\u0302ojn, ofte sub la influo de setlantoj au\u0306 najbaroj parolantaj malsamajn grekajn dialektojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La dialektoj ekster la Jona grupo estas konataj plejparte de surskriboj, rimarkinda esceptestaj\u0302o:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "fragmentoj de la verkoj de la poeto Sapfo de la insulo Lesbo, en eoliano, kaj\nla poemoj de la Boeotiana poeto Pindaro kaj aliaj lirikistoj, kutime en la dorika."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Post la konkeroj de Aleksandro la Granda en la malfrua 4-a jarcento a.K., nova internacia dialekto konata kiel Koino au\u0306 Common Greek formig\u0302is, plejparte bazite sur Attic Greek, sed kun influo de aliaj dialektoj.\nTiu dialekto malrapide anstatau\u0306igis la plej multajn el la pli ag\u0302aj dialektoj, kvankam dorika dialekto pluvivis en la Tsakoniana lingvo, kiu estas parolita en la regiono de moderna Sparto.\nLa dorika ankau\u0306 donis malsupren al sia aoristo finojn en la plej multajn verbojn de Demotic Greek.\nDe koncerne la 6-a-jarcenta p.K., la Koino malrapide metamorfosigis en Medieval Greek."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ancient Macedonian estis hindoeu\u0306ropa lingvo proksime rilatita al la greka, sed g\u0302ia preciza rilato estas neklara pro nesufic\u0302aj datenoj: eventuale dialekto de la greka;\nau\u0306 proksima kuzo al la greka, kaj eble rilata iagrade, al trakiaj kaj frigiaj lingvoj.\nLa Pella malbentablojdo estas unu el multaj trovaj\u0302oj kiuj apogas la ideon ke la Ancient Macedonian-lingvo estas proksime rilatita al la Doric Greek-dialekto."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Malnovgreka devias de proto-indo-eu\u0306ropano kaj aliaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj lau\u0306 certaj manieroj.\nEn fonotaktikoj, Malnovgreka vortoj povis finig\u0302i nur en vokalo au\u0306 /n s r/;\nfinaj haltoj estis perditaj, kiel en \u03b3\u03b1\u0301\u03bb\u03b1 \"lakto\", komparite kun \u03b3\u03b1\u0301\u03bb\u03b1\u03ba\u03c4\u03bf\u03c2 \"de lakto\" (genitivo).\nAntikva greko de la klasika periodo ankau\u0306 malkonsentis en fonema stokregistro:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "La ekzemploj malsupre reprezentas atikan grekon en la 5-a jarcento a.K.\nMaljunega elparolo ne povas esti rekonstruita kun certeco, sed la greka de la periodo estas bone dokumentita, kaj ekzistas malmulte da malkonsento inter lingvistoj kiel al la g\u0302enerala naturo de la sonoj kiujn la leteroj reprezentas."}, {"text_idx": "#000028", "text": "/o\u02d0/ levita al [u\u02d0], vers\u0302ajne ekde la 4-a jarcento a.K."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Greek, like all of the older Indo-European languages, is highly inflected. It is highly archaic in its preservation of Proto-Indo-European forms. In Ancient Greek, nouns (including proper nouns) have five cases (nominative, genitive, dative, accusative, and vocative), three genders (masculine, feminine, and neuter), and three numbers (singular, dual, and plural). Verbs have four moods (indicative, imperative, subjunctive, and optative) and three voices (active, middle, and passive), as well as three persons (first, second, and third) and various other forms. Verbs are conjugated through seven combinations of tenses and aspect (generally simply called \"tenses\"): the present, future, and imperfect are imperfective in aspect; the aorist (perfective aspect); a present perfect, pluperfect and future perfect. Most tenses display all four moods and three voices, although there is no future subjunctive or imperative. Also, there is no imperfect subjunctive, optative or imperative. The infinitives and participles correspond to the finite combinations of tense, aspect, and voice."