[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302i sube vi trovos la indekson pri la jaro 2017. Alklakante la maldekstrajn ligilojn en la indekso, vi atingos la koncernan artikolon en \u201eplata\u201d formo, sen fotoj; alklakante la dekstrajn ligilojn vi atingos la artikolon en la PDF-forma numero, kun fotoj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Miakomprene, unu el la temoj, kiuj nepre renkontig\u0302as en la esperantologio, estas g\u0302ia\nsociologia flanko. Kaj g\u0302uste pri tio temas c\u0302i-libre. Bona kaj inda esplortemo: kiun"}, {"text_idx": "#000006", "text": "La libro konsistas el tri partoj: 0, I kaj II:\nEnkonduko: aprobo au\u0306 kontesto? Esperantistaro kaj UEA;\nUEA en konscio de esperantistoj \u2013 lau\u0306 la bjalistokaj esploroj; kaj\nImagoj pri UEA en esplora kaj sociideologia kuntekstoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Enkonduko traktas c\u0302efe pri difinoj: kio estas esperantisto? C\u0302u c\u0302i tie temas pri movado au\u0306 pri\nkomunumo? La UEA-membroj \u2013 kiaj ili estas: aprobantaj au\u0306 kontestantaj; la bjalistoka esploro ktp."}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302e la difinoj komence de la libro oni prave atentigas, ke la nocio \u201ediasporo\u201d efektive enhavas ne nur \u201edisj\u0302eto de membroj de iu socia grupo inter aliaj dominantaj grupoj\u201d (persone mi prefere dirus \u201edisj\u0302etiteco\u201d), sed ankau\u0306 \u201edeveno de migrado au\u0306 de vagada vivstilo\u201d (p. 24). Kaj tiun lastan, ankau\u0306 miakomprene necesan eron de \u201ediasporo\u201d, c\u0302e la tiel nomata\nEsperanta Civito oni s\u0302ajne neglektas."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kiel kutime c\u0302e prezentado de sociologiaj esploroj, oni montris en figuroj kaj tabeloj\nla partoprenintaron: sekso, enspezoj, subjektiva pritrakto de ric\u0302eco, ag\u0302o ktp. Poste\nsekvas partopreno en kulturo (legu: legado de esperantaj libroj) \u2013 efektive la rezulto tute pravigas sinjoron Hori Jasuo kaj lian \u201esumoon\u201d: esperantistoj legas tro malmulte: 13 % ec\u0302 ne unu libron legis dum la pasinta jaro,\n18 % 4-6 librojn, nur 15 % pli ol sep librojn. Krome oni ankau\u0306 enketis pri legado\nde esperantaj gazetoj au\u0306 revuoj, kaj pri partoprenado en Universalaj Kongresoj. La\ndua demando temis pri la c\u0302efaj motivoj dau\u0306re interesig\u0302i pri Esperanto: amikoj, idealoj"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Iel mirige por mi sub la c\u0302apitroindiko \u201erilato al la lingvo\u201d aperis malgranda enketo pri neologismoj surbaze de kvin vortoparoj:\nmalsanulejo-hospitalo, biciklo-velocipedo, senhara-kalva, animalo-besto, malmultekosta-c\u0302ipa. Mirigis min la konstato, ke \u201elegantoj de\nLa Ondo de Esperanto kaj\nHeroldo de Esperanto preferas neologismajn formojn pli ol nelegantoj de tiuj gazetoj\u201d (kun rimarko modest-sona, ke \u201ela nombro de legantoj de tiuj gazetoj estis tre malgranda, estas eble, ke influis"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kelkfoje, lau\u0306 mi, la tabeloj estas c\u0302u neklare prezentitaj, au\u0306 unufoje ec\u0302 erare: en\npag\u0302o 52 en tabelo 9 kaj la apuda klarigo oni inversigis la \u201ejes\u201d- kaj la \u201ene\u201d-kategoriojn (decideme jes + jes :14 + 109 = ne 123 / ne + decideme ne: 16 + 98 =\njes 114). Sed kiu bone kunkalkulas, tion ja mem konstati povas."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Tre favore estas taksende, lau\u0306 mi, ke plurloke oni prenas citaj\u0302ojn el diskutoj en\nLibera Folio por montri diversajn opiniojn, ekzemple, pri Strategia ideologio, inter Andreas Ku\u0308nzli\nkaj Probal Dasgupta, pag\u0302oj 58-62."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Pri UEA-membreco ni ekscias, ke kontrastas du tipoj: la"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Finas tiun unuan c\u0302efparton statistikaj\u0302oj kun prezentado de favoraj kaj malfavoraj"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Persone por mi tre interesa estis la demando \u201eKien la laboristaro?\u201d el la citita studaj\u0302o el 1996 de Frank Stocker, kiu konstatas, ke de la momento, kiam\nfarig\u0302is (relative) facile akiri abiturientan diplomon, plimalfacilig\u0302is la ekzistado\nde ambau\u0306 antau\u0306aj laboristaj movadoj \u2013 en Esperanto kaj naciskale (lau\u0306 pag\u0302o 77). Bedau\u0306rinde, tiun demandon c\u0302i-libre oni"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tio c\u0302i estas kunmetaj\u0302o de diversaj memstaraj eseoj au\u0306 studo-temoj:\nUnue ni legas pri Detlev Blanke kaj lia\nEsperanto kaj Socialismo? Pri la movado sur la \u201ealia flanko\u201d, eseo pri la Esperanto-movado en la postmilita orienta Eu\u0306ropo, kaj pri recenzo pri\ng\u0302i de Walter Z\u030celazny, kiu akre atakas la prezentadon de Blanke kaj s\u0302ajne konsideras\nnur la junularan Esperanto-movadon c\u0302irkau\u0306 Sovetia Esperantista Junulara Movado (SEJM)\nkaj Pola Studenta Esperanto-Komitato (PSEK) kiel serioze esperantajn. Tiu c\u0302i pritrakto\nfinig\u0302as en \u2013 por mi, kiel eksterulo el tiu diskuto, iom nebulaj aludoj al Dostojevskij:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Interkomunika problemo kaj ekesto de ideologia s\u0302ang\u0302o klare montras, kiel evoluis la pensado pri \u201elingva problemo\u201d en la Esperanto-movado ekde la tempo de Zamenhof g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Finas tiun parton II c\u0302apitro\nDirekto al nova paradigmo kaj Por nova monda lingva ordo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tre grava kaj ric\u0302a estas la"}, {"text_idx": "#000023", "text": "El la Fundamento estas konata la frazo: \u201eLa personoj, kiuj ne komprenas la uzadon de la artikolo, povas en la unua tempo tute\nne uzi la artikolon.\u201d (FE. 27) Sed c\u0302i-libre, lau\u0306 mi, oni prenis tiun permeson iom tro vaste: \u201ela unua tempo\u201d intertempe ja finig\u0302is, c\u0302u ne? Nur unu ekzemplo: \u201eligon kun verkaro de (c\u0302u: iu ajn / c\u0302u: la?) germana sociologo\u201d. Klare, ke devas esti: de\nla germana sociologo (p. 26)."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Entute tamen nepre valora aldonaj\u0302o al nia kreskanta soci-scienca verkaro."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Tiel mia fantazio galopis, kaj mi prirevis min mem kiel heroon. Mi imagis la piratojn\nkaptantaj vin kaj la ceterajn knabinojn; mi imagis min eniranta kas\u0302e, sed sukcese,\nen la s\u0302ipon \u2013 same kiel la knabo en la rakonto \u2013 kun vi; poste mi estis c\u0302e via flanko, mi premis vian manon, kaj vi premis la mian,\nkvazau\u0306 dirante \u201emi ja timas, sed ... kun vi apud mi, estas malsame!\u201d. Kaj en la plej favora momento mi agis kiel la heroo de la rakonto, liberigante unue\nvin kaj poste la ceterajn knabinojn. Tiel mi farig\u0302is heroo kaj \u2013 kio plej gravis por mi \u2013 via heroo!"}, {"text_idx": "#000032", "text": "C\u0302iunokte mi ja rigardadis tiun etan stelon tra la stelaro, kiu brilis kaj vere pulsis\nkiel koro en miaj infanaj okuloj, kaj mi pensadis pri vi. De tempo al tempo mia patro\nreportadis min sur firman grundon, demandante min, kion damne mi fikse rigardas en\nla c\u0302ielo au\u0306 kial mi ne sekvas lian rakontadon."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kelkfoje mi prirevis min mem ne nur kiel heroon (por pruvi, ke mi indas je vi) sed\nec\u0302 kiel c\u0302ampionon, al kiu popolamaso hosanis pro iu eksterordinara prodaj\u0302o. Poste\nmi imagis, ke mi zorge serc\u0302as vin tra tiu festanta amaso kaj iuloke ja trovas vin,\nbrakmovantan, por ke mi vidu vin, dum via patrino klopodas c\u0302iumaniere kvietigi vin.\nPoste mi min j\u0302etis mezen de la popolamaso por atingi vin, por unuig\u0302i kun vi, por brakumi\nvin, stringi vin kaj festi kun vi, prirevante kun vi, ke ni disig\u0302os kaj perdig\u0302os neniam"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Estis malfacila periodo: mi estis dubema inter la impeta deziro supervenki la rompig\u0302emon,\nkiun mi sentis ene de mi, kaj la ideo rezignacii kaj alkutimig\u0302i al c\u0302i tiu doloriga\nsituacio. Iom post iom mi komencis akcepti la ideon, ke mia malsameco estas io neforvis\u0302ebla,\nio kunnaskita en mia karaktero. Finfine, tio povis eble esti io bona: io, kio igis\nmin suferi, sed pri kio mi povus fieri."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Iutage, dum mi ordigis malnovajn polvoplenajn librojn, eltirante du au\u0306 tri el bretaro,\nmi vidis ion fali. Temis pri c\u0302ifita bileto, kiu facile komprenigis, kiom longe g\u0302i\nestis premtordita inter la libroj kaj muro. Mi estis g\u0302in forj\u0302etonta, sed iom da scivolo\npus\u0302is min legi g\u0302in, elkodigi g\u0302iajn vortojn, klopodi kompreni, de kie g\u0302i venis."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Tuj mi rekonis, fortrenite de intensa (pli kaj pli intensa!) korbatado kaj de emocio\nlonge ne sentata, vian skribmanieron, vian rug\u0302an plumon, per kiu vi c\u0302iam skribadis\nal mi; kaj mi legis malmultajn, malgrandajn, bloklitere skribitajn liniojn: \u201eVi estas la plej bona el c\u0302iuj, c\u0302ar nur vi iras al la lumturo, c\u0302ar nur vi estas simpatia,\nkaj mi tial volas esti por c\u0302iam kun vi. Kiam ni estos adoltoj kaj ni geedzig\u0302os, ni\niros c\u0302iutage al la lumturo kaj mi estos c\u0302iutage kun vi, kaj ni estos c\u0302iutage kune,\nc\u0302u ne vere?\u201d Mi estis jam ploranta. Mi tremis pro la emocio esti trovinta vian malnovan, tre malnovan,\netan bileton, kiun vi skribis al mi, por mi, antau\u0306 tiom da jaroj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Nur tiumomente, post tiom longe, mi elkomprenis. Mi elkomprenis, finfine, ke mi povas\nesti kapabla akcepti min kaj ami min pro c\u0302io, kio mi estas. Pro c\u0302io, kio mi estas.\nKaj mi elkomprenis, ke tio ne estas tre malfacila, se iam ni sukcesis tion fari tiel\nbone. Danke al la vortoj de knabino. Danke al viaj vortoj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Tiel mi decidis iri denove al la lumturo, kun mia patro, kaj unuafoje mi estis vere\norgojla pri tiu afero, kiun delonge mi provis kas\u0302i c\u0302iel ajn."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mi iomete etendig\u0302is eksteren, por serc\u0302i tiun: vian stelon. Kaj tiumomente, kvazau\u0306\nsenvole, mi vidis g\u0302in. Kaj mi rapide memoris c\u0302ion, dum intensa ektremo lau\u0306iris mian\ndorson. Mi longe plu rigardis tiun, kiel en mia infana ag\u0302o, s\u0302iprompante en senfinan\nG\u0302i estis brilanta kiel tiam."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Kiam ajn la c\u0302ielo estas sennuba, mi pasigas mian tempon admirante vian stelon, kiu\nplue s\u0302ajnas okulumi al mi. Mi repensas pri la infanaj jaroj, kiujn ni kune pasigis;\npri tio, kio ni estis kaj tio, kio mi volis farig\u0302i ... Mi volis ig\u0302i heroo kaj savi\nvin de la piratoj, kiel en la rakontoj kreitaj de mia patro. Mi volis ig\u0302i c\u0302ampiono,\npor ke vi fieru pri mi. Mi volis ig\u0302i la plej bona en la mondo nur por vi ..."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La lumturo brilas c\u0302iam, malmultajn metrojn super mi, dum vi estas \u2013 kiu scias kiom! \u2013 malproksima. Sed la esperon refoje trovi vin mi neniam perdis. Estas ankorau\u0306, ankrita\nc\u0302i-sube, la eta remboato de mia patro, nia eta remboato, kiu malplenas. Sed g\u0302i esperas\ngastigi ankorau\u0306foje iun kun sia varma brakumo el seka ligno."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Kaj c\u0302iuvespere mi atendas vin, c\u0302i tie en la lumturo, por ke ni kuru unu al la alia\nkaj retrovu nin kiel pasintece, brakumante nin forte, premante niajn manojn kaj poste\natingante la vastan maron por rigardi vian stelon."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Jes, finfine vi estos denove apud mi, dum la lumturo pli kaj pli kaj pli malproksimig\u0302os"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Kiam la arbitracianto estas ekfajfonta, aperas kosmos\u0302ipo, kiu kovras la tutan stadionon.\nAu\u0306dig\u0302as voc\u0302o diranta: \u201eBonan vesperon, gesinjoroj. Kiel vi povas imagi, ni estas eksterteranoj. Ni havas\nkelkajn informojn por transdoni al vi kaj multon por fari ... por montri nian bonan\nvolon, ni decidis prezenti nin c\u0302i tie kaj ludi kun vi futbalmatc\u0302on, c\u0302u kontrau\u0306 selektitaro\nde ambau\u0306 teamoj, c\u0302u iom kontrau\u0306 c\u0302iu el ili. Se vi konsentas, ni sendos etan s\u0302ipon"}, {"text_idx": "#000056", "text": "La unua kontakto estas farita, kaj la c\u0302eestantoj sentas sin atestantoj de historia"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kun la nura sono de la fotiloj kiel fono, alterig\u0302as fluganta telero granda kiel la\ncentra cirklo de la ludejo, kaj malsupreniras el g\u0302i dek unu malgrandaj estaj\u0302oj, arg\u0302entkoloraj,\nkun formo de homa torso. Ili s\u0302ajnas levitacii proksime al la grundo. Unu el ili parolas:"}, {"text_idx": "#000059", "text": "\u201eJes, jes ... lau\u0306 via plac\u0302o ...\u201d kurag\u0302e asertas la prezidanto de la klubo, subite transformita en proparolanton de\nla reprezentantoj de la homaro."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Noto de la kronikisto: Por ne priskribi c\u0302iujn detalojn de c\u0302i unika epopeo \u2013 kio farus el c\u0302i mallonga rakonto libron, kies grandecon mi ne riskas imagi \u2013 ni iros rekte al la momento, kiam la matc\u0302o komencig\u0302is."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Per la malmulto el la digno al ili restanta, ili decidas denove klopodi, farante homan\nbarieron fronte de la venonta frapanto, kun la espero trompi la golulon eksterteran."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Tuj post kiam ili komencas avanci, la rapida rivalo interrompas paskikon, kaj subite\nla pilko aperas en la reto de Barcelono."}, {"text_idx": "#000069", "text": "En tiu momento la alimondano kreskas g\u0302is alteco de proksimume 25 metroj kaj diras:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "\u201ePluraj evoluintaj civilizacioj de la galaksio estas surprizitaj, vidante, ke vi \u2013 disvolvinte tiom malmulte viajn sciencon kaj teknologion \u2013 iom post iom farig\u0302as kosma minaco. Ni estis senditaj de Interplaneda Komisiono por\nhelpi vin ordigi la aferojn. Nia unua ago, tuj post kiam ni eniris vian atmosferon,\nestis ripari la ozontavolon kaj transformi c\u0302iujn gasojn de forceja efiko en plej puran\noksigenon ...\u201d diris la eksterterano, montrante, ke li ankau\u0306 konas subtilajn rimedojn de parolarto,\nc\u0302ar kiam li faris pau\u0306zon post sia lasta vorto, la silento tuj plenig\u0302is per la sono"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Noto de la kronikisto: Ec\u0302 se ni c\u0302iuj konsideras nin mem esence bonaj, fronte al testo tiel tuja kaj konkreta\nkiel la c\u0302i tie proponata, ni povas subite memori pri momentoj, en kiuj ni ne agis\ntiel bone, kiel ni povintus, kaj \u2013 malpovante vidi au\u0306ron \u2013 ne sciante, c\u0302u la pezo de la ekstertera Justico falos sur nin ... per tio mi volas\ndiri, ke la g\u0302ojo, kiu regis en la stadiono, rapide transformig\u0302is en panikon, kaj multaj\nvolis forkuri. Kelkaj petis helpon de militistoj, aliaj preg\u0302is."}, {"text_idx": "#000076", "text": "\u201eVi ne tus\u0302u mian filinon!\u201d kriis patro, preta defendi la honoron de sia filino g\u0302is la lastaj konsekvencoj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "\u201eLa s\u0302ang\u0302ig\u0302o komencig\u0302as nun\u201d, asertis la alimondano, antau\u0306 ol li malaperis."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Da rakontaroj, kolektoj de noveloj en nia literaturo aperis multe. La rakonta g\u0302enro\nestas teorie la plej facila. Ne estas rimoj devigaj, ne estas ritmo sekvota, ne estas\nfiksformaj strofoj. C\u0302io tio estus balasto, la tuto tenas sin tra la rakontata epizodo:\nne tro da personoj enplektitaj, ili ja kreus konfuzon, ne tro da moralaj predikoj,\nili tuj divenigus la filozofion de la au\u0306toro, dum la rakonto estas dialogo inter la\nau\u0306toro kaj la leganto, kaj ne strange, se legantoj diversaj sentus la saman rakonton"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Mi neniam renkontis Miguel Ferna\u0301ndez persone, almenau\u0306 neniam konscie: eble ni apudpasis\nunu la alian c\u0302e iu kongreso, sed mi ne memoras. Mi renkontas lin en\nSennaciulo, en la bitbulteno de Hispana Esperanto-Federacio, ni kunas en\nBeletra Almanako. Tamen c\u0302iam min allogis tiu anarkiisma sento, tiu spiro de libereco, tiu omag\u0302o al\nla falintaj por sia kredo, solidaj principoj, kiujn mi sentas al mi komunaj."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Lin ligas al mi ankau\u0306 la gusto kaj la respekto por la historio, pri kiu li donas mirindajn\nekzemplojn per artikoloj en revuoj. Pli sobra ol Steele, malpli datumdona ol Lins,\nli kapablas verki literature pri historio majstre."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Alia atuto: neniam leganto trovas en la verko signon de mals\u0302ato, vulgaran esprimon;\nli amas siajn protagonistojn, ec\u0302 la negativaj modeloj havas ion pozitivan, ja ankau\u0306"}, {"text_idx": "#000084", "text": "La unua protagonisto de c\u0302i tiu novelaro,\nLa vorto kaj la vento, tra tri komencaj rakontoj estas amo al libereco, anarkiismo, tiu anarkiismo g\u0302isosta,\nankorau\u0306 romantika, ke c\u0302iuj homoj estas fratoj, ke oni devas ribeli kontrau\u0306 tiraneco,\nkiu subpremas, enkarcerigas, mortigas. Kortus\u0302a estas la novelo en kiu, al anarkiisto\nnajlita al sia lito oni kredigas, per g\u0302enerala teatraj\u0302o ludata versimile en la stratoj\nde la urbeto, ke la revolucio venkis kaj ke la laboristoj alprenis la povon. La civila\nmilito estas memorigata c\u0302iupas\u0302e, agace por malgajninto, kun siaj kruelaj\u0302oj, maljustaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Oftas la sento pri morto kaj pri postmorta rememoro pri la amat(in)o; tiel la morto\nestas ekzorcata, kvazau\u0306 g\u0302i ne ekzistus. La amata figuro dau\u0306re prezentig\u0302as en la song\u0302oj\nveraj, en tiuj duonveraj, en la soleco: g\u0302i restas konstante. Efektive, tio donas kontinuecon\nal la rakontaro, tiel ke prava estas la subtitolo\nRakonta koliero; engravuro de c\u0302i tiu kontinueco estas ankau\u0306 arte arang\u0302ita truko, ke c\u0302iu sekvanta\nnovelo komencig\u0302as per la lasta frazo de la antau\u0306a, kvazau\u0306 transdono de stafeto."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Li iel rolis kiel simbolo de pluvivado sub la hispana diktaturo kaj kiel dau\u0306ra instiganto\nal lukto por libero, kaj en Francio li konkrete agadis pere de tiucela centro de informado\nkaj solidaro kun c\u0302iuj viktimoj de politika subpremado."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Kiel apendicojn la leganto trovas poemojn, rilatantajn al la temoj menciitaj (du de\nMarcos Ana, tradukitaj) kaj unu porinfane reduktitan c\u0302arman rakonton pri la troja\nmilito, c\u0302erpitan el pli granda plano pri dulingva (esperanta-hispana) rerakonto pri\ntiu fama evento, inkluzivanta neprajn aludojn al tuta aro da mitologiaj cikloj. Junulo,\nkiu ne konas la grekan mitologion, trovos c\u0302i tie stimulon al studado kaj enprofundig\u0302o."}, {"text_idx": "#000093", "text": "H\u0302arkivo estas vere multnacia urbo. Proksimume triono de g\u0302ia log\u0302antaro de 1,45 milionoj\nlau\u0306 nacieco estas ne ukrainoj, sed anoj de aliaj nacioj. La plimulto de la kredantoj\nen la urbo estas ortodoksaj kristanoj. Tial la funkciantaj kaj nun konstruataj religiaj\nkonstruaj\u0302oj estas c\u0302efe ortodoksaj. Krome, el la 700 religiaj societoj en la h\u0302arkiva\nregiono en la jaro 2007 plimultis tiuj de ortodoksaj kristanoj."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La plej malnova religia konstruaj\u0302o en la urbo estas la vira monah\u0302ejo de la Perado\nde la Virgulino. G\u0302in oni nomas \u201eLa koro de la urbo\u201d. Sur g\u0302ia teritorio trovig\u0302as ankau\u0306 monumentoj omag\u0302e al Jesuo Kristo kaj la 1000-jarig\u0302o\nde la baptado de Rusio. G\u0302ia katedralo estis konstruita en 1689. Mallarg\u0302aj longaj fenestretoj\nkaj fortikaj muroj atestas, ke la katedralo apartenis al la fortikaj\u0302a sistemo de la\nh\u0302arkiva fortreso. Siatempe c\u0302i tie oni entombigis la urbajn episkopojn kaj ankau\u0306 familianojn\nde la ukraina verkisto Hrigorij Kvitka-Osnovjanenko."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La katedralo de la Anunciacio estis konstruita en 1901 kaj nun estas la plej granda\nen la urbo. En 1930 la katedralo estis \u201efermita\u201d, kaj lau\u0306 atestoj de maljunaj log\u0302antoj en g\u0302i trovig\u0302is c\u0302evalejo kaj deponejo de nafto-produktoj.\nG\u0302i estis refunkciigita dum la nazia okupado. Post la liberigo de la urbo g\u0302i dau\u0306re\nfunkciis kaj plu funkcias ankau\u0306 nun."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Plia preg\u0302odomo trovig\u0302anta en la urba centro estas la preg\u0302ejo de la C\u0302ieliro de la Dipatrino\nMaria. La unua informo pri g\u0302ia ligna konstruaj\u0302o aperis en 1658. Pro hastado dum la\nkonstruado la preg\u0302ejo baldau\u0306 ruinig\u0302is. Kaj la s\u0302tona vario de la preg\u0302ejo (g\u0302in oni\nfinkonstruis en 1688 apud la malnova), kaj malgranda kapelo staris ankorau\u0306 cent jarojn\nposte sur la loko de la malnova ligna preg\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000097", "text": "En 1733 okazis granda incendio, kiu plene ruinigis la preg\u0302odomon, sed unu jaron poste\ng\u0302i estis plene rekonstruita. La incendio ne restis sen sekvoj, iompostiome la preg\u0302ejo\nruinig\u0302is. Oni decidis plene rekonstrui g\u0302in. La konstruado de la nova preg\u0302ejo estis"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Pri la ortodoksaj preg\u0302odomoj en H\u0302arkivo oni povas verki grandegan artikolon. Se oni\nkalkulus ilin c\u0302iujn, la nombro povus atingi milon. Tamen krom ili en la urbo estas\nankau\u0306 preg\u0302ejoj de aliaj konfesioj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La romkatolikan katedralon oni konstruis en novgotika stilo en la periodo 1887-1892.\nSamkiel aliaj religiaj konstruaj\u0302oj, tiu preg\u0302ejo multajn jarojn estis uzata ne por\nsia celo. Nur en la 1990aj jaroj post restau\u0306raj laboroj g\u0302i denove ekfunkciis kiel"}, {"text_idx": "#000100", "text": "La historio de la romkatolika konfesio en H\u0302arkivo komencig\u0302as en la 18a jarcento, kiam\nen la urbo estis proksimume 100 eksterlandanoj, plejparte katolikoj. Pro manko de\npreg\u0302ejo la diservoj okazadis en la 1a h\u0302arkiva gimnazio. Ekde la 19a jarcento, kiam\nen la urbo ekfunkciis universitato, la nombro de la katolikoj pligrandig\u0302is. Ekde 1923\nla diservoj okazis en au\u0306ditorio de la universitato."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Apud la urba centro trovig\u0302as sinagogo. Longan tempon ankau\u0306 g\u0302i estis forprenita de\nla kredantoj kaj servis kiel sporthalo."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Fine de la 18a jarcento sur la loko de la nuntempa sinagogo trovig\u0302is preg\u0302odomo en\nklasikstila konstruaj\u0302o. Konkurso pri nova sinagogo estis anoncita inter arkitektoj\nkaj la konstruado efektivigita en 1912-1913. La sinagogo tamen estis fermita en 1923.\nNur en 1990 la konstruaj\u0302o estis redonita al la judoj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Notindas, ke la h\u0302arkiva sinagogo estas la plej granda en Ukrainio kaj la dua en Eu\u0306ropo\npost la budapes\u0302ta. Lau\u0306 diversaj informoj g\u0302is la rusa revolucio de 1917 estis kvin"}, {"text_idx": "#000105", "text": "La moskeo servis ankau\u0306 kiel islama lernejo, kaj poste g\u0302i ekfunkciis kiel tatara preg\u0302odomo.\nLau\u0306 esploroj de sciencistoj en H\u0302arkivo en 1866 estis 38-persona islamana komunumo,\nkaj en 1897 en la urbo jam log\u0302is 760 tataroj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La unua armena pastro venis al H\u0302arkivo en 1870. La preg\u0302odomo de la armenoj tiutempe\ntrovig\u0302is en ordinara domo. Nur en 2000 oni donis permeson pri la konstruado de armena\npreg\u0302ejo. La unuaj 16 sanktaj s\u0302tonoj en g\u0302ian fundamenton estis metitaj la 1an de julio\nSurb Harutjun (Sankta Resurekto) ekfunkciis en 2004."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Budhistoj povas preg\u0302i (au\u0306 mediti) en la H\u0302arkiva Budhisma Centro, kiu estis registrita\nkaj ekfunkciis en 1992. Tio okazis post la vizito de lamao Ole. Dum la unuaj ok jaroj\nkvarfoje s\u0302ang\u0302ig\u0302is la adreso de tiu centro. Ekde 2000 la Budhisma Centro trovig\u0302as en\ngranda privata domo kun areo de 500 m\n2. Krom kutimaj c\u0302iutagaj meditadoj la H\u0302arkiva Budhisma Centro regule okazigas prelegojn.\nEn g\u0302i trovig\u0302as ankau\u0306 biblioteko."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Keneso estas preg\u0302ejo de la karaimoj (krimeaj tataroj, kiuj apartenas al la judismo). La\nkeneso ekestis en 1853. La nuntempan oni komencis konstrui en 1891, kaj g\u0302i ekfunkciis en\n1893. En 1929 la sovetia registaro malfunkciigis la preg\u0302odomon kaj lokis en la konstruaj\u0302o\nMilitema ateisto. Poste oni faris plurajn arkitekturajn s\u0302ang\u0302ojn. Nur en 2006 la domo estis redonita"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Ni ne mencias la konstruaj\u0302ojn de baptistoj, atestantoj de Jehovo, anoj de la pentekosta\nkristanismo kaj de aliaj religiaj konfesioj, kies membroj malmultnombras. Nun en H\u0302arkivo"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Unu el la plej s\u0302atataj ekskursoj por britaj turistoj en la litova c\u0302efurbo Vilno celas\nlokojn, kie oni filmis scenojn por BBC-serio bazita sur la romano\nMilito kaj paco de la rusa verkisto Lev Tolstoj."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La televida furorserio estis farita en Litovio, Latvio kaj Rusio. Pro la sukceso de\nla serio litovoj tuj preparis specialan itineron tra Vilno. Ili estigis tri ekskursojn\npor s\u0302atantoj de la serio \u2013 piede, bicikle kaj au\u0306te."}, {"text_idx": "#000113", "text": "La turistoj vizitas dek du filmolokojn: la Rusan Straton (Rusu\u0328 gatve\u0307), la kastelon de Gediminas, la preg\u0302ejon de la franciskanoj, la universitaton, la\nStraton de Bernardanoj (Bernardinu\u0328 gatve\u0307) kaj multajn aliajn."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La simbolo de la litova c\u0302efurbo \u2013 la kastelo de Gediminas \u2013 aperas jam en la unua parto de la serio. Notindas, ke dum la epoko de Napoleono samloke\nstaris nur kastel-ruinoj. En la filmo la kastelo servas kiel fortikaj\u0302o en la Alpoj,\nkie generalo Kutuzov kaj princo Andrej Bolkonskij diskutas la eblon, ke la rusa armeo"}, {"text_idx": "#000115", "text": "La franciskana monah\u0302ejo estas unu el la plej grandaj en la litova c\u0302efurbo. Survoje\nal Moskvo Napoleono uzis g\u0302in kiel grajn-deponejon. En la filmserio g\u0302i servas kiel"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Rusu\u0328 gatve\u0307 (Rusa Strato) aperas en la kvara parto kiel moskva strato. Nepris g\u0302in kovri per \u201eneg\u0302o\u201d, c\u0302ar la eventoj en la romano okazis vintre. Aperas ankau\u0306 aliaj malnovaj stratoj en\nDominikonu\u0328 gatve\u0307 (Dominikana Strato). Ankau\u0306 g\u0302i farig\u0302is moskva strato kaj videblas kun c\u0302evaloj kaj"}, {"text_idx": "#000117", "text": "La korto de la benediktana monah\u0302ejo estas same \u201etranslokita\u201d al Moskvo. En la sesa parto g\u0302i farig\u0302as la ekzekutejo de rusaj militkaptitoj mortpafitaj"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Pli kaj pli gravas film-turismo en Litovio. Jurgita Kazlauskiene\u0307, la estrino de la\nlitova turisma departemento, diris, ke tia turismo estas ja nova, sed multaj filmkompanioj"}, {"text_idx": "#000120", "text": "C\u0302iun 24an de aprilo, dum 102 jaroj, la armena popolo rememoras la masakron de siaj\nantau\u0306uloj fare de la otomana registaro en la jaro 1915. Multaj armenoj sukcesis savig\u0302i\nkaj konservi sian identecon danke al virinoj, alveturintaj kiel misiuloj el diversaj"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Eksciinte pri la suferoj de la malproksima armena popolo, ili lasis sian hejmon, veturis\nmilojn da kilometroj, kaj sin dedic\u0302is al savado de armenoj. Eblas ekzempli c\u0302i tiun\nsindedic\u0302emon per biografietoj de kvin tiaj virinoj."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Karen Jeppe naskig\u0302is en Danio en 1876. S\u0302i studis medicinon en Kopenhago. De la organizaj\u0302o\n\u201eDanaj amikoj de armenoj\u201d s\u0302i eksciis pri la historio de masakritaj armenoj. En 1903 la 27-jarag\u0302a Jeppe, jam\nsufic\u0302e bone reganta la armenan lingvon, trovig\u0302is en la urbo Urfa, kie s\u0302i edukis 300"}, {"text_idx": "#000123", "text": "Kiam en Urfa komencig\u0302is en 1915 bataloj por defendi armenojn, s\u0302i sukcese savis la\nvivojn de pli ol 30 000 infanoj kaj virinoj. En 1922 s\u0302i farig\u0302is reprezentanto de \u201eLigo de nacioj\u201d. G\u0302is sia morto en 1935 s\u0302i laboris en Alepo (Sirio), kie ekde 1947 situas gimnazio"}, {"text_idx": "#000124", "text": "La estonino Anna Hedvig Bu\u0308ll naskig\u0302is en 1887 en ric\u0302a familio en la urbo Haapsalu.\nS\u0302i regis la rusan, francan, anglan kaj germanan lingvojn. Dum sia misiula agado s\u0302i\neklernis ankau\u0306 la turkan kaj armenan lingvojn. Eksciinte pri la sorto de armenoj,\ns\u0302i forveturis al Kilikio, la urbo Maras\u0302, por eklabori c\u0302e germana orfejo."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En 1918 s\u0302i savis de turka malliberejo orfajn infanojn. En 1922 s\u0302i alvenis en Alepo,\nekzilejo de armenoj, kaj iniciatis malfermon de malsanulejo. S\u0302i organizis laboron\npor armenaj virinoj, kies varoj estis vendataj en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Bu\u0308ll forpasis 94-jarag\u0302a, en 1981, en Germanio. En 2003 grundo de s\u0302ia tombejo estis\nalportita al Armenio kaj enlokita en la memor-muron pri viktimoj de la genocido de"}, {"text_idx": "#000127", "text": "En la norvega urbo Kragoro naskig\u0302is en 1871 Bodil Catharina Bi\u00f8rn. En 1908 s\u0302i veturis\nal la otomana imperio kaj tie fotis la teruraj\u0302ojn. Reveninte Norvegion, s\u0302i kunportis\nfotoalbumon kaj ankau\u0306 du-jarag\u0302an armenan knabon, kiun s\u0302i nomis Fritjof, lau\u0306 la humanisto"}, {"text_idx": "#000128", "text": "En 1922 s\u0302i reiris al Sirio kaj poste al sovetia Armenio. En la urbo Aleksandropolo\ns\u0302i fondis orfejon \u201eLujsah\u0302bjur\u201d (\u201eFonto de lumo\u201d). G\u0302is 1935 s\u0302i laboris en Sirio, helpante armenojn. S\u0302i forpasis en Norvegio en 1960."}, {"text_idx": "#000129", "text": "En 2015, nepo de Bjorn, Jussi, transdonis al la armena genocido-muzeo manuskriptojn\nde sia avino. Li informis, ke multaj fotoj kaj materialoj de la avino nun trovig\u0302as\nen la Norvega Reg\u0302a Arkivo."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Maria Jacobsen naskig\u0302is en la dana urbeto Sijme en 1882. En 1907 s\u0302i veturis al la\nurbo Kharperd kaj estris malsanulejon. S\u0302i eklernis la armenan lingvon kaj samtempe\nkomencis kolekti materialojn por estonta 600-pag\u0302a albumo, poste tradukita en la armenan\nkaj eldonita fine en 1979."}, {"text_idx": "#000131", "text": "En 1919, savinte pli ol 3600 orfojn suferantajn pro tifo, s\u0302i mem malsanig\u0302is kaj bezonis\nkuracadon en Usono. Tie s\u0302i kolektis monon por armenaj orfoj."}, {"text_idx": "#000132", "text": "La humanisma agado de Jacobsen estis alte taksata de la dana registaro. S\u0302i farig\u0302is\nla unua virino, kiu ricevis de la registaro oran medalon. S\u0302i mortis en 1960."}, {"text_idx": "#000133", "text": "La svedino Alma Johansson naskig\u0302is en 1880. De 1901 g\u0302is 1915 s\u0302i laboris en okcidenta\nArmenio, en germanaj misiistaj organizaj\u0302oj kaj orfejoj. Dum 1920-1921 s\u0302i helpis al"}, {"text_idx": "#000134", "text": "En 1923, translokig\u0302inte al Tesaloniko (Grekio), s\u0302i fondis fabrikon por 200 armeninoj-fug\u0302intoj\nkaj malfermis infang\u0302ardenon kaj lernejon en la urbo Charilaos. Fine de 1941, post\nla fas\u0302isma okupado de Grekio, s\u0302i revenis al Svedio, sed dau\u0306ris s\u0302iaj ligoj kun armenoj."}, {"text_idx": "#000135", "text": "S\u0302i eklernis la armenan, kaj postlasis librojn: \u201eForpelita popolo\u201d (1930) kaj \u201eVivo de forpelitoj\u201d (1931)."}, {"text_idx": "#000136", "text": "La armenoj dankas al tiuj kurag\u0302aj kaj bonkoraj virinoj, pro kiuj nun vivas multaj.\nEble ankau\u0306 mi estas posteulo de unu el la savitaj orfoj ..."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Dinko mire alrigardis la junulon, kiu s\u0302ajnis al li tute nekonata. \u201eDe kie li scias mian nomon?\u201d demandis sin Dinko."}, {"text_idx": "#000141", "text": "\u2013 Vi ne rekonis min? \u2013 ekridetis la junulo."}, {"text_idx": "#000142", "text": "\u2013 Ne \u2013 konfesis iom sing\u0302ene Dinko."}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u2013 Mi estas Vesko. La knabo, al kiu vi sen bileto permesis spekti la dimanc\u0302ajn teatrajn"}, {"text_idx": "#000146", "text": "\u2013 Mi ne havas bileton."}, {"text_idx": "#000147", "text": "\u2013 C\u0302u viaj gepatroj ne ac\u0302etis por vi bileton?"}, {"text_idx": "#000149", "text": "\u2013 Kaj kiu zorgas pri vi? \u2013 alrigardis Dinko la knabon."}, {"text_idx": "#000150", "text": "\u2013 S\u0302i certe povis ac\u0302eti bileton kaj veni kun vi spekti la teatraj\u0302on."}, {"text_idx": "#000151", "text": "\u2013 S\u0302i diras, ke s\u0302i ne s\u0302atas spekti infanajn teatraj\u0302ojn \u2013 respondis mallau\u0306te la knabo."}, {"text_idx": "#000153", "text": "\u2013 C\u0302u sen bileto? \u2013 demandis Vesko mire."}, {"text_idx": "#000154", "text": "\u2013 Jes, sen bileto. Mi permesas al vi."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Post du semajnoj Vesko denove staris antau\u0306 la teatro kaj Dinko denove permesis al\nli eniri sen bileto. Tio ripetig\u0302is kelkfoje. Certe Vesko ege s\u0302atis la teatron kaj\ndeziris spekti c\u0302iujn infanajn teatraj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000157", "text": "\u2013 Vesko, vi jam estas plenkreska viro \u2013 diris Dinko. \u2013 Kian laboron vi faras?"}, {"text_idx": "#000158", "text": "\u2013 Mi estas aktoro, sinjoro Milev, kaj nun mi ludas en la sama teatro, en kiu vi iam\nludis. Kelkfoje mi vidas vin c\u0302i tie, en la parko, kaj hodiau\u0306 mi decidis alparoli vin\nkaj doni al vi du biletojn, por vi kaj via edzino, por c\u0302i-vespera teatra prezento.\nMi g\u0302ojus, se vi venus spekti min."}, {"text_idx": "#000160", "text": "La 6an de julio islamanoj tutmonde celebras la sukerfeston. G\u0302i markas la finon de\nRamadano, kiam islamanoj fastas dumtage kaj rajtas mang\u0302i nur nokte. La sukerfesto\nsimbolas la revenon de la homoj al pureco kaj indikas, ke ili povas prokrasti la plenumon"}, {"text_idx": "#000162", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu familio kuiras hejme la suprajn pladojn. La blanka rizkuko simbolas purecon,\nla staton de la homoj post fastado, kaj la viandaj\u0302oj simbolas la plurecon de la homoj."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Indonezianoj g\u0302uas ankau\u0306 dolc\u0302ajn mang\u0302aj\u0302ojn dum la sukerfesto. Temas pri malgrandaj\nkastengel faritaj el fromag\u0302o, ananaso\nputri salju kaj c\u0302okolado. Troveblas ankau\u0306 pli tradiciaj kukoj, ekz. rizc\u0302ipso"}, {"text_idx": "#000164", "text": "Pro granda postulo por sukerfestaj mang\u0302aj\u0302oj, preskau\u0306 c\u0302iujare kreskas la kostoj de"}, {"text_idx": "#000165", "text": "Dum la sukerfesto, la islamanoj post sunlevig\u0302o havas specialan preg\u0302on. La preg\u0302o ofte\nokazas en publika spaco, do vojag\u0302antoj dum la sukerfesto ne estu surprizitaj, se ili\nsurstrate trovas preg\u0302antojn. Multaj homoj ac\u0302etas novajn vestaj\u0302ojn por la sukerfesta"}, {"text_idx": "#000167", "text": "Fojfoje okazas tragedioj. Lastatempe, en la urbo Brebes, estis blokata la trafiko\ndum 12 horoj. Mortis pluraj homoj en siaj veturiloj pro troa uzo de klimatizado kaj\npro karbondioksido en la aero. Ambulancoj, pro la densa trafiko, ne povis atingi la"}, {"text_idx": "#000168", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302io, la sukerfesto estas grava tago por la indonezianoj, kiuj kunfestas kun\nfamilianoj, kaj ankau\u0306 por turistoj, kiuj g\u0302uas la feriajn tagojn antau\u0306 kaj post la"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Julia Sigmond, rumania hungarino, pupteatristino, dum 60 jaroj korespondis kun dekoj\nda esperantistoj. Akumulig\u0302is abundego da leteroj. Kaj s\u0302i decidis kolekti leterarojn\nde kelkaj personoj, kiuj povas prezenti intereson ankau\u0306 al la vasta publiko. Do, s\u0302i\nelektis kvin personojn \u2013 iuj el ili (Ada Fighiera Sikorska, Tibor Sekelj) estas internacie tre vaste konataj\nkaj lasis grandan spuron en la historio de Esperanto, iuj estas pli konataj naciskale\n(Johannes Palu, Nikolao Danovskij, Stanis\u0142aw Janusiewicz), sed ankau\u0306 ilia rolo en\nla evoluo de niaj lingvo kaj movado estas senkonteste signifa. Kaj simple kiel homoj"}, {"text_idx": "#000170", "text": "La kolektoj de la leteroj estas plenaj: ili inkludas la tutajn leterarojn, kiujn ricevis\nde ili Julia Sigmond, c\u0302u tio estas grandaj au\u0306tobiografiaj skizoj, c\u0302u gratulkartoj.\nBedau\u0306rinde, sed neeviteble, la korespondadoj estas unuflankaj, kaj pri kelkaj aferoj,\nje kiuj la homoj respondas, ni povas nur konjekti. Sed ja kompreneble estas, ke en\nla epoko de manskribado de leteroj oni ne ofte kutimis lasi kopiojn de siaj propraj"}, {"text_idx": "#000171", "text": "Kion donas al ni la legado de malnovaj leteroj? Unue, ni ekscias ion pri la elstaraj\nhomoj \u2013 pri iliaj vivcirkonstancoj, detaloj de biografioj, pensmanieroj ... Ec\u0302 tiam, kiam\nla informoj ne estas tute novaj (ekzemple, Ada Sikorska lasis libron de rememoroj,\nen kiuj s\u0302i rakontas multon el tio, kion s\u0302i rakontas al sia korespondamikino), ni vidas\nnovajn aspektojn de la faktoj, sentas aliajn, pli intimajn intonaciojn, kio donas\nspecialan guston al ilia percepto. Sed plejparte c\u0302io estas nova."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Due, ni travivas la vivepokojn, kiuj nun estas historiaj \u2013 kaj travivas ne per oficialaj raportoj en gazetaro, ne de la vidpunkto de j\u0302urnalistoj,\nsed per vortoj de simplaj homoj \u2013 ja en privata korespondado ec\u0302 famaj j\u0302urnalistoj kaj verkistoj kutimas esprimi sin\niom alimaniere ol en la tekstoj destinitaj por publikigo. Do principe temas pri tus\u0302ado\nde la viva historio \u2013 tia, kia g\u0302i perceptig\u0302is en c\u0302iu konkreta tempo. Antau\u0306 jardekoj homoj (c\u0302iu el ni!)\npensis iom alimaniere ol nuntempe, kaj la malnovaj leteroj permesas tion bonege eksenti."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Kaj nepre prenu la libron\nKvin geamikoj kaj legu g\u0302in \u2013 tio donos la realan eblon konatig\u0302i \u2013 vere, preskau\u0306 persone konatig\u0302i! \u2013 kun kelkaj elstaraj homoj, kaj senti, kial kaj kiel ili vivis kaj sukcesis tiom multe\nfari por nia lingvo kaj komunumo."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Bardejov: kulturhistoria perlo de Slovakio"}, {"text_idx": "#000176", "text": "La urbo Bardejov situas en la nord-orienta parto de Slovakio je c\u0302irkau\u0306 450 km de la\nc\u0302efurbo Bratislavo. La urbo spegulas la ric\u0302an historion de la slovaka nacio pere de\nmultaj monumentoj. Proksime al Bardejov trovig\u0302as fama banloko."}, {"text_idx": "#000177", "text": "La unua skriba mencio pri Bardejov datumas de la jaro 1241. Tiutempe g\u0302i estis parto\nde grava komerca vojkrucig\u0302o. Lige kun tio la urbo ricevis diversajn privilegiojn kaj\nen 1376 la rangon de libera reg\u0302a urbo. Komence de la 16a jarcento g\u0302i havis gimnazion,\nmuzikan lernejon, teatron ktp. La urbon plurfoje detruis incendioj (1686, 1744, 1878)\nkaj bataloj. G\u0302i suferis ankau\u0306 peston."}, {"text_idx": "#000178", "text": "En la urbo oni povas admiri unu el la plej bone konservitaj urbaj fortikaj\u0302oj. G\u0302i kaj\nla komplekso de judaj konstruaj\u0302oj estas enskribitaj en la Listo de la Mondaj Kulturheredaj\u0302oj\nde Unesko (2000). Grava ero de la c\u0302efplaco estas la gotikstila preg\u0302ejo Baziliko de\nSankta Egidio, konstruita en la 14a jarcento. Plia vidinda konstruaj\u0302o sur tiu placo\nestas la urbodomo en gotika stilo el la komenco de la 16a jarcento. G\u0302i estas c\u0302irkau\u0306ita\nde mezepokaj domoj, statuo de ekzekutisto, parto de iamaj judaj banejoj kaj sinagogo\nel la fino de la 18a jarcento."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Bardejov proponas dum la tuta jaro ric\u0302ajn kulturajn aktivaj\u0302ojn, inter kiuj menciindas\nla ludoj de kavaliro Roland (slovake\nRolandove\u0301 dni), internacia festivalo de orgena muziko, tradicia foiro ktp."}, {"text_idx": "#000180", "text": "La banloko Bardejovske\u0301 Ku\u0301pele estas parto de la urbo. G\u0302i situas je 5 km for de la\nurbocentro kaj estas unu el la plej popularaj kuraclokoj en Slovakio. G\u0302ia minerala\nakvo enhavas rarajn mineralsalojn kaj feron. Per g\u0302i oni kuracas malsanojn de la digesta\nsistemo kaj sanga cirkulado, metabolajn, endokrinajn, onkologiajn kaj aliajn malsanojn.\nEn la banloko restadis multaj famaj personoj kiel Marie-Louise, la dua edzino de la\nimperiestro Napoleono, la rusa caro Aleksandro la Unua kaj la imperiestrino Elizabeto"}, {"text_idx": "#000181", "text": "En la turismaj oficejoj de la urbo kaj banloko haveblas fremdlingvaj bros\u0302uroj. Oni\npovas akiri informojn ankau\u0306 rete c\u0302e"}, {"text_idx": "#000182", "text": "Bedau\u0306rinde, c\u0302i-jare, Nederlando ne farig\u0302is eu\u0306ropa c\u0302ampiono pri piedpilko. Male, la\norang\u0302kolora nacia teamo estis eligita en la antau\u0306a elimina fazo kaj, unuafoje en sia\nhistorio, gajnis Portugalio. Sed estas, se tiel diri, konsolo: la nederlandanoj estas\neu\u0306ropaj c\u0302ampionoj en tute alia kampo, tiu de sidemo. C\u0302u la nederlanda popolo fieru"}, {"text_idx": "#000183", "text": "Antau\u0306 nelonge la loka s\u0302tata instituto pri popola sano kaj higieno (RIVM), kunlabore kun la centra statistika oficejo (Cbs) kaj la nederlanda organizaj\u0302o pri sekureco (VeiligheidNL), plenumis komunan esploron, enkadre de kiu oni petis 9000 nederlandanojn indiki,\nkiom longe ili sidas c\u0302iutage. Evidentig\u0302is, ke la intervjuitoj averag\u0302e sidas c\u0302irkau\u0306\n9 horojn tage dum la propraj laborado, studado, vojag\u0302ado, au\u0306 en sia libera tempo.\nTiu tempodau\u0306ro estas pli longa ol en iu ajn alia lando de Eu\u0306ropo. Krome la gejunuloj\ninter 12- kaj 20- jaraj sidas ec\u0302 pli longe: proksimume dek horojn en c\u0302iu unuopa tago.\nIliaj stud-devoj, hejmtaskoj kaj diversspecaj okupaj\u0302oj plenumendaj per komputilo au\u0306\npos\u0302telefono g\u0302enerale postulas pli da tempo ol por la adoltoj."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Rimarkindas, ke ulo, kiu sidas dum 9-10 horoj kaj aldone dormas 8 horojn c\u0302iunokte,\nfakte movig\u0302as dum nur 6-7 horoj tage. Fakuloj pri medicino konsideras, ke tio ne nur\nne sufic\u0302as, sed alportas notindajn riskojn por onia sano. Tial ili priskribas dau\u0306ran\nsidadon kiel \u201enovan fumadon\u201d. Diversaj esploroj montras, ke la homaj muskoloj kune estigas gravan organon. Se\ntiu organo estas uzata nesufic\u0302e, g\u0302i ne plu funkcias lau\u0306cele. Regula strec\u0302ado de la\nmuskoloj kreas metabolisman ekvilibron, malpliigante la pintojn de glukozo kaj plibonigante\nla konsumadon kaj solvadon de la grasoj en la sango."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Dau\u0306re altaj niveloj de glukozo kaj graso ene de vejnoj kaj arterioj povas konduki\nal kresko de la pezo kaj ec\u0302 al dikventreco, krom aliaj malsanoj, kiel diabeto, alta\nsangopremo, arteriosklerozo, koraj kaj angiaj misfartoj, antau\u0306tempa morto, kaj ec\u0302"}, {"text_idx": "#000187", "text": "Eble kelkaj legantoj nun volas diri al la artikolanto: \u201eVi bone parolas, sed kiel mi sufic\u0302e movig\u0302u, se mia laboro estas plenumata c\u0302efe side?\u201d. G\u0302enerale sufic\u0302as movig\u0302i c\u0302iutage 30-60 minutojn pli ol kutime. Oni povas distribui\ntion tra la tago, tiel ke la sumo de la movig\u0302a tempo oscilas inter duona kaj unu horo.\nJen kelkaj praktikaj konsiloj kaj ekzemploj:"}, {"text_idx": "#000189", "text": "Pensante lau\u0306 c\u0302i tia logiko, c\u0302iu povos trovi aliajn similajn kaj facilajn rimedojn\npor eviti tro longdau\u0306ran sidadon kaj tiel konservi sian propran sanon."}, {"text_idx": "#000190", "text": "La Progresado de l' Pilgrimanto mi jam legis unuafoje kiel junulo eble 17-18-jara en la nederlanda lingvo. Mi trovis\ng\u0302in ja fascina, sed samtempe strange fremda: mi ja devenis el ortodoksa katolika medio,\ndum la au\u0306toro de la libro, Bunyan, estis puritano; do interfrapig\u0302is du malsamaj mondoj."}, {"text_idx": "#000191", "text": "La verko montras la pilgrimadon de iu\nKristano. Survoje li multajn personojn renkontas. Temas pri persista alegorio, aventura vojag\u0302o\nsur kruda tereno, en sunprilumataj montetoj kaj tra malhelaj valoj \u2013 el la Urbo de l' Pereo al la C\u0302iela Urbo (kiel surdorse de la libro oni legas)."}, {"text_idx": "#000192", "text": "La nomoj de la renkontitoj jam montras, kion atendi: frue en la libro, ekzemple, tri\nviroj, Simpleco, Pigreco kaj Vanteco, fakte volas ankorau\u0306 iom dormi. Poste venas interparolo\nkun Formalisto kaj Hipokritulo, Malfidulo kaj Timulo ktp, je certa punkto Pordisto\nenlasas Kristanon en domon, kie Pieco bonvenigas lin ktp, ktp."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Nu, persone mi havas sufic\u0302e malsaman bildon pri Kristanismo kaj g\u0302ia esenca mesag\u0302o.\nMia priskribo certe pli similus la sintenon de amiko Erasmo, pli-malpli: vivu sincere\nkaj honeste, legu la Biblion, g\u0302uu la vivon, kiun Dio donacis, sed ne tro okupig\u0302u pri\ndogmaj tezoj kaj kvereloj, c\u0302ar ili ne estas centraj."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Mian personan vivon la Biblio ja komplete s\u0302ang\u0302is, kiam kiel junulo pli-malpli 18-19-jara\nmi g\u0302in unuafoje tutan tralegis. La originan romkatolikan eklezion pro tio mi forlasis,\nprotestantismon alig\u0302is, fine farig\u0302is remonstranta pastoro. Jen kiel strangajn vojojn\nla Biblio povas montri al iu homo. Sed dumvoje plurajn partojn el la Biblio mi tradukis\n\u2013 c\u0302efe la ofte flanken metitajn Duakanonajn Librojn (3-volume) kaj la Novan Testamenton.\nTion mi nepre ne estus farinta, se ne en la Biblio mi estus spertinta, ke Dio ankau\u0306"}, {"text_idx": "#000197", "text": "Nu, enhave mi konstatas, kiel siatempe Waringhien, ke temas c\u0302i tie pri malsama, ja\nne tute mezepoka sed same fora, mondpercepto, kiun, bedau\u0306rinde, ne beligas la poezio.\nMi devas konfesi, ke mi ellegis la libron pro recenzista devosento kun multe pli da\npeno ol siatempe kiel junulo. Kvankam ankau\u0306 tiutempe la\nSong\u0302o de Skipiono de Cicerono min pli sorc\u0302is."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Koncerne la traduklaboron, mi povas g\u0302enerale nur lau\u0306di, c\u0302ar Vinko Os\u030clak bone regas"}, {"text_idx": "#000199", "text": "Sed tamen tre mirigas min, ke koncerne la nomojn li faris por mi nekompreneblajn elektojn:\nli uzas formojn kiel Evao, Rutao, Judao, Ezrao, Esterao [!] por Eva, Rut, Juda, Ezra,\nEster ktp. C\u0302u influo de S\u0302ulco Rikardo? Specife mirigis min la formo Neh\u0302emijo. Kialon\npor tio mi ne scias, krom ke Vinko Os\u030clak eble iom tro sklavece volas sekvi la regulon\npri o-finaj\u0302o c\u0302e substantivoj. Tamen propraj nomoj ja ne identas je simplaj substantivoj.\nSed ec\u0302 Egipto anstatau\u0306 Egiptujo trovig\u0302as, kvankam la zamenhofa traduko de la malnova\ntestamento sufic\u0302e forte enradikigis tiun formon."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Entute: bona traduko de romano, kiu montras Kristanismon en puritana formo."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Don Roberto, politikisto kaj aventuristo"}, {"text_idx": "#000203", "text": "Kiam mi log\u0302is en Argentino, iu amiko pruntedonis al mi la libron\nDon Roberto. Kvankam tiu titolo estas hispana kaj la au\u0306toro Aime\u0301 Fe\u0301lix Tschiffely estas argentinano\nde svisa deveno, la verko estas biografio de viro, kiu naskig\u0302is ne en Argentino, sed"}, {"text_idx": "#000204", "text": "La objekto de la biografio estas Roberto Bontine Cunninghame Graham, filo de skota\nbienulo kaj nepo de hispana nobelino, Don\u0303a Catalina Paulina Alejandro de Jime\u0301nez.\nLia unua lingvo estis la kastilia. Li estis samtempe duonhispana kavaliro kaj duonskota\nbienulo. Li praktikis la kutimajn interesojn de la nobelaro, estante tre kompetenta"}, {"text_idx": "#000205", "text": "Kiam Roberto estis tre juna, li vojag\u0302is al Argentino, kie li laboris kiel gau\u0306c\u0302o (vakero)\nen la bieno de parenco. En la argentina enlanda milito, li estis forkaptita de ribeluloj,\nkiuj devigis lin batali en ilia armeo."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Post la ribelo Roberto povis reveni al la bieno, kie li spertis multajn aventurojn\ninter krudaj gau\u0306c\u0302oj kaj indig\u0302enoj. Li vojag\u0302is en Paragvajon kaj Urugvajon, antau\u0306 ol\nreiri al la familia bieno en Gartmore (gaele Gartmo\u0300r) en Skotlando. Tamen li ne longe\nrestis tie. Li faris pliajn vojag\u0302ojn, vizitante Nov-Skotlandon en Kanado, kaj revizitante\nSud-Amerikon. Poste li iris al Parizo, kie li partoprenis konkurson de skermado."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Lau\u0306 konato de Tschiffely, Roberto iutage rajdis en Parizo kaj lia c\u0302evalo preskau\u0306 faligis\njunan sinjorinon. Li deselig\u0302is por pardonpeti kaj senpense parolis en la hispana.\nLa juna virino respondis en la sama lingvo. Tschiffely asertas, ke tiu renkontig\u0302o\nestis la bazo de tuja interamindumado. La junulino, Gabrielle de la Balmondie\u0300re, estis\ndek-ok-jarag\u0302a, naskig\u0302is en C\u0302ilio kiel filino de franca patro kaj hispana patrino.\nSupozeble je la ag\u0302o de dek du s\u0302i estis metita de onklino en francan konventon, kie\ns\u0302i estis malfelic\u0302a. Roberto persvadis s\u0302in forkuri kun li al Britio kaj ili geedzig\u0302is"}, {"text_idx": "#000208", "text": "Informo ricevita de ano de la familio tamen tute kontrau\u0306diras la asertojn de Tschiffely\npri la origino de la edzino de Roberto. Lau\u0306 tiu parenco, kvankam s\u0302i estis pli bone\nkonata kiel Gabrielle Chidiock de Balmondie\u0300re (la nomo, kiu aperas sur la geedzig\u0302a\natestilo), s\u0302i fakte estis Caroline Stansfield Horsefall, filino de angla kuracisto.\nKiel ajn, Caroline/Gabrielle ig\u0302is konata artisto, poeto kaj aferistino, kiu preskau\u0306\nsukcesis savi la bienon en Gartmore, kiam Roberto heredis de la patro s\u0302uldojn de proksimume"}, {"text_idx": "#000209", "text": "Lau\u0306 Tschiffely, post sia geedzig\u0302o Roberto kaj Gabrielle kune vojag\u0302is al Nord- kaj\nSud-Ameriko antau\u0306 ol reveni al Britio. Tie Roberto konatig\u0302is kun Keir Hardie, respektata\nmaldekstrula politikisto, kun kiu Roberto simpatiis kaj intime amikig\u0302is. Malgrau\u0306 lia\naristokrata origino, la politikaj opinioj de Roberto estis plenkonvinke socialistaj,\nkaj li profunde sentis solidarecon kun la enmarg\u0302enigitaj kaj ekspluatataj membroj"}, {"text_idx": "#000210", "text": "C\u0302ar en tiu tempo ne ekzistis socialisma partio en la brita politika sistemo, li kandidatig\u0302is\nen 1886 kiel liberulo por la elektodistrikto de nord-okcidenta Lanarks\u0302iro en Skotlando,\nkaj estis elektita. En la londona parlamento li konstante pledadis por la subprematoj\nkaj atakis \u201ela socion en kiu unu laboras, kaj alia g\u0302uas la frukton de lia laboro\u201d. Li ig\u0302is probatalanto por ministoj, por ekspluatataj anglaj virinoj, kiuj en malsanigaj\nkondic\u0302oj manfaradis c\u0302enojn, kaj por c\u0302iuj marg\u0302enaj homoj. Plurfoje li estis provizore\neksigita el la parlamento, akuzate pri malordo."}, {"text_idx": "#000212", "text": "En novembro 1887 Roberto alig\u0302is al grupo de manifestaciantoj, kiuj partoprenis en\nLondono c\u0302e evento, kiu poste ig\u0302is konata kiel \u201ela Batalo de Placo Trafalgar\u201d. Vilhelmo O' Brian, irlanda patrioto, estis enkarcerigita pro tumulto, kiam li kune\nkun aliaj irlandanoj postulis la irlandan sendependigon. Kelkaj kanajloj komencis\nj\u0302eti s\u0302tonojn dum la manifestacio, kaj Roberto estis vundita. Kvankam li ne respondecis\npor la malordo li estis arestita de la polico, kaj devis pasigi ses semajnojn en karcero."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Lia parlamenta kariero c\u0302esis en 1892, sed dum la ses jaroj, en kiuj li servis kiel\nmembro, li konstante \u201eluktis sentime por la malfortaj, la malsuperaj kaj la subpremataj\u201d (citaj\u0302o el la skribaj\u0302o de Tschiffely)."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Tedig\u0302inte pro la hejma vivo, Roberto, Gabrielle kaj la hispana servistino Peregrina\nvojag\u0302is al Hispanio, kaj de tie li foriris sola al Norda Afriko, kie li serc\u0302is novajn\naventurojn kaj lernis la araban lingvon. Dum la dua bura milito en Sud-Afriko (1899-1902)\nli restis en Gartmore, kie li verkis, legis kaj rajdis."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Frua morto de la edzino"}, {"text_idx": "#000216", "text": "Samtempe lia edzino faris la kontistan laboron de la bieno. Kontrau\u0306 la konsilo de\nkuracistoj, s\u0302i senc\u0302ese fumis, kio certe poste kontribuis al s\u0302ia frua morto. En 1906\ns\u0302i studis en Hispanio kaj survoje hejmen s\u0302i malsanig\u0302is en Hendaye. Don Roberto hastis\nal s\u0302ia restadejo en Francio, sed s\u0302i mortis la 8an de septembro de tiu jaro, je la\nag\u0302o de 45 jaroj. La paro estis geedzig\u0302inta dum 28 jaroj."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Roberto kaj Gabrielle ne havis infanojn. Post kiam s\u0302ia kadavro alvenis al Skotlando,\nDon Roberto fosis dum s\u0302tormo s\u0302ian tombon kaj enterigis s\u0302in apud la ruinoj de antikva\npriorejo sur la insulo Inchmahome en la lago Menteith en Skotlando. Sur la muro de\nla priorejo li instaligis bronzan s\u0302ildon kun la surskribo: \u201eMemore al Gabriela Cunninghame Graham de Gartmore \u2013 forpasinta en Hendaye, Francio \u2013 la 8an de septembro AD 1906 je la ag\u0302o de 45 \u2013\nLos muertos abren los ojos al los que viven\u201d (hispana diraj\u0302o: La mortintoj malfermas la okulojn de tiuj, kiuj vivas.)"}, {"text_idx": "#000218", "text": "Kiam eksplodis la unua mondmilito, Roberto \u2013 malgrau\u0306 la atendoj de liaj amikoj, kiuj supozis, ke li malaprobus la militon \u2013 proponis sin al la armeo por dej\u0302ori kiel simpla soldato en speciala rajdanta korpuso,\nsed pro sia ag\u0302o de 62 li estis rifuzita."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Malvolonte la armeo akceptis lin kiel kolonelon respondecan por la ac\u0302etado de c\u0302evaloj.\nKe li rifuzis porti militan uniformon tamen agacis liajn superulojn. La tasko, kiu\nimplicis vojag\u0302on al Argentino por akiri c\u0302evalojn, kiuj eventuale estos buc\u0302itaj en\nbatalo, nau\u0306zis lin, sed li akceptis g\u0302in kiel devon."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Post la milito Roberto ne plu aktivis en la politiko en Anglio, sed dau\u0306re interesig\u0302is\npri la sendependigo de Skotlando. Jen kelkaj citaj\u0302oj:\n\u201eNur en malgrandaj s\u0302tatoj vere floras la libereco.\u201d\n\u201eSur la dismembrig\u0302o de c\u0302iuj grandaj imperioj kus\u0302as la sola s\u0302anco de felic\u0302o por la mondo\n\u201eLa scienco ne havas patrolandon, sed en la sferoj de la artoj, la literaturo, la pentrado\nkaj la muziko, la nacieco estas precipe grava.\u201d"}, {"text_idx": "#000221", "text": "En 1935 la sano de Roberto komencis malbonig\u0302i, sed li decidis fari lastan vojag\u0302on\nal Argentino, kvankam li sciis, ke li ne longe pluvivos. La 20an de marto 1936 li\npace mortis en Bonaero, en la ag\u0302o de preskau\u0306 84 jaroj. Li estis honorigita ne nur\nde siaj amikoj en Anglio kaj Skotlando, sed ankau\u0306 de tiuj en Argentino. Kiam oni estis\nhermetike fermanta la metalan keston enhavantan lian c\u0302erkon, iu argentina sinjoro\nalproksimig\u0302is al la c\u0302erko kaj gratis per sia pos\u0302tranc\u0302ilo la sekvantajn vortojn en\nla hispana sur la metalo: \u201eDon Roberto \u2013 korinklino kaj admiro de la argentinanoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000222", "text": "Omag\u0302e al tiu granda viro okazis longa procesio tra la stratoj de Bonaero. La c\u0302erkveturilo\nestis sekvata de la du fidelaj maljunaj c\u0302evaloj de Don Roberto, nome Mancha kaj Gato,\nkondukataj de du gau\u0306c\u0302oj. La c\u0302erko, kovrita per la flagoj de Britio kaj Argentino,\nAlmeda Star, transportita al Gartmore, kaj enterigita apud lia edzino, sur la eta insulo en la\nlago Menteith, Skotlando, dum saks\u0302almisto ludis tradician lamenton."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Cunninghame Graham estis eksterordinare impona figuro, kun eleganta barbo kaj nobla\nvizag\u0302o, kaj lia edzino estis bela virino. Ambau\u0306 estis objektoj de pentraj\u0302oj, desegnaj\u0302oj\nkaj skulptaj\u0302oj de konataj artistoj. La skulptisto Jacob Epstein skulptis la kapon\nde Roberto, kaj Jacomb Hood kaj Whistler faris portreton kun la titolo \u201eGabrielle de la Balmondie\u0300re\u201d. La paro gajnis la respekton kaj estimon de c\u0302iuj kiuj konis ilin."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Sed kio pri la politika partio (SNP) fondita kaj prezidita de Roberto Cunninghame\nGraham? G\u0302i ekzistis, sed dum longa tempo g\u0302i ne g\u0302uis fortan apogon en Skotlando. Tio\ndraste s\u0302ang\u0302ig\u0302is en 1997 kiam post referendumo la sesio de la Skota Parlamento\n1, laste fermita la 25an de marto 1707, estis solene remalfermita, kaj la vizio kaj\ncelo de Cunninghame Graham estis tiele parte realigitaj."}, {"text_idx": "#000225", "text": "1. Kvankam en la jaro 1714 la du regnoj (Skotlando kaj Anglio) estis kunfanditaj por\nformi la Unuig\u0302intajn Regnojn de Britio, Skotlando neniam c\u0302esis esti aparta nacio,\nkun sia propra leg\u0302aro, instrusistemo, bankoj eligantaj siajn proprajn bankbiletojn,\nlingvoj (la skota kaj la skotgaela) kaj ekonomio. Pri tiuj rajtoj, g\u0302is hodiau\u0306, la"}, {"text_idx": "#000226", "text": "Inter Svedio kaj Finnlando, c\u0302e la plej mallarg\u0302a streko de Botnia Golfo (parto de Balta\nMaro), trovig\u0302as regiono nomata Kvarken: tie spuroj de la lasta glacia epoko estas\nankorau\u0306 videblaj kaj influas la medion. La fundo de la maro levig\u0302as je c\u0302irkau\u0306 8 milimetroj\njare, kio kreas vidon c\u0302iam s\u0302ang\u0302ig\u0302antan. La teraltig\u0302o, kiu dau\u0306ras jam de dekmiloj da\njaroj, aliigas la marbordon kreante novajn insulojn, s\u0302erojn, lagetojn kaj marc\u0302etojn."}, {"text_idx": "#000227", "text": "En la insularo la tera areo kreskas je unu kvadrata kilometro c\u0302iujare. Tial la havenoj\nfarig\u0302as neuzeblaj kaj, sekve de tio, pasintjaraj marmapoj ne tre fidindas. Golfetoj\nig\u0302as lagunoj, lagunoj ig\u0302as lagetoj, lagetoj ig\u0302as marc\u0302etoj. Maristoj kaj navigantoj\nbezonas lokajn pilotojn. Por indiki la fenomenojn kau\u0306zitajn de la teraltig\u0302o, la marborda\nlog\u0302antaro havas terminojn, kiuj devenas precipe de la sveda lingvo. Oni taksas, ke\npost du mil jaroj c\u0302e la regiono Kvarken estig\u0302os tera ponto, kiu interligos Svedion"}, {"text_idx": "#000229", "text": "Sur la sveda bordo de Botnia Golfo, nomata la \u201eAlta Marbordo\u201d (svede\nHo\u0308ga Kusten), la tero jam altig\u0302is je 286 metroj ene de dek mil jaroj, kio estas rekordo koncerne\nal teraltig\u0302o. Tie nun staras krutaj montoj, dum c\u0302e la finna bordo elmarig\u0302is 5600 malaltaj\ns\u0302tonozaj insuloj. La s\u0302eroj kaj la rifoj ne kalkuleblas. La tuta geologia historio\nde la regiono komencig\u0302is antau\u0306 du miliardoj da jaroj. Unesko elektis c\u0302i tiun regionon\nkiel mondan heredaj\u0302on komunan al Svedio kaj Finnlando."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Post la glacia epoko, en Kvarken restis specoj de plantoj kaj bestoj, kiuj troveblas\nen neniu alia loko. Nun ili reflektas la procezon de glaciig\u0302o, degelo, kaj la s\u0302ang\u0302ig\u0302antajn\nakvonivelojn. Kreig\u0302is ankau\u0306 marbordaj homaj vivmanieroj: historio, kulturo kaj lingvo,\ndanke al kiuj la log\u0302antaro nun logas scivolemulojn kaj vojag\u0302antojn."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Triesto estas la c\u0302efurbo de la nord-orienta regiono Friuli \u2013 Venezia Giulia [friuli venecja g\u0302ulja] kaj, kun siaj 200 000 log\u0302antoj, unu el la 15\nplej grandaj urboj de Italio. G\u0302i kus\u0302as c\u0302e la landlimo inter Italio kaj Slovenio: temas\npri tre bela loko, kun grandaj placoj, mirinda kastelo, elegantaj vendejoj. Notindaj\npoetoj kaj verkistoj (ankau\u0306 fremdaj, kiel James Joyce) log\u0302is au\u0306 vizitadis tiun c\u0302i\nurbon kaj lau\u0306dire amis kaftrinki en g\u0302iaj renomaj kafejoj."}, {"text_idx": "#000234", "text": "C\u0302i-lastaj tamen uzas, por kafo, nomojn tute aliajn ol tiuj uzataj en la ceteraj regionoj\nde Italio. Por mendi klasikan ekspreson en malgranda taso, oni devas fakte peti\nun nero (lau\u0306vorte: \u201eunu nigran\u201d, kiu en aliaj urboj igus la kelneron provizi sian klienton per plej malhela vino)."