[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Euboea as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "\u03b5\u03c5\u0313\u0301\u03b2\u03bf\u03b9\u03b1, Eu\u0301boia) estas la dua plej granda greka insulo en areo kaj populacio, post Kreto.\nLa mallarg\u0302a Eu\u0306bea markolo apartigas g\u0302in de Beotio en kontinenta Grekio.\nEn generalskizo g\u0302i estas longa kaj mallarg\u0302a, hipokamp-forma insulo;\ng\u0302i estas proksimume 180 kilometrojn (110 mejl.) longa, kaj varias en larg\u0302o de 50 kilometroj (31 mejl.) al 6 kilometroj (3.7 mejl.).\nG\u0302ia g\u0302enerala direkto estas de nordokcidento g\u0302is sudoriento, kaj g\u0302i estas krucita c\u0302ie en sia longo per montara sistemo, kiu formas parton de la c\u0302eno kiu limigas Tesalion sur la oriento, kaj estas dau\u0306rigita sude de Eu\u0306beo en la majestaj insuloj de Andros, Tinos kaj Mykonos."}, {"text_idx": "#000002", "text": "G\u0302i formas la plej grandan parton de la regiona unuo de Eu\u0306beo, kiu ankau\u0306 inkludas Skyros kaj malgrandan areon de la greka kontinento."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Like most of the Greek islands, Euboea was originally known under other names in Antiquity, such as Macris (\u039c\u03b1\u0301\u03ba\u03c1\u03b9\u03c2) and Doliche (\u0394\u03bf\u03bb\u03b9\u0301\u03c7\u03b7) from its elongated shape, or Ellopia, Aonia and Abantis from the tribes inhabiting it. Its ancient and current name, \u0395\u03c5\u0313\u0301\u03b2\u03bf\u03b9\u03b1, derives from the words \u03b5\u03c5\u0313\u0342 \"good\", and \u03b2\u03bf\u03c5\u0342\u03c2 \"ox\", meaning \"the land of the well-fed oxen\"."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la Mezepoko, la insulo ofte estis referita de bizancaj verkintoj as it kapitalo, Chalcis au\u0306 Euripos (mem la nomo de la markolo kiu apartigas la insulon de la greka kontinento), kvankam la maljunega nomo Eu\u0306beo restis en uzo klasikigante verkintojn g\u0302is la 15-a jarcento.\nEn okcidenta uzokutimo, la itala nomo Negroponte eniris oftan uzon en la 13-a jarcento."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Sub otomana rego, la insulo kaj g\u0302ia c\u0302efurbo estis konata kiel Eg\u0306riboz au\u0306 Ag\u0306riboz, denove post la Euripos-markolo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Eu\u0306beo vers\u0302ajne origine formis parton de la kontinento, kaj estinti apartigita de g\u0302i per sismo.\nTio estas sufic\u0302e vers\u0302ajna, c\u0302ar g\u0302i kus\u0302as en la kvartalo de fau\u0306ltolinio, kaj kaj Tucidido kaj Strabono skribas ke la norda parto de la insulo estis skuita c\u0302e malsamaj periodoj.\nEn la kvartalo de Chalcis, kaj en la nordo kaj la sudo, la golfoj estas tre malvastaj igantaj kredindan la rakonton de la floto de Agamemno estinti detenitaj tie per malfavoraj ventoj.\nC\u0302e Chalcis mem, kie la markolo estas plej mallarg\u0302a je nur 40 m, g\u0302i estas nomita la Eu\u0306bea markolo.\nLa specialaj s\u0302ang\u0302oj de tajdo kiuj okazas en tiu trairejo estis temo de noto ekde klasikaj tempoj.\nEn unu momento la nuna kuras kiel rivero en unu direkto, kaj baldau\u0306 poste kun egala rapideco en la aliaj.\nPonto unue estis konstruita c\u0302i tie en la dudekunua jaro de la Peleponeza Milito (410 a.K.)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Geografio kaj naturo dividas la insulon mem en tri apartajn partojn: la fekunda kaj arbarkovrita norde, la monta centro, kun agrikulturo limigite al la marbordaj valoj, kaj la dezerta sudo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La najbaraj golfoj estas la Pagasetic Golfo en la nordo, Malian Gulf, Norda Euboean Golfo en la okcidento, la Euboic Maro kaj la Petalion Golfo.\nC\u0302e la censo (2001) la insulo havis populacion de 198,130, kaj totalan kamparan regionon de 3,684 kvadrataj kilometroj (1,422 kv. mejl.)