}, {"text_idx": "#000030", "text": "The indicative of past tenses adds (conceptually, at least) a prefix /e-/, called the augment. This was probably originally a separate word, meaning something like \"then\", added because tenses in PIE had primarily aspectual meaning. The augment is added to the indicative of the aorist, imperfect, and pluperfect, but not to any of the other forms of the aorist (no other forms of the imperfect and pluperfect exist)."}, {"text_idx": "#000031", "text": "The two kinds of augment in Greek are syllabic and quantitative. The syllabic augment is added to stems beginning with consonants, and simply prefixes e (stems beginning with r, however, add er). The quantitative augment is added to stems beginning with vowels, and involves lengthening the vowel:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Some verbs augment irregularly; the most common variation is e \u2192 ei. The irregularity can be explained diachronically by the loss of s between vowels. In verbs with a prefix, the augment is placed not at the start of the word, but between the prefix and the original verb. For example, \u03c0\u03c1\u03bf\u03c3(-)\u03b2\u03b1\u0301\u03bb\u03bb\u03c9 (I attack) goes to \u03c0\u03c1\u03bf\u03c3\u03b5\u0301\u03b2\u03b1\u03bbo\u03bd in the aorist."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Following Homer's practice, the augment is sometimes not made in poetry, especially epic poetry."}, {"text_idx": "#000035", "text": "The augment sometimes substitutes for reduplication; see below."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Almost all forms of the perfect, pluperfect, and future perfect reduplicate the initial syllable of the verb stem. (Note that a few irregular forms of perfect do not reduplicate, whereas a handful of irregular aorists reduplicate.) The three types of reduplication are:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Syllabic reduplication: Most verbs beginning with a single consonant, or a cluster of a stop with a sonorant, add a syllable consisting of the initial consonant followed by e. An aspirated consonant, however, reduplicates in its unaspirated equivalent: Grassmann's law.\nAugment: Verbs beginning with a vowel, as well as those beginning with a cluster other than those indicated previously (and occasionally for a few other verbs) reduplicate in the same fashion as the augment. This remains in all forms of the perfect, not just the indicative.\nAttic reduplication: Some verbs beginning with an a, e or o, followed by a sonorant (or occasionally d or g), reduplicate by adding a syllable consisting of the initial vowel and following consonant, and lengthening the following vowel. Hence er \u2192 ere\u0304r, an \u2192 ane\u0304n, ol \u2192 olo\u0304l, ed \u2192 ede\u0304d. This is not actually specific to Attic Greek, despite its name, but it was generalized in Attic. This originally involved reduplicating a cluster consisting of a laryngeal and sonorant, hence h3l \u2192 h3leh3l \u2192 olo\u0304l with normal Greek development of laryngeals. (Forms with a stop were analogous.)"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Irregular duplication can be understood diachronically. For example, lambano\u0304 (root lab) has the perfect stem eile\u0304pha (not *lele\u0304pha) because it was originally slambano\u0304, with perfect sesle\u0304pha, becoming eile\u0304pha through compensatory lengthening."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Reduplication is also visible in the present tense stems of certain verbs. These stems add a syllable consisting of the root's initial consonant followed by i. A nasal stop appears after the reduplication in some verbs.