[{"text_idx": "#000002", "text": "La 17-an de julio, la prezidento de Kirgizio Sadir Japarov [eo] subskribis la Konstitucian Leg\u0302on pri la s\u0302tata lingvo. La parlamento aprobis la leg\u0302on la 31-an de majo, kaj g\u0302ia prezidanto gratulis siajn kolegojn per \u201cla historia leg\u0302propono\u201d. La celo estis efektivigi la artikolon 13 de la konstitucio, lau\u0306 kiu la kirgiza estas la s\u0302tata lingvo, kaj la proceduro de g\u0302ia uzado estas determinita de la konstitucia leg\u0302o. La nova leg\u0302o establis la juran bazon por la uzado de la kirgiza [eo], la efektivigo de la s\u0302tata lingvopolitiko, kaj la devontigojn de s\u0302tataj instancoj, institucioj, organizaj\u0302oj kaj lokaj administraciaj instancoj krei kondic\u0302ojn por g\u0302ia evoluigo."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Praktike, g\u0302i enkondukis signifajn s\u0302ang\u0302ojn je la uzado de la kirgiza, igante g\u0302in laborlingvo por s\u0302tataj au\u0306toritatoj, lokaj administraciaj instancoj, kaj s\u0302tataj entreprenoj. Estas nun devige ke s\u0302tatoficistoj, deputitoj, instruistoj, jug\u0302istoj, prokuroroj, advokatoj, kuracistoj kaj aliaj grupoj konu la s\u0302tatan lingvon. La uzado de la kirgiza estas deviga en geografiaj nomoj, edukaj kaj sciencaj kampoj, same kiel dum subskribado de internaciaj traktatoj. Krome, televidaj kaj radiokompanioj, inkluzive de tiuj privataj, devas elsendi almenau\u0306 60% de siaj programoj en la kirgiza."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La nova leg\u0302o tamen kau\u0306zis bruon pro nelingvaj kialoj. La 2-an de junio, tuj post g\u0302ia aprobo, la proparolanto de la rusia ministerio pri eksteraj aferoj, Maria Zah\u0302arova, deklaris, ke \u201cen sia nuna formo, g\u0302i kapablas krei certajn malfacilaj\u0302ojn por civitanoj de la respubliko, kiuj ne parolas la kirgizan lingvon.\u201d S\u0302i aldonis, ke Rusio esperas, ke Kirgizio \u201cefektivigos ekvilibran lingvopolitikon celantan kaj la evoluigon de la kirgiza lingvo kaj la subtenon kaj antau\u0306enigon de la rusa lingvo.\u201d La enmiksig\u0302o de la rusiaj diplomatoj ne limig\u0302is je tio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La 24-an de julio, rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov rimarkigis , ke rusiaj au\u0306toritatoj avertis siajn kirgizajn kolegojn \u201cke tio ne estas tute demokrata\u201d kiam aperis la unua parolado pri c\u0302i tiu leg\u0302o. Kion li trovis nedemokrata estis la postulo por s\u0302tatoficistoj kaj aliaj kategorioj da civitanoj koni la kirgizan. Japarov rapide refutis c\u0302i tiun aserton, dirante, ke Lavrov \u201cs\u0302ajne ne legis la leg\u0302on\u201d kaj la leg\u0302o ne \u201cdiskriminacias la rusan lingvon\u201d."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Japarov pravas en sia takso pri la rusa lingvo kiu estas protektata kontrau\u0306 diskriminacio en Kirgizio. G\u0302i estas unu el la malmultaj landoj, kies konstitucio garantias al la rusa oficialan statuson kaj permesas g\u0302ian larg\u0302an uzadon en publika vivo kaj registaraj strukturoj \u2014 signo de kolonia pasinteco kaj sovetia heredaj\u0302o. Ekde kiam Kirgizio ig\u0302is sendependa en 1991, post la kolapso de Sovetunio [eo], la lando laboris por evoluigi la kirgizan, restarigante g\u0302ian prestig\u0302on, kaj stimulante g\u0302ian larg\u0302an uzadon dum la plenskala uzado de la rusa ankau\u0306 estas permesata."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La sovetiaj lingvaj politikoj subfosis la evoluigon kaj prestig\u0302on de la kirgiza igante g\u0302in \u201cmalalta\u201d lingvo uzata c\u0302efe por hejmaj kaj folkloraj celoj. Por scienco, arto, administrado kaj literaturo, la lokaj elitoj uzis la \u201caltan\u201d rusan lingvon. Nur en 1989, en la jaroj de perestrojko, la kirgiza ricevis la statuson de la s\u0302tata lingvo. G\u0302is 1989, 80% de la log\u0302antaro de Kirgizio parolis la rusan; en 2013 tiu nombro falis al 50%. Ekde la sendependig\u0302o, la lando establis la nacian komisionon pri s\u0302tata lingvo kaj aprobis tri naciajn programojn por disvolvi la kirgizan."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La kirgiza lingvo estas integra parto de la nacia identeco. G\u0302i estas esenca por la postvivado de la kirgizoj kiel aparta etno kaj Kirgizio kiel nacio. G\u0302ia plua evoluo estas necesa por foriri de la kolonia pasinteco de la lando, g\u0302ui g\u0302ian unikan kulturan heredaj\u0302on kaj plene reakiri agendon. Tiurilate la nova leg\u0302o estas pas\u0302o en la g\u0302ustan direkton."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Abdusabr, korea islamano en Kirgizio, kundividas la historion de sia konvertig\u0302o al islamo. Ekrankopio el Jutuba kanalo \u201cIslama magazino Umma\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La historio de sovetiaj koreoj en Centra Azio ig\u0302as ec\u0302 pli fascina. La Jutuba video, eldonita de la islama magazino \u201cUmma\u201d en aprilo 2023, rakontas la historiojn de ses lokaj koreoj en Kirgizio, kiuj konvertig\u0302is al islamo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Koreoj unuafoje venis al Centra Azio antau\u0306 90 jaroj. En 1937 c\u0302iuj 171 781 koreoj, log\u0302intaj en provincoj de la sovetia Fora Oriento [eo], estis devige senditaj al Kazah\u0302io kaj Uzbekio, tiutempe partoj de Sovetunio. La au\u0306toritatoj forsendis tiujn c\u0302i koreojn, c\u0302ar ili timis ke ili estas japanaj spionoj, kiuj povus helpi la malamikon dum la milito inter Sovetunio kaj Japanio."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Iuj el tiuj c\u0302i deportitoj translog\u0302ig\u0302is al la najbara Kirgizio [eo], kiu estas hejmo por 17 000 koreoj. Koreoj en Kirgizio estas plejparte kristanoj, apartenantaj al ortodoksaj, katolikaj kaj protestantaj religiaj komunumoj. Kelkdek apartenas al eta budhana komunumo en Kirgizio, konsistanta el proksimume 120 membroj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Lokaj koreoj en Kirgizio grave diferencas de koreoj en Suda kaj Norda Koreioj. Ili havas proprajn tradiciojn kaj kutimojn. Ili estas integritaj en la kirgiza socio per loka kulturo kaj interetnaj geedzig\u0302oj kun kirgizoj kaj aliaj etnoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Jen Jutuba video pri la vivo de koreoj en Kirgizio."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ilia intergrig\u0302o ig\u0302as pli kompleksa, c\u0302ar iuj el ili komence de la 2000-aj jaroj komencis konvertig\u0302i al islamo. La ses personaj historioj, kundividitaj de \u201cUmma\u201d, montras tiun c\u0302i tendencon. C\u0302iuj ses viroj s\u0302ang\u0302is siajn nomojn por kongrui al siaj novaj identecoj. Tiu c\u0302i noms\u0302ang\u0302o havas certan precedenton \u2014 sovetiaj au\u0306toritatoj devigis koreojn s\u0302ang\u0302i iliajn nomojn al tiuj rusaj post ilia translokado al Centra Azio en 1937."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Jen Jutuba video de \u201cUmma\u201d pri koreoj en Kirgizio konvertig\u0302intaj al islamo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Jurij Muhammad Jusuf estis la unua konvertito en 2004. Lia transformig\u0302o estas nekredebla, ec\u0302 al li mem. \u201cSe iu dirus al mi komence de la 2000-aj jaroj ke mi legos la Koranon en la araba, mi respondus ke tio estas neebla kaj fantazia\u201d diras li."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Iliaj motivoj por konvertig\u0302i al islamo malsimilas. Abdulvahid, eksa Vladimir, ig\u0302is islamano en 2008 post kiam lia proksima rusa amiko mortis post konvertig\u0302i al islamo. Post kiam lia amiko konvertig\u0302is, li estis la sola islamano en ilia tri-vira grupo, konsistanta el kirgizo, ruso kaj koreo. Li kundividas: \u201cMi traktis tion [morton de la amiko] kiel signon. Alaho diris al mi ne malfruig\u0302i [je konvertig\u0302o al islamo]\u201d. Li aldonas: \u201cAlaho diris al mi esti lia servanto kaj mi akceptis\u201d."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kvar el ili trovis respondojn al siaj demandoj pri la senco de la vivo en islamo. Muhammad Ali kundividas ke li konvertig\u0302is al islamo por pli bone trakti la voc\u0302ojn en sia kapo. Li kredas ke li estis regita de g\u0302ino [eo], diabla spirito. Dum unu jaro post lia konvertig\u0302o al islamo la voc\u0302oj malaperis kaj lia vivo denove ig\u0302is normala."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ili konfesas ilin zorgigis la eventualaj reagoj de iliaj amikoj kaj familio al iliaj decidoj. Solih agnoskas: \u201cMi estis anksia pri tio kion aliaj homoj diros pri mia konvertig\u0302o al islamo\u201d. En iuj kazoj, kiel tio okazis al Muhammad Ali kaj Solih, iliaj familianoj subtenis ilin kaj ankau\u0306 konvertig\u0302is. Al Jurij Muhammad okazis alie kaj li devis krei novan sistemon de subteno. \u201cAlaho s\u0302ang\u0302is mian familion\u201d klarigas li, aldonante ke li edzig\u0302is denove kaj establis novan familion."