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La historio de la insulo Eu\u0306beo estas plejparte tiu de siaj du c\u0302efgrandurboj, Chalcis kaj Eretria, ambau\u0306 menciitaj en la Catalogue of Ships (Katalogo de S\u0302ipoj).\nAmbau\u0306 grandurboj estis log\u0302igitaj fare de ionikaj grekoj de Atiko, kaj poste log\u0302igus multajn koloniojn en Magna Graecia kaj Sicilio, kiel ekzemple Cumae kaj Rhegium, kaj sur la marbordo de Makedonio.\nTio malfermis novajn komercvojojn al la grekoj, kaj etendis la atingon de okcidenta civilizo.\nLa komerca influo de tiuj urbos\u0302tatoj estas evidenta en la fakto ke la Euboic-skalo de pezoj kaj iniciatoj estis uzita inter la Jonaj grandurboj g\u0302enerale, kaj en Ateno g\u0302is la fino de la 7-a jarcento a.K., dum la tempo de Solon.\n[ citaj\u0302o bezonis ] La klasikisto Barry B. Powell proponis ke Eu\u0306beo eble estis kie la greka alfabeto unue estis utiligita, c\u0302. 775-750 a.K., kaj tiu Homero eble foruzis parton de sia vivo sur la insulo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Chalcis kaj Eretria estis rivalaj grandurboj, kaj s\u0302ajnas estinti same potencaj por tempeto.\nUnu el la plej fruaj gravaj armeaj konfliktoj en greka historio okazis inter ili, konataj kiel la Lelantine Milito, en kiu multaj aliaj grekaj urbos\u0302tatoj ankau\u0306 partoprenis.\nSekvante la fifamajn batalojn de Thermopylae kaj Artemisium, persaj trupoj kaptis kaj maldungis Atenon, [6] kaj ankau\u0306 prenis Eu\u0306beon, Beotion, kaj Atikon, [7] permesante al ili transkuri preskau\u0306 c\u0302ion el Grekio.\nEn 490 a.K., Eretria estis tute detruita kaj g\u0302iaj log\u0302antoj estis transportitaj al Irano [ klarigo bezonata ].\nKvankam g\u0302i estis reestigita proksime sia origina retejo post la Batalo de Maratono, la grandurbo neniam reakiris sian iaman eminentecon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ambau\u0306 grandurboj iom post iom perdis influon al Ateno, kiu vidis Eu\u0306beon kiel strategia teritorio.\nEu\u0306beo estis grava fonto de greno kaj brutaro, kaj kontroli la insulon intencis ke Ateno povis malhelpi invadon kaj pli bone protekti siajn komercvojojn kontrau\u0306 piratado."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ateno invadis Chalcis en 506 a.K. kaj log\u0302igis 4,000 atikajn grekojn en iliaj terenoj.\nPost tiu konflikto, la tutaj\u0302o de la insulo estis iom post iom reduktita al atena dependeco.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Alia lukto inter Eu\u0306beo kaj Ateno krevis en 446.\nGvidita fare de Periklo, la atenanoj subigis la ribelon, kaj kaptis Histiaea en la nordo de la insulo por sia propra kompromiso."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Antau\u0306 410 a.K., la insulo sukcesis pri reakirado de sia sendependeco.\nEu\u0306beo partoprenis grekajn aferojn g\u0302is kategoriig\u0302ado sub la kontrolo de Filipo la 2-a post la Battle of Chaeronea (Batalo de Chaeronea) en 338 a.K., kaj poste estanta integrigita en la Romia Respubliko en la dua jarcento a.K.\nAristotelo mortis sur la insulo en 322 a.K. baldau\u0306 post fug\u0302ado de de Ateno por la familibieno de sia patrino en Chalcis.\nDe la frua helena civilizo g\u0302is bone en la romian imperian periodon, la insulo estis organizita en la Euboean Ligon."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bazite sur la notoj pri la dua-jarcenta p.K. geografiisto Pausanias, estas s\u0302ajne ke la Titano dio Krioso estas indig\u0302ena diaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Pro g\u0302ia relative izolita loko, Eu\u0306beo estis s\u0302parita al la plejparto de la barbaratakoj dum Late Antiquity kaj la fruan mezepokan periodon.