[{"text_idx": "#000001", "text": "En la j\u0302us aperinta nova eldono de \u201cLa dang\u0302era lingvo\u201d Ulrich Lins prilumas novajn detalojn pri la persekuto de Esperanto en diktaturoj. La registaroj de nedemokratiaj landoj ofte ligis kun Esperanto pli da potenco, ol g\u0302i efektive havis, li diras en intervjuo de Libera Folio. La libro c\u0302i-jare fine aperos ankau\u0306 en la angla."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Libera Folio: J\u0302us aperis nova eldono de via jam klasika verko \u201dLa dang\u0302era lingvo\u201d. Lau\u0306 la eldonejo, UEA, la nova versio estas plene reviziita. Kion tio signifas? De kiam vi okupig\u0302as pri tiu reviziado?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Vi rakontas en la antau\u0306parolo, ke post la apero de la unua eldono ig\u0302is alireblaj diversaj arkivaj materialoj en eksa Sovetio, sed ankau\u0306 en Germanio. Pri kiaj materialoj temas? C\u0302u vi povas doni ekzemplon pri novaj informoj kiuj aldonig\u0302is au\u0306 malnovaj kiuj montrig\u0302is malg\u0302ustaj kaj estis forigitaj en la nuna eldono?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "\u2013 Mi utiligis pliajn aktojn de Gestapo/SS, kiuj nun trovig\u0302as en la Federacia Arkivo en Berlino. Ili montras, kiom serioze la nazia reg\u0302imo prenis la supozatan ligitecon de la Esperanto-movado kun la mondkonkeraj planoj de judoj. Dank\u2019 al tiuj aktoj mi povis unuafoje dokumente pruvi, ke la arestig\u0302o de familianoj Zamenhof komence de oktobro 1939 bazig\u0302is sur ordono el Berlino. Poste, dum la milito, Gestapo/SS intervenis por malhelpi, ke aliancanoj de nazia Germanio, ekzemple la hungaroj kaj italoj, plue subtenu la movadon. Eksa esperantisto helpis la persekutantojn per tradukoj el ekzemple Heroldo. Pri Soveta Unio, dank' al Nikolaj Stepanov, kiu vizitis arkivojn, kaj per la utiligo de studoj aperintaj ekde 1988 mi povis aldoni detalojn pri la individua sorto de Ernest Drezen kaj multaj sovetiaj esperantistoj. Stepanov mortis komence de 2015, sed li jam c\u0302esigis sian esplorlaboron antau\u0306e, ankau\u0306 c\u0302ar la sovetiaj arkivoj ig\u0302is malpli facile alireblaj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "\u2013 G\u0302enerale, dum la pasintaj jardekoj mi povis multe pli libere kontakti esperantistojn en landoj, kiujn trafis persekutoj. Mi celas unuavice la iaman sovetian \"blokon\". Inter la homoj, kiujn mi intervjuis, estis ankau\u0306 la antau\u0306a kardinalo de Prago, Miloslav Vlk, kiu en tezo verkita por la abiturienta ekzameno kas\u0302e kritikis Stalin pro lia kontrau\u0306esperanta pozicio. Aliflanke, mi forigis kelkajn partojn de la unua eldono, ne c\u0302ar ili entenis malg\u0302ustaj\u0302ojn, sed c\u0302ar mi volis pliklarigi la diferencon inter persekutoj direktitaj kontrau\u0306 Esperanto kaj subpremo celanta politikan (plej ofte porrevolucian) uzon de la lingvo. Ekzemple, ne plu aperas aparta c\u0302apitro pri la orienta Azio, c\u0302ar tie preskau\u0306 ne okazis rekta kontrau\u0306esperanta agado. Mi krome koncizigis la c\u0302apitron \u201cSocialismo kaj lingvo internacia\u201d, c\u0302ar post la disfalo de Soveta Unio malaperis la bezono pravigi politikon per sinapogo al teorioj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u2013 La diktatoraj reg\u0302imoj timis, ke Esperanto peras nekontroleblajn pensojn kaj kontribuas al malfirmigo de la nacia lojaleco. Precipe en Soveta Unio, Esperanto ig\u0302is \u201cdang\u0302era\u201d, c\u0302ar g\u0302i ebligis al korespondemaj civitanoj rigardi eksterlimen kaj iom kompari inter la enlanda propagando kaj la kondic\u0302oj en aliaj landoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Precipe inter la du mondmilitoj la Esperanto-movado estis sufic\u0302e rimarkinda socia movado, kiu altiris la ofte malfavoran atenton de regantoj. C\u0302u vi trovas, ke en nia epoko dau\u0306re iuj regantoj prenas Esperanton sufic\u0302e serioze por persekuti g\u0302in?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u2013 Vers\u0302ajne pasis la epoko de persekutoj. La plej multaj registaroj, diference de la antau\u0306milita periodo, nun almenau\u0306 bus\u0302e deklaras sian subtenon al internacia komprenig\u0302o. Sed vidu, ekzemple, Nordan Koreion: Esperanto tie ne povas disvolvig\u0302i, c\u0302ar la reg\u0302imo ne permesas, same kiel la evoluinta stalinismo, ec\u0302 la nuran korespondan kontakton kun eksterlandanoj. Aliflanke, la malgrandig\u0302inta risko esti persekutata pro Esperanto, ne multe kreskigis tutmonde g\u0302ian popularecon. Tial nia g\u0302ojo pri tio, ke la malamikaj ideologioj kolapsis kaj ke Esperanto transvivis la naziismon kaj stalinismon, estas limigita."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kial lau\u0306 vi gravas esplori la historion de la persekutado de esperantistoj?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u2013 C\u0302ar g\u0302i montras, ke, ofte kontrau\u0306 la atendo de esperantistoj, el kiuj ne malmultaj emis esti politike naivaj, registaroj ligis kun Esperanto pli da potenco, ol g\u0302i efektive havis. Kiel mi formulis en la konkludo de mia libro, la sorto de la Esperanto-movado kvazau\u0306 servas kiel barometro, kiu ebligas mezuri la rekonon, kiun en la mondo trovas \u201cdesuba\u201d internaciismo. Sed, plej grave, la historio de subpremaj agoj kontrau\u0306 Esperanto prilumas la neestingeblan entuziasmon de g\u0302iaj adeptoj disvastigi sian lingvon kaj spiti la malfavoron de au\u0306toritatoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Via libro aperis en pluraj lingvoj, sed g\u0302is nun ne en la angla. C\u0302u ne gravus angla eldono por pli vasta diskonigo de la temo?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2023Anna Lo\u0308wenstein: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022UK-108: 772 alig\u0302intoj el 51 landoj"}]