[{"text_idx": "#000002", "text": "Invado de Rusio en Ukrainion (2022)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La rusia invado en Ukrainion en 2022 estas milito komencita la 24-an de februaro 2022 lau\u0306 ordono de rusia prezidento Vladimir Putin."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302i tiu konflikto aperas el lau\u0306grada pliig\u0302o de la provoj de Rusio aneksi partojn de Ukrainio. Precipe ekde novembro 2021, Rusio plifortigis siajn armeojn proksime de la limo kun Ukrainio. Krome, la 21-an de februaro 2022, Ruslando agnoskis la sendependecon de la secesiaj popolaj respublikoj de Donecko kaj Lugansko.[10] Kelkajn tagojn poste, la 21-an de februaro 2022, la rusiaj trupoj eniris Donbason."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Tiu milita operaco estas konsiderata la plej grava milito, kiun Eu\u0306ropo travivis ekde la fino de la Dua Mondmilito en 1945. G\u0302i ankau\u0306 estas la plej dokumentita kaj raportita milito en la historio danke al la disvastigo de sag\u0302telefonoj kaj la elsendoj de la sociaj retejoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La invado rapide disvastig\u0302as en la nordo de la lando, minacante precipe la c\u0302efurbon Kievon[11], en la oriento H\u0302arkiven kaj en la sudo al H\u0302ersono kaj Mariupolo. La milito kau\u0306zis cetere amasan fug\u0302on el Ukrainio kaj instigis senprecedencan solidarecan impeton tra Eu\u0306ropo por la ukrainia popolo[12][13][14]."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Post la disrompo de Sovetunio en 1991, Ukrainio kaj Rusio dau\u0306re konservis proksimajn rilatojn. En 1994, Ukrainio jesis rezigni je sia nuklea arsenalo kaj subskribis la Budapes\u0302tan Memorandon certigante la teritorian integrecon de Ukrainio kaj g\u0302ian politikan suvereneco[15]. Kvankam Ukrainio estas agnoskita sendependa lando ekde 1991, g\u0302i estis vidita de rusiaj gvidantoj kiel parto de ilia influkampo pro la fakto ke g\u0302i estas iama konsistiga respubliko de la Sovetunio. En 2008, rusia prezidento Vladimir Putin parolis kontrau\u0306 la membreco de la iamaj respublikoj de Sovetunio en NATO[16]. Post semajnoj da manifestacioj kadre de la movado Eu\u0306romajdano (inter 2013 kaj 2014), Viktor Janukovic\u0302, la tiama por-rusia ukrainia prezidento, kaj la gvidantoj de la ukrainia parlamenta opozicio subskribis, la 21-an de februaro 2014, kompromisan interkonsenton kiu planis fruigitajn balotojn. La sekvan tagon, post la revolucia puc\u0302o de februaro 2014, Janukovic\u0302 fug\u0302is el Kievo post voc\u0302dono de la restintaj membroj de la ukrainia parlamento, senigante lin de sia prezidenta posteno[17]. Tamen, la gvidantoj de la ruslingvaj regionoj de orienta Ukrainio deklaris, ke ili restas fidelaj al Janukovic\u0302, okazis manifestacioj kaj fine secesio.[18]. Al tiuj eventoj sekvis la aneksado de Krimeo fare de Rusio en marto 2014 kaj la Milito en Donbaso, kiu komencig\u0302is en aprilo 2014 per la kreado de la memproklamitaj popolaj respublikoj Donecko kaj Luhansko, subtenataj de Rusio[19], tiel markante la komencon de la rus-ukrainia konflikto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La 14-an de septembro 2020, la ukrainia prezidento Volodimir Zelenskij, elektita en 2019 kontrau\u0306 sia antau\u0306ulo Petro Poros\u0302enko, aprobis novan nacian sekurecan strategion por Ukrainio, kiu provizas \"la evoluon de la karakteriza partnereco kun NATO kun la celo de NATO-membreco\"[20]. La 24-an de marto 2021, Zelenskij subskribis dekreton aprobantan la \"strategion de malokupado kaj reintegrigo de la provizore okupata teritorio de la Au\u0306tonoma Respubliko Krimeo kaj la urbo Sebastopolo\"."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En julio 2021, Putin publikigis eseon titolitan Pri la Historia Unueco de Rusoj kaj Ukrainoj, en kiu li reasertis sian opinion ke rusoj kaj ukrainoj estas \"unu popolo\"[21]. La usona historiisto Timothy Snyder nomas la ideojn de Putin imperiismo[22]. La brita j\u0302urnalisto Edward Lucas priskribas ilin kiel historian reviziismon[23]. Aliaj observantoj argumentas, ke la rusia gvidantaro havas misformitan vidon de moderna Ukrainio kaj g\u0302ia historio[24][25][26]."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Rusio deklaris, ke la ebla membreco de Ukrainio en NATO kaj pligrandigo de la alianco g\u0302enerale minacas g\u0302ian nacian sekurecon. Responde, Ukrainio kaj aliaj eu\u0306ropaj landoj najbaraj de Rusio akuzis Putin-on pri rusa iredentismo kaj plenumado de agresema milita politiko[27][28][29][30][31]."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Por Ame\u0301lie Zami, doktoro pri politika scienco kaj fakulo pri NATO, la demando pri NATO estas preteksto por Rusio: \"G\u0302uste en 2008 NATO levis la eblecon de alig\u0302o al Ukrainio. Sed la organizo opinias, ke Ukrainio, sendependa ekde 1991, ankorau\u0306 ne estas preta. G\u0302ia politika sistemo, kie regas korupto, devas esti reformita. Neniu proceduro de membreco estis komencita. [...] Kiam oni diras, ke Ukrainio estas en la procezo de[32] alig\u0302o al NATO, tio estas tute malvera. Ekde 2014 [kiam Krimeo estis aneksita], Ukrainio estas parte okupaciata teritorio. Dokumentoj de NATO precizigas, ke por ig\u0302i membroj, landoj ne devas havi internaciajn disputojn\"[33]."