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ilia transformig\u0302o estas ankau\u0306 parte la rezulto de la reislamigo de Kirgizio, kiu komencig\u0302is en 1991 post kiam Kirgizio ricevis sendependecon. Tiu c\u0302i procezo kau\u0306zis eksplodan multig\u0302on de la moskeoj kaj madrasoj (islamaj lernejoj), de 38 moskeoj kaj ec\u0302 ne unu madraso en 1991 g\u0302is 2 699 moskeoj kaj 125 madrasoj en 2023. Prozelitismo [eo] ekzistas, rezultante je plu kreskanta nombro de praktikantaj islamanoj kaj novkonvertitoj. Inter ili estas tiuj c\u0302i ses kaj aliaj koreoj, kiel transformig\u0302o en Centra Azio dau\u0306ras."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ekrankopio el YouTube-filmeto eksplikanta la rolon de la Kurultajo. La teksto en la rusa tradukeblas jene: \u201cIam antau\u0306longe dum kurultajoj, nomadaj popoloj estis solvantaj gravajn aferojn\u201d"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kun pli naciisma registaro ekreginta fine de 2020, Kirgizio pas\u0302on post pas\u0302o plifortigis tradiciajn instituciojn, kiuj antau\u0306e estis marg\u0302enigitaj. La kresko de la povo de la prezidanto, konfirmita dum referendumo okazinta la 10-an de januaro kun malmultaj partoprenintoj, nun iras brak-c\u0302e-brake kun la kreskinta signifo de la Kurultajo, tradicia politika institucio de nomadaj popoloj en Mongolio kaj Centra Azio."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La Mongola imperio alportis la Kurultajon al Centra Azio en la 13-a jarcento dum okupado de la regiono. De la mongola \u201ckhur\u201d (kune) la institucio Kurultajo servis kiel asembleo de lokaj elitoj por fari politikajn kaj militajn decidojn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kurultajoj estis revivigitaj en la regiono post la kolapso de Sovetunio \u2014 kie ili estis malpermesitaj \u2014 kaj ili ekzistas en Kirgizio ekde 1993, kun diversaj niveloj de kultura kaj politika signifo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Askar Akajev, la unua prezidanto de Kirgizio, reginta de 1991 g\u0302is 2005, restarigis la Kurultajon. Tamen en 2004 la Kurultajo estis turnita al la opozicia tendaro kaj fortigis la politikan renverson fare de Kurmanbek Bakijev, kiu ig\u0302is prezidanto de la lando kaj plu kreskigis la rolon de la asembleo, kiu estis financita sole per privataj kontribuoj kaj donacoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En 2010, post perdi politikan bazon, Bakijev reorganizis la institucion je la tiel nomata Kurultajo de Konsento, kiu inkluzivis 750 reprezentantojn de kamparaj distriktoj, urbaj centroj kaj diversaj religiaj komunumoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Post sangaj interetnaj bataloj en 2010 [Ndlt: temas pri pogromoj de lokaj uzbekoj fare de kirgizaj naciistoj] la asembleo ludis gravan rolon en superado de la dividoj kaj rekonstruado de la nacio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "En lastaj jaroj kreskis interesig\u0302o inter politikistoj pri revivigo de tiu c\u0302i institucio."}, {"text_idx": "#000033", "text": "En 2019, membroj de la J\u0302ogorku Kenes\u0302, la kirgiza parlamento, proponis malneton de leg\u0302o \u201cPri Kurultajo\u201d, kiu povus plifortigi g\u0302ian rolon. Sed la leg\u0302projekto estis rifuzita de la parlamento."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Post kiam, dau\u0306rintaj dum semajnoj, perfortaj manifestacioj forpelis la kirgizan registaron en oktobro 2020, tamen nova naciisma registaro subestre de prezidanto Sadir J\u0302aparov aktivigis diskuton pri la Kurultajo."}, {"text_idx": "#000035", "text": "En januaro 2021 homoj en Kirgizio voc\u0302donis dum prezidanta baloto \u2014 firmiginta la gvidantecon de J\u0302aparov \u2014 kaj en konstitucia referendumo, kiu grave s\u0302ang\u0302is la formon de regado, de la parlamenta al tiu prezidanta."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En aprilo 2021 nova konstitucia referendumo aprobis la prezidantan formon de regado kaj donis pli da povo al la Kurultajo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Lau\u0306 siaj proponantoj, la Kurultajo povus helpi kontroli la agojn de elektitaj individuoj per premo fare de klanoj kun kiuj la kirgizoj plu forte identigas sin. Subtenantoj de la Kurultajo estas konvinkitaj, ke c\u0302ar la registaro en la lando estas formita c\u0302efe de kirgizoj, tradiciaj mekanismoj de influo sur g\u0302in estas necesaj. La Kurultajo strebas restarigi la tradician spiriton de la kirgiza popolo kiel sistemon de kolektiva respondeco de la klano rilate la nomumitajn gvidantojn kaj la servon de gvidantoj al la popolo. Kurultajo estas konsiderata kiel la sola mekanismo kiu igos la registaron servi al la popolo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Oponantoj de la ideo diras, ke ekzistas probableco, ke tiu c\u0302i iniciato kas\u0302as provon centralizi potencon c\u0302irkau\u0306 la figuro de la prezidanto kun \u201cenpos\u0302a parlamento\u201d kaj la Kurultajo kiu servos al li. Lau\u0306 la kritikantoj, ne necesas turni reen radon de historio; anstatau\u0306e oni necesas serc\u0302i novajn modernajn manierojn solvi la problemojn, kiuj multig\u0302is."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La nova konstitucio, aprobita en februaro kun raportitaj proceduraj rompoj, ne priskribas la procezon de elektado de la membroj de la Kurultajo. Observantoj notis ankau\u0306, ke g\u0302ia mandato estas praktike nedistingebla de tiu de la parlamento. Iljana J\u0302edigerova, jura eksperto de la NRO Precedent, diris al Tutmondaj Voc\u0302oj, ke la funkciado de la Kurultajo estas malklara."}, {"text_idx": "#000040", "text": "We can assume that the Kurultai will, to some extent, duplicate the functions and powers of the Jogorku Kenesh. Kurultai members will essentially be duplicates of parliamentary deputies. But the concrete way in which Kurultai will work is still unknown."}, {"text_idx": "#000043", "text": "In authoritarian states, all dictators like such quasi-constitutional bodies. Why? Because they are not elected and not accountable. The Kurultai will always consist of \u2018loyalists\u2019 to the president. [Former President of Kazakhstan Nursultan] Nazarbayev, with the help of the People's Assembly, dissolved the first parliament. At one time, [former President of Kyrgyzstan Kurmanbek] Bakiyev wanted to do the same thing. With the help of such institutions, dictatorships were established."}, {"text_idx": "#000044", "text": "En au\u0306toritataj s\u0302tatoj c\u0302iuj diktatoroj s\u0302atas tiajn kvazau\u0306-konstituciajn instituciojn. Kial? C\u0302ar ili estas neelektitaj kaj nekontrolataj. La Kurultajo c\u0302iam konsistos el \u201clojalistoj\u201d de la prezidanto. [Eks-prezidanto de Kazah\u0302io Nursultan] Nazarbajev, kun la helpo de la Popola Asembleo, dissolvis la unuan parlamenton. Siatempe [eks-prezidanto de Kirgizio Kurmanbek] Bakijev deziris fari la samon. Kun la helpo de tiaj institucioj diktaturoj estis establitaj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0438\u0306 \u043a\u0443\u0440\u0443\u043b\u0442\u0430\u0438\u0306 \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u0438\u043c\u0435\u0442\u044c \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u0434\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0438\u0306 \u0438\u043d\u0438\u0446\u0438\u0430\u0442\u0438\u0432\u044b, \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u0432\u043d\u043e\u0441\u0438\u0442\u044c \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u044f \u041f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0443 \u043e\u0431 \u043e\u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0447\u043b\u0435\u043d\u043e\u0432 \u043a\u0430\u0431\u0438\u043d\u0435\u0442\u0430 \u043c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0440\u043e\u0432. \u041f\u0440\u0435\u0434\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c \u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0433\u043e \u041a\u0443\u0440\u0443\u043b\u0442\u0430\u044f \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u0432\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c \u0432 \u0441\u043e\u0441\u0442\u0430\u0432 \u0421\u043e\u0432\u0435\u0442\u0430 \u043f\u043e \u0434\u0435\u043b\u0430\u043c \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u0443\u0434\u0438\u044f, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0438\u0306 \u0437\u0430\u043c\u0435\u043d\u0438\u0442 \u0421\u043e\u0432\u0435\u0442 \u043f\u043e \u043e\u0442\u0431\u043e\u0440\u0443 \u0441\u0443\u0434\u0435\u0438\u0306, \u0430 \u0422\u043e\u0440\u0430\u0433\u0430 \u0416\u041a \u041a\u0420 \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u043e\u0431\u0435\u0441\u043f\u0435\u0447\u0438\u0432\u0430\u0442\u044c \u0432\u0437\u0430\u0438\u043c\u043e\u0434\u0435\u0438\u0306\u0441\u0442\u0432\u0438\u0435 \u0416\u043e\u0433\u043e\u0440\u043a\u0443 \u041a\u0435\u043d\u0435\u0448\u0430, \u0432 \u0442\u043e\u043c \u0447\u0438\u0441\u043b\u0435 \u0441 \u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u043c \u041a\u0443\u0440\u0443\u043b\u0442\u0430\u0435\u043c."