[{"text_idx": "#000000", "text": "Majstro de la malnova mondolingvo"}, {"text_idx": "#000001", "text": "La 20-an de julio ig\u0302is konate, ke la au\u0306stria au\u0306toro Clemens J. Setz ricevos la Premion Georg Bu\u0308chner, la plej altan literaturan distingon por germanlingvaj au\u0306toroj. Li estas ankau\u0306 unu el malmultaj ekstermovaduloj kiuj malkovris la Esperantan literaturon. Lige kun la novaj\u0302o pri la premio, Libera Folio kun lia permeso republikigas lian prelegon pri la poezio de William Auld."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La originala teksto de la prelego aperis en la germana."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Supozeble, la plejmulto el vi jam iam au\u0306dis pri c\u0302i tiu eksterordinara magiaj\u0302o: En 1887 la Varsovia okulisto Ludwik Zamenhof kreis lingvon kaj formulis g\u0302iajn regulojn kaj ekzistokialon en bros\u0302uro. Li nomis sian kreaj\u0302on \u201cLingvo internacia\u201d kaj sin mem \u201cDoktoro Esperanto\u201d, kio en lia lingvo pli-malpli signifas \u201cDoktoro Esperplena\u201d. La lingvo baldau\u0306 estis konata per la nomo de g\u0302ia kreinto: Esperanto. Nur du jarojn post g\u0302ia naskig\u0302o oni jam eldonis en Nurenbergo la unuan gazeton tute en tiu lingvo. C\u0302irkau\u0306 la jaro 1900 kreig\u0302is tra la mondo Esperanto-societoj. En 1907 aperis la unua kvincentpag\u0302a romano."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ec\u0302 lau\u0306 hodiau\u0306aj normoj tia evoluo kaj disvastig\u0302o estas sufic\u0302e virusecaj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kaj certe la evoluo ne c\u0302esis kun tiu unusola romano. Sekvis nenombreblaj esperantlingvaj verkoj, rakontoj, dramoj, teoriaj artikoloj; fakte tiu ege sukcesa lingvo, kies lernantoj lau\u0306s\u0302ajne tuj maniulig\u0302is pro g\u0302i, estis naskita en formo de poemo: Ho, mia kor\u2019 de D-ro Zamenhof estas konsiderata kiel la unua poemeto en tiu lingvo. La Esperanta poezio estas giganta, sed s\u0302ajnas al mi, ke tre malofte g\u0302i estas rigardata de ekstere, de malintimulo, kiel mi. Apenau\u0306 ekzistas dulingvaj eldonoj, kaj nur malmultaj tradukoj. Rilate al tio, menciindas ke en la germanan nur tri romanoj estis iam tradukitaj: unu en 1932 kaj alia en 1933, kaj la tria nur en la jaro 2017.1Temas pri Mr. Tot ac\u0302etas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra fu\u0308r nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstra\u00dfe 4, Wien: Edition Atelier, 2017) \u2013 Red. La Esperanta beletro formas ric\u0302an paralelan mondliteraturon kun siaj propraj avangardo, klasikuloj, malkonformuloj, geniuloj \u2013 kaj c\u0302io sen bazig\u0302i en unu lando kun ties propraj politikaj kaj geografiaj cirkonstancoj. Ekde la komenco la literaturo estas kreata en virtuala lando, Esperantujo, kiu c\u0302iam ekestas kiam du au\u0306 pli da parolantoj iel ajn renkontig\u0302as. En g\u0302i ekzistas grandaj mondklasaj poetoj samrangaj kiel Heine au\u0306 John Keats; ekzistas ankau\u0306 frenezuloj, ekzistas fanatikuloj. Enorma kvanto da literatura energio konservig\u0302as en g\u0302i. Sed g\u0302is nun la digoj bone retenis tion, nur malofte elvers\u0302ig\u0302as iom de g\u0302i en aliajn lingvojn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Al tiuj, kiuj vizitas Esperantujon je la unua fojo, multaj afero s\u0302ajnos strangaj. Tiuj vizitantoj eble miros, ke ankorau\u0306 nuntempe ekzistas infanoj kiuj elkreskas kun Esperanto kiel gepatra lingvo; eble inter mil kaj du mil tra la mondo. Aldone surprizas kiel enorme memkonsciaj Esperantaj verkistoj estas g\u0302enerale. Ili verkas supermezure multe pri la homaro; tiu ja vere kompleksa temo s\u0302ajnas al ili tiel kutima kaj konata kiel la propra dikfingro. Ili s\u0302ategas inkluzivi sin mem en listoj