}, {"text_idx": "#000016", "text": "John Mearsheimer, usona politikologo kiu vaste verkis pri sekurecaj aferoj kaj internacia politiko, ne neas la agreson de Rusio, sed lia kritiko estas direktita al EU kaj NATO. Meersheimer opinias ke se ne estus decido movi NATO orienten por inkluzivi Ukrainion, ankau\u0306 Krimeo kaj Donbaso estus hodiau\u0306 parto de Ukrainio, kaj ne estus milito en Ukrainio[32]. Li opinias ke Rusio konsideras nedezirinde ke Ukrainio iam estu en NATO kun la ebleco ke armilaro estu de tie direktata al Rusio, same kiel Usono trovis neakceptebla ke Sovetunio instalintus armilaron en Kubo direktita al Usono. Lau\u0306 li estus en la intereso de Ukrainio kaj la okcidento ke Ukrainio restu neu\u0306trala lando[32] kaj ke la ruslingva minoritato en la orientaj provincoj ricevu ian formon de au\u0306tonomion kaj lingvajn rajtojn[34]. Tamen la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj (GCLR[35]) kiu pledas kaj defendas lingvajn rajtojn por antau\u0306enigi pacon, prosperon kaj justecon por c\u0302iuj, kondamnas la lastatempan misuzon de lingvorajtaj diskursoj por false portreti la rusan invadon de Ukrainio kiel defendon de lingvaj rajtoj de ruslingvanoj[35]. Rilate al la atomstatuso de Ukrainio, Mearsheimer en artikolo (1993) argumentis ke la decido de Ukrainio forlasi sian nuklean arsenalon estis eraro, c\u0302ar g\u0302i pliigis la vers\u0302ajnecon de rusa agreso[36][37][38]."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La 21-an de februaro 2022, Vladimir Putin disvolvigis sian vizion de historio neante la ekziston de ukraina identeco, moderna Ukrainio liaopinie \"estis tute kreita de Rusio, pli precize de bols\u0302evika kaj komunista Rusio. Lenin, Stalin, H\u0302rus\u0302c\u0302ov sinsekve formis Ukrainion els\u0302irante partojn de la historia teritorio de Rusio\"[44]. Li samtage subskribis la ukazojn pri agnosko de Donecka kaj Luganska Popolaj Respublikoj[45]. Sekvis subskribo de traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo inter ili kaj Rusio. Li deklaris, ke proksimig\u0302o de milita infrastrukturo de NATO al limoj de Rusio kreas neakcepteblajn minacojn, same kiel deklaro de la ukrainia prezidanto pri intenco forlasi la Budapes\u0302tan memorandon, kiu interalie malpermesas al Ukrainio posedi la nukleajn armilojn. Li diris ke pasis sep jaroj post subskribo de la Minskaj interkonsentoj, sed la ukrainia registaro ne plenumis ilin, nek intencas plenumi. Li diris ke pro tio suferas milionoj da homoj c\u0302iutage bombataj kaj suferantaj pro la agoj kiuj meritas nomig\u0302i genocido (ref?). Li aldonis ke Rusio pretas al pliaj sankcioj, kiuj neeviteble estus starigitaj kontrau\u0306 g\u0302i sendepende de tiu c\u0302i pas\u0302o. Fine li anoncis la subskribon de la menciitaj dokumentoj kaj postulis ke la ukrainia registaro senprokraste c\u0302esigu la militadon: \"Kaj de tiuj, kiuj kaptis kaj detenas la potencon en Kievo, ni postulas senprokraste c\u0302esigi la bataladon. En alia kazo la tuta respondeco pri eventuala dau\u0306rigo de sangovers\u0302ado tute kaj komplete kus\u0302os sur la konscienco de la reg\u0302imo reganta en la teritorio de Ukrainio\"[46]."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La 24-an de februaro prezidanto de Rusio Vladimir Putin alparolis la nacion en urg\u0302a alvoko kaj informis pri komenco de \"speciala operaco\" en Ukrainio. Li diris ke la cirkonstancoj postulas urg\u0302ajn rimedojn por solvi la krizon, kiu dau\u0306ras jam ok jarojn, garantii sekurecon de la log\u0302antoj de Donbaso kaj la nacian sekurecon de Rusio. Li memorigis ke dum jaroj Rusio vane alvokis NATO c\u0302esigi proksimig\u0302on de g\u0302ia milita infrastrukturo al la limoj de Rusio kaj estimi g\u0302ian sekurecon. Referencante al la traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo, subskribitaj inter Rusio kaj Donecka kaj Luganska Popolaj Respublikoj la 21-an de februaro, li ordonis komenci \"specialan operacon en Ukrainio\". Li diris ke \"la operaco ne celas okupadon de Ukrainio kaj nenio minacas ukrainajn civilulojn\". Li alvokis la ukrainiajn militistojn lasi la armilojn kaj reveni al siaj familioj, c\u0302ar ili j\u0302uris ne al la \"kontrau\u0306popola junto\", sed al la popolo de Ukrainio. Li avertis ke Rusio faros c\u0302ion por \"malnaziigo\" kaj \"malmilitigo\" de Ukrainio kaj respondecigo de kulpuloj pri krimoj kontrau\u0306 civiluloj, inkluzive kontrau\u0306 civitanoj de Rusio. Li aldonis ke Rusio estimas suverenecon de la eks-sovetiaj respublikoj kaj tion montras la operaco en Kazah\u0302io, kiu estis savita kiel s\u0302tato danke al helpo de Rusio. Li atentigis ke la nunaj agoj ne estas direktitaj kontrau\u0306 Ukrainio kaj la ukraina popolo, sed sole kontrau\u0306 la fortoj kiuj ostag\u0302igis ilin kaj uzas por lukti kontrau\u0306 Rusio. Li esprimis esperon ke la armitaj fortoj de Rusio bone plenumos sian taskon kaj avertis ke c\u0302iu atakinta Rusion alfrontos fortan respondon[47][48]."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Dum la unuaj tagoj de la invado, rusiaj klopodoj kapti Kievon inkludis c\u0302efan ofensivon de suda Belorusio lau\u0306 la okcidenta bordo de la Dnepro, kun la s\u0302ajna celo de c\u0302irkau\u0306i la grandurbon el la okcidento. Tiu movado estis apogata per du apartaj rusiaj aksoj de antau\u0306enig\u0302o lau\u0306 la orienta bordo de la Dnepro. Rusia aerportitaj trupoj provis ekpreni du esencajn flughavenojn c\u0302irkau\u0306 Kievo, sed c\u0302i-tiuj atakoj malsukcesis c\u0302irkau\u0306bari Kievon[49].\nKomence de marto okazis pliaj etaj rusiaj progresoj lau\u0306 la okcidenta flanko de la Dnepro, post suferado de malsukcesoj pro la ukraina defendo109,108. La 5-an de marto, granda rusa konvojo 64 kilometrojn longa renkontis multajn log\u0302istikajn problemojn kaj blokig\u0302is c\u0302irkau\u0306 tridek kilometrojn de la centro de Kievo[50]. Progresoj lau\u0306 la akso de C\u0302ernihivo estis plejparte haltitaj kiam ties sieg\u0302o komencig\u0302is. Rusiaj trupoj dau\u0306re antau\u0306eniris en nordokcidento kaptante Buc\u0302a, Hostomel kaj Vorzel la 5-an de marto [51] kvankam Irpin dau\u0306re restis pribatalita la 9-a marto[52]. La 11-an de marto, la longa konvojo estis parte redeplojita, alprenante poziciojn ofertantajn arbarkovron. La 16-an de marto, ukrainaj trupoj lanc\u0302is kontrau\u0306ofensivon por forpus\u0302i rusiajn trupojn alproksimig\u0302antajn al Kievo de pluraj c\u0302irkau\u0306aj urboj.