[{"text_idx": "#000007", "text": "\u2013 La verkojn de Eros\u0302enko mi eldonis en korea versio en 3 volumoj. Tion la tagj\u0302urnalo Busan tre alte taksis en 2020. La j\u0302urnalo Busan havas kelkajn konatulojn-raportistojn kiuj interesig\u0302as pri Esperantaj aferoj. En aprilo, mi sukcesis aperigi du artikolojn pri la milito en Ukrainio. Unu estas verkita de la ukrainia poeto Petro Palivoda. La alia estis el Pollando, de la instruistino Graz\u0307yna, pri rifug\u0302intoj el Ukrainio."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2013 Mi malfermis Esperanto-rilatan eldonejon post la emeritig\u0302o, c\u0302ar mi volas antau\u0306enigi Esperanton, disvolvi kapablojn kaj praktiki Esperanton, por ke ni povu profunde koni aliajn kulturojn surbaze de nia kompreno de la hodiau\u0306a internaciigita kulturo per Esperanto. Esperanto estas kultura lingvo en la internacia komunumo kaj bonega rimedo por ni g\u0302uste kompreni homojn krom ni mem, aliajn urbojn, homojn el aliaj landoj, kaj homojn el aliaj lingvoj, Oh Tae-young rakontas."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La verkoj de Brons\u0302tejn lau\u0306 li interalie donas perspektivon al la sovetia sistemo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u2013 C\u0302ar junuloj, kiuj sekvas siajn revojn kaj idealojn, scias, lernas kaj uzas Esperanton, mi omag\u0302os al la laborego de niaj antau\u0306uloj, legante la pas\u0302ojn de iliaj bataloj kun la registaroj de socialismo, totalismo kaj regata socio. Ankau\u0306 nun, mia koro doloras pro la malfelic\u0302a fakto, ke la internacia lingvo ne havas egalan lokon kiel pontvorto, kiu kunligus la teron kun amo kaj paco anstatau\u0306 komercismo, materialismo kaj tiraneco de granda nacia potenco."}, {"text_idx": "#000019", "text": "De 1997 g\u0302is 2001 li estis privatdocento pri \u201cInterlingvistiko kaj Esperanto\u201d c\u0302e la Universitato de Amsterdamo. Van Oostendorp estas ankau\u0306 konata pro liaj kontribuoj al la revuo Onze Taal, la j\u0302urnalo NRC, la revuo Neerlandistiek kaj Radio Noord-Holland."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Van Oostendorp lernis la lingvon en sia infanag\u0302o, sed diras ke lin altiras precipe la idealoj, kiuj en mondo plena de nekompreno lau\u0306 li estas \u201cpli aktualaj ol iam antau\u0306e\u201d: \u201cEsperantistoj strebas al mondo en kiu ni honeste parolas unu kun la alia surbaze de egalvaloro."}, {"text_idx": "#000021", "text": "G\u0302uste tio mankas nun, dum la homaro vers\u0302ajne c\u0302iujn nunajn problemojn \u2013 de la klimatkrizo g\u0302is pandemioj g\u0302is la milito en Eu\u0306ropo \u2013 povas venki nur se ni estas pretaj interparoli en lingvo kiu estas nenies kaj konsekvence c\u0302ies.\u201d"}, {"text_idx": "#000034", "text": "\u2013 Mi atente sekvas novaj\u0302ojn (plejparte c\u0302e la nacia elsenda firmao Yle, la plej granda nacia gazeto Helsingin Sanomat, Libera Folio kaj BBC sed ankau\u0306 c\u0302e aliaj amaskomuniloj) pri tio, kio okazas en Ukrainio, kaj ne restas klare, kion \u201csennaziigo\u201d signifas. Mi jam kelkan tempon demandis min, kion signifas tiu lau\u0306te proklamita neu\u0306traleco de Esperanto kaj de la Esperanto-movado."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La katolika esperantisto Titus Brandsma kontrau\u0306laboris la naziajn okupantojn en Nederlando dum la dua mondmilito. Pro tio li estis sendita al koncentrejo, kie li pereis en 1942. Nun la papo deklaris lin sanktulo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La karmelita monah\u0302o Titus Brandsma estis esperantisto kaj j\u0302urnalisto, kiu forpasis en koncentrejo dum la dua mondmilito. Li estis beatigita en 1985 de la tiama papo Johano Pau\u0306lo la 2-a kiel \u201dmartiro de la libereco de la esprimado\u201d. La 15-an de majo la papo Francisko deklaris lin sanktulo."