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La Kurultajo havos rajton de leg\u0302a iniciato, g\u0302i povos fari proponojn al la prezidanto rilate eksigon de registaranoj. Reprezentanto de la Kurultajo membros en la Konsilio pri la Jug\u0302aj Aferoj, kiu anstatau\u0306os la Konsilion pri Elektado de Jug\u0302istoj, kaj la toraga [prezidanto] de parlamento de Kirgizio prizorgos interagon de J\u0302ogorku Kenes\u0302, inkluzive kun la Kurultajo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La kirgizia konstitucio estis jam s\u0302ang\u0302ita 11 fojojn ekde kiam la lando sendependig\u0302is en 1991. C\u0302iu prezidanto s\u0302ang\u0302is la regulojn de la ludo dum li havis la potencon. J\u0302aparov faris tion tuj post kapti la plej superan postenon. Oni vidos kian rolon la kurultajoj ludos en plia nova erao de Kirgizio."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Ekrankopio de Jutuba filmeto c\u0302e kanalo Kloop, montranta la naciisman grupon invadi karaokean drinkejon popularan inter c\u0302inaj entreprenistoj en Bis\u0302keko."}, {"text_idx": "#000051", "text": "La kreskanta c\u0302ina ekonomia influo kau\u0306zis fluon de varoj al kirgizaj stokejoj, de c\u0302inaj vendistoj al g\u0302iaj merkatoj kaj de entreprenistoj al g\u0302iaj vendejoj, restoracioj kaj kluboj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La c\u0302iutaga c\u0302eesto de c\u0302inoj en kirgizaj urboj estas severe oponata de ekstremnaciisma movado nomata Kirgiz-H\u0302orolor, ankau\u0306 konata kiel Kirk H\u0302oro, kiu alvokas defendi kaj fortigi kirgizan identecon kiel ili komprenas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Dum la komercaj rilatoj, fortigitaj danke al la Iniciato Zono kaj Vojo maturig\u0302as, C\u0302inio ig\u0302is la plej granda eksportanto de teksaj\u0302oj kaj aliaj fabrikitaj varoj al Kirgizio. Kun 5 miliardoj da usonaj dolaroj, la importo el C\u0302inio reprezentas pli ol 50% de kirgiza importo."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Hodiau\u0306 preskau\u0306 duono de la rektaj eksterlandaj investoj venas al Kirgizio el C\u0302inio kun la c\u0302ina Exim Bank posedanta c\u0302irkau\u0306 40% de la landa s\u0302uldo, lau\u0306 datumoj de OECD."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La volumeno de c\u0302inaj varoj kaj entreprenoj kreis en multaj partoj de la kirgiza socio senton ke ilia lando estas okupita de C\u0302inio. Tiu c\u0302i sento estas komplikata de lastatempa kirgiza historio kiam etnaj kirgizoj en Sovetunio estis minoritato en au\u0306tonoma respubliko [Ndlt: la au\u0306toro eraras \u2013 ekde 1936 Kirgizio havis statuson de Soveta Socialisma Respubliko, pli altan ol tiu de au\u0306tonoma respubliko kaj jam en 1989 kirgizoj konsistigis 52,4% de g\u0302ia log\u0302antaro, sekvataj de rusoj (21,5%) kaj uzbekoj (12,9%)]."}, {"text_idx": "#000056", "text": "La lastatempa politika pejzag\u0302o de Kirgizio inkludas kolapson de pluraj registaroj kaj etnan perforton inter kirgizoj kaj uzbekoj, kio influis la formig\u0302on de politikaj partioj kaj aliancoj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "La alveno de la c\u0302inoj donis potencialon al lukto pri aliro al resursoj, konkurado pri merkatoj kaj aliaj elementoj de malstabileco al jam fragila medio. Tiuj c\u0302i konfliktoj ankau\u0306 stimulas debatojn pri la kirgiza nacia identeco kaj pri tio g\u0302is kiu grado g\u0302i estas ligita al kirgiza etneco."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kirgiz-H\u0302orolor au\u0306 Kvardek Princoj prenis sian nomon de la tradicia kirgiza epopeo de Manas [eo], sed g\u0302iaj c\u0302irkau\u0306 5000 membroj inkluzivas multajn mezklasajn profesiulojn kiel kuracistoj, profesoroj kaj juristoj. Ili ankau\u0306 havas agnoskitajn ligojn kun la Ministerio pri internaj aferoj de Kirgizio, kvankam la registara korupto estas celo de iliaj atakoj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "G\u0302ia aktivismo esprimig\u0302as je naciisma sentimento, bazita c\u0302efe sur malkontento pri tio, kion ili konsideras la registara perfido de la etnaj kirgizoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Lau\u0306 deklaroj faritaj de Kirgiz-H\u0302orolor en sociaj amaskomunikiloj kaj en intervjuoj al Global Voices [Tutmondaj Voc\u0302oj], la grupo plendas ke la kirgiza registaro estas \u201ckoruptita\u201d kaj \u201cporc\u0302ina\u201d, c\u0302ar g\u0302i \u201cprioritatas komercajn interesojn anstatau\u0306 homojn\u201d."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Pli konservativismaj membroj ankau\u0306 asertas ke la epopeo de Manas, konsiderata rezervejo de kirgizaj kutimoj, historio kaj etika kodo, prezentas la c\u0302inojn kiel tradician malamikon de la kirgizaj triboj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "La Kirgiz-H\u0302orolor sekvas duoblan strategion por promocii sian imagon pri pura kirgiza identeco, kombinante interretajn ofendojn kaj mobilizadon de eksterreta vorta kaj fizika perforto, invadojn je merkatoj kaj noktokluboj, kaj publikajn manifestaciojn."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Eksa gvidanto de la movado Zamirbek Koh\u0302orbajev uzas Fejsbukon por afis\u0302i kontrau\u0306c\u0302inan enhavon."}, {"text_idx": "#000064", "text": "En 2018 li skribis ke tiu c\u0302i grupo postulas moratorion pri donado de kirgizaj pasportoj al eksterlandanoj. Preskau\u0306 1000 homoj subtenis la grupon kun komentoj kiel \u201cC\u0302inoj devas esti deportitaj!\u201d"}, {"text_idx": "#000065", "text": "En alia afis\u0302o li plendis en decembro 2018 ke \u201cC\u0302inio envias la kirgizajn terojn kaj lagojn\u201d. Koh\u0302orbajev estis lastjare anstatau\u0306igita kiel gvidanto de 35-jara Ruslan Adilov \u2013 ago kiun Koh\u0302orbajev mem subtenis por junigi la organizaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Defendante etnan identecon per fortaj agoj"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Kirgiz-H\u0302orolor arang\u0302as lau\u0306tajn manifestaciojn, invadojn je kluboj vizitataj de c\u0302inoj, kaj atakojn kontrau\u0306 c\u0302inaj komercistoj. Iliaj kritikistoj asertas ke ili g\u0302uas silentan subtenon de la kirgiza s\u0302tato en multaj el tiuj agoj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Plej aktivaj membroj de Kirgiz-H\u0302orolor ofte surhavas la tradician kirgizan blankan feltoc\u0302apon, kiel oni povas vidi en tiu c\u0302i filmeto de Kloop pri la invado en la karaokea drinkejo en 2014."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Iliaj plej videblaj trukoj inkluzivas eksterjug\u0302ejajn operacojn en 2013 por kontroli laborpermesilojn kaj vizojn de c\u0302inaj laboristoj, kion sekvis deportado de 35 homoj fare de la registaro."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La invado okazis c\u0302e brikofabriko situanta en C\u0302uja distrikto de Kirgizio [Ndlt: evidente temas pri la C\u0302uja provinco]."}, {"text_idx": "#000071", "text": "En 2014 ili invadis karaokean trinkejon popularan inter c\u0302inoj log\u0302antaj en la c\u0302efurbo Bis\u0302keko, fizike kaj vorte atakante la c\u0302eestintajn c\u0302inojn, postulante iliajn dokumentojn kaj akuzante la kirgizajn virinojn en la c\u0302ambro, ke ili estas sekslaboristoj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "En 2019 ili invadis nombron de c\u0302inaj kompanioj, inkluzive la naftorafinejon posedatan de c\u0302inoj en Kara-Balta, c\u0302irkau\u0306 60 km for de Bis\u0302keko."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Kirgiz-H\u0302orolor pravigas tiujn c\u0302i kontrau\u0306leg\u0302ajn agojn per asertoj ke la kirgiza registaro ne plenumas sian laboron."}, {"text_idx": "#000074", "text": "\u201cC\u0302inio konas Kirgizion kiel koruptitan landon. Ilia plano estas ekposedi nian teron, donante grandajn pruntojn al niaj koruptitaj oficialuloj\u201d diris al Tutmondaj Voc\u0302oj Kuban Dujs\u0302ejev, membro de Kirgiz-H\u0302orolor."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La kontrau\u0306c\u0302inaj protestoj kaj agoj ne estas raportataj de c\u0302inaj s\u0302tataj amaskomunikiloj au\u0306 amaskomunikiloj de la c\u0302ina diasporo en Kirgizio."