[{"text_idx": "#000002", "text": "Archivo de la etiqueta: j\u0302urnalismo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302ernobilo, impresiga televida spektaklo, sed kiom vera?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la antau\u0306a blogero, pri la dezirindeco de historiaj fikcioj kaj la (miaopinie) malbonaj sekvoj de tiu g\u0302enro, mi promesis al vi ke mi komentos iom la tre faman televidan serion \u201cC\u0302ernobilo\u201d, lau\u0306 kelkaj unu el la pintoj de la televida fikcio. Mi iom prokrastis la verkadon, sed g\u0302uste hodiau\u0306, en la 35a datrevenon de la c\u0302ernobila katastrofo, venis la oportuna momento."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mi havas ioman au\u0306toritaton, c\u0302ar mi iam laboris en tiu sektoro. Eble vi memoras la artikolon kiun mi verkis antau\u0306 dek jaroj, okaze de la katastrofo de Fukus\u0302imo, kiu havis iom da sukceso kaj estis poste republikigita en la revuo Kontakto, en dosiero pri nuklea energio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mia laboro temis pri radioprotektado, t.e. la aro da teknikoj por malpliigi la malbonajn efikojn de la radiado super la homoj, c\u0302u laboristoj, c\u0302u eksteraj log\u0302antoj. Atentu tamen ke mi ne okupig\u0302is ekzakte pri la protekto kontrau\u0306 akcidentoj: ekzistas por tio alia specialeco, nomata nuklea sekureco, pli rilata al ing\u0302enierado, kiu koncentrig\u0302as pri la evitado de tiaj akcidentoj. Kvankam evidente trovig\u0302as iom da kontakto inter ambau\u0306 disciplinoj, kaj mi iom rilatis al g\u0302i, mi tamen ne estas specialisto pri tiu c\u0302i alia fako. Do, pri la teknikaj aferoj rilataj al la katastrofo mem, nome, kiel g\u0302i okazis, kiuj estis la kau\u0306zoj kaj kiel oni evitu la malpliigon de la eventoj mem dum la katastrofo, mi ne povas opinii. Miaj samfakuloj estis tiuj kiuj aperas mezurante la nivelojn de radiado, kaj fiksante rimedojn por malpliigi la konsekvencojn al la personoj, ekzemple, limigante tempojn de ekspozicio, arang\u0302ante s\u0302ildadon, proponante evakuadon au\u0306 aliajn metodojn por malpliigi la dozon ricevitan."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Alia afero pri la televida serio pri kiu mi ne povas komenti vere, sed kiu estis kritikata de multaj spektintoj estas la maniero prezenti la vivon kaj la povrilatojn ene de la socio de Sovetunio. Oni multe kritikis ke la etoso de la serio ne estas la vera vivo en tiu socio, sed la bildo kiun okcidenteu\u0306ropanoj au\u0306 usonanoj havas pri g\u0302i. Nur kiel ekzemplo, en komentoj legitaj en la reto, oni forte skeptikis pri la (fikcia) mortminaco al la vicdirektoro de la Kurc\u0302atov-instituto fare de ministro, kiu estus ebla en la Stalin-epoko sed absolute ekstertema en 1986. Pri tio mi vere dezirus koni la opinion de la legantoj tiu c\u0302i teksto, kaj mi s\u0302atus inviti amikojn kiuj konis tiun socion (ekssovjetianoj, postsovjetianoj au\u0306 aliaj spertuloj) komenti pri la tempo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302ar mi kutime ne spektas tiajn televidajn seriojn, la unua sugesto kiun mi ricevis venis de mia filic\u0302jo, kiu estis g\u0302in spektinta antau\u0306e, kaj, konante mian laboradon, forte rekomendis g\u0302in. Li donis ekzemplon pri la strec\u0302a situacio montrita de la filmo, menciante ke en iu aparte signifa sceno la plej grava spertulo komentas al la alia gravulo (g\u0302uste la du roluloj menciitaj en la antau\u0306a paragrafo) ion similan al \u201cpri io ni certas: post la granda radiado ricevita, ni ambau\u0306 mortos pro kancero\u201d. Dekomence tio jam levis mian unuan suspekton, c\u0302ar tio ne havas sencon el pure scienca vidpunkto. Eble tion povus diri alia rolulo, c\u0302ar tiun ideon havas plejmulto de la homoj, ec\u0302 iuj laborantaj en la sektoro, sed certe ne la vicdirektoro de la Kurc\u0302atov-instituto."