[{"text_idx": "#000004", "text": "En la okcidento, la influo de Ottoman Turkish - la diverseco de la turka lingvo kiu estis utiligita kiel la administra kaj librolingvo de la Otomana Regno - disvastig\u0302o kiel la Otomana Regno disetendig\u0302is.\nEn 1928, kiel unu el Atatu\u0308rk's Reforms en la fruaj jaroj de la Respubliko de Turkio, la otomana turka alfabeto estis anstatau\u0306igita kun latina alfabeto."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La karakterizaj karakterizaj\u0302oj de turko estas vokala harmonio kaj ampleksa aglutino.\nLa baza vortordo de turko estas subjekt-objekt-verba.\nTurko havas neniujn substantivklasojn au\u0306 genron.\nTurko havas fortan T-V distingon kaj uzokutimon de formalaj parolmanieroj.\npronomoj kiuj distingas s\u0302ang\u0302ig\u0302antajn nivelojn de g\u0302entileco, socia distanco, ag\u0302o, g\u0302entileco au\u0306 konateco direkte al la adresato.\nLa plurala duapersona pronomo kaj verbformoj estas uzitaj rilati al ununura persono pro respekto."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Proksimume 40% de c\u0302iuj parolantoj de turklingvaj lingvoj estas indig\u0302enaj turkaj parolantoj.\nLa karakterizaj ecoj de turko, kiel ekzemple vokala harmonio, aglutino, kaj manko de genro, estas universalaj ene de la turklingva familio.\nLa turklingva familio konsistas el proksimume 30 vivantaj lingvoj parolitaj en tuta Orienta Eu\u0306ropo, Mezazio, kaj Siberio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Turko estas membro de la Oghuz-grupo de lingvoj, subgrupo de la turklingva lingva familio.\nEkzistas alta grado da reciproka kompreneblo inter turko kaj la aliaj Oghuz Turkic-lingvoj, inkluzive de azera, turkmeno, Kas\u0302gajoj, Gagauz, kaj Balkan Gagauz Turkish."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La tjurka lingvaro estis grupigitaj en la nun misfamigitan Altaa lingvogrupon."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La plej frue konataj malnovaj turklingvaj surskriboj estas la tri monumentaj Orkhon-surskriboj trovitaj en moderna Mongolio.\nStarigite en honoro de la princo Kul Tigin kaj lia frato imperiestro Bilge Khagan, tiuj devenas de la dua turko Kaghanate.\nPost la eltrovaj\u0302o kaj elfosado de tiuj monumentoj kaj rilataj s\u0302tonslaboj de rusaj arkeologoj en la pli larg\u0302a areo c\u0302irkau\u0306antaj la Orkhon Valon inter 1889 kaj 1893, ig\u0302is establite ke la lingvo en la surskriboj estis la malnova turklingva lingvo skribita uzante la malnovan turklingvan alfabeton, kiu ankau\u0306 estis prisignita kiel \"Turkic runoj\" au\u0306 \"runiform\" pro supraj\u0302a simileco la g\u0302ermanaj runaj alfabetoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kun la turklingva expansio dum Early Middle Ages (c. 6-a-11-a jarcentoj), homoj parolantaj turklingvajn lingvojn disvastig\u0302as en tuta Mezazio, kovrante vastan geografian regionon strec\u0302antan de Siberio kaj g\u0302is Eu\u0306ropo kaj Mediteranea Maro.\nLa Seljuqs de la Oghuz Turks, aparte, alportis ilian lingvon, Oghuz - la rektan prapatron de la turka lingvo de hodiau\u0306 - en Anatolio'n dum la 11-a jarcento.\nAnkau\u0306 dum la 11-a jarcento, frua lingvisto de la turklingvaj lingvoj, Mahmud al-Kashgari de la Kara-Khanid-H\u0302anlando, publikigis la unuan ampleksan turklingvlingvan vortaron kaj mapon de la geografia distribuado de turklingvaj parolantoj en la Compendium of the Turkic Dialects (Kompendio de la turklingvaj dialektoj) (otomana turko:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sekvante la adopton de Islamo c\u0302. 950 de la Kara-Khanid-H\u0302anlando kaj la Seljuq Turks, kiuj estas ambau\u0306 rigardita kiel la etnaj kaj kulturaj prapatroj de la otomanoj, la administra lingvo de tiuj s\u0302tatoj akiris grandan kolekton de pruntvortoj de la araba kaj la persa.\nTurka literaturo dum la otomana periodo, precipe Divan-poezio, estis peze influita per la persa, inkluzive de la adopto de poeziaj metroj kaj granda kvanto de importitaj vortoj.\nLa literatura kaj oficiala lingvo dum lotomanregno periodo (c\u0302. 1299-1922) estas nomita Ottoman Turkish, kio estis miksaj\u0302o de turko, la persa, kaj la araba kiu malsamis konsiderinde kaj estis plejparte nekomprenebla al la c\u0302iutaga turko de la periodo.\nLa c\u0302iutaga turko, konata kiel Kaba Tu\u0308rkc\u0327e au\u0306 \"malglata turko\", parolita fare de la malpli-kleraj malsupraj kaj ankau\u0306 kamparaj membroj de socio, enhavis pli altan procenton de indig\u0302ena vortprovizo kaj funkciis kiel bazo por la moderna turka lingvo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Post la fondo de la moderna stato de Turkio kaj la manuskriptoreformo, la Turkish Language Association (TDK) estis establita en 1932 sub la patroneco de Mustafa Kemal Atatu\u0308rk, kun la celo de farado de esplorado sur turko.\nUnu el la taskoj de la lastatempe establita unuig\u0302o devis iniciati lingvoreformon por anstatau\u0306igi pruntvortojn de araba kaj persa origino kun turkaj ekvivalentoj.\nMalpermesante la uzokutimon de importitaj vortoj en la gazetaro, la unuig\u0302o sukcesis pri forigado de plurcent fremdaj vortoj de la lingvo.\nDum la plej multaj el la vortoj enkondukitaj en la lingvo de la TDK estis lastatempe derivitaj de turklingvaj radikoj, g\u0302i ankau\u0306 elektis revivigado de Old Turkish-vortoj kiuj ne estis uzitaj dum jarcentoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Pro tiu subita s\u0302ang\u0302o en la lingvo, pli maljunaj kaj pli junaj homoj en Turkio komencis malsami en siaj vortprovizoj.