\nLa vandaloj trudeniris g\u0302iajn marbordojn en 466 kaj en 475, sed la insulo s\u0302ajnas estinti lasita sola fare de la Avaroj kaj Slavoj, kaj dau\u0306ris g\u0302is malsukcesa araba atako sur Chalcis en la 870s ke la insulo denove venis sub minacon.\nKiel rezulto, la insulo konservis relativan prosperon dum la frua mezepoka periodo, kiel atestite per trovaj\u0302oj de mozaikoj, preg\u0302ejoj kaj skulptaj\u0302o dum la 7-a jarcento, \"ec\u0302 de malproksimaj areoj de la insulo\".\nEn la 6-a jarcento, la Synecdemus listigis kvar grandurbojn sur la insulo, Aidipsos, Chalcis, Porthmos (moderna Aliveri) kaj Karystos, kaj kelkaj aliaj ejoj estas konataj kiel episkopejoj en la postaj jarcentoj ( Oreoi kaj Avlon), kvankam ilia urba karaktero estas neklara.\nEn la 8-a jarcento, Eu\u0306beo formis klaran impostan distrikton ( dioikesis), kaj tiam formis parton de la temo de Hellas."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En 1157 c\u0302iuj marbordaj urboj de Eu\u0306beo estis detruitaj fare de sicilia trupo, [9] dum Chalcis estis fajrodetruita fare de la venecianoj en 1171."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Eu\u0306beo venis en eminentecon sekvantan la Kvara- Kampanjon.\nEn la sekcio de la Orientromia imperio de la krucistoj post 1204, la insulo estis okupita fare de kelkaj lombardaj familioj, kiuj dividis g\u0302in en tri (poste ses) baronlandojn.\nLa regantoj de la insulo frue venis sub la influon de la Venecia Respubliko, kiu gardata kontrolo de la komerco de la insulo en la War of the Euboeote Succession (Milito de la Euboeote Sinsekvo) kaj iom post iom vastigis g\u0302ian kontrolon, g\u0302is ili akiris plenan suverenecon antau\u0306 1390."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La 12an de julio 1470, dum la Otomana-Venecia-Milito de 1463-1479 kaj post longedau\u0306ra kaj sanga sieg\u0302o, la bon-fortika grandurbo de Negroponte (Chalcis) estis eldevigita de Venecio fare de Mehmed II kaj la tuta insulo falis en la manojn de la Otomana Regno.\nKvankam la nomo Negroponte restis aktuala en eu\u0306ropaj lingvoj g\u0302is la 19-a jarcento, la turkoj mem nomis la grandurbon kaj la insulon Eg\u0306riboz au\u0306 Ag\u0306riboz post la Euripos Markolo.\nSub otomana rego, Ag\u0306riboz estis la sidloko de sanjak ampleksanta multon da Eksterlandano-Grekio ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000019", "text": "C\u0302e la konkludo de la Greek War of Independence (Greka Sendependig\u0302omilito) en 1830, la insulo konsistigis parton de la lastatempe establita sendependa greka regno."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Eu\u0306beo estas ligita al la kontinento proksime de du pontoj, unu kiu kuras tra Chalkis kaj ankau\u0306 estas alirebla de Tebo, kaj alia kiu preteriras Chalcis kaj estas alirita de Ateno.\nC\u0302iuj la modernaj pontoj de Euboea estas interrompitaj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En la 1980-aj jaroj, la Dystos lago estis plenigita kun herbo kiu estis ekbruligita fare de farmistoj por fari pli da kamparo.\nTiu ago kau\u0306zis ruinig\u0302on de granda parto da la plantoj kaj la medio en tiu areo.\n[ citaj\u0302o bezonis ] parto de la lago poste regenerig\u0302is.\nAnkau\u0306 la municipoj de Anthidona kaj Avlida en la meza g\u0302is malfrua 20-a jarcento, kiuj siatempe estis parto de Beotio, revenis al Chalkis.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Ekde tiam, la pos\u0302tkodoj korespondis kun la resto de Eu\u0306beo, inkluzive de Skyros."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La populacio de la insulo lau\u0306 la censo de 2001 estis 198,130, igante g\u0302in la dua plej popolric\u0302a insulo de Grekio.\nKiel tutaj\u0302o la Euboeans partoprenas kulturan identecon similan al tiu de la homoj en la resto de Centra Grekio kaj ili parolas sudan diversecon de greko.