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nome \u2013 pardonu se tio aspektas lekciono, mi ne profundigos multe \u2013 la biologiaj efikoj de la radiadoj apartenas al du klasoj: stokastaj kaj nestokastaj, au\u0306, pli simple dirite, statistikaj kaj certaj. Ekzistas iuj efikoj kiuj certe aperas pro tre altaj dozoj de radiadoj; tial ili estas certaj, do nestokastaj (ne-statistikaj). Se vi atingas iun altan nivelon de radiadon (kiun oni ricevas nur en kazo de akcidento, au\u0306 kiam vi akiras ilin kiel paciento, ekz. en radioterapio), vi certe suferos je iuj simptomoj, kiel bruligoj, falo de la haro, imunodeprimo, au\u0306, en la plej malbona kazo, la t.n. sindromo de akuta radiado kiu povas okazigi la morton. Ja tio okazis al dekoj da homoj en tiu katastrofo, el kiuj trideko mortis tuj au\u0306 post kelkaj semajnoj. Sed plej multo de la homoj, ec\u0302 la t.n. likviduloj au\u0306 likvidatoroj batalintaj kontrau\u0306 la postaj efikoj, tute ne atingis tiun limnivelon, kaj do ne suferis tiujn simptomojn, au\u0306 escepte ricevis iom pli kaj sukcesis esti kuracitaj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sed tre malofte oni povas tion aserti je la individua nivelo. Kelkfoje oni povas suspekti. Ekzemple oni ofte komentas ke Maria Curie forpasis pro la alta radiado ricevita (kiun oni povas ec\u0302 nun scii c\u0302ar s\u0302iaj kajeroj plu restas kontaminitaj pro radioaktivaj substancoj), kaj ja la tipo de malsaneco estas kongrua kun tiu radiado, sed tion ne eblas aserti centprocente, interalie c\u0302ar multaj tiutempaj esploristoj ricevis similajn radiadojn, kiam la teknikoj de radioprotektado estis multe malpli disvolvitaj, kaj forpasis pro tute senrilataj malsanoj. Ankau\u0306 c\u0302e maloftaj kanceroj oni povas pli bone suspekti tiun kau\u0306zon, kaj bona ekzemplo estas la tiroida kancero, pri kiu oni multe komentas en la kazo de C\u0302ernobilo, kau\u0306zita pro la akumulig\u0302o en tiu organo de radioaktiva jodo eskapinta el la reaktoro. Sed denove temas pri kancero kiu povas okazi ankau\u0306 sen c\u0302eesto de radiado, kaj do oni ne povas atribui g\u0302in simple al la akcidento (cetere, tiu kancero estas evitebla en akcidentoj malpli h\u0302aosaj kaj estas ankau\u0306 relative facile kuracebla en plej multaj okazoj)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Do, multaj el la scenoj en kiuj aperas homoj kvazau\u0306 kondamnitaj al estonta morto ne havas bazon en la realo. Simple la kancero kaj tiaj efikoj ne funkcias tiel. Oni povas kreskigi la riskon kiam kreskas la dozo au\u0306 kreskas la nombro da homoj c\u0302eestantaj, sed en la sama maniero kiel kreskas riskoj en aliaj sektoroj de la vivo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Pro tio oni povas legi pri tre malsamaj kalkuloj pri mortoj kau\u0306zitaj de la katastrofo de C\u0302ernobilo: temas pri kalkuloj de probableco, kiu postulas tre subtilajn epidemiologiajn teknikojn (kiuj evidentig\u0302is des pli malfacilaj en tiu kazo, pro la samtempaj politikaj, ekonomiaj kaj sociaj renversig\u0302oj, siavice kau\u0306zintaj siajn proprajn efikojn). Sed ili estis faritaj