[{"text_idx": "#000000", "text": "En 1994, post forta tertremo, la Usona urbo LA estis sen elektro. Estis duono post la kvara matene, do la urbanoj estis vekitaj de la s\u0302oko. Kiam ili rigardis eksteren, ili vidis ion, kion la urbo ne vidis dum longa tempo. Sen la lumpoluo de miloj da stratlanternoj, la c\u0302ielo estis nigra kaj kovrita de steloj. Homoj rigardis supren kaj vidis longan, arg\u0302entan nuben de lumo kaj telefonis al la sonora numero. Kion ili ne sciis estas ke ili rigardis la Laktan Vojon, la galaksio al kiu nia sunsistemo apartenas. En epoko de lumpoluo kaj elektronikaj tempiloj kaj navigaciiloj, homoj ofte ne plu rigardas la c\u0302ielon, sed spekti stelojn estas amuza, interesa kaj facila s\u0302atokupo."}, {"text_idx": "#000001", "text": "La c\u0302ielo ne aspektas same por c\u0302iuj. La distancoj inter steloj estas tiom granda ke ili relative apenau\u0306 movig\u0302as, sed la movig\u0302oj de la Tero draste s\u0302ang\u0302as tion kion oni vidas. La du movig\u0302oj kiuj plej intense influas la poziciojn de steloj estas la turnig\u0302o de la Tero c\u0302irkau\u0306 sian akson kaj la rondiro de la Tero C\u0302irkau\u0306 la Luno. Aliaj movig\u0302oj ja havas influon, sed nudukole tute ne rimarkeblas. La movig\u0302o c\u0302irkau\u0306 la Terakso estas kio kau\u0306zas ke c\u0302iuj c\u0302ielaj objektoj supreniras en la oriento kaj subeniras en la okcidento. C\u0302iuj steloj c\u0302irkau\u0306iras c\u0302iun tagon, kio signifas ke lia reapero dau\u0306ras proksimume 24 horojn. Ekzistas du punktoj kiuj ne sekvas tiun cirklon, pro tio ke ili estas rekte super la akso de la Tero. Tio estas pli malpli super la Nordaj kaj Sudaj polusoj, kio signifas ke oni vidas nur unu el la punktoj, nome la nordan se oni estas super la ekvatoro kaj la sudan kiam oni estas sub la ekvatoro. Ne tiom for de la norda punkto trovig\u0302as sufic\u0302e hela stelo. Tio estas simple pro bons\u0302anco kaj ne estas tia en la sudo. La stelo nomig\u0302as \u201dNorda Stelo\u201d (Polaris) kaj estis tre utila por navigacii."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Se oni sufic\u0302e longe fotas, oni vidas ke steloj rondiras c\u0302irkau\u0306 la Terakson"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Kiam oni ne jam havis kompasojn, oni povis nokte rigardi la stelojn kaj trovi la Nordan Stelon, kiu montris kie la nordo trovig\u0302as. Fari tion ne estas malfacila. Oni devas serc\u0302i la Grandan Ursinon (Ursa Major). La Granda Ursino estas granda konstelacio (bildo farita per konekti stelojn) kiu tre facile rekoneblas. Ofte nur la vosto de la ursino estas videbla, sed tiu tuj rekoneblas. Estas sep steloj en kiuj malsamaj kulturoj vidas malsaman figuron, sed ofte estas c\u0302aro, pato au\u0306 kulero. Kiam oni rigardas la plej eksterajn stelojn de la kvadrato kaj mense plilongigas la linion inter ili, oni vidas post kvinfoje tiu distanco la Nordan Stelon, kiu estas la plej hela stelo de la Malgranda Ursino (Ursa Minor). La punkto de la horizonto super kiu Polaris trovig\u0302as estas la Nordo! En la sudo oni estas malpli bons\u0302anca, pro tio ke oni ne havas \u201dSudan Stelon\u201d. Oni devas rekoni la konstelaciojn c\u0302irkau\u0306 la sudo kaj iomete diveni kie la sudo devus esti."