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Tiuj, kiuj volas trinki ekspreson en glaseto anstatau\u0306 en taseto (kapriculoj vers\u0302ajne\nabundas en Triesto!), ja devas peti de la propra vers\u0302isto\nun nero in B [un nero in bi], kio povus esti tradukita en Esperanton kiel\nunu nigran en G (G, c\u0302ar g\u0302i estas la komenca litero de la vorto"}, {"text_idx": "#000236", "text": "un caffellatte. Tamen tiu vorto en Italio ja signifas kutime \u201ekafo kun lakto\u201d, kiu spite al iu svaga simileco havas neniun rilaton kun la renoma s\u0302au\u0306mplena itala\ntrinkaj\u0302o. Se plac\u0302as al vi (latte)\nmacchiato, nepre utiligu la vorton \u201eun capo\u201d [un kapo] (lau\u0306litere: \u201eunu kapon\u201d, \u201eunu c\u0302efon\u201d): temas, por tiuj, kiuj ne konas g\u0302in, pri ekspresa kafo kun malmulte da lakto. Se\nmacchiato-n, alkutimig\u0302inte ekzemple al kafejoj de Romo, Milano, Napolo, oni baldau\u0306 ricevos\nekspreson kun apuda glaseto da lakto. Kapturna situacio, c\u0302u ne? Sed la surprizoj ne"}, {"text_idx": "#000238", "text": "C\u0302u komplike? Unuavide jes (c\u0302efe por tiuj, kiuj iam lernis la italan lingvon kaj eble\nkredis, ke estas tre simple mendi kafon en la urboj de Italio). Sed kiom amuze, samtempe!"}, {"text_idx": "#000239", "text": "MacLeo\u0300id, amiko de la gaela lingvo"}, {"text_idx": "#000240", "text": "Unu el la plej elstaraj skotoj de la 19a jarcento estis Tormod MacLeo\u0300id (1783-1862),\nangle konata kiel Norman MacLeod [maklaud] kaj kromnomata\nCaraid nan Ga\u0300idheal (tradukebla kiel \u201eamiko de la gaeloj\u201d). Li estis kleriko de la Eklezio de Skotlando kaj farig\u0302is amiko de la reg\u0302ino Viktoria.\nTamen, li ig\u0302is pli fama kaj influhava kiel verkisto kaj klerigisto pri la skotgaela\nlingvo. Li fondis kaj redaktis du el la plej fruaj gaellingvaj periodaj\u0302oj:\nAn Teachdaire Gaelach (La gaela kuriero, 1829-1832) kaj\nCuairtear nan Gleann (La gaela vizitanto, 1840-1843)."}, {"text_idx": "#000241", "text": "MacLeo\u0300id estis entuziasma apoganto de la skotgaela lingvo kaj, precipe, de la utiligo,\nenkadre de edukado, de tiu antikva indig\u0302ena idiomo de Skotlando. En 1824 li sukcesis\npersvadi la Eklezion de Skotlando (kiu g\u0302is la restau\u0306ro de la loka parlamento efektive\nfunkciis kiel kvazau\u0306a registaro) enkonduki skemon de instruado en la montaraj kaj\ninsulaj regionoj de la lando. Post malmulte da jaroj tiuj lernejoj havis pli ol 22 000\nlernejanojn. Samtempe aliaj gaelaj kaj religiaj asocioj instruis legadon kaj skribadon\nen la maldense log\u0302ata Skota Altejo. Presitaj libroj ekaperis en la gaela kaj estis"}, {"text_idx": "#000242", "text": "Iam la skotgaela (parenco de la irlandgaela) estis disvastig\u0302inta en preskau\u0306 tuta Skotlando,\nkrom en la sud-orienta angulo, apud la landlimo inter Skotlando kaj Anglio, kie oni\nparolis la skotanglan (nun iomete konfuzige nomatan"}, {"text_idx": "#000243", "text": "Hodiau\u0306 la skotgaela estas inkluzivita en la listo de endang\u0302erigitaj lingvoj de Eu\u0306ropo,\nkvankam \u2013 ekde la restau\u0306rado de la parlamento en Edinburgo en 1997 \u2013 g\u0302i estas rekonata kiel unu el la lingvoj de Skotlando kaj havas oficialan statuson.\nSekve estas pli da intereso kaj aktiveco, kaj multaj infanoj kaj plenkreskuloj nuntempe\nstudas g\u0302in. Aperas c\u0302iam pli da moderna literaturo en tiu c\u0302i lingvo. Iom strange, pluraj\neksterlandanoj lernas la gaelan en la altlernejo\nSabhal Mo\u0300r Ostaig, parto de la universitato de Skota Altejo, sur la insulo Skye (gaele"}, {"text_idx": "#000244", "text": "Se, kiel verkanto, mi rajtas aldoni personan komenton, tiu disvolvo s\u0302ajnas tre kurag\u0302iga.\nLa hejma lingvo de mia familio estas la gaela (pli precize la skotgaela; ne tiom la\ngaela de Irlando, kie mi nuntempe log\u0302as). Tri generacioj de nia familio parolas la\nskotgaelan, kvankam la plimulto de niaj parencoj jam delonge uzas la anglan kiel c\u0302iutagan"}, {"text_idx": "#000245", "text": "Kio instigis min verki c\u0302i tiun artikolon, estis sendaj\u0302o, kiun mi ricevis de amiko\nen Germanio. Temas pri eltiraj\u0302o el la germana semajna magazino\nBoulevard pri la aktoro, au\u0306toro kaj gastronomo Michael Klevenhaus el Bonn. La diversaj talentoj\nde tiu c\u0302ionfara sinjoro jenas: li ne nur flue parolas kaj instruas la skotgaelan,\nsed agas ankau\u0306 kiel korespondanto de la skota radia dissendejo\nRadio nan Ga\u0300idheal. Mi posedas ekzempleron de lia lernolibro (inkluziva de kompaktdisko)\nLehrbuch der schottisch-ga\u0308lischen Sprache por germanlingvanoj: g\u0302i vere estas rekomendinda verko."}, {"text_idx": "#000246", "text": "Kiel jam asertite, Tormod MacLeo\u0300id estis la unua \u201eamiko de la gaeloj\u201d au\u0306 (eble pli g\u0302uste) \u201ede la gaela lingvo\u201d. Michael Klevenhaus mem povas esti nomata amiko de la lingvo de la gaeloj: unu el\nla ne malmultaj homoj, kiuj donas valoran kontribuon al g\u0302ia disvastigo, tiom eksterlande\nkiom en Skotlando. C\u0302iuj el la endang\u0302erigitaj kaj minoritataj lingvoj de Eu\u0306ropo (kaj\nde la tuta mondo) bezonus tiajn amikojn."}, {"text_idx": "#000247", "text": "C\u0302iujare, inter la 20a kaj 25a de au\u0306gusto, c\u0302irkau\u0306 200 000 homoj pilgrimas al la monto\nTomorr, Albanio. Tie, sur la alteco de 2400 m trovig\u0302as la tekeo\n1 de Kulmak. Oni diras, ke c\u0302irkau\u0306 1400 jarojn antau\u0306e tie estis entombigita Abaz Aliu,\nislama eminentulo, la heroo de la Batalo de Kerbelao. Sed la sciencistoj diras, ke\ntiu monto estis konsiderata sankta almenau\u0306 5000 jarojn antau\u0306 Kristo, c\u0302ar supozeble\ntie estis la Templo de Dodono kaj ec\u0302 la tombo de Zeu\u0306so."}, {"text_idx": "#000248", "text": "La nomo Tomorr mem rilatas al la nomo Tomuro, per kiu oni konis la au\u0306gurantojn, la\nfatdivenulojn. C\u0302ar tiutempe keltoj kaj pelasgoj, antau\u0306intoj de iliroj kaj de la nunaj\nalbanoj kunvivis, oni diras, ke tiu vorto proksimas al la angla\ntomorrow, do oni antau\u0306diris la morgau\u0306on."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Ne hazarde inter la pilgrimantoj estas ne nur islamanoj, sunaanoj je rito bektas\u0302ia,\nkies monda centro estas en Tirano ekde antau\u0306 100 jaroj, sed ankau\u0306 kristanoj, ec\u0302 fremduloj,\nesperantaj solvi siajn sanecajn kaj personajn problemojn."}, {"text_idx": "#000250", "text": "La medioprotektantoj protestas, c\u0302ar c\u0302i tiu granda homamaso, kiu restadas surmonte\nkelkajn tagojn, forbuc\u0302as milojn da ofers\u0302afidoj kaj forbruligas tro da ligno por ilin"}, {"text_idx": "#000254", "text": "\u201eJa nepras atento, kiam ni respondas\u201d, aldonas la profesoro, kiu paradas per intelekta kvociento de 160. La astrofizikisto,\nnaskig\u0302inta antau\u0306 74 jaroj en la angla urbo Oksfordo, ja partoprenas la projekton\nBreakthrough Listen, kiu g\u0302uas la subtenon de la rusa entreprenisto Jurij Milner: tiu provizis grandan\nparton de la bug\u0302eto (100 milionoj da dolaroj) por serc\u0302i signalojn de inteligenta vivo"}, {"text_idx": "#000255", "text": "Lau\u0306 kelkaj spertuloj, la homaro ne plu povas kas\u0302i sian propran c\u0302eeston al la eksterteruloj.\nDouglas Vakoch, prezidanto de METI (Messaging to Extra-Terrestrial Intelligence) \u2013 scienca organizaj\u0302o, kies celo estas la analizado de eksterteraj mesag\u0302oj \u2013 deklaris, ke pro la multaj radiaj kaj televidaj signaloj ni jam fatale diskonigis"}, {"text_idx": "#000256", "text": "Bildoj pri supozebla nifo orbitanta c\u0302irkau\u0306 la suno por elsuc\u0302i energion estas pruvo\nde la ekzisto de ekstertera vivo: C\u0302i tion opinias iuj nifo-amatoroj. La bildoj, al\nkiuj ili aludas, estis registritaj de la kosma sondilo SOHO, kiu realtempe dissendas\ndonitaj\u0302ojn pri la suna aktiveco al la tero. Fakuloj de la usona kosm-agentejo NASA\nrespondis tamen al la raportintoj, ke la imagita kosma s\u0302ipo estas simple kosma rubaj\u0302o\nau\u0306 rezulto de malalta bild-kvalito."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Kolektantoj de pos\u0302tmarkoj estas speciala kategorio. Ili konas detale c\u0302iujn siajn multnombrajn\nidojn, bone konservas ilin en luksaj albumoj kaj trastudas aliajn c\u0302e kolektantoj por\ntrovi certan mankantan objekton, kiun ili kapablas pacience serc\u0302i dum jaroj."}, {"text_idx": "#000258", "text": "Post iu tempo estig\u0302as trezoro, kies monan valoron oni povas ekscii el katalogoj. Sed\npri tio oni ne tre lau\u0306te parolas. Post kiam mortas diligenta kolektanto, la heredantoj\nja trovas la filatelan postlasaj\u0302on, sed ofte ne kapablas mem taksi la materian kvaliton.\nPri la spirita kaj la emocia valoro ili scias tute nenion. Iom trafoliuminte albumojn\npor eble trovi la legendan pos\u0302tmarkon \u201eBlua Mau\u0306ricio\u201d, senkonsile ili prenas la abundan materialon kaj provas c\u0302e komercisto de pos\u0302tmarkoj"}, {"text_idx": "#000259", "text": "Tie ili elrevig\u0302as, konstatante, ke ili ne estas solaj. En la lastaj jaroj multaj filatelistoj\ndevis forlasi sian s\u0302atokupon kaj seniluziig\u0302is pro la s\u0302ang\u0302ig\u0302inta pos\u0302tmarka mondo. Tial\nla komercistoj preskau\u0306 ne plu povas stoki la alvenantajn skatolojn plenajn je albumoj.\nFojfoje esperemaj homoj venas ec\u0302 per tuts\u0302topita kamioneto al la firmaa korto. Sed\nen la stratflanka vendejo ili devas konstati post kontrolado, ke tie oni vendas ne\nplu unuope, sed grandkvante kaj malaltpreze la iamajn raraj\u0302ojn de la antau\u0306uloj."}, {"text_idx": "#000260", "text": "La juna generacio havas aliajn s\u0302atokupojn. Se mankas g\u0302enerala intereso, perdig\u0302as la\nvaloro de la varo. Tial la mona valoro de la \u201edentumita trezoro\u201d nuntempe ofte ne plu kreskas, sed draste reduktig\u0302as. En multaj filatelaj asocioj\ndisvastig\u0302as pesimismo. Oni restas inter si kaj la rondo malgrandig\u0302as. Al tiuj ne povas\nhelpi rakontoj pri au\u0306kciaj rezultoj kun altegaj prezoj. Ili forlasas siajn ekspoziciojn\nkun kelkaj eu\u0306roj en la pos\u0302o, se ili tamen ion vendas."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Sendepende de tiu sperto c\u0302iu fervora filatelisto volonte konservas siajn rememorojn\npri felic\u0302aj horoj kun la paperbildoj kaj propra kolekto. S\u0302ajne senvaloraj paperpecoj\nc\u0302iam ankorau\u0306 povas esti valorega parto de la vivo."}, {"text_idx": "#000262", "text": "En sia respondo al la artikolo de Roberto Pigro pri la ortografiaj s\u0302ang\u0302oj en Francio,\nFranz-Georg Ro\u0308ssler plendas pri la franca ministro pri klerigado Najat Vallaud-Belkacem\n(MONATO 2016/11, p. 6). Li mencias s\u0302ian nord-afrikan devenon, kvazau\u0306 tio mem pravigus lian\nnekoheran kritikon kontrau\u0306 s\u0302i. Ro\u0308ssler demandas: \u201eC\u0302u vere Francio bezonas sinjorinon kun magreba fono por adapti sin al la moderna mondo?\u201d La \u201esinjorino kun magreba fono\u201d estas Vallaud-Belkacem, franca civitano naskig\u0302inta en Maroko."}, {"text_idx": "#000263", "text": "S-ro Ro\u0308ssler opiniu, kion li volas, pri la lingva klerigad-politiko de sia najbarlando,\nsed la c\u0302i-supre citita rasismo ne havu lokon en magazino kiel MONATO. La etna deveno de Vallaud-Belkacem neniel rilatas al la diskuto pri ortografio kaj\nlingvo-klerigado, do tia akra kaj ekstertema mencio de s\u0302ia deveno servas nur kiel\nsenvuala rasbazita atako. Estas s\u0302oke vidi c\u0302i tion en Esperantujo."}, {"text_idx": "#000266", "text": "En la retejo pri cifereca teknologio\nMarketwire, pluraj personoj esprimis g\u0302ojon pro la malkovro de solvo por revenigi al kontentiga\nc\u0302iutaga uzado malnovajn komputilojn, kiuj estis markitaj kiel eksmodaj. Estas tre\nfacile instali la programaron. Ja ne nepras fakaj prikomputajaj scioj por g\u0302in uzi.\nXtra-PC direktig\u0302as precipe al personoj, kiuj estis devigitaj forlasi sian malnovan kernon\nVindozon XP pro komputilaj virusoj kaj sistema vundebleco."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Unesko j\u0302us voc\u0302donis pri rezolucio, kiu neas la ligojn inter la juda religio kaj la\nTempla Monto en Jerusalemo. 24 landoj voc\u0302donis por la rezolucio, 6 kontrau\u0306 kaj 26\nlandoj sin detenis. Unesko do opinias, ke historiajn faktojn oni povas s\u0302ang\u0302i per voc\u0302dono!"}, {"text_idx": "#000269", "text": "En la centro de Romo, en la Arko de Tito en Romo, konstruita en la jaro 82 post la\nnaskig\u0302o de Jesuo (nia komuna nuntempa kronologio), estas bareliefo por memorfesti\nla detruon de la juda templo dek jarojn pli antau\u0306e. En tiu bareliefo estas klare videbla\nla 7-braka kandelingo, la plej malnova simbolo de la hebrea popolo. La Arko, konstruita\n500 jarojn antau\u0306 la naskig\u0302o de Islamo, estas nur unu el la miloj da artefaktoj kaj\nskriboj dokumentantaj la trimiljaran historion de la judismo en Jerusalemo. La rezolucio\nestas honto por Unesko kaj por la resto de la mondo."}, {"text_idx": "#000271", "text": "La aviadilkonstruisto Antanas Gustaitis, kiu naskig\u0302is en 1898, estas titolita patro\nde la litova milita aviado. Liaj meritoj estas nau\u0306 aviadiloj ANBO, la litova akronimo\nAntanas Nori Buti Ore (Antanas volas esti en la aero). Inter la du mondmilitoj la aviadfortoj de Litovio\nposedis dekojn da ANBO-tipoj, sed la sovetia okupacio detruis la militaviadon de Litovio,"}, {"text_idx": "#000275", "text": "Fine de la unua semestro de 2016, dekmilo da pacientoj estis kuracita en Kubo entute\nper la tiel nomata prac\u0302ela medicino. La plej oftaj fakoj, en kiuj oni utiligis prac\u0302elojn,\nestis la ortopedia, la trau\u0306matologia kaj la angiologia."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Tiun c\u0302i impresan donitaj\u0302on sciigis la doktoro pri sciencoj Porfirio Herna\u0301ndez Rami\u0301rez,\nkunordiganto de aparta laborgrupo c\u0302e la kuba ministrejo pri publika sano, enkadre\nde la unua Interamerika Inters\u0302ang\u0302o pri Prac\u0302eloj kaj de la kvara Internacia Simpozio\npri Regenera Medicino: al c\u0302i-lasta, okazanta en la c\u0302efurba Palaco de la Konvencioj,\nkunvenis c\u0302irkau\u0306 180 kubaj kaj usonaj fakuloj."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Estis substrekite, ke Kubo nuntempe estas unu el la unuaj landoj en la mondo kun plej\ngrandaj uzo kaj disvolvig\u0302o de la regenera medicino: tiu lasta aplikig\u0302as jam en la\n15 kubaj provincoj, samkiel en la speciala municipo Insulo de la Junularo. G\u0302ia celo?\nAnstatau\u0306igi au\u0306 regeneri c\u0302elojn, histojn au\u0306 organojn por helpi la reestabladon de perditaj\nfunkcioj. Unu el g\u0302iaj kolonoj estas g\u0302uste la prac\u0302el-terapio."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Inter la usonaj specialistoj, kiuj c\u0302eestis la arang\u0302on, estis doktoroj Anthony Atala,\ndirektoro de la fako pri regenera medicino c\u0302e la universitato de Wake Forest (en Norda\nKarolino), kaj Robert Nerem, el la Instituto de Teknologio de Georgio, kune kun aliaj"}, {"text_idx": "#000279", "text": "\u201ePanjo, mi estas tiel felic\u0302a, c\u0302ar mi revenas c\u0302e vin. Mia kanto diras al vi, ke c\u0302i tiu\nestas la plej bela tago por mi\u201d, kantadis en 1940 la italo Beniamino Gigli [benjamino g\u0302ili]. La muziko en la 21a\njarcento, tamen, tute ne s\u0302ajnas s\u0302ang\u0302ig\u0302onta por la mediteranea duoninsulo: fakte Italio\nkonfirmig\u0302as kiel eu\u0306ropa patrujo de alkroc\u0302itoj al la patrina jupo (lau\u0306 loka dirmaniero)."}, {"text_idx": "#000280", "text": "Iom da senkompataj kaj nemiskompreneblaj donitaj\u0302oj: en 2015 pli ol du trionoj el la\nlokaj \u201ejunaj adoltoj\u201d (esprimo, kiu indikas la personojn havantajn 18-34 jarojn) ja vivis hejme kun siaj\npropraj gekaruloj. La surpriza procentaj\u0302o, dau\u0306re kreskanta kaj efektive pli alta ec\u0302\nol tiu (jam notinda) de 2014, montras, ke Italio en tiu c\u0302i aparta klasifiko okupas\nsenkonteste la unuan lokon, sekvate de Slovakio. Kontraste, la mezuma nombro de junaj\nplenkreskuloj ankorau\u0306 log\u0302antoj kun siaj gepatroj en EU estas 47,9 %."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Temas tamen ankau\u0306 pri rezistanta pensmaniero: multaj gepatroj ne volas kompreni, ke\nla \u201ebebo\u201d jam plenkreskis; kaj la \u201ebebo\u201d timas suprenfaldi la manikojn kaj surpreni siajn respondecojn. Estas pli facile iri\nhejmen kaj trovi pretan vespermang\u0302on kaj gladitajn vestojn (c\u0302ion c\u0302i senpage), utiligante\nla propran monon por amuzi sin kun amikoj kaj koramikoj semajnfine, ol foroferi sin\niomete por alfronti lau\u0306deve la defiojn de adolta vivo. Tiumaniere multe da uloj malfrue\ngeedzig\u0302as kaj, lau\u0306 statistikoj, malpli kaj malpli da infanoj naskig\u0302as. La \u201eBoto\u201d sume maljunig\u0302as, dum mokeme (kaj neniu scias, g\u0302is kiam) fonmuziko kun la voc\u0302o de\nBeniamino Gigli ne c\u0302esas tutlande eh\u0302ig\u0302i."}, {"text_idx": "#000283", "text": "La morto venis sen averto"}, {"text_idx": "#000284", "text": "En jug\u0302eja salonego en Graz [grac], la c\u0302efurbo de la au\u0306stra federacia lando Stirio,\nli parolas mallau\u0306te: \u201eMi ne volis tion. Mi ne scias, kion mi faris. Mi bedau\u0306ras c\u0302ion.\u201d En sia blanka kompleto Alano Ro \u2013 tio ne estas lia vera nomo \u2013 aspektas nedang\u0302era, senkulpa, preskau\u0306 kiel granda infano."}, {"text_idx": "#000285", "text": "Tagmeze la 20an de junio 2015 la 26-jara Ro amoke au\u0306toveturis tra la urbocentro de\nGraz, mortigis tri homojn kaj vundis 36 pliajn, parte grave. Unu vundito mortis pli\nposte. Inter la mortigitoj estis 4-jara infano. Antau\u0306 superbazaro li haltis kaj atakis\nkelkajn promenantojn per tranc\u0302ilo. Iom poste li finis sian amokon antau\u0306 polica gardoc\u0302ambro\nkaj kaptig\u0302is. En la prizono li kondutis agreseme kaj devis restadi en speciala c\u0302elo.\nOfte li mensogis. Pri sia religio li donis kontrau\u0306dirajn informojn."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Pro milito Ro fug\u0302is kiel 4-jara infano de Bosnio al Au\u0306strio; aktuale li posedas la\nau\u0306stran civitanecon. Li vivis en vilag\u0302o apud Graz kaj laboris kiel kamionisto. Pro\nperforta konduto kontrau\u0306 siaj edzino kaj du infanoj li devis forlasi sian log\u0302ejon.\nEn februaro 2016 sekvis la divorco."}, {"text_idx": "#000287", "text": "La malfacila demando estis: C\u0302u Ro agis libervole kaj memkonscie au\u0306 sekve de psika\nmalsano? La diversaj spertuloj havis diversajn opiniojn. La supera spertulo alvokita\nde la s\u0302tato decidis: Ro havas skizofrenion kaj do ne estas respondeca. La spertulo\nalvokita de la familio de la mortintoj deklaris, ke li ja agis el propra volo kaj\ndo estas respondeca. Tion opiniis ankau\u0306 la laikaj jug\u0302istoj en septembro 2016. Ro ricevis\ndumvivan karceran punon; la fina decido ankorau\u0306 mankas."}, {"text_idx": "#000288", "text": "Post la proceso sekvis diskutado: Profesiaj jug\u0302istoj devas argumenti au\u0306 pravigi sian\nverdikton, laikoj ne. Laikoj povas havi alian opinion ol spertuloj. Estonte ekzemple\nne ok laikoj, sed kvin laikoj kaj tri profesiaj jug\u0302istoj decidu pri la demando\nkulpa au\u0306 ne kaj devas ellabori detalan pravigon."}, {"text_idx": "#000289", "text": "En 2008 grandskalaj s\u0302tataj intervenoj preventis kolapson de la monda banka sistemo\n(MONATO, 2008/12, p. 15). La financa sektoro rapide stabilig\u0302is kaj venis pli striktaj kontroloj,\nsed ne c\u0302iuj problemoj estas solvitaj. Kontrau\u0306e, teknikaj kaj ekonomiaj s\u0302ang\u0302oj alportis\nnovajn problemojn kaj multaj misfaroj nur jarojn poste ig\u0302is konataj."}, {"text_idx": "#000290", "text": "Dum la jaroj antau\u0306 2008 c\u0302iuj bankoj volis rapide kreskegi kaj okazis kunfandig\u0302oj kaj\ntransprenoj por kiuj elspezig\u0302is gigantaj sumoj. Tuj post la krizo, la restantaj \u201esanaj\u201d bankoj, ofte pro premo kaj kun garantioj de sia landa registaro, transprenis endang\u0302erigitajn\nkolegojn. En ambau\u0306 okazoj la transakcioj okazis rapidege, sen multe da pripensado.\nLa administra integrig\u0302o de la nove kreitaj bankogrupoj dau\u0306ras g\u0302is nun. Iom post iom\naperas financaj misfaroj, kiuj dum la unuaj jaroj restis kas\u0302itaj."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Alia problemo estas la preskau\u0306 nula rento, per kiu la Eu\u0306ropa Centra Banko klopodas\ndirekti la \u201edormantajn\u201d s\u0302paraj\u0302ojn al investoj en la ekonomio. Tio komplete malstabiligis la tradiciajn kosto-\nkaj profito-strukturojn de la bankoj. Fakte, la s\u0302paraj\u0302oj ne vere estas bezonataj.\nGrandaj kaj sanaj kompanioj disponas pri sufic\u0302e da kapitalo por mem pagi siajn investojn.\nPruntedonoj al malpli sanaj kaj nove fonditaj entreprenoj kau\u0306zas tro da riskoj. Bankoj\nestas devigataj deponi sian troan monon c\u0302e centraj bankoj, ofte je rento sub la nulo."}, {"text_idx": "#000292", "text": "La kutimaj invest-ebloj, per kiuj klientoj deponis monsumon c\u0302e banko dum fiksita periodo\nkaj estis certaj pri regula rentopago kaj repago de la monsumo je limdato, iom post\niom malaperas. Nun al la klientoj estas proponataj fondusoj, mastrumataj de banka\nfilio en iu ekzotika lando, kun promeso de iu plusvaloro post kelkaj jaroj. Centprocenta\ngarantio ig\u0302as raraj\u0302o; la kliento ofte estu kontenta kun 80- au\u0306 90-procenta kapitalgarantio"}, {"text_idx": "#000293", "text": "Fine estas la (jam delonge ekzistantaj, sed dau\u0306re progresantaj) au\u0306tomatigo kaj tendenco\npor transdoni taskojn al subkontraktantoj, kiuj endang\u0302erigas la laborpostenojn de\nla bankoficistoj. La tradiciaj bankaj servoj malaperas; la klientoj vole au\u0306 nevole\nfaras siajn bankajn transakciojn per sia hejma komputilo, sen interveno de bankisto.\nLokaj filioj estas fermitaj kaj restas nur bankoj en centraj lokoj, kie specialistoj\nkonsilas pri la komplikaj bankaj produktoj."}, {"text_idx": "#000294", "text": "Jen tri ekzemploj el tri eu\u0306ropuniaj landoj pri bankoj kiuj, memvole au\u0306 devige, restrukturas"}, {"text_idx": "#000295", "text": "ING, belga filio de nederlanda grupo"}, {"text_idx": "#000296", "text": "La belga ING estas postsekvanto de BBL (plena nomo en la franca lingvo\nBanque Bruxelles Lambert), unu el la plej grandaj belgaj bankoj. Post serio da fuzioj en la 1990aj jaroj (MONATO, 1998/1, p. 16), BBL ne sukcesis trovi enlandan partneron kaj finfine estis transprenita\nde la nederlanda ING. ING (Internationale Nederlanden Groep, proksimume \u201eInternacia Nederlanda Grupo\u201d), tiam estis rapide ekspansianta financa grupo kreita en 1991. La belga ING restis\nsufic\u0302e sendependa kaj, kontraste al la nederlanda grupo, apenau\u0306 estis trafita de la\nkrizo de 2008. G\u0302i havas 8100 dungitojn kaj iom pli ol 700 lokajn filiojn, el kiuj\ntriono estas mastrumataj de sendependuloj. ING ankau\u0306 posedas\nRecord Bank, kiu havas 550 filiojn, c\u0302iuj ekspluatataj de sendependaj agentoj."}, {"text_idx": "#000297", "text": "Jam delonge estas evidente, ke la belgaj bankoj havas tro da dungitoj por la restantaj\ntaskoj. C\u0302io, kio povus esti au\u0306tomatigita, farita de klientoj au\u0306 transdonita al eksteraj\nfirmaoj jam estas. La lasta granda simpligo estis la enkonduko de la unueca tuteu\u0306ropa\nbankkontonumero (IBAN). Kvankam iuj klientoj grumblas pro la longegaj kontonumeroj,\nili nun povas preskau\u0306 senkoste kaj fulmrapide fari internaciajn pagojn. Bedau\u0306rinde,\nla bankoficistoj, kiuj antau\u0306e okupig\u0302is pri tio, ne plu estas bezonataj. Dum la pasintaj\njaroj c\u0302ie la dungitaro s\u0302rumpis kaj filioj estis fermitaj, sed tio okazis etskale kaj"}, {"text_idx": "#000298", "text": "La 3an de oktobro 2016 ING anoncis grandskalan restrukturadon. En la tuta grupo dum\nla venontaj kvin jaroj malaperos 7000 de la 52 000 laborpostenoj. Plej trafita estos\nBelgio, kun perdo de 3500 postenoj. Partoj de la centra administrado (informadiko,\nvalutokomerco ...) translokig\u0302os al la nederlanda c\u0302efsidejo. La retoj de ING Belgio\nkaj Record Bank kunig\u0302os; restos c\u0302irkau\u0306 650 filioj, c\u0302efe mastrumataj de sendependaj\nagentoj. La reala kvanto de perditaj laborlokoj estos pli granda, c\u0302ar la troaj agentoj\nkaj iliaj dungitoj ne estas en la ING-ciferoj."}, {"text_idx": "#000299", "text": "Argenta, mezgranda belga banko, tuj reagis anoncante ke g\u0302i havas centojn da disponeblaj laborlokoj.\nPri la realo de tiu aserto estas duboj kaj ec\u0302 pli pri la kvalito de tiuj laborlokoj.\nVers\u0302ajne plejparte estas novaj filio-estroj, kiuj anstatau\u0306u malfelic\u0302ulojn, kiuj ne\nsukcesis atingi la financajn rezultojn postulatajn en sia kontrakto kun\nArgenta. G\u0302enerale, la situacio de la sendependaj filio-estroj c\u0302e la plimulto de la bankoj\nestas tute nesekura kaj facile troveblas kialo por nuligi kontrakton."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Komence de la 1990aj jaroj, post la reunuig\u0302o de Germanio kaj en epoko de novliberalismo\nkaj tutmondig\u0302o, kelkaj estroj de la banko decidis internaciig\u0302i kaj konkeri elstaran\npozicion en la c\u0302eflokoj de la mondaj financoj: la londona\nWall Street. Unuflanke estis la deziro pli bone servi al la eksterlandaj kompanioj, kiuj establis\nsin en Germanio, aliflanke allogis la ege grandaj profitoj kaj salajroj de Londono\nkaj Novjorko. Problemo estis, ke nek en la banko, nek en Germanio, troveblis kompetentaj"}, {"text_idx": "#000302", "text": "Deutsche Bank en 1995 dungis Edson Mitchell, altrangulon de la usona banko\nMerrill Lynch kaj kvindekon de liaj plej fidelaj kolegoj. Ilia laborloko estis la londona investbanko\nDeutsche Bank jam en 1989 transprenis en pli frua provo por internacie ekspansii. Post 1989 la\ntranspreno ne estis sukcesa kaj ankau\u0306 Mitchell bezonis plurajn jarojn \u2013 kaj gigantajn monsumojn el Germanio \u2013 por povi egalnivele negoci kun la londonaj kaj novjorkaj bankistoj. Kulmino estis\nla transpreno de la usona investbanko\nBankers Trust en 1999. Finfine\nDeutsche Bank estis inter la plej grandaj bankoj de la mondo."}, {"text_idx": "#000303", "text": "Estis timo pri katastrofo kiam Mitchell, 47-jara, fine de la jaro 2000 mortis pro\naviadilakcidento, sed liaj kolegoj, gvidate de la baratdevena brito Anshu Jain, sukcese\ntransprenis la aferojn kaj en la posta jardeko transformis la grupon\nDeutsche Bank en unu el la c\u0302efaj makleristoj de \u201ederivaj\u0302oj\u201d, kompleksaj financaj produktoj, kies grandegaj profitoj allogis, sed pri kies riskoj"}, {"text_idx": "#000304", "text": "Intertempe la hejma merkato estis neglektata. La sola menciinda ago por pligrandigi\nla enlandan klientaron estis la parta transpreno de\nPostbank. La germanaj oficistoj ne komprenis, kial la eksterlandaj kolegoj ricevas multoble\npli altajn salajrojn kaj premiojn. La tradiciaj internaj kontrolsistemoj ne bone funkciis\nkaj la londonaj kaj novjorkaj oficejoj laboris preskau\u0306 nekontrolite kaj agis pli riskeme\nol iliaj tieaj kolegoj. La angla anstatau\u0306is la germanan kiel internan lingvon."}, {"text_idx": "#000305", "text": "La financa krizo de 2008 s\u0302ajne apenau\u0306 perturbis la funkciadon de\nDeutsche Bank. Dum aliaj bankoj limigis au\u0306 c\u0302esigis la dubindajn transakciojn,\nDeutsche Bank ec\u0302 pliviglig\u0302is en tiuj sektoroj. Nur dum la postaj jaroj, kiam la usonaj kontrolistoj\niom post iom esploris kaj komprenis kio reale okazis en la jaroj antau\u0306 2008, evidentig\u0302is\nDeutsche Bank estis implikita en la misfaroj kaj kiom da kas\u0302itaj riskoj g\u0302i trenas."}, {"text_idx": "#000306", "text": "Dum la pasintaj jaroj g\u0302i ricevis plurajn monpunojn de usonaj kaj britaj instancoj,\ni.a. pro kunlaboro kun impostfrau\u0306do kaj manipulado de la londona interbanka rento\n(LIBOR). En septembro 2016 venis la novaj\u0302o, ke usona jug\u0302isto postulas punpagon de\n14 miliardoj da dolaroj pro misfaroj en la hipoteka merkato. Forpreno de nur tiu sumo\nel la bilanco de la banko malebligus g\u0302ian bonan funkciadon, sed ankorau\u0306 estas multaj\naliaj juraj disputoj, el kiuj povas rezulti perdegoj."}, {"text_idx": "#000307", "text": "La risko, ke la iam tute solida\nDeutsche Bank baldau\u0306 malaperos pro likvidado au\u0306 bankroto, estas reala, sed vers\u0302ajne per helpo de\nla germana s\u0302tato kaj de aliaj bankoj troveblos pli eleganta solvo."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Monte dei Paschi di Siena"}, {"text_idx": "#000309", "text": "Monte dei Paschi di Siena (mallongigita nomo\nBMPS) estis fondita en 1472 de la estraro de la itala urbo Siena kiel\nMonte di Pieta\u0300, t.e. lombardejo, oficejo kie oni povas mallongtempe pruntepreni monon kontrau\u0306 depono\nde garantiaj\u0302o. G\u0302i nun estas, depende de la kalkulmetodo, la trie au\u0306 kvare plej granda\nbanko de Italio. Ekde 1999 g\u0302i estas kvotata en la itala akcioborso."}, {"text_idx": "#000310", "text": "Origine g\u0302i restis loka banko; en la mezo de la 19a jarcento g\u0302i jam aktivis en la tuta\nregiono Toskanio. En 2007 g\u0302i ac\u0302etis\nBanca Antonveneta je 9 miliardoj da eu\u0306roj, prezo post la krizo de 2008 konsiderata kiel multe tro alta,\nsed antau\u0306e, en epoko kiam c\u0302iuj bankoj volis grandig\u0302i ac\u0302etante aliajn bankojn, sumo\nnormala. En 2011 la banko deprecis duonon de la ac\u0302etprezo. Pro tio la kapitalo de\nla banko malkreskis, sed tio estis kompensita per s\u0302tata subteno."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Sekvis perdo de 3 miliardoj pro (parte kas\u0302itaj) derivataj produktoj kaj nerepagitaj\npruntoj en 2013. En 2014 estis plia perdo de 8 miliardoj pro malbonaj pruntoj. Malgrau\u0306\nla akiro de 5 miliardoj da nova kapitalo en 2014, la kapitalbazo restas nesufic\u0302a.\nEn la bilanco restas dubaj pruntoj je 28 miliardoj da eu\u0306roj. Dum la pasintaj kvin\njaroj la nombro de dungitoj kaj oficejoj jam malkreskis je kvarono, sed pli drastaj"}, {"text_idx": "#000314", "text": "Oni memoru, ke la tiel nomata Triangulo de Bermudoj estas geografia areo situanta\nsud-oriente de la atlantika marbordo de Usono. La pintoj de la menciita imaga trilatero\nestas: norde, la plej suda marborda loko de la bermuda insularo; okcidente, la plej\nsuda parto de Florido, c\u0302e la urbo Miamo; kaj sude, la plej okcidenta punkto de la\ninsulo Puertoriko. En la menciita areo, ekde la 19a jarcento kaj precipe dum la 1940aj\njaroj, okazis misteraj malaperoj de s\u0302ipoj kaj aviadiloj. Pro tio iuj rebaptis la areon\n\u201etriangulo malbenita\u201d au\u0306 \u201ede la diablo\u201d."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Energiproviza unio, financo, investo, la estonteco de la eu\u0306rozono, problemoj de enmigrado\nkaj terorismo trovig\u0302is inter la c\u0302eftemoj dum internacia konferenco sub la nomo\nGLOBSEC Tatra Summit pri tutmonda sekureco, kiu okazis en Bratislavo, Slovakio, en oktobro."}, {"text_idx": "#000317", "text": "Malfermis la konferencon la germana ministro pri financoj Wolfgang Scha\u0308uble [s\u0302ojble],\nkiu prezentis la principojn de la bug\u0302etkriterioj en la eu\u0306rozono. Lau\u0306 la germana ministro,\nPortugalio, Hispanio, Italio kaj Grekio devas fari pli efikajn pas\u0302ojn por la plenumado\nde la eu\u0306ropaj bug\u0302etreguloj. Li ankau\u0306 substrekis, ke EU neeviteble bezonas novajn strukturreformojn."}, {"text_idx": "#000318", "text": "La forumo GLOBSEC diskutis krome la restarigon de la fido al EU, la britan eksig\u0302on,\nsociajn kaj ekonomiajn diferencojn en mez-eu\u0306ropaj landoj kaj la tiel nomatan Bratislavan\nDeklaron, kiu rezultis el la neoficiala unutaga septembra pintkunveno de gvidantoj"}, {"text_idx": "#000320", "text": "Nobel-premiitoj pri literaturo kaj la sekvo"}, {"text_idx": "#000321", "text": "Multaj homoj ege surprizig\u0302is pri la decido aljug\u0302i la Nobel-premion pri literaturo\nen la jaro 2016 al la usona kantisto Bob Dylan, au\u0306toro de la kantoj\nBlovas la vent', La tempo s\u0302ang\u0302ig\u0302as kaj\nHo sinjoro tamburisto. Kelkaj entuziasme bonvenigis la decidon kiel internacian rekonon de la moderna populara\nkulturo. Lau\u0306 aliaj tio estas malvalorigo de la premio kaj ridindigo de la tuta procedo"}, {"text_idx": "#000322", "text": "Tio ne estas la unua fojo, ke oni kritikas la decidojn de la Nobel-komitato. Ofte\ns\u0302ajnas, ke la jug\u0302antoj favoras verkistojn el la plej fortaj lingvoj, precipe el la\nangla. Jen listo de la lingvoj en kiuj, de 1901 g\u0302is 2016, verkis la Nobel-lau\u0306reatoj,\nkiuj ricevis la premion pri literaturo: angla 27, franca 16, germana 13, hispana 11,\nsveda 7, itala kaj rusa 6, pola 4, dana kaj norvega 3, c\u0302ina, japana kaj greka 2 kaj\nkun nur unu premiito la lingvoj araba, bengala, c\u0302eh\u0302a, finna, hebrea, hungara, islanda,\njida, okcitana, portugala, serbokroata kaj turka."}, {"text_idx": "#000323", "text": "Estas rimarkinde, ke nur dufoje la premio estis aljug\u0302ita al au\u0306toroj, kiuj verkis en\nneregnaj au\u0306 minoritataj lingvoj, nome la okcitana kaj la jida. Parenteze, oni povas\nmencii, ke du verkistoj, kies nomoj estis plurfoje, sed malsukcese, proponitaj por\nla premio, estis la skotoj Somhairle MacGill Eain, kiu verkis en la skotgaela, kaj\nVilhelmo Auld, kiu verkis en Esperanto. Estas evidente, ke la plej disvastig\u0302intaj\nkaj prestig\u0302aj idiomoj havas pli da s\u0302anco c\u0302e la jug\u0302komitato. Nesurprize, la skandinavaj\nlingvoj estas bone reprezentitaj en la listo."}, {"text_idx": "#000324", "text": "La ambasado de Svislando en Japanio okazigis arto-konkurson de dadaismo okaze de\nla 100-jara datreveno de dadaismo en septembro. La regulo estis simpla: c\u0302iuj konkursaj\u0302oj\nFacebook, kaj tiu, kiu ricevis plej multajn s\u0302atojn, gajnas la premion."}, {"text_idx": "#000327", "text": "Finfine, la filmeto de Oda gajnis 488 s\u0302atojn, dum la 2a gajnis 266. La ambasado\nde Svislando, lau\u0306 la majoritata regulo, devis doni la premion al la filmeto pri Tojama,\nkiu agas spite al la majoritata regulo g\u0302enerale. La konkurso kondukis homojn al la"}, {"text_idx": "#000328", "text": "Ni atentu la forpason de lingvoj"}, {"text_idx": "#000329", "text": "La artikolo de Garbhan MacAoidh pri la provenca lingvo (MONATO 2016/10, p. 11-13) venis tute klare de nelokulo. La provenca lingvo estas unu el\nla okcitanaj lingvoj kaj mem havas diversajn variaj\u0302ojn, kiujn atestas la vortaro\nLou Tresor do\u0301u Felibrige (La trezoro de Felibrig\u0302o) de Fre\u0301de\u0301ric Mistral. La rolo de Mistral similas al tiu\nde Zamenhof: El parolata lingvo li faris skribitan kaj kulturan. Li verkis vortaron,\ngramatikon kaj poste verkis en la lingvo mem, ne nur\nCalendau kaj memoraj\u0302ojn. Li fondis la literaturan klubon\nFelibrige kaj instigis kolegojn verki en la provenca lingvo."}, {"text_idx": "#000332", "text": "Vojag\u0302o tra la alfabetoj de la mondo"}, {"text_idx": "#000333", "text": "La titolo de nova libro de Andre\u0301 Cherpillod iom mirigis min:\nAlfabetoj de l' mondo! Tia temo tiklis mian scivolemon, kaj mi demandis min: \u201eC\u0302u oni povas verki libron nur pri tiu temo? C\u0302u g\u0302i celas nur la lingvistojn?\u201d"}, {"text_idx": "#000334", "text": "Fakte, la libro enhavas preskau\u0306 100 pag\u0302ojn kaj priskribas multajn alfabetojn. Tio\nne estas surprizo, se oni jam legis librojn de Cherpillod: g\u0302enerale seriozaj kun multaj\nreferencoj, ec\u0302 se oni ne c\u0302iam konsentas kun la asertoj de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000336", "text": "Esperanto kaj g\u0302iaj ses literoj kun supersigno (c\u0302; g\u0302; j\u0302; h\u0302; s\u0302; u\u0306) konsistigas fine"}, {"text_idx": "#000337", "text": "Mi rimarkis novan por mi vorton (tute PIVan) \u201euskleco\u201d, eltiritan el la komparo de \u201emajusklo\u201d / \u201eminusklo\u201d. Tiel oni povas paroli pri\nduusklecaj alfabetoj (kun majuskloj kaj minuskloj), kiel la latina, kaj pri\nunuusklecaj skribaj\u0302oj (sen majuskloj), kiel la araba."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Malkovrante la etruskan alfabeton, la leganto observas kun miro, ke oni konas nenion\nde tiu lingvo, kvankam g\u0302ia alfabeto estas delonge bone konata!"}, {"text_idx": "#000339", "text": "Aliaj surprizoj atendas nin. Ekzemple, pri la prononc-maniero de la franca au\u0306 de la\nhispana dum la mezepoko. Kiel eblas akiri certecon pri tio en periodo, kiam ne ekzistis\nmagnetofonoj? Nu, tutsimple, danke al la perado de judaj alfabetoj. En la mezepoko\neu\u0306ropaj judoj skribis fonetike fremdajn vortojn. Tiel oni scias, ke la vorto \u201eestourdition\u201d (kapturno, vertig\u0302o) en la malnova franca estis prononcata kiel \u201eestourdis\u0302on\u201d. Kiel en la nuna angla. Amuze, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000341", "text": "Sed la plej frapaj c\u0302apitroj de tiu libro rilatas al la alfasilabaroj, kiuj troveblas\nprecipe c\u0302e la hindiaj lingvoj. Alfasilabaro skribas ne fonemojn, sed silabojn (vokalo\nkun konsonanto). Je mia granda honto, mi konfesas mian nescion pri tiuj multaj lingvoj\n(hinda, gug\u0302arata, pang\u0302aba, bengala, orija, tamula ktp). C\u0302iu el ili havas sian propran"}, {"text_idx": "#000342", "text": "Tia skribado aspektas al ni, eu\u0306ropanoj, ege malfacila. Tamen multaj homoj lernis kaj"}, {"text_idx": "#000343", "text": "Alian ekzemplon de la malfacileco legi donas la orija alfasilabaro kun siaj multaj\nkurbig\u0302oj, iom similaj por fremdaj okuloj: 37 silaboj + 14 sendependaj vokaloj + 13"}, {"text_idx": "#000344", "text": "Observante tiujn alfabetojn, mi miris pro la malfacilaj\u0302oj, kiuj trafas la instruistojn\nde bazaj lernejoj, kiam ili klopodas instrui la legadon al siaj junaj geknaboj. Kiom\nda tempo necesas por g\u0302uste legi dokumentojn tiel skribitajn?"}, {"text_idx": "#000345", "text": "Nia vojag\u0302o tra la alfabetoj de la mondo igas nin malkovri nekonatajn aspektojn de\nla homaro. Ekzemple, en Etiopio la amharan alfabeton uzas sep diversaj lingvoj (tigrea,\ntigrinja, gafata, argobla, lararia, bilena, guraga). Videblas ankau\u0306 la stranga alfabeto\nde la inuitoj, kiuj vivas en la arktaj regionoj de Kanado."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Ne eblas resumi la libron, kiu finig\u0302as per la skribaj\u0302oj brajla (por blinduloj) kaj\nmorsa (antau\u0306e sur mars\u0302ipoj). Sed legante la c\u0302apitron pri la skribado de la japana,\noni miras, observante, ke g\u0302i konsistas el miloj da c\u0302indevenaj ideogramoj plus du alfabetoj:\nkatakana, ambau\u0306 ric\u0302aj je 48 signoj. Estas konate, ke nur malmultaj junaj japanoj malfacile"}, {"text_idx": "#000347", "text": "Mi aldonu personan sperton: kiam mi finlegis la lastajn c\u0302apitrojn kun iliaj malkovroj,\nmi subite ekkonsciis, ke mi estas leganta en Esperanto, ne en mia denaska lingvo (la\nfranca). Tio pruvas, ke malgrau\u0306 la rigoreco de la alfabeta temo, la au\u0306toro verkis\nsian libron en alloga stilo, c\u0302iam preciza. Mi volonte demandus al li, kiom da tempo\nli bezonis por plenumi tian taskon (esplorado, organizado, skribado, kontrolo), sed\nmi dubas, c\u0302u li respondus."}, {"text_idx": "#000348", "text": "Tiu c\u0302i libro povas farig\u0302i por skeptikuloj bona ekzemplo de la ric\u0302eco kaj kapabloj"}, {"text_idx": "#000350", "text": "Teritoria intertraktado inter Putin kaj Abe"}, {"text_idx": "#000351", "text": "Lastatempe Vladimir Putin de Rusio kaj Abe S\u0302inzo de Japanio ekokupig\u0302is pri intertraktado\npor solvi la disputon pri la aparteno de kvar insuloj. Ili volas interkonsenti pri\npactraktato inter la du s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000352", "text": "Kial nun kaj kion ili intencas fari? Fakte en 1951 la aliancaj s\u0302tatoj kaj Japanio\nsubskribis la sanfranciskan pactraktaton por formale fini la duan mondmiliton en orienta\nAzio. En la traktato Japanio rezignis pri la posedado de Sah\u0302aleno kaj Kuriloj, kiujn\nSovetio okupis dum la milito. Tiam Sovetio ne subskribis la sanfranciskan pactraktaton,\nsed en 1956 Japanio kaj Sovetio restarigis diplomatiajn rilatojn, deklarante, ke ambau\u0306\ns\u0302tatoj dau\u0306re intertraktos por konkludi pactraktaton, post kies subskribo Sovetio redonos\nal Japanio du insulojn, nome Habomai kaj S\u0302ikotan."}, {"text_idx": "#000353", "text": "C\u0302u du insuloj au\u0306 kvar?"}, {"text_idx": "#000354", "text": "Post tiam ili havis plurajn intertraktadojn, sed vane, c\u0302ar Japanio postulis redonon\nde kvar insuloj (Habomai, S\u0302ikotan, kaj Kunas\u0302iri kaj Etorohu) kiuj, lau\u0306 Japanio, ne\napartenas al Kuriloj. Sovetio (kaj poste Rusio) insistis, ke la lastaj du insuloj\nestas parto de Kuriloj kaj redonos nur la du unuajn."}, {"text_idx": "#000355", "text": "En la memoriga 60a jaro post la komuna deklaro kaj Putin kaj Abe firme decidis intertrakti\nkaj solvi la pendantan teritorian disputon. Ili kredas, ke ili povos solvi la problemon\nkaj evoluigi la rilatojn, kiuj kondukos la du landojn al ekonomia kunvivado kaj prospero."}, {"text_idx": "#000356", "text": "Putin kaj Abe havas persone tre amikan rilaton, kaj okazis jam 11 kunsidoj inter ili\npost la enoficig\u0302o de Abe en decembro 2012. Kontraste la eu\u0306ropaj landoj kaj Usono ne\nhavas amikajn rilatojn kun Rusio pro la konfliktoj en Ukrainio kaj Meza kaj Proksima\nOriento. Japanio, estante aliancano kun Usono kaj montrante societemon, partoprenis\nen la sankcio kontrau\u0306 Rusio pro la anekso de Krimeo, sed ne volas akrigi sian rilaton"}, {"text_idx": "#000357", "text": "Putin kaj Abe volas rapide kaj kurag\u0302e solvi la teritorian disputon, antau\u0306enigi grandskalan\nekonomian kunlaboron, ekzemple ekspluatadon de energi-fontoj, la konstruon de haveno\nkaj flughaveno en la marborda parto de Siberio kaj aliajn projektojn."}, {"text_idx": "#000358", "text": "S\u0302ajne la plej granda baraj\u0302o kontrau\u0306 ilia intertraktado estos arda naciismo en ambau\u0306\nlandoj, kiu ne permesos iun ajn cedon en la teritoria disputo. Ni vidu kiel ili konvinkos\nsiajn naciistojn, kiuj grandparte estas iliaj subtenantoj."}, {"text_idx": "#000359", "text": "Politiksciencistoj klopodis dum la lastaj semajnoj klarigi tiun neatenditan elekton,\nkiu lokis miliardulon kiel novan prezidanton de Usono. Fakte, tradiciaj analizoj pri\ndekstro kaj maldekstro au\u0306 pri konservo kaj progreso s\u0302ajnas maltrafaj por bone kompreni\ng\u0302in. Inter la novaj proponoj, elstaras ideo, kiu permesas lumigi g\u0302in, kaj ankau\u0306 aliajn\nfres\u0302ajn neatenditajn rezultojn, kiel la eliro de Britio el Eu\u0306ropa Unio au\u0306 venontajn\neblojn, kiel la venko de Le Pen en Francio."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Revene al la titola demando, kial oni elektis Trump? C\u0302ar granda parto de la usonaj\ncivitanoj (almenau\u0306 de tiuj, kiuj voc\u0302donis en la balotoj) volis s\u0302ang\u0302i la nunan ekonomian\nkaj politikan sistemojn. Ili ne nepre s\u0302atis Trump, sed ne havis alternativon. La decido\nestis inter la samo (Clinton) au\u0306 io nova (Trump). Vers\u0302ajne, se inter la elektebloj\nestintus alia kandidato perceptita kiel s\u0302ang\u0302o (Sanders), la rezulto estintus malsama.\nLa ironio estas, ke post elektada kampanjo la politikoj de la nuna prezidanto plej\nprobable profundig\u0302os en la kritikata sistemo, tiel pligrandigante multdimensian maljustecon."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Kiam al la maljunulviandbiskvitfara fabriko (MAFA) mankis sufic\u0302e da 75+-gemaljunuloj,\nla estraro proponis mocion al la parlamento, postulante malpliigon de la ag\u0302o al 70.\nLa parlamento tuj aprobis, la s\u0302tato tuj promulgis, kaj la junaj policanoj tuj komencis\nc\u0302asi homojn, kiuj ag\u0302is pli ol 70 jarojn."}, {"text_idx": "#000363", "text": "Mi estis fine de mia sesdeka jaro. Mi ektimegis. Kion signifas tiu nova leg\u0302o? C\u0302u enkategoriigo\nde la homoj lau\u0306 ilia (mal)utileco?"}, {"text_idx": "#000364", "text": "Kiu difinas kaj decidas, ke iu homo estas utila au\u0306 malutila? C\u0302u eu\u0306tanazio, abortigo,\nmasakrado, bombardado, sangoplenaj militoj, malsatigo de multaj homoj, ktp, ktp, ne\nsufic\u0302is por ekstermi la homan rason? C\u0302u vere necesas, ke ni mang\u0302u la viandon de niaj\ngepatroj? Kaj niaj gefiloj la nian?"}, {"text_idx": "#000365", "text": "Kolerege mi c\u0302ifprenis la j\u0302urnalon, en kiu aperis la novaj\u0302o, kaj kuris al mia amiko\nAlberto. Li estis deputito en la loka parlamento. Tre trankvile dau\u0306rigante sian kaftrinkadon,\n- Ni povas nenion fari, mia amiko. Estas diktite desupre! Se vi volas ..."}, {"text_idx": "#000367", "text": "Kelkfoje mi frapbatis miajn vangojn. Ne, ne estis song\u0302o! Mi, ankorau\u0306 esperante, kuris\nal Sam. Ni estis amikoj jam ekde nia infaneco. De kiam li farig\u0302is vicprezidento, ni\nmalofte intervizitis. Tamen mi esperis ion fari per lia helpo ..."}, {"text_idx": "#000369", "text": "Mi ne plu au\u0306skultis lin. Mi kuris al la estrarestro de tiu infera kompanio, kiu regis"}, {"text_idx": "#000370", "text": "Tre g\u0302entile li akceptis min. Tre g\u0302entile li proponis kafon kaj biskviton:\n- C\u0302u vi s\u0302atas la verdan au\u0306 la rug\u0302an? Kun kafo au\u0306 kun teo? Kun sukero au\u0306 kun mielo?\n... La verda estas virina kaj la rug\u0302a estas vira ... Lau\u0306 mi la verda estas pli bongusta"}, {"text_idx": "#000371", "text": "Mi certig\u0302is, ke miaj klopodoj g\u0302is nun estis vanaj. Mi decidis iri al la palaco de\nla prezidento kaj peti lian helpon. Kiam mi ekstaris, envenis du uniformvestitaj fortaj\nviroj. En iliaj manoj estis pleto da flavaj biskvitoj. La estrarestro proponis regali\n- Provu nian flavan biskviton ... estas prototipo ... ni nun testas biskvitojn faritajn"}, {"text_idx": "#000372", "text": "Eble lia g\u0302usta nomo estis io alia, tamen la c\u0302irkau\u0306uloj nomis lin Mamurzo. Li estis\nmaljuna viro, tre ric\u0302a kaj hegemonia. Li havis dek unu filojn. Neniun filinon. Aro\nda onidiroj priis lin. Ke li mortigis sian edzinon, ke li lasis neniun filinon viva,\nke li havas sekretajn rilatojn kun alimondanoj, ktp, ktp."}, {"text_idx": "#000375", "text": "La okuloj de c\u0302iuj filoj ekflamis pro veng\u0302emo. Ili ja jam au\u0306dintis onidirojn pri Unalio.\nLi naskig\u0302is dum tempo kiam Mamurzo ankorau\u0306 neis, ke li edzinigis Alieon. Alieo estis\nfilino de la vilag\u0302estro de la najbara vilag\u0302o. Mamurzo kaj Alieo ne amis unu la alian.\nTamen ili finfine geedzig\u0302is pro aliaj kialoj ol la amo!"}, {"text_idx": "#000378", "text": "La nau\u0306 pli ag\u0302aj fratoj mortigis la plej junan, Lastalion. C\u0302ar lau\u0306 ili, la patro tiam\nestis tiom maljuna, ke li absolute ne povis enplanti idon. Lastalio nepre estis bastardo!"}, {"text_idx": "#000379", "text": "Sed ili eraris, c\u0302ar kiam ili revenis al la patro por raporti sian konkeron, la kompatinda\nmaljunulo g\u0302emis kaj montrofingre aludis al Dualio kaj Dekalio kaj malbenis ilin."}, {"text_idx": "#000380", "text": "Ambau\u0306 tuj estis mortigitaj! La ceteraj fratoj argumentis ke, se tiuj du ne estis bastardoj,\nkial do la patro aludis nur pri ili? Sed ili eraris. C\u0302ar la patro ankorau\u0306 ne s\u0302ajnis"}, {"text_idx": "#000381", "text": "La restantaj fratoj falis en dubon. C\u0302u vere unu el ili estas bastardo? G\u0302is kiam ili\ndevas mortigi unu la alian? C\u0302u vere la puno de la bastardeco estas morto?"}, {"text_idx": "#000383", "text": "La familia kuracisto konsilis al la maljunulo drinki sufic\u0302e; la maljunulo faris tion\nkaj denuncis c\u0302ion: li estis psike malsana, li alterne konfuzis en sia kapo sian edzinon\nkun sia patrino, siajn filojn kun la nekonataj gastoj de sia patrino ..."}, {"text_idx": "#000384", "text": "La sep filoj senkompate mortigis la patron kaj fondis tre ric\u0302an, dau\u0306ran, potencan,"}, {"text_idx": "#000385", "text": "Tiu dinastio ankorau\u0306 regas nian vilag\u0302on kaj niaj vilag\u0302anoj fieras obei tiajn bonegajn"}, {"text_idx": "#000386", "text": "Kun intereso mi legis la artikolon de Juan Carlos Montero Medina pri la t.n. viruso\nZika (MONATO 2016/10, p. 17). Bone verkita artikolo, kiu mallonge kaj precipe funde informas la\nlegantojn pri la portanto de la dang\u0302era viruso."}, {"text_idx": "#000387", "text": "En la artikolo estas uzita la scienca nomo de insekto, kiu estas bone konata nur de\nzoologoj, ne de ordinaraj legantoj. Esperanto estas simpla lingvo kaj lau\u0306 mia opinio,\nla scienca nomo de la insekto (Culex quinquefasciatus) povus esti tradukita en Esperanton."}, {"text_idx": "#000389", "text": "Kvankam li kiel homo kaj (estonta) politikisto ne plac\u0302as al mi, kaj mi ec\u0302 timas pri\ntio, kio okazos dum la venontaj jaroj, ni devas memori, ke li ne kaptis la povon per\narmiloj, nek frau\u0306de, sed kiel rezulto de demokrata procezo. Tiuj, kiuj nun protestas\npri la rezulto de la elekto, devas pensi: C\u0302u ili vere volas protesti kontrau\u0306 demokratio?\nKion tio signifus? C\u0302u estas vere \u201edemokrate\u201d, akcepti la rezulton de elekto nur, se tiu rezulto plac\u0302as al ni?"}, {"text_idx": "#000390", "text": "Mi estas usonano, kiu voc\u0302donis por Clinton, kaj mi tute elrevig\u0302is pri la rezulto de\nla elekto. Sed du aferoj donas al mi esperon. Unue: Usono plejparte ne subtenas Trump.\nPli da usonanoj voc\u0302donis por Clinton ol por Trump. Trump venkis nur pro la malsimpla,\nmalmoderna elekta sistemo usona. Kaj due: Nun, post la elekto, mi vidas c\u0302e\nFacebook kaj aliaj retejoj miajn amikojn kaj heroojn batalantajn por pli bona lando spite"}, {"text_idx": "#000391", "text": "Donald Trump kaj Deutsche Bank"}, {"text_idx": "#000395", "text": "Politika dialogo, disvolvig\u0302o de ambau\u0306flanka ekonomia kunlaboro, energi-sektoro, turisma\nmovado, instruado, la interna evoluo en Ukrainio kaj la sekureca situacio en Afganio:\njen la c\u0302eftemoj de tri altrangaj slovakaj reprezentantoj, kiuj komence de novembro"}, {"text_idx": "#000396", "text": "Unue, la prezidanto de la slovaka parlamento, Andrej Danko, vizitis Armenion kun la\ncelo disvolvi kunlaboron inter la du naciaj parlamentoj. Dum sia oficiala vizito Danko\ntraktis kun la armenaj prezidanto kaj c\u0302efministro, kaj plantis arbon de interpopola"}, {"text_idx": "#000397", "text": "Due, la slovaka ministro pri eksterlandaj kaj eu\u0306ropaj aferoj, Miroslav Lajc\u030ca\u0301k [lajc\u0302ak],\nvizitis Kazah\u0302ion, kie li traktis kun sia kazah\u0302a paralelulo. Ambau\u0306 eksterlandaj ministroj\nkonstatis, ke la g\u0302isnunaj reciprokaj agadoj kreas bonajn kondic\u0302ojn por la revivigo\nde la ekonomia kunlaboro. La ministron akompanis ankau\u0306 reprezentantoj de 15 slovakaj\ns\u0302tataj kaj privataj firmaoj. Dum la vizito estis subskribitaj unu komerca kontrakto\nkaj tri raportoj rilate al besto-produktado, nutraj\u0302-industrio kaj rekonstruado de"}, {"text_idx": "#000398", "text": "Trie, la vicministro pri eksterlandaj kaj eu\u0306ropaj aferoj, Luka\u0301s\u030c Pari\u0301zek [lukas\u0302 parizek],\nvizitis Uzbekion kaj Tag\u0302ikion, kie li plenumis interministrajn konsilig\u0302ojn kun eksterlandaj\nministerioj. Dum la vizito al Tag\u0302ikio Pari\u0301zek ankau\u0306 malfermis slovak-tag\u0302ikan entreprenistan\nforumon kaj en ambau\u0306 landoj li transdonis simbolajn c\u0302ekojn en la valoro de 10 000\neu\u0306roj, destinitajn por instruado, publika sano kaj handikapuloj."}, {"text_idx": "#000401", "text": "En 1949 la Giganta Rado estis scenejo en la filmo\nLa tria viro. Du c\u0302efroluloj renkontig\u0302as apud la radego, eniras vagonon kaj rondveturas en g\u0302i.\nDume ili diskutas pri la komercado de medikamento, amaferoj kaj la tiamaj politikaj"}, {"text_idx": "#000402", "text": "En 2016 la vagonoj ne plu tau\u0306gis por la tutjara uzado. Oni konstruis novajn lau\u0306 la\noriginalaj planoj, do kun po ses fenestroj je c\u0302iu flanko. La vagonoj havas hejt-instalaj\u0302on\nkaj klimatizilon. La malnovajn 15 vagonojn oni renovigis kaj vendas nun au\u0306kcie je\nminimume po dek mil eu\u0306roj. La tuta renovigado kostis kvar milionojn da eu\u0306roj, tamen\nla biletprezo por unu rondiro restas la sama: 9,50 eu\u0306roj. Kelkajn vagonojn oni povas\nlupreni por romantikaj festoj, geedzig\u0302oj au\u0306 simple por matenmang\u0302o. Lau\u0306 la reklaminformoj\nla radego estas \u201emovig\u0302anta tradicio\u201d."}, {"text_idx": "#000404", "text": "Por festi la centjarig\u0302on la registaro donacas al la atingintoj arg\u0302entan pokalon por\nsakeo. En la jaro 1963, kiam la donacado komencig\u0302is, la nombro de 100-jaruloj estis"}, {"text_idx": "#000405", "text": "C\u0302ar la centjaruloj multig\u0302is kaj la elspezo por la pokaloj kreskis, la registaro decidis\nanstatau\u0306igi la pokalojn el pura arg\u0302ento per tiuj el arg\u0302ente galvanizita alojo el kupro,\nzinko kaj nikelo. Pro tio la antau\u0306a kosto de 7600 enoj (64,7 eu\u0306roj) por c\u0302iu pokalo"}, {"text_idx": "#000406", "text": "Parencoj, gefiloj kaj genepoj celebre kolektig\u0302as c\u0302irkau\u0306 la centjaruloj kaj gratulas\nilin. Bedau\u0306rinde estas multaj, kiuj pro demenco nur konsumas tempon enlite kaj ec\u0302\nne rekonas siajn familianojn. C\u0302u tiuj maljunuloj estas vere felic\u0302aj au\u0306 ne, dependas\nde ilia sanstato korpa kaj mensa."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Dependo de religio en Pakistano"}, {"text_idx": "#000410", "text": "Lau\u0306 iuj homoj la tertremo estis puno de Dio, c\u0302ar ni ne pentas pri nia konduto kaj\nne sufic\u0302e forte preg\u0302as al Li. Neniu zorgas pri la rezistonormoj de konstruaj\u0302oj, nek\nscias pri la veraj kau\u0306zoj de tertremoj. Kiam tertremo okazas, c\u0302iufoje estas grandegaj\ndetruoj, sed oni nur preg\u0302as al Dio por mildigi lian koleregon."}, {"text_idx": "#000411", "text": "Kiam mia samklasanino diris, ke s\u0302ia frato havas somnambulismon, nia instruistino demandis,\nc\u0302u li regule preg\u0302as; lau\u0306 s\u0302i malforta kredo kau\u0306zas malsanon. Kiam mia mono estis s\u0302telita,\nla polico nenion esploris, kaj mia instruistino rekomendis, ke mi deklamu versojn\nel la Korano cent fojojn; se la mono ne revenos, mi akceptu la volon de Dio."}, {"text_idx": "#000412", "text": "En la fakultato pri sociaj sciencoj de nia universitato evolu-scienco estas instruata.\nTio estas tre progresema afero konsidere la situacion en Pakistano, c\u0302ar la teorio\nde evoluado ne akordas kun islamo. Miaj samklasaninoj opinias, ke tiu teorio estas\ntute erara, au\u0306 ec\u0302 ke Charles Darwin estis inspirita de la diablo. Ili ankau\u0306 diras,\nke ili studas evolu-sciencon por kompreni la pensadon de eu\u0306ropanoj, kvankam g\u0302i estas"}, {"text_idx": "#000413", "text": "La bazo de la kulturo en Pakistano estas religio, tial c\u0302io devas esti g\u0302usta lau\u0306 la\nvidpunkto de religia doktrino. Tio bedau\u0306rinde malhelpas sciencan klerigadon, dum stagnas\nla progreso de la lando. Religio estas apogilo, kiu instruas al ni modestecon kaj\netikon, sed lau\u0306 mi ankau\u0306 scienco devus esti parto de la kulturo. Religio kaj scienco\ndevus disig\u0302i, kaj oni devus trakti ilin aparte. Por eu\u0306ropanoj tio ne estas nova afero,\nc\u0302ar jam dum la renesanco oni komencis forlasi la religian ideon, ke nur Dio estas\nla kau\u0306zo de c\u0302iuj fenomenoj. Sed en la nuntempa Pakistano tio estas ankorau\u0306 rigardata"}, {"text_idx": "#000414", "text": "Oni en Pakistano tro multe dependas de religio anstatau\u0306 uzi la cerbon por solvi problemojn\nmem. Tamen mi povas diri tion nur al kelkaj geamikoj, kiuj havas similan opinion,\nkiel mi. Estas mia felic\u0302o, ke Esperanto farig\u0302as ponto por transdoni mian kas\u0302itan penson\nal esperantistoj de aliaj landoj."}, {"text_idx": "#000415", "text": "En MONATO 2013/01, p. 9, aperis mallonga artikolo pri la nombro de c\u0302amoj en la Tatra Nacia\nParko en Slovakio. C\u0302u intertempe la nombro de c\u0302amoj s\u0302ang\u0302ig\u0302is?"}, {"text_idx": "#000416", "text": "Lau\u0306 kalkulo pasintan novembron en la slovaka natura parko tie vivas nun entute 1367\nc\u0302amoj, t.e. 417 pli ol en la jaro 2012. La alta nombro agrable surprizis la zoologojn.\nLau\u0306 fakuloj, c\u0302amoj havas en la natura parko tre bonajn naturajn vivkondic\u0302ojn, kaj\nc\u0302efe, ili ne havas en tiu montara c\u0302irkau\u0306aj\u0302o naturajn predantojn. Post la dua mondmilito\nen 1949 vivis en Tatroj nur 160 c\u0302amoj."}, {"text_idx": "#000417", "text": "La c\u0302amo montara tatra (science\nRupicapra rupicapra tatrica) estas subspecio de la c\u0302amo montara, kiu vivas nur en partoj de Slovakio. Ilia nombrado\nen Slovakio estas organizata regule du fojojn jare."}, {"text_idx": "#000418", "text": "Japana kontribuo c\u0302e la kuba landlimo"}, {"text_idx": "#000419", "text": "Pli ol dek milionojn da homoj en febra stato \u2013 kun temperaturo pli alta ol 37,5 celsiaj gradoj \u2013 detektis g\u0302is nun la transrug\u0302aj skaniloj fabrikitaj en Japanio kaj instalitaj en la\ninternacia flughaveno de Havano (Kubo)."}, {"text_idx": "#000420", "text": "\u201eDanke al tiu teknologio, kun pli larg\u0302a spektro por detekti febrajn pasag\u0302erojn ol nia\nantau\u0306a aparato, ni evitis, ke preskau\u0306 130 pasag\u0302eroj enportu en nian landon iun kontag\u0302an\nmalsanon\u201d, klarigis Ana Mari\u0301a Pe\u0301rez Go\u0301mez, la estrino de la flegistoj okupig\u0302antaj pri la sankontrolado"}, {"text_idx": "#000422", "text": "La malgranda Slovakio iompostiome farig\u0302as au\u0306tomobila grandpotenco. La tri nunaj au\u0306tofabrikoj\n(Kia Motors Slovakia en la urbo Z\u030cilina,\nPSA Peugeot Citroe\u0308n en Trnava kaj\nVolkswagen en la c\u0302efurbo Bratislavo) produktis en la jaro 2015 c\u0302irkau\u0306 1 038 500 au\u0306tojn; en 2010"}, {"text_idx": "#000423", "text": "Danke al tio la slovaka ekonomio kreskas je pli ol 3 procentoj jare.\nKia Motors Slovakia produktas tipon popularan en Eu\u0306ropo\nPSA Peugeot Citroe\u0308n novan modelon\nCitroe\u0308n C3 kaj la bratislava au\u0306tofabriko modelon\nVW Touareg. Oni prognozas, ke la nun konstruata fabriko de la brita\nJaguar Land Rover en la urbo Nitra ekde 2018 produktos sportutilecan tipon"}, {"text_idx": "#000424", "text": "Necesas rimarki, ke la au\u0306toproduktado en Slovakio estas ligita kun impostfaciligoj\nkaj ne alportas al la s\u0302tato grandajn rektajn impostenspezojn. En la slovakaj au\u0306tofabrikoj\nlaboradas rekte preskau\u0306 18 000 personoj kaj en la tuta au\u0306toindustrio pli ol 126 000.\nLastatempe la au\u0306toproduktado havas mankon de kvalifikitaj laborfortoj. Pro tio la\nslovaka lernejsistemo volas ekprepari metiajn lernantojn, mezlernejajn studentojn\nkaj altlernejanojn, kiuj estos kapablaj labori en au\u0306toproduktado kun novaj modernaj"}, {"text_idx": "#000425", "text": "Klonado de bestoj: c\u0302u prava deziro au\u0306 frenezo?"}, {"text_idx": "#000426", "text": "Antau\u0306 nelonge en Nederlando granda debato kaj multaj demandoj ekestis pri klonita\nhundo, unuafoje naskig\u0302inta en Azio kaj poste importita en la nord-eu\u0306ropan reg\u0302olandon.\nC\u0302u la klonado de bestoj estas dezirinda afero au\u0306 ne? C\u0302u temas male pri frenezo?"}, {"text_idx": "#000433", "text": "En 1990 en Nederlando naskig\u0302is la klonita virbovo Herman. Li estis la sola sukcesa\nklono el 129 embrioj enmetitaj en 21 surogatajn patrinojn. Ankau\u0306 li estis klonita\nel c\u0302elo enhavanta homan genon. Oni devis endormigi Herman en la jaro 2004 kau\u0306ze de\nnekuracebla artrozo. En Nederlando la fama virc\u0302evalo Jazz havas tri klonitajn idojn:\nJazz1, Jazz2 kaj Jazz3. Ili estis klonitaj en Usono kaj poste importitaj en Nederlandon."}, {"text_idx": "#000434", "text": "Ekster Eu\u0306ropo klonado de bestoj ofte kaj vaste okazas. Kiam oni ac\u0302etas pecon de viando,\noni ne certas, c\u0302u la viando originas el posteulo de klonita besto pro tio, ke ne ekzistas\ndeviga registrado de klonitaj bestoj kaj de iliaj idoj."}, {"text_idx": "#000435", "text": "Pipo ne estas la unua klonita besto fare de\nSooam Biotech. La entrepreno klonas porkojn kaj bovojn por sciencaj esploroj kaj aliajn bestojn\npor komercaj celoj. Inter ili estas pli ol 500 hundoj por privatuloj kaj entreprenoj\ntra la tuta mondo. Ili ekzemple lau\u0306dire liveris kelkajn klonitajn meh\u0302lenajn s\u0302af-hundojn\nal la polico kaj al la sekureca servo de la rusa Respubliko Sah\u0302a (Jakutio), en Siberio.\nLa hundoj estis klonitaj el c\u0302eloj de sud-koreaj spurhundoj, dresitaj por la serc\u0302ado"}, {"text_idx": "#000438", "text": "C\u0302u klonado de animaloj estas plenuminda au\u0306 malaprobinda? C\u0302u temas pri deziro au\u0306 frenezo?\nLa leganto decidu por si mem. Pliaj informoj estas troveblaj c\u0302e"}, {"text_idx": "#000439", "text": "Malsataj kaj malsanaj: la problemoj de afrikaj lernantoj"}, {"text_idx": "#000444", "text": "La lerneja kotizo estas alia problemo. G\u0302i estas deviga c\u0302iujare, tial iuj lernantoj\ndevas resti hejme, c\u0302ar iliaj gepatroj ne povas pagi la kotizon kaj ac\u0302eti lernilojn.\nKelkaj junulinoj sin prostituas, kio helpas al ili solveti la monmankon. Oni povus\ndemandi sin, kiel infanoj en tia vivsituacio tamen sukcesas atingi la pli suprajn\nklasojn. Malgrau\u0306 la problemoj, kiuj c\u0302irkau\u0306as multajn afrikanojn, oni ne povas dubi\npri la ekzisto de altnivelaj afrikaj kleruloj."}, {"text_idx": "#000445", "text": "Jen la vivkondic\u0302oj, kiujn oni spertas en Afriko. C\u0302u en tiaj cirkonstancoj la instruado"}, {"text_idx": "#000447", "text": "Kion vidas la vizitantoj? Pli ol 100 diversajn ekspoziciaj\u0302ojn pri la sakfajfilo mem,\npor plenkreskuloj kaj junularo. Inter la interesaj ekspoziciaj\u0302oj estas sakfajfilo\nel la jaro 1750 kaj diversaj tipoj de s\u0302almoj."}, {"text_idx": "#000448", "text": "Sakfajfilo estas antikva popola blovinstrumento. La slovaka sakfajfilo (au\u0306 sakfluto)\nestas tipe slava speco de saks\u0302almo, slovake nomata\n2. En la slovaka teritorio enhejmig\u0302is orient-eu\u0306ropa tipo de saks\u0302almo: la trivoc\u0302a sakfajfilo\n(kun duobla melodia s\u0302almo kaj kun simpla akompana s\u0302almo), kiu en la jaro 2015 estis\nenskribita en la liston de nemateriaj kulturaj heredaj\u0302oj de Unesko. Ludanto de sakfajfilo\npremas la ledan aerrezervujon kaj pere de s\u0302almoj (t.e. tuboj, kiuj produktas muzikan\nsonon) au\u0306digas tre specifan melodion."