kaj la konkludoj certe ne atingas la konsekvencojn sugestitajn en la filmo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mi ne postulas de fikcia filmaro tute ekzaktajn sciencajn pritraktojn, sed ja ke oni iom zorgu por eviti antau\u0306jug\u0302ajn bildojn, kiuj trompas la publikon. Kaj mi speciale indignas kontrau\u0306 unu specifa sceno, kiu ludas per tiu antau\u0306jug\u0302o: tiu de la log\u0302antoj de la urbo Pripjato, kiuj supozeble spektis la spektaklon de la fajro el iu ponto, kaj kiuj, lau\u0306 la serio, c\u0302iuj mortis. Ne, tute ne. Tiu ponto de la morto estas legendo, kiu krome ne estas ebla el scienca vidpunkto. Je tiu distanco, la homoj certe ne ricevus la akutajn dozojn kiuj kau\u0306zus la senperan morton. Kaj se ili ricevis malpli, estas simple neeble ke c\u0302iuj, ec\u0302 ne plimulto, povas morti pro stokastaj efikoj. Estas grava senrespondeco flanke de la scenaristoj tion ec\u0302 sugesti."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Alia klara eraro, certe montrita pro dramaj efikoj, estas la traktado de la joniga radiado kvazau\u0306 temus pri kontag\u0302a fenomeno. Mi ofte s\u0302ercas ke kiam homoj eksciis ke mi laboris en nukleaj instalaj\u0302oj, oni povis percepti ke la averag\u0302a distanco de miaj c\u0302irkau\u0306antoj al mi iom post iom kreskis, kvazau\u0306 mi mem farig\u0302is fonto de radiado (mi ne certas ke tiu estis scienca observado, sed ja bone valoris por iom s\u0302erceti)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ekzistas ja maniero per kiu homo povas farig\u0302i radioaktiva: se oni ricevas altegan (vere enorman) dozon da radiado, c\u0302efe per neu\u0306tronoj. Tiam la materialo surradiadigita (ec\u0302 homa korpo mem) farig\u0302us radioaktiva. Sed la surradiado devas esti tiom granda ke fakte la homo mortas en tiu cirkonstanco. Tio okazis historie en diversaj akcidentoj, c\u0302efe ligitaj al la nukleaj armiloj, kaj en tiu kazo la dozo estas tiom alta ke fakte la homoj mortis. Eble vi estas familiara kun la koncepto ke en tiu kazo oni enterigas la homon en plumbaj c\u0302erkoj, c\u0302ar tio aperis en raportoj. Io tia okazas en la televida serio, en kiu, en drameca sceno, oni enterigas aron da homoj en tiaj c\u0302erkoj, kiujn oni poste survers\u0302as per betono. Denove temas pri troigo, drameca sed malvers\u0302ajna. Eble unu au\u0306 du homoj plej proksimaj al la reaktoro en la momento mem de la akcidento povus ricevi tiun neu\u0306tronan surradiadon, sed tio certe ne okazis al la fajrbrigadanoj. S\u0302ajnas ke ja unu homo estis enterigita en specialaj cirkonstancoj, sed en C\u0302ernobilo la mortintoj ne estis mem radioaktivaj, kaj oni povas sekure viziti ilian tombon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mi komentas tion c\u0302i c\u0302ar en iuj tre videble dramecaj scenoj en la hospitalo, la laboristoj aperas inter kurtenoj, izolitaj, kvazau\u0306 por eviti la eliron de la radiado eksteren. La izolig\u0302o estis vera, sed pro aliaj kialoj, ec\u0302 kontrau\u0306aj: la celo estis protekti la laboristojn mem! Nome, la damag\u0302o kiun suferis la plej surradiaditaj laboristaj kondukis al imunodeprimo, kaj do estis tre grave ke nur tre zorgaj profesiuloj povus alproksimig\u0302i al ili. La scenoj en kiuj la edzino de unu el ili restis c\u0302e lia lito estis dramecaj por spektantoj, sed elnervigaj por spertuloj: vi kvazau\u0306 volas salti kaj diri al s\u0302i: \u201cne temas pri vi, sed pri li; vi povas mortigi lin! for!\u201d."