\nRusiaj trupoj trovis sin blokitaj c\u0302e la alproksimig\u0302o al Kievo pro pluraj faktoroj, inkluzive de la malegaleco en laboretoso kaj efikeco inter ukrainaj kaj rusiaj trupoj, ukraina uzo de sofistikaj porteblaj armiloj liveritaj fare de okcidentaj aliancanoj, malbona efikeco de rusa log\u0302istiko kaj ekipaj\u0302o, manko de aersupereco de la rusia aerarmeo, kaj rusia armea eluzig\u0302o dum ilia sieg\u0302o de gravaj grandurboj[53]. Nekapabla atingi rapidan venkon en Kievo, la rusiaj trupoj adoptis alian strategion kaj komencis uzi long-pafdistancajn armilojn, sendistingajn bombadojn kaj sieg\u0302militadon[54]. La 25-an de marto, la ukraina kontrau\u0306ofensivo kau\u0306zis la reprenon de pluraj urboj, en la oriento kaj okcidento de Kievo[55]. Fine, la retirig\u0302o de rusiaj trupoj permesis al ukrainaj trupoj rekapti la tutan okupatan teritorion norde de Kievo dum la unuaj tagoj de aprilo[56]. Ukrainiaj trupoj eniris Buc\u0302a-on la 1-an de aprilo kaj malkovris centojn da kadavroj de mortintaj civiluloj sur la stratoj[57]. La 2-an de aprilo, la ukrainia vicministro pri defendo, Ganna Maliar deklaris, ke la lokoj \"de Irpin, Buc\u0302a, Hostomel kaj la tuta regiono de Kievo estis liberigitaj de la invadinto\". Senminigaj operacioj sekvis la retirig\u0302on de rusiaj trupoj[58]."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La celo de c\u0302i tiu \"rapida retirig\u0302o\" de rusiaj trupoj el la regionoj de Kievo kaj C\u0302ernihivo, en norda Ukrainio, estas redeplojo de tiuj soldatoj al la oriento kaj la sudo, lau\u0306 la ukrainia registaro[58]. S\u0302losila celo por la rusia c\u0302efa stabo, la malsukceso preni Kievon estas konsiderita grava armea malsukceso en ilia kampanjo[59][60]."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Oriente, rusiaj trupoj provis kapti H\u0302arkivon, situanta malpli ol 35 kilometrojn de la rusia landlimo[61]. Dum la batalado, la rusiaj tankoj venis kontrau\u0306 forta ukrainia rezisto. La 1-an de marto, Denis Pus\u0302ilin, la prezidanto de la Donecka Popola Respubliko, anoncis, ke la separismaj trupoj preskau\u0306 c\u0302irkau\u0306is la urbon Volnovah\u0302a[62]. La 2-an de marto, rusiaj trupoj estis pus\u0302itaj reen el Severodoneck post atako al la urbo[63]. Lau\u0306 la rusia Defenda Ministerio, Rusio pretis ekde la 25-a de marto eniri la duan fazon de militaj operacioj serc\u0302ante okupi la c\u0302efajn ukrainiajn urbojn en orienta Ukrainio[64]. La 31-an de marto, PBS News raportis ke H\u0302arkivo estis celita de multaj bombadoj kaj misilatakoj, la saman tagon kiam pacnegocadoj devis rekomenci en Istanbulo[65]."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La 7-an de aprilo, la nova amasig\u0302o de rusiaj trupoj kaj tankdivizioj c\u0302irkau\u0306 la urboj Izjum, Slovjansko kaj Kramatorsko igas ukrainajn registarajn oficistojn konsili c\u0302iujn log\u0302antojn proksime de la orienta limo de Ukrainio evakui lokojn kaj rifug\u0302i sin en okcidenta Ukrainio[67]."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La 11-an de aprilo, prezidanto Zelenskij anoncis, ke Ukrainio atendas novan gravan rusian ofensivon en la oriento[68]. Lau\u0306 usonaj oficialuloj, Rusio preparig\u0302as por nova fazo de siaj armeaj operacioj s\u0302ang\u0302ante sian fokuson orienten, pro reprovizo kaj redeplojo de infanteria kaj kirasaj sekcioj al la frontoj de sudorienta Ukrainio[69]. Armeaj satelitoj montras longajn rusiajn konvojojn de infanteria kaj motoraj unuoj deplojantaj suden de H\u0302arkivo g\u0302is Izium la 11-an de aprilo, kiel parto de la rusia redeplojo de la nordoriento g\u0302is la sudorienta fronto[70]. Ukrainaj trupoj sciigis la 14-an de aprilo ke ili detruis strategian ponton inter H\u0302arkivo kaj Izjum, kiujn la rusioj uzis por redeploji sin al Izjum."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Dum la mateno de la 25-an de februaro, rusiaj trupoj avancis direkte al Mariupolo kaj renkontis ukrainajn trupojn proksime de la vilag\u0302o de Pavlopil, kie ili estis venkitaj. La 26-an de februaro komencig\u0302is sieg\u0302o de Mariupolo. Survoje al Mariupolo, la rusiaj trupoj eniris Berdjansko antau\u0306 ol kapti g\u0302in la sekvan tagon. La 1-an de marto, rusiaj trupoj preparig\u0302is por atako al Melitopolo kaj aliaj proksimaj urboj. La urbestro de la urbo poste anoncis la kapton de la urbo fare de la rusioj[76]. Vespere, la Rusia Mararmeo lanc\u0302is amfibian atakon sur la marbordoj de la Azova maro 70 kilometrojn okcidente de Mariupolo. La 9-an de marto 2022, la rusia aerarmeo bombis akus\u0302ejon en Mariupolo. Post nova misilatako kontrau\u0306 Mariupolo, la ukrainia registaro anoncis la 14-an de marto la morton de pli ol 2 500 civiluloj ekde la komenco de la sieg\u0302o. La 18-an de marto, Mariupolo estis tute c\u0302irkau\u0306ita kaj batalado atingis la urbocentron, malhelpante klopodojn evakui civilulojn[77]. La 20-an de marto, teatrejo en la urbo, kie rifug\u0302is c\u0302irkau\u0306 400 homoj, estis detruita de rusia bombado. En la sama tago, c\u0302ar rusiaj trupoj dau\u0306rigis sian sieg\u0302on de la urbo, la rusia registaro postulis plenan kapitulacon, kiun pluraj ukrainiaj registaroficistoj rifuzis[78]. La 24-an de marto, rusiaj trupoj eniris centran Mariupolon kiel parto de la dua fazo de la invado. La 27-an de marto, lau\u0306 ukrainia vicc\u0302efministro Olga Stefanis\u0302ina, la log\u0302antoj de Mariupolo havis nek aliron al akvo, nek al nutraj\u0302ojkaj pli ol 85% de la tuta urbo estas detruitaj[79]. Dum telefona interparolo inter Emmanuel Macron kaj Vladimir Putin la 29-an de marto, c\u0302i-lasta deklaris, ke la bombado de Mariupolo finig\u0302os en la okazo de kompleta kapitulaco de la ukrainiaj trupoj, pro la progresinta stato de ruinig\u0302o de la urbo[79].\nLa sieg\u0302o finig\u0302is la 16-an de majo 2022, post la kapitulaco de la pluc\u0302eestinta soldatoj de la Azov-bataliono de la Azovstal Fer- kaj S\u0302talfabrikejo, la Rusa Militministerio deklaris ke la ukrainoj \"kapitulacis\"[80], vorto kiun Ukrainiaj au\u0306toritatoj evitis uzi. La Unuig\u0302intaj Nacioj deklaris ke g\u0302i konfirmis la mortojn de 1,348 civiluloj, sed asertis ke la vera mortnombro estis vers\u0302ajne miloj pli alta, kaj aldonis ke 90% de la log\u0302konstruaj\u0302oj de la grandurbo estis difektitaj au\u0306 detruitaj[81]."