}, {"text_idx": "#000449", "text": "La saks\u0302almo uzata hodiau\u0306, sed ankau\u0306 en la pasinteco, en Skotlando, Francio, Hispanio,\nItalio, Sicilio ktp iom diferencas de la slava tipo de sakfajfilo, kaj g\u0302ia sono estas"}, {"text_idx": "#000450", "text": "Oni supozas, ke la saks\u0302almo ekaperis jam antau\u0306 nia erao c\u0302e la antikvaj civilizoj de\nMalgranda Azio (ekzemple Mezopotamio kaj Babilonio). En la romia tempo g\u0302i estis disvastigata\nde pas\u0302tistoj, almozpetantoj, komercistoj, sed c\u0302efe pro arabaj kaj turkaj invadoj tra\npartoj de Eu\u0306ropo. Lau\u0306 historiistoj, saks\u0302almon malklare menciis la helena verkisto\nAristofano el Ateno (c\u0302irkau\u0306 446-380 a.K.) en siaj komedioj. Sed la unuan skribitan\nrimarkon oni trovas c\u0302e la romia historiisto Suetonio (latine\nSuetonius, c\u0302irkau\u0306 70-130 p.K.), kiu priskribis sin kiel"}, {"text_idx": "#000451", "text": "Nemultaj aliaj muzikinstrumentoj havas tiel ric\u0302an historion kiel saks\u0302almo. Tiun c\u0302i\nblovinstrumenton uzadis ne nur pas\u0302tistoj kaj montaranoj en malproksimaj montaraj regionoj,\nsed ankau\u0306 iluziistoj, almozuloj, malric\u0302uloj, artistoj. G\u0302ia sono au\u0306dig\u0302is ankau\u0306 en reg\u0302aj\nkaj imperiestraj kortegoj, c\u0302e solenaj ceremonioj de sinjoraro au\u0306 de simpla vilag\u0302a\npopolo, en temploj kaj preg\u0302ejoj, en duarangaj gastejoj kaj trinkejoj. Ankau\u0306 iuj armeoj\nhistorie uzadis dum kelkaj jarcentoj la muzikon de saks\u0302almoj kiel armilon por detrui"}, {"text_idx": "#000452", "text": "La sakfajfilo estis en fora pasinteco nedisigebla parto de malnovaj kamparaj kaj pas\u0302tistaj\nkulturoj. Hodiau\u0306 slovakaj civitanoj denove malkovras la belecon kaj sonon de tiu c\u0302i\nhumila blovinstrumento. En Slovakio estis fondita Gildo de Slovakaj Sakfajfilludantoj\n(1992), kiu propagandas kaj disvolvas la tradicion de produktado de sakfajfiloj, kaj\nSakfajfilista orkestro (2009). Multaj homoj en Slovakio havas la vorton\ngajdy kiel elementon de sia nomo, ekzemple familiaj nomoj Gajdos\u030c [gajdos\u0302], Gejdos\u030c [gejdos\u0302],\nGajdos\u030ci\u0301k [ga\u0301jdos\u0302ik], Gajdus\u030cek [ga\u0301jdus\u0302ek] ktp."}, {"text_idx": "#000453", "text": "1. Ekspozicio de sakfajfiloj en la slovaka nacia muzeo (dau\u0306ro de la ekspozicio: novembro\n2016 \u2013 marto 2017) en la urbo Martin (c\u0302irkau\u0306 230 km norde de Bratislavo)."}, {"text_idx": "#000454", "text": "Italan pasporton havas la plej maljuna persono en la mondo. La sinjorino Emma Morano\nsolenis sian 117an datrevenon la 29an de novembro 2016, gajnante aldonan atestilon\nGuinness World Records post tiu jam ricevita en 2015, kiam s\u0302i estingis \u201enur\u201d 116 kandeletojn sur sia naskig\u0302taga kuko. Temas pri la ununura vivanta homo en la\nmondo, kiu sukcesis sperti tri malsamajn jarcentojn."}, {"text_idx": "#000455", "text": "La rekorda maljunulino log\u0302as en Verbania, bela urbo c\u0302e la lago Maggiore en norda Italio.\nS\u0302i fartas bone (se oni konsideras s\u0302ian ag\u0302on) kaj, lau\u0306dire, pasigis trankvilan vivon.\nNuntempe en la bieno, en kiu s\u0302i log\u0302as, helpas s\u0302in eksterlanda virino. C\u0302u edzinig\u0302inta?\nIam jes, sed s\u0302i forlasis sian perforteman edzon en la malproksima jaro 1938, kaj ekde\ntiam s\u0302i mang\u0302as du ovojn tage. C\u0302u povas kas\u0302ig\u0302i malantau\u0306 tiaj detaloj la sekreto de\ns\u0302ia enviinda longviveco? Realisme s\u0302ia kuracisto balancas la kapon. Li ja dubas c\u0302i-rilate\nkaj tamen kredas, ke la alta ag\u0302o dependas pli de s\u0302ia optimisma karaktero kaj eble"}, {"text_idx": "#000456", "text": "Oni informas cetere, ke, spite al tio, kion oni povus supozi, sinjorino Emma c\u0302iam\nmang\u0302is malmultajn legomojn. S\u0302i ankau\u0306 ne mang\u0302as multe da fruktoj. S\u0302ia dieto bazig\u0302as\nne tiom sur sanigaj nutraj\u0302oj au\u0306 italaj pastaj\u0302oj, kiom sur ovoj kaj kok-brustaj\u0302oj.\nTamen estas rimarkinde, ke s\u0302i c\u0302iutage enigis en sian korpon la samajn mang\u0302aj\u0302ojn je"}, {"text_idx": "#000458", "text": "Dum la tradicia au\u0306tuna maratono en la litova regiona parko apud la rivero Nemano estis\nfiksita stranga rekordo. La 31-jarag\u0302a Sandra Valanc\u030causkaite\u0307 [valancau\u0306skajte] el Klaipe\u0307da,\nnomata fera virino, decidis konkeri la maksimuman distancon de la maratono (55 kilometrojn)\nmars\u0302ante kankre, t.e. frontante malantau\u0306en. Tiun distancon s\u0302i mars\u0302is dum preskau\u0306 12\nhoroj. Kian impreson s\u0302i ricevis, mars\u0302ante longan distancon en tiel stranga maniero?"}, {"text_idx": "#000460", "text": "La atingo de Sandra estis registrita en la libro de rekordoj de Litovio. Samstila\natingo ne trovig\u0302as en la libro de mondaj rekordoj. Tamen en Interreto eblas trovi\ninformojn, ke en 1989 la usonano Anthony Thornton tiumaniere atingis ec\u0302 153,5 kilometrojn."}, {"text_idx": "#000461", "text": "En oktobro pasintjara en Litovio okazis voc\u0302donado por la nova parlamento, kiu konsistas\nel 141 parlamentanoj. Kiu politika potenco s\u0302ang\u0302os la kvarjaran regadon de la socialdemokratoj?\nTia demando ofte flirtis en la kapoj de la popolo kaj de partianoj mem. Kvazau\u0306 la\nrespondo estus memevidenta: unu partian potencon devus anstatau\u0306i alia, nome la plej\ngranda oponanta. Tiu alia estas la konservativuloj (Patria Unio \u2013 Kristandemokratoj de Litovio), kiuj en sia lasta kongreso renovig\u0302is elektinte novan\npartiestron, la 34-jarag\u0302an eu\u0306ropparlamentanon Gabrielius Landsbergis, la nepon de\nVytautas Landsbergis, kun kies agado ligig\u0302as la vojo de la s\u0302tata liberig\u0302o en 1990."}, {"text_idx": "#000462", "text": "Tamen tio, kio estis supozata, ne realig\u0302is. La rezultoj de la voc\u0302donado montris, ke\nla konservativuloj ricevis 31 mandatojn kaj prezentig\u0302is ec\u0302 pli modeste ol en antau\u0306a\nelektado de 2012, kiam ili gajnis 33 lokojn en la parlamento. Ilin draste superis\nla Litova Unio de Kamparanoj kaj Verduloj, kiu en la partia sistemo lokig\u0302as en la\ncentra maldekstro. Kamparanoj kaj verduloj gajnis 54 postenojn. Dume la socialdemokratoj\nkun 17 postenoj restis en la tria pozicio."}, {"text_idx": "#000464", "text": "Tuj post la venko la estro de la Litova Unio de Kamparanoj kaj Verduloj ekparolis\npri vasta parlamenta koalicio, en kiu dekstre sidus konservativuloj kaj maldekstre\nsocialdemokratoj. Tamen el postaj politikaj traktadoj rezultis, ke la kamparanoj sukcesis\nformi koalicion kun la socialdemokratoj, al kiu alig\u0302is ankorau\u0306 du anoj de la Laborista"}, {"text_idx": "#000465", "text": "En sia programo la Litova Unio de Kamparanoj kaj Verduloj forte atentas la nunajn\nproblemojn de la litova socio: perforto, la demografia situacio kaj elmigrado, malfavoraj\nkondic\u0302oj por krei familion kaj zorgi pri infanoj. Oni substrekas ankau\u0306 pli fortan\ninfluon de sociaj organizaj\u0302oj, plian preventon anstatau\u0306 sanigado en la sanprotekta\nsistemo, plifortigon de la familia kuracista institucio kaj instigon de agrikultura\nevoluado. La partia estraro ankau\u0306 nomis terenojn, kiuj bezonas apartan atenton: defendon"}, {"text_idx": "#000466", "text": "Ramu\u0304nas Karbauskis estas konata en Litovio kiel aktiva porulo de senalkohola vivmaniero.\nDo, por multaj ekestis la demando, kiel estos kun alkoholo dum la regado de la Litova\nUnio de Kamparanoj kaj Verduloj. Partia estro tuj deklaris, ke diversaj limigoj de\nla alkoholvendado aperos post nelonge. \u201eLa alkoholregado estas unu el niaj prioritatoj. Venos totala malpermeso de prialkohola\nreklamo. Alkoholon povos akiri nur personoj ekde 20 jarojn ag\u0302aj. En la nunaj superbazaroj\nalkoholo ne plu estos vendata, sed aperos specialaj vendejoj. Tamen c\u0302i-momente estas\nneklare, c\u0302u tiuj vendejoj estos privataj au\u0306 s\u0302tataj\u201d, tiel parolis Karbauskis."}, {"text_idx": "#000467", "text": "Lau\u0306 la konstitucio de Litovio la estron de la registaro kun la aprobo de la parlamento\nnomumas la prezidanto de la s\u0302tato kaj li komisias al tiu formi la registaron."}, {"text_idx": "#000468", "text": "La venkinta partio proponis al la posteno de estro de la registaro sian partianon,\nla 46-jaran Saulius Skvernelis, kiu dum la lastaj du jaroj estis ministro pri internaj\naferoj. La postenon de parlamentestro okupis 58-jara agronomo, profesoro de agrikultura"}, {"text_idx": "#000469", "text": "Dum la traktado de la parlamenta koalicio la estroj de la du partioj, la kamparano\nRamu\u0304nas Karbauskis kaj la socialdemokrato Algirdas Butkevic\u030cius, interkonsentis, ke\n11 ministrejojn el 14 gvidos la kamparanoj kaj 3 restos por la socialdemokratoj. La\nministrejo pri energio estos kunligita kun la ministrejo pri ekonomio. Krome, estas\nplanite, ke du ministrejojn \u2013 tiun pri agrikulturo kaj pri la medio \u2013 oni translokos al la dua urbo de Litovio, Kaunas. En la registaro ekpostenig\u0302is precipe\nnepartiaj ministroj, novuloj en la granda politiko."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Dum la inau\u0306guro de la nova parlamento la prezidanto de Litovio Dalia Grybauskaite\u0307\nsubstrekis, ke la nova parlamento por miloj da litovaj civitanoj ig\u0302is kvazau\u0306 nova\nespero. \u201eIli elektadis esperante, ke la politika agado s\u0302ang\u0302ig\u0302os. Kompreno s\u0302ang\u0302os indiferentecon.\nRespondeco anstatau\u0306os egoismon kaj profesieco malkompetentecon. Neagadon anstatau\u0306os\nrezoluta politiko\u201d, diris la prezidanto."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Ses kandidatoj, inter ili unu virino, Irmgard Griss, elekteblis en la unua voc\u0302donado\nla 24an de aprilo 2016: Hofer ricevis 36 % de la voc\u0302oj, Van der Bellen 21 %. La du\nkandidatoj de la reganta koalicio el Socialdemokratoj SPO\u0308 kaj Popola Partio O\u0308VP ricevis\nnur po 11 %. Tiu rezulto estis kvazau\u0306 vangofrapo por la regantoj."}, {"text_idx": "#000473", "text": "C\u0302ar neniu kandidato transsaltis la 50 elcentan limon, la au\u0306stroj devis denove voc\u0302doni\nla 22an de majo 2016. Tiam Van der Bellen ricevis 50,3 % kaj Hofer 49,7 %."}, {"text_idx": "#000474", "text": "Anoj de la Libereca Partio supozis, ke okazis neglataj\u0302oj dum la nombrado de la voc\u0302doniloj.\nEn Au\u0306strio oni devas voc\u0302doni en sia propra komunumo, sed per tiel nomata balotkarto\neblas voc\u0302doni c\u0302ie en Au\u0306strio. Balotkarto estas balotilo en koverto. En kelkaj balotejoj\noni tro frue malfermis la kovertojn. Estas ebleco ke okazis manipulado."}, {"text_idx": "#000475", "text": "Ankau\u0306 estis videble, ke la balotkartaj voc\u0302oj ludis decidan rolon por la fina rezulto.\nKrome oni publikigis kelkajn rezultojn antau\u0306 la fino de la balotado je la 17a horo.\nSekve la konstitucia jug\u0302ejo ordonis ripetadon de la voc\u0302donado por la 2a de oktobro.\nSed denove okazis fus\u0302o: la balotkarta koverta gluaj\u0302o ne gluis bonorde, kelkaj kovertoj\nmalfermig\u0302is. Do la decida balotado s\u0302ovig\u0302is al la 4a de decembro, kiam Van der Bellen\nricevis 54 % kaj Hofer 46 % de la voc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000476", "text": "Van der Bellen naskig\u0302is en 1944 en Vieno, tiam en la Germana Regno, nun la au\u0306stra\nc\u0302efurbo. Lia familio originas el Nederlando kaj inter 1700 kaj 1944 log\u0302is en Rusio,\nEstonio kaj en la Germana Regno. Van der Bellen dej\u0302oris kiel universitata profesoro\npri ekonomio en la tirola c\u0302efurbo Innsbruck kaj poste en Vieno. De 1999 g\u0302is 2008 li\nestis la c\u0302efo de la Verda Partio. Tamen li estas konfesanta fumanto. Li kandidatis\nkiel sendependulo, sed la Verda Partio subtenis lian elektadan kampanjon. Li ne estas\nmembro de iu religia organizaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000477", "text": "Hofer naskig\u0302is en 1971 en Vorau kaj vivis poste en Pinkafeld, ambau\u0306 en orienta Au\u0306strio.\nLi estas unu el la au\u0306toroj de la partiprogramo de la Libereca Partio FPO\u0308 kaj aktuale\nla dua vicprezidanto de la au\u0306stra parlamento. En 2003 li havis glis-paras\u0302utan akcidenton\nkaj vundis sian spinon. Ekde tiam li bezonas promenbastonon. La katoliko transiris\nal la protestantismo, c\u0302ar en tiu eklezio ankau\u0306 virino povas ig\u0302i pastro. Li estas duafoja\nedzo kaj havas kvar infanojn."}, {"text_idx": "#000478", "text": "La kandidatino Irmgard Griss povus esti la unua au\u0306stra prezidantino, sed nur 19 %\nde la voc\u0302donantoj elektis s\u0302in. Por konsoli sin ili povas nun trinki kafon de la marko\nPra\u0308sidentin (prezidantino). Per la ac\u0302eto de tiu kafo oni subtenas la iniciaton \u201eRozkolora rubando\u201d, kiu batalas kontrau\u0306 kancero."}, {"text_idx": "#000481", "text": "Lau\u0306voje manlaboristoj montras siajn malnovajn metiojn: forg\u0302ado, tajlado, trikado,\nplektado, brodado. Ac\u0302eteblas frandaj\u0302oj kaj senalkoholaj trinkaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Allogas magia pado, kie sur arboj au\u0306 en korbetoj oni trovas taskojn kaj sciigojn pri\nmitoj kaj magiaj\u0302oj, ligitaj kun la somermezo. Sur la herbejo oni provas uzi stilzojn\nkaj (mal)lerto amuzas la spektantojn. Oni konkursas, tirante s\u0302nuregon je unu fino\nau\u0306 je alia por provi, kiu teamo venkos. Infanoj spektas pupteatraj\u0302on, plektas kun\nadoltoj florkronojn el herboj kaj floroj, falc\u0302itaj kaj lasitaj en pus\u0302c\u0302areto. Per siaj\nplektaj\u0302oj ili ornamas stangaron, starigotan en la korto de muzea bienego-domo. Pli\nmajsta\u030ang (festostango), kiu reprezentas la svedlingvan tradicion, estis ornamata jam la antau\u0306an"}, {"text_idx": "#000483", "text": "C\u0302e granda rug\u0302a pastorejo svarmas bele vestitaj invititoj al geedzig\u0302festo. La geedzig\u0302o\nokazas en gudrita ligna preg\u0302ejeto lau\u0306 malnova kristana ceremonio. En la insulo la\nnovgeedzoj iom rondveturas en c\u0302aro, tirata de bela c\u0302evalo. Sur la portempa breta podio\nili valsas kaj komencas la komunan balon. Kiam krepuskig\u0302as, la novgeedzoj estas veturigataj\nper dekmetra remboato al flosanta amasego da branc\u0302oj kaj aliaj lignaj\u0302oj por ekbruligi"}, {"text_idx": "#000486", "text": "Sekve al tiu c\u0302i artikolo estis publikigita reago en posta numero de MONATO: Ne jupoj sed kulotoj."}, {"text_idx": "#000487", "text": "Antau\u0306 nelonge okazis en Tirano princa geedzig\u0302o. Temis pri la nepo de la eksa albana\nreg\u0302o Ahmet Zog la 1a, reginta de 1928 g\u0302is 1939, kiam la itala armeo de Mussolini okupis"}, {"text_idx": "#000488", "text": "La reg\u0302o Zog la 1a tiam fug\u0302is kune kun sia edzino Geraldina, de hungara-usona deveno,\nnur kelkajn tagojn post la nasko de ilia filo Skender, unue al Grekio, poste al Egiptio,\nHispanio, Britio kaj Sud-Afriko. Kvankam li partoprenis en la antifas\u0302isma rezistado\nenlande pere de la partio\nLegaliteti, la komunistoj malpermesis al li reveni en Albanion per speciala decido de la Kongreso\nde Pe\u0308rmet en majo 1944."}, {"text_idx": "#000489", "text": "Lia filo, Skender Zogu, revenis al Albanio nur en la jaro 1993. En la jaro 1997, post\ngravaj enlandaj tumultoj, okazis referendumo pri restarigo de la monarkio, kiu tamen\nmalsukcesis. Tamen en marto 2002, 72 membroj de la albana parlamento invitis la reg\u0302an\nfamilion reveni. Skender Zogu, lia edzino Suzana, la filo Leka kaj la patrino Geraldina\nakiris la rajton eklog\u0302i en la iama reg\u0302a palaco centre de Tirano, esperante repreni\nankau\u0306 aliajn familiajn posedaj\u0302ojn. Skender deklaris sin ekster la politiko."}, {"text_idx": "#000490", "text": "Post la morto de Suzana, de Geraldina kaj de Skender mem, la registaro enpostenigis\nla nepon de la eksa reg\u0302o, Leka Zogu, diplomig\u0302intan en prestig\u0302aj lernejoj eksterlande,\nc\u0302e la ministerio pri eksteraj aferoj, tiel ekspluatante la rilatojn de la eksa reg\u0302a\nfamilio kun pluraj reg\u0302aj familioj tra la mondo."}, {"text_idx": "#000491", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj la 30-jara Leka fianc\u0302ig\u0302is kun la albana aktorino Elia Zaharia.\nIlia geedzig\u0302o estis neoficiale subtenata de la registaro, kiu esperis tiel ricevi\npli da prestig\u0302o inter aliaj monarkioj. La solenaj\u0302o okazis la 8an de oktobro 2016 en\nla prezidanta palaco, kiu estis konstruita de italoj dum la 1940aj jaroj sur monteto\nsude de la c\u0302efurbo, meze de granda parko. C\u0302eestis reprezentantoj de 70 reg\u0302aj familioj,\nde Hispanio, Britio, Nederlando, Jordanio, Maroko kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000492", "text": "La princo Leka dau\u0306re servas en la ministerio pri eksteraj aferoj kaj lia edzino Elia\nj\u0302us reg\u0302isoris grandan muzikfestivalon \u201eLa magia kanzono\u201d, kiun organizas c\u0302iujare la privata TV-kanalo KLAN."}, {"text_idx": "#000494", "text": "Post Zurvanismo kaj Mitraismo, de kiuj restis en la nuna Irano nur sporadaj elementoj\nen diversaj kredoj, plej unue ni havas Zoroastrismon kies adeptaro ankorau\u0306 log\u0302as en\nIrano, Barato kaj aliaj landoj. Lau\u0306 la asocio de la iranaj zaratus\u0302tranoj, ilia profeto\nvivis ekde 1768 g\u0302is 1691 antau\u0306 Kristo. La plej lasta irana profeto estis Bahao, la"}, {"text_idx": "#000495", "text": "Henry Corbin diris: \u201eEn la irananoj kvazau\u0306 ekzistas ia gnostika\n1 geno\u201d! Kaj mi aldonas: Ankau\u0306 religia, ankau\u0306 poeta, ankau\u0306 politika ... Kial Irano estas\nunu el la plej produktivaj landoj rilate al la religioj? Tio ne estas la temo en tiu\nc\u0302i artikolo. Eble iam mi parolos pri tiu temo."}, {"text_idx": "#000496", "text": "En tiu c\u0302i artikolo mi emus konatigi vin kun la plej fres\u0302aj kaj plej aktualaj diskutoj\ninter la iranaj intelektuloj en la perslingvaj (kompreneble plejparte eksterlandaj)\nkomunikiloj. Mi parolos pri fenomeno, kiun la inventinto mem ne nomas nova religio.\nTamen multaj religiuloj kaj sekularaj intelektuloj verkis dekojn da artikoloj pri\nliaj teorioj. Iuj akuzis lin ec\u0302 je herezo. Aliaj insistas, ke li faras novan religion."}, {"text_idx": "#000501", "text": "Kredo ne povas esti deviga"}, {"text_idx": "#000502", "text": "Sorus\u0302 ja mem post nelonga tempo deklaris, ke la religia regado ne estos sukcesa.\nPro du kialoj: unue, oni ne povos perforte krei kredon kaj amon. Due, la religia regado\nsin bazas sur la devoj, dum nia tempo estas la tempo de la rajtoj. La religia regadmaniero\nkonas nenian rajton por la individuo."}, {"text_idx": "#000503", "text": "Jam de longe en Irano oni diskutas, c\u0302u religiulo povas esti intelektulo? Irano havas\nmovadon, kies nomo estas \u201ereligia intelektismo\u201d. Kontrau\u0306uloj kredas, ke tio estas paradokso. Lau\u0306 ili, la intelektulo devas pensi\nkaj elpensi novajn progresemajn rimedojn por solvi la problemojn. Kiu de antau\u0306e sin\ndevontigas resti engag\u0302ita en kadro de certa religio, tiu estas teologo, ne intelektulo!\nSorus\u0302 tamen ankorau\u0306 nomas sin religi-intelektulo. Li ade deklaras sian fidon kaj kredon"}, {"text_idx": "#000505", "text": "Lau\u0306 tiu teorio, la koranaj versoj estas rezultoj de la profetaj song\u0302oj/revoj. La radikoj\nde la koranaj versoj devenas de la profeto mem, ne de Dio. Dio estas C\u0302iomo. Dio ne\nestas homsimila estaj\u0302o, kiu c\u0302iumomente povas ordoni al iu fari au\u0306 ne fari tion au\u0306\ntion c\u0302i. Do, oni ne bezonas Koran-interpretistojn, komentariistojn, teologojn ...\nsed aliajn koncernajn fakulojn. Responde al la kritikantoj, Sorus\u0302 diris: \u201eLau\u0306 c\u0302iuj historiistoj, kiam la profeto ricevis la revelacion, li estis trafita de\nnekutima stato, io simila al la dormo, ec\u0302 pli profunda ol la dormo\u201d. Li ankau\u0306 respondis al la kritikantoj: \u201eSe vi kredas je la revelacioj de la profeto, kredu ankau\u0306 je liaj song\u0302oj/revoj\u201d. Sorus\u0302 kredas, ke per tiu teorio li kapablas klarigi multajn vers\u0302ajne paradoksajn"}, {"text_idx": "#000507", "text": "Dum la lastaj kvin jaroj, Sorus\u0302 ec\u0302 opinias, ke la profeteco post la profeto eblas!\nLi klare nomas Rumi-on profeto de la nova religio kaj lian libron (Masnavi Manavi)\nrezulto de la revelacio! Sorus\u0302 komparas la Koranon (kiun li nomas: Timlibro de g\u0302ihado\nkaj sklaveco) kun Masnavi (kiun li nomas: Amlibro ne-g\u0302ihada de la libereco) kaj vers\u0302ajne"}, {"text_idx": "#000508", "text": "Do, Gang\u0302i kredas, ke pri Sorus\u0302, kiel pri multaj aliaj filozofoj, ni devas distingi\ninter la antau\u0306a Sorus\u0302 kaj la posta Sorus\u0302! Ekzemple pri la liberalismo, la antau\u0306a Sorus\u0302\nrigore diris: \u201eNeniu religiulo povus esti liberala, c\u0302ar la religio kontrau\u0306as la liberalismon.\u201d Kaj: \u201eMi ne defendas la liberalismon kaj konsideras g\u0302in neanto de la religio.\u201d Tamen en la lastaj jaroj Sorus\u0302 ekkredis, ke la liberalismo bazig\u0302as sur la rajtoj,\ndum la religio bazig\u0302as sur la devoj. Li ekkredis, ke en Islamo la liberalismaj elementoj\nestas pli multaj ol la maldekstraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000510", "text": "1. Per la teorio \u201eprofetaj song\u0302oj\u201d li strebas redifini la revelacion tiele, ke la revelacia sperto ne restu en la monopolo\nde kelkaj selektitaj homoj. En tiu c\u0302i pas\u0302o li celas s\u0302ang\u0302i au\u0306 aliformigi la revelacion\nde la tradiciaj monoteismaj religioj (vortoj de personigita kaj homsimiligita Dio\nkaj Lia parola kontakto kun homoj) en la fenomenon \u201esong\u0302o\u201d! Do, lau\u0306 Sorus\u0302:"}, {"text_idx": "#000511", "text": "1.1 La bildo de Dio en la Korano kaj la teologio de la profeto estis malg\u0302usta kaj\npopulara. Oni devas anstatau\u0306igi tiun bildon per \u201ene-personigita, ne-homsimila Dio\u201d au\u0306 per \u201eSenforma Absoluto\u201d."}, {"text_idx": "#000513", "text": "1.3 La komentoj de la profeto pri siaj song\u0302oj estis malg\u0302ustaj. Li erare supozis, ke\niu personigita, homsimila Dio alparolis lin. Do, li ne povas esti senerarulo."}, {"text_idx": "#000514", "text": "1.4 La rezulto de liaj song\u0302oj, la Korano, estas ne homogena teksto kaj plenas de paradoksoj\nkaj kontrau\u0306diroj rilate al la modernaj scienco kaj filozofio."}, {"text_idx": "#000515", "text": "1.5 Tial, tiu c\u0302i song\u0302olibro devos esti interpretata de psikologoj kaj antropologoj\n(kaj ne de komentariistoj kaj teologoj). Sorus\u0302 nomas tiujn siajn asertaj\u0302ojn: \u201efenomenologio de la strukturo de la Korana revelacio\u201d."}, {"text_idx": "#000516", "text": "2. En Islamo, g\u0302ia profeto estas la lasta profeto. Venos neniu profeto post li. Sorus\u0302\nkontrau\u0306e reklamis, ke lia teorio \u201eekspansias la profetan sperton\u201d. Per tiu teorio li strebas al la ideo, ke post la profeto la revelacio povas ade\ndau\u0306ri, ec\u0302 en nia tempo."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Tiuj tri pas\u0302oj lau\u0306 Gang\u0302i estas rudimentoj kaj antau\u0306laboroj por inventi novan religion,\nkiu devas konformi al la modernismo kaj la moderna mondo. Sorus\u0302 konsideras sin la\nprofeto de tiu c\u0302i nova religio kaj li tute kredas je la sukceso de la religio, kiun\nli elkonstruas surbaze de siaj song\u0302oj."}, {"text_idx": "#000520", "text": "1. Noto de la redaktoro: La irana nocio gnostikismo-sufismo-mistikismo similas al"}, {"text_idx": "#000521", "text": "3. Hermeneu\u0306tiko estas en filozofio la metodologio de la interpreto."}, {"text_idx": "#000522", "text": "Albandevena knabeto skribas al Obama"}, {"text_idx": "#000525", "text": "Vokocentroj estas oficejoj, kie oni traktas telefonvokojn de klientoj au\u0306 aliaj personoj.\nOficistoj en vokocentroj vendas varojn kaj servojn, kaj asistas klientojn post la\nvendo. Ofte tiuj centroj estas lokitaj en landoj kun malaltaj salajroj, kie troveblas\nsufic\u0302e da personoj, kiuj flue parolas la lingvon de la hejmlando de la kontraktanta\nkompanio, ekzemple en Barato por anglalingvaj landoj kaj en Albanio por Italio."}, {"text_idx": "#000526", "text": "S\u0302oka por albanoj estis la novaj\u0302o pri nova itala leg\u0302o, lau\u0306 kiu kompanioj italaj, havantaj\nvokocentrojn ekster la landoj de Eu\u0306ropa Unio, devas tuj c\u0302esigi sian agadon tie. En\nAlbanio ili dungis 25 000 virinojn, c\u0302efe junajn, je salajro de c\u0302irkau\u0306 200 eu\u0306roj monate.\nSe ili dau\u0306rigos la laboron en Albanio post marto 2017, ili monpunig\u0302os je 50 000 eu\u0306roj\ntage. Tio devigas la italajn kompaniojn tuj transloki siajn investaj\u0302ojn en iun landon\nde EU, ekzemple Bulgarion au\u0306 Rumanion. Ili preferas ne reveni Italion pro la altaj"}, {"text_idx": "#000527", "text": "La albana registaro petis, ke la itala registaro almenau\u0306 prokrastu la aplikon de la\nleg\u0302o, sed vers\u0302ajne tio ne eblas. Albanio estas kandidato-membro de EU kaj Italio delonge\nsubtenas Albanion en g\u0302ia vojo al EU kaj okupas la unuan lokon inter la fremdaj investantoj."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Grekio apliku la saman normon"}, {"text_idx": "#000529", "text": "Sekve al la letero de Angelos Tsirimokos (MONATO 2017/01, p. 5) mi volas precizigi mian opinion rilate la albanojn en Grekio. La albanoj\nen Grekio apartenas al tri grupoj."}, {"text_idx": "#000530", "text": "La unua grupo, nomata arvanitoj, reprezentas la albanan diasporon en Grekio formig\u0302intan\nantau\u0306 la 13a jarcento dum la Bizanca Imperio. Ili nombras sufic\u0302e multe (ec\u0302 kelkaj\nmilionoj, lau\u0306 historiistoj), sed plejmulte ne plu parolas la albanan lingvon pro kultura\nasimilig\u0302o kun la grekoj. Ec\u0302 tuj apude de Akropolo ekzistas kvartalo nomata \u201ePlaka\u201d (albane \u201emaljunulino\u201d). Plue preskau\u0306 c\u0302iuj vilag\u0302oj c\u0302irkau\u0306 Ateno, inkluzive de Maratono, estas log\u0302ataj de\ntiuj arvanitoj, same en Moreo (Peloponezo), kaj en aliaj teritorioj de la kontinenta\nkaj insulara partoj de Grekio. La arvanitoj kontribuis notinde al la liberig\u0302o de Grekio"}, {"text_idx": "#000531", "text": "La dua grupo konsistas el au\u0306toktonaj albanoj log\u0302antaj en la norda kaj nord-okcidenta\nGrekio en teritorio c\u0302irkau\u0306 10 000 kvadrataj kilometroj najbare al Albanio, inter aliaj\nen Konica, Kosturi, Filat, Margelic\u0302 kaj Parga1. Ili apartenas al ambau\u0306 kredoj, ortodoksa kaj islama. Parto de tiu teritorio, nomata\nC\u0302amerio, apud la Ionia Maro, estis log\u0302ata plejmulte de islamig\u0302intaj albanoj."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Dum la antifas\u0302ista milito ankau\u0306 c\u0302amoj batalis c\u0302ebrake de grekoj. Dume en Grekio eksplodis\ncivila milito inter la komunistoj kaj la monarkistoj. C\u0302i-lastaj, subtenataj de la\nbritoj, tute ne intervenis, kiam la s\u0302ovinistaj militgrupoj komencis masakri la islamajn\nc\u0302amojn sendistinge, forbruligi tutajn familiojn inkluzive infanojn kaj maljunulojn,\nsenkapigi au\u0306 simple mortigi ilin. Por eskapi tiajn teruraj\u0302ojn, la c\u0302amoj amase forlasis\nsiajn terojn, domojn, ric\u0302aj\u0302ojn kaj rifug\u0302is en Albanion. Dume en C\u0302amerio plurestis"}, {"text_idx": "#000533", "text": "G\u0302uste la posteuloj de tiuj kelkdekmiloj da islamaj c\u0302amoj, log\u0302antaj nun en Albanio,\npostulas, ke la greka registaro permesu al ili reveni en siajn terojn, kiuj estas\nel la plej fruktodonaj kaj belaj en Grekio."}, {"text_idx": "#000534", "text": "La tria grupo, sufic\u0302e granda (kelkcentmila), konsistas el la albanaj enmigrintoj ekde\nla jaro 1990. Ili jam log\u0302as kaj laboras en Grekio, parte akiris la grekan civitanecon.\nC\u0302irkau\u0306 6000 beboj naskig\u0302as c\u0302iujare inter c\u0302i tiuj albanoj. Sed bedau\u0306rinde, ili ankorau\u0306\nne havas la eblon eklerni ankau\u0306 la albanan en la lernejoj, kvankam kelkaj volontulaj\ninstruistoj albanaj tie instruas al ili la albanan alfabeton, historion kaj kulturon,\nkaj tio nur al kelkdekoj da gelernantoj!"}, {"text_idx": "#000535", "text": "Dume en suda Albanio log\u0302as kompakte certa greklingva komunumo, kelkdekmiloj, kiuj\ng\u0302uas c\u0302iujn rajtojn. Ec\u0302 dum la reg\u0302landa tempo al ili ne mankis la greklingvaj lernejoj.\nLa s\u0302tato aplikas por ili la tiel nomatan \u201epozitivan diskriminacion\u201d: se en unu klasc\u0302ambro normala devas esti almenau\u0306 20 lernantoj por havi unu instruiston,\npor grekoj la limo povas estis ec\u0302 2! Kaj simile. La albana registaro postulas, ke\nGrekio apliku al albanoj en Grekio almenau\u0306 la saman normon."}, {"text_idx": "#000537", "text": "\u2013 \u201eDucent kvindek mil homoj mortos, ok milionoj da homoj perdintaj siajn havaj\u0302ojn ig\u0302os\nenlandaj migrantoj, unu kvarono de la tuta popolo formigros al eksterlando. Ho, homoj,\npripensu! Malicaj dioj revenos! Satano ruinigos la landon. Ve, mia bela Damasko, ve!\u201d"}, {"text_idx": "#000538", "text": "Ahmad, leginte la fragmenton de matena j\u0302urnalo, grumblis: \u201eKia absurdaj\u0302o! G\u0302uste nun, kiam multaj turistoj kaj investantoj trovas sian vojon al\nDamasko, tiu c\u0302i sinistra au\u0306guristino c\u0302iutage ululas, ke nia bela lando ruinig\u0302os! Kia\nsinistrozaj\u0302o. S\u0302i sidas sur la s\u0302tupoj de la Baala Templo kaj konsideras sin kvazau\u0306\nau\u0306guristino de Delfo. Hodiau\u0306 mi ordonos, ke oni s\u0302in arestu.\u201d"}, {"text_idx": "#000542", "text": "J\u0302ulia estis lia samklasanino en la pariza ing\u0302eniera instituto de urbanizado, kie ili\nambau\u0306 studis kaj farig\u0302is lertaj ing\u0302enieroj."}, {"text_idx": "#000544", "text": "La orientanoj ne sukcesas facile paroli pri tiaj aferoj. Post la studfino, J\u0302ulia eklaboris\nen Francio, kaj Ahmad reiris al Sirio. Li akiris gravan postenon en la koncerna ministerio.\nLi ambicie planis fari Damaskon francstila urbo. Li mem ofte nomis Damaskon \u201ela Parizo de la mez-oriento\u201d."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Kiam oni aprobis lian planon kaj dedic\u0302is sufic\u0302an bug\u0302eton, li anoncis en franca j\u0302urnalo\nreklamon por trovi la plej bonan desegniston por sia planaro."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Sed tio rilatis al kelkaj jaroj antau\u0306e! Kial J\u0302ulia revenis viziti lin nun?"}, {"text_idx": "#000549", "text": "\u2013 Estas ne atendite. Kial vi ne informis min antau\u0306e, ke mi iru al la flughaveno ..."}, {"text_idx": "#000550", "text": "\u2013 Ne necesas. Mi ja konas Damaskon. Mi laboris kaj log\u0302is tie c\u0302i, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000551", "text": "\u2013 Ne gravas! Mi venis diri gravan aferon al vi."}, {"text_idx": "#000553", "text": "\u2013 Via lando estas sojle de granda dang\u0302ero! Kaj vi mem ..."}, {"text_idx": "#000555", "text": "\u2013 Ahmad, vi estas tre okupita. Vi ne vidas la faktojn. Ni ambau\u0306 sufic\u0302e scias pri la\nlongdau\u0306raj rilatoj inter niaj landoj. Nun ja mi svage sentas la dang\u0302eron de milito."}, {"text_idx": "#000556", "text": "\u2013 Vi ja parolas kiel tiu virino de la Templo de Baalo ..."}, {"text_idx": "#000558", "text": "\u2013 Kion vi volas diri?"}, {"text_idx": "#000560", "text": "Momento de silento! Eterna momento, dum kiu c\u0302iu homo sen ec\u0302 unu vorto komprenas, kion\nla alia volas diri ... Kaj du larmogutoj vers\u0302ig\u0302is de la belaj bluaj okuloj de J\u0302ulia"}, {"text_idx": "#000561", "text": "Ahmad sentis fortan neceson brakumi s\u0302in. Momenton li hezitis, pensante pri siaj religio,\nkulturo, moralo, oficeja c\u0302irkau\u0306o kaj, pli grave ol c\u0302io, la reago de J\u0302ulia ..."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Tamen malgrau\u0306 c\u0302io c\u0302i li faris tion, brakumis s\u0302in kaj kisis s\u0302ian frunton. J\u0302ulia ne\nreagis malbone. Ahmad sentis sin la plej felic\u0302a viro de la mondo."}, {"text_idx": "#000564", "text": "S\u0302ia familio konsideris s\u0302ian decidon frenezaj\u0302o kaj ade rekomendis al s\u0302i revenon al\nFrancio. Ahmad, malgrau\u0306 la malkonsento de sia familio, malgrau\u0306 la kulturaj kaj religiaj\nbaroj, definitive decidis edzig\u0302i al J\u0302ulia ... Kiam au\u0306dig\u0302is la unuaj eksplodoj sur\nla stratoj de aliaj urboj de Sirio, Ahmad ankorau\u0306 ne traktis la aferon tiom grave,\nsed J\u0302ulia, per sia virina senso, perceptis la dang\u0302eron:"}, {"text_idx": "#000566", "text": "\u2013 Kara mia, kien? Tie c\u0302i estas mia lando, mia hejmo, mia laboro, mia familio, mia historio,"}, {"text_idx": "#000567", "text": "\u2013 Morgau\u0306 la milito atingos Damaskon. C\u0302u vi ne au\u0306das la hurlon de la milito?"}, {"text_idx": "#000568", "text": "\u2013 Ne estas milito. Estas protesto kontrau\u0306 modernismo, kontrau\u0306 progreso ..."}, {"text_idx": "#000569", "text": "\u2013 Kio ajn! Ni devas kelke da tempo resti for. Kiam la tumulto kvietig\u0302os, ni revenos!"}, {"text_idx": "#000570", "text": "\u2013 J\u0302ulia, vi konas min. Mi ne estas senrespondeca civitano. Mi devas, verdire ni devas\nresti en la lando kaj helpi ..."}, {"text_idx": "#000571", "text": "\u2013 Helpi al kio? Al kiuj? Ni estas ing\u0302enieroj, nek soldatoj nek politikistoj."}, {"text_idx": "#000573", "text": "Ahmad klinis sian kapon kaj fikse rigardis la plankon. Dilemo inter patrolando kaj\namo, dilemo inter respondeco kaj sinsavo ..."}, {"text_idx": "#000574", "text": "Calais neniam vidis tiom da eksterlandanoj en si. J\u0302ulia ne povis trovi Ahmadon en\nla homamaso. S\u0302i estis informita, ke li estas inter la rifug\u0302intoj. Post multe da strebado,\nkun la helpo de la loka polico, finfine s\u0302i lin trovis en koncentrejo."}, {"text_idx": "#000575", "text": "Ahmad ne plu estis la antau\u0306a altranga postenulo, kiu neniam eldomig\u0302is sen kravato.\nLi estis magra, malpura, ne razita kaj vestis sin per nekonvenaj vestoj. Liaj okuloj\nrakontis la teruron de la morto. C\u0302e li sidis knabino kelkjara. J\u0302ulia ne sciis kion\ndiri. Post iom da intersilento s\u0302i demandis de la knabino s\u0302ian nomon. La knabino ne\nparolis la francan. Ahmad vole-nevole devis interveni por traduki:"}, {"text_idx": "#000576", "text": "\u2013 La sinjorino demandas pri via nomo. Diru vian nomon al s\u0302i."}, {"text_idx": "#000577", "text": "\u2013 Jes, kara mia, mi estas J\u0302ulia. Sed mi demandis pri via nomo. Kio estas via nomo?"}, {"text_idx": "#000581", "text": "\u2013 Kiel vi decidis ..."}, {"text_idx": "#000582", "text": "\u2013 Ne plu eblis resti tie ... estis vera infero ... la homoj sovag\u0302e mortigas unu la"}, {"text_idx": "#000585", "text": "\u2013 Ili ja estas homoj ... la homoj devas helpi unu la alian ..."}, {"text_idx": "#000586", "text": "J\u0302ulia akompanis Ahmadon kaj la knabinon al la prefektejo por registri iliajn nomojn.\nLaca oficisto demandis iliajn nomojn. Ahmad indiferente silentis. J\u0302ulia montrante"}, {"text_idx": "#000588", "text": "\u2013 Sed via familia nomo estas S\u0302ehade ..."}, {"text_idx": "#000589", "text": "\u2013 La mia, jes, sed s\u0302i estas filino de mia fratino. La gepatroj mortis en sia domo,\nsub bombardoj. Ankau\u0306 la miaj! De la tuta familio restis nur s\u0302i kaj mi ..."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Kaj ankau\u0306 J\u0302ulia ekploris. S\u0302i ne plu pensis pri la bagatelaj vortoj de la tumultanta\nhomamaso, nek tiuj de la politikistoj."}, {"text_idx": "#000592", "text": "S\u0302i pensis: Kien ni fug\u0302us, se okazus simila afero tie c\u0302i en Eu\u0306ropo?"}, {"text_idx": "#000593", "text": "Kadre de pacosemajno en Au\u0306gsburgo, Germanio, okazis prezento de la libro\nNetzwerk des Todes (Retaro de la morto) kaj diskutado kun la pacaktivisto Ju\u0308rgen Gra\u0308sslin [ji\u0301rgen gresli\u0301n].\nDeutsche Friedensgesellschaft (Germana Pac-Asocio), kiu atente observadas la negocojn de la armilindustrio. Kune\nkun dokument-filmisto li esploris kaj malkovris skandalon: la pafilentrepreno\nHeckler und Koch vendis milojn da pafiloj en landoj, al kiuj estas malpermesate liveri armilojn."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Anstatau\u0306 persekuti la krimulojn ..."}, {"text_idx": "#000595", "text": "Prokuroro en Stuttgart komencis jug\u0302enketon kontrau\u0306 la j\u0302urnalistoj, kiuj malkovris,\nke germanaj armilentreprenoj kontrau\u0306leg\u0302e eksportis armilojn al Meksiko. La j\u0302urnalistoj\nestis akuzitaj pri perfido kaj malkas\u0302o de s\u0302tataj sekretoj kaj pri krimoj kontrau\u0306 la\nleg\u0302oj rilate al la gazetaro. La filmisto Daniel Harrich [da\u0301niel ha\u0301rih\u0302] kaj minimume\nkvar pliaj personoj, inter ili ankau\u0306 la pac-aktivisto Ju\u0308rgen Gra\u0308sslin, en 2010 denuncis\nHeckler und Koch. La prokuroro bezonis pli ol kvin jarojn por reagi kontrau\u0306 s\u0302tataj oficistoj kaj iamaj\nkunlaborantoj de tiu entrepreno, dum li fulmorapide agis kontrau\u0306 ties kritikantoj."}, {"text_idx": "#000596", "text": "La prokuroro estas kritikinda, c\u0302ar li persekutas homojn, kiuj defendas kaj la pacon\nkaj la s\u0302tatan leg\u0302aron. Samtempe li rifuzas persekuti krimulojn en entreprenoj, precipe\nHeckler und Koch. Miloj da homoj tra la tuta mondo, lau\u0306dire unu en c\u0302iu kvaronhoro, estas mortpafataj\nper armiloj produktitaj kaj venditaj de tiu entrepreno. Krome, armiloj migras: ekzistas\npri ili mondvasta komerco. Ne eblas kontroli, kiu finfine ricevas ilin, c\u0302u amikaj\nlandoj, c\u0302u diktatoroj, c\u0302u krimuloj, c\u0302u tiranoj."}, {"text_idx": "#000597", "text": "Multe oni skribis pri la krizo de la okcidentaj demokratioj. Trump, krizo de Eu\u0306ropa\nUnio, kresko de naciismaj partioj ... C\u0302io tio estas diversaj flankoj de la sama problemo.\nLa artikolo \u201eKial oni elektis Trump\u201d (MONATO 2017/01, p. 8) g\u0302uste klarigis la kialojn. Mi jam antau\u0306 dudek jaroj antau\u0306diris la\nnunan evoluon kaj atentigis pri la dang\u0302eroj por la demokratio en la eseo \u201eLa fino de la socialaj s\u0302tatoj\u201d (MONATO 1997/07, p. 20)."}, {"text_idx": "#000598", "text": "Mi tamen vidas en la nuna evoluo ne nur riskojn, sed ankau\u0306 s\u0302ancojn. La plej multaj\nhomoj simple nur deziras socialan sekurecon, salajron el kiu oni povas vivi, protekton\nkontrau\u0306 krimeco kaj fortan s\u0302taton kapablan regi la enmigradon. Se niaj arogantaj politikaj\nelitoj tiajn memkompreneblaj\u0302ojn ne plu volas au\u0306 kapablas garantii, tiam for kun ili!"}, {"text_idx": "#000599", "text": "Meze de decembro 2016 forpasis en Cincinnati (Ohio) la usona medicinisto Henry Heimlich:\nli havis 96 jarojn kaj, antau\u0306 sep monatoj lastfoje savis virinon, kiu estis sufokig\u0302onta,\naplikante la teknikon de unua helpo elpensitan de li mem en la 1970aj jaroj kaj poste\ntre disvastig\u0302intan en la tuta mondo."}, {"text_idx": "#000600", "text": "Nur en Italio, ekzemple, minimume kvindeko da infanoj mortas c\u0302iujare pro sufokig\u0302o\nkaj pli ol 50 elcentoj de ili estas malpli ol 4-jaraj. La nombro estas timiga, sed\ng\u0302i estus ege pli alta, se c\u0302i tiu doktoro ne estus inventinta en 1974 la simplan, sed\ntre efikan, unuahelpan teknikon, kiu ne hazarde estas konata g\u0302uste kiel \u201emanovro de Heimlich\u201d. Aplikebla nur al konsciaj personoj, tiu c\u0302i metodo alternigas 5 surdorsajn frapojn"}, {"text_idx": "#000601", "text": "La homaro ja longe memoros tiun c\u0302i grandan kuraciston, au\u0306toron de la c\u0302efa sistemo\nmondskale utiligata jam de kvar jardekoj por malobstrukci oniajn spirvojojn okaze\nde sufokig\u0302o. La novaj\u0302o pri la morto de la usona fakulo estis diskonigita de familiano,\nlau\u0306 kies deklaroj la viro pereis en malsanulejo de Cincinnati, kie li estis lastatempe\nenhospitaligita post subita koratako. Rimarkindas, ke en la lasta periodo de sia vivo\ndoktoro Heimlich, kiu s\u0302ajne estis io pli ol nura (kvankam utila) \u201emals\u0302topisto de trakeoj\u201d, dedic\u0302is sin ankau\u0306 al studprojektoj en aliaj medicinaj fakoj: ekzemple li plenumis\ngravan kaj interesan esploradon pri aidoso kaj tumoroj."}, {"text_idx": "#000603", "text": "Mi jam menciis aliloke, ke mia plej granda intereso estas tiu pri lingvoj kaj dialektoj,\nprecipe se minoritataj, persekutataj au\u0306 g\u0302enerale ne tre konataj. Certe neniu popolo\nspertis pli da turmentado ol la juda, kaj la jida lingvo ne povis eskapi la sekvojn\nde la ekstermado de la as\u0302kenazoj dum la nazia holokau\u0306sto. Oni kalkulas, ke antau\u0306 la\njuda amasbuc\u0302ado la parolantoj de la jida estis pli ol dek milionoj. G\u0302i estis la hejma\n\u2013 c\u0302iutaga \u2013 lingvo de 85 elcentoj de la judoj mortigitaj en la koncentrejoj. Grave malkreskis\ntial la uzado de la idiomo tutmonde."}, {"text_idx": "#000606", "text": "Same kiel aliaj homoj, kiuj havas limigitan sperton pri g\u0302i, mi longe supozis, ke la\njida estas pli-malpli mortinta lingvo uzata de antau\u0306aj generacioj. Sed, dum mia unua\nvizito al Rejkjaviko israelano menciis, ke li estas universitata lektoro pri la jida\nen Jerusalemo. Tio ege surprizis min, c\u0302ar mi kredis, ke en israelaj universitatoj\noni studas ja la hebrean, ne la jidan. Li certigis min, ke c\u0302i-lasta lingvo vivas kaj\nviglas, kaj ke ec\u0302 ne mankas literaturo eldonita en g\u0302i. (Tion c\u0302i oni povas konfirmi"}, {"text_idx": "#000608", "text": "La nederlanda: c\u0302u nana akademia lingvo?"}, {"text_idx": "#000609", "text": "La angla lingvo senc\u0302ese almars\u0302as al la nederlandaj universitatoj: fakte, nuntempe\noni komplete instruas anglalingve pli ol duonon de la haveblaj studkursoj. La nederlandlingvaj\nprogramoj? Ili pli kaj pli maloftas, precipe koncerne magistrajn studojn. C\u0302u temas\npri nehaltigebla evoluo? C\u0302u la nederlanda baldau\u0306 ig\u0302os nana lingvo en la universitataj\nrondoj? C\u0302u \u201eMaster of Arts\u201d sonas pli mojose ol la nacilingvaj vortoj por \u201elicenciulo\u201d au\u0306 \u201emagistro\u201d?"}, {"text_idx": "#000610", "text": "Esploro efektivigita de la nederlanda gazeto\nVolkskrant (Popola Gazeto) kaj aperinta en la pasinta au\u0306gusto evidentigis, ke, en la universitata\njaro 2016/2017, 60 elcentoj de la 1632 studprogramoj proponataj de la entute 14 nederlandaj\nuniversitatoj estos plene instruataj anglalingve. Oni cetere supreniras al pli ol\n70 % en la okazo de la magistraj programoj, dum preskau\u0306 20 % el la bakalau\u0306raj studentoj\nc\u0302i-jare studas anglalingve. Tri nederlandaj universitatoj ec\u0302 proponas nur anglalingvajn\nmagistrajn programojn. Sekve de tio en tiuj c\u0302i medioj la angla jam farig\u0302is praktike"}, {"text_idx": "#000611", "text": "Multaj amas-studoj, kiel tiuj pri ekonomio kaj juro, ja plu estas proponataj nederlandlingve.\nSed, ekzemple, la Universitato Radboud de la nederlanda urbo Nimego komencis proponi\nekde septembro 2016 la (ne malpli amasan) studon de psikologio \u2013 opcie \u2013 en la angla. En la lastaj jaroj la universitatoj starigis novajn 100 % anglalingvajn\nprogramojn kaj samtempe angligis kelke da iamaj nederlandlingvaj programoj. Krom la\nuniversitatoj, ankau\u0306 la altlernejoj s\u0302ajnas g\u0302enerale anglig\u0302i. Oni pensu, ke 15 elcentoj\nde iliaj studkursoj estis anglalingvaj en 2013. Plej vers\u0302ajne tiu kvanto intertempe"}, {"text_idx": "#000615", "text": "La nederlanda ministrino pri klerigado, kulturo kaj scienco Jet Bussemaker [jet bisemaker]\nagnoskis, ke altnivela anglalingva instruado povas esti utila por la studentoj, sed\nsamtempe postulis, ke la nederlanda restu la precipa lingvo en c\u0302iu nederlanda universitato.\nS\u0302i fiksis du kondic\u0302ojn rilate al anglalingva instruado: unue, ke la instruistoj utiligu\nbonkvalitan anglan lingvon; kaj due, ke la anglalingvaj programoj ne estu uzataj por"}, {"text_idx": "#000616", "text": "Kiam la verkanto estis docento c\u0302e la universitato de Enschede [ensh\u0302ede\u0301], oni postulis,\nke li prelegu en la angla. Li rifuzis, c\u0302ar li ne volis esti implikita en karikatura\nsituacio, prelegante en la angla c\u0302e au\u0306ditorio plena de nederlandlingvaj au\u0306skultantoj."}, {"text_idx": "#000617", "text": "Fine de la pasinta jaro finfine bona novaj\u0302o el Italio: en la malsanulejo\nLe Molinette situanta en la nord-okcidenta urbo Torino, okazis la (mondskale) unuafoja transplanto\nde reno en la lokon de lieno. La kompleksa operacio estis efektivigita en decembro\n2016 kaj, lau\u0306 informoj disdonitaj de italaj amaskomunikiloj, g\u0302in urg\u0302e bezonis knabino\nnur 6-jara, kiu por transvivi c\u0302iam bezonis dializon, ekde la tago mem de sia naskig\u0302o,\ntiel ke de poste s\u0302i povis nek trinki nek urini."}, {"text_idx": "#000619", "text": "La transporta fako plu estas karakterizata de la precipa uzado de veturiloj, kiuj\nestas vivtenataj per fosiliaj brulaj\u0302oj: c\u0302i tiuj ja ebligas altajn povojn, sed aliflanke\nestas ankau\u0306 treege poluaj. S\u0302ajnas tamen, ke nun io s\u0302ang\u0302ig\u0302as, danke al kreskantaj konscio\nkaj kompreno de la homoj, ke c\u0302i tiaj brulaj\u0302oj estas rimedo dumtempa kaj limigita.\nIutage ili nepre finig\u0302os, kaj cetere oni ne forgesu, ke ili devenas, en multaj okazoj,\nde landoj kun forta politika malstabileco."}, {"text_idx": "#000620", "text": "\u201eLa progresigo de transportaj teknologioj kapablaj garantii elteneblan moveblon estas\npli kaj pli rimarkinda el socio-ekonomika kaj scienca vidpunktoj\u201d, klarigas Ottorino Veneri, esploristo el la Instituto pri Motoroj de la itala CNR\n(Nacia Esplora Centro). La hibridaj (termikaj/elektraj) veturiloj jam hodiau\u0306 konsistigas\nrelative kredindan alternativon je la tradiciaj. Fakte la poluaj eligoj kaj la konsumoj\nde brulaj\u0302o, asociataj kun la kombinita agado de la du propulsiloj, estas pli altaj\nnur ol tiuj de veturiloj kun motoro ekskluzive termika."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Kiel anoj de monda kulturo, ni devas pripensi tiun perdon kaj plani dignan traktadon\nde senlaboruloj, c\u0302u per la propono de universala baza enspezo c\u0302u alimaniere. Aliaj\ns\u0302ang\u0302oj povos okazi tiam, kiam memstiraj veturiloj plene integrig\u0302os en la komerca kaj\nfamilia vivoj. Unu s\u0302ang\u0302o, kiu venas al la menso, estas la s\u0302ang\u0302o de la urba strukturo.\nEn la okazo de memstiraj au\u0306toj, la au\u0306to povas esti uzata ec\u0302 kiam la posedanto estas\nokupita. Do oni ne bezonas tiom da au\u0306toj kiom nun. Esploristoj c\u0302e la Masac\u0302useca Instituto\nde Teknologio (MIT) taksas, ke ni bezonos nur kvaronon de la au\u0306toj, kiujn ni nun utiligas."}, {"text_idx": "#000639", "text": "C\u0302iu persono \u201ekaptas\u201d la mondon c\u0302irkau\u0306 si propramaniere, ja malsame ol la ceteraj uloj. Tio vers\u0302ajne okazas\npro kelkaj fiziologiaj kaj genetikaj varioj. Lau\u0306 italaj fakuloj eblas, ke c\u0302i tiuj\ndiferencoj inter unu homo kaj la alia havas rilaton ankau\u0306 al onia sekso. La tiel nomataj\nsensoraj sciencoj penas kompreni la fundamentojn de tiuj malsamaj perceptaj\u0302oj, provante\nklarigi la manieron, kiel la diversaj stimuloj alvenantaj al oni \u2013 per gusto, flarado, vidpovo, au\u0306dado, tus\u0302o \u2013 estas poste prilaborataj de la homa cerbo, tiel ke g\u0302i pus\u0302as virojn kaj virinojn al"}, {"text_idx": "#000640", "text": "Chiara Medoro [kjara medoro], el la itala Instituto pri Biometrologio (Ibimet), asertas, ke, enkadre de la kompleksaj kaj logaj fenomenoj koncernantaj la esploradon\npri sensoj, oni ofte alfrontis la individuajn perceptaj\u0302ojn, kiuj estas ligitaj kun\nonia sekso. Kadre de la projekto\nInvecchiamento (Maljunig\u0302o), la esploristoj de\nIbimet konstatis, ke rilate al nutraj preferoj virinoj ja emas elekti mang\u0302aj\u0302ojn pli sanajn\n(au\u0306 kun malpli da kalorioj). La perceptaj diferencoj, kiuj povas konduki onin al diversaj"}, {"text_idx": "#000641", "text": "Interesa ekzemplo estas la kapablo distingi la amaran guston de\nProp. La uloj, kiuj submetis sin al c\u0302i tiu kurioza ekzameno, estis anglalingve difinitaj\nrespektive \u201esuper-tasters\u201d (ekstreme sensivaj pri la kombinaj\u0302o), \u201emedium-tasters\u201d (mezume sensivaj) kaj \u201enon-tasters\u201d (ne sensivaj). Inter virinoj, aparte abundas la \u201esuper-tasters\u201d (tio estas homoj pli sensivaj pri la amara saporo); kaj c\u0302i tio klarigas, lau\u0306 la esploristoj,\nla inan tendencon esti altirataj de nutraj\u0302oj ric\u0302aj je sukero. S\u0302ajnas, ke c\u0302i tia kapablo\nestas influata de hormonaj s\u0302ang\u0302oj, kiuj igas la virinojn pli sensivaj tiurilate ol"}, {"text_idx": "#000643", "text": "Jakuzoj, membroj de japanaj mafioj au\u0306 krimorganizaj\u0302oj, dau\u0306re malmultig\u0302as. Post 1963, kiam\nla jakuzoj nombris pli ol 150 000 lau\u0306 polica takso, ili konstante malpliig\u0302as, precipe\npost la efektivigo de leg\u0302o kontrau\u0306 krimaj organizaj\u0302oj en 1992. La leg\u0302o faciligis la\nfermadon de iliaj oficejoj, kaj rajtigis la policon priserc\u0302i iliajn proprietaj\u0302ojn\nkaj aresti la c\u0302efojn pro krimoj faritaj de iliaj subuloj. Sekve la nombro de jakuzoj"}, {"text_idx": "#000645", "text": "Jakuzoj havas longan historion kaj antau\u0306e profunde enradikig\u0302is en la socion. Ili iam\nfunkciis kiel privataj policoj kaj advokatoj, kaj ofte estis rigardataj kiel neeviteblaj\nmalbonuloj. Sangaj bataloj inter malamikaj bandoj estis heroe pritraktataj en multaj\nfilmoj. Ili okupig\u0302is pri hazardludoj, vendado de drogoj, prostituado, surstrata vendado,\nmaklerado pri konstrulaboristoj, frau\u0306doj, c\u0302antag\u0302oj, uzuro ktp."}, {"text_idx": "#000646", "text": "Tamen pro la efiko de la menciita leg\u0302o, sed ankau\u0306 pro modernig\u0302o de la socio, tiuj\nkrimoj, precipe la videble perfortaj agoj, rimarkinde malpliig\u0302is. Multaj bandoj s\u0302ang\u0302ig\u0302is\nen modernajn firmaojn kaj okupig\u0302as pri lau\u0306aspekte normalaj komercadoj, kiuj tamen"}, {"text_idx": "#000647", "text": "Lastatempe pro la longedau\u0306ra ekonomia stagnado, ankau\u0306 entreprenoj de jakuzoj ne gajnis\nprofiton. Sed la postuloj pri tributmono de la administra centro de\nJamaguc\u0302i-gumi estis tiel severaj, ke iuj subaj bandoj ribelis kaj fondis novan grupon, nome\nKobe-Jamaguc\u0302i-gumi, al kiu alfluis c\u0302irkau\u0306 3000. Tuj post la skismo okazis luktoj kaj atakoj inter la\nnovaj kaj restantaj grupoj. La polico avertas, ke civitanoj ne implikig\u0302u en tiuj luktadoj\ninter jakuzoj. Ekde la komenco de la skismo mortis tri jakuzoj, el kiuj du estis pafmortigitaj.\nOni esperas, ke tiu skismo estos la komenco de la fino por tiuj krimorganizaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000648", "text": "Biletkontrolistoj en la publika transportsistemo de la litova c\u0302efurbo Vilnius komencis\nuzi filmilojn. Estroj de la urba transportkompanio decidis, ke tiel la biletkontrolado\nfarig\u0302os pli efika, la kontrolistoj estos pli sekuraj kaj registrado kontribuos al\npli rapida solvo de dubaj situacioj. Post c\u0302iu labortago la informoj estos metitaj\nen informbankon, kie ili estos konservataj dum 14 tagoj. La registritaj\u0302ojn povos analizi\ndiversaj instancoj au\u0306 personoj, se necesos trakti komplikajn situaciojn en jug\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000649", "text": "La urba transportkompanio c\u0302iumonate ricevas dekon da protestoj pro la laboro de biletkontrolistoj.\nTamen post esplorado evidentig\u0302as, ke ne c\u0302iuj plendoj estas pravaj. Nun registriloj\nkontribuos al pli rapida konkludo. La plimulto de la urbaj busoj kaj trolebusoj jam\nde kvin jaroj estas ekipitaj per filmiloj. Vilnius estas la unua urbo en la baltaj\nlandoj, kiu ekuzis tiun sistemon."}, {"text_idx": "#000650", "text": "En la publikaj veturiloj de Vilnius oni uzas ciferecajn biletojn au\u0306 unuopajn biletojn\nakireblajn iom pli altkoste (kontrau\u0306 unu eu\u0306ro) de la s\u0302oforo. Lau\u0306 aserto de la urba\nregistaro, c\u0302irkau\u0306 du procentoj de la pasag\u0302eroj vojag\u0302as senbilete. Por la urba bug\u0302eto\ntio egalas al malgajno de c\u0302irkau\u0306 500 000 eu\u0306roj jare."}, {"text_idx": "#000651", "text": "La Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) anoncis, fine de 2016, ke la unua eksperimenta\nvakcino kontrau\u0306 ebolo \u2013 kies lasta epidemio kau\u0306zis la morton de pli ol 11 000 personoj \u2013 pruvig\u0302is havi, kadre de grandskala testado efektivigita en Gvinea Respubliko,"}, {"text_idx": "#000652", "text": "La imunigilon rVSV-ZEBOV, disvolvitan en Kanado kaj produktitan de la usona entrepreno\nMerck, Sharpe and Dohme en 2015, oni liveris al 5837 individuoj en Gvineo. G\u0302uste tie, en 2014, la koncerna\nepidemio fakte ekaperis, por poste disvastig\u0302i al la apudaj Siera-Leono kaj Liberio.\nEstas rimarkinde, ke el la homoj, kiuj ricevis la vakcinon, neniu estis poste trafita\nde la dang\u0302era (ofte mortiga) viruso."}, {"text_idx": "#000654", "text": "\u201eKvankam c\u0302i tiuj konvinkaj rezultoj alvenas tro malfrue por tiuj forpasintaj dum la\nebolo-epidemio de okcidenta Afriko, ni jam pretas por la venonta ondo, do ni havas\ndefendilon kontrau\u0306 g\u0302i\u201d, asertis Kieny. Spite al la sendube favoraj rezultoj de la menciita vakcinado, oni\nankorau\u0306 ne determinis, kiom longe la imuneco akirita per tiu metodo dau\u0306ros. C\u0302u sufic\u0302as\nnur unu dozo, por ke g\u0302i estu longe efika? La protekto ja komencig\u0302as tre rapide, tuj\npost la vakcinado, sed ni ne scias, c\u0302u la \u201es\u0302irmo\u201d plu funkcios ses monatojn poste: c\u0302i tiajn dubojn esprimis Kieny mem."}, {"text_idx": "#000655", "text": "La vakcino, kies komercajn rajtojn ac\u0302etis la usona firmao\nMerck, Sharpe and Dohme, plej vers\u0302ajne estos patentita en 2018: g\u0302ian dosieron nepras fakte prezenti unue\nantau\u0306 la kompetentaj au\u0306toritatoj usonaj kaj eu\u0306ropaj. Tamen la atendo ne estos aparte\nlonga, se oni konsideras tion, ke \u201ela normala tempodau\u0306ro por aprobi vakcinon estas kutime jardeko, kelkfoje ec\u0302 pli\u201d, kiel prave substrekis Kieny."}, {"text_idx": "#000656", "text": "Burning Man), kiu jam ekzistas de pli ol 30 jaroj, estas samtempe okazaj\u0302o, artloko, efemera urbo\nkaj festivalo. Pli ol 70 000 partoprenantoj alvenas al grandega ebenaj\u0302o en la nevada\ndezerto en Usono kaj konstruas efemeran urbon por la arang\u0302o, kiu dau\u0306ras unu semajnon.\nBlack Rock City (Urbo de la Nigra Roko) estas strukturita kiel du trionoj de cirklo,\nkun samcentraj stratoj nomitaj de A g\u0302is K kaj radiaj stratoj nomitaj de 2:00 g\u0302is 10:00,\nsame kiel la horoj c\u0302e horlog\u0302o. Ekzemple, oni povus starigi sian tendon c\u0302e D kaj 8:15."}, {"text_idx": "#000657", "text": "La centro de la cirklo estas okupata de grandega ligna statuo de homo. En 2016 la\ntemo elektita de la organizantoj estis Leonardo da Vinci. La statuo estis konstruita\nkun dentradoj, kiuj simbolis la inventaj\u0302ojn de da Vinci. La statuo estis c\u0302irkau\u0306ita\nde atelieroj por instruado, lernado kaj praktikado de artoj kaj metioj."}, {"text_idx": "#000658", "text": "Sur la tiel nomata plag\u0302o (playa) estis starigitaj dekoj da artaj\u0302oj, interalie templo, kie partoprenantoj povis mediti\npri siaj mortintoj kaj aldoni memoraj\u0302ojn pri ili. Inter la artaj\u0302oj estis lignaj konstruaj\u0302oj,\nkiuj estos bruligitaj fine de la semajno. Beleco kaj arto estas c\u0302ie en\nBrulanta Homo. Krome, multaj modifitaj veturiloj c\u0302iam veturas sur la plag\u0302o au\u0306 en la stratoj de\nUrbo de la Nigra Roko, tiel kontribuante al la arta etoso."}, {"text_idx": "#000660", "text": "Centoj da \u201etem-kvartaloj\u201d estas proponitaj kun diversaj temoj, ekzemple en 2016 estis\nElsenda Reto de la Plag\u0302o kaj\nBlanka Oceano. La temo de la kvartalo\nGimnastikejo estis sportoj de la antikva Helenio. La grekoj praktikis sportojn vestite nur per\niom da olivoleo. Oni organizis piedkuradon, luktadon kun olivoleo, diskoj\u0302etadon, helenan\nnudan filozofion ktp. Multaj el la partoprenantoj anticipe ekzercis sin por c\u0302eesti"}, {"text_idx": "#000661", "text": "La plej granda parto de la partoprenantoj surmetas diversajn kostumojn. Multaj viroj\nsin vestas per jupo, multaj virinoj restas sen mamzono, multaj surmetas tre ellaboritajn\nkostumojn faritajn el artefarita peltaj\u0302o au\u0306 el brilantaj tukoj. Aliaj, tute simple,"}, {"text_idx": "#000664", "text": "Fine de la semajno profesiaj fajrobrigadistoj organizas la bruligon de la homstatuo.\nC\u0302iuj, preskau\u0306 70 000 homoj, kunvenas c\u0302e la centro de la plag\u0302o en etoso de kreskanta\nstrec\u0302o. Okazas belega nokta spektaklo fare de multaj fajroj\u0302onglistoj, antau\u0306 ol la\nfajrobrigadistoj ekbruligas la statuon. La c\u0302efa evento de la semajno dau\u0306ras la tutan\nvesperon. La homamaso aplau\u0306das c\u0302iujn etapojn de la bruligo de la\nHomo kaj poste festas sur la cindroj g\u0302is la mateno."}, {"text_idx": "#000665", "text": "C\u0302e 400 homoj en eu\u0306ropaj hospitaloj estis sukcese testita noveca traktado kontrau\u0306 la\nkancero de prostato, kaj tio c\u0302i travidigas eblan revolucion rilate al la maniero kuraci"}, {"text_idx": "#000666", "text": "\u201eTemas pri terapio, kiu kombinas la utiligon de dek laseraj optikaj fibroj kun tiu\nde nova kuracilo enhavanta marajn bakteriojn, kiuj estis trovitaj en plej profundaj\nakvoj. G\u0302i efektive funkcias: sufic\u0302as konsideri, ke duono el la traktitaj pacientoj\njam sanig\u0302is kaj ke, aldone, prezentig\u0302is neniu kromefiko,\u201d oni povas legi en antau\u0306 nelonge aperinta numero de la medicina revuo"}, {"text_idx": "#000667", "text": "Dumviva impotenteco kaj inkontinenco (malkapablo reteni urinon) estas la prezo plej\nofte \u201epagenda\u201d fare de viroj, kiam medicinistoj intervenas kontrau\u0306 ilia prostata kancero pere de\nkirurgio au\u0306 radioterapio. Fakte 90 % el la pacientoj vidas problemojn pri erektig\u0302o\nekaperi, kaj ec\u0302 kvinono spertas pli kaj pli malfacilan regon de la propra urina veziko."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Multe da viroj, kiuj malkovras tumoron je frua etapo, preferas atendi kaj konsentas\ntraktadon nur en la momento, en kiu la malsano agreseme ekkreskas. La novtipa traktado\nuzas bakteriojn, kiuj vivas en la maraj abismoj \u2013 je preskau\u0306 absoluta mallumo \u2013 kaj kiuj farig\u0302as toksaj nur tiam, kiam ili elmetas sin al la lumo. La testado de\nc\u0302i tiu metodo estis efektivigita en 47 malsanulejoj de la malnova kontinento. La rezulto?\nLa prostata tumoro plene reduktig\u0302is c\u0302e 49 elcentoj el la pacientoj. Krome, dum la\nposta periodo nur 6 elcentoj (oni notu: kvinfoje malpli ol c\u0302e la malsanuloj traktitaj\nper la kutimaj proceduroj) devis sperti prostatektomion."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Oni ne longe bezonas esplori por konstati, ke la minoritataj lingvoj de Eu\u0306ropo \u2013 kaj eventuale de la tuta mondo \u2013 trovig\u0302as en aparte granda dang\u0302ero. Unu el tiuj minacataj idiomoj estas la tre antikva\ngaela lingvo, kiu estis iam parolata en preskau\u0306 la tuta Skotlando, sed antau\u0306 pli ol\njarcento komencis draste s\u0302rumpi en la regionoj, kie antau\u0306e g\u0302i estis la c\u0302iutaga idiomo\nde la log\u0302antaro. Kiam iu ajn lingvo ig\u0302as malforta pro la premo kaj la influo de alia\n(pli prestig\u0302a kaj potenca), ec\u0302 relative malgranda faktoro povas sufic\u0302i por j\u0302eti g\u0302in\ndefinitive al la forgesujo. Aliflanke, kelkfoje, unuopa iniciato au\u0306 ec\u0302 interveno fare\nde unu persono (au\u0306 de malmultaj) povas s\u0302ang\u0302i la destinon de supozeble mortanta lingvo."}, {"text_idx": "#000671", "text": "En la jaro 1951 Ruaraidh MacTho\u0300mais (1921-2012), poeto, literaturisto kaj lektoro\n(poste profesoro) pri keltaj lingvoj c\u0302e la universitato de Glasgovo, kaj Fionnladh\nMacDho\u0300nail (1926-1987), televida kaj radia produktoro, decidis fondi novan revuon\nen la gaela. Kun la titolo\nGairm g\u0302i estis lanc\u0302ita en la jaro 1952; kaj g\u0302i dau\u0306ris g\u0302is 2002, dek jarojn antau\u0306 la forpaso\nde MacTho\u0300mais. Dum tiu tuta duonjarcento (escepte de la unuaj jaroj post la apero\nde la revuo), MacTho\u0300mais estis la ununura redaktoro."}, {"text_idx": "#000672", "text": "Kontribuantoj al la revuo estis ne nur c\u0302iuj plej grava verkistoj, poetoj kaj eminentuloj\nde la gaela mondo \u2013 kiel, ekzemple, Somhairle MacGill-Eain, vere elstara gaela poeto, plurfoje nomumita\npor la Nobel-premio pri literaturo, \u2013 sed ankau\u0306 verkistoj el aliaj landoj kaj regionoj, kiuj lernis la lingvon. MacTho\u0300mais\ninstigis kaj bonvenigis al la pag\u0302oj de la revuo multajn junajn kontribuantojn, inter\nkiuj kreskis intereso pri la lingvo."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Gairm siaflanke helpis la disvolvon (komencig\u0302intan en la unuaj jaroj de la 20a jarcento)\nde la gaela lingvo \u2013 tiam tre tradicia idiomo, parolata precipe de malric\u0302aj insulanoj kaj kamparanoj \u2013, transformante g\u0302in en modernan literaturan kaj komunikan ilon. Sur g\u0302iaj pag\u0302oj aperis\npoezio, noveloj, romanoj, eseoj kaj artikoloj pri geografio, politiko, moderna vivo,\nbiografio, historio, turismo, scienco (arkeologio, astronomio, nuklea tekniko ...)\nktp. G\u0302i modernigis la lingvon kaj iom simpligis g\u0302ian komplikan ortografion (sed ne\ntroe, por ne malfaciligi la komprenon de malnovaj tekstoj). Plie, g\u0302i publikigis tradukojn\nel multaj fremdaj idiomoj kaj artikolojn pri diversaj lingvoj, inkluzive de Esperanto."}, {"text_idx": "#000674", "text": "Gairm instigis plurajn angleparolantajn skotojn kaj surprize grandan nombron da eksterlandanoj\nstudi \u2013 kaj ec\u0302 majstri \u2013 la gaelan lingvon. Konsekvence, tiu longe malestimata kaj ec\u0302 persekutata idiomo finfine\nricevis iom da oficialeco, ec\u0302 en la skota parlamento en Edinburgo. Multaj loknomoj\nen Skotlando estas nun indikataj dulingve: en la angla (au\u0306 skota) kaj en la gaela."}, {"text_idx": "#000675", "text": "Gairm c\u0302esis, tiu malapero estis kau\u0306zo de granda bedau\u0306ro kaj grava kultura manko. Dum kelka\ntempo, grupo de apogantoj, gvidata de la profesoro Domhnall Meek, provis plenigi la\ntruon per simila altkvalita revuo, kies titolo estis\nGath [gah]. Bedau\u0306rinde tamen, nur nau\u0306 numeroj de tiu publikaj\u0302o estis eldonitaj, pro manko"}, {"text_idx": "#000677", "text": "La nova revuo eldonig\u0302as en Inverness, gaele\nInbhirnis, la agrabla c\u0302efurbo de la skota Altejo (angle\nTi\u0300r nam Beann), kaj estis presata en Kimrio, alia \u201efratina\u201d kelta lando. Espereble\nSteall g\u0302uos la saman sukceson kiel\nGairm, kaj ec\u0302 pli longe dau\u0306ros, kontribuante al la vivo kaj al la kulturo de la gaela popolo;\nsamtempe montrante ankau\u0306, ke minoritata etna lingvo ne nepre devas morti."