de la majstroverkoj en sia lingvo, kiel faris ekzemple la poeto Edwin de Kock, en antau\u0306parolo al la poemaro de William Auld En barko senpilota. Foje ili ec\u0302 proponas sin mem kiel Nobel-premiindan, almenau\u0306 tiel faris la \u2013 por mi iom mistera kaj maltrankviliga \u2013 Giorgio Silfer, Esperanto-poeto el Italujo, kiu aldone fondis iaspecan Esperanto-urbos\u0302taton kies konsulo li mem estis dum longa tempo. Au\u0306 oni povas ekscii pri la Esperanta verbo kabei, nomita lau\u0306 la inicialoj K. B. de viro, kiu iam au\u0306dacis retirig\u0302i el la movado. Lia foriro tiel indignis la aliajn esperantistojn, ke ili por c\u0302iam ens\u0302losis la kompatindan Kazimierz Bein en la Horcrux-on2Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto au\u0306 kreitaj\u0302o, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton \u2013 La trad. de verbo. Ec\u0302 ekzistas variaj\u0302o de la amuzparka, Disney-monda mono por Esperantistoj, la Stelo. Mi ankorau\u0306 ne eltrovis kion do oni povas ac\u0302eti per g\u0302i."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Oni konsideras la skoton William Auld la plej granda Esperanta poeto el la dua duono de la 20-a jarcento. Li naskig\u0302is en 1924 kaj mortis en 2006. Li lernis la internacian lingvon de d-ro Zamenhof dum sia infanag\u0302o c\u0302e la skoltoj. Poste, kiel juna viro, kiel multaj homoj tiutempe, li tre aktivis en la dissemado de la nova lingvo, verkis influhavajn lernolibrojn, kaj ec\u0302 tradukis serion da klasikaj verkoj en Esperanton, kiel ekzemple La Mastro de l\u2019 Ringoj de Tolkien, verkojn de S\u0302ekspiro kaj Oscar Wilde, sed ankau\u0306 la c\u0302arme melankolian eposon Aniara, kiu temas pri kosmos\u0302ipo, verkita de la sveda Nobel-premiito Harry Martinson, kiu estas ne tiom multe konata c\u0302e ni. Auld mem estis proponita por la Nobel-premio en 1999, 2004 kaj 2006 \u2013 fakto, kiu iafoje estigis reagojn de miro, \u201cKiel oni povas proponi verkiston de inventita lingvo por la Nobel-premio?\u201d, oni ofte demandas."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tiu obj\u0302eto, vidata de proksime, entenas altan gradon de interpretinda psikologio. Unue estas la vidpunkto, ke lingvo kreita de unusola homo devus esti fundamente malsama ol ia tiel nomata nature evoluinta lingvo. Due estas la konjekto, ke literaturo en inventita lingvo okazas en tute alia mondo, dum la Nobel-premio nemiskompreneble reprezentas la mondon de seriozuloj kaj respektinduloj, kaj aliflanke literaturo en Esperanto s\u0302ajnas al iuj homoj aparteni al la sfero de bizaraj hobioj. Kaj fine la aserto bazig\u0302as sur la ideo, ke tiel nomataj naturaj lingvoj c\u0302iuj vere kreig\u0302is nature, kio almenau\u0306 en la kazo de la germana restas dubinda, kiam oni studas la diversajn malnetojn kaj korektadojn de la Biblio de Martin Luther. Mi kredas ke li grandparte estas kunkreanto de tio kion mi nun parolas al vi."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Alia ekzemplo, tempe multe pli proksima, estus la tiel nomata Katarevuso, planlingvo au\u0306 artefarita lingvo enpremita inter la helenan kaj la grekan kaj bizare senigita de fremdlandaj influoj, veninta el la kapo de la poeto Adamantios Korais, kaj kiu g\u0302is 1976 estis la oficiala lingvo de Grekujo; ankorau\u0306 g\u0302is 1997 aperis granda tagj\u0302urnalo en Katarevuso."