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Ne c\u0302iuj ene de la katolika hierarkio kontrau\u0306is la politikon de Hitler. Tamen, inter la religianoj, ja estis homoj, kiuj elstarig\u0302is pro kurag\u0302a agado, kiel la au\u0306stro Max Josef Metzger (1887- 1944) kaj la polo Maksymilian Kolbe (1894 \u2013 1941)1. Simpatianto de Esperanto, Kolbe estas vaste konata, c\u0302efe pro sia fina decido; nome, li propravole inters\u0302ang\u0302is sin en Auschwitz por alia malliberulo elektita de la nazioj por esti mortigita."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Alia nomo, kiu ne aperas en la tamen leginda eseo de Matthias estas la friso Titus Brandsma (1881 \u2013 1942), malgrau\u0306 tio ke li, kiel Kolbe, estas ankau\u0306 patrono de la katolikaj esperantistoj. Fakte, temas pri la sola membro de Internacia Katolika Unuig\u0302o Esperantista (IKUE), kiu beatig\u0302is \u2013 tion faris Johano Pau\u0306lo la 2-a en 1985."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pri Brandsma iom verkis en Espero Katolika Manuel Casanoves, kunfondinto kaj unua prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio, sed ankau\u0306 fondinto kaj unua prezidanto de la hispana sekcio de Amnesty International (kaj ankau\u0306 de tiu kataluna). Estas interese, ke iu kiel pastro Casanoves, kiu evidente zorgis pri (lingvaj kaj) homaj rajtoj, trovis en Brandsma etikan modelon por sia agado."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Pro tio li estis arestita de Gestapo la 19-an de januaro 1942, kaj konatig\u0302is kun pluraj prizonoj en Nederlando, inkluzive de sep semajnoj en izolc\u0302elo en Scheveningen, kaj de koncentrejo Amersfoort."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Krom dekoj da stratoj kaj pluraj religiaj konstruaj\u0302oj dedic\u0302itaj al li, hodiau\u0306 ekzistas Instituto Titus Brandsma en la Universitato Radboud (antau\u0306a Katolika Universitato de Nimego). Krome, c\u0302iun trian jaron oni aljug\u0302as la Premion Titus Brandsma al j\u0302urnalisto, eldonejo, komunikada profesoro, eldonaj\u0302o au\u0306 instituto, kiu suferis minacojn au\u0306 persekutadon pro sia agado en amaskomunikiloj favore al afero grava el homa au\u0306 kristana vidpunkto. Tiuj kaj aliaj honoroj al la frisa pastro memorigas nin ke ec\u0302 en ekstremaj cirkonstancoj eblas rezisti. Ankau\u0306 spirite."}, {"text_idx": "#000057", "text": "nos specta in alto e dice:"}, {"text_idx": "#000060", "text": "sin audir le ruito del guerra"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Que le ruinas cadera e domos renascera,"}, {"text_idx": "#000066", "text": "e le lamento e critos"}, {"text_idx": "#000070", "text": "pro salvar le mares, le terra e aer"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Oblidar del passato e spectar al futuro?"}, {"text_idx": "#000092", "text": "los conservara in un stato munde,"}, {"text_idx": "#000100", "text": "nam io cercava le veritate"}, {"text_idx": "#000101", "text": "Io non trovava le veritate"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Lau\u0306 la prezidanto la estraro jam decidis pri kelkaj agoj por savi monon, ekzemple la kvaronigo de la bug\u0302eto por c\u0302eestaj estraraj kunsidoj. La estraro serc\u0302os aliajn financeblojn \u2013 oni esperas ricevi monon per donackampanjo kaj aliaj subvencioj. Krome oni pledos al FOJE (Forumo Junulara Eu\u0306ropa) por pli bonaj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La estraro planas prepari novan bug\u0302eton dum c\u0302eesta estrarkunsido en Prago kaj poste prezenti g\u0302in al la komitato g\u0302is la 25-a de majo."