}, {"text_idx": "#000678", "text": "Adiau\u0306o al Tullio De Mauro"}, {"text_idx": "#000679", "text": "Italio priploras la morton de Tullio De Mauro, reala gvidosigno por la lingvosciencistoj\nde la mediteranea lando, sed ankau\u0306 (ne tro konata) amiko de Esperanto."}, {"text_idx": "#000680", "text": "La jaron 2017 inau\u0306guris funebra anonco, fare de la italaj amaskomunikiloj, pri grava\nperdo por la lokaj lingvoscienco kaj kulturo. En la unuaj tagoj de januaro forpasis\nTullio De Mauro [tuljo de mau\u0306ro], naskig\u0302inta en 1932 apud Napolo, konata pro la propraj\nric\u0302egaj vortaroj kaj pro notinda serio de sciencaj artikoloj dedic\u0302itaj al diversaj\ntemoj (c\u0302efe koncerne lingvan demokration, italajn dialektojn kaj strukturismon; rilate\nal c\u0302i-lasta temo li interalie estos memorigita ankau\u0306 kiel oficiala tradukisto de la\nKurso pri g\u0302enerala lingvistiko fare de la sviso Ferdinand de Saussure [1857-1913])."}, {"text_idx": "#000681", "text": "Estu menciitaj ankau\u0306 la politikaj roloj de tempo al tempo atribuitaj al Tullio De\nMauro (li estis ekzemple ankau\u0306 ministro pri klerigado inter 2000 kaj 2001, dum la\nc\u0302efministreco de Giuliano Amato), same kiel lia multjara membreco en\nAccademia della Crusca (la akademio pri la pureco de la itala lingvo). En 1999 aperis lia probable plej\nGrande dizionario italiano dell'uso (Granda vortaro de la uzata itala lingvo), akompanata de kompakta disko. Li estis\npli juna frato de Mauro De Mauro, j\u0302urnalisto kidnapita de la mafio en septembro 1970"}, {"text_idx": "#000682", "text": "Tullio De Mauro ricevis en sia vivo multe da honoraj\u0302oj: li estis kavaliro de Granda\nKruco de la Ordeno pro Merito de la Itala Respubliko, sed ankau\u0306 estis nomumita honora\ndoktoro en 1999 c\u0302e la Katolika Universitato de Loveno (Belgio), en 2005 c\u0302e la altlernejo\nE\u0301cole Normale Supe\u0301rieure de Liono (Francio), en 2008 c\u0302e la Universitato Waseda de Tokio (Japanio), en 2009\nc\u0302e la Universitato de Bukares\u0302to (Rumanio), en 2010 c\u0302e la franca universitato\nSorbonne Nouvelle, en 2012 c\u0302e la Universitato Pablo de Olavide en Sevilo (Hispanio), en 2013 c\u0302e la"}, {"text_idx": "#000683", "text": "Rilate al Esperanto, li verkis la enkondukon al\nManuale di Esperanto (Manlibro pri Esperanto) de Bruno Migliorini, kiu aperis en la 1990aj jaroj kaj ankorau\u0306\nege populara kaj uzata en la itala duoninsulo. De Mauro kredis, ke neu\u0306trala planlingvo\npovus tre sukcese esti uzata en Eu\u0306ropo. \u201eKomuna lingvo sen difinita etna bazo povas esti [...] faciliga, translingva s\u0302losilo\npor solvi la c\u0302iam pli kompleksajn rilatojn inter kulturoj. Kaj en multaj okazoj g\u0302i\npovus ekludi gravan rolon en la jura fako.\u201d"}, {"text_idx": "#000684", "text": "Apogon al la utiligo de internacia lingvo De Mauro esprimis, per similaj vortoj, ankau\u0306\nla 15an de novembro 2016, kiam li partoprenis \u2013 tio estis unu el liaj lastaj publikaj aperoj, en la ag\u0302o de 85 jaroj \u2013 lingvistikan kunvenon organizitan en la universitato\nLa Sapienza de Romo por soleni la 75an naskig\u0302datrevenon de Renato Corsetti, emerita profesoro\npri psikolingvistiko en la sama universitato (kies fakon pri humanismaj studoj De\nMauro mem fondis siatempe, kune kun Alberto Asor Rosa)."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Antau\u0306 200 jaroj naskig\u0302is Jozef Miloslav Hurban, unu el la plej notindaj figuroj de\nla slovaka nacia historio. Dum kelkaj jardekoj Hurban okupis gvidan pozicion en la\nslovaka nacia kulturo kiel poeto, verkisto, politikisto, j\u0302urnalisto, publicisto, redaktoro,\neldonisto kaj lingvosciencisto. Lau\u0306 iuj li estis rimarkinda revoluciulo, kiu gvidis\nla nacirevivigan movadon; lau\u0306 aliaj li estis nur poeto kaj verkisto kun revoluciaj\nideoj. Kie kus\u0302as la vero?"}, {"text_idx": "#000686", "text": "Hurban naskig\u0302is la 19an de marto 1817 en la slovaka vilag\u0302eto Beckov (c\u0302. 110 km norde\nde la c\u0302efurbo Bratislavo) en familio de evangelia pastoro. Li studis teologion en\nBratislavo kaj en Germanio. Post siaj studoj li komencis labori kiel evangelia vikario\nkaj pli malfrue kiel pastoro en la malgranda urbo Brezova\u0301 pod Bradlom kaj la vilag\u0302o\nHlboke\u0301, kie li en 1888 mortis en la ag\u0302o de 71 jaroj kaj kie li estas entombigita."}, {"text_idx": "#000688", "text": "Kun la famaj slovakaj verkistoj L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r [ludovit s\u0302tur] kaj M. M. Hodz\u030ca [hodj\u0302a]\nli oficialigis la dialekton de la centra Slovakio kiel la literaturan slovakan lingvon"}, {"text_idx": "#000689", "text": "Hurban estis literature tre aktiva, kaj la nacia libereco estis la gvida motivo de\nliaj verkoj. Li verkis poemojn, vojag\u0302priskribojn, raportaj\u0302ojn, novelojn, historian\nprozon. Sed la arta talento de Hurban realig\u0302is precipe en prozo. Famaj estas noveloj\nLa nuntempo kaj bildoj el la vivo en Tatroj,\nDe Silvestro g\u0302is Epifanio, la romano\nVaganta apotekisto kaj la plej ampleksa romano\nGotts\u030calk, kiu temas pri la perforta disvastigo de kristanismo inter la slavoj apud Balta Maro."}, {"text_idx": "#000690", "text": "Hurban havas honoran lokon en la historio de la slovaka literaturo kaj de la nacireviviga\nmovado. Liajn agadojn rememorigas en Slovakio monumentoj, stratnomoj kaj diversaj\npublikaj\u0302oj. En 1948 la slovaka urbonomo Stara\u0301 D\u030cala s\u0302ang\u0302ig\u0302is al Hurbanovo omag\u0302e al\nla verkisto. Ankau\u0306 malgranda asteroido de la asteroida zono, kiu estis malkovrita\nen 1983 de la slovaka astronomo Milan Antal, havas la nomon"}, {"text_idx": "#000692", "text": "Iuj ekonomikistoj rigardas la 70ajn jarojn de la 20a jarcento kiel la komencon de\ngranda struktura s\u0302ang\u0302o, ec\u0302 nomante g\u0302in \u201eintereza revolucio\u201d. En 1974 la rendimento de s\u0302tataj dekjaraj obligacioj en Britio kaj Japanio kulminis\nje 14,2 % kaj 11,7 % respektive. Tiu de usonaj dekjaraj obligacioj atingis la kulminon\nje 13,9 % en 1981. Post tiam interezoj de la evoluintaj kapitalismaj landoj dau\u0306re\nfaladis. C\u0302e la fino de 2016 rendimentoj en Britio, Japanio, Germanio kaj Usono estis"}, {"text_idx": "#000693", "text": "Kion tiu fenomeno de tutmonde malaltaj interezoj signifas? Makroekonomike, intereza\nrendimento estas sama kiel profitkvoto. Do, longdau\u0306ra malalta interezo c\u0302irkau\u0306 au\u0306 sub\n2 % signifas, ke industria kapitalo, same kiel mona kapitalo, ne povis trovi lukran"}, {"text_idx": "#000694", "text": "Evoluintaj landoj centre, aliaj rande"}, {"text_idx": "#000695", "text": "La perdo de s\u0302ancoj au\u0306 lokoj, kie kapitalo de la evoluintaj landoj estas ekspluatata\nkaj plimultig\u0302as, devenas de la fakto, ke malaperis geografiaj spacoj au\u0306 \u201erandoj\u201d, kiuj fakte estis kolonioj kaj \u201ela tria mondo\u201d. Historie la evoluintaj landoj surbaze de la distingo inter \u201ecentro\u201d kaj \u201erando\u201d provizis sin per malmultekostaj materialoj, mang\u0302aj\u0302oj kaj energiresursoj el la randoj,\nkaj vendis produktaj\u0302ojn al la randoj. La abunda profito enfluinta estis distribuita\nankau\u0306 al la laboristoj, kiuj formis stabilan mezan tavolon de la socio kaj kolonon\napogantan demokration en multaj landoj. Tiu meza tavolo kun sufic\u0302a enspezo subtenis\nla altan kreskon de la ekonomioj."}, {"text_idx": "#000696", "text": "Oni povas simboligi per la usona malvenko de la vjetnama milito en 1975 kaj la du\npetrolokrizoj en 1973 kaj 1979 la malaperon de la premisoj de la ekzisto de la rando.\nFinig\u0302is la epoko de malmultekosta energio pro la sendependig\u0302o de kolonioj kaj la reakiro\nde suvereneca povo sur energiprodukto fare de resursoric\u0302aj landoj."}, {"text_idx": "#000698", "text": "En Eu\u0306ropa Unio nova rando s\u0302ajne estas orientaj kaj sudaj landoj kiel Grekio kaj Kipro,\ndum Germanio kaj Francio kun firma ekonomia hegemonio situas en la centro. Krome en\nmultaj EU-landoj trovig\u0302as enlandaj randoj, konsistantaj c\u0302efe el enmigrantaj laboristoj.\nEn Japanio, kiu havas nek eksteran randon, nek enmigrantojn, estas preskau\u0306 same: la\ndistingo inter la centro kaj la rando estas divido inter regulaj dungitoj kaj neregulaj,\nportempaj dungitoj, kiuj nun konsistigas c\u0302irkau\u0306 40 elcentojn el la tuta laboristaro."}, {"text_idx": "#000699", "text": "Nun evidentig\u0302as, ke en c\u0302iuj evoluintaj landoj estig\u0302is kaj senc\u0302ese grandig\u0302as novaj\ncentroj kaj novaj randoj, kio montras novan dividon au\u0306 krevon inter havantoj kaj nehavantoj,\nvenkintoj kaj venkitoj. En evoluantaj landoj kaj eks-socialismaj landoj la situacio\nestas simila: en la unuaj la strukturo de la centro-rando estas de la komenco instalita\nkaj ligita al tiu strukturo de evoluintaj landoj. En la lastaj, s\u0302tataj kapitaloj estis\nrabitaj kaj uzataj por konstrui tian strukturon."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Jam estig\u0302is protestoj kaj movadoj kontrau\u0306 tutmondig\u0302o kaj avara konduto de kapitaloj.\nC\u0302u kapitalismo povos revizii sian direkton kaj pluvivi? Kion politikistoj, ekonomikistoj\nkaj registaroj faru? Evidente, la plej grava politiko por savi kapitalismon estas\nredisdivido de enspezoj inter havantoj kaj nehavantoj. Sed nuntempe ili s\u0302ajne agadas\nmale: la registaroj helpas havantojn lau\u0306 s\u0302tatsocialismo, sed forlasas nehavantojn"}, {"text_idx": "#000703", "text": "Kiam inter la kvinmembran kronon de kandidatoj por Nobel-premio pri literaturo la\nesperanta PEN enmetis Trevor Steele, miris neniu el la legantoj de\nLiteratura Foiro, kiuj el tiu krono difinas la elektiton, proponotan al la Sveda Akademio (poste estis\nelektita Marjorie Boulton). Efektive, Trevor Steele ne nur estas nia plej granda prozisto,\nkun dek unu historiaj romanoj kaj du novelaroj, sed liaj verkoj trempig\u0302as en la esperanta\nkulturo, do li estas ekstreme reprezenta pri nia grupo, au\u0306 komunumo, au\u0306 popolo, au\u0306\nkiel ajn oni volas g\u0302in nomi."}, {"text_idx": "#000705", "text": "La dua konstanta fono estas la c\u0302iam c\u0302eestaj esperantistoj, kiuj helpas al la protagonisto\ntranssalti la lingvajn problemojn en lando, kie la naskig\u0302antaj naciismoj svingas ankau\u0306\nsiajn apartajn flagojn lingvajn, tiel ke la lingvoj estona, litova kaj ukraina rifuzas"}, {"text_idx": "#000711", "text": "Travis havas plumamikinon en Ukrainio, al kiu li elvers\u0302is sian koron, g\u0302uste kiam lia\ngeedzig\u0302o kun Belinda finig\u0302is. Krom alio, Belinda ne interesig\u0302is pri Esperanto, lia\nnova intereso. Adiau\u0306inte c\u0302iujn, li eksidas en aviadilon al Singapuro, por sekva salto\nal Moskvo kaj de tie al Kievo, post konversacio jam en la flughavena atendejo kun\nmaljuna ukraino Mis\u0302a, kiu lin atentigas pri la naskig\u0302anta mafio en Ukrainio, kiun\npartoprenas ankau\u0306 doganistoj. Li estis telefoninta al Marina kelke da tagoj antau\u0306e;\nla konversacio estis irinta glate, do bona au\u0306guro por persona renkontig\u0302o."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Intertempe emerg\u0302as la politika situacio: granda parto de la ukrainoj volas sendependecon\nau\u0306 almenau\u0306 administran au\u0306tonomecon: Moskvo ne komprenas la ukrainajn bezonojn, la\nimperio estas c\u0302e la kriza punkto de disrompig\u0302o. Eksterlandano ne scias, kiu pravas,\nc\u0302u la rusigitoj dum generacioj au\u0306 la purukrainaj junuloj, celantaj propran s\u0302taton;\nsed montrig\u0302as dang\u0302era malamo: estas ec\u0302 riske paroli ruse, la ukraina lingvo estas\ndiferenca, s\u0302ajne ec\u0302 intence diferencigita."}, {"text_idx": "#000718", "text": "Kaj jen venas la puc\u0302o kontrau\u0306 Gorbac\u0302ov, kaj kontrau\u0306 la favorantoj de la sendependig\u0302o\nde Estonio; la dinosau\u0306roj klopodas kapti la povon kaj ne perdi siajn privilegiojn.\nTagoj tre maltrankviligaj, kiujn Steele rakontas tra ege intimaj familiaj situacioj.\nRipetitaj telefonadoj al la au\u0306stralia ambasado en Moskvo, por enketi, c\u0302u fluglinioj\nfunkcias, c\u0302u la puc\u0302o estas estingita, c\u0302u estas dang\u0302ere por eksterlandano resti en\nSovetio. La strec\u0302o de la konvulsia situacio, kie forta estis la reciproka helpo, pli\nkaj pli maturigas la senton, ke Virve kaj Travis povas esti felic\u0302aj kune, ajnaloke,"}, {"text_idx": "#000719", "text": "Verko strec\u0302a kun surprizo au\u0306 ec\u0302 vera teatrofrapo sur c\u0302iu tria pag\u0302o; la stilo, ne necesas\ntion substreki, absolute flua kaj senriproc\u0302a, trenas la leganton senspire g\u0302is la fino."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Bela fabelo pri enigma lando"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Post kiam mi vidis proponon recenzi la libron de Trevor Steele\nAmo inter ruinoj, mi tuj akceptis g\u0302in, ne pro tio, ke mi speciale s\u0302atas la verkojn de tiu c\u0302i au\u0306toro\n1 ne estis favora), sed c\u0302ar mi opiniis, ke la romanon, kies intrigo disvolvig\u0302as en\nla disfalanta Sovetunio, prefere jug\u0302u homo, kiu persone spertis tiun c\u0302i epokon. Do\nmia pritakso nature dividig\u0302as en du partojn \u2013 la beletran kaj la historian."}, {"text_idx": "#000722", "text": "Unue mi mallonge prezentu la intrigon. En 1990 la juna au\u0306stralia esperantisto Travis\nSiganoff veturas al Sovetunio. Li estas maldekstrema, do esperas trovi alternativon\nal kapitalisma socio kaj samtempe novan amon. Lia antau\u0306a amatino jam forlasis lin,\nc\u0302ar li malsukcesis kontentigi s\u0302ian seksan apetiton. Amorado havas sufic\u0302e grandan lokon\nen tiu c\u0302i verko, pli g\u0302uste en la konduto de la c\u0302efaj herooj."}, {"text_idx": "#000723", "text": "En Kievo li rapide elrevig\u0302as pri la virino, al kiu li veturis, c\u0302ar lia korespondamikino\nMarina (ankau\u0306 esperantistino) preferas havi en lito du partnerojn samtempe (unu el\nkiuj estas s\u0302ia edzo Pas\u0302a), al kio la vojag\u0302anto ne pretas. Tamen s\u0302i rapide agnoskas\nsian eraron kaj lasas lin serc\u0302i sian vojon."}, {"text_idx": "#000724", "text": "Migrinte al Talino li trovas tie alian esperantistinon, la belan estoninon Virve.\nS\u0302i estas koramikino de enigma esperantisto Arimantas (poste evidentig\u0302as, ke li estas\nbandito), sed post lia murdo en krima interpafado s\u0302i baldau\u0306 transiras al sia nova\namo, nia au\u0306straliano. C\u0302io c\u0302i disvolvig\u0302as en tradicia Esperanto-medio (kluboj, kongresoj\nktp) sur fono de la agonianta Sovetunio."}, {"text_idx": "#000726", "text": "Li scias rakonti kaj parolas glate, kaj evidente ankau\u0306 lia bus\u0302parolo estas same vigla\nkaj senerara. Mi g\u0302is nun rememoras lian eseon en\n2 kiel brilan ekzemplon de humurplena rakonto. Apenau\u0306 kredindas, ke ambau\u0306 tekstoj estis\nverkitaj de la sama homo. Mi klarigu."}, {"text_idx": "#000727", "text": "La c\u0302efa problemo mi konsideras la palecon de la personoj. C\u0302iuj herooj estas senvivaj,\nkvazau\u0306 paperpupoj, eltranc\u0302itaj el kartono kaj c\u0302iam turnitaj al la leganto per unu\nflanko. Ili pas\u0302as, pensas, komunikig\u0302as, amoras, sed c\u0302ion faras monotone, seriozmiene\nkaj nekredinde racie. En la romano agadas plej diversaj homoj: juna au\u0306straliano, lia\nestona koramikino, maljuna Esperanto-verkisto, bandito-esperantisto (jes ja!), dekoj\nda aliaj personoj, sed c\u0302iuj parolas per la sama voc\u0302o, kaj tio estas la voc\u0302o de la"}, {"text_idx": "#000730", "text": "Rapidega evoluo por la virino, kiu kutimas al partners\u0302ang\u0302o kaj rigardismo, c\u0302u ne?\nTro rapida por kredigi min. Se Konstantin Stanislavski legus tion, li certe ripetus\nsian faman: \u201eMi ne kredas!\u201d"}, {"text_idx": "#000731", "text": "Por esti justa, unue mi lau\u0306du la verkon. G\u0302i enhavas plurajn misojn rilate detalojn,\nsed la g\u0302enerala etoso estas priskribita g\u0302uste kaj trafe."}, {"text_idx": "#000732", "text": "Sovetunio estis koloso sur argilaj piedoj. Ekonomia kolapso, dau\u0306ra lukto pri la potenco,\nkresko de naciismo en la baltaj landoj, banditoj c\u0302antag\u0302as la unuajn komercistojn,\nc\u0302ie regas h\u0302aoso kaj necerteco \u2013 vere, tiel estis. Mi naskig\u0302is en 1974, do sufic\u0302e g\u0302uis la sovetian epokon, perestrojkon"}, {"text_idx": "#000733", "text": "La au\u0306toro trafe rimarkigas, ke Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov estis tiutempe tre nepopulara figuro\nen sia lando, kontraste al Boris Jelcin, kiu estis lia plej forta oponanto. En la\nokcidenta mondo la sovetia prezidanto g\u0302is nun estas adorata kiel homo, kiu detruis\nla \u201eimperion de malbono\u201d kaj venkis komunismon de interne, dum la sovetianoj memoras lin c\u0302efe kiel malfortan\nbabilemulon, kies ekonomiaj reformoj fiaskis, same kiel la politikaj. En 1990-1991\nli aspektis kiel trivita pajlopupo, kiu plu alkroc\u0302ig\u0302is al la Komunisma Partio kaj\nstrikta federacia potenco, kiuj jam perdis c\u0302ian au\u0306toritaton."}, {"text_idx": "#000735", "text": "Sendo de armeaj trupoj al Bakuo en januaro 1990 sekvigis pereon de 130 g\u0302is 170 homoj.\nDispelo de manifestacio en Tbiliso en aprilo 1990 finig\u0302is per 19 mortintoj. El atako\nkontrau\u0306 la televidstacio en Vilno en januaro 1991 rezultis mortigo de 15 kaj vundado\nde 900 homoj. En tiuj tagoj la rokmuzikisto Jurij S\u0302evc\u0302uk kantis \u201eG\u0302iba malbono rampas lau\u0306 Litovio ...\u201d (G\u0302ibo en la rusa estas \u201eGorb\u201d, do c\u0302iuj komprenis la aludon), kaj plejparto de miaj samag\u0302uloj subtenis lin."}, {"text_idx": "#000736", "text": "\u201eNi atendas s\u0302ang\u0302ojn!\u201d kantis alia rok-idolo Viktor Coj, kaj tiuj vortoj ig\u0302is la devizo de la generacio\nkaj la tempo. Ni postulis s\u0302ang\u0302ojn, kaj la c\u0302efa espero estis la agresema opozicia prezidanto\nde Rusia SFSR, Boris Jelcin. Ni damnos lin kiel alkoholulon, korupciulon kaj friponon,\nsed tio okazos poste. En 1990 ni preskau\u0306 amis lin."}, {"text_idx": "#000737", "text": "C\u0302io c\u0302i vidig\u0302as en la libro. Dankon, au\u0306toro, tiukampe vi vere sukcesis."}, {"text_idx": "#000738", "text": "C\u0302u vi iam g\u0302uis ombron de oksikoko? Tiu c\u0302i planto altas ne pli ol 20 cm, sed la rusoj\ng\u0302uas g\u0302in tre ofte \u2013 plejparte helpe de okcidentaj filmoj kaj libroj, kies au\u0306toroj ne estas tro skrupulaj."}, {"text_idx": "#000740", "text": "Kio kau\u0306zas tion? Manko de informoj kaj maldeziro serc\u0302i ilin. Ordinara okcidentano\nhavas en sia kapo iom da belaj rusaj klasikaj\u0302oj (C\u0302eh\u0302ov-Dostojevskij-Tolstoj), teruraj\u0302ojn\nArkipelago Gulago de Aleksandr Solj\u0302enicin kaj amuzajn kozakojn el animaciaj\u0302oj de Walt Disney. C\u0302io kunfandig\u0302as\nen unu bildon, kiu estas aplikata al iu ajn periodo de la rusa historio. Kaj disfloras"}, {"text_idx": "#000741", "text": "Mi legis, ke Trevor Steele log\u0302is iam en orienta Eu\u0306ropo au\u0306 almenau\u0306 havas personajn\nspertojn pri tiu c\u0302i regiono. Tio senteblas en la romano, kiu enhavas multe da detaloj,\nriceveblaj nur persone au\u0306 helpe de sperta konsilanto-denaskulo. Tamen evidente tiu\nvivperiodo estis mallonga, au\u0306 konsultado malsufic\u0302a. Do aperis pluraj eraroj kaj fus\u0302oj.\nMi listigis la plej okulfrapajn, dividante ilin je du partoj: la historiaj kaj la"}, {"text_idx": "#000742", "text": "Virve rakontas: en 1939 post la anekso de Estonio NKVD-agentoj mortpafis mian avon\nLa kampanjo kontrau\u0306 la intelektuloj akuzataj pro adorado de la okcidentaj idealoj\n(do nomitaj \u201ekosmopolitoj\u201d) komencig\u0302is en 1948 kaj dau\u0306ris g\u0302is la morto de Stalin en 1953. G\u0302i celis bridi dubojn,\nkiuj povus aperi en la kapon de sovetiaj civitanoj, kiuj vidis la pli ric\u0302an vivon\nen la kapitalismaj landoj dum la liberigo de Eu\u0306ropo. La kampanjo havis fortan antisemitisman\nakcenton, do plejparto de la viktimoj estis judaj artistoj kaj aktivuloj. Multaj estis\nmaldungitaj, kritikataj, ne plu publikigataj ktp. Nur du \u201ekosmopolitoj\u201d estis mortpafitaj, sed ambau\u0306 estis judoj, kaj okazis tio en 1949, dek jarojn post"}, {"text_idx": "#000744", "text": "\u201eLi [Gorbac\u0302ov] probable savis la vivon de ... dekmiloj da aliaj homoj [el gulago]\u201d (p. 21)\nDenove konfuzo de malsamaj historiaj periodoj. De 1956 g\u0302is 1987 pro la kontrau\u0306s\u0302tataj\nkrimoj en Sovetunio estis kondamnitaj 8145 homoj. La maksimuma malliberigo estis 10\njaroj. Dekmiloj da politikaj prizonuloj, savitaj de neevitebla pereo, estas nura fantaziaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000745", "text": "La au\u0306toro asertas, ke tio egalas al cigaredoj. Tamen por tiuj lastaj estas uzata\npapirosoj kaj signifas nur specon de cigaredoj \u2013 sen filtro kaj en maldika papero."}, {"text_idx": "#000750", "text": "\u201eMalmultaj el s\u0302iaj konatoj, kaj neniu esperantisto, havis privatan au\u0306ton, krom se ili\nhavis altan rangon en la partio au\u0306 burokrataro\u201d (p. 72)\nMi prezentos nur unu ciferon: en 1990 en Sovetunio estis produktitaj 1 260 000 leg\u0302eraj\nau\u0306toj. Ili estis simplaj, sed sufic\u0302e fortikaj kaj servis almenau\u0306 po dek jarojn, ofte\npli. Iom tro da au\u0306toj por la elituloj, c\u0302u ne? Same fantazia estas la aserto pri la\nmaleblo havi personan telefonon (p. 80)."}, {"text_idx": "#000751", "text": "Neniam ekzistis iu ajn Rusa Respubliko, do evidente la au\u0306toro celas Rusian Sovetian\nFederacian Socialisman Respublikon, kiu ekzistis ene de Sovetunio. Eksterlandanoj\nofte konfuzas du nociojn, kion neniam farus log\u0302anto de Rusio: \u201erusoj\u201d (etno) kaj \u201erusianoj\u201d (nacio). En Rusio log\u0302as pli ol 150 etnoj, kaj en pluraj regionoj rusoj estas etna\nmalplimulto au\u0306 preskau\u0306 tute mankas (kiel en C\u0302ec\u0302enio kaj Ingus\u0302io). Pro tio nia lando\nnomig\u0302as \u201eRusia Federacio\u201d, same kiel antau\u0306e ekzistis Rusia SFSR kaj antau\u0306e la Rusia Imperio. \u201eRusio por la rusoj\u201d estas devizo de la naciistoj, do almenau\u0306 la esperantistaro ne sekvu g\u0302in."}, {"text_idx": "#000753", "text": "La au\u0306toro ofte metas en la tekston rusajn vortojn latinskribitajn, sed ne c\u0302iam trafe.\nRusa infano povas karese voki la patrinon\nmamus\u0302ka. Eble tiel parolas la bulgaroj, sed ne c\u0302iuj slavoj estas la samaj."}, {"text_idx": "#000754", "text": "Evidente temas pri Krasnoarmejskaja (Rug\u0302armea) \u2013 c\u0302iam skribata unuvorte."}, {"text_idx": "#000755", "text": "La au\u0306toro tradukas g\u0302in kiel\nkompreneble, kvankam pli trafa estas"}, {"text_idx": "#000756", "text": "En Rusio oni kutimas nomi pli ag\u0302ajn, altrangajn au\u0306 estimatajn homojn lau\u0306 kombino\nde la persona kaj patra nomoj. Do estas normale, ke Travis nomis la direktorinon tiel.\nSed en neniu okazo li povus kombini\nTatjana) kun patronomo \u2013 tio aspektus kiel moko."}, {"text_idx": "#000757", "text": "Oni ofte uzas la literon y por transdoni la rusan sonon \u044b. Sed en tiu c\u0302i ina nomo,\nalmenau\u0306 en la rusa, au\u0306deblas klara i, do kial nepre sekvi la anglalingvan version?"}, {"text_idx": "#000758", "text": "Mi aldonu kelkajn vortojn pri la eldonaj\u0302o mem. Bedau\u0306rinde, ili ne estos tre lau\u0306daj.\nLa papero estas blanka, kovrilo mola, sed sufic\u0302e fortika, la tiparo normala, la folioj"}, {"text_idx": "#000759", "text": "G\u0302enerale, la Esperanto-lingvaj\u0302o estas normala \u2013 nek eksperimenta, nek anakronisma. Mi nur ne komprenas, kial ofte aperas la vorto\n\u201eafero\u201d en la signifo \u201eaj\u0302o\u201d? Ekzemple: \u201eLi prenis aferojn el forno\u201d (p. 38). C\u0302u tio estas pau\u0306saj\u0302o de la angla \u201ething\u201d? Mi ne tuj komprenis ankau\u0306, kio estas \u201esubtera trajnservo\u201d (p. 44), kaj nur poste divenis, ke temas pri metroo."}, {"text_idx": "#000760", "text": "Tamen la enpag\u0302igo estas tre simpla, mi ec\u0302 nomus g\u0302in amatora. La romano konsistas el\npluraj c\u0302apitroj, sed ili finig\u0302as kaj komencig\u0302as subite. Antau\u0306 la leganto aperas blanka\nspaco, sen iuj ajn numeroj, vortoj, vinjetoj au\u0306 aliaj eldonsignoj. Ankau\u0306 la kovrilo\nestas simplega: rustkovrita soldata kasko kun granda truo, tra kiu elkreskis dianto.\nKian rilaton tiu c\u0302i postmilita bildo havas al la amaventuro de la juna au\u0306straliano\nen la senorda, sed ankorau\u0306 paca Sovetio \u2013 mi ne komprenis."}, {"text_idx": "#000761", "text": "Al kiu mi ne rekomendu tiun c\u0302i libron? G\u0302i apenau\u0306 plac\u0302os al homoj, kiuj bone konas\nla historion de Sovetio au\u0306 log\u0302is en la lando en la priskribata epoko. Mi same dubas\npri la beletremuloj, kiuj kutimas legi altnivelajn prozaj\u0302ojn kun vivaj karakteroj,\nkomplika intrigo kaj profunda psikologia analizo."}, {"text_idx": "#000762", "text": "Al kiu mi povus rekomendi tiun c\u0302i libron? Al la s\u0302atantoj de la verkoj de Trevor Steele\nkaj al c\u0302iuj, kiuj deziras iom konatig\u0302i kun la vivo en Sovetio en g\u0302iaj lastaj jaroj.\nSe oni ne estas tro skrupulema rilate historiajn faktojn kaj kulturajn detalojn, eblos\nricevi g\u0302eneralan imagon pri la eventoj."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Fakte, mi povas imagi preskau\u0306 iun ajn kun tiu c\u0302i libro enmane \u2013 sur plag\u0302o, en trajno au\u0306 dum longa flugo. Neniu literaturo konsistas nur el c\u0302efverkoj,\ndo se ni havas normalan lingvon, ni devas havi ankau\u0306 normalan literaturon \u2013 kun g\u0302iaj pintoj, fus\u0302oj kaj meznivelaj\u0302oj, al kiuj lau\u0306 mia opinio apartenas tiu c\u0302i\nromano de la fekunda au\u0306stralia verkisto."}, {"text_idx": "#000766", "text": "3. La pag\u0302numeroj rilatas al la presita versio de la romano."}, {"text_idx": "#000768", "text": "La registrado de balotantoj por la elekto de la prezidanto en Demokratia Respubliko\nKongo jam komencig\u0302is en la tuta etendo de la respubliko kaj dau\u0306ros g\u0302is la fino de"}, {"text_idx": "#000770", "text": "Ankau\u0306 neplenag\u0302uloj 16- kaj 17-jaraj estas registrataj. C\u0302u ankau\u0306 ili voc\u0302donos? Certe\nne \u2013 lau\u0306 la konga konstitucio, nur plenkreskuloj rajtas voc\u0302doni. Dum la prezidanto-elektoj\nen 2011 la Nacia Sendependa Balota Komisiono (NSBK: nacia organo, kies tasko estas\norganizi la elektojn) registris nur la plenkreskulojn. Nun la registrado de la novaj\nadoltoj kau\u0306zas grandan problemon pro ilia multeco. Ja estas milionoj da ili. Jen kial\nla konga registaro decidis registri neplenag\u0302ulojn ekde la 16-jara ag\u0302o, por eviti tiun\nc\u0302i problemon dum la estontaj elektoj, kiam ili ig\u0302os plenag\u0302aj."}, {"text_idx": "#000771", "text": "Kiu pos\u0302telefono ne estas jam en la lito?"}, {"text_idx": "#000774", "text": "La lastan jaron s-ro Kawakami, estro de altlernejo de la gubernio\nOkajama, per afis\u0302oj alvokis siajn lernantojn, ke ili ne malfrue enlitigu siajn pos\u0302telefonojn;\nli aldonis foton de pos\u0302telefono en litsaketo. Tiam tiuj litsaketoj jam trovig\u0302is en\nla vendejoj, sed post la aperigo de tiuj afis\u0302oj ili multe vendig\u0302is kaj jam pli ol"}, {"text_idx": "#000775", "text": "Tamen ne klaras, kiom efikis la litsaketoj por preventi la dependecon je pos\u0302telefonoj."}, {"text_idx": "#000776", "text": "La 10an de decembro 2016 okaze de la vintraj festoj en Antverpeno estis inau\u0306gurita\nla nova statuo de Nelo kaj Patras\u0302, la du c\u0302efroluloj de la romano\nHundo de Flandrio. La romano estas verkita de la brita au\u0306torino Ouida (plumnomo de Marie Louise de\nla Rame\u0301e), kiu pasigis kelkajn tagojn en Belgio. S\u0302i estis pasia bestos\u0302atanto kaj per\nla libro volis plendi kontrau\u0306 la misuzo de bestoj kaj la infanlaboro en Eu\u0306ropo en"}, {"text_idx": "#000777", "text": "La statuo trovig\u0302as kelkdek metrojn antau\u0306 la katedralo de Antverpeno, grava loko en\nla romano. G\u0302i estas blanka marmora statuo, 1,10 metrojn alta kaj 1,80 metrojn longa.\nLa skulptisto estas la 35-jara gentano Batist Vermeulen. La marmora statuo, metita\ntie per granda gruo, estis poste kompletigita per \u201ekovrilo de strats\u0302tonoj\u201d identaj al la cetero de la placo, tiel ke la du s\u0302ajnas dormi sub pavima kovrilo."}, {"text_idx": "#000779", "text": "Fakte, lau\u0306 esploroj kaj la priskriboj de tiuj urboj en la libro, Ouida vizitis ankau\u0306\nMeh\u0302lenon kaj Lovenon, kaj oni konkludas, ke la rakonto estas tute fikcia kaj do ne\nindas serc\u0302i la g\u0302ustan log\u0302lokon. Aliflanke, Nelo kaj Patras\u0302 log\u0302is je piedira distanco\nde la katedralo de Antverpeno, do la log\u0302loko ja estus relative proksima al la katedralo.\nNelo kaj Patras\u0302, la kanalo povus esti norde de Antverpeno, nome la kanalo Albert. Tamen, kiel dirite,\nla log\u0302loko ne vere gravas; oni prefere lege frandu la belan rakonton kaj dum vizito\nal Antverpeno admiru la belan statuon!"}, {"text_idx": "#000780", "text": "La esperanta traduko (2004) de la romano haveblas c\u0302e FEL. Vinktita libro A5, 52 pag\u0302oj,\nkorespondanto de MONATO en Antverpeno"}, {"text_idx": "#000781", "text": "Vakcino kontrau\u0306 pulma kancero finfine testeblas"}, {"text_idx": "#000782", "text": "Komence de januaro 2017, la prezidantino de la usona instituto\nRosswell Park anoncis la unuafojan ricevon de permeso por la testado de iu medikamento. Unuavide\ntemas pri afero tute normala, sed c\u0302i-okaze temas pri la testado de CIMAvax-EGF, vakcino\nutila kontrau\u0306 la ekapero de pulma kancero, preparita en la Instituto pri Molekula"}, {"text_idx": "#000783", "text": "La kunlaboro inter la du institutoj komencig\u0302is neformale en 2011 kaj oficialig\u0302is en\n2015. La unua kaj plej malfacila pas\u0302o cele al la efektivigo de testado de la koncerna\nvakcino estis la akiro de permeso deflanke de la usona oficejo pri la kontrolo de\neksterlandaj aktivaj\u0302oj (angle OFAC): la postaj pas\u0302oj estis pli simplaj."}, {"text_idx": "#000784", "text": "CIMAvax-EGF estas unika vakcino, c\u0302ar g\u0302ia efiko direktig\u0302as ne kontrau\u0306 la kancero mem,\nsed kontrau\u0306 la faktoro de epiderma kresko (angle EGF), kiun tumoraj c\u0302eloj bezonas.\nLa medikamento estas relative malmultekosta kaj alirebla al kiu ajn. Krome, tre probable,\ng\u0302i estos utila por la kuracado ankau\u0306 de alitipaj kanceroj."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Pluraj medikamentoj estas nuntempe preparataj au\u0306 testataj en Kubo: CIGB (kontrau\u0306 akuta\nmiokardia infarkto), JM-20 (molekulo, kiu espereble helpos trakti cerban iskemion),\nsen forgesi la esploradon pri prac\u0302eloj, pri kiu MONATO (2017/01, p. 20) jam raportis. Aldone, nova generacio de Heberprot-P (uzebla kontrau\u0306\nulceroj en la piedoj de diabetuloj) ricevis patenton en Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000786", "text": "La rusa televida kanalo RT (Russia Today, Rusio hodiau\u0306) sciigis, ke iu asteroido, kun kalkulebla diametro de 11-34 metroj,\nalproksimig\u0302is rimarkinde al la tero komence de 2017, pasante je distanco duona de\ntiu ekzistanta inter nia planedo kaj la luno."}, {"text_idx": "#000787", "text": "La asteroido, kiu la 9an de januaro 2017 flugtus\u0302is la teron je la 7:47 matene (lau\u0306\nla orient-usona tempo), estis unue detektita de usonaj sciencistoj el la universitato\nde Arizono, laborantaj pri la projekto CSS (Catalina Sky Survey) nur du tagojn antau\u0306e. Tiu asteroida tipo apartenas al t.n. potenciale dang\u0302eraj objektoj.\nLau\u0306 la fakuloj, la asteroido 2017 AG13 movig\u0302is kun la rapido de 16 km/s; c\u0302i tio malfaciligis"}, {"text_idx": "#000789", "text": "Oni vers\u0302ajne memoras, ke meze de februaro 2013 en la sudo de Rusio meteorita eksplodo\nokazinta en la stratosfero skuis la uralan regionon. NASA certigis, ke la forto de\ntiuj koliziaj ondoj egalis la eksplodon, kiu estus provokita de 500 kilotunoj da eksplodaj\u0302o.\nMeteorito larg\u0302a 20 metrojn tiam diserig\u0302is, kontaktig\u0302ante kun la tera atmosfero, super\nla rusa urbo C\u0302elabinsk. C\u0302irkau\u0306 1500 personoj estis vunditaj. Iel ajn, la kolizia ondo\ndamag\u0302is kelkajn konstruaj\u0302ojn en la koncerna areo."}, {"text_idx": "#000790", "text": "La kosma agentejo de Usono anoncis, ke pli ol 90 elcentoj de potenciale dang\u0302eraj objektoj\nkun dimensio de pli ol kilometro pasintaj proksime de la tero estis detektitaj. Lau\u0306\nla sama fonto, g\u0302is januaro 2017 oni detektis entute 15 451 asteroidojn pasintajn en\nla c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj de la tero: c\u0302irkau\u0306 1766 inter ili estis klasifikitaj kiel potenciale dang\u0302eraj\nobjektoj (kiuj, alivorte, ne estus tute detruitaj de la kunpus\u0302ig\u0302o kun la tera atmosfero,\nse ili estus direktitaj g\u0302uste al nia planedo, kaj falus surteren kau\u0306zante damag\u0302ojn\nkaj riskojn por la homa vivo)."}, {"text_idx": "#000792", "text": "Franz-Georg Ro\u0308ssler sin demandas, c\u0302u vere Francio bezonas sinjorinon kun magreba fono\npor adapti sin al la moderna mondo (MONATO 2016/11, p. 6). Akceptante c\u0302ies ajn fonon mi ja pensas, ke la francoj mem povas decidi\nplej bone pri ortografiaj s\u0302ang\u0302oj en sia lingvo. Kion tio inkluzivas? En Magrebo la\nfranca estas tradicie la dua oficiala lingvo kaj kelkaj j\u0302urnalistoj ec\u0302 preferas la\nfrancan al la araba. C\u0302i tie la fono de Najat Vallaud-Belkacem tute ne g\u0302enas min."}, {"text_idx": "#000794", "text": "Supozeble pli bongusta ol kokidaj\u0302o, kataj\u0302o \u2013 nomata en la j\u0302argono de Kins\u0302aso\nkondoko \u2013 nun havas pli da konsumantoj ol oni povas pensi. La rita mortigo estas kruela kaj\nla kuirado estas vera magio rezervita por la inicitoj."}, {"text_idx": "#000795", "text": "La tekniko por kapti tiun katon estas brizo! \u201eNenio estas pli facila\u201d, ofte diras tiuj junuloj, el kiuj multaj estas konataj kiel\nKuluna \u2013 deliktuloj, kiuj disvastigas teruron en la urbo. Efektive, ili metas kaptilon por\nla kato lasante sur la tero fis\u0302on bone rostitan kaj aspergitan per endormiga pilolo,"}, {"text_idx": "#000796", "text": "Post la mang\u0302ado de la venenita fis\u0302o la katido estas rapide senkonscia. Tiam ili metas\ng\u0302in en sakon. Nun malliberigita la kompatinda kato estas poste kunportata al sekreta\nloko for de maldiskretaj okuloj. Dum la katido estas ankorau\u0306 s\u0302losita en sia sako,\ng\u0302iaj ekzekutistoj bombardas g\u0302in per bastonetoj kaj per grandaj s\u0302tonoj g\u0302is la morto."}, {"text_idx": "#000797", "text": "La katido kruele mortigita estas nun preta por kuirado. La junuloj metas g\u0302in c\u0302e la\nflamojn de fajro por forigi hararon, kiu estas konsiderata damag\u0302a por la homa sano.\nPost tio, la junuloj estas okupitaj amputante g\u0302iajn nemang\u0302eblajn partojn, ekzemple"}, {"text_idx": "#000798", "text": "Ankau\u0306 la intestoj estas apartigitaj por speciala purigado. La karno estas purigita\ntrifoje en varma akvo kun la celo forigi la viskozan mason. Kiel rezulto, g\u0302i estas\nmalpli komplika. Nur mankas miksi la viandon kun sau\u0306co kaj kuiri dum almenau\u0306 unu horo.\nTiam la mang\u0302o estas preta."}, {"text_idx": "#000799", "text": "Katoviando ig\u0302is unu el la plej popularaj pladoj de kelkaj junuloj en ekstercentraj\ndistriktoj de la c\u0302efurbo. Kelkfoje ili ec\u0302 s\u0302telas katojn, c\u0302ar ili vere volas mang\u0302i"}, {"text_idx": "#000800", "text": "Lau\u0306 atesto de junulo el tiu grupo la viando de tiu besto estas multe pli bongusta\nol tiu de bovo, kapro au\u0306 anaso. Alia juna knabo en la urbeto Ngaba ne zorgas kaj diris:\n\u201eNu, mi mang\u0302as kataj\u0302on, do kio! C\u0302u mi mortis? Mi ankorau\u0306 vivas! G\u0302i estas viando, kiu"}, {"text_idx": "#000801", "text": "Dum la jarfinaj festoj c\u0302iam estas favora s\u0302anco por tiuj junuloj de la forgesitaj areoj\nalproksimig\u0302i kaj dividi c\u0302i tiun faman pladon inter si, akompanatan de superdozoj da\nlikvoroj kaj kanabo. Tio okazas dum Kristnasko kaj Novjaro."}, {"text_idx": "#000802", "text": "En Kins\u0302aso, la konsumo de katoviando estas entute c\u0302efe tabuo, sekreta afero kaj pri\ntio okupig\u0302as precipe kelkaj junulgrupoj kaj triboj."}, {"text_idx": "#000803", "text": "Tiu konsumo c\u0302iufoje farig\u0302as pli grava pro la plimultig\u0302o de grupoj da\nKuluna en la urbo. Se dau\u0306ras tiu rapida kreskado, kataj\u0302o estos vendata sur la stratoj kiel\nstangetrostaj\u0302oj; ec\u0302 al tiuj, kiuj g\u0302in ne kutimas mang\u0302i."}, {"text_idx": "#000804", "text": "Kun granda intereso mi tralegis la artikolon\nAntarkto, la multkolora kontinento de Pau\u0306l Peeraerts (MONATO 2016/12, p. 14). Lau\u0306 mia opinio tre bone, simple, interese kaj alloge verkita artikolo,\nkiu funde informas la legantojn pri la vera vivo en Antarkto. Dankon."}, {"text_idx": "#000805", "text": "Mi volus rimarkigi, ke la unua traktato pri Antarkto estis subskribita en Vas\u0302ingtono\nen 1959 kaj ekvalidis en 1961. Hodiau\u0306 ni parolas pri la Antarkta Traktataro, t. e.\npri internaciaj interkonsentoj kaj konvencioj, kiuj estis subskribitaj surbaze de\nla unua traktato. Al la plej gravaj dokumentoj apartenas la \u201eKonvencio pri konservado de la fokoj de Antarkto (1972)\u201d, la \u201eKonvencio pri konservado de la vivantaj resursoj maraj de Antarkto (1980)\u201d kaj la \u201eProtokolo pri Mediprotektado al la Antarkta Traktato (1991)\u201d. Kaj fine mi volus rimarkigi, ke la dua prezidanto de Slovakio, Rudolf Schuster (1999-2004),\nvizitis Antarkton kiel pensiulo en 2008."}, {"text_idx": "#000806", "text": "Vivi g\u0302is la maljunig\u0302o estas por multaj privilegio, eblo sperti nekalkuleblajn travivaj\u0302ojn\nkaj pasie atesti pri la tempoflugo. Sendube tio estas la plej bela maniero maljunig\u0302i,\nkaj tio eblas se ekde la junag\u0302o oni ekzercas la korpon kaj la menson. Tiu c\u0302i prava\nprincipo de la c\u0302ina batalarto us\u0302uo gvidas la grupon de diversag\u0302aj lernantoj en Sancti\nSpi\u0301ritus, centra provinco de Kubo. En c\u0302i tiu insulo la c\u0302ina kulturo havas tre gravan"}, {"text_idx": "#000807", "text": "La unuaj pas\u0302oj de la us\u0302uo-lernejo en Sancti Spi\u0301ritus okazis en la nau\u0306dekaj jaroj,\nkiam memlernintaj amantoj de us\u0302uo komencis instrui c\u0302iujn interesatojn formante grupeton\nkun la revo fondi oficialan lernejon kaj tiel disvolvi tiun c\u0302i miljaran vivstilon."}, {"text_idx": "#000815", "text": "Ornitologoj rimarkis pasintjare en Slovakio la c\u0302eeston de kvar novaj birdospecioj:\nGypaetus barbatus), la salika filoskopo (Phylloscopus schwarzi), la granda nigrakapa mevo (Larus ichthyaetus) kaj, fine, malofta specio de emberizo (Schoeniclus pusillus). Oni g\u0302enerale konsideras la ekaperon de novaj birdospecioj en iu areo kiel signon\nde sana kaj konvena vivmedio."}, {"text_idx": "#000816", "text": "Oni do povas jam alkalkuli, inter la rabobirdoj vivantaj en la slovaka teritorio,\ngipaeton (kies alternativaj nomoj estas liphara gipaeto kaj s\u0302afgrifo). En Eu\u0306ropo temas\npri minacata specio, kiu log\u0302as nur en montaraj regionoj g\u0302is alteco de 4000 metroj\nsuper la marnivelo: c\u0302i tiaj bestoj estis g\u0302is nun atestitaj kaj videblaj nur en Balkanio\nkaj en kelkaj montaroj, kiel Pireneoj kaj Alpoj. Lau\u0306 fakuloj nuntempe vivas kaj nestas\nene de Slovakio entute 358 birdospecioj."}, {"text_idx": "#000817", "text": "La plej ofte vizitata loko de Vilnius estas la supra kastelo de la grandduko Gediminas.\nG\u0302iaj brikrug\u0302aj muroj levig\u0302as sur 40 metrojn alta monteto. Tamen g\u0302i estis fermita en\ndecembro. Vizitantoj, kiuj intencis iri al la kastela turo kaj de sur g\u0302i admiri la\npanoramon de Vilnius, haltis antau\u0306 informtabulo: \u201eFermita pro teknikaj kau\u0306zoj\u201d."}, {"text_idx": "#000818", "text": "En la jaro 2013 c\u0302iuj malnovaj arboj estis forigitaj de la monteto. Onidire ili influas\ng\u0302ian ruinig\u0302on. Evidentig\u0302is, ke tio ne estis la c\u0302efa problemo. La unua granda terglito\nokazis la pasintan februaron. Oktobre post forta pluvo tio ripetig\u0302is. Decembre oni\ndenove rimarkis, ke parto de la suda deklivo malsuprenmovig\u0302is."}, {"text_idx": "#000819", "text": "La Nacia Muzeo, al kiu apartenas la Gediminas-kastelo, asertas, ke periode okazis\nterglitoj, arbofaligoj, movig\u0302oj de la grundo sur la deklivoj dum la lastaj jardekoj.\nLa ruinig\u0302on influas vibrado pro la intensa trafiko sur apudaj stratoj, grandegaj konstruoj\nproksime kaj instalo de kablotramo. Katastrofaj terglitoj okazis pro la komplika geologia\nstrukturo kaj krutaj deklivoj ankau\u0306 dum la pasintaj jarcentoj. Historiaj fontoj atestas,\nke en 1396 forta movig\u0302o de la okcidenta deklivo ec\u0302 detruis la palacon de la urba vojevodo\nMontvydas kaj kau\u0306zis la morton de 15 personoj."}, {"text_idx": "#000821", "text": "Sur la placo de la monto de Gediminas arkeologoj trovis kelkajn homajn restaj\u0302ojn,\ninter kiuj, supozeble, estis ankau\u0306 tiuj de la estro de la ribelo de 1863 Zigmantas\nSierakauskas (pole: Zygmunt Sierakowski). Sur la fingro de lia dekstra mano oni trovis\nringon, sur kiu videblas pollingva enskribo\nZygmund Apolonia 11 Sierpnia / 30 Lipca 1862 r. (Zygmunt Apolonia 30a de julio \u2013 11a de au\u0306gusto 1862). Sierakauskas la 30an de julio\n1862 edzig\u0302is al Apolonija Dalivskyte (pole: Apolonia Dalewska)."}, {"text_idx": "#000822", "text": "La konstruon de la supra kastelo de Gediminas akompanas bela legendo. Unufoje la grandduko\nc\u0302i tien venis c\u0302asi. Li mortigis grandan urson kaj dormis en la valo S\u030cventaragis proksime\nal la nuna kastela monteto. En sia song\u0302o li ekvidis feran lupon, kiu hurlis kvazau\u0306\ncent lupoj. La au\u0306guran song\u0302on interpretis la idolkulta pastro Lizdeika. Li diris al\nGediminas, ke sur tiu c\u0302i loko necesas konstrui kastelon kaj fondi urbon, kiu kiel\nfera lupo estus nevenkebla. Centlupa hurlo signifas la famon de tiu urbo, kiu atingus\nc\u0302iujn landojn de la mondo."}, {"text_idx": "#000823", "text": "En 1948-1949 la okcidenta turo de la supra kastelo estis renovigita kaj nun g\u0302i estas\nnomata la Turo de Gediminas. En la tri etag\u0302oj de la turo oni instalis kastelan muzeon,\nkaj sur g\u0302i estas placo, de sur kiu malfermig\u0302as vasta panoramo de Vilnius."}, {"text_idx": "#000824", "text": "Rekonstruaj laboroj sur la monteto en 1995 rezultigis ankau\u0306 renovigon de la kastela\nekspozicio. La turo de la kastelo Gediminas nun estas la plej vizitata loko de Vilnius.\nG\u0302i allogas pli ol 150 000 personojn jare."}, {"text_idx": "#000825", "text": "Sur la Turo de Gediminas milita tac\u0302mento de litovaj volontuloj unuafoje hisis la litovan\ntrikoloran (flavan-verdan-rug\u0302an) flagon la 1an de januaro 1919 kiel signon de libera\nlando. Tamen poste rusaj bols\u0302evistoj okupis la urbon kaj suprentiris la rug\u0302an flagon.\nLa litova flago reaperis sur la turo la 7an de oktobro 1988. Ekde tiam c\u0302iujare la\n1an de januaro oni solene anstatau\u0306igas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000826", "text": "Unika muzeo de paskaj ovoj"}, {"text_idx": "#000827", "text": "Kolomyja estas negranda urbo en Ivano-Frankivsjka regiono, okcidenta Ukrainio. Kolomyja\nestis fondita antau\u0306 preskau\u0306 800 jaroj. La urbo estas vaste konata pro la c\u0302i tie trovig\u0302anta\nunika muzeo de kolorigitaj paskaj ovoj. La muzeo estas konstruita en la formo de grandega"}, {"text_idx": "#000828", "text": "Dekomence kolekto de pisanka-ovoj estis konservata en la muzeo de Kolomyja, sed iom\npost iom la kvanto de eksponaj\u0302oj pliig\u0302is. Tial ekestis la ideo fondi apartan muzeon\nde la interesaj eksponaj\u0302oj. Estis difinitaj la c\u0302efaj celoj de la muzeo: kolekti, konservi,\npopularigi la artaj\u0302ojn inter la log\u0302antaro kaj gastoj de la urbo. En la jaro 2000 komencig\u0302is\nla nova historio de la muzeo. Tiam ekfunkciis specialigita konstruaj\u0302o, kies parto\nestas farita en la formo de 13,5 metrojn alta kolorigita ovo."}, {"text_idx": "#000829", "text": "La c\u0302efa parto de la pisanka-kolekto estas kolorigitaj paskaj ovoj el diversaj lokoj\nde Ukrainio, kaj ankau\u0306 el Belorusio, C\u0302eh\u0302io, Pollando, Svedio kaj aliaj. Krome c\u0302i tie\nvideblas eksponaj\u0302oj el foraj partoj de la mondo kiel Indonezio, Barato, Pakistano"}, {"text_idx": "#000830", "text": "Tradicio de la muzeo estas, ke c\u0302iu altranga vizitanto lasu sian \u201espuron\u201d: au\u0306tografon sur speciale preparita ovo, post kio pentristo kolorigas g\u0302in en pisanka-stilo.\nDo, se vi venus al Kolomyja, nepre vizitu kaj g\u0302uu tiun vidindan muzeon."}, {"text_idx": "#000831", "text": "Katoj estas tiom inteligentaj kiom hundoj"}, {"text_idx": "#000832", "text": "Japanaj sciencistoj asertas, ke la katoj estas vers\u0302ajne tiom inteligentaj kiom la\nhundoj, pro tio, ke ambau\u0306 atingas similajn rezultojn dum apartaj testoj pri memoro.\nLa esploro, kadre de kiu estis uzataj 49 tiaj dombestoj, pruvis, ke la katoj ne forgesas\nkelkajn agrablajn spertojn rilate al specifaj okazaj\u0302oj \u2013 ekzemple kio estas ilia preferata mang\u0302aj\u0302o \u2013, same kiel la hundoj faras. Oni nomas tiun tipon de memoro epizoda memoro."}, {"text_idx": "#000834", "text": "\u201eTiun memorkapablon oni povas rilatigi kun la introspekta funkcio de la menso: el la\nesploro ja rezultas la ekzisto de iu tipo de konscio c\u0302e la katoj mem\u201d, certigis la azia fakulo. \u201eInterese estas, ke ili povas efektive g\u0302ui la memoron pri estintecaj spertoj, kiel\nfaras la homoj\u201d, li aldonis. La japana skipo testis c\u0302e 49 katoj ilian kapablon ne forgesi, ekzemple,\nen kiu inter pluraj ujoj ili antau\u0306e mang\u0302is. La esploristoj malkovris, ke felisoj povas\nreteni informojn, ekzemple kiu el la ujoj enhavis nutraj\u0302on kaj kie tiuj ujoj sin trovis\nantau\u0306 15 minutoj. Ankau\u0306 tio c\u0302i sugestas, ke katoj efektive havas epizodan memoron."}, {"text_idx": "#000835", "text": "La sciencistoj komprenigas, ke la katoj ja povas memori aferojn dum multe pli da tempo\nol tiu de la ne longdau\u0306ra testa periodo. Ili asertas, ke tiuj dombestoj povas egali\nla hundojn c\u0302e kelkaj mensaj testoj, kiuj inkluzivas la respondon al specifaj homaj\ngrimacoj, vizag\u0302aj esprimoj kaj emocioj."}, {"text_idx": "#000838", "text": "En la tria pozicio klasifikig\u0302is ankau\u0306 la scienca liceo\nCecioni de Livorno (Toskanio), c\u0302i-okaze partopreninta kune kun kelkaj lernejoj el Au\u0306stralio,\nUsono kaj Rumanio. La monda c\u0302ampionturniro\nZero Robotics estis plenumita sub la direktado de la tri astronau\u0306toj nuntempe dej\u0302orantaj en la\nInternacia Spaco-Stacio (mallonge ISS). Partoprenis la interesan okazaj\u0302on entute 160\nteamoj, estigataj de studentoj el c\u0302iuj kontinentoj. La mikrosatelitoj, konstruitaj\nde la prestig\u0302a Masac\u0302useca Instituto de Teknologio (MIT) en Bostono, Usono, sin trovas"}, {"text_idx": "#000841", "text": "Lia nova posteno estas politike tikla, c\u0302ar li dau\u0306rigos la efektivigon de Agadprogramo\nde Konsilio de Eu\u0306ropo por Bosnio kaj Hercegovino kaj donos juran helpon al s\u0302tataj\ninstitucioj en la kampo de la defendo de homaj rajtoj. Oni atendas, ke la sperta kaj\nmultflanka slovaka diplomato kontribuos ne nur al la fortigo de la homaj rajtoj en\nla lando, sed ankau\u0306 al la entuta modernigo kaj progreso de Bosnio kaj Hercegovino\nsur g\u0302ia vojo al Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000842", "text": "Konsilio de Eu\u0306ropo celas defendi la homajn rajtojn kaj parlamentan demokration kaj\ngarantii la unuecon de juro kaj juraj praktikoj de la membro-s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000843", "text": "Pli kaj pli multekosta lando"}, {"text_idx": "#000844", "text": "Italio estas konsiderata paradiza lando, danke al unike milda klimato, alta vivkvalito\nkaj relative malmultekosta vivo. Io s\u0302ajnas tamen esti s\u0302ang\u0302ig\u0302inta lastatempe: la naturaj\nfenomenoj ekstremig\u0302as (oblig\u0302as fortaj tertremoj, dumvintre okazas ec\u0302 mortigaj lavangoj),\nla ekonomia krizo ne c\u0302esas sufoki la konsumantojn kaj la vivo g\u0302enerale farig\u0302as c\u0302iam"}, {"text_idx": "#000845", "text": "En la mediteranea duoninsulo nutraj\u0302oj, senalkoholaj trinkaj\u0302oj kaj tabako havas prezon\nje mezume 9 % pli altan ol en aliaj s\u0302tatoj de EU, dum lokaj salajroj spertis notindan\nmalkreskon ekde 2008. La nunaj prezoj, tre similaj al la francaj spite al sendube\nmalpli granda malneta enspezo por log\u0302antoj en Italio, superas jam tiujn de vendejoj\nkaj superbazaroj en ric\u0302aj nord-eu\u0306ropaj landoj kiel Germanio kaj Belgio."}, {"text_idx": "#000846", "text": "C\u0302i tion indikas donitaj\u0302oj publikigitaj de la statistika instituto Eurostat, lau\u0306 kiu\nla plej altaj prezoj de mang\u0302aj\u0302oj, enkadre de EU, registrig\u0302as en Danio (145 %, kompare\nkun averag\u0302a 100 % en EU). La plej favorajn kostojn oni g\u0302uas en Pollando (63 %). En\nItalio multekostas precipe lakto, fromag\u0302o kaj ovoj, kies prezoj estas ec\u0302 21 % pli altaj\nol en la ceteraj landoj de EU."}, {"text_idx": "#000847", "text": "Sekve al tiu c\u0302i artikolo estis publikigita reago en posta numero de MONATO: Kosovo en la politikaj mapoj."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Molony klarigas sian malkovron per dokumentfilmo dissendita de la angla televidkanalo\nChannel 4. Li asertas, ke la c\u0302efa kialo de la dronado okazinta en la nokto inter la 14a kaj\nla 15a de aprilo 1912 estis brulego interne de la s\u0302ipholdo kaj ne la glacimonto, kun\nkiu la luksa vapors\u0302ipo koliziis en la norda parto de Atlantika Oceano."}, {"text_idx": "#000851", "text": "\u201eLa oficiala esplorado pri Titanic precizigis, ke la alfundig\u0302o estis dia faro. Ne temas\npri simpla historio pri glacimonto kaj s\u0302ipdronado, sed komplikaj\u0302o plena de eksterordinaraj\nsamtempaj okazaj\u0302oj: la incendio, la glacio kaj la krima maldisciplino\u201d substrekis Molony."}, {"text_idx": "#000852", "text": "En fotokolekto pri Titanic j\u0302us aperinta okaze de privata au\u0306kcio videblas supozeblaj\nmalhelaj spuroj en la tribordo de la vapors\u0302ipo, kiuj povus esti pruvoj pri incendio\ninterne okazinta antau\u0306 ol okazis la kolizio kontrau\u0306 la glacimonto."}, {"text_idx": "#000853", "text": "La analizo de la bildoj ebligis trovi spurojn de flamoj malrapide kreskantaj sed tute\nproksimaj de la s\u0302ipa vaporkaldronego, kiam Titanic estis ankorau\u0306 en la haveno Belfasto,\nkie oni konstruis g\u0302in. Oni sensukcese klopodis estingi ilin. Tamen, la vojag\u0302o de la\nmultekosta vapors\u0302ipo ne estis haltigita kaj la incendio dum kelkaj tagoj malfortigadis\nla s\u0302iphulon de Titanic g\u0302is la momento, kiam la s\u0302ipo koliziis kun la granda glacimonto,\nkiu g\u0302in rompis kaj grave damag\u0302is. En la inau\u0306gura vojag\u0302o de la transatlantika vojo\nde la angla urbo Southampton al Novjorko pereis 1500 personoj."}, {"text_idx": "#000856", "text": "Se tiuj diroj estas certaj, oni povas konkludi, ke la Titanic-tragedio ne estis afero"}, {"text_idx": "#000860", "text": "Paolo Angeli mem ekhavis la ideon pri iu tiel nomata sarda gitaro: reala orkestra\nmuzik-instrumento, kies c\u0302efa karakterizo estas la posedo de 18 kordoj. Temas esence\npri hibrido inter baritona gitaro, violonc\u0302elo kaj drumo. C\u0302io estas valorigita de la\nc\u0302eesto de etaj marteloj, piedklavaro, helicoj kun s\u0302ang\u0302ig\u0302ema pas\u0302o. La unua koncerto\nde Paolo Angeli estis enmetita en la fako\nWorld pop and jazz (monda popo kaj j\u0302azo)."}, {"text_idx": "#000861", "text": "Totemo 2500-jara motivis la enprizonigon de sep albandevenaj soldatoj en Grekio. G\u0302i\nestis adorata jam de jarmiloj, sed en la lastaj jaroj okaze de internaciaj futbalmatc\u0302oj\nkun partopreno de Albanio, miloj da fanoj per la manoj imitas la totemon en la stadiono,\nkiel signo de kurag\u0302igo kaj fiereco esti albano. Tio plac\u0302is ankau\u0306 al eksterlandanoj\nkaj eminentuloj, inter ili artistoj, sportistoj, politikistoj, policistoj kaj soldatoj."}, {"text_idx": "#000862", "text": "Antau\u0306 nelonge sep albandevenaj soldatoj j\u0302us varbitaj de la greka armeo en Messolonghi,\nkiuj ankorau\u0306 ne j\u0302uris la soldatj\u0302uron, renkontig\u0302is kaj fotis sin kune farante tiun\ngeston tute albanan. Tio provokis fortan reagon fare de politikaj dekstruloj kaj de\nla ministro pri defendo de Grekio. Oni ordonis aresti kaj jug\u0302i la sep junulojn, kiuj\nestis kondamnitaj je 60 tagoj da mallibereco pro \u201egesto naciisma kontrau\u0306 la greka s\u0302tato\u201d."}, {"text_idx": "#000865", "text": "Ankau\u0306 rusa knabino tiam interbabilas en Skajpo kaj la dej\u0302oristo demandas al s\u0302i: \u201eKion vi faras?\u201d La respondo estas: \u201eMi ripozas hejme. Mi spektas filmon de la juna kantisto Chang Kiha.\u201d"}, {"text_idx": "#000866", "text": "Kio estas ripozo? Kiel oni ripozas? C\u0302u spekti filmon estas ripozi? En pluraj kulturoj\nestas diversaj ripozmanieroj kaj laborado en si mem povas esti ripozo. La afero estas\neble ne klara ec\u0302 por mezag\u0302ulo: dej\u0302oristo \u201elaboras\u201d, sed li tamen nenion faras en la oficejo. Dume la edzino restas hejme kaj okupig\u0302as\npri multaj hejmtaskoj; s\u0302i tamen \u201eripozas\u201d."}, {"text_idx": "#000868", "text": "En la c\u0302ina kulturo oni konsideras, ke la homo, kiu restas hejme ripozas, ec\u0302 se tiu\nfaras multajn hejmtaskojn, sed la dej\u0302oristo, ec\u0302 se li enuas kaj nenion faras, laboras,\nc\u0302ar en sia oficejo li gajnas monon. La loko, kie oni trovig\u0302as estas la bazo por distingi"}, {"text_idx": "#000869", "text": "Antau\u0306 nelonge Interpol arestis en la flughaveno de Bazelo la eksan c\u0302efministron de\nKosovo, Ramush Haradinaj [ramu\u0301s\u0302 haradinaj]. La motivo: en la jaro 2004 Jugoslavio\n(Serbio kaj Montenegro) lanc\u0302is por Haradinaj internacian arestordonon, akuzinte lin\npri militkrimoj dum la jaroj 1998-1999."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Serbio obstine insistas pri sia suvereneco sur Kosovo. Malgrau\u0306 g\u0302iaj deklaroj pri \u201eKosovo kiel spirita lulilo de Serbio\u201d kaj similaj, g\u0302ia vera intenco estas plua posedado kaj ekspluatado de kosovaj ercejoj\nkaj aliaj resursoj. Interalie, pri la minejo de Trepc\u030ca, norde en Kosovo, oni s\u0302erce\ndiris dum la jugoslavia tempo: \u201eTrepc\u0302a laboras, Beogrado konstruas\u201d."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Lastatempe Serbio entreprenis novan grandan provokan agon: trajno el Beogrado surskribita\nper slogano \u201eKosovo estas serba\u201d en dudek lingvoj ekiris en la direkto al Mitrovica de Kosovo. La norda parto de Mitrovica,\nkie nun log\u0302as serba plimulto, fakte estas administrata de Serbio, kiu pagas salajrojn\nkaj sendas tien diversajn helpaj\u0302ojn. Denove fortaj protestoj kaj decidema reago fare\nde la registaro de Kosovo devigis la trajnon halti en Ras\u030cka, antau\u0306 la landlimo kun"}, {"text_idx": "#000873", "text": "La albanoj estas seniluziigitaj de la tiel nomataj \u201einterparoloj de Serbio kaj Kosovo pri komunaj aferoj\u201d. C\u0302iam Serbio profitis de tio, akirante multajn profitojn de EU: interalie, la liberan\nmovig\u0302on tra la s\u0302engena areo, la kandidatecon por ig\u0302i EU-membro-s\u0302tato kaj aliaj, dum\nKosovo ankorau\u0306 plurestas la plej izolita lando en Eu\u0306ropo kaj en la mondo. Serbio ne\npermesas, ke Kosovo havu propran telefonprefikson, malpermesas, ke g\u0302i ekfunkciigu\nla novan interkonektan lineon de elektro konstruitan per subvencio de EU, kaj ankorau\u0306\nne redonis la pensian fonduson de Kosovo."}, {"text_idx": "#000874", "text": "Intertempe miloj da soldatoj kaj serbaj specialaj trupoj estas c\u0302e la landlimo kun"}, {"text_idx": "#000876", "text": "Pluraj kialoj povas klarigi la foreston de la s\u0302tatestro c\u0302e la pintkunveno en Bamako.\nJozef Kabila havas certan politikan reputacion: lia reg\u0302imo estas unu el la plej subpremaj\nen la kontinento. Iuj el liaj kontrau\u0306uloj estas en malliberejoj, aliaj estas persekutataj;\nli limigis la liberecon en la lando kaj fermis sendependajn komunikilojn; la elektoj\nestas ankorau\u0306 prokrastataj, manifestaciantoj pafmortigataj ... Resume, Kabila sentis\nsin tro embarasita por veni al Bamako kun tia politika bagag\u0302o."}, {"text_idx": "#000878", "text": "Prevento pli bona ol kuracado"}, {"text_idx": "#000880", "text": "Alia s\u0302tatestro, kiu decidis resti en sia lando, estas Nkurunziza de Burundo. Ankau\u0306\nliajn kialojn eblas facile kompreni."}, {"text_idx": "#000887", "text": "La projekto estas dividita en plurajn, pli-malpli klare priskribitajn, esplorkampojn.\nLa esplorkampo \u201eDatum-mastrumado kaj bio-informadiko\u201d, ekzemple, celas la estigon de efikaj komputilaj modeloj por la kolektado, purigado,\nintegrado kaj stokado de c\u0302elbiologiaj kaj genetikaj datumoj el estintaj kaj estontaj\nesploroj. En la nutra kampo oni intencas disvolvi individuigitajn nutrajn strategiojn,\nkiuj estas optimumigitaj por c\u0302iutaga konsumo, inkluzive de la detala konsumo antau\u0306\nkaj post la trejnado kaj vetkurado. La nutraj\u0302oj konsistos el precizaj kvantoj de karbonhidratoj,\nproteinoj, vitaminoj, mineraloj kaj aliaj mikronutraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Cetere, estos determinataj la optimuma divido de la nutraj\u0302oj inter likvoj kaj solidaj\u0302oj\nkaj la optimuma tempo de ilia enbus\u0302igo. Koncerne biomekanikon, la projekto celas la\nmonitoradon kaj modeladon de la mekanismoj de la kurmaniero kaj de la reakciaj fortoj\nde la grundo: c\u0302io c\u0302i por maksimumigi la kuran rapidecon."}, {"text_idx": "#000894", "text": "Infanoj g\u0302ojas pri la neg\u0302o, sed la formetado de tiu blanka miraklo kostas pli ol 100\nmilionojn da eu\u0306roj. La komunumoj kaj federaciaj landoj devas formeti la neg\u0302on de sur\nsiaj au\u0306tos\u0302oseoj kaj aliaj vojoj, kies longo estas entute 130 000 km."}, {"text_idx": "#000895", "text": "Por fandi neg\u0302on kaj glacion, oni bezonas en unu vintro g\u0302is 270 000 tunojn da salo.\nPor mildigi la frostan sorton, neg\u0302plugveturiloj en Vieno portas nun amuzajn nomojn:\nFloko-Rulvolvilo, Vieno Mojosas, Viena Duobla Klingo. La lasta estas plugveturilo,\nkiu havas antau\u0306e normalan fiksitan neg\u0302plugilon kaj malantau\u0306e du plugilojn, kiuj movig\u0302as\nsupren kaj suben kaj tiel eblas purigi ankau\u0306 truojn."}, {"text_idx": "#000896", "text": "La Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) j\u0302us konsentis la Premion pri Publika Sano al la\nkuba medicino-tac\u0302mento Henry Reeve agnoskante g\u0302ian internacian solidaran laboron por\nalfronti naturajn katastrofojn kaj gravajn epidemiojn."}, {"text_idx": "#000897", "text": "Kadre de la 140a kunsido de la MOS-Konsilio oni unuanime decidis pri tiu oficiala\nrekono memore al Lee Jong-wook, eksa g\u0302enerala direktoro de tiu organizaj\u0302o (2003-2006).\nLa menciita premio, establita en 2009, rekonas la klopodon de personoj, institucioj\nkaj organizaj\u0302oj, kiuj signifoplene kontribuis al la agadkampoj de la publika sano."}, {"text_idx": "#000898", "text": "La konsento premii tiun kuban tac\u0302menton agnoskas la solidaran taskon interalie de\npli ol 250 fakuloj batalantaj kontrau\u0306 la ebolo-epidemio en okcidenta Afriko en la"}, {"text_idx": "#000899", "text": "La tac\u0302mento Henry Reeve estis fondita en Havano la 19an de septembro 2005 de Fidel\nCastro Ruz \u2013 forpasinta la 30an de novembro 2016 \u2013 kun la celo disponigi fakulojn speciale trejnitajn, al kiu ajn lando suferanta katastrofon,\nuraganojn, inundojn kaj aliajn naturajn fenomenojn."}, {"text_idx": "#000900", "text": "De tiam 7254 kubaj medicinaj kunlaborantoj konsistigantaj 22 brigadojn helpadis en\n19 landoj (dufoje en Haitio kaj C\u0302ilio) en plej diversaj mondpartoj. Ili dedic\u0302is sian\ntutan atenton al pli ol 3,5 milionoj da viktimoj kaj savis la vivon de c\u0302irkau\u0306 80 000"}, {"text_idx": "#000901", "text": "MOS transdonos la premion c\u0302i-jare en la 70a Monda Asembleo pri Sano okazonta de la\n22a g\u0302is la 31a de majo en la svisa urbo G\u0302enevo."}, {"text_idx": "#000903", "text": "Dum kvin jarcentoj la regiono de la nuna Au\u0306strio estis parto de la Romia Imperio.\nC\u0302irkau\u0306 la jaro 16 antau\u0306 Kristo la tiama reg\u0302lando Noricum [no\u0301rikum] alig\u0302is al la Romia\nImperio. Dum la kvina jarcento la romia log\u0302antaro iom post iom retirig\u0302is kaj g\u0302ermanaj\ntriboj anstatau\u0306is g\u0302in. Ne mirinde, oni hodiau\u0306 ofte trovas romiajn monerojn, c\u0302u hazarde,\nc\u0302u dum scienca elfosado fare de arkeologoj."}, {"text_idx": "#000904", "text": "Kelkaj romiaj imperiestroj regis nur kelkajn monatojn. Gardistoj au\u0306 legianoj murdis\nilin. Tamen ankau\u0306 tiuj s\u0302tatestroj kaj ilia edzino kaj infanoj aperas sur moneroj,\nkiuj estis ne nur pagiloj, sed ankau\u0306 propagandiloj kaj informiloj. Lau\u0306 la moneroj\nimperiestro plej ofte nomig\u0302is Cezaro au\u0306 Au\u0306gusto. Post la morto li ig\u0302is dio au\u0306 oni\nkondamnis lin kaj c\u0302ie nuligis lian nomon."}, {"text_idx": "#000905", "text": "C\u0302irkau\u0306 la jaro 100 post Kristo la imperiestro Trajano konstruigis s\u0302oseon de Benevento\nal Brindisi (hodiau\u0306 en Italio). Sur la arg\u0302enta monero denaro aperas la surskribo\nVia Traiana (Trajana strato) kaj sidanta virino, kiu simbolas tiun s\u0302oseon. S\u0302i tenas radon kaj\nbranc\u0302on. Sur la alia flanko de la monero oni vidas la imperiestron Trajano. Se aperas\nankau\u0306 romiaj ciferoj, ekzemple VIII por nia 8, oni povas ekzakte ekscii, en kiu jaro\noni pregis la moneron. Ankau\u0306 aliajn okulfrapajn konstruaj\u0302ojn oni vidas sur la moneroj:"}, {"text_idx": "#000907", "text": "Sub la regado de Trajano la Romia Imperio havis sian rekorde grandan teritorion. Ekde\nla 2a jarcento post Kristo romianoj ne plu povis ekspluati aliajn popolojn. Baldau\u0306\nmankis oro kaj arg\u0302ento. La oraj moneroj dau\u0306re estis el preskau\u0306 pura oro, sed la denaroj\nenhavis c\u0302iam malpli da arg\u0302ento. Sekvis inflacio. En la 3a jarcento la romia regno\nproduktis kuprajn monerojn kun ekstere maldika tavolo el arg\u0302ento por trompi la popolon.