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La famo de Auld en Esperantujo bazig\u0302as precipe sur lia verko La Infana Raso el la jaro 1956. Temas pri longa poemo dividita en plurajn partojn. Mi tute ne scias c\u0302u nuntempe oni ankorau\u0306 verkas longajn poemojn. Krom en la tviterkronologio, kie la dezajno de la retpag\u0302o au\u0306tomate kreas tiun formon, s\u0302ajnas al mi ke g\u0302i formortis. Sed antau\u0306 nelonge g\u0302i estis c\u0302ie sufic\u0302e populara. Poetoj kiel Eliot, William Carlos Williams au\u0306 Saint-John Perse gajnis mondfamon en c\u0302i tiu fako, kaj ec\u0302 al malpli konataj reprezentantoj de tiu g\u0302enro, kiel Fre\u0301de\u0301ric Mistral au\u0306 Carl Spitteler, oni aljug\u0302is de tempo al tempo la Nobel-premion por literaturo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La raso en La Infana Raso estas la homaro. Tio malmulte mirigas onin. Mi jam menciis ke inter Esperantaj poetoj la plej populara temo estas La Homaro3Esperantlingve en la originalo \u2013 La trad.. La dua plej populara temo estas krome la lingvo Esperanto mem, kaj ties filozofio pri interfratig\u0302o kaj pacig\u0302o mondaj. En La Infana Raso oni multe miras. La unua kanto vivigas la penson pri longa c\u0302eno de prauloj, pri c\u0302iuj\ntiuj nekonataj vivuloj, kiuj obeeme generas idojn nur por produkti tiun unu individuon kiu solene-senkonsile retrorigardas al tiu nekomprenebla c\u0302eno. Mi havas tridek kvin jarojn kaj neniujn infanojn. Do mi bone komprenas tiun rigardon. C\u0302iuj tiuj estaj\u0302oj kaj objektoj, aminoacidoj kaj mineraloj, sennomaj pulmofis\u0302oj kaj arbomusoj sukcese pludonas la bastoneton de tiu stafetkurado kaj mi nun staras c\u0302i tie kaj ekvilibrigas g\u0302in sur la frunto au\u0306 senpense s\u0302ovas g\u0302in en la nazon."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dio, filozofio, tempo, sekso, heroeco, lingvo, dimensioj \u2013 c\u0302iujn c\u0302i tiujn temojn tus\u0302etas la poemego de Auld; elementoj en g\u0302i klare memorigas pri Eliot, aliaj pri Pound, iuj aferoj aspektas kiel konkreta poezio de Ernst Jandl au\u0306 E. E. Cummings, ekzistas vida poezio, estas blokoj kun nur vortludoj, unu tutan kanton konstituas citaj\u0302oj el aliaj lingvoj, ekstazaj vizioj staras apud banalaj konsciaj\u0302oj kiel \u201cla bono ne ekzistas sen malbono / la abelo ne ekzistas sen mielo\u201d. Krom fama himno al la naskig\u0302o de lia filino, mia plej s\u0302atata alineo temas pri homoj en kosmos\u0302ipo. G\u0302i sonas jene:"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kompreneble mi rimarkas ke en mia traduko mi uzis multe pli da rimoj ol Auld en la originalo. Tio vers\u0302ajne rilatas al la fakto, ke mi ankorau\u0306 havis en la oreloj la anglan tradukon de Girvan McKay, kiu vigle rimas en c\u0302iuj eblaj lokoj. Mi rimarkis ke tio funkcias ankau\u0306 c\u0302i tie, do mi faris g\u0302in tiel. William Auld mem diris pri tiu parto: \u201cUnuflanke temas pri homoj en spacveturilo survoje al alia astro \u2013 vojag\u0302o, kiu dau\u0306rus pli ol generacion; aliflanke mi esploras la memcentran mondon de knabeto sur izola strando. Ambau\u0306 estas, au\u0306 povas esti, aspektoj de la homa estado; ambau\u0306kaze oni agas lau\u0306 malklare komprenataj impulsoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Nu, kion oni faras kun la lasta linio? Jam tiuj antau\u0306e ne estis tute facilaj. La radiko \u201ctak\u201d trovig\u0302as en la vorto \u201ctaki\u201d, kiu signifas kreuzen (krozi) herumgehen (c\u0302irkau\u0306iri) verlaufen (direktig\u0302i), \u201ctikas\u201d signifas \u201ces zuckt\u201d (konvulsias). Sed \u201ctako\u201d estas uzata ankau\u0306 por la meksika mang\u0302aj\u0302o \u201ctaco\u201d. Mi havas neniun ideon. \u201cEs tickt der Takt\u201d mia cerbo volas tuj traduki. Sed precize tio g\u0302i ne estas. Tamen, kiel la renoma esperanto-tradukisto Istva\u0301n Ertl certigis al mi, estas precize tio: \u201cUnd es tickt der Takt\u201d. Estas konate ke dumnokte multaj horlog\u0302oj funkcias pli lau\u0306te, por averti nin pri tio kiel vere rilatas tempo al homo. Nu bone, mi ne devas c\u0302ion kompreni."