}, {"text_idx": "#000004", "text": "^Oni facile trovas la Nordan Stelon sur la norda duonglobo se oni vidas la Grandan Ursinon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Se oni scias kie la nordo au\u0306 la sudo trovig\u0302as en la c\u0302ielo, oni povas tre facile serc\u0302i aliajn objektojn. C\u0302iuj steloj c\u0302irkau\u0306iras la fiksitan punkton super la akso de la Tero. Se stelo estas sufic\u0302e proksima al tiu punkto, g\u0302i nur rondiras en eta cirklo, kiu neniam tus\u0302as la horizonton. Tio signifas ke tiu stelo neniam subiras. Teorie la stelo estas do c\u0302iam en la c\u0302ielo, sed oni ne c\u0302iam vidas g\u0302in, pro tio ke la Suno estas multe tro hela dum la tago. Se oni mals\u0302altus la sunon tamen, au\u0306 se ne ekzistus atmosfero, oni povus vidi ke la stelo discipline obeas sian vojon. Iu kiu log\u0302as sur la alia duono de la globo rigardas la alian flankon de la Terakso, do kiujn stelojn oni vidas multe dependas de onia pozicio surtere. Oni povas vidi la c\u0302ielon kiel globo kun la Tero en la mezo. Ni vidas la enan flankon de tiu globo kaj kiel la akso de la Tero traboras g\u0302in. Same kiel surtere, oni povas dividi tiun globon je du duonoj per desegni cirklon en la meze inter tiuj polusoj. Tiu linio trovig\u0302as ekzakte super la ekvatoro kaj estas tau\u0306ge nomata \u201dC\u0302iela ekvatoro\u201d. Se oni starus sur la Norda poluso, la Norda stelo videblas preskau\u0306 rekte super oni kaj oni povas rigardi suben pli malpli g\u0302is la c\u0302iela ekvatoro, kiu tus\u0302as la horizonton. Ju pli suden oni vojag\u0302as, des pli de la suda duonglobo oni vidas, g\u0302is oni vidas ekzakte duonon de ambau\u0306 duonglobojn kiam oni staras sur la ekvatoro. Se oni dau\u0306re iras suden g\u0302is oni atingas la Sudan poluson, oni nur vidas la sudan duonglobon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kiujn stelojn oni vidas ankau\u0306 dependas de la tempo de la jaro. Kvankam la Tero c\u0302irkau\u0306iras la Sunon, ni vidas la Sunon movig\u0302i el nia perspektivo. Tio estas pro tio ke ni mem kunvojag\u0302as kun la Tero. La s\u0302ajnvojo de la Suno trairas (klasike) 12 konstelaciojn en ronda zono trans la c\u0302ielo, la zodiako. La pozicio de la Suno estas kio kreas la diferencon inter noktoj kaj tagoj, do ke g\u0302i s\u0302ajnmovig\u0302as influas kiuj steloj videblas kaj kiuj ne. Tial oni parolas pri vintraj konstelacioj kaj someraj konstelacioj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La rakonto c\u0302i-supre estas sufic\u0302e komplika kaj oni bezonas multe da tempo por alkutimig\u0302i al la malsamaj movig\u0302oj de la Tero kaj kiel tio influas tion, kion ni vidas. Felic\u0302e komencantoj, sed ankau\u0306 spertaj astronomoj havas aliron al diversaj iloj por faciligi la serc\u0302adon al la objekto kiun ili volas observi. Tio multe pli facilas ol mem fari la matematikon. Unu el la plej simplaj instrumentoj kiuj povas helpi onin fari tion estas planisfero."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Planisferoj estas malmultkostaj kaj facile uzeblaj"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Planisfero estas, ofte malmultkosta, simpla instrumento el papero au\u0306 plasto por trovi objektojn sen relativa movig\u0302o. Ili do tau\u0306gas por steloj, konstelacioj kaj kelkaj specialaj objektoj. Pro tio ke la videblas steloj multe dependas de onia pozicio surtere, planisferoj estas kreataj por specifaj zonoj c\u0302irkau\u0306 iu specifa latitudo (nordeco/sudeco). Ili konsistas el suba disko kun la datoj de la jaro kaj mapo de la c\u0302ielo kaj supra disko kun la horoj de la tago kaj netravidebla kovrilo, kiu kas\u0302as la stelojn kiujn oni ne povas vidi. Oni povas agordi g\u0302in per turni la supran diskon, g\u0302is la g\u0302ustaj horo kaj dato tus\u0302as unu la alian. Kutime