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tuj poste, kiam evidentig\u0302as ke s\u0302i estis graveda, kaj ke poste la bebo mortis, aperas sceno en kiu la plej sperta specialisto (la virino ne bazita sur vera rolulo, sed kiel komponaj\u0302o de pluraj sciencistoj) asertas ke la bebo kvazau\u0306 absorbis la radiadon kaj savis la panjon. Ne, ne, kaj milfoje ne! Tio ne havas sencon! Se tion dirus la patrino, kiu estas normala homo ne sperta pri radiado, nu, tion mi povas imagi, sed ke tion asertas la sag\u0302ulo, tio tute misgvidas la publikon kaj kondukas al malseriozigo de la tuta filmo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Iom pli da vero, mi petas"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mi esperas ke nun vi pli bone komprenas mian vidpunkton, esprimitan en la antau\u0306a blogero. Se vi s\u0302ang\u0302as detalon, nu, tion mi povas akcepti kaj mi ekzemple povas kompreni ke oni kreis tiun rolon de la sciencistino por iom simpligi la manieron esplori kaj decidi en tiuj cirkonstancoj (ec\u0302 se mi devas konfesi ke en iuj momentoj agacis min la trivita formulo ke nur du au\u0306 tri superhomoj kvazau\u0306 decidis c\u0302ion dum la tuta krizo)"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sed kiam temas pri eraroj fontantaj el la konformig\u0302o al la s\u0302ablonoj, tion mi eltenas malpli. Tion mi komentis jam en la kazo de la Insulo de la Rozoj, kaj denove mi vidas la saman fenomenon en C\u0302ernobilo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Estu kurag\u0302aj, scenaristoj. S\u0302oku nin, kaj ne adaptig\u0302u al niaj antau\u0306jug\u0302oj. La realo estas pli interesa ol viaj fikciigoj!"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kiel mi rakontis en pasinta blogero, okaze de la ekspozicio kiun ni organizis en mia urbo, Alkorkono, mi estis intervjuita en loka televido Sur Madrid TV."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La intervjuo estis sufic\u0302e longa, kaj mi pensas ke interesa por interesig\u0302antoj pri la lingvo, kaj eblas g\u0302in spekti ankau\u0306 per la reto. Fakte, mi ens\u0302utis g\u0302in en la hispanlingva blogero, sed ne konsideris necesa fari tion ankau\u0306 en la esperanta. Tamen, lau\u0306 komentoj de amikoj, s\u0302ajnas ke g\u0302i ankau\u0306 povas esti interesa por iuj nehispanlingvanoj, eble kiel kuriozaj\u0302o. Do, jen g\u0302i:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sed nun mi konfesu alian aperon, certe iom malpli fierindan. Kiel mi diris, la ekspozicion ni komplementis per prelego. G\u0302i ne estis multe anoncata, kaj okazis en nova kulturejo, kaj do g\u0302i estis sufic\u0302e fiaska, lau\u0306 la partopreno de homoj. Sed meze de la parolado, tute neatendite aperis tre juna filmisto de la sama televido, kaj komencis registri por raporto."}, {"text_idx": "#000027", "text": "G\u0302uste nun mi rimarkis ke ili prezentis la rezulton en sia retejo. G\u0302i estas nekredeble fus\u0302a: ili apenau\u0306 muntis la pecojn, kaj post ne tre kvalita, sed almenau\u0306 spektebla enkonduko, montrig\u0302as pluraj minutoj kun mia parolado... sen sono! Nu, mi enmetas la raporton tien c\u0302i, por ke restu registrig\u0302o, sed mi ne rekomendus ke vi spektu c\u0302ion, krom se vi estas mia panjo \ud83d\ude09"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Por ke vi vidu ke ne nur esperantistoj estas fus\u0302uloj. Mi nur esperas ke oni ne elsendis g\u0302in televide... au\u0306 almenau\u0306 ke neniu najbaro