\nSe oni ofte tus\u0302is kaj tenis la moneron enmane, la arg\u0302ento malaperis."}, {"text_idx": "#000908", "text": "En Vieno eblas facile ac\u0302eti romiajn monerojn. Ekzemple en decembro 2016 okazis la\nfoiro Numiphil, kie 80 firmaoj ofertis pos\u0302tmarkojn kaj monerojn. Ankau\u0306 la renoma au\u0306kciejo\nDorotheum okazigas c\u0302iujare du au\u0306kciojn de moneroj. Kulmino de la au\u0306kcio en novembro\n2016 estis monero kun la portreto de la imperiestro Julio Cezaro (murdita en la jaro\n44 antau\u0306 Kristo). G\u0302i kostis 22 000 eu\u0306rojn."}, {"text_idx": "#000909", "text": "Post la subita pasintjara forpaso de Paul Gubbins la redaktistaro estis en ioma krizo.\nGubbins ja redaktis pli ol la duonon de MONATO, nome la rubrikojn\nModerna vivo, kaj krome li kiel c\u0302efredaktoro kontrolis c\u0302iujn manuskriptojn. Pau\u0306l Peeraerts tuj\ntransprenis c\u0302iujn taskojn, sed estis ja klare, ke tio povas esti nur dumtempa situacio.\nLa tasko de redakcia sekretario (kontroli la fluon de c\u0302iuj tekstoj inter redaktoroj,\nreviziantoj, grafikisto kaj presisto) estas jam sufic\u0302e temporaba kaj ne ebligas krome"}, {"text_idx": "#000910", "text": "Felic\u0302e en la unuaj tagoj anoncis sin Anna Lo\u0308wenstein kiel redaktoro, sed ekde la komenco\ns\u0302i diris, ke s\u0302i nur provizore povas transpreni por savi MONATOn el la h\u0302aoso post tiu subita foriro de la c\u0302ionfaranto Gubbins."}, {"text_idx": "#000911", "text": "Ekde januaro Alexander Shlafer transprenis la redaktadon de la rubriko\nPolitiko. Alexander ne estas novulo inter ni, c\u0302ar li estis revizianto de nia revuo ekde la\nkomencaj jaroj. Kiuj ne bone konas lin, povas relegi lian biografieton, kiu aperis"}, {"text_idx": "#000914", "text": "Stefan Maul, la honora c\u0302efredaktoro, petis, ke Pau\u0306l Peeraerts krome ekprenu la rolon\nde gvida redaktoro, por asisti la redaktorojn kaj por konservi la unuecan karakteron"}, {"text_idx": "#000915", "text": "Al c\u0302iuj, sendube nome de c\u0302iuj legantoj, fruktodonan kunlaboron!"}, {"text_idx": "#000916", "text": "En Irlando nuntempe regas stranga paradokso. Ekzistas miloj da neokupataj domoj sed\nankau\u0306 miloj da senhejmuloj. Ekzistas miliardoj da eu\u0306roj por subteni la bankojn, sed\nmankas moneroj por la senhejmuloj. Ekzistas Kristnasko, tempo por g\u0302entileco kaj helpemo,\nsed la senhejmuloj ofte estas forgesataj."}, {"text_idx": "#000917", "text": "Sed la senhejmuloj ne plu petas kaj atendas, ili decidis helpi sin mem. La 16an de\ndecembro, grupo da senhejmuloj kaj aktivuloj eniris la neokupatan konstruaj\u0302on\nDomo Apollo. Ili komencis transformi la konstruaj\u0302on (kiun oni planas detrui) en log\u0302ejon por 35-40\nHome Sweet Home (hejmo, dolc\u0302a hejmo) kaj konsistas el senhejmuloj, aktivuloj kaj sindikatistoj. Multaj\nirlandaj muzikistoj kaj aktoroj kiel Glen Hansard, Damien Dempsey, Jim Sheridan kaj\nHozier partoprenis kaj subtenis la grupon."}, {"text_idx": "#000918", "text": "Sekvis granda ondo de subteno por la kampanjo. La organizaj\u0302o ricevis pli ol 4000\nalig\u0302opetojn kaj c\u0302irkau\u0306 175 000 eu\u0306rojn donace. Lau\u0306 multaj homoj ne justas, ke oni detruas\nkonstruaj\u0302ojn kiam mankas log\u0302ejoj. Ne justas, ke bankoj ricevas helpon dum la malric\u0302uloj\nnur malplenan manon. Formale, la oficejo apartenas al la s\u0302tato (c\u0302ar la s\u0302tato ac\u0302etis\nmultajn pruntojn de la bankoj, inkluzive nepagitan prunton de la posedanto de Domo\nApollo). Do se ni c\u0302iuj, la popolo, posedas la konstruaj\u0302on, kial ne uzi g\u0302in por la"}, {"text_idx": "#000919", "text": "Senhejmeco estas kreskanta problemo en Irlando. La nombro de senhejmuloj trioblig\u0302is\nal 7000 en nur du jaroj, dum ekzistas pli ol 250 000 malplenaj domoj en la lando.\nOni ec\u0302 detruas domojn c\u0302ar ili estas nevendeblaj en la merkato. La stratoj ne estas\nkomfortaj dormolokoj dum la malvarma kaj malseka vintro."}, {"text_idx": "#000920", "text": "Dum 2016 okazis multa festado pro la 100a datreveno de la deklaro pri sendependeco\nkaj de la proklamo de la Irlanda Respubliko en 1916. Multaj homoj demandis sin, c\u0302u\nla origina etoso kaj spirito ankorau\u0306 vivas? C\u0302u la respubliko protektas kaj defendas\nc\u0302ies rajtojn? Au\u0306 c\u0302u oni prifajfas la senhejmulojn?"}, {"text_idx": "#000921", "text": "Sed c\u0302u la okupado estas vera solvo? La konstruaj\u0302o ne estas log\u0302ejo sed eks-oficejo,\ndo oni sin demandas, c\u0302u la loko vere tau\u0306gas? C\u0302u la ago vere helpas la senhejmulojn,\nau\u0306 c\u0302u oni nur propagandumas? C\u0302u oni rajtas preni proprietaj\u0302on, kiu al oni ne apartenas?\nC\u0302u homoj rajtas eniri c\u0302iun malplenan kaj neuzatan konstruaj\u0302on? C\u0302u la okupado estas"}, {"text_idx": "#000922", "text": "La jug\u0302ejo ne tuj forpelis la homojn. G\u0302i decidis, ke la okupantoj rajtas resti g\u0302is\nla 11a de januaro. Tio reflektas la komprenon, ke la socio kaj la s\u0302tato havas respondecon\nal senhejmuloj kaj ke la senhejmuloj havas rajton al log\u0302ejo. La jug\u0302isto kompatis la\nsenhejmulojn sed rifuzis nei la rajton de proprieto. Tio lau\u0306 li estas neakceptebla"}, {"text_idx": "#000923", "text": "Do la homoj foriris el Domo Apollo la 11an de januaro post preskau\u0306 unu monato de\nokupado. Dum tiu tempo entute 78 senhejmuloj log\u0302is en la log\u0302ejo kaj 40 dum la Kristnaska\nTago. La registaro promesas pli da subteno kaj mono kontrau\u0306 senhejmeco. Oni vidos,"}, {"text_idx": "#000924", "text": "Britaj esploristoj identigis medikamenton, kiu ebligas regeneri la dentojn el la eno\nal la ekstero, malpliigante la neceson uzi artefaritajn enplantaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000925", "text": "Antau\u0306e oni utiligis tiun kuracilon dum klinikaj provoj, kiuj rilatis al la malsano\nde Alzheimer. Nun tamen s\u0302ajnas, ke g\u0302i ja plibonigas la naturan dentan kapablon sin\nsanigi. G\u0302i funkcias aktivigante prac\u0302elojn ene de la dentpulpa centro. C\u0302i tio okazigas,\nene de la damag\u0302ita areo, regeneron de la malmola dentino, kiu estigas grandan parton"}, {"text_idx": "#000926", "text": "Lau\u0306 la sciencisto Paul Sharpe, c\u0302efau\u0306toro de la esploro, la simpleco de c\u0302i tiu noviga\nmetodo igas la koncernan medikamenton ideala kiel denta produkto, per kiu oni povas\nnature kuraci egajn kavojn, donante protektadon al la denta pulpo kaj kau\u0306zante samtempe\nla restau\u0306radon de la dentino. \u201eAldone la sukcesa utiligo de tiu kuracilo, kiun oni estis jam testinta dum klinikaj\nprovoj koncerne la malsanon de Alzheimer, montras la realisman eblon, ke oni g\u0302in akiros\nkaj rapide plenumos tiuspecan traktadon ene de klinikoj\u201d, precizigis Sharp, kiu interalie laboras c\u0302e la prestig\u0302a King's College (KCL) de Londono."}, {"text_idx": "#000927", "text": "\u201eDum la traktado de profundaj kariaj lezoj estas ekspluatata nova biologia vidpunkto\npor restau\u0306ri la dentojn: oni stimulas la naturan formadon de la dentino, kiu riparas\ndamag\u0302ojn per la mobilizado de prac\u0302eloj kus\u0302antaj en la dentopulpo. Oni uzas kolagenajn\nbio-malkomponeblajn spongojn, klinike aprobitajn, por apliki dozojn de la medikamento\nTideglusib. Tio helpas kaj akcelas la procezon, per kiu nature formig\u0302as dentino, g\u0302is plena restau\u0306rado\nde dento trafita de kario. La dentino anstatau\u0306as la degraditan spongon, okazigante\nplenan kaj efikan naturan riparadon\u201d, klarigas la respondeculoj de la enketo en la revuo"}, {"text_idx": "#000928", "text": "Dum la testa periodo oni provis tiun metodon en rong\u0302uloj, atingante favorajn rezultojn.\nTideglusib estas kapabla krei dentan emajlon kaj naturforme plenigi la truojn kaj la kavojn.\nIli opinias, ke la priskribita procedo povus anstatau\u0306i multe da aliaj tradiciaj metodoj"}, {"text_idx": "#000932", "text": "\u201eIslamo subpremas la virinojn kaj devigas ilin porti kaptukon, c\u0302adoron, burh\u0302on au\u0306 vualon!\u201d Tiun opinion oni fojfoje au\u0306das. Male en Vieno. En februaro kelkcent kaptukportantaj\nislamaninoj kolektig\u0302is sur la Placo de la Homrajtoj kaj lau\u0306tege postulis la rajton\nporti kaptukojn, ne nur private, sed ankau\u0306 dum la laboro en c\u0302iu profesio. Post kvin\nkvaronhoroj da deklarado la procesio malrapide, tamen dau\u0306re tre lau\u0306te, movig\u0302is tra\nRingstrato al Ballhausplatz (Placo c\u0302e la balejo), kie estas la sidejo de la au\u0306straj"}, {"text_idx": "#000933", "text": "Sebastian Kurz [kurc], la 31-jarag\u0302a aktive katolika ministro pri Eu\u0306ropo, integrado\nkaj eksteraj aferoj, ne samopinias. Li diris, ke la s\u0302tato estas labordonanto kaj povas\ndiri, kiel oni vestu sin dum la laboro: \u201eSe vi laboras en privata firmao kaj portas T-c\u0302emizon kun la surskribo \u201aMi amas Jesuon\u2019, via c\u0302efo povas diri, ke vi povas porti tion private, sed ne dum la laboro.\u201d En multaj klasc\u0302ambroj pendas kruco, kiu estas ne nur signo de la kristanismo, sed\nankau\u0306 simbolo de la sekulara kulturo, en kiu religio kaj s\u0302tato estas apartaj aferoj.\nRegas en Au\u0306strio s\u0302tataj ministroj kaj parlamentanoj, ne klerikoj."}, {"text_idx": "#000934", "text": "Jam ekde la jaro 1912 validas leg\u0302o koncerne la islaman religion. G\u0302is 1918 Au\u0306strio-Hungario\nestis granda s\u0302tato, en kies kadro trovig\u0302is la nunaj Bosnio kaj Hercegovino, kie vivis\nmultaj islamanoj. Ekde tiam Islamo lau\u0306 la hanafisma rito estas agnoskita religio.\nHanafismo estas unu el la grandaj juraj skoloj de la sunaisma islamo. La hanafisma\nrito estas sekvata interalie en Turkio, Afganio, aliaj landoj en centra Azio, Hindio\nkaj C\u0302inio. Ekde marto 2015 \u2013 antau\u0306e estis longa diskutado \u2013 validas ec\u0302 nova islam-leg\u0302o en Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#000935", "text": "Similtema artikolo aperis en MONATO 2010/07, p. 12),"}, {"text_idx": "#000936", "text": "Mi ac\u0302etas kaj vendas stelomonerojn kaj spesmilomonerojn:"}, {"text_idx": "#000937", "text": "Unu jaron antau\u0306 la s\u0302tata centjarig\u0302o de Litovio \u2013 festota la 16an de februaro 2018 \u2013 la prezidanto de la konzerno\nMG Baltic Darius Mockus lanc\u0302is okulfrapan projekton, kies celo estas revenigi en Litovion la\noriginalan version de la deklaro de 1918 pri la s\u0302tata sendependeco. La ideo estas,\nke la konzerno pagos unu milionon da eu\u0306roj al tiu persono au\u0306 grupo de personoj, kiu\nredonos la dokumenton, kies au\u0306tentikecon konfirmos sendependaj spertuloj. Tiam la\ndeklaro transdonig\u0302os al la litova s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000938", "text": "\u201eNi volas trovi la naskig\u0302atestilon de la s\u0302tato, kiu estis kreita antau\u0306 cent jaroj,\nkaj konfirmi, ke tiu atestilo, samkiel la s\u0302tato mem, estas grava por ni. Krome, nia\niniciato, en kiu niaopinie partoprenos multaj civitanoj, devos havi edukan kaj klerigan"}, {"text_idx": "#000939", "text": "La deklaro pri la sendependeco de Litovio la 16an de februaro 1918 estis farita en\ndu kopioj kaj subskribita de la 20-persona Konsilio de Litovio. La teksto proklamis\nla restarigon de suverena kaj demokratia s\u0302tato kun la c\u0302efurbo en Vilnius, kaj g\u0302i estis\nLietuvos aidas (Eh\u0302o de Litovio)."}, {"text_idx": "#000940", "text": "Tamen la litova gazetaro dum la germana okupacio estis severe cenzurata. Sciante pri\ntio, la Konsilio de Litovio ordonis al la presejo publikigi kelkcent ekzemplerojn\ntri tagojn antau\u0306 la cenzuro. La 18an de februaro la teksto estis ankau\u0306 republikigita\nen kelkaj gazetoj de Germanio."}, {"text_idx": "#000941", "text": "La germanaj au\u0306toritatuloj decidis fermi la presejon, kaj la gazetoj estis konfiskitaj.\nTamen la estro de la presejo sukcesis kas\u0302i c\u0302irkau\u0306 60 ekzemplerojn."}, {"text_idx": "#000942", "text": "Post tio la germanoj plu regis Litovion, kaj ili postulis, ke la Konsilio de Litovio\nproklamu eternan unuig\u0302on kun Germanio, sed pro la au\u0306tuna germana revolucio Litovio\nrestis aparta de tiu lando, kaj fine la sendependeco de Litovio estis agnoskita. En\nnovembro 1918 la litovoj formis la unuan registaron, kaj la Konsilio de Litovio prenis\nla regadon super la propra teritorio."}, {"text_idx": "#000943", "text": "En la tiama tumulta situacio la originalaj dokumentoj pri la proklamo de la litova\nsendependeco malaperis, kaj dum preskau\u0306 cent jaroj oni sciis nenion pri ilia situo."}, {"text_idx": "#000944", "text": "La 29an de marto, do preskau\u0306 unu monaton kaj duonon post la lanc\u0302ita projekto, la tuta\nLitovio estis s\u0302okita pro la informo el Berlino, ke la deklaro pri la s\u0302tata sendependeco\nestis trovita. Liudas Maz\u030cylis, profesoro de la universitato Vytautas Magnus, g\u0302in trovis\nen diplomatia arkivo de Germanio. Apud la germanlingva versio estis ankau\u0306 la litovlingva\nkun 20 klare videblaj subskriboj."}, {"text_idx": "#000945", "text": "La profesoro klarigis, ke lin instigis serc\u0302i la dokumenton ne la promesita miliono\nsed la proksimig\u0302anta grava jubilea dato. \u201eMi ne estis certa, c\u0302u la germanaj arkivoj estas facile atingeblaj, sed gravaj bariloj\nne ekzistas. Mi sendis retleteron al la s\u0302tata arkivo de Germanio, kaj mi ricevis liston\nde dosieroj, kiujn indus pristudi. Por la malkovro mi bezonis nur du tagojn\u201d, rakontis Maz\u030cylis. Samtempe li trovis ankau\u0306 dokumenton de la 11a de decembro 1917,\nen kiu oni parolis pri firma unio inter Litovio kaj Germanio. Nur surbaze de tiu c\u0302i\ndokumento la tiama Germanio agnoskis la sendependecon de Litovio."}, {"text_idx": "#000946", "text": "La ministrejo pri eksteraj aferoj de Germanio konfirmis, ke la dokumento estas originala."}, {"text_idx": "#000947", "text": "Darius Mockus, la prezidanto de la konzerno\nMG Baltic, kiu promesis unu milionon por la trovinto de la deklaro, atentigis, ke li nepre\npagos la promesitan milionon, kondic\u0302e ke la originala dokumento estu libervole redonita\nal Litovio antau\u0306 g\u0302ia centjarig\u0302o la 16an de februaro 2018."}, {"text_idx": "#000948", "text": "La kampo de evoluiga helpo, disvolvo de ambau\u0306flanka ekonomia kunlaboro, scienca kaj\ninstrua kunlaboro, medicina prizorgado, batalo kontrau\u0306 koruptado, sekurecaj aferoj\nkaj problemoj de enmigrado trovig\u0302is inter la temoj de kunsido de la prezidantoj de\nSlovakio kaj Kenjo. Temas pri la unua oficiala vizito de slovaka prezidanto en subsahara"}, {"text_idx": "#000949", "text": "Dum la intertraktoj, okazintaj en la kenja c\u0302efurbo Najrobio la 16an de februaro 2017,\nambau\u0306 prezidantoj, Andrej Kiska kaj Uhuru Muigai Kenyatta, konkorde konstatis, ke\nla g\u0302isnunaj reciprokaj agadoj kreas bonajn kondic\u0302ojn por duflanka ekonomia kunlaboro.\nNovaj ebloj ekzistas ankau\u0306 en la kampoj de informteh\u0302nologioj kaj trafika infrastrukturo."}, {"text_idx": "#000950", "text": "Slovakio en la lastaj jaroj liveris al Kenjo monhelpon en valoro de 10 milionoj da\neu\u0306roj, per kiuj estis kreitaj pli ol cent projektoj de evoluiga helpo, plantitaj pli"}, {"text_idx": "#000952", "text": "La slovaka vicministro pri eksterlandaj kaj eu\u0306ropaj aferoj, Luka\u0301s\u030c Pari\u0301zek [lukas\u0302 parizek]\ntransdonis simbolan c\u0302ekon en valoro de 25 000 eu\u0306roj al la organizaj\u0302o\nKanacho Nomadic Educational Foundation kaj ankau\u0306 25 000 eu\u0306rojn al la kvin lokaj neprofitcelaj organizaj\u0302oj okupig\u0302antaj pri"}, {"text_idx": "#000953", "text": "La prezidanton akompanis reprezentantoj de la eksterregistara sektoro kaj slovakaj"}, {"text_idx": "#000954", "text": "Kial Le Pen povas venki?"}, {"text_idx": "#000955", "text": "Komence de la jaro aperis artikoleto en c\u0302i tiuj pag\u0302oj (MONATO 2017/01, p. 8) proponanta hipotezon por klarigi nuntempajn politikajn fenomenojn,\ninkluzive de la neatendita elekto de Donald Trump kiel usona prezidanto. Mallonge,\nla ideo estas, ke homoj suferantaj en la kadro de sistema krizo sentas la bezonon\nde signifa s\u0302ang\u0302o, almenau\u0306 en la okcidenta mondo. Kial do oni elektis Trump? C\u0302ar post\nla malapero de Bernie Sanders, li estis la ununura kandidato, kiu (lau\u0306 siaj promesoj)\nalportos la deziratan s\u0302ang\u0302on al la usonaj civitanoj."}, {"text_idx": "#000956", "text": "La leciono, kiun oni devus lerni el tiu kazo, klaras: Se oni ne sukcesas konstrui\nprogresemajn politikajn alternativojn, naciismaj kandidatoj (ne tro for de fas\u0302ismaj\nmodeloj) dau\u0306re atingos la povon en pli da landoj. Tiele, pas\u0302on post pas\u0302o la mondo\nalproksimig\u0302os al dang\u0302era situacio, kiu zorgige memorigas al ni tiun de la 1930aj jaroj\n\u2013 ankau\u0306 tiam, almenau\u0306 parte, kiel konsekvenco de ekonomia kaj financa krizo."}, {"text_idx": "#000957", "text": "Bons\u0302ance, la lastaj jaroj alportis ankau\u0306 favorajn ekzemplojn, kiuj montras, ke fronte\nal au\u0306toritatemaj politikistoj eblas antau\u0306enigi toleremajn fortojn. Tio okazis en Au\u0306strio,\nkiam Alexander Van der Bellen, la kandidato de la Verda Partio, ig\u0302is prezidanto de\nla lando je la fino de la c\u0302i-jara januaro. Sen tiu solida alternativo, la c\u0302efa eblo\npor atingi s\u0302ang\u0302on estus pere de la ekstremdekstruloj de la Libereca Partio de Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#000958", "text": "En Francio, preskau\u0306 c\u0302iu enketo vidas la Nacian Fronton kiel la plej voc\u0302donatan partion\nen la unua fazo de la printempa voc\u0302donado. Tamen, en la dua elektofazo ili certigas,\nke tradicia kandidato (Fillon au\u0306 Macron, tiu c\u0302i lasta s\u0302ajniganta esti io nova) superos\nMarine Le Pen. Simile al la analizo dum la usona elektada kampanjo, la plej granda\nparto de la (franca) socio ne havus deziron de signifa s\u0302ang\u0302o, do fine ili elektos"}, {"text_idx": "#000960", "text": "La problemo estas, ke en Usono tiu analizo eraris. Multaj usonaj civitanoj reale volis\niun malsaman ol la kutimaj politikistoj, kaj ili ne havis elekton alian ol Trump.\nC\u0302u estos iu simila al Bernie Sanders en Francio? Fakte jes. Temas pri Benoi\u0302t Hamon,\nkiu bazas sian politikan programon sur sociaj kaj ekologiaj proponoj. Tamen, same\nkiel Sanders, li havas subtenon nek de sia politika partio, nek de la plejparto de"}, {"text_idx": "#000961", "text": "C\u0302u oni certas, ke en Francio la nuna analizo ne eraras?"}, {"text_idx": "#000962", "text": "La lastan decembron la G\u0302enerala Asembleo de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) rezoluciis por\nkomenci traktadon pri konvencio pri malpermeso de nukleaj armiloj ekde marto 2017.\nLa asembleo akceptis la rezolucion kun 113 aproboj, 35 oponoj kaj 13 sindetenoj. Do,\nc\u0302u c\u0302i tiu rezolucio estas esperplena pas\u0302o por pli paca kaj sekura mondo? Eble ne,\nc\u0302ar la 26an de januaro la sciencistoj antau\u0306enigis je 30 sekundoj la apokalipsan horlog\u0302on,\nkiu montras kiom da minutoj restas g\u0302is la noktomezo, simbolante kiom da tempo restas\ng\u0302is la homaro povos perei pro nuklea milito au\u0306 tutmonda katastrofo."}, {"text_idx": "#000963", "text": "La horlog\u0302o estis kreita en 1947 kaj estas prizorgata de la estraro de la Bulteno de\nAtomaj Sciencistoj c\u0302e la Universitato de C\u0302ikago. La estraro inkluzivas 15 Nobel-premiitojn.\nC\u0302i-foje la horlog\u0302o estis g\u0302isdatigita al 23:57:30, la plej alta tempo ekde la jaro\n1984. La plialtigo estis farita pro la malfavora sinteno de Donald Trump, novelektita\nusona prezidanto, pri la limigo de nukleaj armiloj, pri traktato kun Irano kaj pri"}, {"text_idx": "#000964", "text": "Barack Obama, usona eksprezidanto, siatempe agadis por redukti nukleajn armilojn.\nParte pro tio li ricevis la Nobel-premion pri paco en 2009. Li dau\u0306re agadis kaj interkonsentis\nkun Irano por limigi la disvolvig\u0302on de nuklea teknologio. Malgrau\u0306 la ambicia intenco\nde Obama, la mondopolitiko pri nuklea senarmig\u0302o inverse strec\u0302ig\u0302is pro la malsukcesa\ntraktado inter Usono kaj Rusio pri reduktado de nukleaj armiloj kaj pro la minacantaj\nnukleaj kaj misilaj testoj de Norda Koreio."}, {"text_idx": "#000965", "text": "En majo 2016 Obama vizitis la urbon Hiros\u0302imo, detruitan de atombombo antau\u0306 71 jaroj,\nkaj oferis florojn c\u0302e la cenotafo de la viktimoj. Notindas, ke ankau\u0306 tiam lin akompanis\noficiro kunportanta valizon kun komunikilo por aprobi nuklean atakon. Plie lia parolado\nc\u0302e la cenotafo komencig\u0302is en jena stranga maniero:"}, {"text_idx": "#000966", "text": "\u201eAntau\u0306 sepdek unu jaroj, en unu bela sennuba mateno, morto falis de la c\u0302ielo kaj la\nmondo estis tute s\u0302ang\u0302ita. Fulma lumo kaj fajra murego detruis urbon kaj pruvis, ke\nla homaro posedas la rimedon por detrui sin.\u201d Evidente, konsiderante la usonan popolopinion, ke atombombaj atakoj estis necesaj\npor pli frue c\u0302esigi la militon kaj savi la vivojn de centmiloj da usonaj soldatoj,\nObama ambiguigis la aginton kaj respondecon pri la atombomboj, kiuj mortigis proksimume\n200 000 civitanojn en Hiros\u0302imo kaj Nagasako."}, {"text_idx": "#000968", "text": "El 35 kontrau\u0306antaj landoj, multaj estas milite alianciaj kun Usono, kiu sendis leteron\nal la membroj de Nord-Atlantika Traktato-Organizaj\u0302o (NATO), admonante ilin malaprobi\nla proponon. Rezulte, c\u0302iuj NATO-anoj krom Nederlando kontrau\u0306is. Estas menciinde, ke\nkontrau\u0306is ankau\u0306 Japanio, kiu estas la unusola viktimlando de la atombomboj kaj tial\nc\u0302iam pretendas esti sincera proponanto de la mondo libera je minaco de nuklea milito."}, {"text_idx": "#000969", "text": "En la nederlanda urbo Best trovig\u0302as la unua dungoficejo por robotoj mondskale. La\nSmart Robotics (Inteligenta/Lerta Robotiko), estis fondita en 2015 kaj okupas sin pri la luigo de\nrobotoj. Jam ekde la dua monato de sia ekzisto, g\u0302i realigis notindan financan profiton."}, {"text_idx": "#000972", "text": "Smart Robotics uzas \u201esag\u0302ajn\u201d robotojn, kiujn oni priskribas kiel \u201ede la dua generacio\u201d. C\u0302i tiaj robotoj estas konsciaj pri sia c\u0302irkau\u0306aj\u0302o danke al progresintaj sensilteknologioj\n(kiel tridimensia vidado) kaj aparta programado enkadre de artefarita inteligenteco.\nLa robotoj scipovas adapti la proprajn movojn al s\u0302ang\u0302oj okazantaj en la c\u0302irkau\u0306a spaco,\nkiel ekzemple en la okazo de artikloj, kies loko au\u0306 formo s\u0302ang\u0302ig\u0302as. Tiumaniere la\nrobotoj ja povas efike kunlabori kun homoj."}, {"text_idx": "#000974", "text": "Pliaj informoj haveblas en la retpag\u0302aroj"}, {"text_idx": "#000976", "text": "C\u0302u mi tute kontentig\u0302as? Nu jes, se la tekstoj estus pli multaj, mi pli kontentus.\nKiam vi g\u0302ue g\u0302uas bongustaj\u0302on, subite vi trovas, ke ne plu restas mang\u0302aj\u0302o, kia domag\u0302o!"}, {"text_idx": "#000979", "text": "Scott Kelly dej\u0302oris en la Internacia Kosmostacio 340 tagojn en 2015 kaj 2016. Post\nlia reveno surteren sciencistoj kaptis la okazon por pristudi la internajn procezojn\nde la homa organismo, kiu vivis dum longa tempo en tiaj kondic\u0302oj. La rezultoj ja surprizis\nla fakulojn: reveninte hejmen, Scott havis telomerojn\n1 pli longajn ol tiuj de lia g\u0302emelo Mark, kiu restis sur la tero la tutan tempon."}, {"text_idx": "#000981", "text": "1. La ekstremaj\u0302oj de kromosomoj, kiuj respondecas pri la rebonigo de DNA."}, {"text_idx": "#000982", "text": "\u201eLa neceseja papero estas iomete dolc\u0302a. Ni mang\u0302is g\u0302in, kiam ni estis malsataj kaj la\npatrino malfruig\u0302is\u201d, diris filino 9-jara kun sia fratino (8-jara), kies patrino estas 30-jara kaj laboras"}, {"text_idx": "#000984", "text": "Lau\u0306 la ministerio pri bonfarto jam en 2012 unu el c\u0302iuj ses infanoj estas en relativa\nmalric\u0302eco (vivanta sub la dua nivelo de la meza enspezo). El la infanoj kun nur unu\nel la gepatroj (precipe la patrino), pli ol 50 % estas malric\u0302aj, kio spegulas la fakton,\nke precipe patrinoj ne facile trovas laboron kun sufic\u0302a enspezo. Evidentig\u0302as, ke malric\u0302eco\nestigas inter infanoj malsanon, malaltig\u0302on de scipovo, societemo kaj mensa stabileco."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Alarmite de la stato de tiuj infanoj, multaj civitanoj ekagadis. En 2012 legomvendistino\nen komerca kvartalo de Tokio starigis porinfanan mang\u0302ejon, kie s\u0302i kun helpantoj unu\nfojon semajne proponas malmultekostan mang\u0302aj\u0302on por infanoj kaj plenag\u0302uloj. Sekvis\nfondado de tiaj mang\u0302ejoj tra la tuta lando; en la fino de 2016 trovig\u0302is pli ol 300"}, {"text_idx": "#000986", "text": "Kompreneble inter ili diferencas la mastrumaj manieroj. Ekzemple, mang\u0302olokoj estas\nkafejoj, komunumaj institucioj, temploj, ordinaraj vendejoj ktp. La kotizoj por infanoj\nvarias de senpage, 200 (1,65 eu\u0306roj) g\u0302is 300 enoj. Plenag\u0302uloj pagas de 300 g\u0302is 600\nenojn. Ankau\u0306 la ofteco varias: multaj malfermig\u0302as dufoje en monato, sed kelkaj malfermig\u0302as\nunufoje semajne. Ofte terkultivistoj kaj komercistoj donacas au\u0306 malmultekoste vendas"}, {"text_idx": "#000987", "text": "Estas preskau\u0306 neeble inviti nur malric\u0302ajn infanojn al tiuj mang\u0302ejoj, kio certe kreus\nbazon de nova diskriminacio. Do, preskau\u0306 c\u0302iuj porinfanaj mang\u0302ejoj bonvenigas c\u0302iujn\ninfanojn. Plie ili celas ne nur doni nutraj\u0302on, sed ankau\u0306 lokon, kie infanoj, junuloj\nkaj maljunuloj, kune kaj gaje mang\u0302u kaj interkomunikig\u0302u. En iuj mang\u0302ejoj studentoj\nvolonte prizorgas infanojn kaj helpas ilin rilate iliajn hejmtaskojn antau\u0306 la mang\u0302ado."}, {"text_idx": "#000988", "text": "Dum tute ne sufic\u0302as la registara politiko por liveri al c\u0302iuj civitanoj tiun minimuman\nnivelon de sana kaj kultura vivo, kiun la konstitucio garantias, tiuj provoj de porinfanaj\nmang\u0302ejoj, ec\u0302 se modestaj, estas esperigaj aferoj pri la civitana solidareco kaj helpado."}, {"text_idx": "#000989", "text": "La au\u0306stra parlamentejo estas ege renovigenda. G\u0302i konstruig\u0302is en novgreka stilo c\u0302e\nla viena Ringostrato inter 1874 kaj 1883 lau\u0306 planoj de la dana-au\u0306stra arkitekto Theophil\nvon Hansen [te\u0301ofil fon hanzen]. La renovigaj kostoj estos 350 milionoj da eu\u0306roj. La\nprovizora parlamentejo sur la Placo de la Herooj, c\u0302e la alia flanko de Ringostrato,\nkostas 50 milionojn da eu\u0306roj. En la somero de 2017 la 183 parlamentanoj forlasos la\nhistorian konstruaj\u0302on kaj eklaboros en la nova modernstila ejo g\u0302is la somero de 2020."}, {"text_idx": "#000991", "text": "Krome estig\u0302os du konferencejoj. El kvar novaj terasoj oni povos panorame admiri la\nurbon Vieno. Estonte la vizitantoj havos la eblon rigardi la laboron de la parlamentanoj.\nLa restoracio estos vizitebla ankau\u0306 por neparlamentanoj."}, {"text_idx": "#000993", "text": "Post la Printempa Festo, la vilag\u0302ano Zhang Jinchun en Huinan (provinco Shaanxi [s\u0302ans\u0302i],\nnord-okcidenta C\u0302inio) tuj okupig\u0302is pri afero, kiu delonge obsedis lin: edzigi sian\n25-jaran filon kun frau\u0306lino Wang en najbara vilag\u0302o. Zhang kun 100 000 juanoj kaj aliaj\ndonacoj iris al la hejmo de la knabino por interkonsenti kun s\u0302iaj gepatroj pri la\ngeedzig\u0302o. Zhang estis tre maltrankvila, c\u0302ar pluraj pli-ol-30-jaraj frau\u0306loj en lia\nvilag\u0302o ankorau\u0306 ne povis trovi edzinon; tial li deziregis fiksi la daton de la geedzig\u0302o"}, {"text_idx": "#000995", "text": "Ekde la mezo de la 1980aj jaroj la kvantoj de novnaskitoj lau\u0306 sekso estas misproporciaj,\nkaj la problemo farig\u0302as pli serioza. La c\u0302efa kau\u0306zo kus\u0302as en tio, ke estas tradicia\nkoncepto, ke la viroj estas superaj al la virinoj; tiu antau\u0306jug\u0302o restas influa precipe\nen la kamparo. Modernaj medicinaj aparatoj povas facile determini la sekson de feto,\nkiam g\u0302i estas en la ag\u0302o de almenau\u0306 14 semajnoj. Multaj familioj persvadas gravedulinojn\nhavi abortigan operacion, kiam ili ekscias, ke la feto estas ina."}, {"text_idx": "#000997", "text": "Por renormaligi la proporcion de la seksokvantoj c\u0302e novnaskitoj, C\u0302inio reg\u0302ustigis\nsian nask-politikon kaj klopodas akceli la urbanizadon kaj altigi la nivelon de la\ninstruado. En la fino de 2013 C\u0302inio komencis efektivigi la du-infanan politikon, tio\nestas, ke c\u0302iuj geedzoj rajtas havi du infanojn. Fakuloj kredis, ke geedzoj, kies unua\ninfano estas knabo, kutime deziras havi knabinon au\u0306 ne plu zorgas pri la sekso de\nla dua infano, kaj tial naskig\u0302os pli da knabinoj. La nova politiko iagrade helpas\nekvilibrigi la kvantojn koncerne sekson de la novnaskitoj."}, {"text_idx": "#000998", "text": "Kiu interesig\u0302as pri la historio de la dua mondmilito certe memoras pri la skadro Normandio-Njemeno.\nTemas pri skadro de 99 francaj pilotoj disponigitaj de De Gaulle, la tiama estro de\nLibera Francio en Londono, por helpi Stalinon interveni c\u0302e la orienta fronto. Duono\nel ili mortis dum aerbataloj kaj 42 ne revenis."}, {"text_idx": "#000999", "text": "La lasta vivanta piloto estis la franco Gael Taburet [gael tabure\u0301], kiu mortis la"}, {"text_idx": "#001000", "text": "Komence de 1942 temis pri 14 francaj pilotoj kaj 58 mekanikistoj al kiuj poste aldonig\u0302is\n17 sovetiaj mekanikistoj. Ili grupig\u0302is en Ivanovo la 28an de novembro 1942 kaj komencis\ntrejnig\u0302i. Ili poste batalis per rusaj aviadiloj. La skadro partoprenis 869 aerbatalojn\n(i.a. la sieg\u0302on de Kenigsbergo, la nuna Kaliningrado) kaj detruis 273 germanajn aviadilojn."}, {"text_idx": "#001001", "text": "Gael Taburet naskig\u0302is en 1919 kaj ig\u0302is piloto en 1939. Li alig\u0302is al la skadro Normandio\nen 1944. Li mem faligis du aviadilojn plus tri aliajn kunlabore kun aliaj pilotoj\nkaj damag\u0302is du (plus unu kunlabore kun aliaj pilotoj). Post la dua mondmilito, li\ndau\u0306re batalis en Hindoc\u0302inio kaj poste trejnis pilotojn en Alg\u0302erio, laboris en Germanio\nkaj poste denove en Alg\u0302erio g\u0302is la emeritig\u0302o en 1963, kiel kolonelo de la franca armeo."}, {"text_idx": "#001003", "text": "Dum la lastaj 26 jaroj de la politika transformado, Albanio estis trafita de kelkaj\nkrizoj. La unua okazis printempe 1991, post la unuaj plurismaj g\u0302eneralaj elektoj,\nkiujn venkis la eksaj komunistoj. Sekvis amasa popola protestado, g\u0302enerala striko\nde laboristoj kaj s\u0302tataj dungitoj. La demokratoj bojkotis la parlamentajn sesiojn.\nTio solvig\u0302is per starigo de \u201eteknokrata registaro\u201d, kiu arang\u0302is la eksterordinarajn g\u0302eneralajn elektojn printempe de 1992, venkitajn"}, {"text_idx": "#001004", "text": "La dua krizo okazis printempe 1997, kiam pro la amasa monperdo pro la tiel nomataj\n1 la popolo ekribelis kaj kolapsigis la s\u0302taton. La prezidanto petis helpon de EU, kiu\nvenigis 6500 soldatojn por sekurigi la eksterordinarajn g\u0302eneralajn elektojn somere\nde 1997, en kiuj venkis la socialistoj. Plurfoje okazis, pro malkonsento, ke socialista\nau\u0306 demokrata parlamenta grupo bojkotis la parlamenton dum longaj monatoj, g\u0302is oni\nakiris konsenton danke al interveno de internaciuloj."}, {"text_idx": "#001005", "text": "Januare 2011 socialistoj, sub la gvido de la hodiau\u0306a c\u0302efministro Edi Rama, perforte\nprotestis antau\u0306 la c\u0302efministrejo, kio kau\u0306zis ankau\u0306 la vivoperdon de kvar protestantoj.\nAntau\u0306 tiu protesto, la parlamenta socialista grupo ec\u0302 malsatstrikis dum tri semajnoj\nen la tendego starigita antau\u0306 la c\u0302efministrejo."}, {"text_idx": "#001006", "text": "Simile okazas nuntempe: la demokratoj, gvidataj de Lulzim Basha, arig\u0302is kelkcentmile\nsur la granda bulvardo antau\u0306 la c\u0302efministrejo por pace protesti. Poste ili starigis\ntendegon, en kiu ili decidis resti g\u0302is la regantaj socialistoj konsentu pri \u201eteknokrata registaro\u201d, kiu arang\u0302u la regulajn g\u0302eneralajn elektojn de junio 2017. Kial? Lau\u0306 ili, la lando\nestas transformig\u0302inta en etan Kolombion pro kultivado de kanabo, de nordo al sudo.\nLa registaro ne arestis la albanajn Eskobar-ojn, kvankam Interpolo estas delonge serc\u0302anta\nilin. G\u0302i arestas nur ordinarajn kultivistojn inter dekmiloj da ili."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Miliardoj da dolaroj enspezitaj per la drogo estos parte uzitaj de socialistoj por\nmanipuli la elektojn kaj certigi sian venkon. En la parlamenton eniris pluraj deputitoj,\nc\u0302efe socialistoj, kiuj antau\u0306e estis plenumintaj krimon en- au\u0306 ekster-lande kaj estis\nkondamnitaj. Pliaj inter la centoj da krimuloj liberigitaj de la jug\u0302ejoj pro premo\nde la registaro, plej probable, estos uzitaj por tiu celo."}, {"text_idx": "#001009", "text": "1. Poncaj piramidoj: piramida trompos\u0302telo, nomata lau\u0306 Carlo Ponzi, en kiu la rentoj de la unuaj investantoj estas pagataj rekte el la mono donata de novaj investantoj. (red.)"}, {"text_idx": "#001010", "text": "Albanoj: s\u0302tatforma faktoro en la nuntempa Makedonio"}, {"text_idx": "#001011", "text": "Delonge Makedonion karakterizis politika krizo. La lastaj parlamentaj elektoj montris,\nke la iama reganta dekstrula partio de Gruevski ne plu povas mem formi la registaron,\nc\u0302ar el 120 deputitoj g\u0302i akiris nur 51. Alia \u2013 maldekstrula, socialdemokrata \u2013 partio de Zaev akiris 49, do ankau\u0306 g\u0302i ne povas mem krei la registaron. Ambau\u0306 c\u0302i tiuj\nslavaj partioj povus formi la registaron, se ili koalicius kun la albana partio de\nAhmeti, kiu akiris 10 deputitojn, kaj kun aliaj albanaj kaj turkaj partioj. Tiel albanoj,\nkonsistigantaj 30-35 % de la log\u0302antaro, akirinte relative malmulte da deputitoj, subite\nfarig\u0302is faktoro grava por la formado de nova registaro."}, {"text_idx": "#001012", "text": "La partio de Gruevski, tradicie tre naciisma, jam dum 15 jaroj obstine ne plenumas\nla kondic\u0302ojn de la Interkonsento de Ohrid el la jaro 2001: la oficialigo de la albana\nlingvo, justa investado ankau\u0306 en la regionoj kompakte log\u0302ataj de albanoj, proporcia\ndungado de albanoj en la s\u0302tatajn administrantaron, armeon, policon, juran sistemon\nk.a. En la ekstera politiko, tiu partio lasis la landon ekster NATO kaj EU, c\u0302ar g\u0302i\nne povis interkonsenti kun Grekio pri la s\u0302tata nomo."}, {"text_idx": "#001013", "text": "Fiaskis la diskutoj de Gruevski kun Ahmeti, kaj nun oni esperas koalicion inter Zaev\nkaj la albanaj partioj. Zaev akceptis la postulojn de la albanoj. Tio signos favoran\nevoluon de tiu relative nova s\u0302tato, postrestaj\u0302o de la plurnacia s\u0302tato Jugoslavio,\nfondita post la dua mondmilito."}, {"text_idx": "#001014", "text": "Post la nederlanda polico, nun ankau\u0306 la franca aerarmeo trejnas aglojn kun la celo\n\u201ec\u0302asi\u201d suspektindajn etajn telegvidatajn aviadilojn, la tiel nomatajn droneojn. La programon\nkoncerne la c\u0302asadon per rabobirdoj oni efektivigas en militbazo en la komunumo Mont-de-Marsan."}, {"text_idx": "#001017", "text": "Unu el la plej elegantaj stratoj en Vieno estas Herrengasse, kie trovig\u0302as kelkaj palacoj\nde nobeloj. Lau\u0306 plano de la Verdula Partio g\u0302i transformig\u0302is al komune uzata zono por\npiedirantoj, au\u0306toj, busoj kaj bicikloj, kie c\u0302iu devas atenti la alian. Malaperis la\ntradiciaj trotuaroj, kaj anstatau\u0306e oni metis multekostan pavimon el naturaj s\u0302tonoj\nsur la tutan larg\u0302econ kaj longecon de tiu strato. Antau\u0306 la enirejoj de la magazenoj\noni instalis lumtapis\u0302on faritan el multaj lumdiodaj lampetoj."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Grandan parton de la kostoj transprenis entreprenistoj, kiuj havas magazenojn ambau\u0306flanke\nde tiu strato. La tuta alikonstruado kostis 6 milionojn da eu\u0306roj; la komercistoj pagis\n90 %. Rapide kreskis la vendosumo de la magazenoj."}, {"text_idx": "#001019", "text": "Sed tiu pavimo havas malamikojn: la fiakroj. Temas pri kales\u0302oj tirataj de po du c\u0302evaloj,\nkies hufoferoj ruinigas ec\u0302 la plej duran graniton. Ekde la 13a de januaro 2017 staras\nspeciala trafiks\u0302ildo, kiu malpermesas la enveturon en la nordan parton de tiu strato.\nLa atendantaj fiakroj devas esti parkitaj aliloke sur betonita areo."}, {"text_idx": "#001020", "text": "La kurantajn kostojn por bonteni la stratojn ekde nun pagas la komunumo Vieno, ne"}, {"text_idx": "#001021", "text": "C\u0302u unulingva, unukultura, unukolora mondo? Ne, dankon"}, {"text_idx": "#001022", "text": "Kredeble, neniam en la historio de la mondo estis tiom da miksig\u0302o inter unuopaj uloj\nel diversaj nacioj, nek iam estis tiom da migrado. En Irlando, ekde la alig\u0302o de c\u0302i\ntiu s\u0302tato al EU, la demografio draste s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Antau\u0306 kelkaj jardekoj la loka log\u0302antaro\nestis preskau\u0306 tute homogena, sed la alveno de homoj kun plej diversaj originoj (tamen\nprecipe el Pollando kaj baltaj landoj) aliigis iom post iom la situacion, buntigante"}, {"text_idx": "#001025", "text": "Sed ne c\u0302iam tia arang\u0302o facile plenumeblas. Povas aperi nenature \u2013 kaj ec\u0302 artefarite \u2013 komuniki, kiam unu el la gepatroj komunikas kun infano au\u0306 infanoj en lingvo kiun\nli/s\u0302i ne kutime uzas por babili kun la edzo au\u0306 edzino. Plie, infanoj kaj junuloj kutime\nne s\u0302atas uzi lingvon ne konatan de la propraj junaj geamikoj. Eble ili sentas sin\nfremdaj kaj mokataj: ili volas paroli la saman lingvon kiel la samag\u0302uloj, au\u0306skulti\nla saman muzik(ac\u0302)on, porti la samajn bizarajn vestaj\u0302ojn kaj mang\u0302i ekzakte la saman\nnutraj\u0302on (prefere tiel nomatan \u201erapidan mang\u0302aj\u0302on\u201d)."}, {"text_idx": "#001030", "text": "En aprilo 2016 en Benino okazis elektoj. Estis elektita nova prezidanto Patrice Talon\n[patri\u0301s talo\u0301n]. Li decidis, ke la komerca c\u0302efurbo de Benino kaj la aliaj urboj de\nla lando devas aspekti same kiel eu\u0306ropaj urboj. For la surtrotuarajn butikojn! Per\npezaj konstru- (detru-)mas\u0302inoj laboristoj frakasas c\u0302iujn terasojn kaj instalaj\u0302ojn,\nkiujn la vendistoj konstruis sur publika grundo. Deko da policistoj staras c\u0302irkau\u0306\nla mas\u0302ino por certigi ordan efektivigon de tiu laboro, kaj homoj el la publiko rigardas\n\u2013 jen scivole, jen konsternite."}, {"text_idx": "#001031", "text": "Tiu agado okazas lau\u0306 la c\u0302efaj larg\u0302aj avenuoj de la urbo Kotonuo kaj en aliaj urboj,\nkaj c\u0302iuj demandas sin, c\u0302u g\u0302i etendig\u0302os al la senasfaltaj flankaj stratetoj kaj g\u0302is\nkie tiu purigado modifos la vizag\u0302on de la lando. Nuntempe la agado survojas c\u0302efe en\nLittoral (marbordo), kie situas la urbego Kotonuo. La decido estis farita en la konsilio de\nministroj, do kun la aprobo de la s\u0302tatestro Talon. Kaj dumtagaj instalaj\u0302oj, tabloj,\nseg\u0302oj, kaj betonaj bazoj por terasoj, kaj tegmentoj surbutikaj \u2013 c\u0302io devas malaperi."}, {"text_idx": "#001034", "text": "C\u0302i tiun tekston mi finverkis la 8an de majo, la matenon post la elekto de Emmanuel\nMacron kiel prezidanto de Francio."}, {"text_idx": "#001039", "text": "La rilatoj inter Britio kaj EU neniam estis bonegaj, sed apenau\u0306 iu antau\u0306vidis, ke\ntiom da britoj estas tiom malkontentaj, ke ili decidos forlasi g\u0302in. La poruloj de\nla briteliro tute ne preparis planojn por la eliro kaj la elektantoj ankau\u0306 ne rimarkis,\nke tiaj planoj mankas. Nun la registaro devas plenumi la formalaj\u0302ojn por la eliro,\nsed neniu scias kiel tio okazu. En la lando, sed ankau\u0306 en EU-landoj kun multaj rilatoj"}, {"text_idx": "#001040", "text": "En Usono el la malfido je la kandidatino Clinton rezultis la elekto de Trump, pri\nkies kvalitoj kiel prezidanto ankau\u0306 en la propra partio estis multe da duboj. C\u0302u Trump\nsukcesos efektivigi siajn planojn au\u0306 c\u0302u li iom post iom ig\u0302os pli modera? La planojn\npri pli libera komerco (TTIP), kontrau\u0306 kiuj maldekstruloj (c\u0302efe en Eu\u0306ropo) dum jaroj\nvane protestis, Trump j\u0302etis en rubujon, c\u0302ar por li pli gravas la bonfarto de la enlanda\nekonomio. C\u0302u nun ekos renverso de la principoj de internacia komerco, au\u0306 c\u0302u finfine\nnur restos anekdoto en mallonga kariero de prezidanto?"}, {"text_idx": "#001041", "text": "Al tiuj du ekzemploj aldoneblas aliaj: la elekto de nova kanceliero en Germanio, la\ndiversaj krizoj c\u0302e c\u0302iuj flankoj de Mediteraneo ..."}, {"text_idx": "#001043", "text": "La Klubo de Romo, fondita en 1968, estas organizaj\u0302o kiu inters\u0302ang\u0302as ideojn pri diversaj\ng\u0302eneralaj internaciaj aferoj. En 1972 g\u0302i eldonis sian raporton\nLa limoj de kreskado pri la limigitaj stokoj de resursoj. La raporto estis rapide tradukita en multajn\nlingvojn kaj kau\u0306zis grandan diskuton pri nia estonteco. La problemoj skizitaj en 1972\nnun grandparte estas konsiderataj kiel realaj, sed mankas interkonsento pri la urg\u0302eco\nde ilia solvo. La Klubo de tempo al tempo eldonas plian raporton, sed g\u0302i ne plu sukcesas"}, {"text_idx": "#001044", "text": "En septembro 2016 aperis nova raporto, samtempe en du lingvoj, sed kun sufic\u0302e malsimila\ntitolo. En la angla lingvo g\u0302i nomig\u0302as:\nReinventing Prosperity. Managing Economic Growth to Reduce Unemployment, Inequality,\n(Reinventi prosperon. Mastrumi ekonomian kreskon por redukti senlaborecon, malegalecon\nEin Prozent ist genug - Mit wenig Wachstum soziale Ungleichheit, Arbeitslosigkeit\n(Unu procento sufic\u0302as. Per malgranda kresko kontrau\u0306batali socian malegalecon, senlaborecon"}, {"text_idx": "#001046", "text": "C\u0302u oni konas la realan mondon?"}, {"text_idx": "#001047", "text": "La ideo pri tia premio estas stranga. En la landoj, kiuj kapablas pagi g\u0302in, g\u0302enerale\njam estas malpli ol du infanoj kaj financa stimulo ne estas bezonata. Krome estas\nkonate, ke tutmonde familioj ig\u0302as malpli grandaj se estas bonfarto kaj stabileco en\nla lando; la mono do pli efike uzeblas alimaniere."}, {"text_idx": "#001049", "text": "La unua el la dek tri proponoj estas redukto de la labordau\u0306ro. La kalkuloj estas bazitaj\nsur la usona labormerkato kaj el ili rezultas teoria redukto de 40 al 34 horoj semajne,\nen realo tamen per plialtigo de la jara nombro de feriotagoj. Tio devus krei laborlokojn\npor la nunaj senlaboruloj. Eu\u0306ropanoj certe ne komprenos: en Francio (kaj aliaj landoj)\njam delonge ekzistas la 35-hora laborsemajno kaj granda senlaboreco restas."}, {"text_idx": "#001050", "text": "La dua propono estas la altigo de la pensio-ag\u0302o de 65 al 70 jaroj. Se konsideri la\npli longan vivdau\u0306ron, la ideo estas subteninda, sed tio nuligas la efikon de la redukto\nde la semajna labordau\u0306ro. Krome, la au\u0306toroj supozas, ke c\u0302iuj havas longdau\u0306ran, plentempan\nlaborkontrakton, sed tiaj kontraktoj ofte anstatau\u0306ig\u0302as per mallongdau\u0306raj, nesekuraj\nkontraktoj, fojfoje ec\u0302 nul-horaj (kio signifas, ke dungito c\u0302iam estu preta por eklabori,\nsed neniam scias kiam kaj kiom longe). Tio estas nur kelkaj ekzemploj de simpligitaj kaj\nnekoheraj rezonadoj, kiuj malfaciligas la komprenon kaj instigas al flankenmeto de"}, {"text_idx": "#001051", "text": "Inter la ceteraj proponoj estas altaj impostoj je heredaj\u0302oj, stimulo de alig\u0302o al laborista\nsindikato, pli alta pago al senlaboruloj, kaj senkondic\u0302a baza enspezo (ne por c\u0302iuj\nkiel en iuj aliaj proponoj, sed nur por tiuj, kiuj bezonas)."}, {"text_idx": "#001052", "text": "Norbert Nicoll (1981, el Eupen en la germanlingva parto de Belgio) aperigis samteman,\nsed pli facile legeblan libron\nAdieu Wachstum \u2013 Das Ende einer Erfolgsgeschichte (Adiau\u0306o al ekonomia kresko \u2013 Fino de sukceshistorio) (ISBN 978-3-8288-3736-2). Li instruas dau\u0306ripovan disvolvig\u0302on\nen la germana universitato Duisburg-Essen kaj estas membro de la (origine franca)\nAttac, kiu kritikas la fiaj\u0302ojn de la financa mondo."}, {"text_idx": "#001053", "text": "C\u0302i tiu libro estas reverko kaj dau\u0306rigo de\nHat die Zukunft eine Wirtschaft? (C\u0302u la estonteco havas ekonomion?) (ISBN 978-3-8977-1512-7) el 2011. Nicoll verkas\nprecipe kiel homo persone trafita de la monda problemaro, malpli kiel sciencisto.\nLi klopodas trovi rilatojn inter la okazaj\u0302oj kaj ekzemple demandas sin, c\u0302u la interna\nmilito en Sirio estas iel ligita al la malsukcesinta rikolto kaj la altaj nutraj\u0302prezoj"}, {"text_idx": "#001054", "text": "Detale ellaborita agadplano ne estas en la libro, sed ja estas ripetitaj la delonge\nkonataj postuloj: reguligo de la financaj merkatoj, impostado de la internaciaj entreprenoj\nkiuj nun apenau\u0306 ion pagas, redivido de laboro kaj enspezoj, s\u0302parema uzo de resursoj\n... La fina celo estu bona vivo anstatau\u0306 senfina ekonomia kresko."}, {"text_idx": "#001056", "text": "Komence de la libro estas skizo de la geologia evoluo de la lago dum la pasintaj kvar\nmilionoj da jaroj, g\u0302is g\u0302i atingis sian nunan formon. Sekvas priskribo de la laboroj,\nkiuj okazis dum la lastaj jardekoj por forigi la poluon, rekrei la naturan medion\nc\u0302irkau\u0306 la lago kaj igi la akvon de la lago denove kaj longdau\u0306re uzebla por homa konsumo.\nPoste la au\u0306toro priskribas la problemon de la limigitaj akvoresursoj en la mondo kaj\nsugestas kiel la japanaj sperto kaj teknologio povas helpi. Kiel ilustraj\u0302o estas priskribitaj"}, {"text_idx": "#001057", "text": "Estus bone, se c\u0302iu homo estus libera porti c\u0302apojn, beretojn, kaskedojn, vualojn, kaptukojn,\nakvokuvetojn (kio ja plu okazas en la sud-itala vilag\u0302o, kie mi naskig\u0302is) kaj ion ajn\nalian sur la propra kapo, se tio ne estigus klaran provokon au\u0306 gravan insulton al\nmalsamopiniaj (kaj fojfoje rasismaj, malantau\u0306 la oficialaj deklaroj) personoj."}, {"text_idx": "#001058", "text": "Tre ofte en Eu\u0306ropo mi renkontas survoje au\u0306 ec\u0302 en publikaj lokoj katolikajn au\u0306 ortodoksajn\nmonah\u0302inojn, kiuj pro personaj kialoj, por plenumi \u201emision\u201d kaj fari la volon de la Dio, je kiu ili kredas, decidas surhavi vintre kaj somere\ngrizan, blankan au\u0306 nigran vualon sur la kapo. Mi treege respektas kaj admiras ilin\nkaj neniam akceptus, se oni devigus ilin depreni g\u0302in ene de publikaj lokoj au\u0306 se ili\nvojag\u0302us al alia lando kun c\u0302efa religio malsama ol tiu kristana."}, {"text_idx": "#001059", "text": "Pasintsemajne mi iris al preg\u0302ejo okaze de Cindromerkredo (fasta tago, kiu estigas\npor katolikoj la komencon de la karesmo; por ortodoksuloj tio okazas la antau\u0306an \u201epuran/verdan lundon\u201d): senhonte mi poste eliris el la preg\u0302ejo, promenis sur vojo, eniris bakejon kun evidenta,\ngranda cindra kruco sur mia senhara kapo. Se oni dirus al mi forj\u0302eti la cindron antau\u0306\nol eniri en la vendejon, tio ja ofendus min kaj mian liberon. Kian malbonon mi estis\nfaranta al aliaj homoj? Eble mi s\u0302ajnis ridinda al iuj personoj, sed tio estas mia"}, {"text_idx": "#001060", "text": "Cindro au\u0306 ajnspeca c\u0302apo sur la kapo de pacemaj uloj (oni pensu ankau\u0306 pri la hebrea\nvertoc\u0302apo) ofendas neniun. Malsama estas la afero, se la c\u0302apportanta persono estas\nmalpacema persono, volas kas\u0302i sian propran identecon au\u0306 intencas fari prozelitismon.\nSed tio ne ofte okazas: plej ofte islama virino kun vualo/kaptuko volas nur ac\u0302eti\nion en superbazaro au\u0306 c\u0302eesti universitatan lecionon."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Lau\u0306 mia sperto, multaj islamaj virinoj ec\u0302 kulon ne tus\u0302us au\u0306 mortigus: temas pri simpla\nvesta tradicio el iliaj landoj. Pri kio ni do estas parolantaj?"}, {"text_idx": "#001062", "text": "Evidentas, ke la \u201elibereca\u201d Eu\u0306ropo perdas (multan) tempon diskutante pri vestar-detaloj de liberaj homoj, kiuj\nvivas en g\u0302i. Oni vidas c\u0302iuloke neekzistantajn provokojn (mi havis en la lastaj jaroj\nlernantinojn kun vualo kaj kaptuko, kaj ili estis tre mildaj kaj afablaj personoj)\nkaj plurmaniere provas trudi sian laikan kaj kelkfoje ateisman pensmanieron, kadre\nde kiu ne-kas\u0302ata aparteno al iu religio estas mezepoka au\u0306 pasinteca au\u0306 g\u0302ena/evitenda"}, {"text_idx": "#001064", "text": "Aborigena heredaj\u0302o en la hispana lingvo de Kubo"}, {"text_idx": "#001065", "text": "Kiel eble sciate, la hispanoj pasintece enkondukis la propran lingvon en la plejparton\nde la amerika kontinento. Iom post iom naskig\u0302is la tiel nomata amerika vario de\nla hispana lingvo, diferenca de la lingvo normale uzata en Hispanio. En Kubo loka\nvario de la hispana lingvo ja estas atestita; tamen c\u0302i tio ne implicas, ke inter\nla hispana lingvo parolata en Kubo kaj tiu rekomendata de la Akademio ekzistas pli\ngranda malsamo ol tiu, kiu povas ekzisti inter c\u0302i-lasta kaj la primaraj dialektoj"}, {"text_idx": "#001068", "text": "Signifa klarigo estis havigita de la kubano Juan Jose\u0301 Arrom, lau\u0306 kiu la au\u0306toro de\nThe Arawack language of Guiana (Amsterdamo, 1928) C. H. de Goeje [h\u0302uje] registris en Surinamo la terminon \u201edakuba\u201d (\u201emia kampo\u201d, \u201emia tereno\u201d); kaj, el antau\u0306aj esploroj, li asertas, ke la grafioj \u201ea-kuba\u201d, \u201eaku\u0301ba\u201d kaj \u201eu-kuba\u201d enhavas la nuancon de \u201egrundo, kampo, tereno\u201d. Pri tiuj c\u0302i transskriboj la verkisto Goeje klarigas, ke la komenca vokalo \u201ea-/u-\u201d ne apartenas al la radiko, sed estas sendependa prefikso, kiu anoncas la g\u0302eneralan\nkarakteron de la vorto (pro tio li disigas per streketo la prefikson kaj la radikon)."}, {"text_idx": "#001069", "text": "Elstaras diversaj vortoj montrantaj la aborigenan influon: inter ili, ekzemple, estu\nmenciitaj la tre uzataj \u201eceiba\u201d (kapok-arbo; nomo de tropika arbo komuna en Kubo), \u201etabaco\u201d (tabako), \u201ecanoa\u201d (kanuo), \u201ehuraca\u0301n\u201d (uragano), \u201ebohio\u201d (speco de kabano), \u201eBaracoa\u201d (nomo de komunumo/urbo en Kubo) kaj multaj aliaj. Verko de la kuba sciencisto kaj\nfilologo Sergio Valde\u0301s Bernal priskribas 180 aruakismojn rilatajn al la flau\u0306ro, 103\nal la fau\u0306no, 46 al la materia kulturo, 3 pri la spirita kulturo, 19 pri la medio,\n4 pri la socio kaj kromajn 20, kiujn li taksas \u201eceteraj\u0302oj\u201d. Entute jen 371 vortoj, kiuj rilatigeblas al la indig\u0302ena substrato."}, {"text_idx": "#001071", "text": "Eminenta intelektulo, kiu okupis sin pri tiuspecaj studoj en Kubo, estas Miguel Barnet,\nkiu deklaris, ke la joruba kulturo estis tre grava por la naskig\u0302o de \u201etranskulturaj\u201d esprimoj, lau\u0306 termino kreita de la elstara etnologo, lingvisto, sociologo, juristo\nkaj antropologo Fernando Ortiz. Barnet, disc\u0302iplo de c\u0302i-lasta, skribis, ke la joruba\nmitologio, komparebla kun la greka pro siaj filozofia ric\u0302eco kaj poezia valoro, estas\nla sola solida korpuso de ideoj pri la kreado de la mondo, kiun Kubo povas proponi\nkiel trezoron de la tradicia popola kulturo."}, {"text_idx": "#001072", "text": "En la neformalan lingvon, au\u0306 en la hispanan lingvon g\u0302enerale, transiris kelkaj vortoj\nel la joruba kulturo, kiel, ekzemple,\norisha (oris\u0302o; nomo de duondio) kaj aliaj uzataj por nomi la diojn de ilia religia panteono.\nAnkau\u0306 aliaj grupoj influis la hispanan lingvon: menciendas la\nefikoj, kies lingvo estas ligita kun la funkciado, en Kubo, de iuspeca sekreta societo konata\nAbacua\u0301/Abakua\u0301. Ankau\u0306 la kontribuo de la bantua grupo estas konsiderata en la kariba regiono kiel"}, {"text_idx": "#001074", "text": "Sekve al tiu c\u0302i artikolo estis publikigitaj du legantoleteroj en posta numero de MONATO: Stranga aserto kaj Stranga aserto (2)."}, {"text_idx": "#001076", "text": "Sekve de sia kunveno de la 6a de marto, la ministroj pri eksteraj rilatoj de la membros\u0302tatoj\nde Eu\u0306ropa Unio (EU) postulas aplikon de la interkonsento atingita la 31an de decembro"}, {"text_idx": "#001077", "text": "En Kins\u0302aso tiu ultimato trovas nenian eh\u0302on. La interkonsento ankorau\u0306 ne estas aplikata.\nDemokratia Respubliko Kongo (DRK) ne plu timas la minacojn kaj sankciojn kontrau\u0306 g\u0302i\nflanke de la internacia komunumo. Kins\u0302aso jam kutimig\u0302is al ili kaj trovas ilin nun\namuzaj. Josef Kabila preferas konservi sian konduton de malbona studento kaj ne hontas\npri siaj malbonaj kvalifikoj pri demokratio kaj homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#001078", "text": "La ministroj pri eksteraj rilatoj de Eu\u0306ropa Unio volas gvidi la kongan registaron\nel la h\u0302aosa situacio, en kiun la lando profundig\u0302is la lastajn monatojn. Tio postulas\nrapidan efektivigon de la interkonsento de la 31a de decembro 2016, kies fokuso estas\nla respekto al la respublika konstitucio."}, {"text_idx": "#001079", "text": "Eu\u0306ropa Unio malakceptas iujn ajn falsajn pretekstojn por bloki la interkonsenton.\nLau\u0306 EU la morto de E\u0301tienne Tshisekedi, la mortinta kontrau\u0306ulo de la nuna konga prezidanto\nKabila, kaj la sekureca situacio ne povas pravigi prokraston au\u0306 bremsadon de la procezo\ncelanta konduki al la demokratiigo en la s\u0302tata pinto."}, {"text_idx": "#001080", "text": "La agoj de la kongaj au\u0306toritatoj estas pridemandataj ne nur en politiko. La lando\nhavas tre malbonan reputacion rilate respekton de homaj rajtoj. Necesas memorigi ankau\u0306,\nke la lastan decembron, Eu\u0306ropa Unio jam ekagis kontrau\u0306 sep altrangaj kongaj oficiroj\npro ilia implikig\u0302o en la protestoj de la 19a kaj 20a de septembro 2016 en Kins\u0302aso.\nSe la politika blokig\u0302o kaj perfortoj persistos, novaj sankcioj povos esti aplikitaj"}, {"text_idx": "#001081", "text": "Malgrau\u0306 la minacoj kaj internaciaj sankcioj DRK dau\u0306re kondutas same. Kongo malakceptas\nkaj ignoras minacojn kaj sankciojn kvazau\u0306 anaso forskuanta akvon de siaj plumoj."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Supozeble la internacia komunumo devas s\u0302ang\u0302i sian strategion kaj trovi ion alian ol\nminacoj kaj sankcioj, kiuj havas nenian efikon sur la reg\u0302imon en Kins\u0302aso."}, {"text_idx": "#001083", "text": "Kial Le Pen povas venki? (2)"}, {"text_idx": "#001084", "text": "En antau\u0306aj artikoloj (MONATO 2017/01, p. 8 kaj 2017/04, p. 5) mi proponis hipotezon por klarigi fres\u0302ajn neatenditajn\npolitikajn fenomenojn: la sukceson de Trump kaj la eblan venkon de Le Pen en venonta\nbalotado. En la franca okazo, temas pri kunteksto dominata de tradiciaj konservemaj\npartioj, kie la ne-ekzisto de progresema kaj transforma kandidato lasas al la voc\u0302donantoj\nnur unu manieron por (teorie) atingi signifan socian s\u0302ang\u0302on, nome elekti la c\u0302iam pli"}, {"text_idx": "#001085", "text": "Nun mi celas substreki kialon por tiu ne-ekzisto: la (eternaj) malfacilaj\u0302oj ene de\nla maldekstro por konstrui unuigitan politikan kandidat-liston. Fakte, lau\u0306 multaj\nenketoj, la sumo de la procento atingota de Hamon (12-14 %) kaj tiu de Me\u0301lenchon (12-14\n%) \u2013 t.e. la kandidatoj de la du plej gravaj maldekstremaj partioj \u2013 povas konkuri kaj kun la procento atingota de la konservemulo Fillon (19-21 %), kaj\ntiu de la ion-novan-s\u0302ajniganta Macron (24-25 %), kaj kun tiu de la ekstremdekstruloj\n(25-27 %). Tamen, estas tiuj lastaj tri, kiuj havos la s\u0302ancon elektig\u0302i kiel la nova"}, {"text_idx": "#001088", "text": "Tiun punkton elstarigis je la fino de februaro tri amaskomunikiloj: la j\u0302urnalo\nMediapart kaj la trimonata revuo\nRegard. Ili c\u0302iuj petis la du politikistojn kun transforma diskurso partopreni en publika\ndebato por klarigi g\u0302uste tion: kial iliaj legantoj ne havos realan elekton en la venonta\nvoc\u0302donado. Lau\u0306 mia scio, neniu el la du kandidatoj akceptis la proponon pridiskuti"}, {"text_idx": "#001090", "text": "Atento al la senhelpa grandag\u0302ulo"}, {"text_idx": "#001092", "text": "Kuracistino laborinta en tiaj hospitaloj bone konas la etoson kaj estante unu el tiuj\nmi volas rakonti mian sperton."}, {"text_idx": "#001093", "text": "Ne longe post kiam mi komencis labori en tiu fako, flegistino sciigis min pri maljuna\npaciento delonge log\u0302anta tie kaj s\u0302i petis min viziti lin. Ne gravan malsanon li havis\nkaj tute ne bezonis log\u0302i tie. Tamen liaj gefiloj ne volis prizorgi lin en sia hejmo\nkaj sendis lin al la hospitalo por zorgado fare de dungito."}, {"text_idx": "#001095", "text": "Atento al la psiko, doloro for!"}, {"text_idx": "#001096", "text": "Post detala ekzameno, mi diris al la malsanulo: \u201eSinjoro, medikamenton ni ne prenu nun. Ni iom observu, c\u0302u bone?\u201d Kiam mi revizitis lin la ventro jam ne doloris."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Tiam mi studis la aferon kaj trovis, ke liaj gefiloj preskau\u0306 ne vizitis lin. Neniam\nliaj aliaj parencoj venis. La dungito tre malofte parolis kun li. Ec\u0302 c\u0302e la mang\u0302otablo\nili ne babilis. La zorganto c\u0302iam legis romanon, gazeton au\u0306 alian libron kaj la maljunulo\nc\u0302iam kus\u0302is sur la lito. Kvankam li bone posedis la kapablon piediri neniu instigis\nau\u0306 akompanis lin iom promeni. Nur tiam, kiam li iris al necesejo, oni povis konstati,\nke li ja kapablas pas\u0302i."}, {"text_idx": "#001099", "text": "Pro enhospitaligo de mia patro mi tuj veturis al mia naskig\u0302urbo kaj dum la flegado\nen la hospitalo mi renkontis du konatojn, kies parencoj de kelkaj jaroj jam estis\ntie: unu estis pli ol 80-jara kaj la alia ag\u0302is c\u0302irkau\u0306 70 jarojn. La du konatoj rakontis\nal mi similajn aferojn: post kelkaj jaroj log\u0302antaj tie, la malsanuloj farig\u0302is pli\nkaj pli malparolemaj kaj poste ec\u0302 ne volis malfermi la okulojn."}, {"text_idx": "#001100", "text": "Mi trovis, ke al la du malsanuloj same mankis la necesa kontaktado kun la ekstera\nmondo. Mi trovis ankau\u0306, ke ofte tiujn maljunulojn, kiuj longatempe log\u0302as en hospitalo,\nkomence oni kurag\u0302igas kaj konsolas, sed iom post iom oni zorgas c\u0302efe nur pri la mang\u0302aj\u0302o.\nLa akompanantoj malofte parolas kun la malsana parenco. Iuj ec\u0302 monate ne vizitas la\nmalsanulon \u2013 ec\u0302 se tiu estas unu el la gepatroj \u2013 kaj lasas la zorgadon al dungito."}, {"text_idx": "#001101", "text": "La vivkvalito de la tri supre menciitaj maljunaj pacientoj estas tre malalta. Ili\nvivas s\u0302ajne nur en sia mondo, katenitaj en c\u0302ambro, sur lito. En malgrandaj hospitaloj\ntiaj aferoj estas ne tre malmultaj, ankau\u0306 por maljunulo log\u0302anta en sia hejmo, kiu\nperdis la edzon au\u0306 edzinon kaj ne vivas kun siaj parencoj. Se la maljunulo estas malsociema\nkaj mankas hobio, li au\u0306 s\u0302i vivas en soleco kaj la psiko facile malsanig\u0302as."}, {"text_idx": "#001102", "text": "Kiel solvi la problemon? Hospitalo nun ne zorgas pri tio. La parencoj plejparte ne\npovas au\u0306 ne volas agi. Je la dungitaj homoj ni nuntempe ankau\u0306 ne kalkulas. En C\u0302inio\nla ordinaraj dungitaj flegistoj ne bone faras la taskon."}, {"text_idx": "#001105", "text": "La 16an de marto Lorenzo Vendruscolo [lorenco vendru\u0301skolo], juna studento c\u0302e la universitato\nde Padovo, estis trovita senviva en kurbig\u0302o de la rivero Adda."}, {"text_idx": "#001107", "text": "La malaperon de la 24-jarulo, kiu kreskis en la nord-orienta regiono Friulo, sciigis\nla familio de Lorenzo unu monaton antau\u0306e, post la konstato de kelktaga, nekutima kaj"}, {"text_idx": "#001108", "text": "Retrovo kaj identigo de la korpo"}, {"text_idx": "#001109", "text": "La familianoj ne perdis sian esperon g\u0302is atingis ilin la novaj\u0302o pri la makabra malkovro.\nLoka fis\u0302kaptisto kaj aliaj du personoj preskau\u0306 samtempe rimarkis kadavron flosantan\nkaj tuj interligis tiun fakton kun la malapero de juna viro en la areo, al kio la\nj\u0302urnaloj donis multe da spaco en la lastaj semajnoj."}, {"text_idx": "#001110", "text": "La oficiala identigo, ne facila pro la jam progresinta putrado, eblis pro personaj\ndokumentoj trovitaj en liaj pos\u0302oj."}, {"text_idx": "#001111", "text": "Lia patro, la 55-jara Fabio Vendruscolo, estas tre konata kaj s\u0302atata fakulo pri klasika\nfilologio kaj pragreka paleografio, kaj vicrektoro de la universitato de Udine. La"}, {"text_idx": "#001112", "text": "Lorenzo, kiu jam de jarkvino studis kaj tre baldau\u0306 magistrig\u0302us pri tiel nomataj sciencoj\nde la materio en Padovo, kie li vivis sola, postlasas du pli junajn gefratojn (Sebastiano\nkaj Margherita), samkiel multe da parencoj kaj amikoj. Al ili oni devos nun, surbaze\nde zorgaj ekzamenoj kaj analizoj, provi doni kredindan klarigon, c\u0302u temis pri perforta"}, {"text_idx": "#001113", "text": "Unika altaro havas 500 jarojn"}, {"text_idx": "#001114", "text": "Levoc\u030ca [levoc\u0302a] estas malgranda urbeto situanta en la oriento de la slovaka regiono\nSpis\u030c [spis\u0302] (c\u0302irkau\u0306 370 km norde de la c\u0302efurbo Bratislavo). G\u0302i estis fondita antau\u0306\nc\u0302irkau\u0306 850 jaroj kaj danke al la ric\u0302a pasinteco g\u0302i estas hodiau\u0306 unu el la kulturhistoriaj"}, {"text_idx": "#001115", "text": "Unu el la plej signifaj konstruaj\u0302oj en c\u0302i tiu mezepoka reg\u0302urbo estas la plej alta\nligna gotika altaro en la mondo (18,62 m alta kaj 6,20 m larg\u0302a), farita el tilia ligno\nen 1517, kiu trovig\u0302as en la Preg\u0302ejo de Sankta Jakobo (slovake\nChra\u0301m sv. Jakuba). G\u0302i estas verko de la slovaka lignogravuristo kaj skulptisto, Majstro Pavol el Levoc\u030ca."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Okaze de la 500a datreveno de la ekesto de tiu unika altaro, la nacia banko de Slovakio\nemisiis jubilean arg\u0302entan dudek-eu\u0306ran moneron en la limigita kvanto de 9100 ekzempleroj,\nkiu montras unuflanke la historiajn konstruaj\u0302ojn de la reg\u0302urbo kaj aliflanke la altaron\nde Majstro Pavol el Levoc\u030ca."