[{"text_idx": "#000000", "text": "15 jarojn post la pereo de la imperio"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Svenska: Imperium pa\u030a svajig grund"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Tuj post la disfalo de Sovetio Jegor Gajdar respondecis pri la ekonomia politiko en la unua registaro de sendependa Rusio. Li mem nomis sian postenon kamikaza, kaj sendube pravis. Nuntempe populistoj en Rusio s\u0302atas malbeni la nomojn de la tiutempaj \u201djunaj reformistoj\u201d, kaj kulpigi ilin, kune kun Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, pri la kras\u0302o de la imperio. Kaj malantau\u0306 ili, kompreneble, staris la malamikaj okcidentaj landoj, kiuj konspiris por pereigi la karmemoran Union de Sovetaj Socialismaj Respublikoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En sia verko \u0413\u0438\u0431\u0435\u043b\u044c \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438 \u2013 \u0443\u0440\u043e\u043a\u0438 \u0434\u043b\u044f \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0438\u0306 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 (La pereo de la imperio \u2013 lecionoj por la nuntempa Rusio), aperinta en junio 2006, Jegor Gajdar konvinke, kun multaj citaj\u0302oj el oficiala korespondo de la sovetia tempo, montras ke la konspir-teorioj nuntempe furorantaj en Rusio, estas nuraj mitoj \u2013 sed ja mitoj tipaj por la postimperia intelekta etoso, kaj tute kompareblaj kun la fama ponarda legendo en Germanio post la unua mondmilito."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Sovetio ne estis intence disfaligita de okcidentaj landoj, kiel multaj kredantoj je la nova rusa ponard-legendo asertadas. Ec\u0302 male, Jegor Gajdar montras en sia libro, ke gravaj aktoroj en la ekstera mondo nepre volis ke Sovetio pluekzistu, prefere en demokratia formo, kompreneble \u2013 por eviti la riskon de interna milito en lando kun nukleaj armiloj. Tiun deziron klare esprimis ankau\u0306 prezidento Bush (la patro) dum vizito en Ukrainio somere 1991, tuj antau\u0306 la efektiva disfalo de la soveta imperio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La veraj kialoj de la pereo estis kompreneble tute aliaj, kaj inter ili elstaras la katastrofa evoluo de la sovetia ekonomio. Sovetio ne estis stabila, ekonomie forta grandpotenco, kiel s\u0302atas aserti la nuntempaj rusaj imperiistoj, sed enorma s\u0302ancelig\u0302anta konstruaj\u0302o sur misa fundamento, kies disfalo estis nur demando pri tempo. La alta prezo de nafto en la komenco de la 1980-aj jaroj donis al Sovetio tempon provi solvi iujn el la internaj problemoj, sed anstatau\u0306 s\u0302ang\u0302i ion, la partiestroj nur sidis sur sia trono."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La partio ne volis au\u0306 ne kurag\u0302is liberigi la kamparon kaj uzi merkatajn metodojn por pliigi la produktadon de mang\u0302aj\u0302oj. Anstatau\u0306e oni uzis la kutimajn plan-ekonomiajn rimedojn, kaj decidis ekkulturi novajn, antau\u0306e neuzitajn terenojn en malpli fekundaj partoj de la lando. Tie oni fondis novajn s\u0302tatajn bienojn, kiuj estis dependaj ne nur de la malfavoraj veter-kondic\u0302oj, sed ankau\u0306 de c\u0302iam pli da s\u0302tataj investoj. La konsekvenco estis, ke Sovetio ig\u0302is c\u0302iam pli dependa de importita greno. Samtempe kun la importado de greno kreskis la eksportado de nafto. La ekonomia kaj politika stabileco de la lando ig\u0302is c\u0302iam pli dependa de la prezoj de greno kaj nafto en la monda merkato."