[6]"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ancient Greek was firstly written in Linear B, but afterwards it was written in the Greek alphabet, with some variation among dialects. Early texts are written in boustrophedon style, but left-to-right became standard during the classic period. Modern editions of Ancient Greek texts are usually written with accents and breathing marks, interword spacing, modern punctuation, and sometimes mixed case, but they all were introduced later."}, {"text_idx": "#000044", "text": "\u039f\u0314\u0301\u03c4\u03b9 \u03bc\u03b5\u0300\u03bd \u03c5\u0314\u03bc\u03b5\u03b9\u0342\u03c2, \u03c9\u0313\u0342 \u03b1\u0313\u0301\u03bd\u03b4\u03c1\u03b5\u03c2 \u0391\u0313\u03b8\u03b7\u03bd\u03b1\u03b9\u0342\u03bf\u03b9, \u03c0\u03b5\u03c0\u03bf\u0301\u03bd\u03b8\u03b1\u03c4\u03b5 \u03c5\u0314\u03c0\u03bf\u0300 \u03c4\u03c9\u0342\u03bd \u03b5\u0313\u03bc\u03c9\u0342\u03bd \u03ba\u03b1\u03c4\u03b7\u03b3\u03bf\u0301\u03c1\u03c9\u03bd, \u03bf\u03c5\u0313\u03ba \u03bf\u03b9\u0313\u0342\u03b4\u03b1\u00b7 \u03b5\u0313\u03b3\u03c9\u0300 \u03b4' \u03bf\u03c5\u0313\u0342\u03bd \u03ba\u03b1\u03b9\u0300 \u03b1\u03c5\u0313\u03c4\u03bf\u0300\u03c2 \u03c5\u0314\u03c0' \u03b1\u03c5\u0313\u03c4\u03c9\u0342\u03bd \u03bf\u0313\u03bb\u03b9\u0301\u03b3\u03bf\u03c5 \u03b5\u0313\u03bc\u03b1\u03c5\u03c4\u03bf\u03c5\u0342 \u03b5\u0313\u03c0\u03b5\u03bb\u03b1\u03b8\u03bf\u0301\u03bc\u03b7\u03bd, \u03bf\u03c5\u0314\u0301\u03c4\u03c9 \u03c0\u03b9\u03b8\u03b1\u03bd\u03c9\u0342\u03c2 \u03b5\u0313\u0301\u03bb\u03b5\u03b3\u03bf\u03bd. \u039a\u03b1\u03b9\u0301\u03c4\u03bf\u03b9 \u03b1\u0313\u03bb\u03b7\u03b8\u03b5\u0301\u03c2 \u03b3\u03b5 \u03c9\u0314\u03c2 \u03b5\u0313\u0301\u03c0\u03bf\u03c2 \u03b5\u03b9\u0313\u03c0\u03b5\u03b9\u0342\u03bd \u03bf\u03c5\u0313\u03b4\u03b5\u0300\u03bd \u03b5\u03b9\u0313\u03c1\u03b7\u0301\u03ba\u03b1\u03c3\u03b9\u03bd."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Transliterated into the Latin alphabet using a modern version of the Erasmian scheme:"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ho\u0301ti me\u0300n hu\u0304mei\u0302s, o\u0302 a\u0301ndres Athe\u0304nai\u0302oi, pepo\u0301nthate hupo\u0300 to\u0302n emo\u0302n kate\u0304go\u0301ro\u0304n, ouk oi\u0302da: ego\u0304\u0300 d' ou\u0302n kai\u0300 auto\u0300s hup' auto\u0304n oli\u0301gou emautou\u0302 epelatho\u0301me\u0304n, hou\u0301to\u0304 pithano\u0302s e\u0301legon. Kai\u0301toi ale\u0304the\u0301s ge ho\u0304s e\u0301pos eipei\u0302n oude\u0300n eire\u0304\u0301ka\u0304sin."}, {"text_idx": "#000048", "text": "How you, men of Athens, are feeling under the power of my accusers, I do not know: actually, even I myself almost forgot who I was because of them, they spoke so persuasively. And yet, loosely speaking, nothing they have said is true."}, {"text_idx": "#000049", "text": "The study of Ancient Greek in European countries in addition to Latin occupied an important place in the syllabus from the Renaissance until the beginning of the 20th century. Ancient Greek is still taught as a compulsory or optional subject especially at traditional or elite schools throughout Europe, such as public schools and grammar schools in the United Kingdom. It is compulsory in the Liceo classico in Italy, in the gymnasium in the Netherlands, in some classes in Austria, in Croatia in klasic\u030cna gimnazija, in Classical Studies in ASO in Belgium and it is optional in the Humanistisches Gymnasium in Germany (usually as a third language after Latin and English, from the age of 14 to 18). In 2006/07, 15,000 pupils studied Ancient Greek in Germany according to the Federal Statistical Office of Germany, and 280,000 pupils studied it in Italy.