spektis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kiel multaj aliaj homoj, mi scivole kaj intense sekvis la tralikadon de dokumentoj el usonaj ambasadoj pere de Wikileaks (Vikilikoj). Min g\u0302enerale tre zorgigas la aferoj de privateco, kaj mi komprenas ke kelkfoje iom da sekreteco povas esti necesa por la komuna bono. Sed en epoko en kiu registaroj kaj entreprenoj tiom konas pri ni, kaj emas utiligi tiun konon ne nepre por nia bono, mi salutadis la iniciaton kiu permesis al ni konfirmi kion ni jam suspektis: ke ne c\u0302iam la iniciatoj registaraj estas tiel puraj kiel ili asertas."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mi poste klopodis kompreni kio trovig\u0302as malantau\u0306 la persekuto al la direktoro de tiu organizo, Assange, foje kun miskomprenoj. Mi jam estas sufic\u0302e maljuna (speciale ekde hierau\u0306!) por ne blinde konfidi en herooj, sed mi ankorau\u0306 pensas ke la iniciato meritas apogon, kaj ke se ni permesas la mistraktadon al homoj kiel Assange au\u0306 Manning, fare de la usona registaro (kiu s\u0302ajne rezignis pri c\u0302ia klopodo utiligi sian iaman molan povon, soft power, kaj do montris sian veran brutalan aspekton) ni perdas gravan atuton plu kontroli registarojn kaj firmaegojn."}, {"text_idx": "#000031", "text": "C\u0302io c\u0302i g\u0302is nun estis teoria, kaj mi iom baraktis por scii kiel helpi en tiu kampo, interalie pere de Esperanto. Antau\u0306 kelkaj semajnoj mi tradukis la intervjuon al Assange en la TED-prelegoj. La subtekstoj estas jam preskau\u0306 pretaj, sed bedau\u0306rinde, lau\u0306 la reguloj de TED necesas ke iu alia g\u0302in reviziu, kaj s\u0302ajnas ke la aliaj kunlaborantoj ne trovis tion oportuna (au\u0306 ne havis tempon) g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nun alvenis alia s\u0302anco: antau\u0306 kelkaj tagoj grupo de intelektuloj kaj publikaj figuroj publikigis malferman deklaron defendante la rajton de Vikilikoj diskonigi tiajn kas\u0302ajn dokumentojn. Mi vidis la anoncon ke ili volonte akceptas tradukadon en aliaj lingvoj. Kaj jen la s\u0302anco: rigardu inter la uzataj lingvoj!."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Nu, temas pri malgranda kontribuo, sed eble ni c\u0302iuj povas helpi ke iom malproksimig\u0302u la minaco pri Granda Frato, kiu observas nin, sed kolerig\u0302as kiam oni malkovras liajn manovrojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "POSTNOTO: Sekve al mia c\u0302itiea alvoko, fine amiko respondis kaj reviziis la prelegon de Assange en TED. Jen g\u0302i (se la ens\u0302utado en la pag\u0302o en funkcias, iru al tiu c\u0302i ligo)"}, {"text_idx": "#000035", "text": "En grupo de hispaniaj gazetoj"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Hodiau\u0306 aperis kvarpag\u0302a artikolo pri Esperanto en aro da hispaniaj j\u0302urnaloj (la grupo Vocento), kiu inkludas la plej gravajn en Eu\u0306skio,Valencio, Malnova Kastilio kaj aliaj regionoj (preskau\u0306 c\u0302iuj krom Madrido kaj Katalunio)"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Dividita en du partojn, unu temas pri la reto, kun kvazau\u0306-intervjuo al mi mem, kun titolo \u00abLa plej universala el la lingvoj ricevas duan vivon per la novaj iloj havigitaj de la Reto\u00bb. La alia temas pri Pasporta Servo, kun intervjuo kaj foto al Manuel Pancorbo. Krom la antau\u0306aj ligoj, vi povas vidi la j\u0302urnalan aspekton en tiu c\u0302i albumo de Ipernity."