\nEn la suda parto de la insulo ekzistas Arvanite komunumoj, kun la areo sude de Aliveri estanta la plej norda limo de sia c\u0302eesto en Eu\u0306beo.\nSarakatsani kaj Vlachs povus esti trovitaj plejparte en la montaj lokoj en centra kaj norda Eu\u0306beo respektive, sed nuntempe ili prirezignis la nomadan vivmanieron kaj vivas permanente en la urboj kaj vilag\u0302oj trans la insulo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La minadareoj inkludas Magneziton en Mantoudi kaj Limni, ligniton en Aliveri kaj fero kaj nikelon de Dirfys.\nMarmoro estas elminita 3 km (2 mejl.) norde de Eretria kiuj inkludas Marmor Chalcidicum kaj asbeston en la nordorienta parto de Carystus en la Okhi-monto."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La insulo apartenas al Euboea Prefecture kiu ankau\u0306 inkludas du municipojn sur la kontinento, Anthidona kaj Avlida, same kiel la insulmunicipo de Skyros.\nC\u0302e la censo (2001) la prefektejo havis populacion de 215,136 log\u0302antoj, dum la insulo mem havis populacion de 198,130.\nLa kampara regiono de la prefektejo estas 4,167.449 km2 (65 kv. mejl.), dum la totala kampara regiono de la municipoj fakte sur la insulo estas 3,684.848 km2 (264 kv. mejl.), kiu inkludas tiun de multaj malgrandaj enmaraj insuletoj ( Petalioi) proksime de la sudorienta pinto de Euboea."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Bildigo de la grandurbo de Negroponte (Chalkis) de la venecia kartografo Giacomo Franco (1597)\nMalgrandega rivero fluante proksime de la Dirfi-monto."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Bildigo de la grandurbo de Negroponte (Chalkis) de la venecia kartografo Giacomo Franco (1597)"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Malgrandega rivero fluante proksime de la Dirfi-monto."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Listo de kompromisoj en la Eu\u0306beo-regiona unuo\nListo de tradiciaj grekaj loknomoj"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Tiu artikolo asimilas tekston de publikaj\u0302o nun en la publika domeno:Chisholm, Hugh, ed. (1911). \"article name needed\". Encyclop\u00e6dia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Oficiala retejo - angla versio"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Eu\u0306beo (en la antikva greka lingvo \u0395\u03c5\u0313\u0301\u03b2\u03bf\u03b9\u03b1 - Eu\u0301boia, en la moderna greka \u0395\u03c5\u0301\u03b2\u03bf\u03b9\u03b1 - Evia, esperanta nomo en tiu formo lau\u0306 PIV) post Kreto estas la dua plej granda insulo de Grekio. G\u0302i havas areon de 3.660 km2 kaj dum la jaro 2005 havis proksimume 220.000 enlog\u0302antojn. La insula centro estas la urbo H\u0302alkida (Chalkida), krome ekzistas ankorau\u0306 vico da urbetoj, inter ili Karistos, Kimi, Psah\u0302na, Aliveri, Aidipsos kaj Limni. La insulo pere du pontoj estas ligita al la kontinento, unu el la du superpontas la tutmonde plej mallarg\u0302an markolon de nur 40-metra larg\u0302o. La insulo longas 175 kilometrojn kaj larg\u0302as inter 6 g\u0302is 45 kilometrojn, do havas karakterize malrondan formon. Tra la tuta longo la insulo estas parto de montaro, kiu nordokcidente dau\u0306rig\u0302as en Tesalio kaj sude en la insuloj Andros, Tenos kaj Mikonos."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La insulo apartenas al la administra regiono Meza Grekio. Al la provinco Eu\u0306beo krom la c\u0302efa insulo apartenas ankau\u0306 la insulo Skiros, proksima parto de la kontinento kaj granda nombro da rokaj insuletoj. Oni supozas, ke Eu\u0306beo origine estis parto de la kontinenta parto de Grekio kaj pro tertremo dividig\u0302is de g\u0302i."}, {"text_idx": "#000038", "text": "oficiala pag\u0302aro de la provinco Eu\u0306beo\ngermanlingva pag\u0302aro pri la insulo Eu\u0306beo Koordinatoj: 38\u00b0 30' norde, 24\u00b0 0' oriente"}]