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Rusiaj trupoj ekde la 24-a de februaro avancis al Mikolajiv kaj atakis du tagojn poste, antau\u0306 esti forpus\u0302itaj fare de ukrainiaj trupoj[85]."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La 22an de aprilo, la rusia generalo Rustam Minnekayev, parolante dum defendministeria gazetarkonferenco, indikis ke Rusio planus etendi sian Mikolajiv-Odesan fronton post la sieg\u0302o de Mariupol pli okcidenten en Ukrainion por inkludi la separisman regionon de C\u0302ednestrio sur la limo de Ukrainio kun Moldavio[86]. La Ministerio pri Defendo de Ukrainio respondis al tiu c\u0302i anonco priskribante la intencojn de Rusio kiel imperiismon, asertante ke g\u0302i kontrau\u0306diris antau\u0306ajn rusiajn asertojn ke Rusio ne havas teritoriajn ambiciojn super Ukrainio kaj ke Rusio koncedis ke \"la celo de la \"dua fazo\" de la milito ne estas venko super la mitaj nazioj, sed simple la okupo de orienta kaj suda Ukrainio\"[86]. La 24an de aprilo, Rusio rekomencis siajn misilatakojn al Odeso detruante armeajn instalaj\u0302ojn kaj kau\u0306zante du dekduojn da civilviktimoj."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La 24-an de februaro la S\u0302tata Limgardista Servo de Ukrainio anoncas, ke okazas atako al la Serpento-insulo fare de s\u0302ipoj de la Rusia Mararmeo. La raketkrozs\u0302ipo Moskva, flags\u0302ipo de la rusia floto en Nigra Maro[90], kaj la patrols\u0302ipo Vassilij Bikov bombardas la insulon per siaj ferdekkanonoj[91]. Kiam la Moskva kontaktis la garnizonon de la insulo per radio kaj postulis g\u0302ian kapitulacon, la ukrainiaj soldatoj respondis: \"Rusa milits\u0302ipo, forfikig\u0302u.\" Post tiu inters\u0302ang\u0302o, c\u0302iu kontakto estis perdita kun la Serpento-insulo kaj la dektri-soldata garnizono estis kaptita[92]. Post la bombado, tac\u0302mento de rusiaj soldatoj surterig\u0302is kaj prenis la kontrolon de la insulo[93]"}, {"text_idx": "#000039", "text": "La 1-an de marto, la tagon post la Batalo de Berdjansko, Rusio kaptas almenau\u0306 ok ukrainajn batals\u0302ipojn[95]. La 3-an de marto, la fregato Hetman Sahajdachnij, la flags\u0302ipo de la ukraina mararmeo, estis dronigita en la haveno de Mikolajivo por malhelpi g\u0302ian kapton fare de rusiaj trupoj[96]."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Nokte de la 14-a de aprilo, la ukrainaj au\u0306toritatoj anoncas, ke la rusia krozs\u0302ipo Moskva estas brulanta kaj evakuita de sia s\u0302ipanaro, g\u0302i estus trafita de Neptune-misiloj sed lau\u0306 la Rusia Militministerio, la krozs\u0302ipo estis \"grave difektita\" de eksplodo de municio kau\u0306zita de fajro[90]. Dum remorkado al rusia haveno, la grava damag\u0302o suferita de la s\u0302ipo, aldonita al la malbona vetero, kau\u0306zis la sinkon de la milits\u0302ipon la 14-an de aprilo, lau\u0306 gazetara komuniko de la Rusia Defendministerio[100]. La 2-an de majo, Ukrainio asertis ke \"du rusiajn Raptor-klasajn patrols\u0302ipojn\" estis dronigitaj per Bajraktar batalspavoj, proksime de la Serpento-insulo. Rusio ne konfirmis tiujn perdojn[101]."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La 6-an de majo, la ukraina g\u0302enerala stabo asertis esti trafinta proksime de la Insulo de Serpentoj, la antau\u0306an vesperon, la rusian fregaton Admiralo Makarov, per misiloj R-360 Neptune[102]."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Ukrainiaj civiluloj aktive partoprenis en la rusia invado, volontulante por teritoriaj defendaj brigadoj, farante brulbotelojn, disdonante mang\u0302aj\u0302ojn, konstruante barikadojn kiel c\u0302eh\u0302aj erinacoj[107] kaj helpante transporti rifug\u0302intojn[108], helpadante la ukrainiajn armeajn fortojn per c\u0302iuj siaj eblaj rimedoj[109]. Respondante al voko de la transportagentejo de Ukrainio, Ukravtodor, civiluloj malmuntis au\u0306 modifis vojsignojn, konstruis improvizitajn barojn kaj blokis vojojn. Sociaj amaskomunikiloj raportas spontaneajn stratprotestojn kontrau\u0306 rusiaj trupoj en okupataj teritorioj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Lau\u0306 la Instituto por la Espolorado pri Milito, rusiaj okupaciadminstracioj dau\u0306re alfrontis defiojn subpremante ukrainian rezistadon kaj trovante partiajn subtenantojn malgrau\u0306 c\u0302iam pli drakonaj okupaciaj rimedoj kaj provoj subac\u0302eti ukrainiajn civilulojn[115]."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Orienta Ukrainio, 24-a de februaro 2022"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Batalado en Hostomel, norde de Kievo, 4-a de marto 2022"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Liceo numero 25 en urbo J\u0302itomir post rusia aviadila atako, 4-a marto 2022"}, {"text_idx": "#000063", "text": "La milito ankau\u0306 estas milito de informo por kontroli kaj gajni la publikan opinion kaj de la mondo, kaj de la ukrainianoj, kaj de la rusianoj. La plenumado de g\u0302usta informado renkontas misinformadon kaj disvastigon de falsnovaj\u0302oj en sociaj retoj[116].\nKvankam misinformado venas el ambau\u0306 flankoj, la proporcioj kaj rimedoj multe diferencas, kaj iliaj temoj estas nesimetriaj: rusia misinformado konsistas el retoriko bazita sur reviziismo interalie celanta malstabiligi okcidentajn diskursojn ec\u0302 pri enlandaj politikoj, kaj trovas perantojn tutmonde, kio donas al g\u0302i pli sisteman kaj organizitan karakteron[117]. Ukrainia misinformado celas pligrandigi la homajn dramojn, la katastrofojn, au\u0306 la heroecon de la rezistado per misarang\u0302ado de la faktoj, kaj trovas internacian eh\u0302on pelitan de publika emocio, kio estas pli amatoreca misinformado. Inter c\u0302i tiuj du partoj, ekzistas ankau\u0306 triaj partioj kiuj enmetas mistifikojn, cele al populareco au\u0306 humuro[118]."