\nDum la generacioj naskitaj antau\u0306 ol la 1940-aj jaroj tendencas uzi la pli malnovajn esprimojn de araba au\u0306 persa origino, la pli junaj generacioj preferas novajn esprimojn.\nG\u0302i estas konsiderita precipe ironia ke Atatu\u0308rk mem, en lia detalema parolado al la nova parlamento en 1927, utiligis stilon de otomano kiu sonis tiel fremda al pli postaj au\u0306skultantoj ke g\u0302i devis esti \"tradukita\" tri fojojn en modernan turkon: unue en 1963, denove en 1986, kaj plej j\u0302use en 1995."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La preter malmultaj jardekoj vidis la dau\u0306ran laboron de la TDK por krei novajn turkajn vortojn por esprimi novajn konceptojn kaj teknologiojn kiam ili eniras la lingvon, plejparte de la angla.\nMultaj el tiuj novaj vortoj, precipe informteknologiaj periodoj, ricevis g\u0302eneraligitan akcepton.\nTamen, la TDK estas foje kritikita por kreado vortoj kiuj sonas planitaj kaj artefaritaj.\nKelkaj pli fruaj s\u0302ang\u0302oj - kiel ekzemple bo\u0308lem anstatau\u0306igi f\u0131rkan, \"partion\" - ankau\u0306 ne renkontig\u0302is kun populara aprobo ( f\u0131rka estis anstatau\u0306igita per la franca pruntvortparti).\nKelkaj vortoj reestigitaj de Old Turkic akceptis specialecajn signifojn;\nekzemple betik (originale kun la signifo \"libro\") nun kutimas signifi \" manuskripto \" en komputado."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Multaj el la vortoj derivitaj fare de TDK kunekzistas kun iliaj pli ag\u0302aj ekvivalentoj.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Tio kutime okazas kiam pruntvorto s\u0302ang\u0302as it originan signifon.\nEkzemple, dert, derivita de la persa dard (\u062f\u0631\u062f \"doloro\"), signifas \"problemo\" au\u0306 \"problemo\" en turko;\ndum la indig\u0302ena turka vorto ag\u0306r\u0131 estas uzita por fizika doloro.\nFoje la pruntvorto havas iomete malsaman signifon de la indig\u0302ena turka vorto, kreante situacion similan al la kunekzistado de g\u0302ermanaj kaj latinidaj vortoj en la angla.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Kelkaj ekzemploj de modernaj turkaj vortoj kaj la ag\u0302aj pruntvortoj estas:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Turko estas indig\u0302ene parolita fare de la turka popolo en Turkio kaj proksime de la turka diasporo en proksimume 30 aliaj landoj.\nTurka lingvo estas reciproke komprenebla kun azeraj kaj aliaj turklingvaj lingvoj.\nAparte, turklingvaj malplimultoj ekzistas en landoj kiuj antau\u0306e (en tutaj\u0302o au\u0306 parto) apartenis al la Otomana Regno, kiel ekzemple Irako [21] , Bulgario, Kipro, Grekio (c\u0302efe en Okcidenta-Trakio), la Respubliko de Makedonio, Rumanio, kaj Serbio.\nPli ol du milionoj kiujn turkaj parolantoj vivas en Germanio;\nkaj ekzistas signifaj turklingvaj komunumoj en Usono, Francio, Nederlando, Au\u0306strio, Belgio, Svislando, kaj Britio.\nPro la kultura asimilado da turkaj enmigrintoj en gastigantaj landoj, ne c\u0302iuj etnaj turkaj enmigrintoj parolas la lingvon kun indig\u0302ena esprimkapablo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "En 2005, 93% de la log\u0302antaro de Turkio estis indig\u0302enaj parolantoj de turko, [24] proksimume 67 milionoj tiutempe, kie kurdaj lingvoj konsistigas la plej grandan parton de la resto.\nTamen, la plej multaj lingvaj malplimultoj en Turkio estas dulingvaj, parolante turkon kun indig\u0302en-simila esprimkapablo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Oficiala statuso"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Turko estas la oficiala lingvo de Turkio kaj estas unu el la oficialaj lingvoj de Kipro.\nSub la konstitucio, (2008) turko havas oficialan statuson en 38 el la municipoj de Kosovo, inkluzive de Mamusha [26] [27] .\nkaj tri municipoj de la Respubliko de Makedonio, surbaze de la koncentrig\u0302o de turklingva loka log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000020", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] En Turkio, la reguliga korpo por turko estas la Turka Lingvo-Unuig\u0302o ( Tu\u0308rk Dil Kurumu au\u0306 TDK), kiu estis fondita en 1932 sub la nomo Tu\u0308rk Dili Tetkik Cemiyeti (\"socio por Esplorado sur la turka lingvo\").\nLa turka Language Association estis influita per la ideologio de lingva purismo: efektive unu el siaj primaraj taskoj estis la anstatau\u0306igo de pruntvortoj kaj eksterlandaj gramatikaj konstruoj kun ekvivalentoj de turka origino.\nTiuj s\u0302ang\u0302oj, kune kun la adopto de la nova turka alfabeto en 1928, formis la modernan turkan lingvon parolitan hodiau\u0306.\nTDK ig\u0302is sendependa korpo en 1951, kun la c\u0302esigo de la postulo ke g\u0302i devus esti prezidita inte de la Instruministro.\nTiu statuso dau\u0306ris g\u0302is au\u0306gusto 1983, kiam g\u0302i denove estis transformita en registaran korpon en la konstitucio de 1982, sekvante la militistapuc\u0302an d'e\u0301tat de 1980."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Moderna norma turko estas bazita sur la dialekto de Istanbulo.\nDialekta vario dau\u0306ras, malgrau\u0306 la niveligadinfluo de la normo utiligita en amaskomunikiloj kaj la turka eduka sistemo ekde la 1930-aj jaroj.