}, {"text_idx": "#001117", "text": "Ankau\u0306 la slovaka pos\u0302to eldonos pos\u0302tmarkon kun pentraj\u0302o de la altaro. La pos\u0302tmarkon,\nkun nominala valoro de 2,60 eu\u0306roj kaj en formato 54,4 x 44,4 mm, kreis la pentristo"}, {"text_idx": "#001118", "text": "Duspeca kvalito de nutraj\u0302oj estis la c\u0302eftemo de eksterordinara pintkunveno de la Vis\u0302egrada\nGrupo (V4), kiu okazis komence de marto en la pola c\u0302efurbo Varsovio pro iniciato de\nla slovaka c\u0302efministro, Robert Fico."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Por la membros\u0302tatoj de V4 estas neakcepteble, ke en Eu\u0306ropa Unio (EU) estas vendataj\n\u2013 sub la sama marko kaj en la sama pak-kovraj\u0302o \u2013 nutraj\u0302oj de nesamaj kvalitoj, precipe sur la teritorio de membros\u0302tatoj de V4 (C\u0302eh\u0302io,\nHungario, Pollando kaj Slovakio). Pro tio la c\u0302efministroj de V4 alvokis Eu\u0306ropan Komisionon\nalpreni novan leg\u0302aron, kiu malhelpos trompi konsumantojn. La c\u0302efministroj samtempe\npetas la Komisionon rapide respondi al la alvoko de Eu\u0306ropa Parlamento, kiu jam en\n2013 postulis fini komercan praktikon de duspecaj kvalitoj de nutraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Aliflanke, multnaciaj entreprenoj kaj firmaoj asertas, ke nesama kvalito de nutraj\u0302oj\nestas nur rezulto de \u201emalsamaj regionaj gustoj\u201d de konsumantoj en diversaj landoj. Tamen apenau\u0306 eblas kredi, ke en la landoj de meza\nkaj orienta Eu\u0306ropo (merkato kun proksimume 55 milionoj da konsumantoj) nutraj\u0302oj enhavantaj\npli da h\u0302emiaj anstatau\u0306aj\u0302oj kaj artefaritaj dolc\u0302igiloj gustas pli bone."}, {"text_idx": "#001121", "text": "La hungara c\u0302efministro Viktor Orba\u0301n [orban] dum gazetara konferenco diris, ke Hungario\npetos garantion de Eu\u0306ropa Komisiono, ke g\u0302i ne estos loko, kie oni vendas nur nutraj\u0302forj\u0302etaj\u0302ojn.\nLa c\u0302eh\u0302a c\u0302efministro komparis la varsovian pintkunvenon al malagrabla vekhorlog\u0302o por\nBruselo. Lau\u0306 la slovaka c\u0302efministro Robert Fico, duspeca kvalito de nutraj\u0302oj estas\npolitika problemo, kiun EU devas senprokraste solvi. La tri c\u0302efministrojn apogis ankau\u0306\nla pola c\u0302efministrino Beata Szyd\u0142o [s\u0302idu\u0306o], kiu severe kondamnis nuntempajn malhonestajn"}, {"text_idx": "#001122", "text": "Fine, estis interkonsentite, ke la membros\u0302tatoj de V4 kreos komunan laborgrupon de\nfakuloj, kiuj kontrolados la kvaliton de vendataj nutraj\u0302oj de multnaciaj entreprenoj.\nLa pintkunveno de c\u0302efministroj de V4 sendis klaran signalon al Bruselo, ke unueca\ninterna merkato de EU devas havi samajn nutraj\u0302ojn por c\u0302iuj konsumantoj."}, {"text_idx": "#001123", "text": "La Unuig\u0302inta Reg\u0302lando estas la nomo de la lando, kiu enhavas Anglion, Kimrion, Skotlandon\nkaj Nord-Irlandon. La unuig\u0302o de tiuj landoj okazis antau\u0306 centoj da jaroj. Tamen, nun\nmultaj ne sentas, ke la lando estas vere \u201eunuig\u0302inta\u201d."}, {"text_idx": "#001124", "text": "Memkompreneble, la plej klara signo de c\u0302i tiu malunueco estas la briteliro (Brexit). La pasintan jaron, iomete pli ol duono de la voc\u0302donintoj elektis eliron de Britio\nel Eu\u0306ropa Unio. La alia duono de la popolo ne povis kompreni c\u0302i tiun elekton. Eble\nc\u0302i tiu referendumo estis la fuzeo, kiu komencis la malunuigadon, sed mi opinias, ke\nla kau\u0306zo estas pli profunda. Tial mi volas verki ne pri la briteliro mem, kaj certe\nne pri g\u0302iaj g\u0302eneralaj ekonomiaj kaj politikaj rezultoj. Mi volas trakti la kau\u0306zojn\nkaj la rezultojn de la briteliro, kiuj rilatas al la homaj interrilatoj en Britio,\nkaj pri tio, kiel ili efikas al la \u201eanimo\u201d de Britio."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Nun oni povas vidi, aparte en Interreto, klaran malamon inter britoj. Britoj skribas\nkaj parolas kontrau\u0306 aliaj britoj, kvazau\u0306 ili batalus ian kulturan militon. \u201eVi ne komprenas ...\u201d estas la plej ofta komenco de frazo. La s\u0302ajnaj kialoj por la manko de kompreno estas\nmalsamaj depende de la sento, kiun la parolanto deziras atribui al la au\u0306skultanto.\nEkzemple, \u201eVi ne komprenas, c\u0302ar vi estas ric\u0302ulo\u201d au\u0306 \u201eVi ne komprenas, c\u0302ar vi ne estas sufic\u0302e instruita\u201d. Tamen ofte la vortoj estas multe malpli g\u0302entilaj."}, {"text_idx": "#001127", "text": "Fakte, la referendumo malkovris multajn malkontentojn en Britio: ekzemple, inter junuloj\nkaj maljunuloj, inter Skotlando kaj Anglio, inter ric\u0302uloj kaj malric\u0302uloj, inter urbegoj\nkaj kamparo. Antau\u0306e tiuj problemoj ne s\u0302ajnis gravaj, sed nun c\u0302iu politika demando\nbaldau\u0306 ig\u0302as batalo, en kiu ambau\u0306 flankoj j\u0302etas kalumniojn unu al la alia. Certe, la\nfama brita g\u0302entileco ne plu ekzistas pri politikaj aferoj!"}, {"text_idx": "#001129", "text": "Irlando kaj Britio: c\u0302u baldau\u0306 katastrofo?"}, {"text_idx": "#001130", "text": "La 3an de marto okazis lokaj elektoj en Nord-Irlando, kies rezultoj estis tute surprizaj\npor c\u0302iuj kaj profunde konsternaj por Demokrata Uniista Partio (DUP), kiu g\u0302is tiam"}, {"text_idx": "#001134", "text": "Pluraj kialoj kontribuis al la politikaj s\u0302ang\u0302oj. Unue, Nord-Irlando (kiel ankau\u0306 Skotlando)\nklare voc\u0302donis kontrau\u0306 la foriro de Britio el Eu\u0306ropa Unio, dum la Irlanda Respubliko\n(kie ne okazis referendumo) restas membros\u0302tato de EU. Neniu en Nord-Irlando au\u0306 en\nla Respubliko volas restarigon de la antau\u0306a rigida landlimo inter la du teritorioj.\nDue, pro la fiasko pri la ligna brulaj\u0302o la voc\u0302donantoj ne plu fidis la DUP-c\u0302efministrinon."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Post la elektoj oni dubis, c\u0302u eblos formi kontentigan lokan registaron en Nord-Irlando.\nTiuokaze la teritorion regus la brita registaro en Londono, kaj la au\u0306tonomio de Nord-Irlando\nc\u0302esus. C\u0302ar Britio ne plu estos membro de EU, ankau\u0306 Nord-Irlando estos devigita forlasi\nEu\u0306ropan Union, kontrau\u0306 kio voc\u0302donis la plimulto de la nord-irlandanoj. C\u0302ar ankau\u0306 Skotlando\nvoc\u0302donis per granda majoritato kontrau\u0306 la tiel nomata briteliro, la majoritata SNP\n(Skota Nacia Partio) intencas provi okazigi novan referendumon pri sendependeco de"}, {"text_idx": "#001136", "text": "Intertempe, en Anglio estas kvazau\u0306 h\u0302aosa situacio, en kiu parto de la regantaj konservativuloj\napogas eliron, dum parto kontrau\u0306staras, kaj la opozicia laborista partio estas serioze\ndisigita inter maldekstruloj kaj pli centremaj membroj. Dume, en la Irlanda Respubliko\noni timas eblajn malfavorajn efikojn de la brita eliro pro tio, ke Britio estas la\nc\u0302efa merkato por irlandaj produktoj. Plie, la respubliko deziras konservi facilan\naliron al la nord-irlanda merkato."}, {"text_idx": "#001137", "text": "Sekve, Irlando kaj Britio trovig\u0302as en situacio, kiu ankorau\u0306 ne estas tute katastrofa,\nsed estas tre malcerta kaj iom timiga por c\u0302iuj en tiu okcident-eu\u0306ropa insularo."}, {"text_idx": "#001139", "text": "En Sicilio, meze de marto, preskau\u0306 apokalipsa sceno atendis dek \u2013 lau\u0306s\u0302ajne ne tre singardajn \u2013 ekskursantojn, kiuj dum kelkaj longaj minutoj certe kredis esti en kinostudio de\nsciencfikcia filmo. Subita eksplodo okazis sur flanko de Etno, tiu impona monto, kiu\nestas unu el la plej dang\u0302eraj kaj aktivaj vulkanoj en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001144", "text": "Faeto, samkiel la tre apuda Celle di San Vito [c\u0302ele di san vito], estigas unikan lingvan\nareon, c\u0302ar la lingvo nuntempe parolata ne estas simple la franca, sed la franca, kiun\noni utiligis antau\u0306 800 jaroj. Pluraj aktivaj asocioj el la regiono klopodas c\u0302iel gardi\nla ekziston de la franc-provenca minoritato. Jam de kelka tempo, cetere, la provinco\nmem antau\u0306vidas la c\u0302eeston de gic\u0302eto pri la konservado de la idiomo, kurag\u0302igante samtempe\nla publikigadon de libroj, stimulante la organizadon de plurspecaj arang\u0302oj kaj invitante\nklerulojn el la tuta mondo."}, {"text_idx": "#001145", "text": "Slovenio, malgranda lando kun nur du milionoj da log\u0302antoj, dau\u0306re restas en la elito"}, {"text_idx": "#001146", "text": "Post kelkjara dominado de Tina Maze en la alpa skiado kaj la pasintjara sukceso de\nla skisaltisto Peter Prevc, c\u0302i tiu vintra sezono premiis novulinon: Ilka S\u030ctuhec."}, {"text_idx": "#001148", "text": "S\u0302i farig\u0302is nova slovena espero jam kiel 16-jara knabino, kiam s\u0302i atingis la mondan"}, {"text_idx": "#001150", "text": "En la monda matc\u0302o, kiu dau\u0306ras dum la tuta vintro, s\u0302i atingis la duan lokon kaj kun\n1325 poentoj s\u0302i estas la plej bona alpa skiistino en la mondo."}, {"text_idx": "#001151", "text": "La alpa skiado havas 5 fakojn kaj s\u0302i ricevis unu premion kiel la plej bona skiistino\nde la sezono en la fako \u201elibera malsuprenglitado\u201d kaj alian pro kombino de du fakoj."}, {"text_idx": "#001156", "text": "Artikolo 3: \u201eC\u0302iu havas la rajton je vivo, libereco kaj persona sekureco\u201d."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Artikolo 5: \u201eNeniu suferu torturon au\u0306 kruelan, nehoman au\u0306 sendignigan traktadon au\u0306 punon\u201d."}, {"text_idx": "#001158", "text": "Artikolo 18: \u201eC\u0302iu havas la rajton je libereco de penso, konscienco kaj religio: tiu c\u0302i rajto inkluzivas\nla ... liberecon manifesti, c\u0302u sola c\u0302u kune kun aliaj, c\u0302u publike c\u0302u private, sian\nreligion au\u0306 kredon per instruado, praktikado, adorado kaj observado\u201d."}, {"text_idx": "#001159", "text": "Ricardo Barros, la brazila ministro pri sano, asertis, ke la brazila malsanularo preferas\nla kubajn medicinajn profesiulojn agantajn kadre de la programo\nMa\u0301s me\u0301dicos (Pliaj kuracistoj) ol siajn kuracistojn. Liaopinie tio okazas pro la sindonemo de"}, {"text_idx": "#001161", "text": "Li aldonis, ke antau\u0306 nelonge la sanau\u0306toritatoj vokis la brazilajn kuracistojn okupi\n1400 postenojn en c\u0302i tiu programo, sed bedau\u0306rinde 600 el la alig\u0302intoj jam rezignis,\nc\u0302ar ili opiniis troa la laboron."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Kubo alig\u0302is al la programo \u2013 kun partopreno de la Amerika Organizaj\u0302o pri Sano \u2013 en la jaro 2013 reage al la peto de la prezidantino Dilma V. Rousseff. 11 400 kubaj\nkuracistoj de tiam laboras en 3356 distriktoj, kaj 40 milionoj da brazilanoj, precipe\nla malric\u0302aj familioj, ricevas la utilojn de tiu agado."}, {"text_idx": "#001165", "text": "La 5an de aprilo 2017, je la 15:43 UTC, sufic\u0302e forta tertremo (4,5 lau\u0306 la skalo de\nRichter) skuis la grekan urbon Patraso (novgreke: \u201ePatra\u201d), provokante timon, maltrankvilon kaj en kelkaj okazoj veran panikon tra la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#001166", "text": "La intenso de la tertremo ne estis tre alta kompare kun aliaj tertremoj, kiuj okazis\nen Grekio ec\u0302 en la lastaj monatoj. Tamen c\u0302i-foje la epicentro estis treege proksime\nde la c\u0302emara peloponeza urbo (kun 164 000 log\u0302antoj la tria municipo de la lando lau\u0306\ngrandeco) kaj la sismo ne estis aparte profunda (nur 14 kilometrojn). Tio igis multajn\nhomojn senti tre bone la tertremon kaj kompreneble ektimi, kvankam temas pri sisma\nareo, kiu teorie devus esti alkutimig\u0302inta al tiaj okazaj\u0302oj. Sed s\u0302ajnas, ke la percepto\nde la tertremo en tiu printempa posttagmezo tute ne estis egala c\u0302iuloke."}, {"text_idx": "#001167", "text": "La efikoj de la sismo estis fakte priskribitaj tre malsammaniere de kvartalo al kvartalo,\nec\u0302 de domo al domo, kaj estas interese klopodi kompari la diversajn spertojn de la\nlog\u0302antoj. \u201eMi estis en mia laboratorio, kiam mi subite au\u0306dis la fenestrojn kaj la vitraj\u0302ojn tremi.\nTuj poste tre forta vertikala bato abrupte frapis la teron. La ondo estis ege forta,\nsed bons\u0302ance tre mallonga. Iel ajn, duafoje mi tiom timis en mia vivo pro okazanta\ntertremo. Multaj homoj cetere eliris el siaj universitataj oficejoj, sed preskau\u0306 c\u0302iuj\ns\u0302ajnis al mi kvietaj\u201d, sciigis iu el Patraso al la retejo"}, {"text_idx": "#001169", "text": "Iel ajn, ec\u0302 timo pri aldona, eble detrua, tertremo konstateblas en ies komento: \u201eTemas pri unu el la plej malbonaj tertremoj, kiujn mi sentis en mia vivo. Tre brua,\ntre forta, kun nekredebla rultondro ... Kaj kiu scias, kio nin atendas nun?\u201d. \u201eLa epicentro estis certe ene de la urbo Patraso, c\u0302ar la vertikala ondo estis tiu unue\nsentebla\u201d estis la faka komento de alia uzanto. Ec\u0302 duoblan tertremon aliulo kredis senti: \u201eJes, g\u0302i donis al mi la impreson, ke temas pri du disaj samtempaj skuoj\u201d. Iom polemika komento pri la fidindeco de la retejo de EMSC estis la jena: \u201eJa riparu vian aparataron. Pli forta ol 5,0 sendube la skuego estis. En Patraso ni\nvivas: ni ja scias pri tertremoj, ni ne hierau\u0306 naskig\u0302is\u201d. \u201eG\u0302i dau\u0306ris g\u0302uste 15 sekundojn\u201d, asertis precizema persono el la apuda vilag\u0302o Anemomylos. Respondo aliula: \u201eBons\u0302ance. Se g\u0302i dau\u0306rintus pli, certe falintus la studenta gastejo, kie mi trovig\u0302is.\nFelic\u0302e estas neniuj videblaj damag\u0302oj\u201d. La tertremaj ondoj parte alvenis ankau\u0306 al foraj regionoj de Grekio, sed s\u0302ajne ege\npli milde. Ekzemple, el la c\u0302efurbo Ateno, ulo probable futbal-s\u0302atanta skribas: \u201eSe c\u0302i tiu estas tertremo, mi do estas la piedpilkisto Leo Messi\u201d. Oni devus klarigi al li, ke la forto de tertremo dependas de la distanco de la epicentro,\nliaokaze granda. Alia persono konfirmas, ke en Ateno la skuo ne estis timiga: \u201eTre malgranda tremo j\u0302us okazis en Faliro, suda Ateno\u201d. Ne samopinias sakranta persono el la insulo Kreto, kie la homoj perceptis lau\u0306dire"}, {"text_idx": "#001170", "text": "En 1957 estis subskribitaj la Traktatoj de Romo, kio estis la unua grava pas\u0302o en la\nkreado de Eu\u0306ropa Unio. Ekde tiam pasis ses jardekoj kaj la datreveno kompreneble ne\npovis pasi senrimarke: la eu\u0306ropa scienca komunumo oportune solenis la 60-jarig\u0302on de\ntiuj interkonsentoj, kaj samtempe oni ekspluatis la okazaj\u0302on por celebri la same notindan\n10-jarig\u0302on de la Eu\u0306ropa Konsilio pri Esplorado (angle:"}, {"text_idx": "#001172", "text": "Multaj legantoj estas poliglotoj kaj kredas koni almenau\u0306 la nomon de miloj da lingvoj\nde nia planedo, sed levu la manon tiu, kiu iam au\u0306dis tiun de la lingvo\ngrammelot, kiu tamen ekzistas kaj gajnigis ec\u0302 Nobel-premion al sia disvolvinto!"}, {"text_idx": "#001178", "text": "Fazeola faruno kaj riza brano blendas la sanon"}, {"text_idx": "#001179", "text": "Fakuloj pri onkologio jam de longa tempo rekomendas kiel rimedon por ne malsanig\u0302i\nregulan mang\u0302adon de fruktoj, folilegomoj, cerealoj kaj gus\u0302oj. C\u0302e la lasta jara kunsido\npri kancero, okazinta en 2017 sub la au\u0306spicioj de Usona Asocio por la Esplorado pri\nKancero, unu plia scienca studo s\u0302ajnas emfaze konfirmi tion."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Esploristoj konkludis, ke la c\u0302iutaga alpreno de 30 gramoj da riz-brano au\u0306 35 gramoj\nda fazeol-faruno rimarkinde modifas la bakterian enhavon ene de la kojlo. Jam post\nkelkaj semajnoj observeblas la kresko de la diverseco de certaj bakterioj, kiuj estas\nrekonataj kiel efika protekta faktoro kontrau\u0306 la ekapero de loka tumoro. Ilia c\u0302eesto\nen la korpo favore s\u0302ang\u0302as la metabolon de la kojlaj c\u0302eloj. Krome, tiuspeca dieto g\u0302enerale\nalportas profitigajn kvantojn de fibroj, fero, zinko kaj vitaminoj B1, B3, B6 kaj"}, {"text_idx": "#001181", "text": "Kompreneble, c\u0302iujn c\u0302i donitaj\u0302ojn oni devas nun konfirmi per kromaj studoj kaj testoj,\nlau\u0306 metodo sekvenda fare de iu ajn serioza sciencisto. Praktika problemo por multaj\nkuracistoj estas tamen konvinki siajn \u2013 ne malofte malinklinajn \u2013 pacientojn engluti c\u0302iutage tiom da riza brano kaj fazeola faruno. Ebla (kaj simpla)\nsolvo? Miksi ilin kun aliaj nutraj\u0302oj ordinare uzataj."}, {"text_idx": "#001182", "text": "Korpa ekzercado favore influas la metabolismon"}, {"text_idx": "#001183", "text": "Modernaj medicinaj esploroj pli kaj pli ofte substrekas la gravecon de la bakterioj,\nkiuj normale vivas en la homa korpo. Precipe en la intesto ili estas esence gravaj\npor onia sano. Depende de la aktiveco kaj varieco de tiu bakteria flau\u0306ro, la homa\nmetabolismo funkcias pli au\u0306 malpli bone. La konsisto de tiuj milionoj da bakterioj\nrilatas al pluraj faktoroj, precipe al la nutromaniero."}, {"text_idx": "#001184", "text": "El irlanda universitato, lau\u0306 informoj publikigitaj en la medicina retejo\n, alvenis la konkludo, ke ankau\u0306 korpa ekzercado forte influas onian bakterian enhavon.\nOni pristudis c\u0302i tion c\u0302e grupo de atletoj. Oni trovis, ke, kvankam la kvanto mem de\nla bakterioj ne multe varias inter la diversaj individuoj, tamen ilia kemia influo\nsur la metabolismon de la atletoj estas vere notinda. Alivorte, la korpaj ekzercoj\nfavore modifas la interagadon inter la bakterioj kaj la homa korpo, kompare kun tio,\nkion oni observas en la okazo de malpli sportemaj personoj."}, {"text_idx": "#001185", "text": "Ne nur koro kaj vaskuloj"}, {"text_idx": "#001186", "text": "G\u0302is nun, oni rilatigis korpajn ekzercojn precipe al la bona funkciado de la kor-vaskula\nsistemo. Nun evidentig\u0302as, ke ili povas esti sanigaj ankau\u0306 el aliaj vidpunktoj."}, {"text_idx": "#001188", "text": "\u201e... c\u0302ar se la usona konstitucio iam fiaskos, ekestos anarkio en la mondo\u201d \u2013 Daniel Webster (1851)"}, {"text_idx": "#001189", "text": "Tiu c\u0302i raporto estas g\u0302isdatigo de mia antau\u0306a c\u0302i-tema artikolo (MONATO, 2009/06, p. 10) koncerne s-ron Obama. Do iuj legantoj eble ekmiros: c\u0302u indas reveni\nal la temo pri prezidanto, kiu jam ig\u0302is eksa."}, {"text_idx": "#001190", "text": "La realo estas, ke la temo ne konkludig\u0302is; la krimo (eble la krimo de la jarcento!)\npludau\u0306ras, restas neagnoskita kaj plu koruptas la tutan registaron de Usono. Tiu c\u0302i\nraporto do aldonas multon novan pri la pasintaj jaroj de la uzurpo: kiel tiu c\u0302i prisilentita\nkrimo malaltigis la civilizitecon g\u0302enerale kaj plu sabotadas la agadon de la prezidanto"}, {"text_idx": "#001191", "text": "Utilas konsideri tiun c\u0302i artikolon kiel pluigon de la artikolo\n1 fare de Diana West (en la angla) dedic\u0302ita al la pure krimaj aspektoj de la \u201erezidanto\u201d de la Blanka Domo en 2008-2016."}, {"text_idx": "#001192", "text": "En tiu artikolo temis pri neatestitaj nomoj de la persono konata kiel Barack au\u0306 Barry,\nObama au\u0306 Soetoro (civitano de Indonezio), au\u0306 Soebarkach (kiel en la pasporto de la\npatrino), au\u0306 Bounel (kiel forpasinta persono naskita en 1890, kies numeron 042-68-4425\nde usona sociala asekuro el la s\u0302tato Konektikuto Obama s\u0302telis)."}, {"text_idx": "#001193", "text": "Ve, aperis tute ne sufic\u0302e da artikoloj kiel tiu de Diana West pri la temo tiel groteska\nNeidentigita Fremda Operaciulo c\u0302e la plej alta s\u0302tatposteno: operaciulo, kiun oni \u201eenplantis\u201d tiel fus\u0302e! Ja la \u201eau\u0306tentika kopio\u201d de lia naskig\u0302-atestilo elmetita je la oficiala retejo de la Blanka Domo en 2011 (samkiel\nlia milit-registrig\u0302o) montrig\u0302is tiom krudaj falsaj\u0302oj\n1,2, ke ec\u0302 lernejano povus pentri ilin pli kohere. La uzurpulo do prezentis ne simple\nsed neeblan pentritan dokumenton! (Ekzemple, en la kampo pri raso de la gepatroj, valida dokumento de 1961\ndevus havi la terminon \u201enegro\u201d, sed ne \u201eafrikano\u201d, uzota jardekojn poste)."}, {"text_idx": "#001195", "text": "La forpasinta s-ino Fuddy estis fidela gardo-hundo por sia mastro. Protektante la\nmastron, s\u0302i ignoris, ke jug\u0302-ordono aperis en la jug\u0302ejo por atesti en la proceso, kie\noni ekzamenis la originon de personaj dokumentoj de Obama. S\u0302i malg\u0302entile forpelis\nel sia havaja oficejo doktorinon Orly Taitz kaj membrojn de la esplor-teamo de s\u0302erifo\nArpaio, kiuj venis por inspekti la arkivajn registraj\u0302ojn pri la naskig\u0302o de Obama.\nVe, s\u0302ia sorto montras, ke s\u0302ia mastro ne s\u0302ajnas esti dankema por s\u0302ia fideleco ... Tamen\nni revenu al la c\u0302efaj faktoroj de tiu c\u0302i groteskaj\u0302o."}, {"text_idx": "#001196", "text": "Escepte de la morto de Fuddy en 2013, la cetero de la faktoj estis bone konata jam\nen 2011 kaj 2012. Ja en februaro de 2012 s\u0302erifo Arpaio partoprenis en du gazetaraj\n3, kie aperis reprezentantoj ec\u0302 de t.n. \u201ealfabetaj\u201d (plej vaste spektataj) televidaj kanaloj. Tie la teamo de la s\u0302erifo demonstris film-prezentaj\u0302on,\nkiu nekontesteble pruvis, ke la rezidanto de la Blanka Domo oficiale prezentis krudan\nfalsaj\u0302on kvazau\u0306 au\u0306tentan dokumenton. Kaj ... Kaj nenio okazis!"}, {"text_idx": "#001197", "text": "Enpensig\u0302u pri tio c\u0302i ankorau\u0306foje. C\u0302u vi povas rememori alian landon en la mondo, kie\ntiel c\u0302i krima informo pri la c\u0302efo de la lando farig\u0302us konata, sed la c\u0302ielo ne falus,\nkaj tiu c\u0302i NIFO ne nur restus en sia posteno, sed estus reelektita duafoje en cinika\nrompo de la Konstitucio kaj leg\u0302o?"}, {"text_idx": "#001199", "text": "\u201eKaj kie estis la amaskomunikiloj? Kie estis la opozicio?\u201d \u2013 povus demandi naiva leganto."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Nu, tiu c\u0302i estis la tiel nomata \u201easignita opozicio\u201d, g\u0302emel-partia trompo, fakte unupartia politika sistemo kaj regado. Tamen ja ekzistis\nankorau\u0306 tiel nomataj \u201etriaj partioj\u201d\n6 \u2013 konataj kiel \u201erompantoj de la ludo kaj forlogantoj de la elektantaro\u201d:\nKonservativa Partio. Ili ja plendas pri Demokrata-Respublikana dupoluso-kratio. C\u0302u ankau\u0306 ili \u2013 la vera opozicio! \u2013 ne rimarkis la Neidentigitan Operaciulon en la elekto-kampanjo?"}, {"text_idx": "#001202", "text": "Jes, ankau\u0306 ili \u201ene rimarkis\u201d. Ec\u0302 pli, ili \u201ene rimarkadis\u201d tion kun profunda indigno kontrau\u0306 c\u0302iuj, kiuj ja rimarkis; kun profunda indigno kontrau\u0306\niu ajn, kiu (rompante \u201ela regulojn de la g\u0302entila societo\u201d) tamen au\u0306dacis mencii al ili, ke ili ne rimarkadis tion. Kiel profunde ili indignis,\nkiam oni forlogis ilin de ilia heroa batalo por la restau\u0306ro de la Konstitucio, montrante\nal ili, ke la Konstitucio estas distirata je pecoj antau\u0306 iliaj propraj okuloj per\nla sola fakto de la NIFO en la Blanka Domo ..."}, {"text_idx": "#001203", "text": "Ni lasu la legantojn mem determini, kie mono nestas por tiu c\u0302i \u201eopozicio\u201d kaj nun iom parolu pri la usona konstitucio."}, {"text_idx": "#001204", "text": "S-ino West priskribis nur pure krimajn cirkonstancojn\n1 de tiu c\u0302i \u201erezidanteco\u201d. Por malkovri ilin necesis iom da peno kaj esplorado fare de d-rino Taitz, s\u0302erifo\nArpaio kaj aliaj. C\u0302u oni atendu tiom da penoj kaj esplorado de fakte unu-partia \u201eParlamento\u201d\n6 de c\u0302i tiu \u201egranda\u201d lando, \u201elumturo de la homaro\u201d? Tamen kio pri almenau\u0306 simpla leg\u0302-obeo: leg\u0302-obeo minimuma, surfaca, nur formala?"}, {"text_idx": "#001205", "text": "Formale la usona konstitucio postulas specialan pli fortan civitanecon por kandidatoj\n5, kiel estis difinite, ekzemple, en la tiutempa enciklopedio \u201eLaw of Nations\u201d de Vattel. Kandidato devas esti naskita c\u0302e gepatroj, kiuj ambau\u0306 estas ordinaraj civitanoj\nde la lando, kaj sur la teritorio de la lando (premise, ke la kandidato neniam s\u0302ang\u0302os"}, {"text_idx": "#001206", "text": "Antau\u0306 2008 neniu iam ajn pridubis tiun c\u0302i difinon bone komprenitan \u2013 ec\u0302 se mals\u0302atatan de iuj: mals\u0302atatan tiom forte, ke ili volis forigi tiun c\u0302i postulon\n(vidu sube). Subite, ekde 2008, ial ig\u0302is kvazau\u0306 \u201emalg\u0302entile\u201d demandi pri la signifo de la koncepto\nhereda civitaneco; ig\u0302is kvazau\u0306 preskribite ne fari tion."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Ne estis tiel kvazau\u0306 la difino de la heredita civitaneco apartenus al iu \u201egriza zono\u201d; tiel, ke la mos\u0302taj senatanoj kaj kongresanoj devus heziti kaj pridubi g\u0302in. Ili certe\nsciis g\u0302in. Ili komprenis g\u0302in tiel bone, ke iuj mals\u0302atis g\u0302in kaj ec\u0302 multfoje provis\nnuligi g\u0302in en 10 diverstempaj leg\u0302-proponoj (kies subtenantoj estis kaj demokratoj"}, {"text_idx": "#001209", "text": "En c\u0302iuj tiuj leg\u0302-proponoj ili volis s\u0302ang\u0302i la postulon pri la\nhereda civitaneco de kandidatoj je iu pli malforta formo de civitaneco (supozeble pli \u201etau\u0306ga\u201d por iu grava \u201eiu\u201d, divenu kiu). Tiutempe c\u0302iuj provoj akcepti la leg\u0302-proponojn fiaskis, tamen vi jam\nscias kio sekvis. Kiam la situacio sur la s\u0302akluda tabulo ig\u0302is malfavora, la Parlamento\nde la \u201elumturo de la homaro\u201d simple forbalais la figurojn for de la s\u0302aktabulo ..."}, {"text_idx": "#001210", "text": "La neglekteco kaj arogeco en promociado de tia okulfrapa fripono estas neimagebla.\nEc\u0302 dum brutalaj diktatoraj reg\u0302imoj, kiel tiu de Stalin au\u0306 en la romano\n1984, oni multe penis \u201eg\u0302isdatigi la pasintecon\u201d, s\u0302ang\u0302ante la registraj\u0302ojn en arkivoj, por ke la realo lau\u0306eble aspektu kohera. Kaj\njen en Usono tio estis prezentita kaj sendemande akceptita dum 8 jaroj!"}, {"text_idx": "#001211", "text": "La 15an de decembro 2016, s\u0302erifo Arpaio partoprenis en la tria gazetara konferenco\nkaj prezentis la finajn malkovrojn pri la naskig\u0302atesto de Obama falsita en 2011, c\u0302i-foje\nspurante ec\u0302 tiun konkretan dokumenton de alia persono, el kiu oni komputile kopiis\npecojn de la bildo. Kaj denove ... okazas nenio. Nenio! Tio c\u0302i per si mem jam manifestas\nla morton de la civiliziteco en Usono \u2013 kaj kompromitas la tutan homan civilizacion g\u0302enerale: la civilizacion kiu levis neniujn\ndemandojn kaj kviete traglutis c\u0302i-tion. Kiel diris prof. Victor Davis Hanson, \u201eSe ne estas leg\u0302o, ne estas civilizacio\u201d."}, {"text_idx": "#001212", "text": "En Usono jam estas nova, lau\u0306leg\u0302a, prezidanto. Trump kondukis sian kampanjon kiel \u201eeksterulo\u201d kaj oponanto de la ekzistanta regantaro. Pro tio li vigligis la restaj\u0302ojn de konservativa\ncivitanaro, kiu ekrevis, ke Trump estos revoluciulo kapabla protekti la landajn interesojn\nkaj redirekti la landon al la ideoj de g\u0302iaj fondintoj, la konstitucio, kaj iama grandeco."}, {"text_idx": "#001214", "text": "La unikeco de la s\u0302anco estis en la fakto de la groteska uzurpo subtenata fare de la\ntotala s\u0302tata aparato kaj sabotanta oficistaro. Ekde la komenco de sia kampanjo en\n2016 Trump povis kaj devus senmaskigi c\u0302iujn aspektojn de la uzurpo kaj c\u0302iujn kulpajn\npri g\u0302i. Tio kau\u0306zus cunamon de indigno, tamen tio estus bena cunamo, kiu purigus \u201ela au\u0306giajn c\u0302evalstalojn\u201d. Tiu cunamo helpus elekti fres\u0302ajn kongresanojn entuziasmajn pri la senmaskigo de\nla uzurpo, kaj g\u0302i helpus detrui kriman \u201epartion\u201d, kiu obstaklis Trump-on ajnokaze. Tiuj c\u0302i ideoj kaj admonoj estis publikigitaj en\n11 al li en 2016, sed ve, li ignoris ilin."}, {"text_idx": "#001215", "text": "Jam komence de la kampanjo Trump rezignis ec\u0302 pri siaj propraj modestaj penoj riveli\nion pri la uzurpulo, kaj poste li definitive kapitulacis. Jes, li iel sukcesis venki\nkonvencie, prisilentante la uzurpon. Li tamen perdis g\u0302uste la unikecon de la momento: la momento\npor pento, forbalao de la totala sabotado kaj riparo de la senprecedenca damag\u0302o al\nla lando fare de la antau\u0306aj registaroj."}, {"text_idx": "#001216", "text": "Kaj nun la krima partio (au\u0306 partioj) kaj la uzurpulo mem c\u0302iuj apude, sabotadas, kaj\nec\u0302 arogas nomi Trump-on \u201eneleg\u0302a\u201d (!), dum Trump silente \u201etraglutas\u201d tion kaj kunlaboras kun la sabotuloj por pluteni tabuon pri la vera neleg\u0302eco de Obama\nkaj ties registaro. Kia farso!"}, {"text_idx": "#001217", "text": "Jen do, dume triumfo de justeco kaj pento de Usono certe ne okazis \u2013 kia kontrasto kun la brava Sud-Koreujo, kiu j\u0302us kapablis senpostenigi kaj akuzi la\ndum s\u0302i estis en la ofico!"}, {"text_idx": "#001218", "text": "Ec\u0302 la modela imperio de malbono, Sovetio, pentis pri stalinismo en 1956 \u2013 kvankam malfrue kaj nur parte, tri jarojn post la morto de la tirano. Usono do estas\nnun dua en la vico post Sovetio por\nmalfrua pento. Restas ankorau\u0306 vidi kiom da tempo pasos g\u0302is Usono sekvos la ekzemplon de Sovetio:"}, {"text_idx": "#001219", "text": " Por usona prezidanto kaj vicprezidanto la usona konstitucio postulas specialan tipon\nde civitaneco, pli striktan ol la ordinara, kiu nomig\u0302as\nNatural born citizenship (hereda civitaneco), t.e. esti naskita al la gepatroj-civitanoj sur usona grundo."}, {"text_idx": "#001220", "text": "Tetrao urogallus) estas fama birdo pro sia ceremonia parig\u0302ado, sed g\u0302ia nombro draste malkreskas en"}, {"text_idx": "#001221", "text": "Lau\u0306 slovakaj ornitologoj nestas c\u0302i-jare nur c\u0302irkau\u0306 660 g\u0302is 880 urogaloj. En 1972 vivis\nen la slovaka teritorio 3697 tiaj birdoj, sed jam en 2000 nur 1612."}, {"text_idx": "#001222", "text": "La fakuloj avertis pri la situacio, c\u0302ar baldau\u0306 tiu birdo malaperos en Slovakio kaj\nen multaj aliaj eu\u0306ropaj landoj. La kialoj de la granda malmultig\u0302o de urogaloj estas\ngrandarea arbofaligado, arbo- kaj klimato-s\u0302ang\u0302ig\u0302o, konstruado de novaj s\u0302oseoj tra\narbaroj, homa c\u0302eesto kaj neregebla turismo, s\u0302telc\u0302asado kaj kreskanta nombro de naturaj"}, {"text_idx": "#001223", "text": "\u201eEn februara vendreda nokto mi pretigis malgrandan pakaj\u0302on kaj prenis buson por iri\nal Multano, c\u0302ar mi sentis enuon pro la unutona c\u0302efurba pejzag\u0302o. Tiu urbo trovig\u0302as\nen la provinco Suda Pang\u0302abio kaj malproksimas 421 kilometrojn lau\u0306 la rekta linio.\nLa au\u0306tomobila veturado dau\u0306ras 8 horojn.\u201d"}, {"text_idx": "#001227", "text": "Suda Pang\u0302abio havas fekundan grundon kaj g\u0302i estas bone konata pro la mango kaj la\nsukera panico. Eblas ofte vidi virojn, kiuj transportas ilin per kamiono, kales\u0302o au\u0306\nbovc\u0302aro. Plenag\u0302uloj kaj infanoj kutime mang\u0302as sukeran panicon kaj krudan sukeron,\ngur en la urdua lingvo.\nGur estas flavkolora, malmola kaj populara dolc\u0302aj\u0302o en landoj de suda Azio kiel Barato\nkaj Pakistano. Oni faras ankau\u0306 teon, solvante g\u0302in."}, {"text_idx": "#001228", "text": "gur al \u201emodernaj\u201d dolc\u0302aj\u0302oj kiel c\u0302okolado au\u0306 kuko, c\u0302ar la panico estas tute natura, sen artefarita aromaj\u0302o,\nkaj g\u0302i estas tradicia mang\u0302aj\u0302o. La infanoj iras al la\ngur-fabriketo kun bastonoj, kaj ili petas plenag\u0302ulojn trempi la bastonojn en la sukeran\nsiropon. Ofte videblas malgrandaj infanoj leki dolc\u0302ajn bastonojn dum piedirado. Tio\nja estas paca sceno for de la brua urba vivo."}, {"text_idx": "#001229", "text": "gur-fabriketoj estas sentegmentaj lokoj, kie viroj dum longa tempo boligas la siropon\ng\u0302is la akvo forvaporig\u0302as. La rezultintan paston el sukera panico ili poste metas en\nblokon por malmoligi g\u0302in, kaj poste oni dividas g\u0302in en malgrandajn pecojn."}, {"text_idx": "#001230", "text": "La felic\u0302o kaj la nuntempo"}, {"text_idx": "#001236", "text": "En la pasintece sekura kaj trankvila itala vilag\u0302o Arcade [arkade], en la provinco\nTrevizo, rimarkinde oblig\u0302is, en la lastaj jaroj, la okazoj de s\u0302teloj kaj raboj. Tial\nla loka urbestro, Domenico Presti [dome\u0301niko pre\u0301sti], apartenanta al la ekstremdekstra\nLega Nord, decidis instaligi tridekon da televidaj kameraoj en la tuta municipa teritorio.\nIli estas akompanataj de la klara indikilo\nKomunumo video-gardata. La fakto diskutigis, sed ec\u0302 pli da skandalo provokis la elekto tradukigi la panelojn\nne nur en la kutimajn anglan kaj francan, sed ankau\u0306 rumanen, albanen kaj araben."}, {"text_idx": "#001238", "text": "\u201eLa celo de mia agado estas simple informi, ke la loko estas kontrolata de televidaj\nkameraoj kaj ke neniu devas s\u0302teli c\u0302i tie, c\u0302ar la aparato povas filmi kaj la krimulojn\nkaj la veturilojn, kiujn ili uzas\u201d, li konkludis, rifuzante la akuzon esti ksenofobo. La iniciato tamen memorigas tiun\nde Joe Formaggio [g\u0302o formag\u0302o], urbestro de la komunumo Albettone, en la sama regiono\nVeneto, kiu fotigis sin dum li plantis en la lokaj bedoj apartan panelon pri \u201eparkado malpermesita\u201d, ironie direktitan al ciganoj. \u201eC\u0302i tiu estas la donaco, kiun nia municipo volas fari hodiau\u0306 al tiuj personoj\u201d, deklaris Formaggio, elektante ne hazarde la internacian tagon dedic\u0302itan al la nomada"}, {"text_idx": "#001239", "text": "Usono unue kaj libera komerco"}, {"text_idx": "#001241", "text": "TPP estis, teorie, krei grandegan zonon, kie entreprenoj libere kaj justece konkuradu\ntiel, ke la ekonomia kresko kaj bonstato de tiu zono rapide antau\u0306eniru. La sumo de\nMEP (malneta enlanda produkto) en la zono kovras preskau\u0306 40 % de la tuto en la mondo,\nsed C\u0302inio kaj Koreio ne partoprenis."}, {"text_idx": "#001244", "text": "Nu, c\u0302u tiuj oponantoj de TPP g\u0302oju pri la elig\u0302o (efektiva detruo de la interkonsenta\nkadro mem) de Usono? Tute ne! Male, anstatau\u0306 multflanka traktado, Usono preferos duflankan\ntraktadon, kaj eventuale altrudos siajn nepravigeblajn postulojn. Eble la unua batalkampo"}, {"text_idx": "#001245", "text": "Jam dum la elekta kampanjo, Trump kritikis Japanion, dirante: \u201eEstas maljuste, ke usonanoj ac\u0302etas japanajn au\u0306tojn, sed usonaj au\u0306toj ne vendig\u0302as en\nJapanio.\u201d Fakte, usonaj au\u0306toj ne vendig\u0302is, kaj pasintjare\nFord Motor Company rezignis vendadon de siaj au\u0306toj, kaj eliris el la japana merkato. C\u0302u ekzistas barilo\nkontrau\u0306 usonaj au\u0306 alilandaj au\u0306toj? Verdire, la japana dogantarifo por au\u0306toj estas\nnulo, dum la usona tarifo por japanaj au\u0306toj estas 2,5 %. En ambau\u0306 landoj konsumantoj\nlibere elektas kaj ac\u0302etas au\u0306tojn lau\u0306 iliaj kvalito kaj prezo. Japanoj, se eblus, s\u0302atus\nac\u0302eti germanajn au\u0306tojn, rigardante ilin kiel bonkvalitajn kaj kiel simbolon de socia"}, {"text_idx": "#001247", "text": "Ekzemple, reguloj pri agrokemiaj\u0302oj, pesticidoj, nutraj\u0302aj aldonaj\u0302oj kaj genetike modifitaj\norganismoj estos atakitaj de tiuj transnaciaj kemiaj kaj farmaciaj firmaoj. La potencaj\npremgrupoj celos la japanan publikan sanasekuron kun intenco entrudig\u0302i en la programon.\nAnkau\u0306 arang\u0302oj kaj programoj pri patentoj, au\u0306toraj rajtoj, medicino, laborkondic\u0302oj,"}, {"text_idx": "#001248", "text": "La plej grava problemo, tamen, estas la mekanismo por finarang\u0302i disputojn inter privataj\nInvestor-state dispute settlement). Lau\u0306 tiu mekanismo, investantoj povas persekuti s\u0302tatojn por monkompenso pro tio,\nke tiuj s\u0302tataj leg\u0302oj, reguloj au\u0306 politikoj limigas iliajn liberajn agadojn kaj antau\u0306vidatajn\nprofitojn. Proceduroj okazas per arbitracio anstatau\u0306 kortumo. Spertoj de\nNALKA kaj aliaj similaj interkonsentoj montras, ke en multaj kazoj transnaciaj (c\u0302efe usonaj)"}, {"text_idx": "#001250", "text": "Multaj homoj scivolas, c\u0302u ili iuloke havas sekretan dunaskiton, kies ekziston la gepatroj\nc\u0302iam kas\u0302is pro diversaj kialoj. Lastatempe s\u0302ajnas, ke la tero mem povas havi unu au\u0306\nplure da g\u0302emeloj en neforaj regionoj de la kosmo."}, {"text_idx": "#001251", "text": "Post la anonco, farita de eu\u0306ropaj fakuloj fine de februaro 2017, pri la trovo de sep\nplanedoj similaj al la tero (situantaj c\u0302irkau\u0306 la stelo Trappist-1) usonaj astronomoj\nja malkovris kroman planedon similan al la nia. Ties distanco de la tero? \u201eApenau\u0306\u201d 39 lumjaroj."}, {"text_idx": "#001252", "text": "G\u0302i estas bone rekonebla kaj orbitas apud stelo el la konstelacio\nBaleno: oni opinias, ke g\u0302i potenciale kapablas gastigi iajn vivformojn. La radiuso de la\ntera g\u0302emelo estas 1,4-obla de tiu de nia globo, dum g\u0302ia maso estas 6-foje pli granda.\nG\u0302i estas plena de montoj, samkiel la tero, kaj vers\u0302ajne havas ec\u0302 atmosferon. C\u0302u tio\nsufic\u0302as por ebligi vivon tian, kia ni konceptas g\u0302in? \u201eAl idoj jug\u0302' malfacila\u201d!"}, {"text_idx": "#001253", "text": "Vigicor, asocio luktanta kontrau\u0306 koruptado"}, {"text_idx": "#001254", "text": "Koruptado estas tutmonda plago. En multaj landoj, ekzemploj de koruptado abundas je\nmultaj niveloj. Tamen pli kaj pli da civitanoj opinias, ke koruptado ne estas neevitebla.\nEn multaj lokoj tra la mondo \u2013 ekzemple en Ukrainio, Grekio, Hispanio, Portugalio, Meksiko, arabaj landoj, Barato\nkaj C\u0302inio \u2013 multaj reagas kontrau\u0306 koruptado. La movado organizig\u0302as kaj mondskale kaj loke, en"}, {"text_idx": "#001255", "text": "Vigicor [vij\u0302iko\u0301r] estas asocio, kiu celas disvolvi la lukton kontrau\u0306 koruptado, atencoj kontrau\u0306\nhonesteco kaj frau\u0306do per c\u0302iuj leg\u0302aj rimedoj inkluzive preventadon kaj juran persekutadon.\nLa asocio zorgas pri c\u0302iuj aspektoj de la lukto kontrau\u0306 koruptado pere de kvar polusoj:\njura, instrua, rega de registaroj kaj komunika."}, {"text_idx": "#001256", "text": "La lasta simpozio de la asocio okazis la 24an de septembro 2016. La simpozio ebligis\nplurfakan debatadon inter universitatanoj kaj praktikantoj el la tuta mondo pri la\nefiko de koruptado sur la ekonomian vivon. La dua parto de la tago enhavis atestadon\nde entreprenuloj, kiuj enkondukis en siaj organizaj\u0302oj rimedojn por preventi korupton.\nLa tuta simpozio estis malfermita al la publiko."}, {"text_idx": "#001257", "text": "La prelegantoj unue konstatis la malrapidecon de la internaciaj procezoj celantaj\nluktadon kontrau\u0306 korupto. La konvencio de\nOEKE (Organizaj\u0302o por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo) pri la lukto kontrau\u0306 koruptado,\nkiu ekvalidis la 29an de septembro 2000, estis rezulto de 20 jaroj da intertraktadoj.\nBedau\u0306rinde, la efiko de tiu interkonsento estas limigita al la s\u0302tatoj, kiuj membras"}, {"text_idx": "#001259", "text": "Krome, oni konstatis, ke temoj rilataj al kontrau\u0306korupta lukto estas precipa zorgo\nde la privata sektoro. Tial disvolvig\u0302as internaj programoj por efike lukti en la entreprenoj\nkontrau\u0306 korupto kiel socia plago. Cetere, interkonsento pri etikaj normoj estas efektivigita\nfare de entreprenoj por forigi koruptajn uzojn de riskemaj merkatoj."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Pliaj informoj disponeblas (france) c\u0302e la retejo"}, {"text_idx": "#001261", "text": "La plej konata baroka monumento en Vilnius"}, {"text_idx": "#001262", "text": "La katolika Preg\u0302ejo de la Sanktaj Apostoloj Petro kaj Pau\u0306lo en la litova c\u0302efurbo Vilnius\nokupas la unuan lokon en la listo de la 16 plej vidindaj preg\u0302ejoj en la mondo, kiun\n. Kial g\u0302i meritas tiun atenton?"}, {"text_idx": "#001263", "text": "Monsinjoro Edvardas Rydzikas, pastro de la preg\u0302ejo, diris: \u201eTuristoj, kiuj venas al Vilnius, ne preterlasas viziti nian preg\u0302ejon. G\u0302i estas unu\nel la plej vizitataj objektoj en la urbo. Multaj televidkompanioj elsendis raportojn\npri la preg\u0302ejo. Atenton de vizitantoj altiras precipe du mil modlaj\u0302oj, la trezora\nkofro de la Granda Litova Duklando, boatforma lustro, timbaloj \u2013 trofeoj de militiroj.\u201d"}, {"text_idx": "#001264", "text": "La preg\u0302ejo estas la plej konata baroka monumento en Vilnius. G\u0302ia interna dekoracio\nestas unika en la tuta Eu\u0306ropo. La abundo de modlaj\u0302oj prezentas bibliajn, mitajn kaj\nalegoriajn figurojn, famulojn de diversaj popoloj kaj tavoloj, fantastajn demonajn\nestaj\u0302ojn, c\u0302ielkorpojn, bestojn, kreskaj\u0302ojn, militsignojn, liturgiajn kaj c\u0302iutagajn\naj\u0302ojn. En la junto de la transepto kaj la h\u0302orejo staras ligna skulptaj\u0302o de Jesuo de\nAntakalnis kun naturhara peruko \u2013 konsiderata mirakla. En la jaro 1700 oni alportis g\u0302in el Romo kaj findeponis g\u0302in\nen Vilnius. C\u0302i tien en 1864 oni translokis la skulptaj\u0302on el la Preg\u0302ejo de Trinitatanoj."}, {"text_idx": "#001265", "text": "Lau\u0306 legendo, sur tiu c\u0302i loko antau\u0306e staris pagana sanktejo de la diino Milda. En la\nperiodo de 1431 g\u0302is 1500 estis konstruita ligna preg\u0302ejo. G\u0302i forbrulis post 94 jaroj.\nPoste sur la sama loko aperis nova ligna preg\u0302ejo. Dum la milito en 1655 kontrau\u0306 Moskvo\nankau\u0306 g\u0302i estis preskau\u0306 ruinigita."}, {"text_idx": "#001266", "text": "La nunan s\u0302tonan preg\u0302ejon oni komencis konstrui en 1668 lau\u0306 projekto de la pola arkitekto\nJan Zaor. La internon dekoraciis la majstroj de la itala baroko Pietro Perti kaj Giovanni\nMaria Galli. En 1805 estis konstruita granda altaro kun la bildo\nAdiau\u0306o de Sanktaj Petro kaj Pau\u0306lo de Prancis\u030ckus Smuglevic\u030cius. La barokstilan preg\u0302ejon oni planis en la formo de latina\nkruco, entenanta du turojn, kupolon kaj duonrondan absidon."}, {"text_idx": "#001267", "text": "Kiam Litovio trafis sub la regadon de rusa caro, la guberniestro en 1868 proponis\nrearang\u0302i la katolikan preg\u0302ejon al ortodoksa sanktejo. Tamen pro la manko de mono la\nrekonstruo ne okazis kaj la preg\u0302ejo restis katolika."}, {"text_idx": "#001268", "text": "En la periodo 1953-1989 en la preg\u0302ejo estis la c\u0302erko kun la korpo de Sankta Kazimiro,\nprotektanto de Litovio, kiun en 1989 oni translokis al la urba katedralo."}, {"text_idx": "#001269", "text": "La fondinto de la preg\u0302ejo estas Micha\u0142 Kazimierz Pac, hetmano de la Granda Litova\nDuklando. Lau\u0306 legendo en 1662 li trafis en dang\u0302eron pro la ribelanta armeo. Onidire\nli promesis konstruigi preg\u0302ejon, se Dio savos lin. Subite venis fidela servanto, kiu\nper eta s\u0302ipeto transportis lin al sekura loko. Pac plenumis sian promeson kaj iniciatis\nla konstruon de preg\u0302ejo. La hetmano ordonis, ke post lia morto oni enterigu lian korpon\nsub la preg\u0302eja sojlo kaj enskribu sur la tombos\u0302tonon \u201eHic iacet peccator\u201d (C\u0302i tie kus\u0302as pekulo). Tamen fine de la 17a jarcento fulmo disfendis la tombos\u0302tonon.\nTial oni enmasonis g\u0302in apud la enirejo."}, {"text_idx": "#001270", "text": "Nun la placo antau\u0306 la preg\u0302ejo portas la nomon Papo Johano Pau\u0306lo la Dua memore al lia"}, {"text_idx": "#001271", "text": "Togolando estas afrika lando kun log\u0302antaro de preskau\u0306 7 milionoj. La oficiala s\u0302tata\nlingvo estas tie la franca. La nombron de la lokaj lingvoj oni taksas inter 30 kaj\n42. Du inter ili, la evea kaj kabija (Ewe kaj\nKabiye), estas rekonitaj kiel oficialaj, kaj la evea fakte estas uzata kiel nacia pontolingvo."}, {"text_idx": "#001272", "text": "Ganao estas alia s\u0302tato, ankau\u0306 kus\u0302anta en la afrika kontinento: tie log\u0302as proksimume\n22 milionoj da homoj. La oficiala lingvo de c\u0302i tiu lando estas denove eu\u0306ropdevena:\nla angla. La lokaj lingvoj atingas la nombron de 35-50. Inter ili oficialan statuson\nricevis dek unu, dum, kiel pontolingvon, oni uzas la tvian (Twi)."}, {"text_idx": "#001274", "text": "MONATO: C\u0302u vi povas prezenti al niaj gelegantoj la nunan lingvan situacion en Togolando"}, {"text_idx": "#001278", "text": "Giuseppina Nicolini [g\u0302uzepina nikolini], de 2012 urbestrino de Lampeduzo \u2013 eta insulo inter norda Afriko kaj Sicilio \u2013 c\u0302i-jare ricevis la premion Houphoue\u0308t-Boigny pro sia granda humaneco kaj dau\u0306ra engag\u0302ig\u0302o\nen la mastrumado de la enmigra krizo."}, {"text_idx": "#001279", "text": "Spite al multaj malfacilaj\u0302oj s\u0302i laboris por la integrig\u0302o de la rifug\u0302intoj, c\u0302e la marbordoj\nde Lampeduzo kaj en aliaj lokoj de Italio."}, {"text_idx": "#001283", "text": "S\u0302i havas pli ol 20-jaran sperton en la kampo de eksterlanda komercado kaj diplomatio,\nkaj estas esperoj, ke la multflanka oficistino multe kontribuos al la regiona ekonomia"}, {"text_idx": "#001284", "text": "Ankau\u0306 la slovakoj Brigita Schmo\u0308gnerova\u0301 [s\u0302megnerova] \u2013 eksa ministrino pri financo (2002-2005) \u2013 kaj Ja\u0301n Kubis\u030c [jan kubis\u0302] \u2013 eksa ministro pri eksteraj aferoj (2008-2010) \u2013 estis c\u0302efoj de tiu Ekonomia Komisiono, kiu estas unu el la kvin regionaj komisionoj\nde la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN."}, {"text_idx": "#001285", "text": "Ricevinte hodiau\u0306, fine de la monato, la aprilan numeron de MONATO mi rimarkis, ke la koverto surhavas tre belajn pos\u0302tmarkojn, kies valoro estas indikita\nen belgaj frankoj (kaj ne en eu\u0306roj). La serieto de pos\u0302tmarkoj tute ne estas stampita\nde la pos\u0302ta servo. Sed, ankau\u0306 estas normala (pos\u0302ta) afranko de 1,40 eu\u0306roj. C\u0302u temas\npri pardonpeta donaceto al la abonantoj pro la malfruo de la revuo?"}, {"text_idx": "#001286", "text": "La eldonejo konscias, ke en la lastaj monatoj la papera versio de MONATO havis tre grandan prokraston kaj g\u0302i provas trovi solvon. G\u0302i tamen memorigas, ke la\nabonantoj de la papera versio povas krome ricevi senpage la version en la bita formo\nPDF au\u0306 ePub. Tiuj formoj atingas la legantojn mezume 6 semajnojn antau\u0306 la papera eldono.\nSufic\u0302as peti la alsendon de"}, {"text_idx": "#001287", "text": "Bildstrioj por subteni minoritatajn lingvojn"}, {"text_idx": "#001288", "text": "En marto en la urbo Jos\u0302kar-Ola (Maria Respubliko, Rusa Federacio) la finna ambasado\nen Moskvo organizis seminarion pri la verkado de bildstrioj en la maria lingvo. Temas\npri idiomo el la finno-perma lingvaro, parolata en la volga federacia distrikto kaj\nen Kazah\u0302io. Gvidis la arang\u0302on la finna desegnistino Sanna Hukkanen kaj la rusa tradukistino\nAnna Voronkova. MONATO intervjuis ilin, por pli bone kompreni la iniciaton."}, {"text_idx": "#001292", "text": "En novembro 2015 Sanna invitis min kiel tradukistinon al sia propra seminario en Petrozavodsk.\nTie mi komprenis, ke estas hontinde por mi sciparoli nur la finnan (bone lernitan\nde mi intertempe), kaj mi ekhavis intereson pri la finn-ugraj lingvoj parolataj en\nRusio (la karela, la maria kaj la mordva lingvoj interalie). La komiksojn en la finn-ugraj\nlingvoj, kiuj estis kreitaj dum niaj seminarioj, ni montros dum la festivalo\nKomMissia kaj poste en Finnlando."}, {"text_idx": "#001293", "text": "MONATO: C\u0302u vi povas rakonti kelkajn interesajn anekdotojn, por ke ni komprenu pli bone la\nsituacion kaj la pensmanieron de la partoprenantoj?"}, {"text_idx": "#001297", "text": "Maus (muso) estas bild-romano de la usona karikaturisto Art Spiegelman pri la spertoj\nde sia patro kiel pola judo kaj supervivinto de la nazia hombuc\u0302ado. Li prezentas\nla judojn kiel musojn; la germanojn kaj la polojn kiel katojn kaj porkojn."}, {"text_idx": "#001298", "text": "C\u0302u frandemaj larvoj liberigos la mondon de plasto?"}, {"text_idx": "#001299", "text": "Delonge la scienca komunumo serc\u0302as manieron por elimini la multajn plastosaketojn,\nkiujn homoj dau\u0306re forj\u0302etas kaj kiuj poluas marojn kaj oceanojn de la tuta mondo. Efika\nsolvo s\u0302ajnas esti tiu, kiun senintence trovis Federica Bertocchini [federika bertokini],\nitala esploristino c\u0302e la hispana nacia centro de esplorado. Ekspluateblas lau\u0306 s\u0302i difinita\naparta rau\u0306po, kiu estas treege glutema pri plasto, kio por c\u0302iu alia besto kutime estas"}, {"text_idx": "#001302", "text": "La preciza metabola \u201emekanismo\u201d estos objekto de estonteca esploro. C\u0302i-momente, danke al la g\u0302isnuna testado, oni\nkomprenis, ke la malkombino de la plasto ne okazas nur mekanike, pere de la mac\u0302ado\nfare de larvoj, sed lau\u0306 aparta kemia procedo. El pli detalaj kemiaj analizoj eblos\nmalkovri, kiu estas la enzimo au\u0306 la bakterio plast-malaperiga, kiu sin kas\u0302as en la\ndigesta sistemo de la koncerna larvo."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Oni ne neglektu ankau\u0306 la malkovron okazintan en 2016: sciencistoj el\nKyoto Institute of Technology, en Japanio, izolis iun bakterion, nome\nIdeonella sakaiensis, kapablan malkombini similan polimeron, la polietilenan tereftalaton (PET), la materialon\nde multaj akvoboteloj, danke al du enzimoj. Vers\u0302ajne tiuspeca biologia procezo klarigas\nankau\u0306 la agadon de la vaksa tineo. Tamen la mang\u0302egemo estas malsama.\nIdeonella sakaiensis detruas nur 0,13 miligramojn da PET tage. La rau\u0306po, kiu mang\u0302as vakson, male mang\u0302as\nduoblan kvanton da plasto c\u0302iuhore."}, {"text_idx": "#001304", "text": "Kiuj estas la efektivaj aplikebloj de tia esplorprojekto? Oni bezonas ekstrakti la\naganton, kiu malkombinas la plaston kaj kiu kus\u0302as en la larvoj. Oni ne vere bezonos\ngrandajn kvantojn da vivaj bestetoj, nelaste c\u0302ar ili estas malutilaj por abeloj, kiuj\njam tutmonde malpliig\u0302as. Problemo solvenda estas la restaj\u0302oj de la mang\u0302ita plasto.\nPost tiu biologia traktado restas minimumaj kvantoj da etilena glikolo (toksa substanco\nuzata en kontrau\u0306frostaj\u0302oj). G\u0302is nun oni celis la malmuntadon de la polimero. La venonta\npas\u0302o estos sukcesi \u201eremunti\u201d g\u0302in, produktante aferon utilan au\u0306 almenau\u0306 tute sendang\u0302eran por onia sano."}, {"text_idx": "#001308", "text": "La partoprenantoj de la projekto certas, ke c\u0302i tiu noveca koncepto kunportus plurajn\ngrandajn avantag\u0302ojn. Unue, la aviadiloj povus deterig\u0302i kaj alterig\u0302i de/al ajna punkto\nde la cirklo. Tio ebligus deterig\u0302i en c\u0302iuj direktoj kaj alterig\u0302i de c\u0302iuj direktoj.\nTial alterig\u0302o kaj deterig\u0302o kontrau\u0306 la direkto de la vento c\u0302iam eblus. Malkiel c\u0302e ordinaraj\nrektaj kurvojoj, oni do ne plu devus zorgi pri la venta direkto."}, {"text_idx": "#001311", "text": "Komparu tion kun la situacio en la nunaj grandaj flughavenoj. Ekzemple, la flughaveno\nde Amsterdamo havas malsimplan sistemon de kurejoj kaj rulvojoj, kiuj krucig\u0302as. Pro\ntio la aeroplanoj ofte devas transpasi aktivajn kurejojn. Fakte, dum la lastaj jaroj\nkelkaj preskau\u0306-akcidentoj okazis. La plej nova amsterdama kurejo, la tiel nomata \u201epoldera vojo\u201d, trovig\u0302as ja 6,9 kilometrojn for de la terminal-konstruaj\u0302oj. La rulado inter la poldera\nvojo kaj la terminaloj dau\u0306ras inter 20 kaj 30 minutojn. Ofte la stevardoj en la tie\nalterig\u0302intaj aviadiloj devas pardonpeti pro la dau\u0306ro de la rulado, samtempe insistante,\nke la pasag\u0302eroj restu en sia seg\u0302o."}, {"text_idx": "#001314", "text": "Italo arestita pro trompa resaniga metodo"}, {"text_idx": "#001315", "text": "La 26an de aprilo 2017 la itala polico provizore arestis Davide Vannoni, la kreinton\nStamina\u201d, kiu havis vastan reeh\u0302on en Italio en la lastaj jaroj. La kialo? Malgrau\u0306 tio, ke\nVannoni estis jam pasintece kondamnita pro krim-asociig\u0302o celanta frau\u0306don kaj utiligon\nde difektitaj kuraciloj, li pretis translokig\u0302i kaj dau\u0306rigi sian agadon eksterlande,\neble en Kipro, Belorusio au\u0306 Dominika Respubliko."}, {"text_idx": "#001316", "text": "La metodo lanc\u0302ita de Davide Vannoni konsistas el traktado \u2013 lau\u0306s\u0302ajne sena je sciencaj valideco, pravigeblo kaj efikeco \u2013 celanta la kuracadon de neu\u0306rodegeneraj malsanoj pere de la konvertado de certaj prac\u0302eloj\nen neu\u0306ronojn. Necesas atentigi, ke Vannoni nek estas medicinisto nek havas iun ajn\nsciencan kvalifikon, sed estis profesoro pri komunikado c\u0302e la universitato de Udine.\nKiam lia procedo ekaperis, iel ajn, g\u0302i vekis grandan intereson kaj provokis viglan\ndebaton en la itala socio, spite al la totala manko de pruvoj koncerne la efektivajn\nutilecon kaj sekurecon de tia c\u0302i terapio."}, {"text_idx": "#001317", "text": "La itala parlamento, pro la enorma premo fare de la publika opinio, decidis aprobi,\nen la jaro 2013, la ekon de testa fazo c\u0302i-rilate. G\u0302i tamen donis nur malbonajn rezultojn,\ntiel ke scienca ministreja komitato substrekis per komunikaj\u0302o la riskon \u2013 por tiuj, kiuj submetus sin al tiu speco de terapio \u2013 pri kontag\u0302o de morboj, kiel ekzemple aidoso kaj ec\u0302 bovofrenezo."}, {"text_idx": "#001319", "text": "Tiu c\u0302i historio evidentigas la fojfojan respondecon de la amaskomunikiloj antau\u0306 la\npubliko, c\u0302ar la televida prezento de scienc-rilataj temoj ne povas okazi sen tau\u0306ga\nkaj faka klarigo. La \u201eprocedo\nStamina\u201d ricevis grandan reklamon, entuziasmigis senkiale multajn homojn kaj gajnis popularecon\nper devojiga elsendo fare de populara tutlanda kanalo. La bedau\u0306rinda rezulto estas,\nke trafitoj de nekuraceblaj malsanoj ekhavis esperojn pri traktado, kiu montrig\u0302is\ntrompa, kaj pri ulo interesita pri ilia monujo kaj ne pri ilia bonfarto."}, {"text_idx": "#001320", "text": "Fidesz: de juna elano al duba etapo"}, {"text_idx": "#001321", "text": "Plena malkas\u0302o: mi estis tre frua (1988) membro de Fidesz, la partio kiu nun regas\nHungarion. Tamen, jam en 1993 g\u0302i eksig\u0302is el mi, por tiel diri."}, {"text_idx": "#001322", "text": "La estro de Fidesz, la 54-jara Viktor Orba\u0301n, c\u0302efministris unue en \u201eprovperiodo\u201d (1998-2002), kaj nun plenumas sinsekvan mandat-duon (2010-14, 2014-). En la elektoj\nde 2010 Fidesz akiris 53 % de la voc\u0302oj kaj rajtis deputi 68 % de la parlamentanoj.\nEstis deklarita t.n. Reg\u0302imo de Nacia Kunlaboro. Lau\u0306 porantoj, g\u0302i ebligas pragmatan\npritraktadon de publikaj aferoj, sen balasto de \u201eabstraktaj ideologioj\u201d; kontrau\u0306uloj vidas en g\u0302i ec\u0302 ion similan al la nazia"}, {"text_idx": "#001323", "text": "La du-triona parlamenta plimulto de Fidesz ebligis alprenon, sen c\u0302iupartia konsento,\nde nova konstitucio en 2011: certe bezonata, c\u0302ar g\u0302is tiam plu validis, ec\u0302 se kun esencaj\nmodifoj, konstitucio el 1949; sed ankau\u0306 kritikata, interalie pro malfortigo de demokratiaj\nkontrau\u0306pezoj, specife de la Konstitucia Kortumo."}, {"text_idx": "#001324", "text": "Malfacilas resumi c\u0302iujn pas\u0302ojn per kiuj Orba\u0301n de sep jaroj konstruadas reg\u0302imon, kie\nla popolo ig\u0302adas malpli libera, pli dependa de la s\u0302tatpotenco, pli naciisma kaj enfermig\u0302ema.\nTiun procezon eblus nomi \u201eiompostiomismo\u201d, c\u0302ar neniu pas\u0302o transiras la sojlon al totalismo, sed c\u0302iu pas\u0302o pliproksimigas al\ng\u0302i. Nur kelkaj eroj el tiu negativa serio: Fidesz/Orba\u0301n malpliigis senlaborecon per\nkvazau\u0306devigo de publikutila laboro, deliktigis surstratan senhejmecon, per privat-ekonomiaj\nmanipuloj restriktis la gazetaran liberecon, deklaris liberalan demokration nedezirinda,\nau\u0306, plej j\u0302use, anoncis intencon malplinombrigi studlokojn en liceoj."}, {"text_idx": "#001325", "text": "Aparte grandskalan atenton ricevis la mistraktado de rifug\u0302intoj ekde 2015, kaj sekva\nmanipula referendumo, malsukcesa, lau\u0306 kiu \u201eBruselo\u201d intencas inunde venigi al Hungario amasojn da rifug\u0302intoj. Plej fres\u0302date, la propagando\nde Fidesz akuzas pri sama intenco la hungar-originan usonan multmiliardulon George\nSoros, iuloke ec\u0302 riproc\u0302ante ties (iaman) esperantistecon."}, {"text_idx": "#001326", "text": "Lau\u0306 kelkaj Fidesz malhavas ideologion, celante nur regi kaj ric\u0302igi siajn gvidantojn\nkaj lojalulojn. Gravaj eroj de la idea bazo tamen estas nutri historiajn rankorojn\n(kontrau\u0306 \u201ela Okcidento\u201d ripete perfidinta Hungarion, kontrau\u0306 najbaraj popoloj ...), kultadi supozatan unikecon\nde la hungara nacio (etne translima, ne identa kun la s\u0302tato), aserti (kiel en Pollando),\nke la reg\u0302ims\u0302ang\u0302o en 1989 ne vere okazis, sed nun ja okazos, c\u0302ar Fidesz anstatau\u0306igos\nkoruptan eliton postkomunisman per nova elito vere servanta la interesojn de la nacio.\nSed iuj priskribas la nunan reg\u0302imon kiel \u201emafian\u201d au\u0306 \u201ekaperitan\u201d s\u0302taton, kie privataj interesoj nedisigeble miksig\u0302is kun s\u0302tatfunkcioj."}, {"text_idx": "#001327", "text": "La publika opinio akre disduig\u0302is (ankau\u0306 c\u0302e esperantistoj) inter subtenantoj kaj mal-.\nKio motivas subtenantojn? Interalie la politika neagemo en lando, kie en la lastaj\ncent jaroj la s\u0302tatreg\u0302imo s\u0302ang\u0302ig\u0302is ses au\u0306 ok fojojn, depende de difino; prava frustriteco,\nc\u0302ar la reg\u0302ims\u0302ang\u0302o de 1989/90 ne plenumis siajn promesojn ... Plena analizo bezonus"}, {"text_idx": "#001328", "text": "La malkontentuloj c\u0302i-printempe ripete protestis surstrate: plej amase post 2014. Iuj\ntamen komentas, ke protestemo plej kreskas, kiam decidoj de Fidesz malfavoras relative\nbonstatajn sociajn tavolojn; la samaj ne protestis pro decidoj suferigantaj senprivilegiulojn."}, {"text_idx": "#001329", "text": "Kien plu? Malfacilas scii. G\u0302is nun Orba\u0301n sukcesis samtempe profiti el EU kaj kontrau\u0306adi\nties valorojn. Li s\u0302ajne gajnis plian batalon la 26an de aprilo, elane defendante sian\npolitikon antau\u0306 la Eu\u0306ropa Parlamento. Temis i.a. pri leg\u0302propono, kies probabla efiko\nmalebligos funkciadon de la Centr-Eu\u0306ropa Universitato, kunfondita de George Soros,\nporanta valorojn de malferma socio. Tamen, ec\u0302 en la politika familio eu\u0306ropa de Orba\u0301n,\ntiu de la popolaj partioj, kreskas la preteco kontrau\u0306batali lin."}, {"text_idx": "#001330", "text": "En Hungario venontjare okazos parlamentaj elektoj. Probable Fidesz venkos denove.\nLa opozicio estas dividita kaj inspiromanka, kvankam aperas esperdonaj movadoj kiel\nMomentum, sukcese malhelpinta Fidesz-intencitan kandidatig\u0302on por la olimpiaj ludoj en Budapes\u0302to."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Eble ni devos atendi longajn jarojn, g\u0302is la Fidesz-reg\u0302imo, simile al tiu de Ka\u0301da\u0301r\nfine de la 80aj jaroj, malfortig\u0302os de interne kaj disfalos kvazau\u0306 de si mem. Sed kiu"}, {"text_idx": "#001333", "text": "La Etnologia Muzeo en Hofburg (iama imperiestra palaco) ig\u0302as Monda Muzeo per alikonstruado,\nkiu dau\u0306ros g\u0302is la au\u0306tuno de la jaro 2017."}, {"text_idx": "#001334", "text": "La provizora kas\u0302barilo, kiu estas 95 metrojn longa kaj tri metrojn alta, estas kolorigita\nBoa Mistura (bona miksaj\u0302o) kun la celo beligi la aspekton kaj akcenti la identecon de la loko."}, {"text_idx": "#001336", "text": "La nuna kolorartaj\u0302o ig\u0302is \u201esong\u0302a vojag\u0302o inspirig\u0302inta de la kultura heredaj\u0302o el diversaj regionoj de la mondo\u201d. Modelo estis la brilantaj koloroj de la fama pluma krono de la azteko Moktezumo,\nkaj formoj de artefaktoj de la Maorioj (Nov-Zelando)."}, {"text_idx": "#001337", "text": "Unu el la plej malnovaj kolektoj de la Monda Muzeo bazig\u0302as sur la esplorvojag\u0302oj de\nla brito James Cook [g\u0302ejmz kuk] (1728-1779). La 238 objektojn oni ac\u0302etis en 1806 dum\nau\u0306kcio en Londono, kaj kelkaj partoj de la bunte pentrita barilo aludas la objektojn"}, {"text_idx": "#001338", "text": "La nomo Moktezumo \u2013 en kelkaj lingvoj\nMontesuma \u2013 signifas \u201eli rigardas malgajege kiel princo\u201d en la nau\u0306atla, unu el la aztekaj lingvoj."}, {"text_idx": "#001339", "text": "Kio okazu pri la restaj\u0302oj de Lenin?"}, {"text_idx": "#001340", "text": "En la rusa parlamento deputitoj de\nLiberal-Demokrata Partio de Rusio (LDPR) prezentis leg\u0302proponon pri entombigo de la restaj\u0302oj de Vladimir Lenin, kiuj g\u0302is nun"}, {"text_idx": "#001341", "text": "Simila propono estis prezentita en la 1990aj jaroj, kiam, post la disfalo de Sovetio,\noni malmuntis la plej famajn simbolojn de la sovetia epoko, kiel la konatan monumenton\nal Dzerj\u0302inskij sur la placo Lubjanka en Moskvo."}, {"text_idx": "#001342", "text": "Lau\u0306 enketado de la rusa neregistara esplororganizaj\u0302o\nLevada-Centr, pli ol duono de la rusoj opinias, ke Lenin devas esti entombigita: 32 % de la intervjuitoj\nproponis, ke tio okazu c\u0302e la muroj de Kremlo, dum 26 % preferas la tombejon\nVolkovskoje en Sankt-Peterburgo. C\u0302irkau\u0306 triono de la enketitoj (31 %) estas kontrau\u0306 la re-sepulto."}, {"text_idx": "#001343", "text": "La leg\u0302propono ne indikis la detalojn de la eventuala entombigo: c\u0302i tiujn devus determini\nla registaro. La reganta partio\nUnueca Rusio siaflanke deklaris, ke la projekto de tia leg\u0302o ne havas perspektivon. Interesa fakto\nestas, tamen, ke en januaro 2016 la prezidanto Putin kritikis la rezultojn kaj la\nideojn de Lenin, kiu liadire \u201emetis atoman bombon\u201d sub la s\u0302tato, kreante la kondic\u0302ojn por la disfalo de Sovetio. Poste Putin precizigis,\nke li aludis al la diskuto inter Lenin kaj Stalin kaj al ilia debato pri la organizado\nde la strukturo de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#001344", "text": "En 2017 oni rememoros la centan datrevenon de la Revolucio de 1917 kaj la enpovig\u0302on\nde la bols\u0302evikoj, inter kies gvidantoj estis Lenin. Lia enterigo havus grandan simbolan\nsignifon. La itala j\u0302urnalisto Tiziano Terzani [ticjano tercani], finante sian vojag\u0302on\nen 1991 tra la disfalig\u0302anta Sovetio, de la Pacifika Oceano al Moskvo, vizitis la mau\u0306zoleon\nkaj flustris al Lenin: \u201eBonan nokton\u201d. La Rusa Federacio, siaflanke, ankorau\u0306 ne s\u0302ajnas preta tion fari."