}, {"text_idx": "#000064", "text": "En la apo Telegram estas kanalo nomata Ukraine(Neo-Nazi) Now, kiu dissendas informojn en dek lingvoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La 3-an de marto, Fondumo Vikimedio publikigis deklaron dirinte ke \"la Vikimedia Fondumo staras kun siaj komunumoj tutmonde defendante liberan scion antau\u0306 minacoj de la rusia registaro\" [119]."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La 24-an de februaro, la Rusa Agentejo pri Monitorado de Komunikadoj, Roskomnadzor, devigas naciajn amaskomunikilojn, kiam kovras la konflikton en Ukrainio, \"uzi informojn kaj datumojn ricevitajn nur de oficialaj rusaj fontoj\"[120]. La 26-an de februaro, Roskomnadzor ordonas al dek ruslingvaj amaskomunikiloj forigi siajn publikaj\u0302ojn raportantajn civilulojn mortigitajn de la rusia armeo en Ukrainio au\u0306 enhavantajn la esprimojn \"invado\", \"ofensivo\" au\u0306 \"militdeklaro\"[121][122]. En Rusio, la invado estas do oficiale nomita \"speciala armea operacio\", ruse c\u043fe\u0446\u0438a\u043b\u044c\u043da\u044f \u0432oe\u043d\u043da\u044f o\u043fepa\u0446\u0438\u044f. La 1-an de marto, du sendependaj amaskomunikiloj, akuzitaj pro elsendo de falsaj informoj, estis blokitaj: la reta televidkanalo Doj\u0302d kaj la radiostacio Eh\u0302o de Moskvo[123]."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La 4-an de marto, Vladimir Putin subskribis leg\u0302on unuanime aprobitan de la Dumao, kiu severe limigas sinesprimliberecon kaj aliron al informoj. La leg\u0302o antau\u0306vidas g\u0302is 15 jarojn da malliberejo por c\u0302iu, kiu publikigas \"malverajn informojn\" pri la rusia armeo. G\u0302i koncernas individuojn same kiel la rusian kaj eksterlandan amaskomunikilaron. La rusia sendependa amaskomunikilaro Znak sekve fermis sian retejon. La NRO Raportistoj sen limoj opiniis, ke la rusia gvidanto \"klare metas sian landon sub glason\", la vicolisto de RSF lokas Rusion en la 150-a loko el 180 s\u0302tatoj por gazetara libereco[124]. Pluraj aliaj rusiaj amaskomunikiloj, inkluzive de \u041do\u0432a\u044f \u0433a\u0437e\u0442a, la j\u0302urnalo de la Nobel-premiito pri paco Dmitrij Muratov, anoncis la forigon au\u0306 modifon de sia enhavo rilata al la konflikto en Ukrainio por protekti sin kontrau\u0306 ebla procesigo lau\u0306 la nova leg\u0302o [125]. La 4-an de marto, la rusiaj au\u0306toritatoj blokis la socian reton Facebook kaj limigis la aliron al Tvitero[126]."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La 18-an de marto, Vladimir Putin aperis unuafoje publike ekde la komenco de la invado kadre de organizado de grava mitingo-koncerto en la Luzhniki-stadiono en Moskvo, festante la okan datrevenon de la aneksado de Krimeo. Nomita de la au\u0306toritatoj \"Por mondo sen Naziismo\" (ruse: \"Za \u043c\u0438p \u0431e\u0437 \u043da\u0446\u0438\u0437\u043ca\"), la evento bonvenigis 203 000 por-Kremlaj subtenantojn, inkluzive de 95 000 en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, lau\u0306 la rusia ministrejo pri enlandaj aferoj[127]."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La milito kau\u0306zis gravan rifug\u0302an kaj humanitaran krizon ene de Eu\u0306ropo ne viditan ekde la 1990-aj Jugoslavaj Militoj[129][130]; UN priskribis g\u0302in kiel la plej rapide kreskantan tian krizon ekde 2-a Mondmilito[131]. Pro la dau\u0306ra armea amasig\u0302o en Rusio lau\u0306 la ukrainia limo, multaj najbaraj registaroj kaj helporganizoj preparig\u0302is por amasa delokig\u0302o en la semajnoj antau\u0306 la invado. En decembro 2021, la ukrainia defendministro taksis ke invado povus devigi el tri g\u0302is kvin milionojn da homoj fug\u0302i de siaj hejmoj[132]."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Lau\u0306 la Alta Komisaro de la Unuig\u0302intaj Nacioj pri Rifug\u0302intoj, en la unua tago de la batalo, miloj da ukrainoj transiris la landlimon al najbaraj landoj - c\u0302efe Moldavio kaj Rumanio, kaj c\u0302irkau\u0306 100 000 ukrainiaj log\u0302antoj fug\u0302is de siaj hejmoj pro la batalado. La 26-an de februaro la pollanda landlima polico anoncis, ke pli ol 46 000 homoj transpasis la landlimon. En la tria tago de la batalado, la agentejo anoncis, ke oni taksis, ke la nombro da rifug\u0302intoj estos 4 milionoj. Usono kaj eu\u0306ropaj landoj mobilizig\u0302is por la rifug\u0302intoj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Ukrainianoj, estante log\u0302antoj de Eu\u0306ropo, ne estas postulataj havi vizon por eniri EU-teritoriojn tiel ke landoj ne povas deporti ilin al aliaj cellokoj. La leg\u0302o permesas al ili resti ene de la unio dum 90 tagoj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "En la unua semajno de la invado, UN raportis ke pli ol miliono da rifug\u0302intoj fug\u0302is el Ukrainio; tio poste pliig\u0302is al pli ol 3,1 milionoj la 15-an de marto[133][134]. Plej multaj rifug\u0302intoj estis virinoj, infanoj, maljunuloj au\u0306 handikapuloj[135][136][137]. La plej multaj viraj ukrainiaj s\u0302tatanoj en ag\u0302o de 18 g\u0302is 60 estis malpermesitaj pri elirejo de Ukrainio kadre de deviga militservo[138], krom viraj s\u0302tatanoj se ili respondecis pri la financa subteno de tri au\u0306 pli da infanoj, ununuraj patroj, au\u0306 estis la gepatro/kuratoro de infanoj kun handikapoj[139]. Multaj ukrainiaj viroj, inkluzive de adoleskantoj, c\u0302iukaze elektis resti en Ukrainio por alig\u0302i al la rezisto kontrau\u0306 la rusia invado[140]. Okazis enfluo de pli ol 66.200 ukrainiaj viroj al Ukrainio, kiuj revenis de eksterlande por batali. Dua krizo de rifug\u0302intoj kau\u0306zita de la invado kaj de la subpremo de la rusia registaro estis la fug\u0302o de g\u0302is 200.000 rusiaj politikaj rifug\u0302intoj, al landoj kiel la baltaj s\u0302tatoj kaj Turkio. Kelkaj el tiuj alfrontis diskriminacion pro esti rusiano[141][142]."