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Alia superba linio el la poemo jenas: \u201ckaj inter s\u0302tormoj nudis s\u0302irmo s\u0302irmon\u201d, do pli-malpli \u201cund zwischen Stu\u0308rmen machte ein Schirm einen anderen Schirm nackt\u201d (inter s\u0302tormoj unu s\u0302irmilo nudigis alian s\u0302irmilon) au\u0306 \u201cund zwischen Stu\u0308rmen entbla\u0308tterte Schirm seinen Mitschirm\u201d (kaj inter s\u0302tormoj senfoliigis s\u0302irmilo sian kuns\u0302irmilon). Jam sufic\u0302e majesta."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Sed ni rerigardu la unuajn liniojn de la poemo kaj mian liberan tradukon. La germana lau\u0306vorta traduko estas: \u201cWenn die Kra\u0308he des Kra\u0308chzens na\u0308chtet\u201d. Mi provis solvi tion per neologismoj. Eble mi troigis pro entuziasmo. Simile kun \u201cla staroj\u201d, \u201cdie Sta\u0308nde\u201d, kiu enhavas la vorton \u201cstars\u201d \u2013 c\u0302u tio estis bona traduko? Esperanto estas tiel facilflua, tiel muldebla, ke dum tradukado oni deziras tion saman por la germana. Ekzistis tempo en kiu la germana kaj ankau\u0306 la angla estis tiel junaj, facilfluaj kaj malrigidaj kiel la Esperanto de la 50-aj jaroj. Auld mem nomis la epokon de Geoffrey Chaucer paradigmo por maksimuma muldebleco, kaj por la germana la nun ekanta epoko s\u0302ajnas al mi tre promesplena; oni devas ekzemple rigardi al Tvitero."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Unufingraj melodioj aperis en 1960. C\u0302irkau\u0306 la sama tempo la granda usona poeto John Ashbery publikigis sian duan poemaron, The Tennis Court Oath, en kiu li simile glore disbatis kaj remiksis la anglan lingvon. Do io devis esti en la aero, kiel oni kutimas diri. La postsekva volumo de poemoj titolig\u0302as Humoroj (\u201cStimmungen\u201d), kaj kvankam g\u0302i estas iomete malpli au\u0306daca kaj lerta, tamen g\u0302i entenas miaopinie la plej c\u0302armajn versojn de Auld. Pensu pri somera kampo plena je kunikloj, tiuj potenc-tendenaj, fortaj kaj senc\u0302ese movig\u0302antaj estaj\u0302oj. Tiel impresas c\u0302i tiuj poemoj. En \u201cNovembra Spleno\u201d ekzemple oni ekscias:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Rave. Ec\u0302 la poemoj en altliteratura stilo en Humoroj rivelas spiriton multe pli amikeman kaj mond-ebrian ol c\u0302io antau\u0306e. La lirika verko de T. S. Eliot, kun kiu oni ofte komparas Auld, montras, se konsideri g\u0302in simplige, tre similan strukturon. En la komenco staras io kiel poemego kun eklektika, multforma strukturo (c\u0302e Eliot The Waste Land), kiu s\u0302ajnas dedic\u0302i sin al \u201cgrandaj demandoj\u201d, al la \u201cbildo de la nuntempa homo\u201d sur la tero, al la fremdig\u0302o, al la serc\u0302o de aparteneco, al la fragmentigo de la percepto, kaj tiel plu, sed post kelkaj jaroj tion sekvas kolekto de delikataj, animjunig\u0302aj poemoj (en la kazo de Eliot la neforgesebla Old Possum\u2019s Book of Practical Cats)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Antau\u0306 ol fari tro hastajn konkludojn pri tiu duflankeco, ni rigardu alian poemon de Auld en disvastigita mondliteratura stilo. Pluraj kritikistoj nomas tiun unu el la plej famaj kaj s\u0302atataj poemoj en Esperanto, kaj tio devas havi kialon. La poemo nomig\u0302as \u201cJulia sur Pandaterio\u201d kaj estis verkita en la jaro 1957. Temas pri juna virino en ekzilo, kaj nun ke mi cerbumas pri tio, mi rimarkas ke ne ekzistas multaj poemoj pri junaj virinoj en ekzilo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Julia, lau\u0306 historiaj raportoj nomita \u201cla pli ag\u0302a\u201d, vivis de 39 a. K. g\u0302is 14 p. K. S\u0302i estis la filino de la imperiestro Au\u0306gusto, kiu jam dum s\u0302iaj plej junaj infanjaroj devigis s\u0302in edzinig\u0302i kun diversaj viroj cele al strategiaj avantag\u0302oj por la patro. Je la fino de s\u0302ia tute malau\u0306tonoma