}, {"text_idx": "#001345", "text": "Kial ne aboli la mortpunon?"}, {"text_idx": "#001346", "text": "Mortpuno malobservas la fundamentan homan rajton je la vivo, kaj, se aplikita, g\u0302i\nestas nekompensebla en okazo de malg\u0302usta verdikto. Krome, ne estas pruvoj, ke la mortpuno\ntimigas krimulojn pli multe ol dumviva mallibereco."}, {"text_idx": "#001348", "text": "El la 35 membroj de la Organizaj\u0302o por Ekonomia Kunlaboro kaj Evoluo (OEKE) nur Japanio,\nKoreio kaj Usono havas sistemon de mortpuno. Sed Sud-Koreio ja ne plu plenumas la\nmortpunon kaj en Usono 17 s\u0302tatoj nuligis g\u0302in."}, {"text_idx": "#001349", "text": "La japana registaro, tamen, tute ne atentas tiujn argumentojn kaj konsilojn, pro la\npremeganta publika opinio. Lau\u0306 iamaj opinisondoj pli ol 80 % de la popolo subtenis\nla plej superan punon. Ordinaraj civitanoj s\u0302ajne havas la opinion, ke se iu prenas\nla vivon de aliulo, tiu devas pagi per sia vivo, konsiderante la veng\u0302an senton de\nla parencoj de la viktimo."}, {"text_idx": "#001351", "text": "Ankau\u0306 la supera kortumo subtenas la mortpunon kaj malakceptas la argumenton, ke la\nekzekuto per pendumo uzata en Japanio estas \u201ekruela puno\u201d, kiun la konstitucio absolute malpermesas."}, {"text_idx": "#001352", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu kondamnito estas longtempe ens\u0302losita sola en c\u0302elo, kun malpermeso paroli\nkun aliaj malliberuloj, kaj kun limigo de la rajto kontakti eksterajn homojn, escepte\nla parencojn kaj advokatojn. La preteksto estas konservi la mensan pacon de la kondamnito,\nsed estas bone sciate, ke longa izolado kau\u0306zas mensan problemon."}, {"text_idx": "#001353", "text": "La afero estas forte kritikata de advokatoj kaj internaciaj grupoj de homaj rajtoj,"}, {"text_idx": "#001355", "text": "En unu rara okazo, s-ro Hakamada Iwao estis liberigita pro senkulpeco en 2014, post\n48 jaroj en c\u0302elo kiel mortkondamnito pro rabo kaj murdo de 4 homoj. Li suferas demencon\nkau\u0306zitan de la longa mallibereco kaj tre malofta interrilato kun aliaj."}, {"text_idx": "#001356", "text": "En Japanio, pro la influo de budhismo, de 818 g\u0302is 1156 p.K. kaj dum paco kaj dum milito,\nla mortpuno estis abolita en la tuta lando, precipe en la tiama c\u0302efurbo Kioto."}, {"text_idx": "#001357", "text": "Dum sia vojag\u0302o en Egiptio la 28an-29an de aprilo 2017, la papo Francisko, kvankam\nne precizigante, c\u0302u li parolis pri tio kun la egipta prezidanto Al-Sisi, asertis,\nke Vatikano ja agis iamaniere por solvi la misteron pri la murdo de la itala civitano"}, {"text_idx": "#001360", "text": "La familio neniam rezignaciis kaj, male, postulis scii la veron pri la morto de la\njunulo, malgranda sed s\u0302ajne g\u0302ena peono ene de la egipta politiko kaj de la rilatoj\n(ankau\u0306 ekonomiaj) inter Egiptio kaj Italio. C\u0302u la interesig\u0302o de Vatikano rompos la"}, {"text_idx": "#001361", "text": "Jen eksterordinara novaj\u0302o: 40-jara viro el la itala vilag\u0302o Sant'Antonio Abate c\u0302i-printempe\ndecidis edzig\u0302i sola, sen iu ajn edzo au\u0306 edzino. Kun si mem!"}, {"text_idx": "#001362", "text": "Trankvila amo en orda vivo"}, {"text_idx": "#001363", "text": "La frizisto Nello Ruggiero [nelo rug\u0302ero] konsideras, ke \u201eni dau\u0306re vivas en socio, kiu izolas iun ajn ankorau\u0306 ne edz(in)ig\u0302intan en la ag\u0302o de\n40 jaroj. Mia amo? Mi plezure dedic\u0302as g\u0302in al Afriko.\u201d"}, {"text_idx": "#001364", "text": "Nello organizis grandan feston en bela kastelo kaj invitis amikojn kaj parencojn soleni\nsian naskig\u0302datrevenon, kiu estis ec\u0302 filmita de televida stacio. La viro deklaris:\n\u201eMi certas, ke mi neniam povos ami aliulon pli ol mi amas min mem. Ami sin estas la\nplej bela afero, kiu povas okazi al vivanta estaj\u0302o: nur tiel oni povas fakte atingi"}, {"text_idx": "#001365", "text": "Li klarigis, ke lia celo estas g\u0302ojigi kaj fierigi siajn maljunajn gepatrojn, c\u0302ar el\nkvin gefiloj li estas la unusola, kiu ankorau\u0306 vivas \u201etute libera kiel birdo aera\u201d, lau\u0306 frazo el populara itala romano. Nello volis pruvi al ili, ke la soleco ne estas\nmalsano, c\u0302ar por li la vivo ordas tiel."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Ringon kaj admiron por li"}, {"text_idx": "#001367", "text": "La edzo alvenis al la festokastelo rajdante sur blanka c\u0302evalo. Neniu lin akompanis,\nsed la festoarang\u0302isto Costantino Imparato bone zorgis pri c\u0302iuj detaloj kaj disponigis"}, {"text_idx": "#001368", "text": "Nello asertis, ke multaj homoj poste vokis lin au\u0306 per sociaj retejoj sendis peton\npri amikeco. Ankau\u0306 homoj \u201etradicie\u201d (ge)edzig\u0302intaj esprimis sian admiron al li kaj konfesis, ke ili volas havi la kurag\u0302on"}, {"text_idx": "#001369", "text": "Egoisma karaktero? Narcisismo? La frizisto opinias, ke ne. Jam de pluraj jaroj, danke\nal la instigoj de forpasinta onklino (misiista monah\u0302ino), Nello eligadas sian amon\nkadre de solidaraj iniciatoj por Afriko kaj precipe por la lando Benino."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Li promesis al la religiulino, ke li iel dau\u0306rigos s\u0302ian karitatan agadon, ekzemple\nper regula sendado de konteneroj plenaj de pastaj\u0302oj kaj aliaj lad-mang\u0302aj\u0302oj. \u201eMi komprenis, ke en Afriko sufic\u0302as malmulto por rideti\u201d, li aldonis."}, {"text_idx": "#001371", "text": "La itala gazetaro donis grandan spacon al tiom kurioza fakto, kaj en la reto abundas"}, {"text_idx": "#001373", "text": "\u201ePlej interesa estas ne la mem-edzig\u0302o, sed la maniero, kiel li pasigos la unuan nokton"}, {"text_idx": "#001374", "text": "\u201eTre bona ideo: iu socio, kiu postulas decidi pri la aliula privata vivo, estas socio,\nkiu volas s\u0302teli la aliulan vivon, nuligante la homan rajton je memdecido.\u201d"}, {"text_idx": "#001375", "text": "\u201eC\u0302io, kion oni faras en sia vivo, estas bona: sufic\u0302as, ke oni estu konvinkita pri tio"}, {"text_idx": "#001376", "text": "\u201eNe c\u0302iuj povas geedzig\u0302i, c\u0302ar kelkaj homoj ne trovas iun, kiu scipovas ilin akcepti.\nG\u0302uste tia estis mia okazo, c\u0302ar mi havas malgrandan handikapon. Nello volis klare provoki,\nsed nia socio sin bazas efektive sur la ideo de nepraj paroj. Unuopuloj ne estas helpataj.\nOfte mi sentas min primokata pro mia statuso, sed mi vere lacig\u0302is pro tio. Tiu c\u0302i"}, {"text_idx": "#001377", "text": "\u201eNello forgesas, ke ami sin signifas transbordigi sian amon; kaj elbordig\u0302ante, la amo\nja fluas nature al alia persono.\u201d"}, {"text_idx": "#001378", "text": "\u201eLi faris belegan aferon. Ni estas en 2017, kaj tamen individuoj sen akompano estas\nankorau\u0306 rigardataj kiel difektitoj, precipe se oni superis iun ag\u0302on. La ceteraj viroj\nspektas vin malestime. La virinoj rigardas vin kiel sen-testikulon.\u201d"}, {"text_idx": "#001379", "text": "\u201eStranga novaj\u0302o, sed kion fari? La log\u0302antoj de Napolo estas c\u0302iuj iomete filozofoj.\u201d"}, {"text_idx": "#001380", "text": "31 jaroj por legi libron"}, {"text_idx": "#001381", "text": "Antau\u0306 nelonge la biblioteko de Saint-Etienne [sentetje\u0301n], Francio, ricevis pakaj\u0302on\nliveritan de la pos\u0302toficejo. Stranga afero: g\u0302i enhavis libron ne konatan en la biblioteka"}, {"text_idx": "#001382", "text": "Lau\u0306 la titolo la temo ne estis vere malserioza:\nLa logiko kaj g\u0302ia historio, de Aristotelo g\u0302is Russell de profesoro Robert Blanche\u0301. Post kelkaj sekundoj, la laboristino malkovris, ke la\nlibro ne havas la necesan strikodon, kvankam tiun sistemon de libro-rekonado oni tie\nuzas jam dum pli ol 20 jaroj!"}, {"text_idx": "#001383", "text": "La mistero klarig\u0302is per ne-subskribita mesag\u0302o dorse de slipeto inter du pag\u0302oj: \u201eGesinjoroj, mi fine redonas al vi la libron, kiun mi depruntis en 1986. Bonvolu ne\nimputi al mi la makulojn sur la pag\u0302o 270. Mi dankas pro via komprenemo.\u201d"}, {"text_idx": "#001384", "text": "Kvankam la libro ja apartenas al la biblioteko, kiel asertas la stampil-spuro sur\nla lasta pag\u0302o, oni ne scias, c\u0302u la libro estos denove surbretigita. \u201eKun tiu enua enhavo ne estas mirige, ke la leginto bezonis tiom da tempo por legi"}, {"text_idx": "#001385", "text": "Advokato defias la registaron rilate lingvajn rajtojn"}, {"text_idx": "#001387", "text": "MONATO: La respubliko Sud-Afriko havas entute 11 oficialajn lingvojn. La s\u0302tato, tamen, ne\nzorgis pri la tradukado de la diversaj leg\u0302oj en c\u0302iujn idiomojn indikitajn en la sekcio\n6 de la konstitucio de la regno (aperinta en 1996). Kiel tio okazis, kaj kiu respondecas\npri la alilingvigo de la tuta nacia leg\u0302aro?"}, {"text_idx": "#001391", "text": "MONATO: Kelkaj gazetoj raportis pri la novaj\u0302o, ke la oficejo de la c\u0302efjug\u0302isto Mogoeng Mogoeng\nkonfirmis la decidon igi la anglan ununura oficiala lingvo uzenda en jug\u0302instancoj."}, {"text_idx": "#001393", "text": "MONATO: C\u0302u la malavantag\u0302oj trafas c\u0302efe la denaskajn parolantojn de la afrikansa lingvo?"}, {"text_idx": "#001396", "text": "Post la terorista atako en la metroo de Bruselo pasintjare, kaj eble ankau\u0306 c\u0302ar Trump\nnomis la \u201elandon\u201d Bruselo \u201einfera truo\u201d, la turismo tie forte stagnis. La urbestraro provas nun per malgrandaj trafikaj artifikoj\nigi sian urbon pli alloga."}, {"text_idx": "#001398", "text": "Ekzistas libroj, kiujn eblas nomi ikonecaj, kaj estas libroj, kiuj farig\u0302is tiaj g\u0302uste\npro la urbo Samarkando. Unu el ili estas la historia romano\nSamarcande de la franca verkisto Amin Maalouf, unuafoje eldonita de la pariza eldonejo E\u0301ditions\nJean-Claude Latte\u0300s en 1988. Ekde tiam, tiu c\u0302i fascina libro kreas veran intereson\npri la uzbekia urbo, altirante al g\u0302i, kiel magneto, homojn de diversaj landoj, kredoj,"}, {"text_idx": "#001399", "text": "Kiel epigrafo al la romano estas uzitaj la vortoj de la usona verkisto Edgar Allan\nPoe (1809-1849): \u201eKaj nun rigardu vi al Samarkand'. C\u0302u g\u0302i ne estas la reg\u0302ino de la tero? C\u0302u g\u0302ia fiero\nne superas c\u0302iujn urbojn? C\u0302u en g\u0302iaj manoj ne estas ilia sorto?\u201d. En la antau\u0306parolo de la libro ni trovas ankau\u0306 la jenajn liniojn: \u201eSamarkando estas la plej bela vizag\u0302o, per kiu la tero iam sin turnis al la suno\u201d. Samjare post sia apero, la romano\nSamarcande estis distingita per la premio de la franca\nMaison de la Presse. En 2006 la libro estis eldonita en la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#001400", "text": "30 jarojn post la vizito de Amin Maalouf al Samarkando, liaj ligoj kun la antikva\nurbo kaj g\u0302iaj log\u0302antoj tute ne malfortig\u0302as. Ni petis lin respondi al kelkaj demandoj."}, {"text_idx": "#001402", "text": "Maalouf: Ekde la infanag\u0302o min fascinis la nomo Samarkando, kiun mi c\u0302iam trovis poezia kaj\nelvokiva. Mi ankau\u0306 havis grandan admiron por Omar H\u0302ajam, kies libron\nLa robaioj mi malkovris en la biblioteko de mia patro. S\u0302ajnas al mi, ke la deziro verki la romanon\nnaskig\u0302is, kiam mi eltrovis, ke parton de sia vivo la poeto pasigis en tiu c\u0302i urbo."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Maalouf: Lau\u0306 la informoj, kiujn mi akiris de mia eldonisto, tiu c\u0302i romano nuntempe ekzistas\nen tridek kvar lingvoj. La eldonkvanton kaj la nombron de eldonoj estas tre malfacile\nscii, c\u0302ar miaj informoj c\u0302i-rilate estas tre fragmentaj. Mi scias nur, ke en la franca\nla eldonkvanto superis unu milionon da ekzempleroj, kaj ke en la turka lingvo ekzistas"}, {"text_idx": "#001405", "text": "Monato: Kiam vi vizitis Samarkandon?"}, {"text_idx": "#001406", "text": "Maalouf: Mi vizitis g\u0302in kun mia edzino, dum mi estis verkanta mian romanon en 1987. Tio estis\nmirinda vojag\u0302o. Mi c\u0302iam konsilas al miaj amikoj kaj legantoj iri al Samarkando. Multaj\nel ili faras tion, kaj ili revenas ravitaj."}, {"text_idx": "#001408", "text": "Maalouf: Mi ne surprizos vin, dirante, ke min fascinas kaj ravas la malnova parto de la urbo.\nLa nekropolo S\u0302ah-i-Zinda, kompreneble, kaj la mau\u0306zoleo de Tamerlano, sed c\u0302efe la placo\nRegistan, kiu estas unu el la plej rimarkindaj lokoj sur nia planedo. Neforgesebla"}, {"text_idx": "#001409", "text": "Monato: Viaj bondeziroj al samarkandanoj?"}, {"text_idx": "#001410", "text": "Maalouf: Mi deziras, ke ili konservu sian arkitekturan heredaj\u0302on kun amo kaj inteligenteco,\nke ili vidu en sia urbo la objekton de fiero, kaj ke ili apogu sin sur tiu c\u0302i fiero\npor alfronti la estontecon kun konfido, ambicio kaj grandanimeco."}, {"text_idx": "#001411", "text": "En la vilag\u0302o Pranjani, sur deklivo de la montaro Suvoboro, proksime de la serba urbo\nC\u030cac\u030cak [c\u0302ac\u0302ak], situas kuracejo, kiu havas la nomon de helpema amiko."}, {"text_idx": "#001412", "text": "Dum la unua mond-milito en c\u0302i tiu vilag\u0302o log\u0302is John Kingsbury, prezidanto de asocio\npor helpo al serbaj infanoj (sekcio de la usona Rug\u0302a Kruco). Li havis bonajn amikajn\nrilatojn kun la log\u0302antoj kaj post la milito li sendis monon por la konstruo de loka"}, {"text_idx": "#001413", "text": "La vilag\u0302anoj donacis lokon por la konstruaj\u0302o kaj helpis en la laboro. En la jaro 1931\nla kuracejo komencis funkcii kaj nuntempe g\u0302i plu utilas por la kuracado de homoj."}, {"text_idx": "#001414", "text": "La vilag\u0302o Pranjani estas konata ankau\u0306 pro la savado de usonaj pilotoj dum la dua mond-milito."}, {"text_idx": "#001417", "text": "La ora monero de 25 steloj estas tre valora kolektindaj\u0302o, ne nur inter esperantistoj,\nsed ankau\u0306 inter numismatoj en la tuta mondo. G\u0302i pezas 50 gramojn kaj konsistas el\n98,3 % da pura oro kaj do nur la oro jam valoras 1800 eu\u0306rojn. De g\u0302i estis faritaj\nnur 10 numeritaj ekzempleroj. Ne estas konate, kiom da ili restas en la mondo, sed\nMONATO sukcesis akiri unu el tiuj dek ekzempleroj, en la originala kesteto, la moneron kun"}, {"text_idx": "#001418", "text": "MONATO au\u0306kcias tiun oran moneron inter siaj legantoj."}, {"text_idx": "#001419", "text": "La au\u0306kcio dau\u0306ros g\u0302is la 1a de septembro 2017 je la 12a horo mez-eu\u0306ropa tempo. Se la\ngajninto de la au\u0306kcio ne estos paginta la proponitan sumon antau\u0306 la 1a de oktobro\n2017, la monero estos proponita al la persono, kiu faris la due plej altan proponon.\nNur proponoj de personoj, kiuj klare montras sian nomon kaj adreson estos konsiderataj."}, {"text_idx": "#001420", "text": "Multaj germanoj studas medicinon en Au\u0306strio, sed post la studado ili forlasas la landon\nkaj laboras kiel kuracistoj en aliaj landoj de Eu\u0306ropa Unio (EU). Tio kau\u0306zas altajn"}, {"text_idx": "#001421", "text": "Krome, junuloj el Au\u0306strio ofte ne ricevas studlokon, c\u0302ar estas multaj eksterlandaj\nstudentoj. Tial Au\u0306strio rezervas iom da lokoj (nuntempe ec\u0302 75 %) por abiturientoj\nde la propra lando. Oni rezervas 20 % por aliaj EU-civitanoj, kaj 5 % por studentoj"}, {"text_idx": "#001422", "text": "Tion kontrau\u0306is instancoj de EU asertante, ke temas pri malobeo de la EU-juro. Post\ndek jaroj da diskutado la Komisiono de EU finfine akceptis la rezervokvantojn en majo\n2017. Sed Au\u0306strio devas sendi raporton pri tiu temo c\u0302iun kvinan jaron."}, {"text_idx": "#001423", "text": "Por la studado de la dentkuraca medicino neniu kvoto plu validos ekde septembro 2019.\nC\u0302iujare 150 abiturientoj komencas studi dentokuracadon, la studadon de la g\u0302enerala"}, {"text_idx": "#001424", "text": "Inter la slovakaj montogrimpistoj okupas gravan lokon Peter Ha\u0301mor [hamor]. Li estas\nla unua slovako (kaj la 18a homo en la mondo), kiu sen enboteligita oksigeno surgrimpis\nc\u0302iujn 14 montopintojn kun alteco de pli ol 8000 metroj super la marnivelo. Tion li\nfaris en la dau\u0306ro de 20 jaroj."}, {"text_idx": "#001426", "text": "En majo c\u0302i-jare li sukcesis atingi la pinton (8167 metrojn altan) kune kun la juna\nslovaka grimpisto Michal Sabovc\u030ci\u0301k [sabovc\u0302ik], kaj li ricevis la simbolan kaj prestig\u0302an"}, {"text_idx": "#001427", "text": "Pro siaj granda talento kaj sporta kurag\u0302o la 52-jara Peter Ha\u0301mor apartenas al la malgranda\ngrupo de eminentaj montogrimpistoj, kiuj surgrimpis la plej altajn montopintojn de\nc\u0302iuj kontinentoj. Pro tio li ricevis ankau\u0306 la simbolan premion"}, {"text_idx": "#001430", "text": "1. La projekton pri alpismo\nKrono de Tero unuafoje difinis la amatora alpisto Richard Bass kaj pli poste modifis la eminenta\nitala montogrimpisto kaj esploristo Reinhold Messner."}, {"text_idx": "#001431", "text": "Monstra kaj avida ago estis la forlaso de la Interkonsento de Parizo. Trump vere kondukas\nla mondon al detruo. Pro li mi ac\u0302e sentas esti usonano."}, {"text_idx": "#001433", "text": "Se vi estos en Romo inter la 5a de majo kaj la 27a de au\u0306gusto, ne maltrafu la okazon\nviziti vere specialan kaj interesan ekspozicion. G\u0302in gastigas la tiel nomata\nComplesso del Vittoriano, en la centro de la itala c\u0302efurbo. Kvindek c\u0302efverkoj, multaj el kiuj estis tiucele\nalpruntitaj el la tuta mondo, montras la 50-jaran karieron de Fernando Botero, eklektika\nartisto, kies arta agado komencig\u0302is fine de la 1950aj jaroj kaj ankorau\u0306 sukcese dau\u0306ras.\nOni tiel spertos kaj eniros \u201esong\u0302an, fantazian, fablan dimension, kie forte percepteblas la eh\u0302o de la nostalgio\nkaj de iu mondo, kiu ne plu ekzistas au\u0306 estas nun dissolvig\u0302anta\u201d (el la oficiala retpag\u0302aro de la ekspozicio)."}, {"text_idx": "#001434", "text": "Volumeno, volupteco, diverskoloreco: necesas c\u0302i tiaj terminoj por priskribi la distingajn\nsignojn de la verkoj de la majstro Botero, konata pro sia pentrado de muta naturo, pro la larg\u0302mezuraj\nformoj de liaj portretoj: portretoj, kiuj prias j\u0302onglistojn, toreistojn, sed fojfoje\nhavas rilaton ankau\u0306 al religiaj figuroj (Jesuo Kristo, la Virgulino) kaj kompreneble"}, {"text_idx": "#001436", "text": "Ekster la konstruaj\u0302o, kie okazas la plurmonata ekspozicio, en la koro de la Eterna\nUrbo, jen loga c\u0302evalo kun brido. Ni ne parolas memkompreneble pri besto preta galopi\nkun turistoj, sed pri tre granda skulptaj\u0302o el bronzo, elektita de Botero por bonvenigi\nla publikon kaj indiki la sidejon de c\u0302i tiu \u2013 vere unika \u2013 arta okazaj\u0302o."}, {"text_idx": "#001437", "text": "Pli da informoj, itale kaj angle, haveblas c\u0302e:"}, {"text_idx": "#001441", "text": "Mi ne indiferentas: mi entuziasme aprobas la decidon de la prezidanto Trump eliri\nel la Interkonsento de Parizo, la friponaj\u0302o de la jarcento. Tio estas unu el liaj\ngravegaj promesoj, kaj mi admiras kiel li kapablis kontrau\u0306stari la premon de la adeptoj\nde la Nova Monda Ordo. Pri la esenco de c\u0302i tiu friponaj\u0302o mi jam skribis en 2010:"}, {"text_idx": "#001442", "text": "Sekve al tiu c\u0302i letero estis publikigita reago en posta numero de MONATO: Ni ne indiferentu."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Per sia malakcepto de la Interkonsento de Parizo Trump konfirmas, ke la plej ric\u0302an\nlandon de la mondo prezidas homo, kiu estas esence barbaro. Li evidente malmulton\nkomprenas pri la reala mondo de homoj ekster sia adeptaro, kaj preferas demagogie\ndisvastigi mitojn kaj \u201ealternativajn faktojn\u201d (= malveraj\u0302ojn) anstatau\u0306 serioze diskuti. Tion plej klare montris lia parolado anoncanta\nretirig\u0302on el la Interkonsento, en kiu svarmis malg\u0302ustaj asertoj."}, {"text_idx": "#001446", "text": "Kompreneble, la interkonsento de Parizo ne estas perfekta kaj modela diplomatia dokumento,\nsed g\u0302i enkorpigas la plej vastan konsenton de la internacia komunumo kaj determinis\nla celojn de la plua klopodo por tutmonda kunlaboro pri klimats\u0302ang\u0302ig\u0302o. Estas plezurige,\nke c\u0302iu s\u0302tato trovis en la interkonsento sian solvon kaj g\u0302i estis subskribita de 195\nlandoj. Nur du s\u0302tatoj ne subskribis g\u0302in: Sirio (pro la civita milito) kaj Nikaragvo,\nkiu konsideras la interkonsenton nesufic\u0302a kaj maljusta."}, {"text_idx": "#001448", "text": "Mi ne estas fakulo pri klimats\u0302ang\u0302ig\u0302o, sed, lau\u0306 mia opinio, el la unuflanka decido\nde Trump povas rezulti: (1) lau\u0306grada malbonig\u0302o de la tutmonda varmig\u0302o, (2) kresko\nde nova ondo de migrado pro klimats\u0302ang\u0302ig\u0302oj (en la sekvantaj jaroj ni vers\u0302ajne parolos\npri klimataj rifug\u0302intoj), (3) konstato, ke Trump estas malfidinda partnero en ekonomiaj\nkaj diplomatiaj traktadoj, kaj (4) vasta kritiko de aliaj s\u0302tatoj, internaciaj organizaj\u0302oj"}, {"text_idx": "#001449", "text": "La interkonsento de Parizo ne estas la unusola savo de nia planedo. G\u0302i prezentas klopodon\nfari la maksimumon por la solvo de la klimats\u0302ang\u0302ig\u0302oj. Sed la decido de Trump estas"}, {"text_idx": "#001450", "text": "Trafika komuniko kaj projekto de konstruado de nova slovaka-pola gasodukto trovig\u0302is\ninter la c\u0302eftemoj traktitaj dum la komuna kunsido de la slovaka kaj pola registaroj\nokazinta la 31an de majo en la pola c\u0302efurbo Varsovio."}, {"text_idx": "#001451", "text": "Slovakio kaj Pollando volas komune plibonigi la kvaliton de limregionaj s\u0302oseoj. Dum\ngazetara konferenco ambau\u0306 c\u0302efministroj, la slovaka Robert Fico kaj la pola Beata Szyd\u0142o\n[s\u0302idu\u0306o] konstatis, ke la g\u0302isnunaj komunaj agadoj kreas bonajn kondic\u0302ojn por ekonomia\nkunlaboro. Grandaj ebloj ekzistas ankau\u0306 en la kampoj de defendo, justico, turismo"}, {"text_idx": "#001453", "text": "Tiu direktig\u0302is al Venecio, sed fine haltis en alia loko, inter la urboj Rovigo kaj\nFaenza [faenca] (tutmonde fama pro siaj ceramikaj\u0302oj). Temas ne pri sendecida fremda\nturisto en Italio, sed pri meteors\u0302tono, kiu fine de majo 2017 superflugis nordan Italion,\nlasante malantau\u0306 si spirhaltigan luman poststrion. Au\u0306deblis diversaj bruegoj kaj abundis\nkomentoj sur c\u0302iuj sociaj retservoj (precipe Twitter) pri la majesta kaj neatendita\nspektaklo. Unua rekonstruo de la meteora trajektorio eblis danke al fotoj faritaj\nde membroj de Unuig\u0302o de Italaj Astros\u0302atantoj, kiuj mastrumas apartan reton g\u0302uste pri"}, {"text_idx": "#001454", "text": "La spaca s\u0302tonego, kiu transformig\u0302is en tre brilan bolidon videblan de Lombardio g\u0302is\nEmilio samkiel en pluraj lokoj de Venecilando, eniris en la atmosferon je la 23:09:22\n(loka horo) de la 30a de majo. G\u0302ia rapido estis sufic\u0302e malalta, dum g\u0302ia proksimuma\ntrajektorio estis de sudo al nordo. G\u0302ia kunpus\u0302ig\u0302o kun la atmosfero de nia planedo\nkau\u0306zis kelkajn sinsekvajn eksplodojn, iuj el kiuj estigis lau\u0306dire lumecon similan\nal tiu de plenluno \u2013 lau\u0306 iuj atestantoj ec\u0302 plian. Tion c\u0302i sciigis la fakuloj Maurizio Eltri kaj Enrico\nStomeo el la supre menciita astronomia asocio."}, {"text_idx": "#001455", "text": "Lau\u0306 la haveblaj donitaj\u0302oj, vers\u0302ajnas, ke la s\u0302tono ekaperis en la c\u0302ielo je alteco de\nc\u0302irkau\u0306 99 kilometroj iom sude de la urbo Faenza (provinco Ravenna) por poste malaperi\nje alteco c\u0302irkau\u0306 22-kilometra super la suda parto de Venecilando, inter la urboj Rovigo\nkaj Chioggia [kjog\u0302a] (ne malproksime de Venecio). Se la fluganta objekto ne estus\ndiserig\u0302inta en la atmosfero kaj g\u0302ia maso estintus pli granda, oni kalkulas, ke g\u0302i\nestus frakasig\u0302inta ene de la metropola teritorio de Venecio, plej probable c\u0302e la urbeto"}, {"text_idx": "#001456", "text": "\u201eGeamikoj, super Milano j\u0302us pasis verda aerolito au\u0306 io tia. C\u0302u vi scias ion c\u0302i-rilate?\u201d, pepis s\u0302okite la populara kantisto Fedez [fedec], dum liaj s\u0302atantoj plejparte pensis\npri nura s\u0302erco. Pro la pluraj eksplodoj, kiujn la eniro de la bolido provokis precipe\nen la lasta fazo de g\u0302ia freneza itinero, la areo, kie disperdig\u0302is la falintaj fragmentoj,\nestas tre granda kaj situas inter la regionoj Emilio kaj Venecilando, pli precize\ninter la vilag\u0302oj Berra (provinco Ferrara) kaj Adria (provinco Rovigo). Neniu, bons\u0302ance,\nestis tamen vundita, nek estig\u0302is iaj damag\u0302oj."}, {"text_idx": "#001459", "text": "La vorto \u201euragano\u201d venas el la vortaro de la pralog\u0302antoj de Centra kaj Suda Ameriko. \u201eHunraken\u201d, \u201eHurakan\u201d, \u201eJuraca\u0301n\u201d, \u201eHyroacan\u201d, \u201eAracan\u201d, \u201eUrican\u201d kaj \u201eHuiranvucan\u201d estas vortoj uzataj de diversaj pratribanoj por indiki la diojn de fulmoj kaj de\npluvoj, diablojn, malbonajn spiritojn, fortajn ventojn kaj aliajn similaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001461", "text": "Ene de la menciitaj listoj c\u0302iujare oni anstatau\u0306igas nur la nomojn de pasintaj uraganoj,\nkiuj provokis grandan detruon en iu lando au\u0306 mortigis multajn homojn, kau\u0306zante grandajn\nperdojn au\u0306 estigante aliajn malbonaj\u0302ojn. Oficiale la uragana periodo por Kubo (samkiel\nen la c\u0302irkau\u0306a regiono) estas de la 1a de junio g\u0302is la 30a de oktobro, sed pro iu kaprico\nde la klimato, en 2012, la uraganoj\nBeryl skurg\u0302is la insularon antau\u0306 la komenco de c\u0302i tiu periodo. La samo okazis en 1887 kaj"}, {"text_idx": "#001463", "text": "La due plej memorata katastrofo por Kubo okazis en 1963 en la orienta parto de la\nFlora kaj provokis la morton de pli ol mil kubanoj pro la pluvegoj kaj la inundoj, kiujn\ng\u0302i kuntrenis. Tiam Fidel Castro persone gvidis la savoperaciojn.\nFlora frapis dum kvar tagoj la regionon, atingante tri fojojn la samajn ejojn. La trian\nlokon en tiu c\u0302i listo okupas la tiel nomata\nUragano de San Marcos de oktobro 1870. G\u0302i malrapide translokig\u0302is, akompanate de fortaj ventoj kaj pluvoj\nkaj de la plialtig\u0302o de la marnivelo, kaj kau\u0306zis katastrofon en la urbo Matanzas kun"}, {"text_idx": "#001467", "text": "En majo c\u0302i-jara aperis en Slovakio la rezultoj de la censo farita en la fino de decembro\n2016: la averag\u0302a vivdau\u0306ro de virinoj estas 80,4 jaroj, kaj de viroj 73,7."}, {"text_idx": "#001469", "text": "Lau\u0306 analizistoj la evoluo de priag\u0302aj datumoj tute klare montras la maljunig\u0302on de la\nslovaka log\u0302antaro. La kialoj estas: s\u0302ang\u0302ig\u0302o de la homa sinteno koncerne reproduktadon,\nmalgranda naskemo de virinoj (la statistikaj\u0302o pri la kvanto de infanoj c\u0302e unu patrino\nestas 1,48), ekonomiaj kialoj, libereco veturi, sukcesa kariero ktp."}, {"text_idx": "#001470", "text": "La hungara etna minoritato estas 8,4 % de la slovaka log\u0302antaro, la romaa 2,0 % kaj"}, {"text_idx": "#001471", "text": "Lau\u0306 la censo log\u0302as en Slovakio 69 695 eksterlandanoj. La nombro de fremdaj laboristoj\nkvanton en la labormerkato havas civitanoj de Rumanio; sekvas Serbio, C\u0302eh\u0302io, Pollando"}, {"text_idx": "#001472", "text": "Ial miksig\u0302is virinaj kaj viraj vestoj en mia artikolo\nSomermeza festo (MONATO 2017/06, p. 26). Kompreneble la nacia kostumo de la finninoj konsistas el\njupo, bluzo kaj ves\u0302to, dum la kostumo de viroj konsistas el\nkuloto, c\u0302emizo kaj ves\u0302to kun tranc\u0302ilo c\u0302e la zono."}, {"text_idx": "#001474", "text": "Nova scienca esploro el la malnova kontinento sugestas, ke infanoj naskitaj de virinoj,\nkiuj ofte parolas pos\u0302telefone, spertas pli altan riskon pri nenormala konduto kompare\nkun infanoj, kies patrinoj ne havas tian kutimon. La kolektado de donitaj\u0302oj tiurilate\nokazis, inter la jaroj 1996 kaj 2011, en pluraj \u2013 c\u0302efe eu\u0306ropaj \u2013 landoj: Danio, Hispanio, Norvegio, Nederlando, sed ankau\u0306 Koreio."}, {"text_idx": "#001476", "text": "La plenumintoj de la esploro tamen avertas, ke oni devus prudente eltiri konkludojn\nel tiuj ciferoj. Pliaj studoj necesas, por ke oni povu elkompreni, c\u0302u la kau\u0306zo de\nla infanaj perturboj estas la telefonradiado mem au\u0306 aliaj faktoroj iumaniere ligitaj\nal la kutimo paroli per tiaj aparatoj. Ekzemple kiel ekskludi, ke telefonema patrino\nmalpli zorgas pri sia ido?"}, {"text_idx": "#001477", "text": "La aserto, ke arabdevenaj vortoj atingis Kubon kun enmigrintoj el arabeparolantaj\nlandoj (MONATO, 2017/06, p. 20-21) estas iom stranga. La cititaj ekzemploj aspektas kiel \u201enormalaj\u201d hispanaj vortoj kun araba deveno, do ne nur elementoj de la loka kuba dialekto."}, {"text_idx": "#001478", "text": "Neniu rajtas surmerkatigi produktojn centprocente vegetaj\u0302ajn kun devojigaj nomoj,\nkiel \u201elakto\u201d, \u201ekremo\u201d, \u201ekirlita kremo\u201d, \u201ebutero\u201d, \u201efromag\u0302o\u201d, \u201ejogurto\u201d kaj similajn, kiujn la juro de Eu\u0306ropa Unio rezervas nure al produktoj kun besta deveno.\nDo, por rajti paroli pri lakto, ja devas esti okazinta ia melkado. Iu ajn alia produkto,\nkiu bazig\u0302as sur sojo, rizo au\u0306 migdaloj, ne vere laktas kaj tial ne povas esti nomata"}, {"text_idx": "#001479", "text": "Jen tio, kion decidis en junio 2017 la Jug\u0302kortumo de Eu\u0306ropa Unio, kies sidejo estas\nen Luksemburgo. Oni sciigas, ke tio validas ankau\u0306 en la okazo, ke sur etikedoj tiujn\nnomojn kompletigas klarigoj au\u0306 priskribaj indikoj pri la vegetaj\u0302a deveno de la koncerna"}, {"text_idx": "#001481", "text": "Pliig\u0302as solaj ne-plenag\u0302aj kaj inaj enmigrantoj"}, {"text_idx": "#001482", "text": "Inter januaro 2011 kaj decembro 2016 alvenis al Italio entute 62 672 neplenag\u0302uloj,\nkiujn neniu adolto akompanis. Ili devenis precipe de Eritreo, Egiptio, Gambio, Somalio,\nSirio kaj Nig\u0302erio. La nombro estas aparte rimarkinda, c\u0302ar pasintjare la solaj neplenag\u0302uloj\nestis nur 17 % de la sumaj enmigrantoj."}, {"text_idx": "#001483", "text": "Oblig\u0302as g\u0302enerale inter la rifug\u0302intoj la procentaj\u0302o de solaj infanoj sub 14-jaraj,\nsamkiel la kvanto de knabinoj kaj junulinoj. Tiuj ofte spertas perforton dum la vojag\u0302o;\nvojag\u0302o c\u0302iam plena de espero, sed ofta risko estas direktig\u0302i al prostituado, kiam ili"}, {"text_idx": "#001484", "text": "Krom la suprajn homajn kategoriojn, oni devas konsideri la c\u0302eeston ankau\u0306 de tiel nomataj\n\u201enevidebluloj\u201d. Temas pri migrantoj, kiuj kas\u0302e transiras al aliaj pli nordaj landoj por klopodi\nkunig\u0302i kun siaj familianoj, sed kelkfoje ili denove farig\u0302as viktimoj de senskrupulaj\nuloj, kaj tiel dau\u0306ras kaj kompletig\u0302as la propra drameca \u201eeliro\u201d."}, {"text_idx": "#001486", "text": "La 14an de majo 2017 la nepalanoj voc\u0302donis por reprezentantoj en la urbaj konsilioj.\nTio okazis la unuan fojon en du jardekoj kaj signifas, ke la landa konflikto povas"}, {"text_idx": "#001487", "text": "La elektoj por lokaj postenoj, antau\u0306e okupitaj de burokratoj, okazis post la 10-jara\nkomunista ribelo kaj jaroj de malfruo pri la redaktado de nova konstitucio."}, {"text_idx": "#001489", "text": "La unua fazo de la balotado en la mezo de la himalaja lando estis plejparte paca,\nmalgrau\u0306 la du bomboj proksime al la c\u0302efurbo Katmanduo, kiuj estis trovitaj antau\u0306 la\ndomo de unu el la kandidatoj."}, {"text_idx": "#001490", "text": "La komunisma partio, konata pro pasinta perforto, minacis malebligi la elektojn, dirante,\nke la lando bezonas pli da politikaj reformoj por ig\u0302i preta por la elektoj. Tamen\nla voc\u0302donado iris plejparte glate."}, {"text_idx": "#001491", "text": "Antau\u0306 du jaroj la nova konstitucio ebligis anstatau\u0306igon de la malnova monarkia sistemo\nkaj enkondukis la regulojn por provinca kaj parlamenta balotadoj. La konstitucio,\naprobita post ok jaroj da politika kverelado, estas grava atingo, kvankam ne c\u0302iuj\nestas kontentaj pri g\u0302ia akcepto."}, {"text_idx": "#001493", "text": "La lokaj reprezentantoj estis lastfoje elektitaj en 1997, sed baldau\u0306 ne plu povis\nfunkcii pro la brutala mau\u0306ista ribelo. Tiam preskau\u0306 70 % de la log\u0302antaro en la ag\u0302o"}, {"text_idx": "#001494", "text": "Sekvis la 10-jara milito, kiu finig\u0302is en 2006, kaj en la lando komencig\u0302is malglata\ntransiro de hindua monarkio al federacia respubliko, tra nau\u0306 registaroj en ok jaroj\nfarintaj nenion por la ekonomia kresko en la lando."}, {"text_idx": "#001495", "text": "Balotiloj preskau\u0306 unu metron longaj"}, {"text_idx": "#001496", "text": "La balotado malfermig\u0302is en tri provincoj je la 7a horo matene, kun preskau\u0306 50 000\nkandidatoj konkurantaj por la postenoj de la urbestro, vicurbestro kaj lokaj konsilantaroj"}, {"text_idx": "#001498", "text": "Dum la junuloj vidas la voc\u0302donadon kiel s\u0302losilon por s\u0302anceli la potencon de la tri\nc\u0302efaj politikaj partioj, ankau\u0306 la partopreno de la maljunuloj estas forta, inkluzive\nde 105-jara viro, kiu balotis en Gorkha, la epicentro de la ruiniga tertremo en 2015."}, {"text_idx": "#001499", "text": "La balotiloj en la c\u0302efurbo \u2013 unu el la plej grandaj distriktoj \u2013 estis preskau\u0306 unu metron longaj por enteni c\u0302iujn 878 kandidatojn."}, {"text_idx": "#001500", "text": "La elektoj okazas en du fazoj pro la speciala situacio en la sudaj ebenaj\u0302oj limaj\nkun Barato, kie la madhesana minoritato (etna grupo en la landlima parto inter Nepalo\nkaj Barato) rifuzas partopreni en voc\u0302donado post la amendo de la konstitucio."}, {"text_idx": "#001501", "text": "Tial la voc\u0302donado en la kvar provincoj, pro la potenciala risko de elekto-rilata perforto,\nokazis en la dua fazo, la 14an de junio. Tamen, c\u0302ar la rezultoj de la unua fazo estis\njam konataj, observantoj atentigis, ke tio povis influi la rezultojn de la dua."}, {"text_idx": "#001502", "text": "Kiel parto de la interkonsento, kiu finis la internan militon, la nova konstitucio\nestis adoptita en septembro 2015, preskau\u0306 jardekon post la fino de la konflikto. La\nprovincaj kaj landaj elektoj devos okazi en januaro 2018 kiel la fina pas\u0302o de la pacprocezo."}, {"text_idx": "#001503", "text": "Sed la konstitucio provokis protestojn de la madhesa komunumo, kiu asertis, ke la\ndokumento lasas ilin politike marg\u0302enaj. Tio kau\u0306zis monatojn longan blokadon de la\nBarata-Nepala limo en 2015 kaj kripligan mankon de varoj en la tuta lando."}, {"text_idx": "#001504", "text": "La madhesa komunumo minacis bojkoti la lokajn elektojn, se la konstitucio ne estos\nreverkita. Tio devigis la registaron okazigi la voc\u0302donadon en du fazoj."}, {"text_idx": "#001505", "text": "Unuig\u0302inta Marksisma-Leninisma Partio estis la unua kaj la partio Nepala Kongreso la\ndua lau\u0306 la voc\u0302oj en la unua fazo. Nun la nepalanoj senpacience atendas la rezultojn\nde la dua fazo de la balotado."}, {"text_idx": "#001506", "text": "Tri slovakaj urboj testas novan projekton: \u201einteligentajn\u201d elektronikajn benkojn por civitanoj."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Ne-rompebla sekurecvitro protektas la benkojn kontrau\u0306 malbona vetero kaj vandalismo.\nLa fortika objekto eltenas pezon de pli ol mil kilogramoj."}, {"text_idx": "#001511", "text": "Turo alta 66 metrojn eble ne estas sensacio en Novjorko au\u0306 Pekino, sed jes en Vieno,\nkies historia centro kaj proksima c\u0302irkau\u0306aj\u0302o estas Monda Kulturheredaj\u0302o de Unesko.\nInvestisto planas konstruigi altan turoforman luksan log\u0302domon proksime de la urba\ncentro, en loko nun okupata de la malkonstruota hotelo\nInterContinental (oni konstruis g\u0302in de 1961 g\u0302is 1964, aktuala alteco 39 metroj)."}, {"text_idx": "#001512", "text": "En Vieno neniu projekto realig\u0302as sen vasta antau\u0306a diskutado inter la komunumaj reprezentantoj\nkaj la civitanoj, sed en tiu c\u0302i okazo oni prezentis la jam pretigitan projekton sen\neblo pridebati g\u0302in. Tial multaj manifestacioj, kolektadoj de subskriboj kaj aliaj\niniciatoj celis almenau\u0306 malaltigi la \u201emonstran\u201d monotone rektangulan turon. Multaj homoj kontrau\u0306as ankau\u0306 la malgrandigon de la tre\ns\u0302atata sketejo, kiu de la jaro 1901 trovig\u0302as en la spaco celata de la nuna projekto."}, {"text_idx": "#001514", "text": "La Monda Heredaj\u0302o de Unesko konsistas el objektoj kreitaj de la homo (Monda Kulturheredaj\u0302o)\nkaj naturaj objektoj (Monda Naturheredaj\u0302o), kiuj meritas specialan protektadon surbaze\nde konvencio de Unesko pridecidita en 1972 en Stokholmo kaj valida ekde 1975. La 6an\nde julio en sia 41a sesio en Krakovo la Komitato de la Monda Heredaj\u0302o enskribis la\nhistorian centron de Vieno en la\nListon de la Monda Heredaj\u0302o en Dang\u0302ero, kromnomata la\nRug\u0302a Listo de la Monda Heredaj\u0302o."}, {"text_idx": "#001515", "text": "La baldau\u0306 ne plu aktiva urbestro de Vieno Michael Ha\u0308upl [mi\u0301h\u0302ael hojpl] deklaris, ke\nVieno ne bezonas la titolon \u201emondheredaj\u0302o\u201d, kaj ke ne venos malpli da turistoj (ne tur-istoj!) pro nur unu malbela turo."}, {"text_idx": "#001516", "text": "La verduloj, kiuj de 2015 konsistigas regantan koalicion kun la socialdemokratoj,\nkunsidis por decidi, c\u0302u ili estas por au\u0306 kontrau\u0306 la tur-projekto. La plimulto estis\nkontrau\u0306, sed la estrino de la verduloj, la grekdevena Maria Vassilakou, ne akceptis\ntion kaj diris, ke la verdaj parlamentanoj povas voc\u0302doni kiel ili volas. La fina rezulto\nde la voc\u0302donado estis 51 por la projekto kaj 46 kontrau\u0306. Tri verduloj forlasis la\nparlamentejon antau\u0306 ol alveni al decido."}, {"text_idx": "#001517", "text": "La investota sumo estas 211 milionoj da eu\u0306roj, i.a. 121 milionoj por nova hotelo,\n57 milionoj por la 66-metrojn alta turo \u2013 kie estos nur luksaj log\u0302ejoj \u2013 kaj 27 milionoj por la asocio, kiu havas sketejon en tiu spaco. Disponeblos 4200\nlaborpostenoj dum nur kelka tempo, sed la urba aspekto de Vieno restos damag\u0302ita por"}, {"text_idx": "#001518", "text": "En junio 2017 la au\u0306stra Unesko-komisiono deklaris, ke g\u0302is la 1a de februaro 2018 oni\nfaru \u201epas\u0302ojn en la g\u0302usta direkto\u201d, por ke ne sekvu nuligo de la titolo \u201eMonda Kulturheredaj\u0302o\u201d."}, {"text_idx": "#001520", "text": "Lajc\u030ca\u0301k, 54-jarag\u0302a, komencis sian karieron en la diplomatia servo de C\u0302eh\u0302oslovakio.\nLi studis en la moskva S\u0302tata Instituto de Internaciaj Rilatoj kaj parolas nau\u0306 lingvojn.\nLajc\u030ca\u0301k laboris kiel eksterordinara kaj plenrajtigita ambasadoro en Japanio, Jugoslavio,\nAlbanio kaj Makedonio. Li estis ministro pri eksterlandaj aferoj en la jaroj 2009-2010;\nla g\u0302isnunan postenon de eksterlanda ministro li okupas ekde 2012. Li laboris ankau\u0306\nkiel plenuma direktoro de Eu\u0306ropa Servo por Ekstera Agado en Bruselo (2010-2012)."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Tuj post sia elektig\u0302o Lajc\u030ca\u0301k diris: \u201eKiel prezidanto de la 72a sesio de la G\u0302enerala Asembleo de UN mi plenumos taskojn,\npor kiuj UN estis fondita: paco, homaj rajtoj kaj dau\u0306ripova evoluigo\u201d. Li samtempe emfazis, ke lia \u201epersona prioritato estas preventado de konfliktoj\u201d. Inter aliaj celoj li envicigis ankau\u0306 serc\u0302adon de respondoj pri migrado, reformoj\nen la sistemo de UN kaj proksimigon de UN al la homoj."}, {"text_idx": "#001523", "text": "La asertoj pri arabdevenaj vortoj en la hispana lingvo de Kubo (MONATO, 2017/06, p. 20-21) estas pli ol strangaj. Unue, estas nevers\u0302ajne, ke arablingvanoj\niam ajn alvenis al Kubo en grandaj kvantoj. Kaj pli grave, la cititaj vortoj apartenas\nal la g\u0302enerala hispana lingvo, ne nur tiu de Kubo, kaj alvenis en la lingvon tre frue,\nkiam araboj de la 8a g\u0302is la 15a jarcento okupis grandajn partojn de Iberio. Do ili\nestis firmaj partoj de la hispana lingvo longe antau\u0306 la \u201ekonkero\u201d de la Nova Mondo."}, {"text_idx": "#001524", "text": "La 12an de junio 2017 la kuba prezidanto Raul Castro Ruz akceptis Jean Asselborn,\nla ministron pri eksteraj kaj eu\u0306ropaj aferoj, pri enmigrado kaj azilo de la Grandduklando\nLuksemburgo. La renkontig\u0302o okazis en la Palaco de la Revolucio, kie la du politikistoj\ninterparolis pri bonaj rilatoj inter la du malgrandaj landoj. Ili samopiniis pri la\nintenco disvolvi rilatojn en agadkampoj de komuna intereso."}, {"text_idx": "#001525", "text": "Novembre oni celebros la 75an datrevenon de starigo de la diplomatiaj rilatoj inter"}, {"text_idx": "#001527", "text": "Ke strikodoj ne c\u0302iam estas tedaj, tion pruvis nederlanda fromag\u0302fabriko, kiu petole\naldonis bovinon al la nigra-blanka striaro."}, {"text_idx": "#001529", "text": "Neniam antau\u0306e Dragoil ec\u0302 supozis, ke lin trafos akcidento, sed foje-foje la sorto\nestas tre kruela kaj subite forprenas c\u0302ion: la au\u0306toritaton, la estimon de la homoj,\nla laboron, la amikojn, la parencojn."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj Dragoil estis direktoro de unu el la plej grandaj fabrikoj en la\nurbo \u2013 la kudra fabriko \u201eEleganteco\u201d. En g\u0302i laboris c\u0302efe virinoj, kiuj kudris vestojn por eksporto. La laboro pli kaj\npli vastig\u0302is. La vestoj estis ege bonkvalitaj, kaj oni amase ac\u0302etis ilin. Dragoil,\nla direktoro, konstante subskribis novajn kontraktojn kaj dungis novajn kudristinojn.\nEn la urbo oni estimis lin, c\u0302ar li, kiel direktoro, bone zorgis pri la laboristinoj.\nLau\u0306 lia iniciato c\u0302e la fabriko estis infang\u0302ardeno. Pro bona laboro li ofte ordonis\nkromsalajri la laboristinojn. Sed oni diras, ke multe da bono ne estas bona."}, {"text_idx": "#001531", "text": "En iu vintra vespero, kiam Dragoil veturigis sian au\u0306ton, okazis granda akcidento.\nLa s\u0302oseo estis glitiga pro la glacio, kaj Dragoil karambolis kontrau\u0306 alia au\u0306to, en\nkiu estis junaj geedzoj, kiuj tuj mortis. Oni konstatis, ke la mortintoj estas Kraso\nkaj Slavena. Slavena laboris en la fabriko \u201eEleganteco\u201d, kaj tiu c\u0302i tragedio frakasis Dragoilon. Li estis s\u0302okita kaj preskau\u0306 frenezig\u0302inta.\nNeniel li povis klarigi al si mem, kiel okazis la katastrofo."}, {"text_idx": "#001532", "text": "Slavena estis unu el la plej belaj junulinoj en la fabriko, kun bluaj okuloj kiel\nkristala lago, densaj haroj kaj svelta staturo. S\u0302i estis dudekdujara. Slavena kaj\nKraso havis knabeton, Jonko, kiu orfig\u0302is."}, {"text_idx": "#001533", "text": "Antau\u0306 la tribunalo Dragoil konfesis sian kulpon, kaj oni kondamnis lin. Kelkajn jarojn\nli pasigis en malliberejo. Kiam oni liberigis lin, li jam estis tute alia homo. Plu\nli ne havis laboron. Longajn kaj turmentajn tagojn li pasigis nur hejme. Malofte li\neliris el la log\u0302ejo, kaj li evitis la homojn. \u201eKial mi vivas?\u201d demandis li sin mem. \u201eC\u0302u havas sencon tia vivo? Estus pli bone, se mi mortintus en la katastrofo.\u201d"}, {"text_idx": "#001534", "text": "Vane lia edzino provis trankviligi kaj esperigi lin, sed Dragoil ig\u0302is pli silentema"}, {"text_idx": "#001535", "text": "Iun tagon tamen c\u0302io s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Surstrate la homoj komencis denove saluti lin kaj denove\nkonversacii kun li. Oni ne plu forturnis la rigardojn, kiam oni preterpasis lin. Foje\nonklino Nadja, unu el la kudristinoj en la fabriko \u201eEleganteco\u201d, demandis najbarinon de Dragoil: \u201eKio okazis? Mi pli ofte vidas Dragoilon surstrate, kaj s\u0302ajnas al mi, ke li jam ne\nestas tiel deprimita kiel antau\u0306e. C\u0302u li forgesis la katastrofon?\u201d"}, {"text_idx": "#001536", "text": "\u201eNe\u201d, respondis la najbarino. \u201eDragoil ne forgesis la katastrofon, sed li kaj lia edzino adoptis Jonkon, la orfon,\nla filon de Kraso kaj Slavena. De tiam li ig\u0302is tute alia homo. Nun li havas kialon"}, {"text_idx": "#001537", "text": "Unika ceremonio okazis en la c\u0302efurbo de Litovio, Vilnius, la 25an de junio. Unuafoje\nen la lando, do ekster Romo, okazis ceremonio de beatigo. Tiun titolon akiris la episkopo\nTeofilius Matulionis. La ceremonion de beatigo gvidis la prefekto de la kongregacio\npri proklamo de sanktuloj kardinalo Angelo Amato el Vatikano. La por Litovio historian\neventon partoprenis kvin dekoj da kardinaloj kaj episkopoj kaj centoj da pastroj el"}, {"text_idx": "#001538", "text": "\u201eHodiau\u0306 en Vilnius la episkopo Teofilius Matulionis, kies mortigon en 1962 inspiris\nmalamo al la kredo je Dio, kiam li estis preskau\u0306 90-jara, estos beatigita. Ni danku\nal Dio pro tio, ke ni povas atesti tiun c\u0302i defendanton de kurag\u0302a kredo kaj la homa\ndigno. Ni honoru lin kaj la tutan popolon de Litovio.\u201d Tiujn c\u0302i vortojn al amaso da pilgrimoj sur la placo Sankta Petro en Vatikano prononcis"}, {"text_idx": "#001539", "text": "\u201eTiu c\u0302i tago estas escepta por c\u0302iuj litovaj kredantoj kaj la s\u0302tato mem. Suferinte multfojajn\narestojn, enprizonigojn, pridemandadojn, torturojn, provojn de varbado por la sovetia\nsekreta servo KGB, la episkopo ne perdis tion, kio estas la plej grava: humanecon,\namon al homoj kaj fidelecon al la vero.\u201d Dum la ceremonio de beatigo tiel parolis la prezidanto de Litovio Dalia Grybauskaite\u0307."}, {"text_idx": "#001540", "text": "Teofilius Matulionis naskig\u0302is en junio de 1873. Dum sia vivo li spertis c\u0302iujn malavantag\u0302ojn\nde la komunista reg\u0302imo: 11-foje li estis enprizonigita, kaj en mallibero li pasigis\n16 jarojn, kvarfoje li estis jug\u0302ata, li estis submetita al noktaj pridemandadoj, kruelaj\nbatoj, venenado, torturoj, malsato. Li plenumis fizike terurajn laborojn en neimageblaj\nkondic\u0302oj, spertis ekzilon, persekutojn kaj misfamigojn, malsanig\u0302is kaj finfine 89-jara\nestis mortigita en 1962 per injekto de nekonata enhavo. Supozeble al tio kontribuis\nla sovetia sekreta servo KGB, tamen realaj pruvoj de tia versio mankas."}, {"text_idx": "#001541", "text": "En la beatiga ceremonio estis solene bonvenigitaj la relikvoj de Teofilius Matulionis:\nla sarkofago kun liaj restaj\u0302oj, alportitaj el la katedralo de Kais\u030ciadorys, kie ili\nestis gardataj en la kripto. Post la solenaj\u0302o ili estis revenigitaj\nen la katedralon kaj poste lokitaj en tiea kapelo."}, {"text_idx": "#001543", "text": "Simone Veil [simo\u0301n vej], supervivinto de la naziaj koncentrejoj, mortis la 30an de\njunio, iom antau\u0306 sia 90-jarig\u0302o. S\u0302i estis la franca ministro, kiu leg\u0302igis la eblon\nabortigi, kaj la unua elektita prezidantino de la Eu\u0306ropa Parlamento."}, {"text_idx": "#001544", "text": "Simone Annie Jacob naskig\u0302is la 13an de julio 1927 en juda familio ne praktikanta religion,"}, {"text_idx": "#001545", "text": "S\u0302i trapasis la abiturientan ekzamenon en 1944 en malfacilaj cirkonstancoj. S\u0302in oni\narestis surstrate, kiam s\u0302i volis festi la finon de la ekzamenoj. Same la tutan familion"}, {"text_idx": "#001546", "text": "S\u0302in oni deportis al Auschwitz-Birkenau [au\u0306s\u0302vic birkenau\u0306] kaj poste al Bergen-Belsen.\nKonstatinte, ke infanoj estas tuj mortigataj, s\u0302i anoncis sin 18-jara, kvankam s\u0302i estis"}, {"text_idx": "#001547", "text": "S\u0302i klarigis, ke nur psike fortaj homoj povis transvivi la abomenaj\u0302ojn de la koncentrejoj.\nLa patrino mortis tie, kaj la patro kaj la frato estis murditaj en Litovio."}, {"text_idx": "#001548", "text": "Kvankam diplomita, por povi prizorgi sian familion la patrino neniam laboris, sed\nSimone post juraj studoj karieris kiel alta s\u0302tatoficisto. La plej juna el la tri filoj\nrakontas, ke dum veturoj okaze de ferioj la patrino ofte haltis c\u0302e la malnovaj malliberejoj,\ndum la filoj atendis en la au\u0306to."}, {"text_idx": "#001549", "text": "S\u0302i vers\u0302ajne restos en la memoro de francoj pro la leg\u0302o, kiu havas s\u0302ian nomon kaj rajtigas"}, {"text_idx": "#001550", "text": "La nova kaj juna tiama prezidanto de la franca respubliko Vale\u0301ry Giscard d'Estaing\n[valeri\u0301 j\u0302iska\u0301r deste\u0301] tre ruze proponis leg\u0302on \u2013 kiu koncernis virinojn \u2013 ne per la ministerio pri virinaj aferoj, sed per la ministerio pri sano, substrekante,\nke la problemo \u2013 morto de virinoj dum au\u0306 post neleg\u0302a interrompo de gravedeco \u2013 estas tutlanda sanproblemo. Malgrau\u0306 forta opozicio, Simone Veil \u2013 en la parlamento kaj publike \u2013 defendis abortigon, \u201ekiu restas persona dramo\u201d ne kiel rajton, sed kiel lastan solvon en precizaj cirkonstancoj. De la 17a de januaro\n1975 virinoj havas la eblon abortigi en malsanulejoj, kaj kuracistoj havas la rajton\nrifuzi pro personaj au\u0306 religiaj kialoj."}, {"text_idx": "#001551", "text": "En 1979 s\u0302i farig\u0302is la unua prezidantino de Eu\u0306ropa Parlamento, post la unuafoja rekta\nelektado de ties membroj. Malgrau\u0306 la suferoj pro deporto kaj restado en koncentrejoj,\ns\u0302i ne sentis malamon kontrau\u0306 la germanoj, kaj s\u0302i pledis por pli da Eu\u0306ropo, pli da\namikeco inter la popoloj por antau\u0306enigi pacan komunumon."}, {"text_idx": "#001552", "text": "Pro sia bona scio pri politiko kaj juro oni s\u0302in nomumis membro (1998-2007) de la Konstitucia\nKonsilio de Francio, supera instanco, kiu kontrolas novajn leg\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001553", "text": "En novembro 2008 oni s\u0302in alelektis membro de la prestig\u0302a Franca Akademio."}, {"text_idx": "#001554", "text": "Merkrede la 5an de julio la franca nacio omag\u0302is s\u0302in: la ceremonion c\u0302eestis la familio,\nprezidintoj de Francio Giscard d'Estaing, Nicolas Sarkozy [nikola\u0301 sarkozi\u0301] kaj Franc\u0327ois\nHollande [fransua\u0301 ola\u0301nd] \u2013 Jacques Chirac [j\u0302ak s\u0302ira\u0301k] estis reprezentata de sia edzino, pro malsano \u2013 politikistoj, akademianoj, asocioj de deportitoj kaj \u2013 lau\u0306 deziro de la familio \u2013 milo da ordinaraj homoj. La arang\u0302o okazis en la korto de\nInvalides, konstruita en 1670 por prizorgi la vunditajn soldatojn."}, {"text_idx": "#001555", "text": "La paroladon faris la filo Jean, kiu elstarigis la okulojn kaj rigardon de sia patrino\nkaj la familian vojag\u0302on al Auschwitz en decembro 2004, kie Simone klarigis la tutan\ndisvolvig\u0302on de almorta vojag\u0302o. Li atentigis, ke tiu tragedio kreis s\u0302ian vivmanieron\nkaj bonkorecan energion por helpi la malfortulojn."}, {"text_idx": "#001556", "text": "La lasta filo Pierre-Franc\u0327ois [pjer-fransua\u0301] kunligis la memoron de la patro, kun\nkiu s\u0302i kunvivis 67 jarojn, kaj la humanecajn valorojn, solidarecon kaj repacigon en"}, {"text_idx": "#001557", "text": "Fine la franca prezidanto Emmanuel Macron [emanue\u0301l makro\u0301] atentigis, ke s\u0302iaj bataloj\npor la homaj rajtoj c\u0302e UN \u2013 en la iama Jugoslavio kaj Francio \u2013 ofte anticipis la publikan opinion. Suferi donas unu solan rajton: la rajton protekti\naliulon. S\u0302ia kadavro kaj tiu de s\u0302ia edzo trovig\u0302os en Panteono."}, {"text_idx": "#001558", "text": "La ceremonio finig\u0302is per ludado de la eu\u0306ropa himno, kaj la franca armea koruso kantis\nla kanton de la deportitoj."}, {"text_idx": "#001559", "text": "Britio planas pligrandigi sian maran teritorion tuj post kiam g\u0302i estos forlasinta\nEu\u0306ropan Union, tiel ke multaj nebritaj fis\u0302istoj ne plu rajtos fis\u0302kapti tie. La flandra\nc\u0302efministro Geert Bourgeois tamen jam havas solvon. Li trovis komunikon en la flandra\nen kiu la angla reg\u0302o Karolo la 2a deklaras, ke 50 fis\u0302istoj el la urbo Brug\u0302o havos\neternan \u201evizit- kaj fis\u0302-privilegion en la riveroj, marhavenoj kaj aliaj lokoj kaj urboj de"}, {"text_idx": "#001560", "text": "Demokratio estas por la Okcidento"}, {"text_idx": "#001561", "text": "Hasan Rou\u0306hani, la prezidanto de Irano, en kunveno de kuracistoj asertis: \u201e... voc\u0302donado de la popolo ... ne signifas postsekvi okcidentan manieron. La voc\u0302dono\nde popolo ne estas donaco de la Okcidento al ni post la Renesanco. Ni havas religion,\nAli (la unua imamo de s\u0302ijaismo kaj la kvara kalifo de sunaismo) konsideras la voc\u0302on de\npopolo kiel bazon de la regado.\u201d"}, {"text_idx": "#001563", "text": "Tiuj vortoj sufic\u0302is por rebruligi politikan fajron inter la du grupoj, konservativa\nkaj reformisma. Ali Motahari, vicprezidanto de la parlamento (la vorto \u201eparlamento\u201d uzeblas nur indulge, c\u0302ar g\u0302i efektive estas Islama Konsulta Asembleo,\nMag\u0302lis) skribis: \u201e... en s\u0302ijaismo, la imamecon legitimigas Dio kaj Lia profeto, tamen politika regado\nau\u0306 socia gvidado realigeblas nur, se la popolo konsentas; alivorte, la imamo devas\nesti akceptita de la popolo.\u201d"}, {"text_idx": "#001564", "text": "Makarem S\u0302irazi estas grand-ajatolo jam delonge aktiva en Qom, la vatikano de s\u0302ijaismo.\nAntau\u0306 la islama revolucio li eldonadis la magazinon\nLa skolo de Islamo. Post la puc\u0302o de 1953 li verkis la libron\nS\u0302ajnfilozofoj kontrau\u0306 la nereligiaj ideoj. Lia libro gajnis en 1954 la premion\nReg\u0302a premio por la plej bona libro de la jaro. En la nuna konflikto li diris: \u201eDemokratio estas por la Okcidento ... ni havas alian sistemon ...\u201d"}, {"text_idx": "#001566", "text": "Ne la volo, opinio kaj voc\u0302o de la popolo"}, {"text_idx": "#001568", "text": "Iu alia konservativa grupo skribis: \u201eNeniu homo rajtas gvidi aliajn homojn, krom se Dio alprenas tiun homon. Tio estas\nunika rajto de Dio. En islama regmaniero, la popolo havas bazgravan rolon; potencigi\nla islaman reganton! Tamen difini la gvidanton de la socio kaj la rajton regi estas"}, {"text_idx": "#001571", "text": "Kiu venkos en la debato?"}, {"text_idx": "#001572", "text": "La debato ne estas nur teologia afero. S\u0302ajnas, ke la du flankoj ne sukcesis dialoge\nsolvi siajn problemojn. Kiu flanko venkos, tiu efikos sur la politikon enlandan kaj"}, {"text_idx": "#001573", "text": "La 23an de junio 2017 mi au\u0306skultis c\u0302e Kroatia Radio diskuton de fakuloj pri terorismo\nen Eu\u0306ropo kaj au\u0306dis interesajn starpunktojn kaj faktojn. Prof. Mirko Bilandz\u030cic\u0301 el\nla Zagreba Universitato diris, ke ekde 1970 estis nur unu teroristo, kiu faris ion\nen Eu\u0306ropo kaj kiu ne estis eu\u0306ropa s\u0302tatano, kaj sekve c\u0302iuj teroragadoj fontas de nekontentaj\nislamaj eu\u0306ropaj s\u0302tatanoj. Li asertas, ke la esenca problemo estas la tiel nomata konflikto\nde identecoj (c\u0302u oni estas, ekzemple, franco kun franca pasporto au\u0306 alg\u0302eriano kun"}, {"text_idx": "#001574", "text": "Alia kunparolantino diris, ke la integrig\u0302o de enmigrintoj ne okazas sufic\u0302e rapide\nc\u0302efe pro tio, ke ni, eu\u0306ropanoj, ne esprimas al ili bonvenon kaj pretecon akcepti ilin.\nIli estas terure frustritaj post teruraj\u0302oj travivitaj, kaj poste ili estas enfermitaj\nen kvazau\u0306 karceroj, en kiuj ili restas fojfoje dum jaroj sen koni sian sorton ..."}, {"text_idx": "#001577", "text": "Do, lau\u0306 mi, ni povas solvi la problemon de naciismo kaj de enmigrintoj per forigo\nde tiu c\u0302i burg\u0302nacia filozofio (ofte ligita kun \u201enaciaj\u201d religioj), dirante la veron: c\u0302iuj estas multidentecaj, kaj arabdevena franco normale\nestas kaj franco kaj alg\u0302eriano, kaj li efektive ne havas identecan konflikton, samkiel\nmi estas kaj kroato, kaj sloveno, kaj esperantisto, kaj zagrebano, kaj mariborano\nktp ... sen havi identeckonflikton. Identecoj ne sumig\u0302as kaj ne forigas unu la alian,\nsed simple apudekzistas unu apud aliaj."}, {"text_idx": "#001578", "text": "En tia kompreno de la mondo estas tute normale aldoni novan plian identecon kiel la\neu\u0306ropa, kiu ne povas krei identecan konflikton kaj ebligas al c\u0302iuj eu\u0306ropanoj vivi\nsub la sama tegmento, kompreni sin reciproke kiel eu\u0306ropanoj kaj paralele senti ankau\u0306\nsian nacian, regionan, religian kaj aliajn identecojn. C\u0302iujn tiujn identecojn oni\nrealigas kadre de la koncerna grupo kiel individuajn rajton kaj volon, sed en la administra\nsistemo c\u0302iu estas membro de sia s\u0302tato kaj de EU. Tio evidente estas simpla afero,\nsufic\u0302as akcepti tiun novan paradigmon kaj diskonigi g\u0302in."}, {"text_idx": "#001582", "text": "Sekve, la politikaj kaj ekleziaj gvidantoj \u2013 la c\u0302efaj potencoj en naciaj s\u0302tatoj \u2013 forte defendas kaj defendos sian nacian filozofion."}, {"text_idx": "#001583", "text": "Evidente la dua c\u0302efa problemo en EU, rilata al la enmigrintoj, estas la lingva problemo.\nC\u0302ar lingvo kaj identeco estas intime ligitaj (lingvo estas simbolo kaj signo de grupa\nidenteco kaj neniu nova identeco povas esti realigata sen lingvo, kiu g\u0302in karakterizas),\nestas klare, ke komuna eu\u0306ropa identeco postulas decidon pri tio, kiu lingvo g\u0302in signos\nkaj signalos. Sendube tio devus esti nova lingvo, neu\u0306trala, neniu el la ekzistantaj"}, {"text_idx": "#001584", "text": "La 14an de junio 2017 tricent imamoj el Au\u0306strio subskribis deklaracion kontrau\u0306 teroro.\nIbrahim Olgun, prezidanto de la Islama Asocio de Kredantoj, parolis pri \u201ehistoria tago\u201d. Jen mallongigita deklaracio \u201eje la nomo de Alaho\u201d:"}, {"text_idx": "#001586", "text": "Interna kaj ekstera politiko de Eu\u0306ropa Unio (EU), ekonomia kunlaboro, sekurecaj aferoj\nkaj problemoj de enmigrado estis traktitaj dum somera pintkunveno de la c\u0302efministroj\nde la Vis\u0302egrada Grupo (V4) konsistanta el C\u0302eh\u0302io, Hungario, Pollando kaj Slovakio."}, {"text_idx": "#001588", "text": "En komuna deklaro la membro-s\u0302tatoj esprimis subtenon al Egiptio kaj konstatis, ke\nla g\u0302isnunaj agadoj kreas bonajn kondic\u0302ojn por kunlaboro. Ili estas plene konvinkitaj,\nke necesas firmigi la politikan kaj ekonomian partnerecon kun la celo plivigligi la\nkomercajn rilatojn inter Egiptio, V4 kaj EU."}, {"text_idx": "#001589", "text": "La kunsido okazis en la hungara c\u0302efurbo Budapes\u0302to komence de julio."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Kiel unuecigi tutan popolon en unu tago"}, {"text_idx": "#001592", "text": "Slovenio ne gajnis kion g\u0302i celis ..."}, {"text_idx": "#001595", "text": "Videblas kiel facile estas por politikistoj krei staton de eu\u0306forio en la popolo kaj\npretigi la popolon por milito pro tute sensignifa kau\u0306zo \u2013 se tio portas iun utilon al la politikistoj. Sufic\u0302as inventi artefaritan malamikon\n(en tiu c\u0302i okazo, pro iu neklara situacio pri eta parto de mara landlimo oni povis\nproklami slovenojn dang\u0302eraj malamikoj), kaj tio sufic\u0302as, por ke absolute tuta popolo\nfrenezig\u0302u kaj pretu unuece batali por \u201esiaj\u201d interesoj, por sia patrujo en dang\u0302ero."}, {"text_idx": "#001596", "text": "Tio montras, ke estas ege facile instigi naciismon per modernaj informrimedoj, kreante\nkvazau\u0306an malamikon, kiu povas esti iu najbara popolo, iu alia raso au\u0306 minoritato en\nla lando (kiel enmigrantoj, romaoj ktp), c\u0302ar la popolo neniam voc\u0302donas per sia racio,\nsed per siaj emocioj, kiuj estas vojmontrilo tre subjektiva kaj facile manipulebla."}, {"text_idx": "#001600", "text": "Novello: Ni povas diri, ke ili estas intensaj kaj esence favoraj, sed aperis problemoj post\nla rusa anekso de Krimeo."}, {"text_idx": "#001602", "text": "La unuan kau\u0306zis la anekso de Krimeo. Norvegio kondamnas tiun c\u0302i anekson kaj konsideras\ng\u0302in kontrau\u0306leg\u0302a kaj kontrau\u0306a al la internacia juro. Tial g\u0302i alig\u0302is al la ekonomiaj\nsankcioj kontrau\u0306 Rusio startigitaj de Eu\u0306ropa Unio, kvankam Norvegio ne estas g\u0302ia membro.\nEl tio sekvas forta malpliig\u0302o de la komerco inter la du landoj kaj la reduktig\u0302o de\nla kunlaborado en kelkaj sektoroj."}, {"text_idx": "#001603", "text": "Due, dum la antau\u0306lasta jaro, tre kreskis la nombro de novaj alvenoj en Norvegion tra\nla landlimo kun Rusio de homoj, kiuj petis azilon en Norvegio. Dum kelka tempo oni\nec\u0302 taksis, ke tiel en Norvegion povos alveni 150 000 homoj jare (kio estas multo,\nkonsiderante, ke la tuta log\u0302antaro estas 5 milionoj). Tamen en la lasta jaro la situacio\nkaj la enmigra fluo normalig\u0302is."}, {"text_idx": "#001606", "text": "Novello: Mi respondos s\u0302erce: la estonteco ne estas sama kiel antau\u0306e, kaj g\u0302i estas tre malfacile\nantau\u0306videbla. Tio estas s\u0302erco, tamen, kiel c\u0302iuj s\u0302ercoj, g\u0302i enhavas iom da vero. Ukrainio\nestas granda lando kun rimarkindaj ekonomiaj ebloj, kiu lastatempe subskribis interkonsenton\npri asociig\u0302o kun Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#001608", "text": "Romano en la portugala premiita"}, {"text_idx": "#001612", "text": "La aljug\u0302intoj en Dublino estas gratulindaj pro sia elekto. Eblas g\u0302oji, ke (preskau\u0306)\nne nur la literaturo de la dominanta angleparolanta mondo estas videbla en la irlandaj\nlibrovendejoj kaj bibliotekoj. Tre bonvena estas la apero de pli kaj pli da literaturo"}, {"text_idx": "#001613", "text": "En 2015 proksimume kvaronmiliardo da homoj konsumis drogojn, kaj el ili 29,5 milionoj\n\u2013 0,6 % de la monda log\u0302antaro \u2013 suferis malsanojn, ec\u0302 dependecon."}, {"text_idx": "#001614", "text": "1 konsistigas la plej dang\u0302eran drogo-specon, kun 70 % de la malsaniga efiko. Tio estas\nen ligo kun perturboj pro la tutmonda konsumado de drogoj, lau\u0306 Raporto de 2017 farita\nde la Oficejo pri Drogoj kaj Krimado de UN (UNODC) en Vieno."}, {"text_idx": "#001615", "text": "Ankau\u0306 malsanoj rilataj al la konsumado de amfetaminoj estas faktoro de tutmonda maltrankvilig\u0302o.\nLa merkato de novaj psikoaktivaj substancoj (NPS) estas ankorau\u0306 relative ne-granda,\nkaj la uzantoj de stimuliloj ne konas la kvanton de amfetaminoj en iuj NPS-oj. Tio\npotenciale submetas la konsumantojn al pliaj sanproblemoj."