la planisferon indikas la kompasdirektojn kaj la koordinatojn de c\u0302ielajn objektojn kaj la steloj estas konektitaj lau\u0306 la konstelacioj. Planisferoj estas tre bonaj iloj por impulsaj spektadoj au\u0306 komencantoj, sed granda malavantag\u0302o estas ke ili ne montras movig\u0302antajn objektojn kiel planedojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Por pli detalaj informoj oni povas uzi astronomian almanakon. Tio estas libro kun kalendaro, kiu listigas la vidindaj\u0302ojn por c\u0302iu nokto de la jaro. Ofte ili aldonas aldonajn informojn kiel diagramojn pri la movig\u0302oj de objektoj, fotojn de tio, kion oni povus vidi kaj g\u0302eneralajn klarigojn pri la objektoj kaj iliaj movig\u0302oj. Oni povas antau\u0306e krei precizajn planojn de kion oni volas observi kaj ankau\u0306 ricevas informojn pri aferoj kiujn oni ne vidas sur stelkarto au\u0306 planisfero, kiel planedoj au\u0306 eklipsoj. La malavantag\u0302o estas ke oni verkas almanakojn antau\u0306e, do neantau\u0306videblaj vidindaj\u0302oj kiel novaj kometoj au\u0306 supernovaoj ne povas enesti."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Pli moderna metodo estas uzi komputilajn au\u0306 pos\u0302telefonajn aplikaj\u0302ojn kiuj montras la c\u0302ielon kiel eble plej aktuale. Ofte oni povas agordi ilin lau\u0306 onia pozicio kaj la tempo. Ili estas interaktivaj, do oni povas mem esplori la c\u0302ielon kaj ofte uzi pli detalajn agordojn por ekhavi informojn kiuj simple tro ampleksus por libro. Ili enhavas konstelaciojn, la poziciojn de planedoj, eklipsojn kaj foje nebulojn kaj galaksiojn. Kelkaj ec\u0302 lasas oni agordi kian teleskopon oni uzas. Tiaj programoj estas tre utilaj kaj amuzaj, sed kompreneble oni ne tiom ludu per ili ke oni forgesas iri eksteren."}, {"text_idx": "#000012", "text": "C\u0302i tiel aspektas la interfaco de la konata programo \u201cStellarium\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Unu el la plej amuzaj kaj utilaj aferoj por fari kiam oni rigardas c\u0302ielen estas rekoni konstelacioj. Tiuj estas regionoj en la c\u0302ielo c\u0302irkau\u0306 bildo el steloj. La bildo konsistas el aro de steloj, kiujn oni povas mense ligi per linioj. Ekzistas 88 oficialaj konstelacioj nuntempe kaj multaj el ili estas tre maljunaj. Ili venas de la rakontoj de malnovaj kulturoj antau\u0306 multaj centoj da jaroj. Aliaj estas pli modernaj kaj nomataj lau\u0306 la instrumentoj kiujn s\u0302ipistoj uzis por esplori. Du ekzemploj de konstelacioj estas la Granda Ursino kaj la Malgranda Ursino, kiujn oni povas uzi por trovi la Nordan stelon, sed la c\u0302ielo estas plena je aliaj interesaj bildoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Inter la plej konataj konstelacioj estas tiuj de la zodiako. Ili estas la konstelacioj kiuj trovig\u0302as sur la ekliptiko, la s\u0302ajnorbito de la Suno. Temas pri S\u0302afo, Tau\u0306ro, G\u0302emeloj, Kankro, Leono, Virgo, Pesilo, Skorpio, Sagitario, Kaprikorno, Akvisto kaj Fis\u0302oj. Oficiale la Suno ankau\u0306 trairas la Serpentiston, sed tiu konstelacio klasike ne estis konsiderata parto de la zodiako. Multaj homoj ligas la konstelaciojn de la zodiako al la monatoj de la jaro kaj uzas la konstelacion ligitan al onia naskig\u0302tago por krei horoskopojn. Kvankam astronomoj ne kredas ke la konstelacio de onia naskig\u0302o iel influas onin, mem trovi g\u0302in en la c\u0302ielo ja estas amuza. Tio ne signifas ke oni iru eksteren la nokton de onia naskig\u0302tago. Pro tio ke onia konstelacio estas tiu, en kiu la Suno troveblas dum onia naskig\u0302tago, oni devas atendi c\u0302irkau\u0306 duonjaron g\u0302is la konstelacio aperos en la c\u0302ielo. Aldone, la akso de la Tero rondiras lau\u0306 cirklo. Tuta rondo dau\u0306ras c\u0302irkau\u0306 26000 jarojn, kio signifas ke la rilato inter monatoj kaj konstelacioj s\u0302ovig\u0302is je c\u0302irkau\u0306 unu monato."