[{"text_idx": "#000001", "text": "Komence de julio 2016 en la kvieta Litovia kuracurbo Birs\u030ctonas okazos la 52aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-52). BET-52, kiu programe kongruas kun Kultura Festivalo, prezentos por esperantistoj ankau\u0306 terapiajn eblojn. La sanigaj ecoj de la loka minerala akvo kaj la eksterordinara naturo delonge allogis litovajn potenculojn, verkistojn, poetojn, pentristojn, muzikistojn. En 1945 en la Blanka vilao estis kuracata la litova poeto kaj prozisto Balys Sruoga, reveninta el la nazia koncentrejo Stuthof. C\u0302i tie li verkis sian skuan verkon Arbaro de Dioj pri la koncentrejo. (En 1970 g\u0302in esperantigis la elstara esperantisto kaj au\u0306toro de Esperanto-vortaroj Konstantinas Puode\u0307nas, sed nur du fragmentoj de la traduko estis publikigitaj en Litova Stelo 1993, No3 kaj 1996, No1.)"}, {"text_idx": "#000002", "text": "La log\u0302lokon Birs\u030ctonas en 1382 kronikisto notis, kiel \u201cbienon c\u0302e sala akvo\u201d. En la 15a jarcento Birs\u030ctonas estis c\u0302asista bieno de Litoviaj Granddukoj Gediminidoj (poste Pollandaj Reg\u0302oj) Kazimiro, Aleksandro, Sigismondo la Olda, Sigismondo Au\u0306gusto. En la sekreta Kenigsberga arkivo estis trovita interesa dankletero de granddukino Juliana, la edzino de la grandduko Vytautas, skribita el Birs\u030ctonas. S\u0302i dankis pro liveritaj bareloj da malnova rejnlanda vino. Certe, s\u0302i ne sola malplenigis tiujn c\u0302i du barelojn!"}, {"text_idx": "#000003", "text": "En 1539 Birs\u030ctonas ricevis la urborajtojn. Kvankam la salaj fontoj de Birs\u030ctonas estas konataj dum kelkaj jarcentoj, nur en 1851 c\u0302i tie estis establita kuracurbeto. Oni komencis konstrui kuracejojn kaj hotelojn. En la fino de la 19a jarcento Birs\u030ctonas farig\u0302is konata mineralakva kuracurbeto. Ekde 1927 c\u0302i tie estis arang\u0302itaj torfos\u0302limaj kuracejoj. Nuntempe dum la tuta jaro funkcias tri grandaj sanatorioj: Tulpe\u0307, Versme\u0307 kaj Egle\u0307. La urbaj akvobudoj por c\u0302iu deziranto liveras senpagan mineralan akvon. Funkcias originala vaporigejo de minerala akvo, kie lokanoj kaj vizitantoj povas (ankau\u0306 senpage) praktiki la spiradon de \u201cmarefekta\u201d aero. Al Birs\u030ctonas oni venas por kuracado de digestaj, korpomovaj, sangocirkuladaj, ginekologiaj, renaj, pulmaj malsanoj, ankau\u0306 por trankvila ripoziga tempopasigo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La urbon, kiu havas nur iom pli ol kvar mil log\u0302antojn, c\u0302iujare vizitas pli ol 50 miloj da somerumantoj, inter ili preskau\u0306 40 miloj da kuracig\u0302antoj. Preskau\u0306 duono venas el Litovio mem, sed dum 2014 en Birs\u030ctonas ripozis ankau\u0306 gastoj el 36 landoj, inter kiuj plej multas germanoj kaj rusoj, sed venas ankau\u0306 multe da latvoj, poloj, norvegoj kaj israelanoj. Ilin akceptis tri sanatorioj, dek unu hoteloj kaj gastejoj, tri vilag\u0302aj turismaj bienoj, lueblaj log\u0302ejoj kaj privataj domoj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En 2016 c\u0302i tiu urbeto, ideala por somerumantoj kaj aprecantoj de minerala akvo kaj s\u0302limbano, bonvenigos esperantistojn el pluraj landoj. La partoprenantoj de BET-52 log\u0302os en la gastejo de la centjara sanatorio Tulpe\u0307. La sanatorio ofertos al dezirantoj kvartagan kurackomplekson, kiu enhavas kuracistan konsultadon, g\u0302eneralajn akvajn kaj masag\u0302ajn procedojn, ankau\u0306 speciale rekomenditajn procedojn (kineziterapion, fizioterapion, limfodrenadon kaj aliajn terapiojn). Unu kuractago por unu persono kostas 19 eu\u0306rojn. Eblos mendi aliajn specialajn unufojajn procedarojn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En la kuracurbo Birs\u030ctonas estas pitoreskaj vidindaj\u0302oj. G\u0302in meandre c\u0302irkau\u0306as la rivero Nemano (Bel: \u041d\u0435\u0308\u043c\u0430\u043d, Germ: Memel, Lit: Nemunas, Pole: Niemen, Ruse: \u041d\u0435\u043c\u0430\u043d) kaj pinarbaroj. Ankau\u0306 la urbo mem sinkas interarbe. La milda kaj pura aero influas la organismon de veninto kvazau\u0306 potenca kuraca inhalilo. Proksime de Birs\u030ctonas kreskas la plej granda kverko en Litovio (eble, ec\u0302 en Eu\u0306ropo). G\u0302ia alto atingas 34 metrojn kaj la amplekso en la brusta nivelo estas preskau\u0306 sep metroj. La kverkon superas la 46-metra lariko, la plej alta en Litovio. La c\u0302irkau\u0306aj\u0302on eblas ekkoni ne nur piedire, sed ankau\u0306 veture per luebla biciklo, navige per luebla kajako, akvopromene per distros\u0302ipo, ec\u0302 fluge \u2013 per aerbalono."