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Sed c\u0302inaj kompanioj c\u0302iam pli aktive uzas servojn de c\u0302inaj privataj sekurecfirmaoj. Zhongjun Junhong, la c\u0302ina privata sekureckompanio laboranta en Kirgizio, havas c\u0302irkau\u0306 20 c\u0302inajn klientojn, plejparte en minejaj projektoj."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La c\u0302ina ambasadejo en Bis\u0302keko \u2013 objekto de terorisma atako en 2016 \u2013 diras en sia gvidilo por investantoj:"}, {"text_idx": "#000078", "text": "The public security environment is not optimistic. Chinese enterprises and individuals are targeted by criminals regularly every year, in the most severe cases, up to 22 Chinese individuals were murdered or harmed in one year. In 2018 and 2019, (attacks) became more frequent, there were consecutive incidents of our companies being violently targeted by local lawbreakers/ criminals, which adversely affected the normal operation of the companies."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La publika sekurecmedio ne estas optimisma. C\u0302inaj entreprenoj kaj individuoj regule ig\u0302as celoj de krimuloj c\u0302iujare, en la plej severaj kazoj g\u0302is 22 c\u0302inoj estis murditaj au\u0306 damag\u0302itaj en unu jaro. En 2018 kaj 2018 (atakoj) ig\u0302is pli oftaj, okazis sinsekvaj incidentoj dum kiuj niaj kompanioj estis perforte atakitaj de lokaj deliktuloj/krimuloj, kio malbone influis la normalan funkciadon de la kompanioj."}, {"text_idx": "#000080", "text": "In recent years, Kyrgyzstan\u2019s media have produced negative and extreme reports on China, as a result, Kyrgyzstan\u2019s residents have become more resistant to the Chinese...Since 2018, the Kyrgyz media\u2019s false reports on China have increased significantly, which has a certain impact on China-Kyrgyzstan economic and trade cooperation."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En lastaj jaroj kirgizaj amaskomunikiloj produktas negativajn kaj ekstremismajn raportojn pri C\u0302inio, rezulte de kio kirgizaj civitanoj ig\u0302as pli rezistemaj al la c\u0302inoj... Ekde 2018 la falsaj raportoj de kirgizaj amaskomunikiloj pri C\u0302inio signife kreskas, kio havas certan influon sur c\u0302ino-kirgizan ekonomian kaj komercan kunlaboron."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Alia membro de la Kirgiz-H\u0302orolor, kiu petis resti neidentigita, diris al Tutmondaj Voc\u0302oj:"}, {"text_idx": "#000083", "text": "I see a lot of Pakistani, Indian and other immigrants living in Kyrgyzstan, but I do not fear these migrants, because they will go back home after a certain time. But Chinese [people] try to get Kyrgyz citizenship and remain in our country."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Mi vidis multe da pakistananoj, baratanoj kaj aliaj enmigrintoj log\u0302antaj en Kirgizio, sed mi ne timas tiujn enmigrintojn, c\u0302ar ili revenas hejmen post certa tempo. Sed c\u0302inoj provas ricevi kirgizan civitanecon kaj resti en nia lando."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Dum la agoj de la Kirgiz-H\u0302orolor afektas la vivojn de la c\u0302ina komerca komunumo, ili ankau\u0306 starigas demandon pri la modelo de socio kiun iuj naciistoj provas promocii. Ne c\u0302iuj etnaj kirgizoj aprezas iliajn agojn."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Kiel diris en intervjuo al Radio Free Europe poeto kaj j\u0302urnalisto Oljobaj S\u0302akir, la anoj de Kirgiz-H\u0302orolor estas \u201cne diferencigeblaj de razkapuloj [angle: skinheads, Ndlr.]... (iliaj) agoj donas malakordon kaj damag\u0302on al nia socio\u201d."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tiu c\u0302i historio estas parto de enketado de Civitana Amaskomunikila Observejo pri konkurantaj rakontoj rilataj al la c\u0302ina Iniciato Zono kaj Vojo, kaj esploras kiel socioj kaj komunumoj havas malsamajn perceptojn de potencialaj avantag\u0302oj kaj damag\u0302oj de la evoluo gvidata de C\u0302inio. Por ekscii pli pri tiu c\u0302i projekto kaj g\u0302iaj metodoj klaku c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000090", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Kirgizio, lando situanta kie la antikvaj silkaj vojoj iam trakuris la koron de Eu\u0306razio, festas kristanajn, islamajn, sovetiajn kaj paganajn festojn. G\u0302iaj superstic\u0302oj estas same multnombraj kaj diversaj."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Fakte, ne estas troigo diri, ke kirgiza kulturo estas lulilo por superstic\u0302oj. Homoj transdonas ilin de generacio al generacio por klarigi aferojn, por kiuj plejparte ne ekzistas klarigo."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Kiam gepatroj bonvenigas sian novnaskitan infanon en la mondon, ili provas teni tiun for de fremduloj dum 40 tagoj. Oni kredas, ke se fremdulo \u2013 au\u0306 ec\u0302 membro de la familio \u2013 vidas bebon, la infano eble grave malsanig\u0302os. C\u0302i tio klarigas, kial virinoj en Kirgizio ofte metas s\u0302tofon super siajn beboc\u0302arojn, kiam ili iras promeni kun siaj novnaskitoj, por la okazo se fremdaj okuloj kas\u0302rigardus super iliaj s\u0302ultroj."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Au\u0306, eble la tuto servas nur kiel preteksto por festi. Post 40 tagoj, parencoj, najbaroj kaj geamikoj venas por rigardi, kiel la familio donas al la infano varmegan banon per 40 kuleroj da akvo kaj g\u0302uas kvardek rondajn flanpanojn (maj tokoc\u0302) speciale bakitajn por la kunveno. C\u0302i tie la bebo unue estas metita en bes\u0302ikon \u2013 tradicie c\u0302izitan lulilon, kutime donitan de avino al la bebo."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Bes\u0302ik-ceremonio: Elita Bakirova kaj Erlan Bakirov."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Se familio alfrontas financajn au\u0306 personajn malfacilaj\u0302ojn kiel malsano, senlaboreco au\u0306 deprimo, kirgizaj familioj ofte bruligas erojn de pino (isirik) en plado, movante ilin c\u0302irkau\u0306 c\u0302iu familiano, eldirante vortojn kiel: \u201cKe prospero kaj sukceso akompanu nin dum la tuta jaro!\u201d"}, {"text_idx": "#000103", "text": "Spektu tiun c\u0302i filmeton >"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Dum la bes\u0302ika festo por la bebo simila rito efektivig\u0302as super la novnaskito (vidu la malsupran filmeton) por forpeli negativajn spiritojn. El scienca vidpunkto, pino, ankau\u0306 indig\u0302ena en Kirgizio, havas pozitivajn efikojn sur la spirada kaj imuna sistemoj. C\u0302u tio ankau\u0306 estas la kazo, kiam pina ligno estas bruligata, ne klaras."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Multaj homoj spertas malagrablaj\u0302on kiam ili au\u0306das iun fajfi, ec\u0302 se ili mem s\u0302atas fajfi. Sed en Kirgizio, kiel en aliaj landoj de la iama Sovetunio, oni kredas en superstic\u0302o. Multaj homoj kredas, ke fajfado kondukas al financa kolapso."}, {"text_idx": "#000108", "text": "La radikoj de la superstic\u0302o estas nekonataj, sed rusa retejo ofertas du klarigojn. Unu estas, ke fajfado estas maniero per kiu \u201cmalpuraj spiritoj komunikig\u0302as\u201d kaj ke oni allogas la spiritojn kiam oni imitas ilian lingvon. Lau\u0306 la alia klarigo antikvaj popoloj uzis fajfojn kiel manieron elvoki buraskojn [ventopus\u0302ojn], se ili bezonus ilin. Sed ec\u0302 tiam ili devis esti tre singardaj pri ventoj/fajfado, c\u0302ar forta s\u0302tormo povus forpreni la tegmentojn de iliaj hejmoj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Nu, c\u0302ar kial ne? C\u0302i tiu estas alia superstic\u0302o sufic\u0302e ofta tra la iama Sovetunio. Lau\u0306 iuj astrologoj, plena luno estas asociata al abundo kaj ric\u0302eco, do svingi monbileton al tia luno certe ne malutilas. Ne estas garantio, ke viaj financoj kreskos, sed indas provi."}, {"text_idx": "#000112", "text": "5. Hufumoj en la lando de c\u0302evaloj!"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Same kiel en okcidentaj landoj, kirgizaj familioj konsideras la hufumon kiel simbolon de bons\u0302anco kaj ekde kelkaj jaroj komencas pendigi ilin c\u0302iam pli ofte ekstere c\u0302e siaj pordoj. C\u0302i tio havas sencon, c\u0302ar c\u0302evaloj ludas gravan rolon en la kultura identeco de la kirgizoj [en]."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Tio c\u0302i estas malpli superstic\u0302o kaj pli praktika neceso en la lando, kie granda parto de la ses milionoj da log\u0302antoj vivas de bredado. Tamen, malgrau\u0306 la kutima mantro madli tebbe, bas\u0302ka, sappa (ne piedbatu la brutojn, ne frapu iliajn kapojn), malsanaj c\u0302evaloj kaj bovinoj allogas multajn negativajn antau\u0306signojn \u2013 tro multaj por citi c\u0302i tie \u2013 de kiuj ne eblas eskapi kiel estas la kazo kun nedezirataj puloj."