}, {"text_idx": "#000015", "text": "C\u0302i tiu mapo de montras la malsamajn konstelaciojn kun la ekliptiko kaj la galaksia ebeno"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Oriono estas videbla norde kaj sude kaj estas unu el la plej konataj kaj belaj konstelacioj. La figuro facile troveblas lau\u0306 la tri helaj steloj kiuj formas g\u0302ian zonon. Kun iom da bans\u0302anco, oni povas ec\u0302 distingi la nebulon de Oriono, granda nubaro el gaso en kiu novaj steloj naskig\u0302as. Lau\u0306 la antikvaj Grekoj, Oriono estis fortega c\u0302asisto. Geo (Patrino Tero) iam sendis grandan skorpion por ataki lin. Dum la batalo, li estas trafata per sago, pro fripono de malamiko, kaj mortis. Kiam li estis j\u0302etata sur la marbordon, lia korpo estis metita en la c\u0302ielon. Tiu mito klarigis la originon de la konstelacioj Oriono kaj Skorpio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Oriono kun facile rimarkebla zono kaj s\u0302ultroj"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kompreneble konstelacioj ne vere estas bestoj, herooj au\u0306 instrumentoj. Ili estas enkorpig\u0302oj de la perspektivoj de multaj kulturoj dum miljaroj, kiuj provis kompreni la mondon c\u0302irkau\u0306 si. Per modernaj teh\u0302nikoj, astronomoj povas tre precize mezuri distancojn de steloj, kio montras, ke steloj ene de konstelacio fakte tute ne estas proksimaj. Stelo povas esti miloble tiom for ol sia najbaro. Tio signifas ke konstelacioj neniel rekoneblas kiam oni rigardas ilin el alia angulo. Eble tio estas seniluziiga, sed almenau\u0306 ni povas taksi nin bons\u0302ancaj pro tio ke ni log\u0302as en la nura regiono en la universo kie la c\u0302ielo aspektas tiel, kiel la nia."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Oni diras ke oni rajtas silente fari deziron kiam oni vidas falantan stelon. Tiukaze sperta stelspektanto havas multan bons\u0302ancon, c\u0302ar falantaj steloj estas pli antau\u0306videblaj ol ili s\u0302ajnas. Ne ekzistas veraj falantaj steloj. Temas pri etaj rokoj kiuj trafas la atmosferon kaj ekbrilas pro la varmo kiun ili kreas. Tia lumfenomeno nomig\u0302as meteoro. Oni ne bezonas timi ilin tamen, c\u0302ar ili preskau\u0306 neniam sufic\u0302e grandas por atingi la surfacon de la tero. Fakte, miloj da kilogramoj da materio falas tra la atmosfero c\u0302iun jaron, sed nur kelkaj etaj s\u0302tonoj estas trovataj. Foje oni vidas hazardajn meteorojn, sed la granda plejparto videblas dum meteorfluoj. En specifaj regionoj c\u0302irkau\u0306 sia orbito, nia planedo trairas la s\u0302purojn de malnovaj kometoj, kiuj enhavas multe da polvo. Dum kelkaj tagoj la Tero estas konstante trafata, kio povas kau\u0306zi centojn da videblaj meteoroj. Ili estas preskau\u0306 c\u0302ie videblaj. Interese estas ke ili s\u0302ajne venas el unu punkto, la radianto. Tiu efiko kompareblas al tio, kion oni vidas kiam oni veturas tra neg\u0302o, kaj c\u0302iuj neg\u0302eroj s\u0302ajne venas el la sama punkto. Plej ofte oni nomas meteorfluon lau\u0306 la konstelacio en kiu la radianto troveblas."