}, {"text_idx": "#000117", "text": "\u201dPro c\u0302i tiu decido povas perdi siajn enspezojn 400 laboristoj de niaj organizoj kaj ties familioj, c\u0302irkau\u0306 5 000 eu\u0306ropaj junuloj ne povos c\u0302eesti eventojn, pli ol 500 junuloj el Afriko, Azio kaj Latinameriko ne vizitos nian kontinenton por kulturaj inters\u0302ang\u0302oj, eventualaj laboraj procesoj povas signifi la malfondon de niaj NRO-j\u201d, kaj tiel plu."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Interlingua retornava a Praga (Durante le conferentia 2019)"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Le anno es 1995. Le communitate de Interlingua se incontra in Praga. UMI celebra 40 annos durante le 12nde Conferentia international de Interlingua. Le stratas del belle citate plen de historia e cultura es plenate del lingua que conserva le historia e le cultura occidental pro le futuro."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Interessante discursos se misce con grande planos de como introducer Interlingua in scholas Europee."}, {"text_idx": "#000125", "text": "24 annos passa. On non audi Interlingua al stratas de Praga. Ha le lingua disparite?"}, {"text_idx": "#000126", "text": "Le anno es 2019. Interlingua retorna a Praga pro le 23e conferentia international, gratias a un enthusiastic e active gruppo local. Le lingua vive e se disveloppa."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Interlingua sempre cresce, proque cresce su historia, su tradition e hereditage. Illo lassa tracias, cata anno in nove citates."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Nos vive in le epocha de information sin frontieras. Cata homine in le mundo que ha un connexion al internet e se interessa pro linguas neutral pro communication democratic, ha un bon chance de trovar Interlingua, sovente proque illo es mentionate in le mesme contextos que linguas constructe e lingua francas."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Si le lingua crescera in un tempo bastante veloce, nos attingera le si nominate effecto del bolla de nive. Al comencio illo es parve, ma durante que illo rola a basso del monte coperite de nive, illo accumula iste nive e deveni de plus in plus grande, se augmentante exponentialmente."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Interlingua retornava a Praga. E illo retornara ancora plure vices. Nostre movimento non es grande, ma illo es forte e persistente. E le lingua in se mesme es le plus bon argumento del movimento: Comprensibile ma neutral. Naturalistic ma facile. Logic ma non schematic."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Isto es le lingua del futuro. Quando le mundo lo discoperira?"}, {"text_idx": "#000137", "text": "Carnap \u2013 filozofo forgesita de esperantistoj"}, {"text_idx": "#000138", "text": "Rudolf Carnap (1891\u20131970) estis tre konata germana filozofo kaj logikisto, kiu forlasis Germanion pro la naziismo. Li lernis Esperanton kiel 14-jarulo kaj diversmaniere uzis g\u0302in dum sia tuta vivo. Tamen g\u0302is lastatempe malmulto estis konata pri lia esperantisteco. Nun aperis ampleksa artikolo de Ulrich Lins pri la temo. Libera Folio intervjuis la au\u0306toron."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Libera Folio: Via artikolo pri Rudolf Carnap aperis en pli vasta kolekto de artikoloj. Pri kio temas tiu kolekto kaj kiel vi farig\u0302is unu el g\u0302iaj au\u0306toroj?"