\nAkademie, esploristoj de Turkio ofte nomas turkajn dialektojn ag\u0306\u0131z au\u0306 s\u0327ive, kondukante al ambigueco kun la lingva koncepto de akc\u0302ento, kiu ankau\u0306 estas kovrita per tiuj vortoj.\nProjektoj esplorantaj turkajn dialektojn estas arang\u0302itaj fare de pluraj universitatoj, same kiel diligenta laborgrupo de la turka Language Association.\nLaboro estas nuntempe en progreso por la kompilo kaj publikigo de ilia esplorado kiel ampleksa dialektoatlaso de la turka lingvo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Rumelice estas parolita fare de enmigrintoj de Rumelia, kaj inkludas la apartajn dialektojn de Ludogorie, Dinler, kaj Adakale, kiuj estas influitaj per la teoretigita balkana sprakbund.\nK\u0131br\u0131s Tu\u0308rkc\u0327esi estas la nomo por Cypriot Turkish kaj estas parolita per la Turkcipranoj.\nEdirne estas la dialekto de Edirne.\nEge estas parolita en la egea regiono, kie g\u0302ia uzokutimo etendig\u0302as al Antalya.\nLa nomada Yo\u0308ru\u0308ks de la Mediteranea Regiono de Turkio ankau\u0306 havas sian propran dialekton de turko.\nTiu grupo estas malsama al la Yuruk-nomadoj de Makedonio, Grekio, kaj eu\u0306ropano Turkio kiuj parolas Balkan Gagauz Turkish."}, {"text_idx": "#000025", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Fonologio"}, {"text_idx": "#000026", "text": "La fonemo kiu estas kutime referita kiel iumus\u0327ak g (\"mola g\"), skriba \u27e8g\u0306\u27e9 en turka ortografio, reprezentas vokalsekvencon au\u0306 sufic\u0302e malfortan bilabialan aproksimant inter rondetaj vokaloj, malfortan palatan aproksimant inter rondigitaj bus\u0302antau\u0306aj vokaloj, kaj vokalsekvencon aliloke.\nG\u0302i neniam okazas komence de vorto au\u0306 silabo, sed c\u0302iam sekvas vokalon.\nKie vorto-finalo au\u0306 antau\u0306irado alia konsonanto, g\u0302i plilongigas la antau\u0306iradvokalon."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En indig\u0302enaj turklingvaj vortoj, la sonoj [c], [\u025f], kaj [l] estas en komplementa distribuo kun [k], [\u0261], kaj [\u026b];\nla antau\u0306a aro okazas najbara al bus\u0302antau\u0306aj vokaloj kaj c\u0302i-lasta najbara al bus\u0302malantau\u0306aj vokaloj.\nLa distribuado de tiuj fonemoj ofte estas neantau\u0306videbla, aliflanke, en eksterlandaj prunteprenoj kaj nomvortoj.\nEn tiaj vortoj, [c], [\u025f], kaj [l] ofte okazas kun bus\u0302malantau\u0306aj vokaloj: [37]"}, {"text_idx": "#000031", "text": "La vokaloj de la turka lingvo estas, en sia alfabeta sinsekvo, \u27e8a\u27e9, \u27e8e\u27e9, \u27e8 I \u27e9, \u27e8i\u27e9, \u27e8o\u27e9, \u27e8o\u0308\u27e9, \u27e8u\u27e9, \u27e8u\u0308\u27e9.\nLa turka vokalsistemo povas esti konsiderita kiel esti tridimensia, kie vokaloj estas karakterizitaj per kiel kaj kie ili estas prononcitaj temigante tri gravajn ecojn:\nfronto kaj reen, rondeta kaj rondigita kaj vokalalteco [41] .\nVokaloj estas konfidencaj [\u00b1back], [\u00b1round] kaj [\u00b1high]."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La nuraj diftongoj en la lingvo estas trovitaj en pruntvortoj kaj povas esti kategoriigitaj kiel regresaj diftongoj kutime analizite kiel sekvenco de /j/ kaj vokalo."}, {"text_idx": "#000033", "text": "(Foto prenite dum la 28-a Istanbul Maratono en 2006) turko estas aglutina lingvo kie serioj de sufiksoj estas aldonitaj al la tigo vorto;\nvokala harmonio estas fonologia procezo kiu certigas glatan fluon, postulante la malplej kvanton de bus\u0302a movado kiel eble.\nVokala harmonio povas esti rigardita kiel procezo de asimilado, per kio sekvi vokalojn akceptas la karakterizaj\u0302ojn de la antau\u0306iradvokalo.\nPovas esti utile pensi pri turkaj vokaloj kiel du simetriaj aroj: la undotteita (, I, o, u) kiuj estas c\u0302iuj bus\u0302malantau\u0306aj vokaloj, prononcita c\u0302e la dorsa flanko de la bus\u0302o;\nkaj la e-punktita (e, mi, O\u0308, U\u0308) vokaloj kiuj estas prononcitaj c\u0302e la fronto de la bus\u0302o.\nLa loko kaj maniero de artikulacio de la vokaloj determinos kiun padronon de vokala harmonio vorto adoptos.\nLa padrono de vokaloj estas montrita en la tabelo supre."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Gramatikaj afiksoj havas \"kameleon-similan kvaliton\", [46] kaj obeas unu el la sekvaj padronoj de vokala harmonio:"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Preskau\u0306, la duobla padrono (ankau\u0306 referita c\u0302ar la e-speco vokala harmonio) signifas tion en la medio kie la vokalo en la vorto tigo estas formita en la antau\u0306parto de la bus\u0302o, ke la sufikso prenos la e-formo, dum se g\u0302i estas formita en la malantau\u0306o g\u0302i prenos la formon.\nLa kvarobla padrono (ankau\u0306 nomita la i-speco) respondecas pri preterpasado same kiel por fronto/dorso.\nLa sekvaj ekzemploj, surbaze de la kopulo - dir 4 (\" [g\u0302i] estas\"), ilustras la principojn de i-speca vokala harmonio en praktiko:\nTu\u0308rkiye'dir (\"g\u0302i estas Turkio\"), [49] kap\u0131d\u0131r (\"g\u0302i estas la pordo\"), sed gu\u0308ndu\u0308r (\"g\u0302i estas la tago\"), paltodur (\"g\u0302i estas la mantelo\")."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ekzistas pluraj esceptoj al la vokalharmoniaj reguloj, kiuj povas esti kategoriigitaj jene:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "La trafiksigno en la foto supre ilustras plurajn da tiuj ecoj:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "indig\u0302ena kunmetaj\u0302o kiu ne obeas vokalan harmonion:\nOrta+ko\u0308y (\"meza vilag\u0302o\" - loknomo)\npruntvorto ankau\u0306 malobservante vokalan harmonion:\nviiadu\u0308k (< franca viaduc \"viadukto\")\nla psedsufikso - mi 4 harmoniante kun la fina vokalo (kaj moligante la k per kongrua alterno):\nviiadu\u0308g\u0306u\u0308 [ citaj\u0302o bezonita ]"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Streso estas kutime sur la lasta silabo en la plej multaj radikvortoj.