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La partiaj gvidantoj de Sovetio tamen s\u0302ajne ne bone komprenis la kreskantan dependecon, kaj tute ne komprenis la naturon de la kapitalisma merkato de krudaj\u0302oj. Male ol la prezoj de multaj aliaj varoj, la prezoj de krudaj\u0302oj kiel nafto kaj greno povas tre akre kaj neantau\u0306videble varii, atentigas Jegor Gajdar. Tial necesas sekurec-marg\u0302enoj kaj stabiligaj fondusoj, sed tiaj tute mankis en Sovetio. Male, dum malbonaj rikolt-jaroj oni uzis c\u0302iam pli el la or-rezervo de Sovetio por ac\u0302eti grenon eksterlande."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kiam meze de la 1980-aj jaroj la prezo de nafto draste sinkis, dum la prezo de greno estis sur nekutime alta nivelo, la rezulto estis katastrofo. Baldau\u0306 ekmankis mono por importo, la sovetia registaro komencis pruntadi monon en eksterlando en dau\u0306re kreskantaj kvantoj, kaj post kelkaj jaroj la enspezoj el naftoeksporto apenau\u0306 sufic\u0302is por io plia ol pagado de la interezo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Same kiel multaj aliaj industrioj en Sovetio, ankau\u0306 la naftoindustrio estis tute dependa de importitaj mas\u0302inpartoj, tuboj, kemiaj\u0302oj kaj aliaj varoj, kiujn la sovetia industrio ne povis mem produkti en sufic\u0302aj kvantoj. Kiam ekmankis valuto, en Sovetio malaperis ne nur mang\u0302aj\u0302oj kaj medikamentoj, sed ankau\u0306 la importaj\u0302oj bezonataj por la subteno de funkcianta naftoindustrio. Por kreskigi la valutajn enspezojn necesus kreskigi la eksporton de nafto, sed anstatau\u0306e la produktado kaj eksporto de nafto dau\u0306re malkreskis, pro manko de mas\u0302inpartoj, pro manko de tuboj, kaj pro manko de laboremo c\u0302e la laboristoj kiuj povis ac\u0302eti c\u0302iam malpli por siaj dau\u0306re senvalorig\u0302antaj sovetiaj rubloj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Jam komence de la 80-aj necesis drastaj reformoj por eviti la kompletan kras\u0302on de la sovetia ekonomio, sed tiaj reformoj estis politike neeblaj. Ec\u0302 c\u0302irkau\u0306 la jaro 1990, kiam la katastrofa situacio jam estis videbla por c\u0302iuj, radikalaj merkataj reformoj ne povis esti entreprenitaj. Fine de la soveta periodo Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov c\u0302irkau\u0306veturadis la mondon por almozpeti kelkcent milionojn en Seulo por la diplomatia rekono de Sud-Koreio, kelkcent milionojn en Kuvajto por la afabla sinteno de Sovetio dum la Golfa milito, ankorau\u0306 iom c\u0302e Kohl por la redono de orienta Germanio, kaj por la forj\u0302etinda armea materialo, kiun Sovetio afable lasis je la dispono de Germanio, kiam la soldatoj estis urg\u0302e veturigataj hejmen. La valuto jam mankis ne nur por ac\u0302eto de greno, mono ec\u0302 ne sufic\u0302is por veturigi g\u0302in al Sovetio, kaj sovetaj s\u0302ipoj estis arestitaj en eksterlandaj havenoj pro nepagitaj fakturoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La farseca puc\u0302o en au\u0306gusto 1991 ne povintus s\u0302ang\u0302i la ekonomiajn realaj\u0302ojn ec\u0302 se g\u0302i sukcesus. Sed anstatau\u0306e okazis tio, kion la sovetiaj regantoj timis de c\u0302iam: la armeo rifuzis uzi siajn armilojn kontrau\u0306 la popolo. Tio kun plena klareco montris, ke la sovetia centra potenco ne plu ekzistas, kaj ne pasis multaj monatoj antau\u0306 ol la rug\u0302a flago estis malhisita en Kremlo. Poste, jam en sendependa Rusio, la kamikaza teamo de Jegor Gajdar transprenis la sinkantan s\u0302ipon kaj provis g\u0302in savi per sia malfruinta s\u0302oka terapio. Sed tio estas alia historio."}]