[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Fordonu vin al tiuj c\u0302i nekutimaj superstic\u0302oj antau\u0306 ol viziti Kirgizion"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kirgizio, lando situanta kie la antikvaj silkaj vojoj iam trakuris la koron de Eu\u0306razio, festas kristanajn, islamajn, sovetiajn kaj paganajn festojn. G\u0302iaj superstic\u0302oj estas same multnombraj kaj diversaj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Fakte, ne estas troigo diri, ke kirgiza kulturo estas lulilo por superstic\u0302oj. Homoj transdonas ilin de generacio al generacio por klarigi aferojn, por kiuj plejparte ne ekzistas klarigo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "1. La 40-taga regulo kaj aliaj superstic\u0302oj rilate al beboj"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kiam gepatroj bonvenigas sian novnaskitan infanon en la mondon, ili provas teni tiun for de fremduloj dum 40 tagoj. Oni kredas, ke se fremdulo \u2013 au\u0306 ec\u0302 membro de la familio \u2013 vidas bebon, la infano eble grave malsanig\u0302os. C\u0302i tio klarigas, kial virinoj en Kirgizio ofte metas s\u0302tofon super siajn beboc\u0302arojn, kiam ili iras promeni kun siaj novnaskitoj, por la okazo se fremdaj okuloj kas\u0302rigardus super iliaj s\u0302ultroj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Au\u0306, eble la tuto servas nur kiel preteksto por festi. Post 40 tagoj, parencoj, najbaroj kaj geamikoj venas por rigardi, kiel la familio donas al la infano varmegan banon per 40 kuleroj da akvo kaj g\u0302uas kvardek rondajn flanpanojn (maj tokoc\u0302) speciale bakitajn por la kunveno. C\u0302i tie la bebo unue estas metita en bes\u0302ikon \u2013 tradicie c\u0302izitan lulilon, kutime donitan de avino al la bebo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Bes\u0302ik-ceremonio: Elita Bakirova kaj Erlan Bakirov."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Aliaj superstic\u0302oj asociataj al beboj estas ec\u0302 pli malkutimaj. Se bebo ekzemple dormas ne dumnokte, sed dumtage, patrino povas teni la kapon de la bebo trifoje en tandir (au\u0306 tandoro \u2013 tradicia forno en formo de truo en la tero por baki panon) esperante, ke la bebo alkutimig\u0302os al la nova tago-nokta ciklo. Kompreneble s\u0302i faras tion nur kiam la forno ne estis antau\u0306e hejtita por baki panon."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Alternativo por tiu rito estas sanktolei la frunton de la bebo kun fulgo. Patrinoj emas fari tion kiam gastoj venas por vidi la bebon, por ke la gastoj koncentrig\u0302u je la nigra punkto, anstatau\u0306 rigardi rekte en la okulojn de la bebo, c\u0302ar iuj kredas ke la bebo malfacile dormos pro la rektaj rigardoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Se familio alfrontas financajn au\u0306 personajn malfacilaj\u0302ojn kiel malsano, senlaboreco au\u0306 deprimo, kirgizaj familioj ofte bruligas erojn de pino (isirik) en plado, movante ilin c\u0302irkau\u0306 c\u0302iu familiano, eldirante vortojn kiel: \u201cKe prospero kaj sukceso akompanu nin dum la tuta jaro!\u201d"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Spektu tiun c\u0302i filmeton >"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dum la bes\u0302ika festo por la bebo simila rito efektivig\u0302as super la novnaskito (vidu la malsupran filmeton) por forpeli negativajn spiritojn. El scienca vidpunkto, pino, ankau\u0306 indig\u0302ena en Kirgizio, havas pozitivajn efikojn sur la spirada kaj imuna sistemoj. C\u0302u tio ankau\u0306 estas la kazo, kiam pina ligno estas bruligata, ne klaras."}, {"text_idx": "#000021", "text": "3. Ne fajfu hejme, alie vi bankrotos!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Multaj homoj spertas malagrablaj\u0302on kiam ili au\u0306das iun fajfi, ec\u0302 se ili mem s\u0302atas fajfi. Sed en Kirgizio, kiel en aliaj landoj de la iama Sovetunio, oni kredas en superstic\u0302o. Multaj homoj kredas, ke fajfado kondukas al financa kolapso."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La radikoj de la superstic\u0302o estas nekonataj, sed rusa retejo ofertas du klarigojn. Unu estas, ke fajfado estas maniero per kiu \u201cmalpuraj spiritoj komunikig\u0302as\u201d kaj ke oni allogas la spiritojn kiam oni imitas ilian lingvon. Lau\u0306 la alia klarigo antikvaj popoloj uzis fajfojn kiel manieron elvoki buraskojn [ventopus\u0302ojn], se ili bezonus ilin. Sed ec\u0302 tiam ili devis esti tre singardaj pri ventoj/fajfado, c\u0302ar forta s\u0302tormo povus forpreni la tegmentojn de iliaj hejmoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "4. Svingu monon c\u0302e plenluno. Simple faru tion!"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Plena luno. Pixabay. Creative commons."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Nu, c\u0302ar kial ne? C\u0302i tiu estas alia superstic\u0302o sufic\u0302e ofta tra la iama Sovetunio. Lau\u0306 iuj astrologoj, plena luno estas asociata al abundo kaj ric\u0302eco, do svingi monbileton al tia luno certe ne malutilas. Ne estas garantio, ke viaj financoj kreskos, sed indas provi."