\nEsceptoj inkludas iun sufikson kombinaj\u0302oj kaj pruntvortojn, precipe de la itala kaj la greka, same kiel interjekcioj, certaj demandovortoj, adverboj (kvankam ne adjektivoj funkciantaj kiel adverboj), kaj multajn proprajn nomojn.\nDum la diritaj pruntvortoj estas kutime emfazitaj sur la antau\u0306lasta silabo ( [\u026bo\u02c8kanta] lokanta \"restoracio\" au\u0306 [is\u02c8cele] iskele \"kajo\"), la streso de propraj nomoj estas malpli antau\u0306videbla ( [is\u02c8tanbu\u026b] I\u0307stanbul, [\u02c8a\u014bka\u027ea] Ankaro) vidas Sezer-streson."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Turko havas du grupojn de frazoj: vortaj kaj nominalaj frazoj.\nKoncerne vortan frazon, la predikato estas finhava verbo, dum la predikato en nominala frazo havos au\u0306 neniun malkas\u0302an verbon au\u0306 verbon en la formo de la kopul ol au\u0306 y (variaj\u0302oj de \"estu\").\nEkzemploj de ambau\u0306 ricevas malsupre:"}, {"text_idx": "#000043", "text": "La du grupoj de frazoj havas malsamajn manierojn formi negacio.\nNominala frazo povas esti neita kun la aldono de la vorto deg\u0306il, ekzemple la frazo supre ig\u0302us Necla og\u0306retmen deg\u0306il (Necla ne estas instruisto).\nTamen, la vorta frazo postulas la aldonon de negativa sufikso me al la verbo (la sufikso venas post la tigo sed antau\u0306 la tempo):\nNecla okula gitmedi (Necla ne faris iri al lernejo)."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Koncerne vortan frazon, demanda morfemmejl. estas aldonita al la fino de la frazo kaj staras sole, ekzemple Necla okula gitti mi?\n(C\u0302u Necla iris al lernejo?\nKoncerne nominalan frazon, tiam la mejl. venas post la predikato sed antau\u0306 la persona fino, tiel ekzemple Necla, siz og\u0306retmen misiniz?\n(Necla, c\u0302u vi estas instruisto?\nuzante la formalan formalan du-personan pluralon)."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Vortordo en simplaj turkaj frazoj estas g\u0302enerale subjekt-objekt-verba, kiel en la korea kaj la latina, sed male al la angla, por vortaj frazoj kaj subjekto-predikato por nominalaj frazoj.\nTamen, c\u0302ar turko posedas kaz-markadan sistemon, kaj la plej multaj gramatikaj rilatoj estas montritaj uzante morfologiajn signojn, ofte la SOV-strukturo malpliigis signifon, fakte kiun g\u0302i povas esti konsiderita Pragmatic Word Order-speco de lingvo, unu kiu ne dependas de vortordo por gramatikaj celoj.\nDum la baza vortordo en turko estas firme SOV, la vortordo povas varii en specialaj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pripensu la sekvan simplan frazon kiu montras ke la fokuso en turko estas sur la elemento kiu tuj antau\u0306as la verbon [56] :"}, {"text_idx": "#000047", "text": "La postpredikatpozicio signifas kio estas referita kiel foninformo en Turkish-informoj kiu estas supozita esti konata al kaj la parolanto kaj la au\u0306skultanto, au\u0306 informoj kiu estas inkludita en la kunteksto.\nPripensu la sekvajn ekzemplojn: [53]"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ekzistas iu debato inter lingvistoj c\u0302u turko estas subjekt-elstara (kiel angla) au\u0306 tem-elstara (kiel japana kaj korea) lingvo, kun lastatempa stipendiimplicado ke g\u0302i estas efektive kaj submetata kaj tem-elstara.\nTio havas rektajn implicojn por vortordo kiam estas eble ke la subjekto estus inkludita en la verbo-frazo en turko.\nPovas ekzisti S/O-inversio en frazoj kie la temo gravegas ol la subjekto."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Turko estas aglutina lingvo kaj ofte uzoj fiksas, kaj specife sufiksojn, au\u0306 finojn.\nUnu vorto povas havi multajn afiksojn kaj tiuj ankau\u0306 povas esti uzitaj por krei novajn vortojn, kiel ekzemple kreado de verbo de substantivo, au\u0306 substantivo de vorta radiko (vidu la sekcion sur vortfarado).\nLa plej multaj afiksoj indikas la gramatikan funkcion de la vorto.\nLa nuraj indig\u0302enaj prefiksoj estas aliteraciaj intensigaj silaboj uzitaj kun adjektivoj au\u0306 adverboj: ekzemple s\u0131ms\u0131cak (\"boligante varman\"< s\u0131cak) kaj masmavi (\"klarblua\"< mavi)."}, {"text_idx": "#000050", "text": "La ampleksa uzo de afiksoj povas kau\u0306zi longajn vortojn, ekz. c\u0327ekoslovakyal\u0131las\u0327t\u0131ramad\u0131klar\u0131m\u0131zdanm\u0131s\u0327s\u0131n\u0131zcas\u0131nan, signifante \"ke J\u0302us- kiel you aro menciita esti unu de those tio ni ne povis sukcesi transformi al c\u0302eh\u0302oslovako\".\nDum tiu kazo estas elpensitaj, longaj vortoj ofte okazas en normala turko, kiel en tiu titolo de gazeta nekrologokolono:\n\"Tiujn de nia numero kun kiu ni ne povas inters\u0302ang\u0302i la salutojn de la sezono\").\nAlia ekzemplo povas esti vidita en la fina vorto de tiu titolo de la reta turka Spelling Guide ( I\u0307mla\u0302 K\u0131lavuzu):\nDilde birlik, ulusal birlig\u0306in vazgec\u0327ilemezlerindendir (\"Unueco en lingvo estas inter la indispensable'oj [liveri-enirpermesilo-Impot-Plur-PossS3-Abl-kopulo] de nacia Unueclingva unueco estas sinuso kiel non de nacia unueco\")."