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La efiko g\u0302is nun estis tre pozitiva: nur kiel ekzemplo, la vizitoj al tiu c\u0302i retejo preskau\u0306 trioblig\u0302is g\u0302is nun, kaj c\u0302efe mi konstatis ke homoj ne nur j\u0302etis rigardon, sed vizitis plurajn pag\u0302ojn. Kiel oportune, ke, kiel mi informis g\u0302uste hierau\u0306, mi estis j\u0302us kompletiginta la pag\u0302ojn pri informado pri Esperanto en la hispana. S\u0302ajnas ke la laboro ne estis vana."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La esprimo \u00abcon mucha cara\u00bb signifas en la hispana lau\u0306litere kun multe da vizag\u0302o, sed fakte estas pli bone tradukebla kiel kun malmulte da honto, kun tro da aplombo. G\u0302i estas la titolo de la sekcio kiu okupas la lastan pag\u0302on de la kajero pri Madrid de la j\u0302urnalo \u00abEl Mundo\u00bb, la dua plej disvastigata en Hispanio. Temas pri intervjuo, ne tre serioza, pri aferoj interesaj au\u0306 kuriozaj, kaj fokusigita ankau\u0306 sur la persono mem."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Hodiau\u0306 la afero estis esperanto, kaj la persono... mi mem. La rezulton vi povas trovi tie c\u0302i (alklaku la bildon por vidi g\u0302in pli bone). La neformalecon vi povas konstati jam c\u0302e la foto, kaj ankau\u0306 c\u0302e la titolo, kiu aludas al la ekzisto en Esperantujo de urbo pri kiu oni rakontas s\u0302ercojn (en Hispanio tiu estas la menciata Lepe, en Esperanto temas kompreneble pri Bervalo). Se vi komprenas la hispanan, mem jug\u0302u."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mi mem ne estas malkontenta, eble c\u0302ar mi atendis ion pli misan. Unue, mi timis sensukan historion, c\u0302ar mi certas ke aliaj amikoj havus pli interesajn aferojn por rakonti, sed finfine neniu alia kurag\u0302is kaj mi mem (aplombe au\u0306 senhonte) devis okupig\u0302i pri la afero. Poste mi timis ec\u0302 pli grandan fokusigon pri banalaj\u0302oj, au\u0306 iom negativan pritrakton, c\u0302ar la j\u0302urnalisto aspektis iom tro skeptika. Sed finfine s\u0302i faris tre profesian laboron, neniom troigis kaj certe nenion s\u0302ang\u0302is au\u0306 manipulis. Fakte, se iu aparta frazero ne estas tro lerte esprimita, pri tio mi mem kulpas."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nur pri unu afero mi ne kulpas: la foto!"}, {"text_idx": "#000043", "text": "En mia antau\u0306a blogero, mi komentis ke la efikoj de la elmontroj de kolektiva g\u0302ojo kiun kau\u0306zis la venko de la teamo de Hispanio en la j\u0302usa Monda C\u0302ampioneco de Futbalo havos tre mallongan vivon. Tiu sportnutrata naciismo povas ja krei ian surfacan grupan unuig\u0302on, sed ne provokos veran komunuman senton, fortan kaj dau\u0306ran."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kelkaj hispaniaj j\u0302urnaloj kaj elparoloj de politikistoj kaj ekonomikistoj sugestis aliajn efikojn. Oni ec\u0302 supozis ke la Interna Produkto de la lando povas kreski kelkajn dekonojn de procento, pro la pligrandigo de la konsumado kau\u0306zota de eu\u0306forio, kaj pro la supozata alveno de pli da turistoj. Mi skeptikas pri ambau\u0306 efektoj, kiuj estus pruvo de la fragileco de la hispania ekonomio, se entute ili verus. Demando al eksterhispaniaj amikoj: c\u0302u vi vere pli emus turismi Hispanie pro la futbala venko?