}, {"text_idx": "#000028", "text": "5. Hufumoj en la lando de c\u0302evaloj!"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Same kiel en okcidentaj landoj, kirgizaj familioj konsideras la hufumon kiel simbolon de bons\u0302anco kaj ekde kelkaj jaroj komencas pendigi ilin c\u0302iam pli ofte ekstere c\u0302e siaj pordoj. C\u0302i tio havas sencon, c\u0302ar c\u0302evaloj ludas gravan rolon en la kultura identeco de la kirgizoj [en]."}, {"text_idx": "#000031", "text": "6. Prizorgu vian brutaron, c\u0302ar g\u0302i prizorgas vin"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Tio c\u0302i estas malpli superstic\u0302o kaj pli praktika neceso en la lando, kie granda parto de la ses milionoj da log\u0302antoj vivas de bredado. Tamen, malgrau\u0306 la kutima mantro madli tebbe, bas\u0302ka, sappa (ne piedbatu la brutojn, ne frapu iliajn kapojn), malsanaj c\u0302evaloj kaj bovinoj allogas multajn negativajn antau\u0306signojn \u2013 tro multaj por citi c\u0302i tie \u2013 de kiuj ne eblas eskapi kiel estas la kazo kun nedezirataj puloj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "7. Forlavu malbonajn song\u0302ojn per akvo"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Estas multaj akvofaloj por rakonti viajn kos\u0302marojn en Kirgizio. Foto uzata de . Nur por ilustraj celoj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Se iu ne dormas au\u0306 havas kos\u0302maron, kirgizoj foje metas panon, tritikon au\u0306 kuirejajn tranc\u0302ilojn sub la kapkusenon por fortimigi malbonajn song\u0302ojn. Maljunuloj ec\u0302 rekomendas rakonti siajn kos\u0302marojn al fluanta akvo, kiu forportos malagrablajn memorojn."}, {"text_idx": "#000037", "text": "8. Hundo kontrau\u0306 denta feo"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Hundo vestita kiel feino. Creative commons [en]."}, {"text_idx": "#000039", "text": "9. Teo estas plej bone servata lau\u0306glute"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Tason da teo? Bildo uzata nur por ilustraj celoj. Creative commons."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Same kiel en multaj aliaj kulturoj, homoj en Kirgizio foje konsideras bobelojn en teo kiel pruvon de bons\u0302anco au\u0306 estonta prospero."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Pri kio mezaziaj teo-tradicioj malsamas unu la alian estas la maniero kiel servi teon. Vizitante kirgizan familion, vi eble trovos, ke oni konstante servas al vi duonan tason da teo. Oni ne haltigas vin. Fakte, la gastiganto montras al vi, ke li au\u0306 s\u0302i ne volas, ke vi foriru. Kiam alvenos la momento, ke ili volas informi vin ke estas tempo por foriri, ili elvers\u0302as plenan tason al vi!"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Bofilino au\u0306 kelino havas la plej malaltan rangon en mezazia familio, kaj tiel estas forte influita de superstic\u0302oj ec\u0302 antau\u0306 ol s\u0302i komencas geedzan vivon."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Tipe, kiam nova kelino alvenas unuafoje en la hejmon de sia edzo, s\u0302i supozeble faru riverencon trifoje antau\u0306 la gastoj kaj siaj bogepatroj kiel signon de modesteco kaj respekto. En nordaj partoj de Kirgizio la rito estas ec\u0302 pli strikta; kelino devas riverenci kiam ajn s\u0302i renkontas siajn bogepatrojn por ne alporti malfelic\u0302on kaj malg\u0302ojon en sian novan hejmon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Alia superstic\u0302o estas, ke se juna virino kas\u0302e opinias ke parenco de s\u0302ia edzo au\u0306 s\u0302ia bopatrino estas malsimpatiaj, s\u0302ia sekva infano similos tiun personon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Lau\u0306 alia antikva tradicio, oni evitas oferti al knabinoj la langon de s\u0302afido por mang\u0302i c\u0302e festoj. Oni supozas, ke la knabino poste evoluos al akralanga kelino kaj ne kondutos submetig\u0302eme, kiel oni kutime atendus de s\u0302i. Male, mang\u0302ante kun la familio, oni ofertas kokidajn flugilojn al filinoj por kurag\u0302igi ilin forlasi la neston de siaj gepatroj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Finfine, kiam la kelino renkontos la gepatrojn de sia edzo, s\u0302i ne havu pretekston por lasi telerojn nelavitajn g\u0302is la sekva mateno, c\u0302ar s\u0302ia patrino jam de frua ag\u0302o enkapigis tion al s\u0302i."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Supozeble, estas malpermesite lasi telerojn nelavitajn g\u0302is la sekva mateno c\u0302ar malpuraj teleroj allogos malbonajn spiritojn. Sed c\u0302u tio efektive estas superstic\u0302o au\u0306 nur kreiva maniero instigi knabinojn esti bonordaj kaj farig\u0302i bonaj dommastrinoj? Kiu scias?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojHistorioIndig\u0302enojJunulojNutraj\u0302oSanoVirinoj kaj socia sekso"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Milito en Ukrainio montras la rasismon de amaskomunikiloj kaj politikistoj kontrau\u0306 arabaj militviktimoj"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Germinda Casupa\u0301, c\u0302ikita indig\u0302eno fronte al fajro kaj masklismo"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Speciala danko al niaj multaj subtenantoj"}]