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ekzistas neniu difinita artikolo en turko, sed certeco de la objekto estas implica kiam la akuzativa fino estas utiligita (vidu malsupre).\nTurkaj substantivoj malkreskas prenante kazfinojn.\nEkzistas ses substantivkazoj en turko, kun c\u0302iuj finoj sekvantaj vokalan harmonion (montritan en la tabelo utiligante la stenografan supermanuskriptonotacion.\nMultnombro signo - ler 2 tuj sekvas la substantivon antau\u0306 iu kazo au\u0306 aliaj afiksoj (ekz. ko\u0308ilerin \"de la vilag\u0302oj\")."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La akuzativsigno estas uzita nur por definitivaj objektoj;\nkomparu (bir) ag\u0306ac\u0327 go\u0308rdu\u0308k \"kiun ni vidis al arbo\" kun ag\u0306ac\u0131 go\u0308rdu\u0308k \"ni vidis la arbon\".\nMultnombrosigno - ler 2 estas g\u0302enerale ne uzita kiam klaso au\u0306 kategorio estas signifitaj:\nag\u0306ac\u0327 go\u0308rdu\u0308k povas same bone signifi \"ke ni vidis arbojn [kiel ke ni piediris tra la arbaro]\" - kontraste al ag\u0306ac\u0327lar\u0131 go\u0308rdu\u0308k \"ni vidis la arbojn [koncernaj]\"."}, {"text_idx": "#000053", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La deklinacio de ag\u0306ac\u0327 ilustras du gravajn ecojn de turka fonologio: konsonantasimilado en sufiksoj ( ag\u0306ac\u0327tan, ag\u0306ac\u0327ta ) kaj esprimado de finaj konsonantoj antau\u0306 vokaloj ( ag\u0306ac\u0131n, ag\u0306aca, ag\u0306ac\u0131 )."}, {"text_idx": "#000054", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Plie, substantivoj povas preni sufiksojn kiuj asignas personon: ekzemple - imiz 4, \"nia\".\nKun la aldono de la kopulo (ekzemple - im 4, \"I a.m.\") kompletaj frazoj povas esti formitaj.\nLa demanda partiklomejl. 4 tuj sekvas la vorton estante pridubita:"}, {"text_idx": "#000055", "text": "La turkaj personaj pronomoj en la nominativo estas monto (1s), sen (2s), o (3s), komerco (1pl), siz (2pl, au\u0306 formala/g\u0302entila 2s), kaj onlar (3pl).\nIli estas malkreskitaj regule kun kelkaj esceptoj:\nkaj la oblikvaj formoj de o uzas la radikon sur.\nC\u0302iuj aliaj pronomoj (refleksiva kendi) estas malkreskitaj regule."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Du substantivoj, au\u0306 al grupoj de substantivoj, povas esti aligitaj en c\u0302iu el ambau\u0306 de du manieroj:"}, {"text_idx": "#000058", "text": "definitiva (posedema) kunmetaj\u0302o ( belirtiliskotc\u0302aplamao).\nTu\u0308rkiye'nin sesi \"la voc\u0302o da Turkio (radiostacio)\": la voc\u0302o apartenante al Turkio.\nC\u0302i tie la rilato estas montrita per genitivo finig\u0302anta - en 4 aldonis al la unua substantivo;\nla dua substantivo havas la tripersonan sufikson de posedo - (s) mi 4.\nindefinite (qualifying) compound (belirtisiz tamlama). E.g. Tu\u0308rkiye Cumhuriyeti \"Turkey-Republic[64] = the Republic of Turkey\": not the republic belonging to Turkey, but the Republic that is Turkey. Here the first noun has no ending; but the second noun has the ending -(s)i4 - the same as in definite compounds.[citation needed]"}, {"text_idx": "#000059", "text": "La sekva tablo ilustras tiujn principojn.\nEn kelkaj kazoj la eroj el la kunmetaj\u0302oj estas sin kunmetaj\u0302oj;\npor klareco tiuj duavicaj kunmetaj\u0302oj estas markitaj kun [kvadratkrampoj].\nLa sufiksoj implikitaj en la ligado estas emfazitaj.\nNotu ke se la dua substantivgrupo jam havis psedsufikson (c\u0302ar g\u0302i estas kunmetaj\u0302o flank itself), neniu plu sufikso estas aldonita."}, {"text_idx": "#000060", "text": "C\u0302ar la lasta ekzemplo montras, la kompetentiga esprimo povas esti substantiva frazo prefere ol substantivo au\u0306 substantivgrupo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ekzistas tria maniero interligi la substantivoj kie ambau\u0306 substantivoj prenas neniujn sufiksojn ( tak\u0131s\u0131z skotc\u0302aplamao).\nTamen, en tiu kazo la unua substantivo funkcias kiel adjektivo, [70] ekz. Demir kap\u0131 (ferpordego), Elma ianak (\"pomvango\", t.e. rug\u0302a vango), ko\u0308mu\u0308r go\u0308z (\"karbokulo\", t.e. kolorokulo):"}, {"text_idx": "#000063", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Verboj"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ili povas farig\u0302i negativaj, eblaj (\"povas\"), au\u0306 impotential (\"povas ne\").\nKrome, turkaj verboj montras tempon ( nunan, pasinteco, estonteco, kaj aoristo), etoson ( kondic\u0302an, nerefuteblan, inferencan, necesitative, kaj optativo), kaj aspekton.\nNegacio estas esprimita per la infikso - me2- tuj sekvante la tigon."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Almost all Turkish verbs are conjugated in the same way, most notable exception being the irregular and defective verb i-, the Turkish copula (corresponding to English to be), which can be used in compound forms (the shortened form is called an enclitic): Gelememis\u0327ti = Gelememis\u0327 idi = Gelememis\u0327 + i- + -di.[citation needed]"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ekzistas 9 kuracherbo kaj 20 kunmetitaj tempoj en turko.\n9 simplaj tempoj estas simpla pasinteco ( di'li gec\u0327mis\u0327), inferenca pasinteco ( mis\u0327'li gec\u0327mis\u0327), nuna kontinua, simpla nuna (aoristo), estonteco, deziras, postulo, necesitative (\"nepraj\u0302o\") kaj ordon.\nEkzistas tri grupoj de kunmetaj\u0302formoj.