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Sed mi ja antau\u0306vidas longtempan konsekvencon de la futbala venko, kaj g\u0302in mi taksas negative: en proksima estonto en Hispanio c\u0302iuj junulic\u0302oj penos esti futbalistoj kaj c\u0302iuj junulinoj celos farig\u0302i j\u0302urnalistoj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pri la ic\u0302oj (junaj maskloj), ne necesas multe rakonti. Tiu estas jam delonga fenomeno, kiu nun nur pligravig\u0302os. Fakte, ne nur knaboj volas esti futbalistoj, kio estas nemirinda, sed pli grave, tion volas ec\u0302 iliaj pac\u0302joj! Min mirigis lastjare, kiam mia filo devis elekti siajn universitatajn studojn, ke surprize alta procento el liaj amikoj, ec\u0302 brilaj studantoj, selektis fakojn rilatajn al sporto, g\u0302is tia grado ke pluraj ne sukcesis eniri la universitatan karieron pri sporto tie c\u0302i ekzistanta, sed devis kontentig\u0302i per subuniversitata varianto. Mi ne ilin kritikas, sed konsideras ion bedau\u0306rinde kiel socio ke ec\u0302 brilaj lernantoj vidas la sporton kiel la plej facilan manieron socie progresi. Kaj la c\u0302imonata venko certe pliigos tiun c\u0302i fenomenon c\u0302e la knaboj... kaj la patroj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Rilate la inojn, tio necesigas iom pli longan eksplikon. Antau\u0306 kelka tempo mi skribis en la blogo pri la t.n. \u201cefekto Letizia\u201d. Tiu estas esprimo aperinta en libro kiun mi tiam recenzis, pri la reciproka malkompreno inter sciencistoj kaj j\u0302urnalistoj. Li bone eksplikis kiel nuntempe la socian sukceson grandparte difinas la famo. Esti konata en amaskomunikiloj donas klarajn avantag\u0302ojn de socia progreso, kaj foje ec\u0302 de parig\u0302o kun pova au\u0306 ric\u0302a kunulo. Mi jam montris tiam kelkajn ekzemplojn pri tio, inter kiuj la plej elstara estis precize la princinig\u0302o de j\u0302urnalisto, Letizia Ortiz. G\u0302uste post s\u0302ia edzig\u0302o kun la princo Filipo, la intereso por studi j\u0302urnalismon mirinde kreskis, g\u0302is tia grado ke la notoj por eniri tiun Fakultaton, kiuj jam estis altaj, farig\u0302is ec\u0302 pli postulaj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Antau\u0306 kelkaj semajnoj mi prognozis en alia artikolo, nur hispanlingva, ke tiu fenomeno malkreskus dum venontaj jaroj. Ec\u0302 se ja ekzistas tiaj eblecoj pri sukcesintaj j\u0302urnalistoj, oni ankau\u0306 devas diri ke por la plejmulto de la tiufakaj studentoj, la nestabileco, la subdungeco, la malaltaj salajroj kaj ec\u0302 la senlaboreco estas la plej probabla destino. Do, en epoko de ekonomia malstabileco, mi prognozis ke studentoj denove elektos pli malfacilajn kaj samtempe pli sekurajn karierojn, kaj ke la altiro de j\u0302urnalismo malpligravig\u0302os. Mi ankorau\u0306 pensas ke la unua konkludo plu validas, sed nun mi tre dubas pri la dua."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Kaj pri tio kulpas fenomeno kiun eble vi sekvis dum la futbala c\u0302ampioneco, kaj kiu meritis ec\u0302 du menciojn inter la 30 mejlos\u0302tonoj de la c\u0302ampioneco kiun selektis la konata usona blogo Huffington Post: la amrilato inter j\u0302urnalistino Sara Carbonero kaj la kapitano de la hispania teamo, la golisto Iker Casillas. Konsiderante ke tiu c\u0302i estas la rolo plej proksima al princeco kiun oni hodiau\u0306 povas trovi, mi kurag\u0302as veti ke venontjare la altiro de la studoj de j\u0302urnalismo atingos la nubojn."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kaj bedau\u0306rinde tio estos la plej longdau\u0306ra efiko de la futbala c\u0302ampioneco en Hispanio. Post la \u201cfenomeno Letizia\u201d regos la \u201cfenomeno Sara Carbonero\u201d."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Al inicio de la web"}]