[7] It is a compulsory subject alongside Latin in the Humanities branch of Spanish Bachillerato. Ancient Greek is also taught at most major universities worldwide, often combined with Latin as part of Classics. It will also be taught in state primary schools in the UK, to boost children's language skills,[8][9][10] and will be offered as a foreign language to pupils in all primary schools from 2014 as part of a major drive to boost education standards, together with Latin, Mandarin, French, German, Spanish, and Italian.[11] Ancient Greek is also taught as a compulsory subject in all Gymnasiums and Lyceums in Greece.[12][13]"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Modern authors rarely write in Ancient Greek, though Jan Kr\u030cesadlo wrote some poetry and prose in the language, and Harry Potter and the Philosopher's Stone[14] and some volumes of Asterix[15] have been translated into Ancient Greek. \u039f\u0313\u03bd\u03bf\u0301\u03bc\u03b1\u03c4\u03b1 K\u03b5\u03c7\u03b9\u03b1\u03c3\u03bc\u03b5\u0301\u03bd\u03b1 (Onomata Kechiasmena) is the first magazine of crosswords and puzzles in Ancient Greek.[16] Its first issue appeared in April 2015 as an annex to Hebdomada Aenigmatum. Alfred Rahlfs included a preface, a short history of the Septuagint text, and other front matter translated into Ancient Greek in his 1935 edition of the Septuagint; Robert Hanhart also included the introductory remarks to the 2006 revised Rahlfs-Hanhart edition in the language as well.[17]"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ancient Greek is also used by organizations and individuals, mainly Greek, who wish to denote their respect, admiration or preference for the use of this language. This use is sometimes considered graphical, nationalistic or funny. In any case, the fact that modern Greeks can still wholly or partly understand texts written in non-archaic forms of ancient Greek shows the affinity of modern Greek language to its ancestral predecessor.[18]"}, {"text_idx": "#000052", "text": "An isolated community near Trabzon, Turkey, an area where Pontic Greek is spoken, has been found to speak a variety of Greek that has parallels, both structurally and in its vocabulary, to Ancient Greek not present in other varieties.[19] As few as 5,000 people speak the dialect but linguists believe that it is the closest living language to Ancient Greek.[20][21]"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Ancient Greek is often used in the coinage of modern technical terms in the European languages: see English words of Greek origin. Latinized forms of Ancient Greek roots are used in many of the scientific names of species and in scientific terminology."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Perseus - Greek and Roman Materials"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Center for the Greek Language"}, {"text_idx": "#000061", "text": "^ \"Delimitazione ambito territoriale tutela delle minoranze linguistiche ai sensi della L. 482 del 15/12/1999\" (PDF). Provincia Regionale di Messina."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Antikva greka lingvo oni nomas la duan etapon en la historio de la greka lingvo, ampleksanta du antikvajn periodojn de greka historio: la arh\u0302aika (de la 9-a g\u0302is la 6-a jarcento a.K.) kaj la klasika (de la 5-a g\u0302is la 4-a jarcento a.K.) Grekio. La antikva epoko de greka historio normale inkluzivas ankau\u0306 la helenisman (post-klasikan) epokon (g\u0302is la jaro 1453), kiu formale konsistigas propran etapon en la greka lingvo nomitan la Kojnea greka. La malpli preciza vorto malnovgreka lingvo indikas la tutan evoluon de la greka lingvo g\u0302is la mezepoko (precize g\u0302is la jaro 1453), do inkludas la pra-grekan, mikenee grekan, antikvan kaj kojnean lingvoepokojn."