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kiam oni fotas dum longa tempo, c\u0302iuj meteoroj videblas samtempe. La radianto do estas facile trovebla"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Nia sunsistemo estas plena je planedoj el kiuj multaj videblas nudokule. La planedoj Merkuro, Venuso, Marso, Jupitero kaj Saturno jam estas dum miljaroj konataj. Ili aspektas kiel steloj, sed movig\u0302as sendepende. C\u0302iuj planedoj c\u0302irkau\u0306iras la Sunon en pli malpli la sama ebeno, kio signifas ke ili trovig\u0302as proksime al la ekliptiko. Oni povas trovi multajn informojn pri la pozicioj de la planedoj en almanako au\u0306 per la komputilo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Merkuro kaj Venuso c\u0302irkau\u0306iras la Sunon pli proksime ol la Tero. Tio signifas ke ili c\u0302iam trovig\u0302as proksime al la Suno. Pro tio ili nur videblas tuj antau\u0306 la supreniro, au\u0306 tuj post la subiro de la Suno. Venuso estas krom la Suno kaj la Luno la plej hela objekto en la c\u0302ielo kaj facile troveblas. Same kiel la Luno, la planedo nur estas parte luma. Tio nur veras por planedoj pli proksimaj al la Suno, pro tio ke oni c\u0302iam vidas la luman flankon de eksteraj planedoj. Kiam oni havas teleskopon kun bona sunfiltrilo, oni povas foje vidi Merkuro au\u0306 Venuso movig\u0302i trans la Suno. Tio nomig\u0302as tranzito kaj povas esti tre bela. Oni vidas la planedon kiel nigra disketo kiu malrapide movig\u0302as trans la multe pli granda stelo. Oni tamen neniam rigardu la Sunon sen protekti sin bone. Plej bonas observi la Sunon kun la helpo de sperta astronomo. Transitoj de Merkuro estas relative oftaj, kaj okazas c\u0302iujn kelkajn jarojn. Por la sekva tranzito de Venuso oni devos atendi g\u0302is la sekva jarcento, sed ankau\u0306 se g\u0302i ne preteriras la Sunon, g\u0302i tre belas."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Marso estas c\u0302irkau\u0306 duone tiom granda kiel la Tero kaj plej facile troveblas kiam g\u0302i proksimas al alia planedo au\u0306 stelo. Kiam oni bone rigardas, oni povas vidi ke la eta punkto estas iom rug\u0302a. Tial la planedo estas ofte nomata \u201dLa rug\u0302a planedo\u201d."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Jupitero kaj Saturno estas la gigantoj de nia sunsistemo. La gasplanedoj estas tre helaj kaj facile troveblas nudokule. Ju pli for planedo estas, despli malrapide g\u0302i c\u0302irkau\u0306iras la Sunon, kio signifas ke c\u0302i tiuj planedoj movig\u0302as tre malrapide. Jupitero foje estas nomata la \u201dJara planedo\u201d, pro tio ke g\u0302i estas en la sama zodiaka konstelacio dum pli malpli unu jaro. Per binokloj au\u0306 simpla teleskopo la gigantoj ig\u0302as ec\u0302 pli interesaj, c\u0302ar oni ne bezonas multkostajn instrumentojn por vidi detalojn. La kvar plej grandaj lunoj de Jupitero estas facile troveblaj kaj oni povas vidi ke c\u0302iutage iliaj relativaj pozicioj s\u0302ang\u0302ig\u0302as. La plej proksima luno, Io, nur bezonas c\u0302irkau\u0306 unu tago por rondiri! Sur la disko mem oni povas vidi, depende de kiom bonaj oniaj instrumentoj estas, rug\u0302ajn kaj helajn bendojn el gaso kaj la fama \u201dRug\u0302a Makulo\u201d, kiu fakte estas giganta s\u0302tormo. Saturno estas konata pro siaj belegaj ringoj. Temas pri nenombrebla kvanto da etaj eroj de glacio kaj s\u0302tono, kiuj c\u0302irkau\u0306iras la planedon en larg\u0302aj, maldikegaj ringoj. Malrapide la angulo el kiu ni rigardas la planedon s\u0302ang\u0302ig\u0302as, kio signifas ke foje la ringoj malaperas pro tio ke ni rigardas ilin rekte."