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Estas multaj akvofaloj por rakonti viajn kos\u0302marojn en Kirgizio. Foto uzata de . Nur por ilustraj celoj."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Se iu ne dormas au\u0306 havas kos\u0302maron, kirgizoj foje metas panon, tritikon au\u0306 kuirejajn tranc\u0302ilojn sub la kapkusenon por fortimigi malbonajn song\u0302ojn. Maljunuloj ec\u0302 rekomendas rakonti siajn kos\u0302marojn al fluanta akvo, kiu forportos malagrablajn memorojn."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Tason da teo? Bildo uzata nur por ilustraj celoj. Creative commons."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Same kiel en multaj aliaj kulturoj, homoj en Kirgizio foje konsideras bobelojn en teo kiel pruvon de bons\u0302anco au\u0306 estonta prospero."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Pri kio mezaziaj teo-tradicioj malsamas unu la alian estas la maniero kiel servi teon. Vizitante kirgizan familion, vi eble trovos, ke oni konstante servas al vi duonan tason da teo. Oni ne haltigas vin. Fakte, la gastiganto montras al vi, ke li au\u0306 s\u0302i ne volas, ke vi foriru. Kiam alvenos la momento, ke ili volas informi vin ke estas tempo por foriri, ili elvers\u0302as plenan tason al vi!"}, {"text_idx": "#000129", "text": "Bofilino au\u0306 kelino havas la plej malaltan rangon en mezazia familio, kaj tiel estas forte influita de superstic\u0302oj ec\u0302 antau\u0306 ol s\u0302i komencas geedzan vivon."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Tipe, kiam nova kelino alvenas unuafoje en la hejmon de sia edzo, s\u0302i supozeble faru riverencon trifoje antau\u0306 la gastoj kaj siaj bogepatroj kiel signon de modesteco kaj respekto. En nordaj partoj de Kirgizio la rito estas ec\u0302 pli strikta; kelino devas riverenci kiam ajn s\u0302i renkontas siajn bogepatrojn por ne alporti malfelic\u0302on kaj malg\u0302ojon en sian novan hejmon."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Alia superstic\u0302o estas, ke se juna virino kas\u0302e opinias ke parenco de s\u0302ia edzo au\u0306 s\u0302ia bopatrino estas malsimpatiaj, s\u0302ia sekva infano similos tiun personon."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Klasikaj libroj de la uzbeka literaturo en la cirila kaj postsovetia latina alfabetoj kaj lernolibro de la 1926-a jaro, presita en la araba skribsistemo. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000138", "text": "La uzbeka estas lingvo skribata per tri alfabetoj, en kiu parolas 35 milionoj da homoj en la tuta Mez-Azio, la dua lau\u0306 grandeco tjurka lingvo post la turka. G\u0302i estas ankau\u0306 la sola oficiala lingvo de Uzbekio \u2014 la plej log\u0302ata mezazia lando, kiu lastatempe montras nekurag\u0302ajn signojn de malfermo post jardekoj de memvola izoleco. Kiel verkistoj, tiel ankau\u0306 lingvos\u0302atantoj kun modera optimismo parolas pri tio, ke la tas\u0302kenta degelo estas bona antau\u0306signo por la uzbeka lingvo, kiu nun \u201cmalfaldas siajn flugilojn\u201d interrete."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Uzbekoj estas tjurka popolo kun nomadaj [en] originoj. Tio klarigas la larg\u0302an disvastig\u0302on de la uzbeka lingvo inter diversaj regnoj en la modernaj Centra kaj Interna Azioj [rim. de la tradukinto en la rusan: Interna Azio inkluzivas Mongolion kaj samlimajn teritoriojn kun g\u0302i: Altajon, Burjation, Tuvion kaj la Orientan Turkestanon]. Kvankam la uzbeka lingvo apartenas al la tjurka lingvaro, g\u0302i havas multajn pruntvortojn el la mongola, persa, araba kaj rusa lingvoj kaj distingig\u0302as inter la tjurkaj lingvoj per malesto de vokala harmonio. G\u0302ia plej proksima parenco estas la ujgura lingvo, kiu estas parte komprenebla por uzbekparolantoj."}, {"text_idx": "#000140", "text": "En Uzbekio mem la uzbeka estas denaska lingvo [ru] por proksimume 27 milionoj da homoj el la 32-miliona log\u0302antaro. Dum ekzistas lau\u0306norma formo de la uzbeka lingvo, konsiderindan lokon en la parolo de la log\u0302antaro okupas dialektoj, kio foje malfaciligas komunikadon, c\u0302ar la regionaj formoj estas influitaj de najbaraj lingvoj, konservante specifajn fonetikajn ecojn kaj leksikon. Dum la sovetiaj jaroj (1917\u20131991), la rusa kaj uzbeka lingvoj havis egalrajtan oficialan statuson, sed fakte ili tute ne estis egalaj. La rusa estis konsiderata kiel lingvo de socia progreso, kaj pro tio la uzbekaj elitoj samkiel etnaj malplimultoj neglektis la uzbekan lingvon. Post la sendependig\u0302o de la lando la situacio inversig\u0302is: plimulto de ne-tjurkaj etnaj minoritatoj (tag\u0302ikoj, rusoj, ukrainoj, koreoj kaj germanoj), precipe la pli junaj generacioj, pli flue parolas la uzbekan."}, {"text_idx": "#000142", "text": "En la najbara Afganio uzbeke parolas c\u0302irkau\u0306 4 milionoj da log\u0302antoj [en]. La lingvo havas oficialan statuson en la nordaj regionoj de tiu lando, kie log\u0302as la plimulto de la etnaj uzbekoj. Konsiderinda kvanto da etnaj uzbekoj log\u0302as ankau\u0306 en tiuj regnoj, kies teritorioj iam formis la historian hejmon de tjurkaj popoloj de Centra Azio: 1 miliono en Tag\u0302ikio, pli ol 900 000 en Kirgizio, preskau\u0306 600 000 en Kazah\u0302io kaj proksimume 300 000 en Turkmenio. Uzbekoj estas ankau\u0306 unu el la 56 oficiale konfirmitaj etnaj grupoj en C\u0302inio [rim. de trad.: kaj en la rusa kaj en la angla temas pri 56 etnaj minoritatoj, sed lau\u0306 la ligita artikolo tiu c\u0302i nombro inkludas ankau\u0306 hanojn, la plej grandan etnan grupon de C\u0302inio]."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Politikaj kaj ekonomiaj faktoroj ankau\u0306 kau\u0306zis grandan nombron da etnaj uzbekoj \u2014 migrantoj, rifug\u0302intoj kaj azilpetantoj \u2014 en Rusio (kie log\u0302as preskau\u0306 2 milionoj da uzbekoj [en]), Turkio, Sauda Arabio kaj Pakistano. Krome, novaj diasporoj nun disvolvig\u0302as en Usono, Kanado, Au\u0306stralio kaj la Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000144", "text": "S\u0302ang\u0302antaj tempoj \u2014 s\u0302ang\u0302antaj skriboj"}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u201cO'zbek tili\u201d, \u201c\u0443\u0306\u0437\u0431\u0435\u043a \u0442\u0438\u043b\u0438\u201d au\u0306 \u201c\u0627\u0648\u0632\u0628\u06cc\u06a9 \u062a\u06cc\u0644\u06cc\u200e\u201d \u2014 c\u0302io c\u0302i estas manieroj skribi la vortojn, signifantajn \u201cLa uzbeka lingvo\u201d. Dum la multnombraj politikaj kataklismoj en Mez-Azio novaj regantoj venadis kun novaj ideoj \u2014 trudante sian skribovarianton al la loka log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Memoriga taso en la Muzeo pri literaturo en Tas\u0302kento, honore al Alis\u0302er Navoi, poeto de la 15-a jarcento kiu estas konsiderata kiel la patro de la klasika tjurka literaturo. La nomo de Navoi estas skribita en araba skribo kaj cirila alfabeto. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000147", "text": "La tradicia kaj plej longe uzata skribsistemo por la uzbeka lingvo estas la araba. G\u0302in oni ekuzis en la oka jarcento [en], dum la islamig\u0302o kaj la integrado de la uzbeka kulturo en la araban-persan mondon. Hodiau\u0306 tiu c\u0302i alfabeto ankorau\u0306 estas uzata de ordinaraj uzbekparolantoj, oficialuloj kaj amaskomunikiloj en Afganio kaj C\u0302inio. G\u0302i estis konservata sur la teritorio de la moderna Uzbekio dum la tuta periodo de ties aparteno al la Rusa Imperio."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Sed kiam la Sovetoj starigis la kontrolon super Uzbekio, ili provis rimarkebligi plenan rompon kun la malnovaj religiaj kaj kulturaj kutimoj, por meti la bazon de nova sekulara uzbeka identeco, tau\u0306ga por la komunisma moderneco. En 1928 la uzbeka lingvo estis transskribita en latina alfabeto [en], uzata g\u0302is la 1940-a jaro. Poste la latina alfabeto estis anstatau\u0306igita per la cirila alfabeto, atestante pri nova 180-grada turnig\u0302o en la sovetia utopia vizio: por la tuta log\u0302antaro la unua lingvo estu la rusa."}, {"text_idx": "#000149", "text": "La sendependeco alportis novajn s\u0302ang\u0302ojn de la alfabeto. En la 1991-a jaro en la uzbeka lingvo estis enkondukita la latina alfabeto por denove rimarkebligi rompon, sed ekde nun kun la sovetia pasinteco. Tiu c\u0302i reformo ankorau\u0306 dau\u0306ras, c\u0302ar estas proponataj, testataj kaj diskutataj diversaj versioj [ru] de la plej nova latina alfabeto. La plej fres\u0302a reformo datig\u0302as de majo 2019."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Hodiau\u0306 la malnova cirila alfabeto dau\u0306re estas vaste uzata en Uzbekio, videbla sur strats\u0302ildoj, en reklamo, en librejoj, sur televidekranoj kaj en la reto. Tamen en c\u0302iuj oficialaj dokumentoj kaj Interrete la registaro komunikig\u0302as en la latina alfabeto. C\u0302iaokaze, la cirila alfabeto dau\u0306re dominas inter la etnaj uzbekaj komunumoj en la najbaraj Kazah\u0302io, Kirgizio, Tag\u0302ikio kaj Turkmenio."