vivo oni absurde kulpigis s\u0302in pro malmorala sinteno kaj prostituig\u0302o. Oni povas detale legi pri la intrigo c\u0302e Suetonio kaj Tacito; g\u0302i estas sufic\u0302e freneza kaj konfuza. C\u0302iuokaze oni ekzilis la malfelic\u0302an Julian al la insulo Pandaterio. S\u0302i ne rajtis forlasi la etan insulon, je grandeco de malpli ol du kvadrat-kilometroj, kiu pro antau\u0306zorgo estis sen viroj. Estis krome malpermesite al s\u0302i trinki vinon. Jen nun la poemo kaj mia traduko:"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Tradukajn malfacilaj\u0302ojn prezentas \u201cnokt-frandinto rava\u201d, lau\u0306vorte en la germana \u201cbeto\u0308rend scho\u0308ne Na\u0308chte-Schlemmerin\u201d au\u0306 eble ankau\u0306 \u201cNa\u0308chte- Vernascherin\u201d. Au\u0306 la superba verbo \u201c(s\u0302i) kadavris\u201d, \u201c(sie) kadaverte\u201d. Sed kompreneble en Esperanto tio ne sonas tiel arnos\u0302mitece5En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la au\u0306toro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo c\u0302ar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. \u2013 La trad., lau\u0306 Vikipedio. kiel en la germana, c\u0302ar tiel oni kutime konstruas vortojn, kaj jen tial mia iom pli kutima alproksimaj\u0302o. Ne, c\u0302i tiu poemo ne vere levig\u0302as, krom eble per la eleganteco de kelkaj parolturnoj en la originalo, sed oni ne povas danci lau\u0306 g\u0302i; miaopinie, g\u0302i ripetas kaj variigas la saman temon, linion post linio. Finfine g\u0302i metas en la kapon de la juna virino, malgrau\u0306 c\u0302ia empatio por s\u0302ia sorto, nur la opiniojn de la viroj kiuj regas s\u0302in, kaj tial s\u0302i taksas sin mem tro lasciva kaj maldisciplinita. La tuto pensigas onin pli pri katalogeca baroka poemo ol pri moderna psikologia studo. Ne, Auld ne c\u0302iam tie grandiozas, kie li poemas grandiozeme. Ne malmultaj el liaj amuzaj kromverkoj enhavas pli da spirito kaj animo ol la grandiozaj eposoj kaj klasike poluritaj poemoj. Au\u0306 por esprimi g\u0302in malklare-asociece: \u201cin letzteren brezelt es viel zu sehr. Es stelzt, es kerzt\u201d6La au\u0306toro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnos\u0302miteco. (Vidu antau\u0306an piednoton.) \u2013 La trad.. Male jen ekzemplo de simpla eta poemo, La pasinteco ne ekzistas, el Humoroj:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "c\u0302ar nur la hodiau\u0306\u2019 realas..."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Belas kiel la ekkono, ke ekzistas nur la nuno, transformig\u0302as konsole-paradokse en la ekzaktan malon: en la c\u0302i-tieo-kaj-nuno dau\u0306re okazas perdoj. La enkonduka ekkono pri la pasinteco, krome, forte memorigas min pri poemo de Ernst Herbeck, \u201cDie Vergangenheit\u201d (\u201cLa pasinteco\u201d). G\u0302i tekstas jene:"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Die Vergangenheit ist klar vorbei.\nVoru\u0308ber diese Zeit der Ewigkeit.\nUnd nun bist du wieder ein Osterei.7La pasinteco nete forig\u0302is / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskoovig\u0302is. \u2013 Esperantigo de la trad."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Kion volas esprimi tiu trilinia korboneca poemeto, el la postlasitaj verkoj de la granda au\u0306stra poeto, ne estas facile rakonti, sed oni almenau\u0306 sentas, ke temas pri io agrabla kaj fidinda, ke temas pri ia vero, kiu ne postulas tro multe de ni homoj. Je la fino de la tempo oni refoje farig\u0302os io, kio kus\u0302as en la herbo kaj kun iom da bons\u0302anco estos ec\u0302 serc\u0302ata. Mi memoras pri teatraj\u0302o de la japana verkisto Kobo Abe, en kiu viro transformig\u0302as al ligna bastono, simple c\u0302ar \u201cnenio posedas tiom da certeco esti levita kiel bastono\u201d."