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La 14-an de marto, BBC News, fidante je datenoj de la UN-Alta Komisiono por Rifug\u0302intoj, raportis ke la totala nombro de rifug\u0302intoj tiam superis 2,8 milionojn da homoj, la plimulto de kiuj transiris la limon al Pollando. La BBC-raporto disponigis la nombron da rifug\u0302intoj serc\u0302antaj rifug\u0302on en specifaj landoj, deklarante ke Pollando ricevis 1.720.227 rifug\u0302intojn, Hungario 255.291, Slovakio 204.862, Moldavio 106.994, Rumanio 84.671 (kiel je la 8-a de marto), Rusio 131.366 kaj Belorusio 1226. La EU aktivigis la Provizoran Protektan Direktivon unuafoje en sia historio, donante al ukrainiaj rifug\u0302intoj la rajton vivi kaj labori en la Eu\u0306ropa Unio dum tri jaroj[143]. Turkio estis alia signifa celloko, registrante 20.550 ukrainiajn rifug\u0302intojn la 7-an de marto, lau\u0306 deklaroj de la turka Enlanda Ministerio[144]."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Pola volontulo helpas rifug\u0302inton en la stacio de Przemys\u0301l, 28-a de marto 2022\nVolontuloj kaj rifug\u0302intoj en helpocentro, Hungario, 1-a de marto 2022\nHelpocentro por rifug\u0302intoj en Kis\u0302inevo, 3-a de marto 2022"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Pola volontulo helpas rifug\u0302inton en la stacio de Przemys\u0301l, 28-a de marto 2022"}, {"text_idx": "#000084", "text": "La 21-an de februaro 2022, la g\u0302enerala sekretario de UN, Anto\u0301nio Guterres, konsideras la agnoskon de la separismaj respublikoj fare de Moskvo kiel \"malobservo de la teritoria integreco kaj suvereneco de Ukrainio\". G\u0302i estas \"nekongrua kun la principoj de la C\u0302arto de Unuig\u0302intaj Nacioj\"[145]. La 25-an de februaro 2022, la projekto de rezolucio konsiderata de la Sekureca Konsilio de UN kondamnanta la rusian armean atakon en Ukrainio kaj postulanta tujan retirig\u0302on de rusiaj trupoj, estas malakceptita c\u0302ar Rusio uzis sian rajton vetoi. La 27-an de februaro 2022, la Sekureca Konsilio adoptis rezolucion 2623 (2022) por kunvoki urg\u0302an specialan sesion de la G\u0302enerala Asembleo, por esplori la situacion en Ukrainio: bezonante nur plimulton de nau\u0306 voc\u0302oj, sen ebleco de vetoo, la Konsilio adoptis la rezolucion per 11 favoraj voc\u0302oj, unu kontrau\u0306voc\u0302dono (Rusio), kun la sindetenoj de Hindio, C\u0302inio kaj Unuig\u0302intaj Arabaj Emirlandoj. G\u0302is la 28-a de februaro 2022, okazis nur 11 krizaj specialaj sesioj en la historio de UN[146]. La 2-an de marto 2022, la G\u0302enerala Asembleo de Unuig\u0302intaj Nacioj voc\u0302donis pri rezolucio kiu \"postulas al Rusio tuje c\u0302esi uzi forton kontrau\u0306 Ukrainio\" kaj ke g\u0302i \"retiru tuje, tute kaj senkondic\u0302e c\u0302iujn siajn militfortojn\". La teksto ankau\u0306 \"bedau\u0306ras\" \"en la plej fortaj terminoj la agreson de Rusio kontrau\u0306 Ukrainio\" kaj asertas \"sian alligitecon al suvereneco, sendependeco, unueco kaj teritoria integreco\" de Ukrainio. 141 landoj voc\u0302donis favore al la rezolucio, 5 kontrau\u0306e, 35 sindetenis. La kvin kontrau\u0306intaj landoj estas Rusio, Belorusio, Nord-Koreio, Sirio kaj Eritreo[147].\nLa g\u0302enerala sekretario de NATO Jens Stoltenberg diris, ke la armea alianco dau\u0306re sendos armilojn al Ukrainio, inkluzive de aerdefendaj sistemoj. Krome, la ebleco ke Finnlando kaj Svedio alig\u0302o al NATO estis levita, kondukante al minacoj de \"politikaj kaj armeaj sekvoj\" de Kremlo.\nLa Organizaj\u0302o pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo anoncis, ke g\u0302i oficiale malakceptas la peton de Rusio alig\u0302i al la organizo.\nLa Konsilio de Eu\u0306ropo suspendis la partoprenon de Rusio en la organizaj\u0302o ekde la 25-a de februaro[148]."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La prezidanto de Brazilo Jair Bolsonaro diris, ke Brazilo \"dau\u0306ros neu\u0306tralece\" kaj ne \"alig\u0302os flanken\" koncerne la rusian invadon de Ukrainio. Li precizigis: \"Ni helpos lau\u0306 niaj eblecoj en la serc\u0302ado de solvo. Ni volas pacon, sed ni ne volas alporti konsekvencojn c\u0302i tien.\"[151]\nLa prezidanto de Usono Joe Biden denuncis la 24-an de februaro \"nepravigeblan atakon pri kiu respondecas nur Moskvo\"[152].\nLa prezidanto de Venezuelo Nicolas Maduro, kies lando ac\u0302etadas armilojn de Rusio, subtenas Rusion, dirinte \"Venezuelo estas kun Putin, g\u0302i estas kun Rusio\".[153]"}, {"text_idx": "#000087", "text": "La c\u0302efministro de Barato Narendra Modi postulis tujan finon de perforto en Ukrainio dum telefonvoko kun Vladimir Putin la 24-an de februaro. La barata registaro, aliflanke, sindetenis de prenado de starpunkto pri la afero[154].\nLa c\u0302ina ambasadoro c\u0302e Unuig\u0302intaj Nacioj Zhang Jun la 24-an de februaro urg\u0302is c\u0302iujn partiojn ekzerci sinregon kaj eviti eskaladig\u0302on de strec\u0302itecoj, kaj diris al la Sekureca Konsilio de UN, ke la eliro al paca solvo ne estas tute fermita kaj ne devus esti tia[155]. C\u0302inio ne prenas oficialan pozicion, sed ekskludas la uzon de la termino \"invado\" kaj kontentas sekvi la situacion kiel indikis Hua Chunying, proparolanto de la c\u0302ina Ministerio pri Eksteraj Aferoj[156].\nLa ministro pri eksteraj aferoj de Irano Hossein Amir Abdollahian jug\u0302is ke \"la ukrainia krizo havas siajn radikojn en provokoj de NATO\" sed \"ne [konsideras] militon kiel solvon\"[157]\nJair Lapid, ministro pri eksteraj aferoj de Israelo deklaris ke \"estas ankorau\u0306 tempo por c\u0302esi kaj reveni al la intertrakta tablo\"[158].\nLa c\u0302efministro de Japanio Fumio Kis\u0302ida anoncis al j\u0302urnalistoj: \"C\u0302i tiu invado de Rusio skuis la fundamentojn de la internacia ordo [...]\". La c\u0302efministro aldonis, ke Japanio \"forte denuncas Rusion kaj kunlaboros kun la internacia komunumo, inkluzive de Usono, por tuj respondi al la krizo\", kaj ke li imagas pluajn sankciojn kontrau\u0306 Rusio.[159]\nLa prezidanto de Turkio Recep Tayyip Erdog\u0306an asertis \"(rifuzi) c\u0302i tiun neakcepteblan operacion\" kiun li priskribis kiel \"baton al regiona paco kaj stabileco\"[160]\nLa siria prezidanto Bas\u0302ar al-Asad salutis la rusian invadon kiel \"korekton de historio\" kaj akuzis okcidentajn naciojn uzi \"malpurajn metodojn por subteni teroristojn en Sirio kaj naziojn en Ukrainio\"."