[{"text_idx": "#000006", "text": "Pri la originoj de Triesto rakontas tre antikvaj legendoj, ke la fondinto de la urbo estis Tergesteo [Terg\u0302esteo], amiko de Jazono kaj de Argonau\u0306toj, kiuj tie c\u0302i haltis. Transe de la mitoj, envere la urbo estis fondita de proto-venetoj kaj la unuaj nenegeblaj atestaj\u0302oj konsistas el la tiel diritaj castellieri \u2013 protohistoriaj vilag\u0302oj c\u0302irkau\u0306itaj per muregoj el ortangulaj s\u0302tonoj \u2013 konstruitaj sur montetaj suproj, kiaj monteto Sankta-Justo en la urbo mem kaj aliaj sur la karsta altebenaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kaj kion diri pri la etimologio de la antikva nomo de Triesto?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Du estas la hipotezoj: la unua resendas al Ter-gestum,trifoje konstruita, dum la alia sugestas, ke la nomo devenas de la hindo-eu\u0306ropa radiko Ter \u2013 bazaro \u2013 kaj de la veneta sufikso Este \u2013 urbo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302iel ajn, estas g\u0302ia aparta situo, kiu destinas g\u0302ian sorton: Romianoj, konsciaj pri la strategia graveco de tiuj c\u0302i teritorioj, sendas siajn legiojn kaj marfloton por ilin konkeri, supervenkante Istrojn, aliancanojn de Kartaganoj. Tiu c\u0302i estas la antikva Tergeste, fakte romia kolonio, kies naskig\u0302on oni povas kalkuli c\u0302irkau\u0306 la jaro 178 aK."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La alveno de Romianoj certigas florantan komercan periodon, plikulturigon, urban disvolvadon kaj gravajn vojkunligojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kristanismo, disvastig\u0302inta en tiu c\u0302i regiono je la fino de la 1a jarcento pK, travivas persekutperiodon: inter g\u0302iaj martiroj estas Justo, kiu ig\u0302os la urba patrono. Je la disfalo de la Okcidenta Romia Imperio ekas la barbaraj invadoj kaj fine, en 568, Triesto estas eldetruita de Longobardoj. Postsekvas mallumaj jarcentoj. Sub la dominado de Karolo la Granda la lokaj episkopoj akiras rimarkindan teran potencon per la atribuo de baronaj titoloj, dum c\u0302e l\u2019 horizonto jam vidig\u0302as la kreskanta venecia povo. La episkopoj-baronoj ne sukcesas alfronti Venecion, tiel ke en 1202 dog\u0302o Enrico Dandolo konkeras Trieston."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Post milito por reakiro de Chioggia [Kiog\u0302g\u0302ja] kaj aliaj istriaj urboj, venkita kontrau\u0306 la Respubliko de G\u0302enovo, la Venecia Respubliko igas Trieston libera. Dau\u0306re restas g\u0302ia minaco, tial Triesto decidas meti sin sub la protektadon de la habsburga duko Leopoldo 3a (1382) per \u201csindedic\u0302a akto\u201d: tio finig\u0302as post pli ol 5 jarcentoj. En la 14a jc potencig\u0302as la patricia klaso, konsistanta el 13 Familioj au\u0306 Casade [Kazade], kiuj regis la destinon de la urbo dum jarcentoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Post mallongaj periodoj de unue, hispana kaj poste, franca okupadoj, inter la fino de 1700 kaj komenco de 1800, aperas por Triesto novaj evoluebloj: la koncesio de Libera Haveno al la urbo (1719), natura geografia elirejo de la Habsburga Imperio al la maro, malfermas la vojon al longa prospera periodo. La nuligo de doganoj altiras el tuta Eu\u0306ropo, sed ankau\u0306 el la Mediteranea areo, multnombrajn entreprenistojn kaj negocistojn, kiuj kontribuas al pliigo de la urbanara bonstato, demografia kreskado kaj al urba ampleksig\u0302o. Grandiozan helpon al tiu evoluprocezo donas imperiestrino Maria Tereza, kiu \u2013 kvankam neniam s\u0302i estis vizitinta Trieston dum sia 40-jara regado \u2013 tre amis g\u0302in kaj multon prizorgis pri g\u0302ia prospero."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La etoso en la jaroj de la dua duono de 1800, kaj tiuj de la Nacia Relevig\u0302o, favoras la disvastig\u0302adon de iredentismo g\u0302is la unua mondmilito, kio kondukos al la reunuig\u0302o de la urbo kun Italio, je la 3a de novembro 1918."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Itinero en la urbo: Diverskultaj preg\u0302ejoj sinagogo, preg. serbo-ortodoksa kaj orient-greka, kaj katolika baziliko Sankta-Antono"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Vojag\u0302o al Mezepoko: Gemona kaj Venzone"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Lau\u0306 la marbordo Barcola \u2013 Dancu kun ni sub la steloj! (Alberto MUZZU)"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Vojag\u0302o al 1800-aj jaroj: Gorizia"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Vojag\u0302o al romiaj tempoj: Aquileia"}]