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Dum en Vikipedio estas nur iomete pli ol 130 000 artikoloj [uz] en la uzbeka lingvo (legantoj povas elekti inter la latina kaj cirila alfabetoj), la nekurag\u0302a politika degelo, kiu komencig\u0302is post la morto de eksa prezidento Islom Karimov en la jaro 2016, kondukis al eksploda plimultig\u0302o de enhavo en sociaj retoj. Tiaj platformoj, kiel Facebook, Telegram kaj Instagram, ig\u0302is c\u0302efaj fontoj de informoj (kaj misinformoj), amuzoj, sociaj interagoj, interalie modifante la lingvon mem [en] kaj la manieron esprimi sin."}, {"text_idx": "#000152", "text": "\u0412 \u0423\u0437\u0431\u0435\u043a\u0438\u0441\u0442\u0430\u043d\u0435, \u043f\u0440\u043e\u0449\u0430\u044f\u0441\u044c \u0441 \u0434\u0440\u0443\u0433\u043e\u043c, \u043e\u0431\u044b\u0447\u043d\u043e \u0433\u043e\u0432\u043e\u0440\u044f\u0442 \u00abgaplashamiz\u00bb \u0438\u043b\u0438 \u00abtelefonlashamiz\u00bb. \u0412 \u043f\u0435\u0440\u0435\u0432\u043e\u0434\u0435 \u044d\u0442\u043e \u043e\u0437\u043d\u0430\u0447\u0430\u0435\u0442 \u00ab\u0434\u0430\u0432\u0430\u0438\u0306 \u0435\u0449\u0435 \u043a\u0430\u043a-\u043d\u0438\u0431\u0443\u0434\u044c \u043f\u043e\u0433\u043e\u0432\u043e\u0440\u0438\u043c\u00bb \u0438\u043b\u0438 \u00ab\u0441\u043e\u0437\u0432\u043e\u043d\u0438\u043c\u0441\u044f\u00bb. \u041e\u0434\u043d\u0430\u043a\u043e \u0441\u0435\u0438\u0306\u0447\u0430\u0441 \u0443\u0437\u0431\u0435\u043a\u0438 \u0432\u0441\u0435\u0308 \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u0435 \u0433\u043e\u0432\u043e\u0440\u044f\u0442 \u0434\u0440\u0443\u0433 \u0434\u0440\u0443\u0433\u0443 \u00abtelegramlashamiz\u00bb: \u0441\u043f\u0438\u0448\u0435\u043c\u0441\u044f \u0432 Telegram."}, {"text_idx": "#000153", "text": "En Uzbekio, kiam oni g\u0302isas kun bona amiko, estas kutime diri \u201cgaplashamiz\u201d au\u0306 \u201ctelefonlashamiz\u201d. En traduko tio signifas \u201cni reparolu\u201d au\u0306 \u201cni kontaktos telefone\u201d. Pli kaj pli tamen uzbekoj diras unu al la alia \u201ctelegramlashamiz\u201d: ni parolu per Telegram."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Aperis ankau\u0306 blogistoj kaj vlogistoj, iuj havas nun centmilojn [en] da abonantoj. C\u0302e la kunfandig\u0302o de poezio kaj kantoj situas la plej vigla loko por la uzbeka lingvo en sociaj retoj. Tekstoj de kantoj ofte plenumas la funkcion de socia komento [en] al multegaj demandoj. Foje uzado de la alegoria lingvo de poezio estas maniero eviti politikan cenzuron, kiu dau\u0306ras en la lando malgrau\u0306 la degelo."}, {"text_idx": "#000157", "text": "[La originalo de c\u0302i tiu artikolo aperis la 9-an de oktobro 2014.]"}, {"text_idx": "#000158", "text": "Dum la palamento de Kirgizio debatas novan posedan strukturon de la orminejo de Kumtor, la plej granda alilanda investo en la lando, protestoj en la provinco de Isik-Ko\u0308l, kie la minejo funkcias, certigas ke la parlamenta diskutado okazas sur fajra fono. Raportante la levig\u0302antan politikan krizon, ec\u0302 renomaj amaskomunikiloj s\u0302ajnas perdi la prudenton."}, {"text_idx": "#000159", "text": "La 7-an de oktobro, inter 300 kaj 500 protestantoj kunvenis al la centra kvartalo de Karakol, postulante ke la kirgiza registaro insistu pri 70% da intereso en Kumtor sub la nova restrukturado, kontraste al la 50% kiun la registaro proponis g\u0302is nun en traktadoj. La restrukturadaj diskutoj inter la firmao kaj la registaro komencig\u0302is en januaro c\u0302i-jare kaj raportite nun proksimig\u0302as al la fino. En majo tumultoj apud la minejo en la orienta regiono de Isik-Ko\u0308l kaj la okupado de registara konstruaj\u0302o en la sudo de la lando skuis la malfortan respublikon. Filmeto afis\u0302ita c\u0302e YouTube s\u0302ajnas montri ke lokaj krimuloj implikig\u0302as en provokon de la tumultoj."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Emil Kaptagajev, eksa Stabestro de Prezidanto kaj nuna provincestro de Issyk-Kul, havis strangan tagon la 7-an de oktobro (skanita foto prenita el )"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Nun la \u201cK\u201d-vorto denove spicas kirgizan politikon. Dum la posttagmezo de la 7-a de oktobro, en kiu komencig\u0302is paca manifestacio, la provincestro de Isik-Ko\u0308l, Emilbek Kaptagajev, subite ostag\u0302ig\u0302is en strangaj cirkonstancoj. Dum la sekvaj horoj, kiam okazis konfliktoj inter polico kaj la protestantoj, fluis onidiro, ke oni vers\u0302is benzinon sur lin kaj pretigis lin por bruligo. Tuj post la liberig\u0302o Kaptagajev klarigis [ru] ke la protestantoj nur minacis bruligi lin kaj \u201d tranc\u0302i lin en pecojn kiel s\u0302afon\u201d ."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Estas notinde, ke Kaptagajev, eksa stabestro de la eks-prezidanto Roza Otunbajeva, ne estas populara publika figuro. En komento sub artikolo, kie li priskribis sian lastatempan sperton kiel ostag\u0302o, unu leganto sub la kas\u0302nomo \u201creader [leganto]\u201d skribis [ru] jenon:"}, {"text_idx": "#000164", "text": "Dio mia, kompatinde malbons\u0302anca li! Ili vere volis tranc\u0302i lin... Nu, ili devus au\u0306 tranc\u0302i vin au\u0306 pafi vin, kaj poste ili devus prezenti vin al lupoj kiel kebabon. Tamen lupoj meritas pli bonan viandon ol tiun de la kalvulo."}, {"text_idx": "#000165", "text": "Intertempe en parlamento, porokaza parlamenta komitato decidis renovigi diskutojn pri la posedo de Kumtor kaj ankau\u0306 prepari voc\u0302donon pri malkonfido al la registaro."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Dastan Bekes\u0302ev, juna kirgiza parlamentano kaj unu el la plej sekvataj tviteranoj en la lando trovis amuza la subitan viglig\u0302on de aktiveco de la komitato:"}, {"text_idx": "#000167", "text": "\u041a\u0430\u043a-\u0442\u043e \u201c\u0432\u043e \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f\u201d \u0410\u043b\u044b\u043c\u0431\u0435\u043a\u043e\u0432 \u0432\u044b\u043d\u043e\u0441\u0438\u0442 \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441 \u043f\u043e \u043d\u0435\u0434\u043e\u0432\u0435\u0440\u0438\u044e \u041f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0443. \u0412\u0438\u0434\u0438\u043c\u043e \u0445\u043e\u0447\u0435\u0442 \u043f\u043e\u0434\u043c\u043e\u0445\u043d\u0443\u0442\u044c \u043d\u0430\u0441\u0442\u0440\u043e\u0435\u043d\u0438\u044f\u043c \u043c\u0438\u0442\u0438\u043d\u0433\u0443\u044e\u0449\u0438\u043c \u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432 \u041a\u0443\u043c\u0442\u043e\u0440\u0430."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Estas strange vidi, kiom \u201cg\u0302ustatempa\u201d estas la decido de Alimbekov [membro de la parlamenta komitato] eldoni voc\u0302donon pri malkonfido al la registaro. Evidente li [Alimbekov] volas utiligi la humorojn de la protestantoj kontrau\u0306 Kumtor."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Bekes\u0302ev ankau\u0306 pripensis [ru] ke sen Kumtor la politika opozicio de Kirgizio havus ne multon por fari:"}, {"text_idx": "#000172", "text": "La opozicio kaj aliaj malbonaj fortoj bons\u0302ance havas Kumtoron kiel pretekston [por malordoj]. Alie, ili devus elpensi ion alian."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Edil Baisalov, alia eksa Stabestro de Prezidanto kaj aktiva uzanto de Tvitero, argumentis dum la kirlego, ke la sieg\u0302ita c\u0302efministro de la lando devus forlasi la postenon:"}, {"text_idx": "#000174", "text": "\u041a\u0441\u0442\u0430\u0442\u0438, \u043d\u0430 \u0442\u0435\u043c\u0443: \u0421\u0430\u0442\u044b\u0431\u0430\u043b\u0434\u0438\u0435\u0432 \u0434\u043e\u043b\u0436\u0435\u043d \u0443\u0438\u0306\u0442\u0438 \u0432 \u043e\u0442\u0441\u0442\u0430\u0432\u043a\u0443 \u043f\u043e \u043b\u044e\u0431\u043e\u043c\u0443. \u041d\u0435 \u0441\u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u043b\u0441\u044f, \u043d\u0435 \u043e\u043f\u0440\u0430\u0432\u0434\u0430\u043b, \u043d\u0435 \u043f\u043e\u043b\u0443\u0447\u0438\u043b\u043e\u0441\u044c. \u0418 \u043d\u0435 \u0442\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u043f\u043e #\u041a\u0443\u043c\u0442\u043e\u0440!"}, {"text_idx": "#000176", "text": "Parenteze, dum ni diskutas pri tiu temo: [Jantoro] Satibaldijev [la c\u0302efministro] devas eksig\u0302i c\u0302iuokaze. Li malsukcesis, ne kontentigis la esperojn, ne povis administri aferojn. Kaj ne temas nur pri #Kumtor!"}, {"text_idx": "#000177", "text": "En la malgranda komunumo de Tvitero en la respubliko, #\u0421\u043f\u0430\u0441\u0438\u0442\u0435\u0416\u0430\u043d\u0442\u043e\u0440\u043e [#SaviJantoro] nun estas populara kiel kradvorto. La ideo estas savi Satibaldijev \u2013 per lia eksigo."