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La antikva greka estas la lingvo de la Homeraj poemoj, inkluzive de la Iliado kaj de la Odiseado, kaj de la grandaj verkoj literaturaj kaj filozofiaj de la Ora Ag\u0302o de Ateno, kiuj poste estig\u0302is la fundamentoj de nia moderna matematiko kaj sciencoj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Por informo pri la Helena lingva familio antau\u0306a al la kreado de la greka alfabeto, vidu artikolojn Mikenea greka kaj Pra-greka."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La fontoj, frua formoj, kaj frua evoluo de la Helena lingva familio estas ne bone komprenataj, pro la manko de tiutempa indikaj\u0302o. Estas kelkaj teorioj pri kiaj Helenaj dialektaj grupoj eble ekzistis inter la diverg\u0302o de la frua grekeca parolo de la komuna hindeu\u0306ropa lingvo (ne post 2000 a.K.), kaj c\u0302irkau\u0306 1200 a.K. Ili havas la saman g\u0302eneralan konturon sed diferencas en iuj detaloj. La nura atestita dialekto de c\u0302i tiu periodo[1] estas la Micena, sed g\u0302ia interrilato kun la historiaj dialektoj kaj la historiaj cirkonstancoj de la tempo implicas, ke la g\u0302eneralaj grupoj jam ekzistis en ia formo."}, {"text_idx": "#000066", "text": "La grava dialektaj grupoj de la antikva greka periodo povas esti konsiderataj kiel evoluintaj ne pli malfrue ol 1100 a.K., dum la tempo de la Dorianaj invadoj, kaj ili unue aperis precize dokumentitaj en alfabeta skribaj\u0302o komence de la 8-a jarcento a.K.."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La invadoj ne estus \"dorianaj\" se la invadintoj ne havis ian kulturan interrilaton kun la historiaj dorianoj; estas sciate, ke la invado dislokigis log\u0302antaron al la postaj Atik-Ionaj regionoj, kiu konsideris sin kiel posteulojn de la log\u0302antaro dislokigita de au\u0306 konkuranta al la dorianoj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La antikvaj grekoj mem opiniis, ke estas tri gravaj dividoj de la Greka popolo, en dorianojn, aeoleanojn, kaj ionianojn (inkluzivantajn la Atenanojn), c\u0302iu kun siaj propraj difinaj kaj distingaj dialektoj. Se permesi ilian pretervidon de la Arkadia, obskura monta dialekto, kaj la Kipra, malproksima de la centro de greka klereco, c\u0302i tiu disdivido de popolo kaj lingvo sufic\u0302e similas la rezultojn de moderna arh\u0302eologia-lingva esploro."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Iu norma formulaj\u0302o por la dialektoj estas:[2]"}, {"text_idx": "#000070", "text": "La plej forta kaj plej frua divido estis inter la okcidentaj kaj ne-okcidentaj grekaj lingvoj, kun la ne-okcidentaj en subarojn de ionia-atika (au\u0306 atika-ionia) kaj eolia disde arkado-kipra, au\u0306 ionia-atika disde eolia kaj arkado-kipra. Ofte la ne-okcidenta estas nomata la Orienta Greka."}, {"text_idx": "#000071", "text": "La arkado-kipra grupo pli proksime devenis de la mikenea greka de la Bronzepoko."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La beotia venis sub fortan nordokcidentan grekan influon, kaj povas en iuj aspektoj esti konsiderata transira dialekto. La tesalia ankau\u0306 venis sub nordokcidentan grekan influon, kvankam g\u0302is malpli granda grado."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Pamfilia, parolata en malgranda areo sur la sudo-okcidenta bordo de Malgrand-Azio kaj malmulte konservita en surskriboj, eble estis, au\u0306 kvina grava dialekta grupo, au\u0306 micena greka supertavolumita per la doria, kun ne-greka au\u0306toh\u0302tona influo."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La alte kontrau\u0306a indig\u0302ena lingvo de antikva Makedonio eble estis ne-greka hindeu\u0306ropa lingvo, au\u0306 alte-malkonverg\u0302a branc\u0302o de la nordokcidenta greka, au\u0306 aldona grava dialekta grupo de la antikva greka."