}, {"text_idx": "#001616", "text": "La raporto speciale substrekas, ke hepatito C kau\u0306zas la plej grandan damag\u0302on al lau\u0306takse\n12 milionoj da homoj, kiuj al si injektas drogojn. En tiu grupo unu el ok (1,6 milionoj)\nsuferas aidoson, pli ol la duono (6,1 milionoj) hepatiton C, kaj proksimume 1,3 milionoj\nsuferas hepatiton C kaj aidoson. La drogemuloj mortintaj pro hepatito C estas trioble\npli multaj (222 000) ol tiuj mortintaj pro aidoso (60 000). Tamen la raporto emfazas,\nke malgrau\u0306 la lastatempa progreso rilate al la kuracado de hepatito C, la aliro al\nmedikamentoj estas dau\u0306re malbona, kaj la kuracado estas tre multekosta en la plimulto"}, {"text_idx": "#001617", "text": "La novan raporton oni publikigis 20 jarojn post la Monda Drog-Raporto de UN, en momento,\nkiam la internacia komunumo antau\u0306enigas la agadon. Juri Fedotov, direktoro de UNODC,\nsubstrekis, ke la rezulta dokumento de la speciala sesio enhavas pli ol 100 konkretajn\nrekomendojn por malhelpi la konsumadon de drogoj. Li konfesis, ke necesas multon fari\npor kontrau\u0306batali multajn damag\u0302ojn kau\u0306zatajn al sano, evoluo, paco kaj sekureco en\nc\u0302iuj regionoj de la mondo."}, {"text_idx": "#001618", "text": "En 2014 transnaciaj grupoj de la organizita krimularo lau\u0306 taksoj perlaboris inter\nunu kvinonon kaj unu trionon de siaj enspezoj per drogo-komercado."}, {"text_idx": "#001619", "text": "La modernaj komunikiloj konigas novajn eblojn al la drogo-komercistoj, dum\nDarknet ebligas al la konsumantoj anonime ac\u0302eti tiajn substancojn per kriptovalutoj kiel"}, {"text_idx": "#001620", "text": "Nuntempe, kiam la kontrau\u0306leg\u0302a komercado pere de\nDarknet ankorau\u0306 estas malgranda, lau\u0306 faritaj esploroj c\u0302iujare \u2013 inter septembro 2013 kaj januaro 2016 \u2013 okazis 50-elcenta kresko de la negocoj. Tipaj ac\u0302etantoj estas konsumantoj de marih\u0302uano,\nsinteza narkotaj\u0302o \u201eekstazo\u201d, kokaino, halucinaj kaj novaj psikoaktivaj substancoj (NPS)."}, {"text_idx": "#001621", "text": "La spektro de substancoj haveblaj en tiu merkato pligrandig\u0302is, konstatas la raporto,\nen kombino kun internacie registritaj substancoj kiel heroino kaj lau\u0306receptaj kuraciloj,\nkiujn oni devojigas de la leg\u0302a merkato au\u0306 produktas kiel falsitajn medikamentojn."}, {"text_idx": "#001623", "text": "En 2016 la monda opio-produktado pliig\u0302is unu trionon kompare kun la antau\u0306a jaro, kaj\ntio okazis c\u0302efe pro la kresko de la rikolto de papavo en Afganio. En la raporto oni\nindikas vastig\u0302on de la kokain-merkato, tiel ke de la periodo 2013-2015 la nombro de\nkokao-plantoj grandig\u0302is je 30 % c\u0302efe rezulte de evoluo de la kultivado en Kolombio.\nPost periodo de malpliig\u0302o estas antau\u0306signoj, ke la kokain-konsumado disvolvig\u0302as en"}, {"text_idx": "#001624", "text": "Kvankam ne c\u0302iuj teroristaj grupoj dependas de la enspezoj pro vendado de drogoj, tamen\niuj agadas en tio. Sen la drogo-komercado, kiu konsistigas preskau\u0306 la duonon de la\nenspezoj, la Talibo-movado en Afganio ne havus la atingojn kaj influon, kiujn g\u0302i nun\nhavas. Fakte c\u0302irkau\u0306 85 % de la opio-kultivado en Afganio okazas en la teritorio regata"}, {"text_idx": "#001625", "text": "1. Opioido estas psikoaktiva substanco funkcianta en rilato kun opioido-riceviloj,\nkiuj trovig\u0302as c\u0302efe en la centra kaj periferia nerva kaj gastro-intesta sistemoj."}, {"text_idx": "#001626", "text": "Kolerigis min la riska novelo de Alejandro\n2017/07, p. 25), kie li proponas eliminon de 4 miliardoj da brunuloj-nigruloj kaj\nfekundigo fare de eksterteranoj de duonmiliono da blankulinoj!"}, {"text_idx": "#001627", "text": "Jam nun estas evidente, ke ankau\u0306 c\u0302i-jare prezidantaj elektoj en Demokratia Respubliko\nKongo ne okazos. Estas tre facile akuzi la nunan prezidanton Joseph Kabila pri tio,\nke li ne volas forlasi la prezidanto-seg\u0302on, tamen pensi, ke li estas la sola, kiu\nkulpas pri la prokrasto, estus tute maljuste."}, {"text_idx": "#001628", "text": "La unuig\u0302inta opozicio interkonsentis kun la nuna registaro organizi la elektojn fine\nde 2017. Nun ekondis duboj inter la kongaj civitanoj pro multaj miskomprenoj inter\nla opozicianoj, kiuj montras al la konga popolo la gradon de ilia soifo por la regpovo."}, {"text_idx": "#001630", "text": "Se iam vi vizitos Kipron, kaj ne scios, c\u0302u vi elturnig\u0302os per la loka lingvo, sciu,"}, {"text_idx": "#001631", "text": "Imamoj de Au\u0306strio (MONATO 2017/08-09. p. 8) ene de la pordego de Vieno post nuraj 300 jaroj! Sen ec\u0302 unu pafo! \u201eImamoj de Au\u0306strio\u201d sonas oksimore ne malpli ol \u201eimamoj de Vatikano\u201d ... C\u0302iuj frazoj de ilia deklaro kontrau\u0306diras Islamon kaj Koranon. Se ili kredas,\nkion ili deklaris, ili estas apostatoj sed ne imamoj. Ili tamen estas imamoj: la imamoj\ntaqija, t.e. trompon de \u201enefideluloj\u201d, \u201ekafiroj\u201d, kiuj deziregas esti trompataj ..."}, {"text_idx": "#001633", "text": "La 2an de julio okazis parlamentaj elektoj en la c\u0302efurbo Tokio. La partio de Abe,\nhavinte g\u0302is tiam 57 seg\u0302ojn, gajnis nur 23 el 127 seg\u0302oj. La venkinto kun 49 (79, se\nenkalkuli 30 seg\u0302ojn de koaliciaj partioj) estis nova partio, Tokianoj Unue, kies c\u0302efo\nestas Koike Juriko, nuna guberniestrino de Tokio. S\u0302i estas eksmembro de LDP kaj defiis\nkandidaton de LDP c\u0302e la pasintjaraj elektoj de tokia guberniestro (Tertremaj taskoj de la guberniestro, MONATO 2016/10, p. 9)."}, {"text_idx": "#001636", "text": "Rezulte, LDP tute neglektis la kritikon flanke de la opoziciaj partioj, amaskomunikiloj\nkaj la publiko. Abe, tenante la nazon supre, nerekte au\u0306 mistifike respondas la demandojn,\nmokadas la opoziciulojn, au\u0306 ec\u0302 krie interrompas opozician demandadon en parlamentaj\nkomitataj kunsidoj. Dum lia lasta kvarjara regado, pluraj ministroj au\u0306 vicministroj\nmaldece parolis au\u0306 skandale kondutis, sed en multaj okazoj li au\u0306 la kabineta sekretario\nsenkulpigis ilin, dirante: \u201enenia problemo!\u201d"}, {"text_idx": "#001638", "text": "C\u0302efministro Abe kaj liaj stabanoj en la Kabineta Oficejo kategorie neis tiujn misuzojn\nde potenco kaj au\u0306toritato malgrau\u0306 la atesto de eks-vicministro kaj multaj aliaj nerektaj\npruvoj. Kiam opoziciaj partioj kaj amaskomunikiloj postulis dokumentojn montrantajn\ntiun misuzon de potenco, Abe kaj liaj kolegoj ripete neis la ekziston de la dokumentoj.\nKaj kiam la dokumentoj tamen trovig\u0302is, la potenculoj neis ilian au\u0306tentecon."}, {"text_idx": "#001639", "text": "Antau\u0306 tiuj c\u0302i trudema politiko, nepotismaj favoroj, obstina neado kaj aroganteco,\nla japana popolo, malgrau\u0306 sia c\u0302iama pacienco kaj obeemo, s\u0302ajne perdis toleremon. C\u0302iuj\nopinisondoj ekde majo montris malpliig\u0302on de subteno de la reg\u0302imo Abe, kaj en junio\ntokianoj diris \u201ene!\u201d al Abe kaj LDP kaj preferis la partion Tokianoj Unue."}, {"text_idx": "#001640", "text": "Kvankam ec\u0302 multaj subtenantoj de LDP komencis forlasi Abe kaj multaj LDP-anoj, kiuj\nantau\u0306e estis silentigataj de Abe ekkritikis lin, la subteno por la opoziciaj partioj\nestas tro malalta. Do, oni enfokusigas atenton al Koike Juriko kaj s\u0302ia partio, kiuj\nminacas la reg\u0302imon Abe de ekster la parlamento."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Iuj antau\u0306vidas au\u0306 esperas, ke kelkaj gravuloj kaj rivaloj de Abe en LDP forlasos sian\npartion, kune organizante novan partion kun Koike kaj s\u0302ia partio Tokianoj Unue, antau\u0306\nla venontaj elektoj de la membroj de la C\u0302ambro de Deputitoj en decembro 2018. C\u0302ar\nKoike antau\u0306e estis membro de LDP kaj servis kiel ministro pri defendo, la baroj por\nkunig\u0302i en la nova partio ne estos altaj."}, {"text_idx": "#001643", "text": "Sciencistoj de universitato de la litova havenurbo Klaipe\u0307da kaj militistoj de la litova\nmararmeo, kiuj julie partoprenis en scienca ekspedicio al Balta Maro asertas, ke ili\nAntanas Smetona, kies nomo omag\u0302as prezidinton de Litovio. Ili konstatis, ke g\u0302i kus\u0302as en profundo\nde 85 metroj proksime de la bordo de Estonio."}, {"text_idx": "#001644", "text": "G\u0302i estis la unua milits\u0302ipo de sendependa Litovio, kiun en 1927 la tiama registaro\nac\u0302etis de Germanio. La cirkonstancoj de la malapero g\u0302is nun ne estas klaraj, c\u0302ar ec\u0302\nne unu el la kelkaj versioj pri g\u0302ia lasta navigo estas konfirmita. Lau\u0306 unu versio,\nAntanas Smetona, kiu tiam nomig\u0302is\nKorall fornavigis el la haveno de Helsinko kaj trafinte minon dronis en la Finna Golfo.\nAliaj fontoj asertas, ke pri la drono kulpas germana submars\u0302ipo."}, {"text_idx": "#001645", "text": "Profesoro de la universitato de Klaipe\u0307da Vladas Z\u030culkus diris, ke estas forta damag\u0302o\nen la fronta parto de la s\u0302ipo. Tio donas la ideon, ke en 1945 torpedo trafis kaj dronigis"}, {"text_idx": "#001646", "text": "Ne estas intencoj elakvigi la dronintan s\u0302ipon, c\u0302ar tiu operacio kaj posta konservado\nestus tro multekostaj, sed la loko de la trovo estos protektata."}, {"text_idx": "#001647", "text": "La ekspedicio celis per modernaj aparatoj esplori la lokon, kie malaperis\nAntanas Smetona kaj aliajn lokojn, kie en 1939 proksime de Tallinn malaperis la granda komerca s\u0302ipo\nPaneve\u0307z\u030cys kaj meze de au\u0306gusto 1941 aliaj du malgrandaj,\nKretinga, kiuj estis trovitaj en pli frua tempo."}, {"text_idx": "#001648", "text": "Lau\u0306 la profesoro, tiu c\u0302i malkovro havas ne nur sciencan valoron, sed ankau\u0306 gravan\nhistorian signifon. Krome g\u0302i estas bela donaco okaze de la 25a datreveno de rekreo\nde la litova milita mararmeo la 4an de julio."}, {"text_idx": "#001650", "text": "Kio propradire estas TMI, kiu ludis rolon ankau\u0306 en la programo de la usona prezidanto\nDonald Trump antau\u0306 la pintkunveno de la plej industriigitaj ekonomioj (G-20) en Hamburgo?"}, {"text_idx": "#001652", "text": "La c\u0302efa celo de TMI estas plifortigi ligojn kadre de Eu\u0306ropa Unio (EU) inter Balta,\nAdriatika kaj Nigra Maroj en la kampoj de energio, transportado kaj komunikado. La\nmembros\u0302tatoj de TMI ne intencas krei novan internacian organizaj\u0302on, sed nur kunordigi\nla ekonomian politikon kaj kunlaboradon en regionoj de Meza kaj Orienta Eu\u0306ropo. Lau\u0306\nla vizio de la pola prezidanto, TMI tute klare fortigas tutan regionon, respektante\nsamtempe la regulojn kaj normojn de internacia juro."}, {"text_idx": "#001653", "text": "Kvankam la s\u0302tatoj de TMI kovras pli ol kvaronon de la areo de EU kaj pli ol kvinonon\nde la EU-log\u0302antaro, ilia nuntempa ekonomia forto estas nur c\u0302irkau\u0306 dekono de la tuto\nde la malnetaj enlandaj produktoj (MEP) de la landoj de EU."}, {"text_idx": "#001656", "text": "Konga ministro riskas prizonon en Belgio"}, {"text_idx": "#001658", "text": "Krimulo ig\u0302is ministro pri justico"}, {"text_idx": "#001659", "text": "Alexis Thambwe Mwamba, la konga ministro pri justico, agnoskas, ke li partoprenis\nen paneigo de aviadilo en 1998. Tiam multaj homoj pereis en la kras\u0302o."}, {"text_idx": "#001660", "text": "La konga justico protektas krimulojn, sed la belga ne nepre agos same. Belga tribunalo\nserc\u0302as la ministron pro krimo kontrau\u0306 humaneco. Li estas kulpa pro la detruado, en\nplena flugo, de la aviadilo\nKongo Airlines (Kongaj fluglinioj), en kiu estis 50 pasag\u0302eroj. C\u0302i tiu tragedio okazis en oktobro\n1998 proksime de la konga urbeto Kindu dum milito kontrau\u0306 la reg\u0302imo de la tiama konga\nprezidanto Laurent [lora\u0301] Kabila, patro de la nuna s\u0302tatprezidanto Joseph [j\u0302oze\u0301f] Kabila."}, {"text_idx": "#001663", "text": "C\u0302ar temas pri nekontestebla krimo kontrau\u0306 humaneco, estus bone, ke Joseph Kabila igu\nla ministron demisii, por eviti la impreson, ke la konga registaro protektas krimulojn.\nLa ministro-krimulo povas iri c\u0302ien, kien li volas \u2013 krom al Belgio, c\u0302ar lia vojag\u0302o tien certe finig\u0302us en prizono."}, {"text_idx": "#001665", "text": "Intertempe, en Londono, ankau\u0306 la brita c\u0302efministrino Theresa May [teriza mej], kies\nkonservativa partio gajnis la g\u0302eneralajn elektojn la 8an de junio, havis gravan problemon.\nMalgrau\u0306 sia venko, la konservativa partio ne ricevis sufic\u0302e da voc\u0302oj por atingi absolutan\nplimulton, do g\u0302i trovig\u0302is en malforta pozicio, precipe fronte al la intertraktado\npri eliro de Britio el Eu\u0306ropa Unio. Pro tio, sinjorino May provis trovi apogon c\u0302e"}, {"text_idx": "#001666", "text": "Post longa intertraktado, DUP konsentis fari pakton kun la brita konservativa partio,\nkondic\u0302e ke la britoj pagu grandegan monhelpon al Nord-Irlando. Kompreneble, la opoziciaj\npartioj en Britio interpretis tion kiel subac\u0302eton fare de la konservativuloj."}, {"text_idx": "#001667", "text": "Por iom klarigi la situacion en Nord-Irlando, oni eble resumu la historian fonon rilate\nal Demokrata Uniista Partio. Tiu partio estis formita en la jaro 1971 de grupo, kies\nplej influhava ano estis doktoro Ian Paisley [pejzli], pastoro kaj fondinto de Libera\nPresbiteriana Eklezio (FP), rigore fundamentisma sekto, kiu ne havas rektan rilaton\nal iu ajn eklezio en alia lando."}, {"text_idx": "#001668", "text": "Multe da nord-irlandanoj, kiuj estas membroj au\u0306 voc\u0302donantoj de DUP, akceptas la doktrinon\nkaj principojn de FP. Tiuj inkluzivas \u201ekreismon\u201d, nome malakcepton de darvinismo; malpermeson de abortigo kaj de samseksa edzig\u0302o;\nlau\u0306vortan interpreton kaj totalan akcepton de la tuta Biblio kaj reakcian formon de\nevangelia teologio. La nuraj celoj, kiuj estas komunaj por la konservativa partio\nkaj DUP, estas por c\u0302iam konservi la union inter Nord-Irlando kaj Britio kaj absoluta\nrifuzo unuig\u0302i kun Irlanda Respubliko sen konsento de plimulto en Nord-Irlando."}, {"text_idx": "#001670", "text": "Tamen, la kau\u0306zo de la maleblo formi registaron en Nord-Irlando ne estis iu ajn el\nla komunaj politikaj celoj de la britaj konservativuloj kaj DUP. La tubero en la afero\nestas ne rekte la politiko, sed\nlingvo. Antau\u0306 ol ili pretos akcepti la novan registaron, SF kaj aliaj respublikanaj politikistoj\npostulas, ke la irlanda lingvo estu oficialigita en Nord-Irlando, do ke la lingva\nsituacio en la nordo estu la sama kiel en la respubliko."}, {"text_idx": "#001671", "text": "Kelkaj aliaj porbritaj uniistoj ekster DUP akceptas la irlandan (gaelan), kaj ec\u0302 parolas\ng\u0302in au\u0306 interesig\u0302as pri g\u0302i. Ili rekonas, ke g\u0302i estas la indig\u0302ena idiomo de la tuta\ninsulo, ne nur de katolikaj respublikistoj, kaj estas neeliminebla kaj valorega heredaj\u0302o\nde la irlanda popolo. Plie, oni scias, ke la skota vario de la gaela estas senprobleme\nagnoskita kaj parolata en Skotlando."}, {"text_idx": "#001673", "text": "La malplej respektata homa rajto"}, {"text_idx": "#001674", "text": "Bedau\u0306rinde, ec\u0302 en landoj, kiuj subskribis\nUniversalan Deklaracion de Homaj Rajtoj, unu el la malplej respektataj el tiuj rajtoj estas g\u0302uste la lingva, kaj Nord-Irlando\nne estas la ununura ekzemplo en la mondo."}, {"text_idx": "#001675", "text": "Kosovo en la politikaj mapoj"}, {"text_idx": "#001676", "text": "Kvankam jam pasis 9 jaroj ekde kiam Kosovo sin proklamis sendependa s\u0302tato kaj g\u0302is\nnun agnoskis g\u0302in c\u0302irkau\u0306 115 membros\u0302tatoj de UN, oni vidas, ke bedau\u0306rinde tiu nova\nrealo ne spegulig\u0302as en c\u0302iuj mapoj politikaj. Ec\u0302 en la artikolo de Roberto Pigro (MONATO 2017/08-09, p. 36) videblas mapo, kie Kosovo ne aperas."}, {"text_idx": "#001677", "text": "Kvin membros\u0302tatoj de EU (Grekio, Kipro, Hispanio, Rumanio kaj Slovakio) ankorau\u0306 ne\nagnoskis tiun novan albanan s\u0302taton pro siaj internaj problemoj teritoriaj. Mi bone\nkomprenus, se au\u0306toro el c\u0302i tiuj landoj ne mencius Kosovon, sed ne el aliaj, kiuj,\nkiel Italio ekzemple, aprobis la sendependecon de Kosovo."}, {"text_idx": "#001680", "text": "Kadre de la transmara navigado kun la celo trejni proksimume 200 oficirojn diplomitajn\nkomence de 2017, la eskadro faris tritagan restadon en la kuba c\u0302efurbo. G\u0302i konsistas\nel du milits\u0302ipoj: la trejna s\u0302ipo\nKas\u0302ima (TV3508) kaj la destrojero\nHarusame (DD102), kiuj eknavigis el la marhaveno de la urbo Jokosuko la 22an de majo. La du\ns\u0302ipoj vizitos 12 marhavenojn en ok landoj: Usono, Meksiko, Kubo, C\u0302ilio, Ekvadoro,\nKanado, Rusio kaj, fine, Koreio. La 1an de novembro 2017 la eskadro devas reveni al"}, {"text_idx": "#001681", "text": "La japanaj maristoj vizitis, interalie, la Placon de la Revolucio, kie ili omag\u0302is\nal la memoro de la kuba nacia heroo Jose\u0301 Marti\u0301, la maran altlernejon Granma kaj militan"}, {"text_idx": "#001682", "text": "Reciproke, havananoj povis viziti la du milits\u0302ipojn por ekscii pri ilia funkciado.\nTie ilin amike bonvenigis la s\u0302ipanoj."}, {"text_idx": "#001684", "text": "La s\u0302ipanoj de la japana eskadro vizitis la parko-monumenton kaj metis floran kronon\nantau\u0306 la statuon de Cunenaga."}, {"text_idx": "#001686", "text": "Sur la frontpag\u0302o de MONATO 2017/07 elstaras la jubila linio \u201eProstata tumoro venkeblas\u201d, sed post legado de la artikolo mi sentis bedau\u0306rindan magrecon de informo pri la\nnova terapio, kiu uzas bakteriojn el la malluma marprofundo, \u201ekiuj farig\u0302as toksaj nur tiam, kiam ili elmetas sin al la lumo\u201d. Enigmeca frazo deficita rilate la signifon. Kaj nenio plu pri la metodo kun apliko\nde tiuj bakterioj sekvas en la teksto, nur statistiko de rezultoj c\u0302e la pacientoj.\nPli ol duono de la pag\u0302o estis rezervita por foto de paciento kun kuracisto kaj gigantlitera\ntitolo. La legantoj certe aprezus anstatau\u0306e pli informdonan amplekson por tiu gravega\nmedicina temo, tus\u0302anta la viran log\u0302antaron de la tuta terglobo."}, {"text_idx": "#001689", "text": "\u201eWir schaffen das\u201d (Ni sukcesos) estis la fama frazo, kiun la germana kancelierino Merkel eldiris, kiam\ns\u0302i, au\u0306tune 2015, senprecedence malfermis germanajn limojn kaj senkontrole lasis enmigri\nkiun ajn. S\u0302i longe insistis, ke s\u0302i agis g\u0302uste (malgrau\u0306 tio, ke 80 % el la germanoj\nkontrau\u0306is s\u0302ian politikon), kaj nur la fermo de la balkana vojo tra Au\u0306strio savis s\u0302ian\npolitikan ekziston. G\u0302is tiam enmigris en Germanion c\u0302irkau\u0306 unu miliono da homoj (neniu\nscias kiom precize), kaj tiu nombro ankorau\u0306 kreskos, kiam agnoskitaj enmigrintoj rajtos"}, {"text_idx": "#001690", "text": "Nun, du jarojn poste, pli kaj pli montrig\u0302as, ke Germanio ne sukcesos integri centmilojn\nda homoj el fremdaj kulturoj en la germanan socion kaj ke Merkel ne havas koncepton\nkaj ideojn kiel fari tion. Kreskas frustrig\u0302o inter enmigrintoj. Multaj venis al Germanio\nkun falsaj esperoj; ili pensis, ke ili facile ricevos log\u0302ejon kaj laboron. Sed trovi\nmoderprezan log\u0302ejon estas nuntempe problemo ec\u0302 por germanoj, kaj do enmigrintoj ofte\nrestas en provizoraj amaslog\u0302ejoj. Same malfacile estas trovi laboron. For estas la\noptimismo, kiam multaj diradis, ke junaj enmigrintoj helpos solvi la problemojn de"}, {"text_idx": "#001692", "text": "Neniu alia eu\u0306ropa s\u0302tato sekvis Merkel en s\u0302ia politiko. Male, oni pridubis ne nur la\nsag\u0302econ de tia politiko sed ankau\u0306 g\u0302ian humanecon, c\u0302ar Merkel fakte helpis ne al tiuj,\nkiuj plej bezonas helpon, sed al la fizike kaj finance plej fortaj, kiuj krome ofte\n\u201efug\u0302is\u201d nek pro milito, nek pro persekuto. Per sia naiva politiko Merkel solvis neniun problemon"}, {"text_idx": "#001694", "text": "Glazunov mem deklaris, ke la urbo Leningrado faris el li tion, kio li estas: \u201eC\u0302io, kion mi memoras, estas, ke mi c\u0302iam desegnis tion, kion mi vidis: domegojn, palacojn,"}, {"text_idx": "#001695", "text": "Li tie naskig\u0302is la 10an de junio 1930 kaj travivis la teruran blokadon de Leningrado,\ndum kiu mortis liaj patrino, patro, avino kaj aliaj familianoj. Li estis evakuita\nlau\u0306 la Vojo de Vivo trans la glaciig\u0302intan lagon Ladogan al la novgoroda regiono; tie\nli konatig\u0302is kun la simpla kamparana vivo, dras\u0302is linon, pas\u0302tis bovinojn ktp. En sian\nurbon li revenis antau\u0306 la fino de la milito. G\u0302i neniam forlasis lian kapon."}, {"text_idx": "#001696", "text": "Por li milito signifis ne \u201evenkon\u201d, sed dramojn, morton. Tion li pentris en la granda pentraj\u0302o \u201eVojoj de la milito\u201d, kiun li ne rajtis ekspozicii. Tiu pentraj\u0302o, kvankam en tre akademieca stilo, estis\ndetruita. Li refaris g\u0302in en 1980. Li edzig\u0302is kun amata virino, Nina Vinogradova, el\nla familio de pentristoj-artistoj Benois, kaj laboris kiel instruisto en Ivanovo,\niu speco de ekzilo por homo ne favora al la sovetia sistemo, ec\u0302 se Rusio, g\u0302iaj historio\nkaj grandeco, dau\u0306re inspiris lin, kiel la\nMistero de la 20a jarcento (1978)."}, {"text_idx": "#001697", "text": "Eksterlande li ig\u0302is konata pro portretoj de famuloj (Indira Gandhi, Federico Fellini,\nMireille Mathieu), kaj la homoj miris, ke neniu en Sovetio rekonas liajn valoron kaj\ntalenton. Ec\u0302 kiam estis proponite forj\u0302eti lin el la lando, kiel Solj\u0302enicin, finfine\nli estis sendita al Siberio al la konstruata fervojo Bajkalo-Amuro (BAM), kaj de tie"}, {"text_idx": "#001698", "text": "Li kutimis kompari sin kun soldato, kiu batalas ne por \u201ec\u0302ifono\u201d, sed por la flago, sia honoro, por kiu li pretis morti. Faktojn kaj dokumentojn li\nRusio krucumita, kiun li prilaboris dum 30 jaroj. Dum regis la \u201eoficiala politika stilo\u201d, li argumentis por reveno al la \u201evero\u201d en artoj (pentrado, arkitekturo, skulptado, etartoj). En 1964 li kreis klubon (g\u0302i\nestis fermita en 1968). En 1987 li fondis la Rusian Akademion de Pentrado, Skulptado\nkaj Arkitekturo. Li dedic\u0302is multe da energio al siaj lernantoj, c\u0302ar li celis eduki\nla personecon kaj kiel Dostojevskij \u201eserc\u0302i la homon en la homo\u201d: tion li konsideris vera misio. Li batalis kontrau\u0306 la renovigaj planoj, kiuj en la\n1970aj jaroj pretis detrui la historian Moskvon."}, {"text_idx": "#001700", "text": "Alexander Gofen skribis longan interesan artikolon pri la neleg\u0302a elekto de Barack\nObama (MONATO 2017/08-09, p. 12). Mi dankas lin, c\u0302ar li provis sciigi tiom da nediskutataj faktoj.\nTamen mi faras observon. La leg\u0302o ne c\u0302iam reflektas moralojn. La nazioj, ekzemple,\npersekutis la judojn uzante la leg\u0302on. Mi s\u0302atus, ke tiuj, kiuj zorgas pri la leg\u0302oj,\nzorgu ankau\u0306 pri la homaj rajtoj kaj pri nia planedo."}, {"text_idx": "#001701", "text": "Vers\u0302ajne ekestis bedau\u0306rinda miskompreno. Mi estas instruisto, lingvisto, muzikisto,\nsed NE mapisto. Mia artikolo pri la itala ekonomio, al kiu Bardhil Selimi aludas (MONATO 2017/10, p. 5), tute ne koncernis Kosovon: g\u0302i simple inkluzivis mapon de la tuta\nEu\u0306ropo c\u0302erpitan el plej fidinda internacia fonto. Se Kosovo tie ne aperas (kion mi\nverdire ec\u0302 ne rimarkis), eventualaj plendoj devas esti sendataj al Eurostat, ne al\nmi, kiu havas absolute neniun problemon rekoni la rajton de Kosovo (au\u0306 ajna alia lando)\nekzisti kaj esti sendependa rekoninda s\u0302tato, kvankam mi konfesas, ke mi malbone konas\nla kompleksan realon, el politika vidpunkto, de tiu interesa parto de Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001703", "text": "1. Fotodinamika alcela vaskula terapio (red.)"}, {"text_idx": "#001704", "text": "Liberkomerca konvencio inter EU kaj Japanio"}, {"text_idx": "#001706", "text": "Verdire, por ambau\u0306 flankoj la pritraktado de la konvencio ne estis prioritata diplomatia\nafero. Sed, alfrontante la lastjaran britan elig\u0302on el EU kaj la usonan apartig\u0302on de\nla interkonsento pri Trans-Pacifika Partnereco en januaro kaj la postan malklaran\nperspektivon de la monda ekonomia ordo, EU kaj Japanio rapide atingis interkonsenton.\nIli volis montri al la mondo, ke ne protektismo kaj egocentrismo, sed libera komerco,\ninvestado kaj kunlaborado en tiu zono farig\u0302os antau\u0306eniga motoro de la internacia ekonomia"}, {"text_idx": "#001708", "text": "La tuja nuligo de la dogana tarifo por vino estas bona novaj\u0302o por japanaj vinamantoj,\nkiuj g\u0302uas diversajn vinojn el Eu\u0306ropo. Sed dum la lastaj du jaroj la kvanto de vino\nimportita el C\u0302ilio superis tiun el Francio, c\u0302ar la dogantarifo pri c\u0302ilia vino nun\nestas 2,3 % kaj nulig\u0302os en 2019. Notindas, ke ankau\u0306 EU-anoj povos g\u0302ui sendoganajn\njapanajn sakeon kaj viskion, kiu lastatempe estas alte taksata ec\u0302 en Skotlando."}, {"text_idx": "#001710", "text": "Valora donaco. Prezo 59 \u20ac. esperanto@chello.at."}, {"text_idx": "#001711", "text": "C\u0302u vi aparte s\u0302atas ovon, sed estas devigata rezigni pri g\u0302i, c\u0302ar viaj sangaj analizoj\nmontras, ke via kolesterolo abrupte \u201ebau\u0306mas\u201d? Au\u0306 eble c\u0302ar vi estis lastatempe en decida turnopunkto de via vivo kaj volis farig\u0302i\nvegano? Estu dankema al Francesca Zuccolo [franc\u0302eska dzu\u0301kolo], Aurora Gobessi, Arianna\nRoi kaj Greta Titton (studentoj de la universitato de Udine, en nord-orienta Italio),\nc\u0302ar ili sukcesis inventi kaj patentigi, meze de septembro 2017, ian ovon faritan el"}, {"text_idx": "#001712", "text": "Temas pri noveca, konsumpreta mang\u0302aj\u0302o, supozeble baldau\u0306 havebla en la vendejaj kaj\nhejmaj fridujoj de multaj landoj. G\u0302iaj aspekto kaj gusto estas tre similaj \u2013 oni garantias \u2013 al tiuj de ordinara ovo malmole kuirita. La koncerna ovo, pacience realigita en la\nfako pri nutraj sciencoj kaj teknologioj de la menciita friula universitato, estas\npro la manko de gluteno kaj de kolesterolo ideala por c\u0302iuj individuoj, kiuj estas"}, {"text_idx": "#001714", "text": "La malmole kuirita ovo por veganoj konsistas el proteinaj ingrediencoj, c\u0302efe legom-farunoj,\nvegetaj\u0302aj oleoj, iuspeca salo kaj aparta g\u0302eliga substanco. G\u0302i povos akompani salaton,\nkaj ne eblos guste distingi inter g\u0302i kaj normalaj kokinaj ovoj. G\u0302i allogas produktantojn,\nkiuj jam proponas plurspecajn mang\u0302aj\u0302ojn destinitajn al veganoj. G\u0302i sendube troveblos\nen la plej bonaj butikoj de biologiaj mang\u0302aj\u0302oj, sed, lau\u0306 la intencoj de la kreintoj,\ng\u0302i iutage espereble farig\u0302os kutima ero ankau\u0306 en ordinaraj superbazaroj."}, {"text_idx": "#001715", "text": "1. celiakio: netoleremo pri glutenoj."}, {"text_idx": "#001716", "text": "2. kolesterolemio: kvanto de kolesterolo en la sango."}, {"text_idx": "#001718", "text": "La klimato en la kuba insularo farig\u0302as c\u0302iam pli varma kaj, el pluraj vidpunktoj, ekstrema.\nLa jara mezuma temperaturo plialtig\u0302is je 0,9 gradoj celsiaj kompare kun la mezo de\nla pasinta jarcento. Oni rimarkis variadon de la ciklona aktiveco post 2001. Ankau\u0306\nla pluvsezono s\u0302ang\u0302ig\u0302is ekde 1960, kaj sekaj periodoj pliig\u0302as rimarkinde. La averag\u0302a\nmarnivelo altig\u0302is je 6,77 centimetroj g\u0302is nun. C\u0302iuj c\u0302i faktoj evidentigas la klimatan"}, {"text_idx": "#001720", "text": "Irma ege damag\u0302is la nordan grupon de la Malgrandaj Antiloj kaj ankau\u0306 la Grandajn Antilojn.\nIom norde kaj paralele al la norda kuba marbordo, g\u0302i translokig\u0302is de la orienta provinco\nGuanta\u0301namo al la okcidenta provinco Matanzas (kie trovig\u0302as la turisma poluso Varadero)\nkaj tie turnig\u0302is norden al la duoninsulo Florido. Multe da disrompoj, disfaloj, inundoj,\ng\u0302enerale grandaj detruoj kaj gravaj malbonaj efikoj estig\u0302is, kiam Irma alproksimig\u0302is\nkaj trafis la kuban teritorion. G\u0302ia paso ec\u0302 pereigis dek kubanojn: tion konfirmis\nper informa noto la Nacia Konsilio de Civila Defendo."}, {"text_idx": "#001721", "text": "Sed ne c\u0302io estis malfavora: ni memoru, ke tiuj hidrometeologiaj okazaj\u0302oj preskau\u0306 c\u0302iam\nkuntrenas torentajn pluvegojn, kiuj por la kuba log\u0302antaro ig\u0302is profitigaj pro la ekstrema\nsekeco, kiu karakterizas kelkajn el la provincoj."}, {"text_idx": "#001723", "text": "La akvorezervujojn de la plej granda insulo de Antiloj administras la Nacia Instituto\npri Hidrau\u0306likaj Rimedoj (NIHR), kiun prezidas Ine\u0301s Mari\u0301a Chapman Waugh. Spite al la\nreganta optimismo, s\u0302i tamen komentis tuj post la paso de Irma, ke, kvankam abunde\npluvis kaj nuntempe la basenoj trovig\u0302as en pli bonaj kondic\u0302oj, c\u0302i tio neniel signifas,\nke oni uzu senefike la altvaloran akvon disponeblan. Tiun kvanton oni bezonos en pli\nseka sezono kaj g\u0302i devas sufic\u0302i por 2-3 jaroj. Nepras do plani la provizadon per akvo\nkaj utiligi akvon modere, tiel ke eblos atingi plian produktadon en agrikulturo kaj"}, {"text_idx": "#001724", "text": "Kun grandega s\u0302oko mi legis la hontindan artikolon\nNifo: Neidentigita Fremda Operaciulo en la Blanka Domo (MONATO 2017/08-09, p. 12), kiu asertas, ke Barack Obama naskig\u0302is ekster Usono, ne estas\ncivitano kaj ec\u0302 murdis homon!"}, {"text_idx": "#001725", "text": "Kial MONATO eldonis tiajn ac\u0302ajn mensogojn? Mi komprenas, ke c\u0302iuj rajtas havi opinion, sed oni\nne rajtas akuzi iun pri murdo. Revuo devus diskonigi multajn opiniojn, sed ne devus"}, {"text_idx": "#001726", "text": "Kutime MONATO tre plac\u0302as al mi, sed c\u0302i tio estas granda fiasko kaj fus\u0302o. Hierau\u0306 mi diris al mia\namiko, ke la revuo estas aboninda, sed nun mi ne certas."}, {"text_idx": "#001728", "text": "\u201eKio donas prestig\u0302on kaj fidindecon al via laboro?\u201d demandis Mario, mia mentoro en la mondo de j\u0302urnalismo. Post kelkaj sekundoj, li mem\nrespondis: \u201eTio estas respekto al la profesia deontologio. J\u0302urnalistoj povas esti sportaj, sciencaj,\ndekstrulaj, maldekstrulaj ktp. C\u0302iuj, tamen, devas respekti la regulojn de la c\u0302artoj,"}, {"text_idx": "#001729", "text": "Kiam mi legis la artikolon\nNifo: Neidentigita Fremda Operaciulo en la Blanka Domo de Alexander Gofen (MONATO 2017/8-9, p. 12-14) mi tuj pensis pri tiuj c\u0302i vortoj. En 2010, du jarojn kaj duonon\npost mia unua renkontig\u0302o kun Mario, mi oficiale ig\u0302is j\u0302urnalisto, kiam la regiona komisiono\nfavore jug\u0302is miajn respondojn al g\u0302iaj demandoj, c\u0302iuj g\u0302uste pri nia profesia deontologio."}, {"text_idx": "#001730", "text": "En Italio oni reglamentas kaj gvidas"}, {"text_idx": "#001731", "text": "Tiu, kiu skribas kaj rakontas faktojn, havas grandan respondecon ne nur antau\u0306 sia\nlegantaro, sed ankau\u0306 antau\u0306 sia kolegaro. Pro tio tre gravas la respekto de komunaj\nDeontologio signifas \u201edoktrino pri la devoj\u201d: en malmultaj vortoj, g\u0302i per minimuma kvanto da reguloj donas aplikon de la etikaj\nprincipoj. Dum la jaroj, paralele al la evoluo de la komunikiloj kaj de la socio,\nen Italio oni kreis c\u0302artojn, kiuj reglamentis kaj gvidis la vivon de j\u0302urnalistoj.\nEn la lastaj jaroj oni reordigis en unu teksto c\u0302iujn c\u0302artojn (ili estis pli ol dek),\nkiujn c\u0302iu j\u0302urnalisto devus koni."}, {"text_idx": "#001732", "text": "Por plene kompreni la faktojn"}, {"text_idx": "#001733", "text": "\u201eMalgrau\u0306 la diferenco inter ni kaj niaj kolegoj\u201d, dau\u0306rigis Mario, \u201ejen nia komuna trajto: la strebo al la esenca realeco de la faktoj.\u201d Vera j\u0302urnalisto enketas por rakonti tion, kio okazas, kiel eble plej fidele kaj uzante\nnur informojn utilajn al leganto por plene kaj vere kompreni la faktojn."}, {"text_idx": "#001734", "text": "Nia laboro similas al tiu de detektivo: ni c\u0302iam \u2013 surbaze de la kolektitaj elementoj \u2013 rekonstruas faktojn kaj situaciojn; kaj la leganto estas preta fidi nin, pro nia\ngeografia proksimeco au\u0306 pro niaj fakaj konoj pri la pritraktita temo. Tio spegulig\u0302as\nen la landa principo de MONATO. La fidindeco de j\u0302urnalisto kus\u0302as en la boneco de liaj fontoj kaj en la kapablo elekti\nla plej utilajn elementojn por doni plenan komprenon de la okazintaj\u0302oj. Elstaras tiu,\nkiu scipovas trovi informojn, kiujn aliaj homoj (kaj liaj kolegoj!) ne povas akiri."}, {"text_idx": "#001735", "text": "Kiel detektivo, ni portas nian laboron antau\u0306 la legantaron, kiu donas sian verdikton.\nSe artikolo bazig\u0302as sur falsaj informoj, la tuta konstruaj\u0302o falos pro la manko de\nsolida fundamento. Des pli, se la leganto povas kompreni tion post rapida retumado.\nLi sentos sin trompita kaj ne komprenos, kio diferencigas j\u0302urnaliston de trompisto\nau\u0306 de simpla homo trinkanta vodkon en kafejo."}, {"text_idx": "#001736", "text": "Laste, sed ne balaste, mi volas paroli pri opinioj. Eblas inter amikoj amuze debati,\nc\u0302u pli belas Moskvo vintre au\u0306 Sankt-Peterburgo somere. Tio rilatas al niaj sentoj\nkaj preferoj, kiuj estas personaj. Plej dang\u0302ere estas, tamen, kiam malantau\u0306 la vorto\n\u201eopinio\u201d kas\u0302ig\u0302as mensogoj au\u0306 malbonfidaj akuzoj: tiu c\u0302i konduto estas malhonesta. \u201eSen respekto al la deontologio\u201d, konkludis tiam mia mentoro, \u201ela j\u0302urnalisto perdas sian dignon kaj fidindecon, c\u0302ar li perfidas ne nur siajn legantojn"}, {"text_idx": "#001738", "text": "La redaktoro afable ebligis al mi tralegi la kritikan leteron de s-ro Ripani koncerne\nmian artikolon pri uzurpado fare de Obama kaj respondi al g\u0302i."}, {"text_idx": "#001739", "text": "La plejparto de lia letero tamen ne rilatas al mia artikolo, sed prezentas la g\u0302eneralajn\nprincipojn de bona j\u0302urnalismo (deontologio de j\u0302urnalismo), al kiuj mi entuziasme aplau\u0306das.\nMi tre g\u0302ojas, ke mia kompreno de bona j\u0302urnalismo identas kun tiu de s-ro Ripani. Kiel\njam notis multaj kolegoj (kaj ankau\u0306 mi), la nuntempa amasa j\u0302urnalismo en Okcidento\nestas ekzakta malo de la deontologio deklarita fare de s-ro Ripani, sed tio estas"}, {"text_idx": "#001740", "text": "Mi pene serc\u0302is en la letero de Ripani konkretajn punktojn de lia kritiko, kie li ne\nkonsentas au\u0306 obj\u0302etas miajn faktojn, sed mi ne trovis tiajn. Nur videblis, ke li prezentis\ntiun deontologion nur por nerekte (sed bon-evidente) piki min kaj aludi kiom draste\nmia artikolo malakordas al la menciitaj principoj de bona j\u0302urnalismo \u2013 sen prezenti iujn konkretajn faktojn. Li nur aludas \u201epri manko de solida fundamento [en mia artikolo] des pli, se la leganto povas kompreni"}, {"text_idx": "#001741", "text": "\u201eRapida retumado\u201d certe ne helpis kompreni al s-ro Ripani, kaj mi ne kulpigas lin pri tio, c\u0302ar orientig\u0302i\nen la reto nur surbaze de tio, kio amasas au\u0306 estis metita supre, estas malfacile.\nKaj jes, la amaskomunikiloj jam skuis kaj kondic\u0302is la amas-percepton g\u0302uste tiamaniere,\nke mia artikolo s\u0302ajnu kalumnia au\u0306 \u201ekonspira\u201d (en humiliga j\u0302argono)."}, {"text_idx": "#001742", "text": "G\u0302uste tial mi prezentis multege da referencoj al c\u0302iuj faktoj menciitaj en mia artikolo:\nsekvu ilin kaj analizu mem."}, {"text_idx": "#001743", "text": "Kaj jen \u201elasta sed ne balasta\u201d klarigo: estis ne mi, sed la redakcio, kiu decidis prezenti mian artikolon kvazau\u0306\nopinion. Mia artikolo ne estas \u201eopinio\u201d (ne estas supozoj, divenoj, hipotezoj au\u0306 spekulativaj\u0302oj), sed mia firma scio (lau\u0306\nmia plej bona kapablo): la scio bazita sur faktoj."}, {"text_idx": "#001745", "text": "Kiel persono, kiu pasigis kelkajn tagojn en Skotlando antau\u0306 kaj post la tiea referendumo\npri sendependig\u0302o, mi ne povis ne kompari tiun pacan eventon kun la perforto kaj brutaleco\nde hispana polico dum la referendumo en Katalunio. Jes, en Glasgovo kelkaj huliganoj\natakis tiujn, kiuj publike kaj paceme esprimis bedau\u0306ron pri la negativa rezulto, sed\ntiun malordon ne kau\u0306zis la brita registaro, kaj la angla polico ne estis implikita\nen la maltrankvilo. Permesinte la skotan referendumon, la brita registaro agis pli\nsag\u0302e kaj prudente ol la hispana c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#001747", "text": "Kelkaj legantoj plendetis, ke la lasta numero de MONATO ne estis liverita de la loka pos\u0302to, sed de iu privata firmao, kiu postulas, ke oni\nkvitancu la ricevon. Se oni ne estas hejme, la firmao liveras c\u0302e afabla najbaro, au\u0306\nal proksima au\u0306 malpli proksima deponejo. La eldonejo de MONATO ne konsciis pri tio. S\u0302ajne la loka ekspedisto \u201evendas\u201d siajn sendaj\u0302ojn alilande al la plej malmultekosta ekspedfirmao, kiu jen estas\nDPD, jen eble iu alia. La eldonejo atente sekvos la evoluon kaj c\u0302iam bonvenigas komentojn\npri liveroj, eventualaj prokrastoj ktp."}, {"text_idx": "#001748", "text": "Bonkorulo sendigis al mi kaj la junian kaj la julian numerojn de MONATO. Bonvolu danki lin au\u0306 s\u0302in. En rilato kun la artikolo\nKomitato por kontrau\u0306homaj rajtoj (2017/06, p. 16) mi konsentas kun Roberto Pigro. Kun bedau\u0306ro mi konstatas, ke nia\ncivilizacio s\u0302ajne c\u0302iujn problemojn, c\u0302u verajn, c\u0302u supozatajn, provas solvi per mortigo."}, {"text_idx": "#001749", "text": "Kroma disigo por jam disigita insulo"}, {"text_idx": "#001750", "text": "Estas nekutime, ke eta eu\u0306ropa lando kun areo de nur 9250 kvadrataj kilometroj kaj\njam pro aliaj kialoj disigita, havas ec\u0302 malsamajn horzonojn. En Kipro estas du: unu\nen la norda turklingva (30 %) kaj alia en la suda greklingva (70 %) partoj de la insulo."}, {"text_idx": "#001751", "text": "C\u0302iun printempon oni adoptadis la someran horon, kaj post kelkaj monatoj (en septembro/oktobro)\nc\u0302i-lasta, se tiel diri, pludonis la \u201etorc\u0302on\u201d denove al la vintra, kio okazas en plej multaj s\u0302tatoj de Eu\u0306ropo kaj de aliaj kontinentoj.\nS\u0302ang\u0302o tiurilate okazis neatendite en la 8a de septembro 2016, kiam la turka registaro\ndecidis ne plu revenigi sian landon fine de oktobro al la vintra horo, sed utiligi\nla someran horon dum la tuta jaro."}, {"text_idx": "#001752", "text": "Turkio estas la sola lando, kiu rekonas la ekziston de la sinnomanta Turka Respubliko\nde Norda Kipro (rezulto de invado okazinta en 1974). Do Turkio konsideris kompreneble,\nke la decido, kiun g\u0302i prenis por si mem, validu ankau\u0306 por la malgranda turklingva\nparto de Kipro, la nord-orienta areo de la insulo. G\u0302in la turkoj efektive rigardas\nkiel sian teritorion spite al g\u0302ia formala sendependeco. Ekzemple la \u201eTurka Respubliko de Norda Kipro\u201d uzas la turkan flagon kun inversigitaj koloroj, sed la uzata valuto estas la sama."}, {"text_idx": "#001753", "text": "Tamen la lokaj turk-kipraj log\u0302antoj ne plezure akceptis la tujan hormodifon, unue\nc\u0302ar ili deziras havi la saman horon kiel en la respubliko Kipro (plenrajta membro\nde EU ekde 2004); due c\u0302ar, lau\u0306 pluraj politikistoj, oni absolute ne volas, ke dum\nla vintro la infanoj piediru lernejen en totala manko de lumo."}, {"text_idx": "#001755", "text": "La turka politikisto Serdar Denktas\u0327 sciigis, ke ankau\u0306 c\u0302i-foje la somera horo dau\u0306re\nvalidos en la vintraj monatoj. Lau\u0306 li tio kontentige okazis unuafoje pasintjare. Oni\nhavas unu plian sunan horon en la posttagmezo, kio estos avantag\u0302a pro turismaj kialoj\nkaj por garantii rimarkindan s\u0302paradon de energio ankau\u0306 en la malvarmaj sezonoj."}, {"text_idx": "#001756", "text": "Tamen la turk-kipra estraro \u2013 per Sibel Siber\n1 \u2013 anoncis, ke g\u0302i havas grandajn rezervojn prie. La log\u0302antaro grumblas kaj petas, ke\nokazu referendumo. Tiel la lokuloj mem povos decidi, kioma horo estu en la turklingva\nparto de la mediteranea insulo kaj sub kiuj lumaj kondic\u0302oj iliaj infanoj iru frumatene\nal la lernejo, evitante lau\u0306eble ajnan senkialan riskon."}, {"text_idx": "#001760", "text": "Mirzah\u0302ani estis respektata, s\u0302atata, ec\u0302 amata sciencistino, sed ankau\u0306 senhig\u0302abulino!\nLa signifon de tiu termino oni trovas nek en matematiko nek en oficialaj difinoj."}, {"text_idx": "#001761", "text": "Kion faru la enlandaj amaskomunikiloj? C\u0302u per\nPhotoshop aperigi kaptukon sur s\u0302ian kapon? C\u0302u uzi antau\u0306ajn fotojn? Iuj faris tion, aliaj tion\nc\u0302i, aliaj ambau\u0306 aferojn! Finfine la gazeto\nHams\u0302ahri (samurbano), organo de la tehrana municipo, rompis la tabuon kaj presis senhig\u0302aban"}, {"text_idx": "#001762", "text": "Post s\u0302ia morto multaj famuloj kondolencis kaj multaj aktivuloj bedau\u0306ris, ke Irano\nforpelas siajn geniulojn. Iuj proponis, ke la municipo donu al strato s\u0302ian nomon.\nTamen la plej brua kampanjo petis la prezidanton donaci iranan civitanecon al Anahita,\nfilino de Marjam kaj de s\u0302ia c\u0302eh\u0302a edzo. Marjam jam petis tion, sed la iranaj instancoj\nmalkonsentis. Tiun malfacilaj\u0302on alfrontas miloj da infanoj naskitaj de irana patrino"}, {"text_idx": "#001763", "text": "Tiaj kaheloj au\u0306 platoj kun reliefaj punktoj kaj strioj trovig\u0302as sur trotuaroj au\u0306 en\nfervojaj stacidomoj, municipaj oficejoj kaj aliaj publikaj lokoj. Ili helpas al vidhandikapuloj,\nindikante la vojon kaj atentigante pri dang\u0302ero."}, {"text_idx": "#001764", "text": "La blindulgvidaj kaheloj estis elpensitaj en 1965 de Miyake Seiichi. Li celis helpi\nper tio sian blindan amikon Iwahashi Hideyuki, la tiaman estron de la azilo por blinduloj\nJapana Lumturo. La origina formo estis kvadrata kaj la koloro flava, kaj Miyake nomis la helpilon\n\u201ebrajla bloko\u201d. Kvankam sur la kaheloj ne estis \u2013 nek estas \u2013 brajlaj literoj, la nomo plac\u0302is al multaj japanoj."}, {"text_idx": "#001770", "text": "Dum sia historio, Rusio (kaj g\u0302iaj antau\u0306uloj, Rusa Imperio kaj Sovetio) c\u0302iam strebis\nakiri aliron al Mediteranea Maro. Tial g\u0302i subtenis siajn interesojn en la balkana\nduoninsulo, malprofitige por Turkio. Dum la lastaj jaroj g\u0302iaj rilatoj kun multaj balkanaj\ns\u0302tatoj malfortig\u0302is: Montenegro alig\u0302is al NATO kaj ankau\u0306 Serbio s\u0302ajnas preferi pli\nkultivi siajn rilatojn kun la okcidentaj landoj ol kun Rusio. Rusio, tamen, ankorau\u0306\nhavas vojon al Mediteraneo, sed ne tra Balkanoj."}, {"text_idx": "#001771", "text": "Dum la jaroj de la malvarma milito Sovetio ofte apogis arabajn landojn kaj, pro tiuj\nbonaj rilatoj, en 1971 subskribis kun la prezidanto de Sirio Hafez al-Asad interkonsenton\npri la malfermo de marflota bazo en Tartus, uzata por ripari la s\u0302ipojn de la 5a mediteranea\neskadro kaj por liveri al ili brulaj\u0302on, akvon kaj aliajn materialojn. Tiu c\u0302i bazo\nne estis la ununura en Mediteraneo: ekzemple, g\u0302is 1972 la sovetia floto povis albordig\u0302i\nen la haveno de Sidi-Barrani (Egiptio). La bazo de Tartus restis c\u0302iam aktiva, malgrau\u0306\nla kolapso de Sovetio en 1991 kaj la malapero de la tiama mediteranea eskadro."}, {"text_idx": "#001773", "text": "Malbonig\u0302o de rilatoj kun Turkio"}, {"text_idx": "#001774", "text": "La rusa subteno al la siria registaro kaj la apogo de siriaj kurdoj incitis la turkan\nprezidanton Erdogan: la malbonig\u0302o de la rilatoj kondukis al paffaligo de rusa milita\naviadilo la 24an de novembro 2015. Vladimir Putin reagis, firmigante sankciojn kontrau\u0306\nla turka ekonomio, frapante la turkan turismon kaj eksportadon de varoj en Rusion.\nSamtempe, la rusaj milituloj instalis en Sirio misilsistemon S-400, gajnante regadon\nde la siria aerspaco kaj de parto de la turka."}, {"text_idx": "#001775", "text": "La interveno en la siria milito ne bazig\u0302as nur sur la intereso, ke prezidanto Bas\u0302ar\nal-Asad dau\u0306re okupu sian postenon. Rusio montras siajn muskolojn al Usono, kiu lanc\u0302is\nsur celon en Afganio sian plej potencan ne-atoman bombon (la t.n. \u201epatrinon de c\u0302iuj bomboj\u201d): Rusio respondis septembre, uzante ec\u0302 pli potencan \u201epatron de c\u0302iuj bomboj\u201d. Krome, Turkio, kiu kredis sin protektata kaj subtenata c\u0302e la faligo de la rusa militaviadilo,\nsed ekonomie estis frapita de la rusaj sankcioj kaj lasita sola de la okcidentaj partneroj,\niom post iom proksimig\u0302is al Moskvo."}, {"text_idx": "#001776", "text": "Laste sed ne balaste, la milito en Sirio estas tre efika rimedo por modernigo (kaj\n\u201ela plej bona reklamo\u201d, por uzi la vortojn de fakulo Dmitrij Litovkin) de la rusaj militfabrikoj: Turkio\nj\u0302us subskribis kontrakton por ricevi misilsistemojn S-400 kontrau\u0306 pli ol 2 miliardoj\nda dolaroj. Moskvo ridas ne nur kalkulante la monon: Vas\u0302ingtono kaj la stabo de NATO\nja ne felic\u0302os pri tio."}, {"text_idx": "#001777", "text": "Lingvorajta disputo en parlamento de Nord-Irlando"}, {"text_idx": "#001778", "text": "La politiko de Nord-Irlando estas tre delikata kaj disputoplena afero. Ekzistas granda\ndivido inter la du komunumoj, kio malfaciligas kunlaboron inter politikaj partioj.\nEkaperis nova konflikto pri lingvaj rajtoj, principe la rajtoj rilataj al la irlanda"}, {"text_idx": "#001779", "text": "En Nord-Irlando ekzistas du popoloj: la irlandaj katolikoj kaj la britaj protestantoj.\nDum tridek jaroj g\u0302is 1998, la Irlanda Respublika Armeo (IRA) militis kontrau\u0306 la brita\ns\u0302tato, por ke Nord-Irlando eliru el Britio kaj alig\u0302u al Respubliko Irlando. Kadre\nde la pac-konsento en 1998, la loka registaro de Nord-Irlando devas enhavi kaj katolikojn\nkaj protestantojn. Ekde tiam oni provis dividi la potencon inter la du popoloj."}, {"text_idx": "#001780", "text": "La nova disputo ekestis pri proponata leg\u0302o por subteni la irlandan lingvon, inspirita\nde leg\u0302oj, kiuj subtenas la skotan gaelan kaj la kimran. La leg\u0302o donus la rajton uzi\nla irlandan en jug\u0302ejoj, sur vojsignoj kaj en la parlamento. G\u0302i ankau\u0306 donus pli da\nmono por la lingvo en televido kaj gazetoj. La plej granda katolika politika partio\nSinn Fe\u0301in (Ni mem) deklaris, ke la parlamento ne povas kunveni sen tia leg\u0302o, sed la plej granda\nDemocratic Unionist Party (DUP, Demokratia Uniista Partio) kontrau\u0306as g\u0302in."}, {"text_idx": "#001781", "text": "La problemo estas, ke la lingvo estas politika afero. Preskau\u0306 nur katolikaj irlandanoj\nuzas la irlandan kaj, lau\u0306 ili, la lingvo estas la kerno de la irlanda identeco kaj\nestas grava heredaj\u0302o. Ekzistas ofte ripetata fama esprimo: \u201elando sen lingvo estas lando sen animo\u201d, kaj multaj irlandanoj opinias, ke la irlanda lingvo estas la animo de irlandeco.\nLa protestantoj konsideras g\u0302in fremda lingvo, kiun preskau\u0306 neniu vere uzas. Lau\u0306 ili,\ng\u0302i estas antikva lingvo, senutila en moderna angleparolanta mondo."}, {"text_idx": "#001782", "text": "Lau\u0306 la censo de 2011, nur 3,7 % de la nord-irlanda popolo kapablas legi, skribi kaj\nkompreni g\u0302in (kaj ec\u0302 tio vers\u0302ajne estas troigo). Nur 0,2 % (4000) deklaris, ke la\nirlanda estas ilia c\u0302eflingvo en la hejmo, kaj 90 % neniom posedas la irlandan. Pli\nda homoj parolas la polan au\u0306 litovan en Nord-Irlando ol la irlandan. Sed iuj diras,\nke la irlanda estas tiel malforta pro manko de subteno de Britio. Ili opinias, ke\npli da subteno revivigus la lingvon."}, {"text_idx": "#001783", "text": "La protestantaj politikaj partioj kontrau\u0306as la leg\u0302on kaj pensas, ke g\u0302i estas mals\u0302paro\nde mono. DUP opinias, ke la leg\u0302o estas malplena simbolo, iu negravaj\u0302o simple por felic\u0302igi\nla katolikan popolon, kvankam la leg\u0302o neniam estos aplikata. En Respubliko Irlando,\nla irlanda estas oficiala lingvo kaj ricevas grandan s\u0302tatan subtenon. Sed g\u0302i ankorau\u0306\nestas tre malgranda kaj malofte uzata, malpli ol 2 % uzas g\u0302in c\u0302iutage. Tial DUP opinias,\nke s\u0302tata subteno ne tre helpus la lingvon."}, {"text_idx": "#001784", "text": "DUP subtenus la leg\u0302on nur, se la leg\u0302o donus subtenon ankau\u0306 al la ulster-skota lingvo.\nMalpli ol 1 % kapablas legi, skribi kaj paroli tiun lingvon. Multaj irlandanoj ne\nkredas, ke la ulster-skota estas vera lingvo. Lau\u0306 ili, g\u0302i estas nur la angla parolata\nkun nord-irlanda akc\u0302ento. Apenau\u0306 ekzistas verkoj en tiu lingvo, kaj neniu lernejo\ninstruas g\u0302in. Antau\u0306 dek jaroj preskau\u0306 neniu konis g\u0302in. La lingvo atingis gazetojn\nnur, kiam DUP eksubtenis g\u0302in responde al la subteno por la irlanda lingvo. Tial irlandanoj\npensas, ke la ulster-skota estas politika projekto anstatau\u0306 vera lingvo."}, {"text_idx": "#001786", "text": "Mi estas usona civitano, kiu admiris prezidanton Barack Obama. Mi balotis por li dufoje.\nLi estas matura kaj inteligenta kun bela familio kaj elstaris kiel prezidanto. Do\nkun iom da amaro kaj kolero mi legis la artikolon de Aleksandro Gofen (MONATO 2017/8-9, p. 12). Diri, ke Obama estis kontrau\u0306leg\u0302a prezidanto mals\u0302paras nian tempon,\nc\u0302ar li jam estis prezidanto dum ok jaroj."}, {"text_idx": "#001787", "text": "La belga c\u0302efministro Charles Michel estis la unua (c\u0302u la sola?) s\u0302tatestro, kiu akre\nkondamnis la teroron de la hispana polico en Barcelono. La hispana c\u0302efministro Rajoy\nreagis furioze, kaj pere de la hispana ambasadoro sciigis al Michel, ke \u201eHispanio estas konsternita pri la atakoj de la belga registaro\u201d kaj ke g\u0302i nuligos sian subtenon al sinjorino Catherine De Bolle, la belga kandidato\nEuropol. Kia infang\u0302ardeno! Almenau\u0306 Michel reagis kiel plenkreskulo kaj diris, ke li restas\nc\u0302e sia starpunkto, kiun cetere apogas la tuta registaro belga."}, {"text_idx": "#001789", "text": "La 22an de marto 2016 okazis pluraj eksplodoj kun multaj vunditoj kaj mortigitoj en\nla flughaveno de Zaventem norde de Bruselo, kaj en Bruselo mem, en metrostacio. C\u0302ar\nevidente en tiu momento multegaj volis au\u0306 kontakti la helpservojn, au\u0306 telefoni al\nfamilianoj au\u0306 amikoj por informpeti pri ilia farto, dum pluraj horoj la telefona reto\nen Belgio estis komplete supers\u0302utita kaj neuzebla. Ec\u0302 fajrobrigadistoj kaj sukuristoj\nne povis atingi siajn kolegojn por transdoni necesegajn mesag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001791", "text": "Nun, nur iom pli ol unu jaron poste, lia promeso konkretig\u0302is. 6000 personoj kun s\u0302losila\ntasko okaze de teroratakoj kaj aliaj katastrofoj, ricevis \u201ebluan SIM-karton\u201d. Tiu karto ne estas vere blua, sed g\u0302i estas nomata tiel pro analogeco kun la blua\nturnolumo de policaj kaj sukurservaj au\u0306toj. La blua koloro simbolas la prioritaton.\nKiu havas tian SIM-karton, tiu ricevos absolutan prioritaton super aliaj telefonantoj."}, {"text_idx": "#001792", "text": "Inter tiuj 6000 estas ne nur la c\u0302efaj respondeculoj de polico, armeo, sukurservoj\nkaj fajrobrigado, sed ankau\u0306 la gvidaj funkciuloj de la s\u0302tata sekureco, la ministro-prezidantoj\nde Flandrio, Valonio, Bruselo kaj la germanlingva komunumo de Belgio, la estroj de\nla dek provincoj kaj aliaj respondecaj pri sekureco."}, {"text_idx": "#001794", "text": "Mi tre dankas sinjoron Praxedes pro lia letero (MONATO 2017/11, p. 6) en kiu li lau\u0306das mian artikolon. Ne estas tamen klare al mi, kial\nli zorgas pri konflikto inter leg\u0302oj kaj moralo en la kunteksto de tiu c\u0302i artikolo.\nCerte, brutalaj diktatoroj kiel Hitler au\u0306 Stalin (krom regi neleg\u0302e) ankau\u0306 sukcesis\nenkonduki leg\u0302ojn en kontrau\u0306diro kun la (jud-kristana) moralo ekzistanta en la respektivaj\nlandoj. Interalie ili ambau\u0306 penis elimini la jud-kristanan moralon."}, {"text_idx": "#001795", "text": "En mia artikolo temas pri tre natura konstitucia postulo (certa tipo de civitaneco\npor prezidantoj de Usono), kaj ec\u0302 pri tiom banalaj aferoj kiel au\u0306tentaj nefalsitaj\nkaj nes\u0302telitaj personaj dokumentoj. Kiamaniere tiaj tre ordinaraj kaj naturaj leg\u0302postuloj\nkonfliktas kun iu moralo au\u0306 homaj rajtoj?"}, {"text_idx": "#001796", "text": "Per tiu c\u0302i kontribuo ni finas la diskuton en la rubriko \u201eLeteroj\u201d."}, {"text_idx": "#001798", "text": "Dume, la EU-proparolanto s-ino Kocijanovic\u0301 respondis, ke \u201eKosovo estas speciala kazo\u201d. Jen kelkaj argumentoj subtene al tiu c\u0302i deklaro:"}, {"text_idx": "#001799", "text": "1. En Kosovo historie log\u0302is plejparte etnaj albanoj. La serba pretendo pri Kosovo\nestas simple mito kreita de la serba filologo kaj lingvisto Vuk Karadz\u030cic\u03011."}, {"text_idx": "#001800", "text": "2. Post la rusa-turka milito de la jaroj 1877-18782, profitante de la traktatoj de Sankta Stefano kaj Berlino3, Serbio neniigis au\u0306 perforte forpelis centmilojn da albanoj el iliaj log\u0302lokoj en\nNis\u0301, Prokuplje, Vranje, Toplica kaj aliaj 700 vilag\u0302oj. Noel Malcolm skribas, ke ekde\ntiu momento la albanoj komprenis la grandan dang\u0302eron por ili flanke de Serbio"}, {"text_idx": "#001802", "text": "4. Kosovo neniam estis parto de Serbio antau\u0306 la jaro 1913, krom en la periodo 1333-1335,\nkiam tuta Balkanio estis okupata de caro Stefan Dus\u030can. G\u0302i farig\u0302is parto de Serbio\nen 1913 danke al la Konferenco de Londono kaj lau\u0306 dekreto de la reg\u0302o de Serbio."}, {"text_idx": "#001803", "text": "5. La albanoj en Kosovo neniam akceptis la suverenecon de Serbio en sia teritorio.\nIli kontrau\u0306staris g\u0302in per c\u0302iuj formoj, ec\u0302 per gerila milito."}, {"text_idx": "#001804", "text": "6. Responde al la postuloj de la albanoj pri libero, Serbio aplikis perforton, murdadon,\ntranslokadon, polican kaj armean terorojn, administradon per armiloj kaj tankoj."}, {"text_idx": "#001805", "text": "7. Fine de decembro 1943 kaj komence de januaro 19446, reprezentantoj de albanoj, serboj kaj montenegranoj aktivaj en la rezistado kontrau\u0306\nfas\u0302ismo kunvenis kaj decidis, ke postmilite Kosovo rajtas kunig\u0302i kun Albanio, konforme\nal la promesoj de la Komunista Partio de Jugoslavio. Sed tio ne okazis. Male, postmilite\noni mortigis almenau\u0306 30 000 albanojn."}, {"text_idx": "#001806", "text": "8. Dum longa tempo en Serbio oni efektivigis pereigajn programojn kontrau\u0306 la neserbaj"}, {"text_idx": "#001807", "text": "Geografo kaj etnologo Jovan Cvijic\u0301 kaj c\u0302efministro \u0110or\u0111evic\u0301 [g\u0302org\u0302evic\u0302] faris tion\nkomence de la 20a jarcento, antau\u0306 la okupo de Kosovo fare de Serbio. En 1917 la serba\nc\u0302efministro Nikola Pas\u030cic\u0301, publike deklaris, ke \u201ese albanoj ne akceptos asimilig\u0302on, ni pereigos kaj forpelos ilin\u201d."}, {"text_idx": "#001808", "text": "En 1937 la historiisto C\u030cubrilovic\u03017 proklamis sian memorandon, lau\u0306 kiu oni rekomendas forpeli la albanojn al Albanio\nkaj Turkio kaj log\u0302igi en Kosovo serbojn alvenontajn el aliaj partoj de Jugoslavio."}, {"text_idx": "#001811", "text": "Januare de 1999 la g\u0302enerala stabo de la serba armeo detaligis planon por fizike neniigi\nla albanojn en Kosovo. Tiun planon malkovris bulgaraj sekretaj servoj, kaj g\u0302i estis\nenmanigita al la germana ministro Fischer antau\u0306 ol NATO ekbombardis Serbion."}, {"text_idx": "#001812", "text": "9. Lau\u0306 la jugoslavia konstitucio de 1974, la statuso de Kosovo ne povus s\u0302ang\u0302ig\u0302i sen\naprobo de kosova parlamento. Sed Milos\u030cevic\u0301 malrespektis tion: sieg\u0302inte la parlamenton\nper tankoj, li devigis albanajn deputitojn akcepti la nuligon de la kosova au\u0306tonomeco."}, {"text_idx": "#001813", "text": "10. Post la nuligo de la au\u0306tonomeco en 1989, Beogrado establis en Kosovo militistan\nadministradon, maldungis 115 000 albanajn laboristojn kaj oficistojn, purigis la policon\nkaj s\u0302taton je albanaj elementoj, policenketadis 500 000 albanojn, murdis sen jug\u0302proceso\nmilon da albanoj, venenis centojn da gelernantoj, mortigis dekojn da albanaj soldatoj.\nPlie, en Kosovo oni fermis la albanlingvajn lernejojn kaj instituciojn."}, {"text_idx": "#001814", "text": "11. Albanoj respondis per pacema rezistado, kio frenezigis Beogradon. Kiam Serbio\ndenove komencis perfortadon, forpeladon kaj murdadon, albanoj ekdefendis sin."}, {"text_idx": "#001816", "text": "13. Serbio ne konsentis redoni al Kosovo ec\u0302 au\u0306tonomecon de la jaro 1974. Male, en\nBeogrado oni pretigis la operacon\nHuffero11, lau\u0306 kiu serbaj polico kaj armeo rajtis forpeladi kaj neniigi albanojn de Kosovo!"}, {"text_idx": "#001817", "text": "14. La rezolucio 1244 de Unuig\u0302intaj Nacioj rekomendas statuson de Kosovo kadre de\nJugoslavia Federacio, sed tiu lasta ne plu ekzistas post la sendependig\u0302o de Montenegro."}, {"text_idx": "#001818", "text": "15. Fine de la lasta milito, Kosovo havis tragikan bilancon: 13 000 mortigitoj kaj\nmasakritoj, kvar mil malaperintoj (plejparte infanoj, virinoj, maljunuloj), c\u0302irkau\u0306\n20 000 seksperfortitaj virinoj, 40 000 domoj komplete kaj 20 000 parte detruitaj12."}, {"text_idx": "#001819", "text": "Oni detruis lernejojn, moskeojn, katolikajn preg\u0302ejojn, muzeojn, arh\u0302ivojn, multon el\ntio, kio memorigus pri albanaj kulturo kaj identeco."}, {"text_idx": "#001820", "text": "16. Kvankam ekde 1999 la serbaj armeo kaj polico forlasis Kosovon, norde de g\u0302i kaj\nen la serbaj enklavoj ankorau\u0306 aktivas membroj de Ministrejo pri Internaj Aferoj de"}, {"text_idx": "#001821", "text": "17. Dum du jaroj, la internacia komunumo organizis interparolojn inter Serbio kaj\nKosovo sub la gvidado de la finna prezidanto Martti Ahtisaari pri la statuso de Kosovo,\nsed Serbio c\u0302iam malkonsentis. Tiam, februare 2008, la parlamento de Kosovo proklamis\nla sendependan s\u0302taton, kiun, g\u0302is nun, agnoskis 114 membroj de Unuig\u0302intaj Nacioj."}, {"text_idx": "#001822", "text": "18. La 22an de julio 2010 la Internacia Kortumo opiniis, ke la deklaro de sendependeco\nde Kosovo ne kontrau\u0306as la internacian juron kaj ne kontrau\u0306staras la rezolucion 1244"}, {"text_idx": "#001824", "text": "Demokratio, libereco kaj respekto por homaj rajtoj. C\u0302i tiuj estas la fundamentaj valoroj\nde Eu\u0306ropo. Valoroj, kiuj estas atingitaj per grandaj kostoj."}, {"text_idx": "#001825", "text": "Katalunio, kiu parte trovig\u0302as en Hispanio, c\u0302iam estis avangarda pri tiuj valoroj.\nG\u0302i kreis malfermitan homan socion, formitan de homoj venintaj el la tuta mondo. G\u0302i\nestis pionira en la batalo por la rajtoj de virinoj kaj en la kreado de la plej progresemaj\npublikaj lernejoj. Katalunoj amase manifestaciis kontrau\u0306 militoj, kiuj okazis ie ajn\nen la mondo. Ili sentis la valorojn de Eu\u0306ropo, ili kredis je la estonteco de Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001827", "text": "En la pasinta oktobro la hispana registaro dismetadis c\u0302ie en Katalunio dek kvin mil\nproprajn policistojn por haltigi la referendumon pri sendependeco, kvankam Katalunio\njam posedas propran policon. Ili sturmis balotejojn, batis junulojn kaj maljunulojn\nkaj prenis balotujojn. Kian krimon faris tiuj homoj? Eliri por voc\u0302doni. Kio okazas\nen Katalunio ne estas hispana interna afero, kiel diras eu\u0306ropaj gvidantoj, sed g\u0302i\nkoncernas c\u0302iun eu\u0306ropan civitanon por kiu demokratio, libero kaj respekto al la homaj\nrajtoj estas en la bazo."}, {"text_idx": "#001828", "text": "En 2006 la katalunoj aprobis novan Statuton de Au\u0306tonomio en lau\u0306leg\u0302a referendumo, kreante\nnovan politikan rilaton inter Katalunio kaj Hispanio. G\u0302i estis antau\u0306e aprobita en\nla parlamentoj kataluna kaj hispana. Sed en 2010 la Konstitucia Kortumo de Hispanio,\nPartido Popular (PP), kontrau\u0306leg\u0302igis g\u0302ian kernon, tiel ke g\u0302i farig\u0302is ne plu rekonebla. Pli ol unu\nmiliono da katalunoj protestis surstrate kontrau\u0306 tiu decido de la kortumo, sed la\nkabineto de Mariano Rajoy malakceptis ian ajn dialogon kun Katalunio por rekonsideri"}, {"text_idx": "#001829", "text": "Tiu ne-dialogo de la hispana registaro dau\u0306ris sep longajn jarojn, tiel ke, kiel sola\nelirvojo, la Kataluna Parlamento decidis peti la popolon referendumi pri sendependeco,\nkiel antau\u0306e okazis en Skotlando."}, {"text_idx": "#001830", "text": "La hispana registaro deklaris la voc\u0302donadon kontrau\u0306leg\u0302a, kaj miloj da policistoj estis\nsenditaj preni balotilojn, sturmis sendependismajn amaskomunikilojn, fermis retejojn\ninformantajn pri la referendumo kaj arestis dek ses katalunajn altrangajn oficistojn"}, {"text_idx": "#001831", "text": "La 1an de oktobro la katalunoj provis voc\u0302doni pace. Kaj la hispana polico uzis gradon\nde perforto neniam antau\u0306e viditan en lando de Eu\u0306ropa Unio. Malgrau\u0306 la perforto kaj\nminacoj, 2,3 milionoj da homoj, 90 % el kiuj favoris sendependan Katalunion, sukcesis"}, {"text_idx": "#001832", "text": "Nenia hispana oficialulo, inkluzive de la reg\u0302o, volis kondamni la polican perforton\nkaj ec\u0302 tiu lasta minacis per pliaj disputoj, se la katalunoj dau\u0306rigus sian vojon al"}, {"text_idx": "#001834", "text": "3/10: G\u0302enerala striko en Katalunio kontrau\u0306 la perforto de la hispana s\u0302tato, kun centoj\nda miloj da manifestaciantoj vespere en la c\u0302efaj katalunaj urboj."}, {"text_idx": "#001835", "text": "10/10: Subskribo de la proklamado de la Kataluna Respubliko, fare de la plimulto de\nla Kataluna Parlamento, sed tuja frostigo de g\u0302ia apliko dum du monatoj, por permesi,\nse eble ankorau\u0306foje, dialogon inter ambau\u0306 registaroj, kataluna kaj hispana."}, {"text_idx": "#001837", "text": "26/10: La prezidanto de Katalunio proponas al la hispana registaro elektojn kadre\nde la au\u0306tonomio, se estus garantio por libera partopreno de c\u0302iuj politikaj partioj,\nla liberigo de la du Jordi kaj la fino de la perforta subpremado. Li ne ricevas garantiojn\nkaj tiam li forigas la proponon."}, {"text_idx": "#001839", "text": "31/10: G\u0302enerala hispana prokuroro akuzas la 14 membrojn de la kataluna registaro kaj\nses gvidantojn de la parlamento pri ribelo, agitado kaj mona misuzado, Pro tiuj deliktoj\nc\u0302iu akuzito povas ricevi kiel punon g\u0302is 30 jarojn da malliberigo."}, {"text_idx": "#001843", "text": "Kaj fine ni revenu al la mirinda aserto de la eu\u0306ropaj gvidantoj, ke ja temas pri interna\nhispana afero. En Eu\u0306ropo grave mankas veraj politikistoj, kiuj kapablas dialogi kaj\nveni al interkonsentoj. Mankas ja s\u0302tat-politikistoj!"}]