\nRakonto ( migrijeso) estas la travivita pasinteco de c\u0302i-supraj formoj (krom komando), onidiro ( rivaiet) estas la netravivita pasinteco da c\u0302i-supraj formoj (krom inferenca pasinteco kaj komando), kondic\u0302a deziro ( kos\u0327ul) estas la kondic\u0302a formo de la unuaj kvin bazaj tempoj.\nEn la ekzemplo sub la dua-persona singularo de la verbo git (\"iri\") estas montrita."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Ekzistas ankau\u0306 tielnomitaj kombinitaj verboj, kiuj estas kreitaj aldonante certajn verbojn (kiel bil au\u0306 ver) al la tigo de la verbo.\nG\u0302i estas la ekvivalento de anglaj helpverboj \"kapablaj al\", \"povas\" au\u0306 \"povas\".\nVer estas la rapideco, kal estas la eterneco kaj iaz estas la aliro- (\"preskau\u0306\") humoroj.\nTiel dum gitin estas \"vi iris\", gidebildin estas \"vi povis iri\" kaj gidiverdin estas \"vi iris rapide\".\nLa tempoj de la kombinitaj verboj estas la sama kiel la aliaj verboj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Turkaj verboj havas atribuajn formojn, inkluzive de nuna (kun la finanta - en2), estonta ( - ecek2), nerekta/inferenca pasinteco ( - mis\u0327 4), kaj aoriston ( - er2 au\u0306 - Ir 4).\nTiuj formoj povas funkcii kiel au\u0306 adjektivoj au\u0306 substantivoj:\noinamaian c\u0327okuklar \"infanoj kiuj ne s\u0302ajnigas esti\", oinamaianlar \"tiuj kiuj ne ludas\";\nokuriazar \"leganto-verkisto = klera\", okuriazarlar \"literates\"."}, {"text_idx": "#000069", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La plej grava funkcio de atribuaj verboj devas formi modifantajn frazojn ekvivalentajn al la relativaj propozicioj trovitaj en la plej multaj eu\u0306ropaj lingvoj.\nLa atribuaj formoj uzitaj en tiuj konstruoj estas la estonteco ( - ecek2) kaj pli ag\u0302a formo ( - dik 4), kiu kovras kaj nunan kaj preter signifoj.\nLa uzo da tiuj \"personaj au\u0306 relativaj participoj\" estas ilustrita en la sekva tabelo, en kiu la ekzemploj estas prezentitaj lau\u0306 la kazo kiu estus vidita en la ekvivalento anglan relativan propozicion."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Plej malfrua 2010 eldono de Bu\u0308yu\u0308k Tu\u0308rkc\u0327e So\u0308zlu\u0308k ( Great Turkish Dictionary), la oficiala vortaro de la turka lingvo publikigita fare de turka Language Association, enhavas 616,767 vortojn, esprimojn, esprimojn kaj substantivojn."}, {"text_idx": "#000071", "text": "La eldono (2005) de Gu\u0308ncel Tu\u0308rkc\u0327e So\u0308zlu\u0308k, la oficiala vortaro de la turka lingvo publikigita fare de turka Language Association, enhavas 104,481 vortojn, de kiuj proksimume 86% estas turkaj kaj 14% estas de fremda origino.\nInter la plej signifaj eksterlandaj kontribuantoj al turka vortprovizo estas arabaj, la franca, la persa, la itala, la angla, kaj la greka."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Turkan grandskale uzas aglutinon por formi novajn vortojn de substantivoj kaj vortajn tigojn.\nLa plimulto de turkaj vortoj originas de la apliko de derivaj\u0302osufiksoj g\u0302is relative malgranda aro de kernvortprovizo."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Turko obeas certajn principojn kiam g\u0302i venas al sufiksigo.\nLa plej multaj sufiksoj en turko havos pli ol unu formon, dependi de la vokaloj kaj konsonantoj en la radikaj- vokalharmoniaj reguloj uzos;\nkonsonant-komencaj sufiksoj sekvos la esprimitan/senvoc\u0302an kvaliton de la konsonanto en la fina unuo de la radiko;\nkaj koncerne vokal-komencajn sufiksojn kroma konsonanto povas esti enigita se la radiko finig\u0302as en vokalo, au\u0306 la sufikso povas perdi sian komencan vokalon.\nEkzistas ankau\u0306 deviga ordo de afiksado de sufiksoj- kutime de dikfingro, derivaj\u0302osufiksoj antau\u0306as inflektional sufiksojn kiuj estas sekvitaj per clitic'oj, kiel povas esti viditaj en la ekzemplodoni de vortoj derivitaj de substantiva radiko malsupre:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Alia ekzemplo, komencante de vorta radiko:"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Novaj vortoj ankau\u0306 estas ofte formitaj kunmetante du ekzistantajn vortojn en nova, kiel en la germana.\nKunmetaj\u0302oj povas esti de du tipoj- nudaj kaj (s) mi.\nLa nudaj kunmetaj\u0302oj, kaj substantivoj kaj adjektivoj estas efike du vortoj apudmetitaj sen la aldono de sufiksoj al ekzemple la vorto por amatinkizarkadas\u0327 ( kiz+arkadas\u0327) au\u0306 nigrapipra karabiber ( kara+biber).\nKelkaj ekzemploj de kunmetaj\u0302vortoj ricevas malsupre:"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Tamen, la plimulto de kunmetaj\u0302vortoj en turko estas (s) mi kunmetaj\u0302oj, kio signifas ke la dua vorto estos markita per la tria-persona psedsufikso.\nKelkaj tiaj ekzemploj ricevas en la tabelo malsupre (noto vokalharmonio):"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Turko estas skribita uzante latinan alfabeton lanc\u0302itan en 1928 fare de Atatu\u0308rk por anstatau\u0306igi la otomanan turkan alfabeton, version de pers-araba alfabeton.\nLa otomana alfabeto markis nur tri malsamajn vokalojn - longan a\u0304, u\u0304 kaj i\u0304 - kaj inkludis plurajn redundajn konsonantojn, kiel ekzemple variaj\u0302oj de z (kiuj estis distingitaj en araba sed ne en turko).\nLa preterlaso da mallongaj vokaloj en la araba manuskripto estis postulita igi g\u0302in precipe malracia por turko, kiu havas ok vokalojn."