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La plejmulto de la dialektaj sub-grupoj listitaj pli supre havis pluajn subdividojn, g\u0302enerale ekvivalentaj al urbos\u0302tato kaj ties c\u0302irkau\u0306kus\u0302anta teritorio, au\u0306 al insulo. Ankau\u0306 la doria rimarkinde havis kelkajn internajn dividojn, en insulan dorian (inkluzivantan la Kretan dorian), sudan Peloponesan dorian (inkluzivantan la Lakonian, la dialekton de Sparto), kaj nordan peloponesan dorian (inkluzivantan la Korintan). La fama Lesbanina dialekto estis membro de la Egea/Azia eolia sub-grupo. C\u0302iuj grupoj ankau\u0306 estis prezentitaj de kolonioj ekster Grekio propra, kaj c\u0302i tiuj kolonioj g\u0302enerale evoluigis lokajn trajtojn, ofte sub la influo de setlintoj au\u0306 najbaroj parolantaj malsamajn grekajn dialektojn."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La dialektoj ekster la Ionia grupo estas konataj c\u0302efe per surskriboj, rimarkindaj esceptoj estas fragmentoj de la verkoj de la poetino de la insulo Lesbo, Sapfo, kaj la poemoj de la Sparta poeto, Pindaro."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Post la konkeroj de Aleksandro la Granda en la 4-a jarcento a.K., nova internacia dialekto nomata la kojnea au\u0306 komuna greka evoluis, plejparte surbaze de la atika greka, sed kun influo de aliaj dialektoj. C\u0302i tiu dialekto malrapide anstatau\u0306igis la plejparton de la pli malnovaj dialektoj, kvankam la doria dialekto travivas g\u0302is la aktualo en la formo de la Tsakonia kaj la Sudaj italaj dialektoj de la demotika. La doria ankau\u0306 heredigis siajn aoristajn finaj\u0302ojn en plej da verboj de la demotika. Antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 la 6-a jarcento p.K., la kojnea malrapide transformig\u0302is en la mezepokan grekan."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La prononco de la post-klasika greka s\u0302ang\u0302ig\u0302is konsiderinde de tiu de la antikva greka, kvankam la ortografio ankorau\u0306 reflektas esprimilojn de la pli malnova lingvo.[3] Por detala priskribo pri la fonologiaj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj de la antikva al la hellenisma periodoj de la greka lingvo, vidu la artikolon pri la Kojnea."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La ekzemploj pli sube estas intencitaj prezenti la atikan grekan en la 5-a jarcento a.K.. Kvankam antikva prononco neniam povas esti rekonstruita kun certeco, la greka aparte estas bonege dokumentita de tiu periodo, kaj estas malmulta malkonsento inter lingvistoj rilate la generalan naturon de la sonoj, kiujn prezentis la literoj."}, {"text_idx": "#000080", "text": "[o\u02d0] probable altigis g\u0302is [u\u02d0] antau\u0306 la 4-a jarcento a.K.."}, {"text_idx": "#000082", "text": "[z] estis alofono de [s], uzata antau\u0306 voc\u0302aj konsonantoj; [\u014b] estis alofono de [n] uzata antau\u0306 velaroj, dumke [r\u0325], skribita \u03c1\u0314, estis vers\u0302ajne nevoc\u0302a alofono de [r] uzata vorto-komence."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En verba konjugacio, unu konsonanto ofte trovas sin tuj apud alia. Diversaj sandhi-aj reguloj aplikig\u0302as."}, {"text_idx": "#000087", "text": "C\u0302i tio aplikig\u0302as plene al plozivoj. Frikativoj asimilig\u0302as nur en voc\u0302ado, sonorantoj ne asimilig\u0302as."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Antau\u0306 [s] (estonto, aorista stamo), velaroj ig\u0302as [k], labialoj [p], kaj dentaloj malaperas."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Antau\u0306 [th] (aorista pasiva stamo), velaroj ig\u0302as [kh], labialoj [ph], kaj dentaloj ig\u0302as [s]."