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Sufic\u0302e ag\u0302a historie, Birs\u030ctonas bedau\u0306rinde ne konservis siajn malnovajn konstruaj\u0302ojn. La du mondmilitoj tre damag\u0302is la urbon. Preskau\u0306 c\u0302iuj malnovetaj vidindaj konstruaj\u0302oj apartenas al la unua duono de la 20a jarcento. Allogas la neogotika preg\u0302ejo de S-ta Antonio, inau\u0306gurita en la jaro 1909, kaj la kuracurba distrejo (germane: Kurhaus), konstruita fine de la 19a jarcento kaj lastatempe renovigita. La partoprenantojn agrable impresos nuntempaj skulptaj\u0302oj kaj parkoj, la vidaj\u0302oj desur la kastelmonto Vytautas, sur kiu iam situis la bieno de Grandduko Vytautas."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La pasintecon de la kuracurbo al vi rakontos ekspozicio en la urba historia muzeo. Religiuloj nepre vizitos la \u201csakralan\u201d (kristanan) muzeon, kiu estas la unua tiatipa muzeo en Litovio. En la historia muzeo oni vidos arkeologiajn trovaj\u0302ojn, rekonstruaj\u0302on de la iama kastelo, agrikulturajn kaj metiistajn ilojn, kaj ankau\u0306 eksponaj\u0302ojn rilatajn al la apero kaj \u201cjuneco\u201d de la kuracejoj. Eksponaj\u0302oj de la sakrala muzeo, arang\u0302ita en la domo de iama paroh\u0302ejo, rakontos ne nur pri la eklezia historio de Birs\u030ctonas, sed ankau\u0306 pri eminentuloj, kiuj log\u0302is c\u0302i tie: c\u0302efepiskopo Teofilo Matulionis, kanonizato por sanktula rango, kaj kardinalo Vincento Sladkevic\u030cius."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La mineralaj akvoj de Birs\u030ctonas estas g\u0302iaj pasinteco, nuno kaj estonteco. La c\u0302efsimbolo de la urba blazono estas akvos\u0302prucanta baleno. Baleno sur la litovia tereno? Jen la deveno de la blazona baleno. La lokon, de kie elig\u0302is la fonto de la minerala akvo Vytautas antau\u0306e markis skulptaj\u0302o de negranda akvos\u0302prucanta balenido. Post kiam en 1959 c\u0302e Kau\u0306no oni konstruis hidroelektrejon, la nivelo de Nemano altig\u0302is, kaj la skulptaj\u0302o subakvig\u0302is... La legenda oceana mamulo renaskig\u0302is en la jaro 1995 \u2013 surblazone! Vidu la emblemon de BET-52!"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Oni povas Esperantigi la geografiajn nomojn iel ajn, tio ne havas grandan sencon, c\u0302ar tiun c\u0302i riveron ni trovas sur la mapoj nur kiel Nemunas."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kara Vitas! Foje pola esperantisto plendis pri la sama temo kaj postulis, ke la rivernomo estu Njemeno. En tiaj okazoj ni sekvas PIVon. Mi citas \u00abNemano. Rivero, kiu trairas Belorusion k Litovion k enfluas en la Baltan Maron (21o24E, 55o17N\u00bb (NPIV, pag\u0302o 445)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mi esperas, ke post nau\u0306 monatoj ni povos trankvile trajtiu c\u0302i tiun kaj aliajn lingvajn, kulturajn ktp apefojn c\u0302e la bordo de la mirinda plurnoma rivero (germane: Memel)."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Pri nomo de la litova c\u0302efrivero."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kara Aleksandro, dankon pro la aperigo de mia artikolo pri la onta BET-urbo Birs\u030ctonas. Redaktante g\u0302in vi esperantigis la nomon de la litova c\u0302efrivero Nemunas al Nemano. Ne tute trafe. Estas vero, ke la rivernomo varias en diversaj lingvoj. C\u0302e latvoj Nemuna, c\u0302e slavoj \u2013 ukrajnanoj \u2013 Nemon, c\u0302e belorusoj \u2013 Njoman, c\u0302e poloj \u2013 Niemen. Rusoj la riveron nomas Neman. Vi esperantigis la rusan varianton! En krucmilitistaj kronikoj ni trovas la nomon Niemen por la mezparto de la rivero. Mi atentigas vin, ke prusoj la riveron nomis Nemuna. La esperantigita formo de la rivero lau\u0306 mi devus esti NEMUNO. En la teksto c\u0302e la esperantigita formo endus enkramoe noti: litove Nemunas."}]