}, {"text_idx": "#000078", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La reformo de la manuskripto estis grava pas\u0302o en la kulturaj reformoj de la periodo.\nLa tasko de preparado de la nova alfabeto kaj selektado de la necesaj modifoj por sonoj specifaj por turko estis konfidita al Language Commission kunmetita de eminentaj lingvistoj, akademiuloj, kaj verkistoj.\nLa enkonduko de la nova turka alfabeto estis apogita fare de publikedukaj centroj malfermitaj c\u0302ie en la lando, kunlaboro kun eldonfirmaoj, kaj instigo fare de Atatu\u0308rk mem, kiu turneis la landon instruante la novajn leterojn al publiko.\nKiel rezulto, ekzistis rimarkinda pliig\u0302o en legopovo de siaj originaj Trimondo-niveloj."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La latina alfabeto estis petita al la turka lingvo pri instruaj celoj ec\u0302 antau\u0306 la 20-ajarcenta reformo.\nKazoj inkludas 1635 latin-albanan vortaron de Frang Bardhi, kiu ankau\u0306 integrigis plurajn diraj\u0302ojn en la turka lingvo, kiel apendico al sia laboro (ekz. Almaj agatsdan Irakoduschamaj [84] - \"pomo ne ig\u0302as malproksima de sia arbo\")."}, {"text_idx": "#000081", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La turka alfabeto konsistas el 29 leteroj (q, x, w preterlasis kaj c\u0327, s\u0327, g\u0306, I, O\u0308, U\u0308 aldonis);"}, {"text_idx": "#000082", "text": ", b, c, c\u0327, d, e, f, g, g\u0306, h, I, mi, j, k, l, m, n, o, O\u0308, p, r, s, s\u0327, t, u, U\u0308, v, y, kaj z (Noto tiu kapitalo de mi estas I\u0307 kaj minusklo I estas I."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La specife turkaj leteroj kaj literumoj priskribitaj supre estas ilustritaj en tiu tabelo:"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Dostlar Beni Hat\u0131rlas\u0131n de As\u0327\u0131k Veysel S\u0327at\u0131rog\u0306lu (1894-1973), amkantisto kaj altagrade rigardis poeton en la turka homa literatur tradicio."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En la turka provinco de Giresun, la lokuloj en la vilag\u0302o de Kus\u0327ko\u0308y komunikis uzi fajfitan version de turko dum pli ol 400 jaroj.\nLa regiono konsistas el serio de profundaj valoj kaj la nekutima reg\u0302imo de komunikado enkalkulas konversacion super distancoj de g\u0302is 5 kilometroj.\nTurkaj au\u0306toritatoj taksas ke ekzistas dau\u0306re proksimume 10,000 homoj uzante la fajflingvon.\nTamen, en 2011 Unesko trovis susuranta turko por esti forvelkanta lingvo kaj inkludis g\u0302in en g\u0302ia netus\u0302ebla kulturhereda listo.\nEkde tiam la loka edukestraro lanc\u0302is g\u0302in kiel kurso en lernejoj en la regiono, esperante revivigi g\u0302ian uzon."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Studo estis farita fare de germana sciencisto de origino Onur Gu\u0308ntu\u0308rku\u0308n en Ruhr University, observante 31 \"parolantojn\" de kus\u0327 Dilo de Kus\u0327ko\u0308y (au\u0306 la lango de birdo kiam la lingvo estas vokita loke), kaj li trovis ke la fajflingvo spegulis la vortfaradan kaj sintaksan strukturon de turka lingvo."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Listo de anglaj vortoj de turklingva origino"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Antau\u0306historio de Anatolio & Trakio"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Malvenko kaj dissolvo Dua Konstitucia Epoko"}, {"text_idx": "#000096", "text": "La turka lingvo (Tu\u0308rkc\u0327e au\u0306 Tu\u0308rk dili) estas la lingvo parolata de turkoj, popolo kiu c\u0302efe log\u0302as en Anatolio, duoninsulo inter la Nigra Maro kaj la Mediteraneo (turke: \u0308Blanka Maro \u0308). G\u0302i estas la oficiala s\u0302tata lingvo de Turkio kie oni parolas ekde la Mezepoko, kiam la turkoj devenaj de Centra Azio instalig\u0302is en Anatolio, kiu tiam estis parto de la Bizanca Imperio."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La plejmulto de turkoj estas turkianoj, sed ekzistas historiaj turkaj komunumoj ankau\u0306 en Bulgario (kie la lingvo g\u0302uas ian s\u0302tatan agnoskon) kaj Kipro (kie g\u0302i estas oficiala same kiel la greka, krom ke g\u0302i estas la oficial lingvo de la memproklamita Turka Respubliko Norda Kipro), kaj modernaj komunumoj da turkaj migrintoj en multaj landoj de okcidenta Eu\u0306ropo, precipe Germanio, kie ili instalig\u0302is dum la dua duono de la 20a jarcento. En kelkaj balkaniaj zonoj oni parolas varianton konata kiel otomana turka (Osmanl\u0131 Tu\u0308rkc\u0327esi), kiu montras diferencojn rilate al la turka de Turkio. Inverse kelkaj turkianoj parolas aliajn lingvojn, kiel ekzemple la araba, kaj zazag\u0302i kaj kurmang\u0302i (la kurda)."}, {"text_idx": "#000098", "text": "La turka (tu\u0308rkc\u0327e) estas ano de la lingva familio de la turkeca lingvaro kun c\u0302irkau\u0306 200 milionoj da parolantoj en Azio kaj Eu\u0306ropo. La geografia etendo de tiu familio ampleksas ekde la okcidento de C\u0302inio g\u0302is Balkanio. Tiu familio formas parton siavice de la branc\u0302o altaja de la iama grupo de ural-altajaj lingvoj. G\u0302iaj plej proksimaj parencoj inter tiuj estas la turkmena, tatara kaj azerbajg\u0302ana lingvoj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La turka estas aglutina lingvo, kiel la eu\u0306ska au\u0306 la japana, kaj tiele bazig\u0302as sur sistemo de afiksoj aldoneblaj al la radiko de la vortoj kiuj permesas esprimi grandan kvanton de signifoj kun malmultaj vortoj. La turka uzas preskau\u0306 nur sufiksojn. Ties morfologio apenau\u0306 havas esceptojn kaj g\u0302i estas tre regulema. Ne ekzistas la gramatika genro. La sintaksa ordo estas Subjekto Objekto Verbo; temas pri lingvo de fina kerno, uzas postpoziciojn (tiuj tendencoj estaskunhavataj ankau\u0306 de la eu\u0306ska au\u0306 de la japana, kvankam ne estas filogenetika rilato kun tiuj lingvoj)."