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La lastaj du planedoj estas Urano kaj Neptuno. Ili ne videblas nudokule (krom Urano se la kondic\u0302oj estas perfektaj kaj oni scias kie oni rigardu), sed povas ig\u0302i etaj bluaj punktoj se oni uzas la g\u0302ustajn instrumentojn."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ofte la plej elstera astro nokte estas la Luno. G\u0302i estas natura satelito de la Tero kaj post la Suno la plej hela objekto en la c\u0302ielo. Oni povas nudokule vidi la surfacon de la luno kaj vidas malhelajn \u201dmarojn\u201d, kiuj kreig\u0302is pro lafaj fluoj, inter la pli hela kratera pejzag\u0302o. La Luno iras same rapide c\u0302irkau\u0306 sian akson kiel c\u0302irkau\u0306 la Teron. Tio signifas ke oni c\u0302iam vidas la saman flankon de la surfaco. Multaj homoj vidas vizag\u0302on au\u0306 alian figuron en tiu disko. La disko ne c\u0302iam estas tute videbla tamen. La lumo de la Luno estas reflektata sunlumo. Dum la monato la Luno c\u0302irkau\u0306iras la Teron kaj estas konstante lumigata de alia flanko. Oni povas memori en kiu sinsekvo tio okazas per imagi strion ligita al la luma flanko de la Luno. Se g\u0302i formas la p de premie\u0300re (unua) g\u0302i estas en la unua parto de g\u0302ia ciklo. Se g\u0302i formas la d derrie\u0300re (malantau\u0306), g\u0302i estas en la lasta parto de la ciklo. Se oni log\u0302as sude de la ekvatoro, oni vidas la Lunon inverse, do tiam la memorigilo ne funkcias."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kvankam plene luma Luno estas tre populara, duonluma Luno povas esti ec\u0302 pli bela pro la ombroj c\u0302e la rando"}, {"text_idx": "#000028", "text": "La Suno estas c\u0302irkau\u0306 400 fojojn tiom for kiel la Luno. Hazarde, g\u0302i estas ankau\u0306 400 fojojn tiom distanca, kio signifas ke la du astroj s\u0302ajnas same grandaj en la c\u0302ielo. Tio kau\u0306zas unikan efikon kiu ekzistas sur neniu alia planedo en la sunsistemo, nome ke la Luno povas ekzakte kovri la Sunon. Tio povas okazi kiam la Luno estas en la punkto kie la orbita ebeno de la Luno tranc\u0302as la ekliptikon (la ebeno sur kiu la Tero c\u0302irkau\u0306iras la Sunon). Tia enombrig\u0302o nomig\u0302as eklipso kaj povas okazi dumaniere. Suna eklipso okazas kiam la Luno kovras la Sunon kaj kreas etan ombron sur la surfaco de la Tero. Tio signifas ke oni nur povas vidi g\u0302in sur eta bendo sur la surfaco. Homoj vojag\u0302as trans kontinentojn por sperti tion. Lunaj eklipsoj okazas kiam la Luno trairas la ombron de la Tero. La tuta surfaco de la Luno estas kovrata, kio signifas ke oni povas vidi tian eklipson sur la tuta nokta duono de la Tero. La lumo de la Suno trairas la atmosferon de la Tero c\u0302e la randoj kaj tiel atingas la Lunon, kio kolorigas g\u0302in rug\u0302a. Estas kvazau\u0306 c\u0302iuj sunsubiroj kaj sunsupreniroj surtere kune lumigas la Lunon. En januaro okazos la sekva luna eklipso. G\u0302i estos tute videbla en Au\u0306stralio kaj Japanio, sed parte videblos de Orient-Eu\u0306ropo g\u0302is La norde de Sud-Ameriko."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Oni ne bezonas teleskopon por esti inspirita de la c\u0302ielo. Tiom da astronomoj komencis nudokule au\u0306 per la plej bazaj instrumentoj. Tio ne estas tiom stranga tamen, kiam oni ekkomprenas kiom da diversaj spektakloj videblas nokte. Nur necesas hela nokto por vidi aferojn kiujn oni ne rapide forgesos. Tio ig\u0302as ec\u0302 pli amuze kiam oni mem trovis ilin en la c\u0302ielo. Mallonge, scii pri la meh\u0302anismoj de la c\u0302ielo nur povas plibonigi onian sperton, do certe indas esplori la temon."}]