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Antau\u0306 [m] (perfekta mediala unua-singularo, unua-pluralo, participo), velaroj ig\u0302as [g], nazal+velaroj ig\u0302as [g], labialoj ig\u0302as [m], dentaloj ig\u0302as [s], aliaj sonorantoj restas samaj."}, {"text_idx": "#000091", "text": "La jenaj son-s\u0302ang\u0302oj ekde la Pra-Greka afektas plej au\u0306 c\u0302iujn antikvajn grekajn dialektojn:"}, {"text_idx": "#000096", "text": "La rezultoj de vokala kuntirig\u0302o estis kompleksaj de dialekto al dialekto. Tiaj kuntirig\u0302oj okazas en la fleksiado de nombro da diversaj substantivaj kaj verbaj klasoj kaj estas inter la plej malfacilaj aspektoj de la antikva greka gramatiko. Ili estis aparte gravaj en la granda klaso de kontraktitaj verboj, desubstantivaj verboj formitaj el substantivoj kaj adjektivoj finig\u0302antaj per vokalo. (Fakte, la reflekso de kontraktitaj verboj en la demotika \u2014 tio estas, la aro de verboj devenintaj de la antikvaj grekaj kontraktitaj verboj \u2014 prezentas iun el la du c\u0302efaj klasoj de verboj en tiu lingvo."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La indikativo de pasintaj tensoj aldonas al si (almenau\u0306 koncepte) prefikson /e-/, kiu probable estis originale aparta vorto, signifanta ion similan al \"tiam\", aldonita c\u0302ar tensoj en HIP havis unuavice aspektan signifon."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Estas du specoj de au\u0306gmento en la greka, silaba kaj kvanteca. La silaba au\u0306gmento estas aldonita al stamoj komencig\u0302antaj per konsonanto, kaj simple prefiksas iun e (stamoj komencig\u0302antaj per r, tamen, aldonas iun er). La kvanteca au\u0306gmento estas aldonita al stamoj komencig\u0302antaj per vokalo, kaj engag\u0302as plilongigon de la vokalo:"}, {"text_idx": "#000101", "text": "Iuj verboj au\u0306gmentig\u0302as malregule; la plej komuna variado estas e \u2192 ei. Tiu neregulaj\u0302o povas esti eksplikita diah\u0302rone per la perdo de s inter vokaloj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Sekvante Homeran praktikon, la au\u0306gmento estas fojfoje ne farita en poezio, aparte epopea greka eposo."}, {"text_idx": "#000103", "text": "La au\u0306gmento fojfoje anstatau\u0306as duobligon; vidu pli sube."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iuj formoj de la perfekto, pluskvamperfekto kaj futurperfekto duobligas la komencan silabon de la verba stamo. (Notu, ke kelkaj malregulaj formoj de la perfekto ne duobligas, dumke manpleno de malregulaj aoristoj duobligas.) Estas tri specoj de duobligo:"}, {"text_idx": "#000105", "text": "Silaba duobligo: Plej verboj komencig\u0302antaj per sola konsonanto, au\u0306 per akumulig\u0302o de plozivo kun sonoranto, aldonas silabon konsistantan el la komenca konsonanto sekvata per e. Aspiracia konsonanto, tamen, duoblig\u0302as en sia neaspiracia ekvivalento: leg\u0302o de Grassmann."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Au\u0306gmento: Verboj komencig\u0302antaj per vokalo, au\u0306 per akumulig\u0302o alia ol tiuj indikitaj antau\u0306e (kaj foje por kelkaj aliaj verboj) duobligas en la sama maniero kiel la au\u0306gmento. Tio restas en c\u0302iuj formoj de la perfekto, ne nur la indikativo."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Atika duobligo: Iuj verboj komencig\u0302antaj per a, e au\u0306 o, sekvata de sonoranto (au\u0306 fojfoje d au\u0306 g), duobligas per aldono de silabo konsistanta el la komenca vokalo kaj sekva konsonanto, kaj plilongigo de la sekvanta vokalo. Do, er \u2192 ere\u0304r, an \u2192 ane\u0304n, ol \u2192 olo\u0304l, ed \u2192 ede\u0304d. C\u0302i tio estas ne fakte specifa al la atika greka, malgrau\u0306 g\u0302ia nomo; sed g\u0302i estis g\u0302eneraligita en la atika. G\u0302i originale koncernis duobligon de akumulig\u0302o konsistanta el laringalo kaj sonoranto; do h3l \u2192 h3leh3l \u2192 olo\u0304l kun normala greka evoluo de laringaloj. (Formoj kun plozivo estis analogaj.)"