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Sed ni reiru al Auld kaj liaj opinioj pri la pasinteco. Ankau\u0306 c\u0302i tie mi sentas ke estas pro bonkoreco kaj afableco ke estas dirate al ni: la pasinteco tute ne ekzistas, nur la hodiau\u0306o estas reala; tia senpera temposubstanco, kie onia korpo dau\u0306re kadukig\u0302as kaj la hararo dau\u0306re grizig\u0302as."}, {"text_idx": "#000058", "text": "En la unua provo traduki tiujn versojn mi komencis per \u201cDie Vergangenheit ist u\u0308brigens vorbei\u201d, sed malsprite mi implikig\u0302is en la rimoj. Tio kondukas nin al la sekvanta poemo: \u201cNokte\u201d. G\u0302i estas frua poemo, ekestinta ec\u0302 antau\u0306 La Infana Raso. En mia traduko mi tute preterlasis la rimojn post longa s\u0302ovado kaj grincado de dentoj. Tio simple ne funkciis."}, {"text_idx": "#000060", "text": "la surda akvo lekas lignofostojn,"}, {"text_idx": "#000061", "text": "sur la dormema, peza pontog\u0302ibo."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Malgaje en senluna c\u0302erk\u2019 ululas."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Etag\u0302domoj (germane Etagenha\u0308user) estis konstruitaj specife por laboristoj en Glasgovo. Mia vorto \u201cGemeindebauten\u201d (komunumaj konstruaj\u0302oj) venas el iom alia mondo, sed tradukisto rajtas tiel elturnig\u0302i. Auld restis dumvive kun la mirinda Esperanto kiel sia esprimlingvo, ec\u0302 kiam g\u0302iaj internacia efiko kaj populareco iom post iom malpliig\u0302is. Mi memoras kiam en la 90-aj jaroj mi ac\u0302etis albumon de la germana repogrupo Freundeskreis, kiu nomig\u0302is \u201cEsperanto\u201d. Mi tre s\u0302atis tiun albumon kaj demandis pri tiu lingvo kantata en g\u0302i. La respondo estis plej ofte: nu, tiu estas la stranga mondgefratig\u0302afero de antau\u0306 cent jaroj, au\u0306 eble el la 60-aj jaroj, oni ne precize sciis, c\u0302iuokaze g\u0302i estas malaktuala, naiva, somertendumada afero, kiun bedau\u0306rinde oni povas rigardi kiel historie superitan. Sed kun la ekesto de la interreto c\u0302irkau\u0306 la jaro 2000, tiu malnova helplingvo revivig\u0302is denove, kaj hodiau\u0306, se mi g\u0302uste komprenas la nombrojn, ekzistas pli da lernantoj ol iam ajn antau\u0306e."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La pli malfruaj poemoj de Auld estas multe pli trankvilaj kaj retenataj ol la pli fruaj, sed ili ankorau\u0306 evidentigas imponajn bildigon kaj strukturan fajnecon. En El unu verda vivo (1978) estas sekvenco de poemoj, kiuj lau\u0306 c\u0302ia probablo estis inspiritaj de japana vojag\u0302o, kiel ekzemple c\u0302i tiu, \u201cAl japana amiko\u201d:"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Sur voj\u2019 tra l\u2019 kampoj"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Auf dem Weg durch die Felder"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Au\u0306 oni povas s\u0302ang\u0302eti la enhavon, tiel ke g\u0302i almenau\u0306 pli-malpli rimu, kaj ankau\u0306 la hajka silabonombro estu g\u0302usta."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Kvankam en tiu epoko Auld ankorau\u0306 estis jardekojn for de sia morto, oni ofte adiau\u0306as en c\u0302i tiuj poemoj, au\u0306 almenau\u0306 retrorigardas melankolie. Viro konstatas ke li estas vivinta sur la Tero."}, {"text_idx": "#000076", "text": "William Auld was here.8(angle): William Auld estis c\u0302i tie. \u2013 La trad. Kiam li mortis en 2006, aperis multaj nekrologoj, kiuj c\u0302iuj substrekis la kuriozaj\u0302on, ke jen skoto, kiu ja estis reprezentanto de la angla, la mondlingvo kiu regas almenau\u0306 la plejmulton de la kulturoj okcidente orientitaj, sed kiu intence verkis en dua lingvo (\u201cKian grandegan legantaron li au\u0306tomate estus havinta!