}, {"text_idx": "#000142", "text": "\u2013 Tiutempe en Usono kaj alilande oni komencis malkovri la kulturhistoriajn radikojn de Carnap. Tio harmoniis kun mia scivolo. La kontakto evoluis, kaj en junio 2016 mi estis invitita de la Viena Universitato al internacia, plurfaka konferenco. Tie, en la Instituto \u201dViena Cirklo\u201c, mi prelegis pri tio, kion mi g\u0302is tiam sciis pri Carnap kaj Esperanto. Poste oni petis min disponigi por libro mian (reviziitan) tekston. Tiu libro j\u0302us aperis. En Lahti (2019) kadre de la Universala Kongreso (UK) mi prezentis la tiaman staton de mia scio pri Carnap. Mi aldonu, ke pasintjare kaj komence de la nuna jaro aperis duvolume la delonge atendata eldono de la taglibroj de Carnap, en kies estig\u0302oprocezo mi povis jen kaj jen helpeti pri Esperantaj temoj."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Kiel vi eksciis pri la esperantisteco de Carnap?"}, {"text_idx": "#000146", "text": "Kiam kaj kiel Carnap lernis la lingvon? Kio motivis lin fari tion au\u0306 c\u0302u temis nur pri scivolemo?"}, {"text_idx": "#000150", "text": "\u2013 En au\u0306gusto 1908 li vojag\u0302is al la Kvara UK en Dresdeno. Tie li au\u0306skultis la festparoladon de Zamenhof kaj vidis la prezenton de Ifigenio en Tau\u0306rido. Ambau\u0306 eventoj profunde impresis lin. Ankorau\u0306 en 1963 li memoris la kongreson \u201dkvazau\u0306 miraklo\u201c. Li skribis, ke Zamenhof kurag\u0302igis lin dedic\u0302i sin dumvive al la ideo, ke \u201dnia laboro servu ne nur al nia propra nacio, sed al la tuta homaro\u201c. Carnap c\u0302iam sentis sin ligita al \u201dscienca humanismo\u201c."}, {"text_idx": "#000151", "text": "\u2013 Ses jarojn post la Dresdena UK eksplodis la mondmilito, en kiu Carnap soldatservis. En 1922, do antau\u0306 precize cent jaroj, li denove povis vojag\u0302i \u2013 al la UK en Helsinki. Sur la s\u0302ipo ekirinta en Lu\u0308beck li konatig\u0302is kun bulgara studento de agronomio, Atanas D. Atanasov (1897-1957), kun kiu li amikig\u0302is. Ili restis kune dum kvar semajnoj kaj dau\u0306re parolis Esperante, ne nur en Helsinki, sed ankau\u0306 en postkongresa ekskurso per petveturado tra la baltaj landoj. En Tallinn ilin invitis al tagmang\u0302o la fratinoj Agnes, Helmi kaj Hilda Dresen, kun kiuj ili antau\u0306e konatig\u0302is en Helsinki."}, {"text_idx": "#000153", "text": "\u2013 Li ne multe aktivis \u201dpor la movado\u201c post 1925, sed g\u0302ismorte konservis fidelecon al Esperanto. Dank\u2018 al la taglibro ni scias, ke komence de la dudekaj jaroj li vigle partoprenis movad-aktivadojn. Li tre lau\u0306dis la kongresajn paroladojn de Edmond Privat kaj renkontis aliajn esperantistojn, ekzemple la strangetan hispanon Julio Mangada. Flanke li kritikis gravulojn kiel Johannes Dietterle (\u201dmalbona, germana prononco\u201c), Petro Stojan kaj Charles Baudouin (kiu parolis \u201ciom tro edife\u201d); sendube li ne imagis kompreneble, ke tiuj liaj rimarkoj telegramstile notitaj en taglibro estos post cent jaroj legeblaj libroforme."}, {"text_idx": "#000156", "text": "\u2013 C\u0302e li eble c\u0302io interrilatis. Filozofio estis por Carnap ne metafiziko au\u0306 simile, sed afero, kiu celis al socia praktiko kaj al reformo de la c\u0302iutaga vivo. C\u0302ar politikon li konsideris branc\u0302o de praktika filozofio, li ne tre s\u0302atis la nepolitikemon de germanoj. Fine de la Unua Mondmilito li alig\u0302is al la homamasoj, kiuj en Berlino manifestaciis \u201cpor paco kaj pano\u201d. Li preskau\u0306 membrig\u0302is en la Komunista Partio de Germanio, sed fine sub la impreso de la bols\u0302evika teroro preferis moderan, nedoktrinecan formon de socialismo. Pli malfrue en Usono li estis suspektata kiel maldekstrulo; portempe li ec\u0302 trovig\u0302is sur nigra listo de FBI."