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Malregula duobligo povas esti komprenata diah\u0302rone. Ekzemple, lambano\u0304 (radiko lab) havas la perfektan stamon eile\u0304pha (ne *lele\u0304pha), c\u0302ar g\u0302i estis originale slambano\u0304, kun perfekta sesle\u0304pha, ig\u0302ante eile\u0304pha tra (duone-)regula s\u0302ang\u0302ig\u0302o."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Duobligo estas ankau\u0306 videbla en la prezencaj stamoj de certaj verboj. C\u0302i tiuj stamoj aldonas silabon konsistantan el la komenca konsonanto de la radiko sekvata de i. Nazala konsonanto aperas post la duobligo en iuj verboj.[4]"}, {"text_idx": "#000110", "text": "La greka, simile al c\u0302iuj el la pli malnovaj hindeu\u0306ropaj lingvoj, estas alte fleksia. G\u0302i estas alte arkaika en sia konservo de Proto-Hindeu\u0306ropaj formoj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Substantivoj (inkluzivantaj proprajn nomojn) en la antikvaj grekaj havas kvin kazojn (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo kaj vokativo), tri genrojn (vira, ina kaj neu\u0306tra), kaj tri nombrojn (singulara, duala kaj plurala)."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Verboj havas kvar modojn (indikativo, imperativo, subjunktivo kaj optativo), tri voc\u0302ojn (aktivo, medialo kaj pasivo), kaj ankau\u0306 tri personojn (unua, dua, kaj tria) kaj diversajn aliajn formojn. Verboj estas konjugaciitaj trans tri aspektoj,"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Estas plena komplemento de modoj por c\u0302iu aspekto, kvankam estas neniu estonta subjunktivo ne imperativo; aldone, infinitivoj kaj participoj por c\u0302iuj respektivaj finiaj kombinaj\u0302oj de tenso, aspekto kaj voc\u0302o, malinkluzivante la neperfektan kaj pluskvamperfekton, estas trovitaj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La antikva greka estis skribata per la greka alfabeto, kun iom da variado inter dialektoj. Fruaj tekstoj estas skribitaj en boustrefedona stilo, sed maldekstro-al-dekstro ig\u0302is normo dum la klasika periodo. Modernaj redakcioj de antikvaj grekaj tekstoj estas kutime skribitaj uzante akcentojn kaj spirsignojn, intervortajn spacojn, modernan interpunkcion, kaj fojfoj miksitan uskadon, sed c\u0302i tiuj estis c\u0302iuj prezentitaj poste."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Jena politona greka teksto estas de la Apologio de Platono:"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Transliterigite en la Latinan alfabeton uzante modernan version de la skemon Erasmia:"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Kiel vi, viroj de Ateno, estas afektitaj de miaj akuzantoj, mi ne scias; sed mi, por mia parto, preskau\u0306 forgesis mian propran identon, tiel persvadive ili parolis; kaj tamen estas apenau\u0306 vorto de vero en kio ili estas dirintaj."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Projekto de Vikipedio en la antikva greka\nTekstoj en la antikva greka"}, {"text_idx": "#000121", "text": "\u2191 Malprecize atestita kaj iom rekonstruita pro tio ke g\u0302i estis skribita per silabaro (linia skribo B) anstatau\u0306 alfabeto.\n\u2191 Trovebla en j\u0302usaj versioj de la Enciklopedia Britannica, kiu ankau\u0306 listas la gravajn verkojn difinantajn la subjekton.\n\u2191 W. Sidney Allen, Vox Graeca \u2013 gvidilo al la prononco de la Klasika Greka\n\u2191 Palmer, Leonard. (1996). La Greka Lingvo (p. 262). Norman, OK: Universitato de Oklahomo Press."}]