\u201d), krome en lingvo tia kiu estis kreita ec\u0302 nur antau\u0306 kulturhistoria momenteto. En resumo: oni estis tre surprizita. Mi komprenas tion. Sed samtempe estas al mi evidente kiel efike la akcelilo de tiu strange simpla lingvo funkcias. Kiam oni eklernas g\u0302in, oni tuj komencas poeti; tiom da vortoj rimas ke verkado estas neevitebla, g\u0302i estas komparebla al la lernado de la germana Tviter-lingvo, kie oni ankau\u0306 devas tuj ekverki por ne frenezig\u0302i. Ni ne povas elekti la objekton de nia manio. Certaj strukturoj implikig\u0302as, animas kaj plenumas onin. Kaj kiam tiuj strukturoj, kiel en la menciita okazo, fakte estis elpensitaj de unusola homo, tiu prave povas esti konsiderata kiel spertulo pri nia specio. Mi volas fini mian prelegon per peto al vi krei lingvon, kiu estas tiel esprimpova kiel mia plej s\u0302atata poemo de Auld, kiun mi volas nun reciti. G\u0302i estas tre mallonga, tre frua poemo, ankorau\u0306 el la 50-aj jaroj, kiu estis lia plej turbula periodo."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Kaj jen mia germana traduko, kiu bedau\u0306rinde ne atingas la belsonecon de la originalo, kaj krome permesas al si kelkajn elturnig\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000078", "text": "rund um den Baum auf"}, {"text_idx": "#000079", "text": "El la germana tradukis Detlef Karthaus\nLa traduko aperis en Beletra Almanako 33, kun la titolo\n\u201dWilliam Auld, la majstro de la malnova monda helplingvo\u201d"}, {"text_idx": "#000081", "text": "(2) Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto au\u0306 kreitaj\u0302o, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton \u2013 La trad."}, {"text_idx": "#000082", "text": "(3) Esperantlingve en la originalo \u2013 La trad."}, {"text_idx": "#000084", "text": "(5) En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la au\u0306toro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo c\u0302ar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. \u2013 La trad., lau\u0306 Vikipedio."}, {"text_idx": "#000085", "text": "(6) La au\u0306toro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnos\u0302miteco. (Vidu antau\u0306an piednoton.) \u2013 La trad."}, {"text_idx": "#000086", "text": "(7) La pasinteco nete forig\u0302is / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskoovig\u0302is. \u2013 Esperantigo de la trad.)"}, {"text_idx": "#000088", "text": "1Temas pri Mr. Tot ac\u0302etas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra fu\u0308r nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstra\u00dfe 4, Wien: Edition Atelier, 2017) \u2013 Red.2Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto au\u0306 kreitaj\u0302o, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton \u2013 La trad.3Esperantlingve en la originalo \u2013 La trad.4Tetriso \u2013 kompleksa puzloludo videa \u2013 Red.5En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la au\u0306toro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo c\u0302ar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. \u2013 La trad., lau\u0306 Vikipedio.6La au\u0306toro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnos\u0302miteco. (Vidu antau\u0306an piednoton.) \u2013 La trad.7La pasinteco nete forig\u0302is / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskoovig\u0302is. \u2013 Esperantigo de la trad.8(angle): William Auld estis c\u0302i tie. \u2013 La trad."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tradukinto de Auld ricevis pintan premion"}, {"text_idx": "#000091", "text": "\u201dAparteni al kulturo sen esti posedata\u201d"}, {"text_idx": "#000092", "text": "Chu vere neniu komentis la artikolon? -Almenau mi mem ege shatus babili kun la autoro Seitz \u2013 en nia kara lingvo Esperanto!"}, {"text_idx": "#000097", "text": "Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la \u2018rusaj dometoj\u2019 en Havano, Kubo"}]