}, {"text_idx": "#000088", "text": "La 25-an de februaro, Josep Borrell, vicprezidanto de la Eu\u0306ropa Komisiono publikigis gazetan artikolon, en kiu li deklaris: La amplekso de la invado montras, ke la intenco de Vladimir Putin estas okupi la landon, detrui demokration kaj instali marionetan registaron en Kievo. Do temas pri la supervivo de Ukrainio kiel sendependa s\u0302tato: tre grava minaco al eu\u0306ropa sekureco. La sekurecaj zorgoj esprimitaj de Rusio estis klare preteksto celanta antau\u0306 c\u0302io protekti la rusian reg\u0302imon kontrau\u0306 demokratia kontag\u0302o. Kio klarigas tiun c\u0302i agreson ja estas nek la defendo de ruslingvaj malplimultoj, nek la eventuala membreco de Ukrainio en NATO, nek la imagita disvastigo de nukleaj armiloj c\u0302e la landlimoj de Rusio. La kerno de la afero kus\u0302as en la c\u0302iam pli au\u0306toritata naturo de la reg\u0302imo de Vladimir Putin, en lia profunda konvinko ke la etendo de libereco kaj demokratio al liaj limoj prezentus ekzistecan minacon al lia potenco. Estas por li fajfi la finon de la demokratia pau\u0306zo de Ukrainio, ja antau\u0306pripensita ago.[161]. Unuafoje en sia historio, Eu\u0306ropa Unio decidis propranome havigi armilojn al militanta lando, c\u0302i-foje al Ukrainio kadre de la rusia invado[162].\nLa Prezidanto de la Franca Respubliko, Emmanuel Macron, en Tvitero kondamnis la rusian agadon nome de Francio kaj esprimis sian solidarecon kun Ukrainio[163]. La saman tagon, li alparolis la francojn en televido, priskribante tiun invadon kiel \"la plej gravan atakon kontrau\u0306 paco kaj stabileco en Eu\u0306ropo dum jardekoj\". Li opinias, ke \"ni faris c\u0302ion por eviti (militon), g\u0302i estas tie, kaj ni estas pretaj\" kaj certigas, ke \"ni respondos sen malforteco kaj kun memregemo\" al tiu c\u0302i militakto kiu havos \"profundajn sekvojn, dau\u0306rantajn efikojn al niaj vivoj\u201d. G\u0302i ankau\u0306 elvokas la revenon de la \"fantomoj de la pasinteco\"[164].\nLa 24-an de februaro, la germana kanceliero Olaf Scholz kondamnis la rusiajn agojn deklarante precipe, ke temas pri \"okulfrapa malobservo\" de internaciaj rajtoj[163]. La eksa kanceliero Angela Merkel akuzis Rusion pri agreso kontrau\u0306 Ukrainio. La 27-an de februaro 2022, la milito en Ukrainio decidigis la germanan kancelieron, ion kio g\u0302is tiam Germanio neniam akceptis, anoncante \"grandan kreskon de la elspezo de Bundeswehr\" kaj tial tute rekonsiderante sian militan kaj eksterlandan politikon[165].\nLa c\u0302efministro de Grekio Kiriakos Mitsotakis nomis la rusian invadon \"okulfrapa kaj neprovokita malobservo de internacia juro\" kaj \"provo revizii historion per armita forto\"[166]\nPor la unua fojo ekde la Viena Kongreso en 1815, la Svisa Federacia Konsilio sciigis ke g\u0302i malobservas sian neu\u0306tralecon kaj trudos sankciojn al rusiaj firmaoj kaj oligarkoj[167].\nBritia c\u0302efministro Boris Johnson diris la 24-an de februaro, ke rusia prezidanto Vladimir Putin \"elektis la vojon de sangovers\u0302ado kaj detruo lanc\u0302ante c\u0302i tiun senprovokan atakon\"[163]. Li promesis \"ekskludi rusiajn bankojn de la britia financa sistemo\"[168]."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La Internacia Federacio de J\u0302udo anoncis, ke g\u0302i decidis rifuzi al la rusia prezidanto Vladimir Putin la titolon de honora prezidanto de la organizo, kiun li ricevis en 2010."}, {"text_idx": "#000096", "text": "UEA faris deklaron pri la milito kiu vokis por paco sed substrekis ke \"UEA ne prenas politikajn poziciojn\" kaj ne menciis la nomojn de Ukrainio au\u0306 Rusio.[173]"}, {"text_idx": "#000097", "text": "TEJO deklaris ke \"kiel organizo dedic\u0302ita al libereco kaj la respekto de homaj rajtoj, TEJO kondamnas la invadon de Ukrainio iniciatitan de la registaro de Rusio.\"[174]"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Kvar eks-prezidantoj de la Rusia Esperantista Unio sendis deklaron al Libera Folio protestante kontrau\u0306 la milito.[175] Sed post unu tago, ili forstrekis kelkajn frazojn kiuj kritikis la rusian registaron el la deklaro[176] kaj pro ilia peto Libera Folio kas\u0302is la artikolon. La prezidanto de la Rusia Esperantista Unio, Aleksandr Lebedev deklaris, ke ilia opinio reprezentas nek REU nek g\u0302ian membraron, kiu lau\u0306 li, havas la malan opinion. Li diris, ke li \"plene kaj senkondic\u0302e subtenas la specialan operacion de la rusia armeo, kiu okazas nun en Ukrainio\" kaj se REU deklarus kontrau\u0306 la milito, li demisius kaj batalus por nuligi la deklaron.[177]"}, {"text_idx": "#000099", "text": "SAT nuligis sian planitan kongreson en Moskvo kaj deklaris: \"Ni kondamnas la teruran agreson de la nuntempa registaro en Rusio kontrau\u0306 la ukraina popolo.\"[178]"}, {"text_idx": "#000100", "text": "E@I anoncis ke g\u0302i \"forte kondamnas la nunan agreson de Rusio en Ukrainio. G\u0302i estas nepravigebla krimo\".[179]"}, {"text_idx": "#000102", "text": "La Silezia Esperanto-Asocio diris ke \"ni, kiel paciga organizaj\u0302o, devas kategorie kondamni agadon de Vladimiro Vladimirovic\u0302 Putin, kiu, senkau\u0306ze, komencis batalon kontrau\u0306 sendependa Ukrainio.\"[181]"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Esperanto-Ligo en Israelo diris ke \"Ni konstatas, ke ju pli longe dau\u0306ras la milito, des pli grandaj kaj kruelaj estas la damag\u0302o kaj la krimoj kontrau\u0306 la civila log\u0302antaro. Tial ankau\u0306 ni vokas al c\u0302esigo de la milito kiel eble plej rapide.\" [183]"}, {"text_idx": "#000105", "text": "La Senato de la Esperanta Civito unuanime aprobis deklaron lau\u0306 kiu g\u0302i decidas \"firme malaprobi la konduton de la rusia registaro kaj esprimi solidarecon al la viktimoj en Ukrainio kaj al la disidentoj en Rusio\".