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Kvankam Kirgizio estas ne perfekta demokratio, ties amaskomunikiloj g\u0302uas la duban komplementon esti la plej liberaj en la postsovetia Centra Azio. Tamen la raportado de la eventoj en Karakol fare de la c\u0302effluaj amasomunikiloj estis mizera. La s\u0302tata unua kanalo, OTRK, elsendis nur mallongan raporton pri la eventoj, atentante pli multe la vojag\u0302ojn de Prezidanto Atambajev kaj lian naskig\u0302tagan mesag\u0302on por la rusia prezidanto. La kanalo ec\u0302 ne menciis la fakton ke la protestantoj en Karakol tenis la provincestron ostag\u0302e."}, {"text_idx": "#000181", "text": "@vbbogatyrev \u043a\u0435\u043c \u0431\u044b \u043e\u043d \u043d\u0438 \u0431\u044b\u043b \u2013 \u043f\u043e\u043b\u043f\u0440\u0435\u0434\u0430 \u043d\u0435\u043b\u044c\u0437\u044f \u0437\u0430\u0445\u0432\u0430\u0442\u044b\u0432\u0430\u0442\u044c, \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u044c \u0434\u043e\u043b\u0436\u043d\u0430 \u0441\u0440\u0430\u0437\u0443 \u0440\u0435\u0430\u0433\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u0442\u044c, \u043d\u0435 \u0434\u043e\u0436\u0438\u0434\u0430\u044f\u0441\u044c \u043d\u043e\u0447\u0438; @KTRK_kg \u043d\u043e\u0440\u043c\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e \u043e\u0441\u0432\u0435\u0449\u0430\u0442\u044c"}, {"text_idx": "#000183", "text": "Kiu ajn li [Kaptagajev] estas \u2013 ili ne povas simple kapti registaran reprezentanton, la au\u0306toritatuloj devus tuj reagi sen atendi la noktig\u0302on; kaj @KTRK_kg [s\u0302tata TV] devus raporti la novaj\u0302on adekvate."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Dum konspiraj teorioj kirlig\u0302is pri la faligo de la registaro fare de eks-prezidantoj kaj \u201ceksteraj fortoj\u201d kiel Usono, Vec\u0302ernij Bis\u0302kek, unu el la plej malnovaj kaj plej respektataj j\u0302urnaloj de Kirgizio, afis\u0302is amason da artikoloj citantaj siajn \u201cproprajn fontojn\u201d, kiuj s\u0302ajnis esti destinitaj sole por kreskigi la onidirojn. Artikolo citanta [ru] misteran figuron \u201cen alta rango de povo\u201d diris ke la kapto de Emil Kaptagajev estis planita de lia eks-estro, eks-prezidanto Roza Otunbajeva, en kunagado kun eks-c\u0302efministro Omurbek Babanov kaj, surprize, Kaptagajev mem."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Kara Vec\u0302orka [karesformo por Vec\u0302ernij Bis\u0302kek], estas klare ke vi estas sub premo kaj [ili] postulas ke vi presu tian informon bazitan sur \u201cfontoj\u201d. Tamen, memoru ke por multaj homoj vi ankorau\u0306 estas fonto de fidinda kaj objektiva informo. Penu klarigi al tiuj, kiuj premas vin kaj devigas vin publikigi tian rubon, ke vi simple c\u0302esos g\u0302ui la fidon de viaj legantoj kaj s\u0302ang\u0302ig\u0302os en sama rubac\u0302o kiel Aki-press [kirgiza novaj\u0302agentejo]."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Atai Sadibakasov resumis la kolektivan amuzig\u0302on kun la probable plej grava gazeta kaj interreta komunikilo de la lando, kiam li pepis en Tvitero [ru]:"}, {"text_idx": "#000191", "text": "Vec\u0302oroc\u0302ka [ec\u0302 pli tenera karesformo por Vec\u0302ernij Bis\u0302kek], mia sunbrilo, c\u0302u vi frenezig\u0302is?"}, {"text_idx": "#000192", "text": "Sube estas scenoj de la kaoso en Karkol, kie unu el la protestantoj minacis per sinbruligo."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Hodiau\u0306 780 milionoj da homoj ne havas aliron al trinkakvo. La manko de c\u0302i tiu kara ric\u0302fonto en Centra Azio ne nur metas homojn en la situacion de urg\u0302a bezono kaj higiena dang\u0302ero; g\u0302i ankau\u0306 antau\u0306signas la komencon de \u201cakvomilitoj\u201d \u2014 landlimaj bataletoj pri aliro al akvo, kiuj pligrandigas naturmediajn konfliktojn kaj donas al la regiono akrajn politikajn implikojn."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Almaz Kurambajev, 69-jarag\u0302a, log\u0302as kun sia edzino pli ol 160 kilometrojn for de la plej proksima urbeto en la provinco Os\u0302o en Kirgizio. Almaz vojag\u0302as per azeno en la montojn por trovi trinkakvon. Foto farita de Fyodor Savintsev / Salt Images, 2008. Kopirajto: Creative Time Reports, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Centra Azio estas dividita en akvoric\u0302ajn suprafluajn s\u0302tatojn kaj akvomankajn malsuprafluajn s\u0302tatojn. Tag\u0302ikio kaj Kirgizio estas du suprafluaj landoj kun la malplej forta ekonomio en la regiono. Oni povus kompreni, ke tiamaniere la naturo kompensas materian malric\u0302on per naturmedia abundo. Tamen, la ekvilibro de ric\u0302fontoj en Centra Azio estas apenau\u0306 kontentiga. Nuntempe kelkaj kirgizaj leg\u0302farantoj konsideras la ideon malpliigi la fluon de akvo al la duonseka Uzbekio, la lando kun la plej grandaj log\u0302antaro kaj konstanta armeo en la regiono, post kiam Uzbekio malpliigis gasliveradon al la urbo Os\u0302o en la suda parto de Kirgizio en aprilo."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La decido de Uzbekio malpliigi gasliveradon al Os\u0302o povas origini en longdau\u0306ra akvodisputo. Funkciuloj en Tas\u0302kento, la c\u0302efurbo de Uzbekio, estas konsternitaj de la planoj de Kirgizio kaj Tag\u0302ikio konstrui gigantajn akvobaraj\u0302ojn por akvoenergia elektroproduktado supraflue de la riveroj Sirdarjo kaj Amudarjo."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Uzbekio dependas de c\u0302i tiuj akvofontoj por sia strategie gravega agrikultura sektoro, kaj timas, ke la akvobaraj\u0302oj donos al la problemaj najbaroj la avantag\u0302on prokrasti la ellason de akvo. En 2012 la uzbeka prezidento Islom Karimov avertis, ke antau\u0306enigo de c\u0302i tiuj planoj sen konsidero pri malsuprafluaj landoj kiel Uzbekio kaj Kazah\u0302io povas konduki al vera milito."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Akvoproblemoj ne estas limigitaj al konfliktoj inter landoj en la regiono, sed etendig\u0302as al konfliktoj ene de landoj kaj inter komunumoj en ili. Akvoproblemoj ankau\u0306 okazas pro la disfalanta infrastrukturo el la soveta tempo. La supraflua Kirgizio, ekzemple, perdas trionon de sia akvo tra truoj en kadukig\u0302intaj irigaciaj retoj. C\u0302i tio estas tre serioza problemo en kamparoj, kie abundo da akvo estas esenca por la kreskado de agrikulturaj plantoj."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Por ne sekmortigi plantojn, senesperaj kirgizaj vilag\u0302anoj starigis manfaritajn baraj\u0302ojn, kiuj deturnas la lokajn riverojn kaj havebligas al ili irigacion. Iliaj agoj kondukis al sekego en malsuprafluaj komunumoj. En lokoj kiel la regiono Batken en Kirgizio, en kiuj preskau\u0306 neniu povas konstati objektive, kie finig\u0302as Kirgizio kaj kie komencig\u0302as Tag\u0302ikio, perfortaj konfliktoj inter kirgizaj kaj tag\u0302ikaj vilag\u0302anoj pri irigacia akvo farig\u0302is banalaj okazaj\u0302oj. Unu flanko akuzas la alian pri s\u0302telado."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Militistoj gardas la enirejon al la Akvobaraj\u0302o de Kambaratinsk sur la rivero Narin. La akvocentralo Kambar-Ati-1 c\u0302e la bazo de la baraj\u0302o, financita c\u0302efe per rusia helpo je 2 miliardoj da dolaroj, havos la kapaciton je c\u0302irkau\u0306 1 900 megavatoj. Foto farita de Fjodor Savincev / Salt Images, 2012. Kopirajto: Creative Time Reports, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000212", "text": "En C\u0302inio, giganta log\u0302antaro kaj grandskala komerca agado metas grandegan premon sur la riverojn Ili kaj Irtis\u0302o, ambau\u0306 enfluantajn en Kazah\u0302ion. El ili, la rivero Irtis\u0302o kunfluas en la riveron Obo en Rusio. Plua senakvigo de la baseno Obo-Irtis\u0302o kau\u0306zos neripareblan damag\u0302on al la tuta Azio, minacante vastajn fekundajn grundojn, endang\u0302erigante la fis\u0302adan industrion kaj severe difektante la rusian parton de la Arkta Oceano."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Por malgrandaj, senmaraj kaj malmulte konataj landoj kiel Kirgizio, \u201caltigi sian reputacion\u201d estas malrapida kaj malfacila procedo. Do, kiam steluloj el aliaj landoj venas por filmi scenojn en ilia kamparo, la espero estas ke la mesag\u0302o, kiun ili portos hejmen kun si estos g\u0302usta. Sed bedau\u0306rinde afero ne c\u0302iam progresas tiel."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Norvegaj fratoj kaj duopa TV-teamo Ylvis, kreis tumulton inter la retuzantoj de Kirgizio per sia kanto Zhanym (\u201ckara\u201d, au\u0306 \u201cmia koro\u201d tradukita el la kirgiza). La du fratoj, komediistoj kaj muzikistoj Bard kaj Vegard Ylvisakers vizitis Kirgizion lastsomere por registri kanton miksitan el la rusa kaj la kirgiza, kiun ili poste eldonis kaj prezentis en Norvegio. La teksto de la originala Zhanym estis sufic\u0302e sendang\u0302era, sed ilia decido prezenti \u201ceksplicitan\u201d version de la kanto por norvega televidkanalo provokis miksitan reagon de lokaj retuzantoj."