}, {"text_idx": "#000158", "text": "\u2013 En 1923 kaj 1935 Carnap vizitis en Harvard la matematikiston Edward V. Huntington, kun kiu li konversaciis en Esperanto. En 1946 li respondis demandaron de International Auxiliary Language Association (IALA) pri la dezirinda karaktero de novkreota internacia planlingvo. El tio rezultis en 1951 la projekto Interlingua, kiu pro la antau\u0306enmars\u0302o de la angla dekomence estis sens\u0302anca. Carnap c\u0302iam pledis por la kunagado de adeptoj de malsamaj planlingvoj (li lernis plurajn) kaj kritikis, ke kelkaj tendencas al sekteco. Inviton de C.K. Ogden, ke li donu apogon al Basic English, li rifuzis."}, {"text_idx": "#000159", "text": "\u2013 En la nepublikigita korespondaj\u0302aro de Carnap mi trovis atentinda lian leter-inters\u0302ang\u0302on kun Albert Le\u0301on Gue\u0301rard, francdevena profesoro de literaturo en Stanford, kiu verkis A Short History of the International Language Movement (Novjorko 1922). Carnap delonge sciis pri tiu libro, sed akiris g\u0302in nur post la milito. Korespondante kun Gue\u0301rard en 1939 kaj denove ekde 1945, li rimarkis fortan akordig\u0302on kun ties ideoj. Gue\u0301rard ne estis esperantisto, sed admiranto de Zamenhof. La du viroj tute ne diskutis pri lingvaj detaletoj. Ili samopiniis pri tio, ke la c\u0302efa malamiko de Esperanto estas militema naciismo kaj ke Esperanto tial meritas subtenon jam pro sia \u201dinterna ideo\u201c. Evidente la du viroj revis simile pri socialismo kunig\u0302anta kun libereco kaj demokratio. C\u0302ar oni ofte mencias, ke Carnap estis adepto de mondfederalismo, min ne surprizis trovi en lia postlasaj\u0302o indikon, ke li abonis la revuon La Praktiko, la organon de Universala Ligo."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Oni povus supozi, ke la movado klopodus profiti de la esperantisteco de tia famulo kaj inviti lin ekzemple al honoraj komitatoj de kongresoj. C\u0302u okazis tiaj provoj?"}, {"text_idx": "#000162", "text": "\u2013 Antau\u0306 la Dua Mondmilito kelkaj movadaj gravuloj eble konis lin pro kongresa partopreno, sed baldau\u0306 li estis kvazau\u0306 forgesita en Esperantujo. Parte tio s\u0302uldig\u0302is al lia malapero el Eu\u0306ropo: de la fino de 1935 li vivis en Usono kaj tie produktis la plej grandan parton de sia verkaro. En Kalifornio, kie li vivis laste, kelkaj esperantistoj eksciis pri li. Sed Bill Harmon, la multjara usona c\u0302efdelegito de UEA, kiun mi demandis iom antau\u0306 lia morto fine de 2019, respondis, ke li neniam au\u0306dis la nomon Carnap."}, {"text_idx": "#000163", "text": "\u2013 Alia kalifornia esperantisto, R.C. Marble, en julio 1970 klopodis logi la proksime log\u0302antan Carnap al renkonto okaze de la partopreno de William Auld en somera kurso de Esperanto en Sanfrancisko, sed tre vers\u0302ajne tiu provo ne estis sukcesa. Meze de au\u0306gusto 1970 Carnap skribis longan leteron al Valter Tauli, estondevena lingvisto en Uppsala, kies libron pri la teorio de lingvoplanado li aprezis. La respondon de Tauli, se g\u0302i estis sendita, Carnap eble ne plu legis: li mortis la 14an de septembro 1970."}, {"text_idx": "#000170", "text": "La preciza sumo de la subvencio estas 24 975 eu\u0306roj, kaj g\u0302i venas de Erasmus+ kadre de la programo KA152. Lau\u0306 la retejo de Erasmus+, la programo celas \u201csubteni organizojn kaj grupojn de junuloj por fari junularajn inters\u0302ang\u0302ojn, por kunigi junulojn el malsamaj landoj por inters\u0302ang\u0302i kaj lerni ekster la formala edukada sistemo.\u201d"}, {"text_idx": "#000171", "text": "La subvencio pagos la programkostojn, log\u0302adon kaj mang\u0302ojn de partoprenantoj dum la kongreso. La subvencio ankau\u0306 pagos la vojag\u0302kostojn, sed nur se oni vojag\u0302as de au\u0306 tra Hispanio, Francio, Germanio, Pollando au\u0306 Slovakio."}]