[184]"}, {"text_idx": "#000110", "text": "Protestoj kaj manifestacioj en Rusio estis renkontitaj kun amasarestoj kaj pliigita amaskomunikila cenzuro [197].\nLau\u0306 Le Monde, la 21-an de februaro, la opinio de la log\u0302antaro de Moskvo, estis markita de granda indiferenteco, kiu tendencis al \"subteno sen granda entuziasmo\"[198] al la prezidento Putin. Vespere de la 24-a de februaro okazis manifestacioj kontrau\u0306 la milito en kvindek tri rusiaj urboj[199]. En la placo Pus\u0302kin en Moskvo kolektig\u0302is kelkmil homoj, kaj mil en Sankt-Peterburgo[200]. La rusia polico arestis minimume 1 700 el ili, pro tio, ke tiuj manifestacioj estis kontrau\u0306leg\u0302aj. La 26-an de februaro 2022, 3 000 rusiaj manifestaciantoj estis arestitaj[201]."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Rusiaj famuloj ekparolis: la 24-an de februaro, kantistoj Valerij Meladze kaj Sergej Lazarev, same kiel la internacia futbalisto Fjodor Smolov publikigas mesag\u0302on por la fino de la milito en sia socia reto[199]."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La opozicia gazeto Novaja Gazeta de la Nobel-premio pri paco Dmitrij Muratov prenis starpunkton kontrau\u0306 la milito kaj publikigis sian numeron en la rusa kaj ukraina[202]. La 25-an de februaro 664 rusiaj sciencistoj publikigis rubrikon en kiu ili postulis tujan c\u0302esigon de c\u0302iuj militagoj direktitaj kontrau\u0306 Ukrainio, asertante: \"Ni, rusiaj sciencaj esploristoj kaj j\u0302urnalistoj, esprimas c\u0302i tie nian fortan proteston kontrau\u0306 la militagoj lanc\u0302itaj de la armitaj fortoj de nia lando sur la teritorio de Ukrainio. C\u0302i tiu fatala decido kau\u0306zos la morton de tre granda nombro da homoj. G\u0302i subfosas la fundamentojn de la kolektiva sekureca sistemo. La respondeco por komenci c\u0302i tiun novan militon en Eu\u0306ropo kus\u0302as tute sur Rusio. C\u0302i tiu milito ne havas racian pravigon. Provoj manipuli la situacion en la Donbaso kaj uzi g\u0302in kiel pretekston por lanc\u0302i militajn operaciojn trompas absolute neniun. Estas evidente, ke Ukrainio ne prezentas minacon al nia lando. La milito kontrau\u0306 g\u0302i estas maljusta kaj absurda.\"[203]"}, {"text_idx": "#000113", "text": "La 3-an de marto, manifestacioj kontrau\u0306 la rusia ofensivo dau\u0306re okazis en c\u0302efaj rusiaj urboj malgrau\u0306 la multnombraj arestoj (c\u0302irkau\u0306 6 400 arestitoj). La manifestacioj estas organizitaj per c\u0302ifritaj kaj necenzuritaj tujmesag\u0302iloj en Interreto, kiel Telegramo au\u0306 Signal. La firmaego Lukoil, la dua plej granda naftokompanio de Rusio, \"senrezerve\" kondamnis la invadon de Ukrainio[204]."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La 14-an de marto, en rusia s\u0302tata televida kanalo, en elsendo pri la invado de Rusio en Ukrainion, televida j\u0302urnalistino Marina Ovsjannikova aperis kun afis\u0302o: \"Ne al la milito, c\u0302esigu la militon, ne kredu la propagandon, jen oni mensogas al vi, rusoj estas kontrau\u0306 milito\". Kelkajn sekundojn poste la elsendo estis c\u0302esigita[205]."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La 16-an de marto, Olga Smirnova, c\u0302efa baletistino de la Bols\u0302oj, anoncis, ke s\u0302i forlasas Rusion al la Nacia Baleto de Nederlando: \"Neniam mi pensis, ke mi hontus pri Rusio\"[206][207]."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Kontrau\u0306militaj sloganadoj \"Ne al milito!\" en Minsko, Belorusio, 27-a de februaro 2022"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Protestoj antau\u0306 la rusia ambasadorejo en Bogoto, Kolombio, 26-a de februaro 2022"}, {"text_idx": "#000126", "text": "Okcidentaj landoj kaj aliaj (Japanio, Sudkoreio, Tajvano, Au\u0306stralio) estis trudintaj limigitajn sankciojn al Rusio kiam g\u0302i rekonis la sendependecon de Donbaso. Kun la komenco de atakoj la 24an de februaro, granda nombro da aliaj landoj komencis apliki sankciojn kun la celo kripligi la rusan ekonomion. La sankcioj estis vastaj, celantaj individuojn, bankojn, entreprenojn, monajn inters\u0302ang\u0302ojn, banktranspagojn, eksportadojn kaj importadojn[218][219][220]."}, {"text_idx": "#000127", "text": "La sankcioj inkludis fortranc\u0302i gravajn rusajn bankojn de SWIFT, la tutmonda mesag\u0302reto por internaciaj pagoj, kvankam ekzistus ankorau\u0306 limigita alirebleco por certigi la dau\u0306ran kapablon pagi por gassendaj\u0302oj[221]. La 27-an de februaro, en komuna agado, Eu\u0306ropa Unio, Unuig\u0302inta Reg\u0302lando, Usono kaj Kanado anoncis, ke ili malebligos al la Centra Banko de Rusia Federacio uzi siajn havaj\u0302ojn eksterlande[222], kiu tenas 630 miliardojn da usonaj dolaroj en valutaj rezervoj[223], por malhelpi g\u0302in kompensadi la efikojn de sankcioj[224][225] kaj implikis la Nord Stream gasdukton[226]. Antau\u0306 la 1-a de marto, la totalsumo de rusaj aktivaj\u0302oj frostigitaj per sankcioj sumig\u0302is al mil miliardoj da usonaj dolaroj[227]."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Pluraj landoj kiuj estas historie neu\u0306tralaj, kiel Svislando kaj Singapuro[230][231], enkondukis sankciojn[232][233]. Kelkaj landoj ankau\u0306 aplikis sankciojn al Belarusiaj organizaj\u0302oj kaj individuoj, kiel ekzemple prezidanto Aleksandro Lukas\u0302enko, pro implikig\u0302o de Belorusio en la invado[234]."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Sekvante sankciojn kaj kritikojn de iliaj rilatoj kun rusia komerco, bojkotmovado komencig\u0302is kaj multaj firmaoj kaj organizaj\u0302oj elektis forlasi rusiajn au\u0306 belorusiajn merkatojn libervole. La bojkotoj influis multajn konsumvarojn, distron, edukadon, teknologion kaj sportajn organizojn[235]."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Kiel efiko de la sankcioj, rusiaj elitoj translokis financojn kun centoj da milionoj da dolaroj de sankciantaj landoj, kiel la Unuig\u0302inta Reg\u0302lando kaj Svislando, al landoj kiuj ne trudis sankciojn, kiel la Unuig\u0302intaj Arabaj Emirlandoj[237]."}]