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Almas Ysman, blogisto c\u0302e Kirgiza Servo de RFE/RL, klarigis [ruse] konfuzon pri la plenag\u0302ula versio de Zhanym, lige al nun forigita filmeto de ilia prezentado:"}, {"text_idx": "#000219", "text": "\u201c\u041a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0438\u0306 \u0448\u043e\u043a\u201d \u0438\u0441\u043f\u044b\u0442\u0430\u043b\u0438 \u043c\u043d\u043e\u0433\u0438\u0435 \u043a\u044b\u0440\u0433\u044b\u0437\u0441\u0442\u0430\u043d\u0446\u044b \u043f\u043e\u0441\u043b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0441\u043c\u043e\u0442\u0440\u0430 \u043a\u043e\u043d\u0446\u0435\u0440\u0442\u043d\u043e\u0438\u0306 \u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0438 \u0441\u043e\u043c\u043d\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0438\u0306 \u043f\u0435\u0441\u043d\u0438 \u043f\u0440\u043e \u043d\u0430\u0448\u0443 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0443. \u041d\u0430 Youtube \u0433\u0443\u043b\u044f\u0435\u0442 \u0432\u0438\u0434\u0435\u043e \u0441\u043e \u0441\u043a\u0430\u043d\u0434\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0438\u0306 \u043f\u0435\u0441\u043d\u0435\u0438\u0306 \u201c\u0416\u0430\u043d\u044b\u043c\u201d \u0432 \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u043d\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0434\u0432\u0443\u0445 \u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0445 \u0431\u0440\u0430\u0442\u044c\u0435\u0432 Ylvisa\u030aker, \u0432\u044b\u0441\u0442\u0443\u043f\u0430\u044e\u0449\u0438\u0445 \u0432 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u0435 YLVIS."}, {"text_idx": "#000220", "text": "\u0412\u0441\u0435 \u0431\u044b \u043d\u0438\u0447\u0435\u0433\u043e, \u043d\u043e \u0432 \u043f\u0435\u0441\u043d\u0435 \u0432\u043f\u0435\u0440\u0435\u043c\u0435\u0436\u043a\u0443 \u0441 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u043c \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u043e\u043c \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u044c\u0437\u0443\u0435\u0442\u0441\u044f \u0436\u0435\u0441\u0442\u043a\u0438\u0438\u0306 \u043c\u0430\u0442 \u043d\u0430 \u043a\u044b\u0440\u0433\u044b\u0437\u0441\u043a\u043e\u043c \u044f\u0437\u044b\u043a\u0435. \u041f\u0440\u0438 \u044d\u0442\u043e\u043c \u0431\u0440\u0430\u0442\u044c\u044f \u0440\u0430\u0437\u043c\u0430\u0445\u0438\u0432\u0430\u044e\u0442 \u043a\u044b\u0440\u0433\u044b\u0437\u0441\u043a\u0438\u043c \u0444\u043b\u0430\u0433\u043e\u043c, \u0441\u0442\u043e\u044f \u043d\u0430 \u043c\u0430\u0448\u0438\u043d\u0435, \u0433\u0434\u0435 \u0432\u043c\u0435\u0441\u0442\u043e \u043d\u043e\u043c\u0435\u0440\u043e\u0432 \u043d\u0430\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u043e \u201c\u0448\u043b\u044e\u0445\u0430\u201d \u043f\u043e-\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438. \u0410 \u0437\u0440\u0438\u0442\u0435\u043b\u0438, \u043d\u0435 \u043f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u044f \u043e \u0447\u0435\u043c \u043f\u043e\u044e\u0442 \u0431\u0440\u0430\u0442\u044c\u044f, \u0445\u043b\u043e\u043f\u0430\u044e\u0442 \u0438 \u0440\u0430\u0434\u0443\u044e\u0442\u0441\u044f. \u0414\u0443\u043c\u0430\u044e, \u0435\u0441\u043b\u0438 \u0431\u044b \u0442\u043e \u0436\u0435 \u0441\u0430\u043c\u043e\u0435 \u0441\u043f\u0435\u043b\u0438 \u043d\u0430 \u043d\u043e\u0440\u0432\u0435\u0436\u0441\u043a\u043e\u043c \u044f\u0437\u044b\u043a\u0435 \u0438 \u043f\u0440\u043e \u041d\u043e\u0440\u0432\u0435\u0433\u0438\u044e, \u0440\u0435\u0430\u043a\u0446\u0438\u044f \u0432 \u0437\u0430\u043b\u0435 \u043d\u0430\u0432\u0435\u0440\u043d\u044f\u043a\u0430 \u0431\u044b\u043b\u0430 \u0431\u044b \u0434\u0440\u0443\u0433\u043e\u0438\u0306."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Multaj kirgizoj spertis \u201ckulturan s\u0302okon\u201d, spektante koncertan version de dubinda kanto pri nia lando. En YouTube cirkulas filmeto de la skandala kanto Zhanym prezentita de du fratoj Ylvisaker, reprezentantaj la grupon YLVIS."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Tio estus ne grava, sed en la kanto, subtekstita en la rusa lingvo, oni uzis krudajn kirgizajn fivortojn. Plue la fratoj svingis la kirgizian flagon el la fenestro de au\u0306to kun la licencplato \u201cPUTINO 1\u2032\u2032. Kaj la spektantaro, ne komprenante kion la fratoj kantas, aplau\u0306das kaj amuzig\u0302as. Mi pensas ke se ili kantus la samon pri Norvegio en la norvega, la reago de la spektantaro estus malsama."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Aparte krudaj fivortoj \u201c\u041a\u0430\u043d\u0434\u0430\u0438\u0306 \u043a\u043e\u0442\u043e\u043a\u201d (\u201c\u043a\u043e\u0442\u043e\u043a\u201d aludas viran seksorganon en la kirgiza) estis en la centro de la reta s\u0302tormo, kiu sekvis. Ylvis jam pardonpetis, asertante [ruse] ke g\u0302ia intenco ne estis insulti lokanojn, kaj ke ili enmetis la fivortojn kiel rimedon ridindigi la spektakloproduktistojn, kiuj havis nenian ideon pri la signifo de la vortoj. La oficiala filmeto de la kanto, sen fivortoj, estas c\u0302i-sube:"}, {"text_idx": "#000224", "text": "Uzantoj de sociaj retoj inklinis rigardi la kanton kiel facilaniman pecon de sensencaj\u0302o, au\u0306 kiel insultan reklamadon de la erara bildo pri Kirgizio."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Aliaj trovis kas\u0302itajn motivojn en la aventuro de Ylvis tra Kirgizio, kiuj varias de la akcelado de seksa turismo g\u0302is ekstrema kultura afektado."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Uzanto de Youtube, Blujdayushiistrannik diris [ruse]:"}, {"text_idx": "#000231", "text": "Unue, c\u0302i tiu filmeto kreas interetnan strec\u0302itecon. Due, ili blasfemas en la kirgiza. Kaj la numero de la au\u0306to estas \u201cPUTINO 1\u2032\u2032 \u2013 kiel mi komprenu tion? Kiel vi povas s\u0302ati c\u0302i tiun \u201dkanton\u201d? Oni devus rompi la krurojn al tiuj moralaj kripluloj! La plej milda solvo estus meti ilin en malliberejon! C\u0302i tiu \u201cfilmeto\u201d ne aperu en YouTube, kaj estu honto de Norvegio permesinta al ili prezenti sin antau\u0306 publiko."}, {"text_idx": "#000233", "text": "G\u0302enerale, mi ne s\u0302ang\u0302as mian opinion pri la popoloj de Norda Eu\u0306ropo, c\u0302ar oni ne formas opiniojn pri la tuta nacio surbaze de mensdebiluloj kiel ili."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Ih nado obyavit\u2019 personami \u00abNON GRATA\u00bb! Ya gotova vam dat\u2019 interview po povodu etoy pesni i eye ispolniteley, pozvonite mne, \u00abklooptsy\u00bb. Deputat JK KR, Zhyldyz Zholdosheva"}, {"text_idx": "#000235", "text": "Oni devas deklari ilin kiel \u201cpersona non grata\u201d! Mi estas preta doni intervjuon pri tiu kanto kaj la duopo. Telefonu min, Kloop! Kirgizia Parlamentano J\u0302ildiz J\u0302oldos\u0302eva."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Sed norvega civitano Ivar Dale, kiu laboris en Kirgizio dum longa tempo, argumentis [ruse] en Kirgiza Servo de RFE/RL, ke Ylvis ne volis ofendi iun intence:"}, {"text_idx": "#000237", "text": "Ylvis \u2014 \u044d\u0442\u043e \u043d\u043e\u0440\u0432\u0435\u0436\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043a\u043e\u043c\u0438\u043a\u0438 \u0438 \u0434\u043e\u0432\u043e\u043b\u044c\u043d\u043e \u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b\u0435. \u041e\u0431\u044b\u0447\u043d\u043e \u0438\u0445 \u043f\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u043c\u043c\u044b \u043e\u0447\u0435\u043d\u044c \u0441\u043c\u0435\u0448\u043d\u044b\u0435."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Krom prezenti Zhanym la duopo ankau\u0306 filmis [norvege] humurajn epizodojn por la norvega TV-kanalo Norge pri siaj aventuroj en Kirgizio, en kiu loka blogisto Ilija Lukas\u0302 ludas c\u0302efrolon."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Eric Gourlan, fotisto, pasigis pli ol monaton en mallibrejoj en Kirgizio, dokumentante vivon de malliberuloj kaj gardistoj. La fotoj, kiun li faris tie, donas maloftan rigardon de interne al la mallibereja sistemo de la lando. La retejo Kloop.kg publikigis kelkajn el la rimarkindaj fotoj nun ekspoziciataj en muzeo en Bis\u0302keko."}, {"text_idx": "#000243", "text": "La dokumenta filmeto c\u0302i-sube prezentas ankau\u0306 fotojn de Gourlan, kiuj donas unikan vidon al la vivoj de infanoj, virinoj kaj viroj malantau\u0306 ferkradoj en la centrazia lando. La filmeto estas plejparte en la rusa, sed havas subtekstojn en la angla."}]