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Bu\u0308tu\u0308n insanlar hu\u0308r, haysiyet ve haklar bak\u0131m\u0131ndan es\u0327it dog\u0306arlar. Ak\u0131l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine kars\u0327\u0131 kardes\u0327lik zihniyeti ile hareket etmelidirler."}, {"text_idx": "#000103", "text": "C\u0302iuj homaj estaj\u0302oj naskig\u0302is liberaj kaj egalaj lau\u0306 digno kaj rajtoj kaj, havantaj racion kaj konsciencon, devas agi unuj kun aliaj lau\u0306 spirito de frateco."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La turka lingvo apartenas al la subgrupo de la oguzaj lingvoj, kiu inkludas la gagauzan kaj la azerbajg\u0302anan. La oguzaj lingvoj formas la subgrupon plej sudokcidentan de la tjurka lingvaro, nome familio de lingvoj kiu enhavas pli ol tridek lingvojn vivantajn parolantajn tra Orienta Eu\u0306ropo, Centra Azio kaj Siberio. Kelkaj lingvistoj lokigas la tjurkajn lingvojn ene de la granda familio de la altajaj lingvoj. C\u0302irkau\u0306 40 % de la totalo de parolantoj de tjurkaj lingvoj estas gepatraj parolantoj de la turka lingvo. La karakteroj de la turka, kiel la vokala harmonio, aglutineco kaj manko de gramatika genro estas universalaj ene de kaj la tjurkaj kaj la altajaj lingvoj. Ekzistas alta grado de reciproka interkomprenado inter la turkaj kaj aliaj oguzaj lingvoj, inklude la turkmenan, la azerbajg\u0302anan, la kas\u0302gajan, la gagauzan kaj la gagauzturkan de Balkanio."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Oni uzas latinan abocon kun literoj diakritaj (kiel la plimulto de la latinskribaj lingvoj, ankau\u0306 Esperanto) ekde la regado de Mustafa Kemal Atatu\u0308rk, la unua estro de la moderna turka s\u0302tato. Oni uzis diversajn skribsistemojn por la turka lingvo. Dum la Otomana Imperio, estis uzata modifita araba alfabeto, ekde la 13a jarcento g\u0302is la 1920-aj jaroj. Mustafa Kemal ankau\u0306 fondis la turkan lingvan instituton, kiu celis \"turkigi\" la lingvon, malpliigante la uzadon de arabaj radikoj, kaj kreante nov-vortojn. Tiu klopodo enkadrig\u0302is ene de variaj iniciatoj por okcidentigi la landon kaj kontribui al ties modernigo."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La turka alfabeto havas 29 literojn:"}, {"text_idx": "#000107", "text": "A, a (Ofte skribata a\u0302 en la pruntitaj vortoj.) [\u0251\u031f]\nG\u0306, g\u0306 [\u0270], [j] post e, i, o\u0308, u\u0308 (Silabofine, g\u0302i plidau\u0306rigas la antau\u0306an vokalon.)"}, {"text_idx": "#000108", "text": "q, w, kaj x ne uzig\u0302as en la turka alfabeto; j uzig\u0302as nur en fremdaj vortoj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Same kiel c\u0302e la suoma, la japana, au\u0306 esperanto, ankau\u0306 la gramatiko de la turka estas alglua. Oni formas vortojn per kunmeto de radikoj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Multas postafiksoj, kaj ili plejparte estas paraj, do \u0308-lar \u0308 (e-o: \u0308-j \u0308) povas esti -lar au\u0306 -ler, depende de la antau\u0306a vokalo. Tio estas, vokaloj en la turka estas \u0308agordaj \u0308 - estas kvar bus\u0302aj (au\u0306 malvastaj) vokaloj, kaj kvar gorg\u0302aj (au\u0306 vastaj) vokaloj, kaj malofte miksig\u0302as bus\u0302ajn (e, i, o\u0308, u\u0308) kaj gorg\u0302ajn vokalojn (a, \u0131, o, u). ekz.: arkadas\u0327lar, O\u0308zellikler."}, {"text_idx": "#000111", "text": "La vokalharmonio ekzistas en du variaj\u0302oj; nome tiel nomata malgranda vokalharmonio kun s\u0302ang\u0302ig\u0302o inter \"a\" kaj \"e\", ekz. \"-da\" kaj \"-de\" por la lokativo kaj tiel nomata granda vokalharmonio kun s\u0302ang\u0302ig\u0302o inter \"i\", \"\u0131\", \"u\" kaj \"u\u0308\", ekz. en la finaj\u0302o de la akuzativo: \"-(y)\u0131\", \"-(y)i\", \"-(y)u\" kaj \"-(y)u\u0308\"."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Krome estas konsonanta agordo inter unuflanke voc\u0302aj (b, c, d, g, g\u0306, j, l, m, n, r, v, y, z), kaj aliflanke senvoc\u0302aj (c\u0327, f, h, k, p, s, s\u0327, t) konsonantoj. Tiel diratas tu\u0308rkc\u0327e (=en turka lingvo) sed frans\u0131zca (=en franca lingvo), c\u0302ar la senvoc\u0302a c\u0327 pr. c\u0302) agordig\u0302as kun la senvoc\u0302a k, kaj la bus\u0302a e kun u\u0308; malsame la voc\u0302a c (pr. g\u0302) agordig\u0302as kun la voc\u0302a z kaj la gorg\u0302aj vokaloj a kun \u0131."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La turka lingvo havas ses kazojn, nome nominativon, genitivon, dativon, akuzativon, lokativon kaj ablativon, kies finaj\u0302oj sekvas post eventuale metata finaj\u0302o de la pluralo (-lar au\u0306 -ler). La finaj\u0302o sekvas la jenan skemon:"}, {"text_idx": "#000115", "text": "C\u0302e personaj nomoj oni disigas la nomon disde la kazfinaj\u0302o per apostrofo, jene Adem'in \"de Adamo\"."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Ekzemplo de parolata turka lingvo:"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Nas\u0131ls\u0131n, can\u0131m? Seni c\u0327ok o\u0308zledik, nereye gittin?"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Kiel vi, kara mia? Vin tre sopiris ni, kien iris vi?"}]