[{"text_idx": "#000002", "text": "Tiu c\u0302i estas fragmento de la originala teksto verkita de Esther Mamani kaj publikigita en la cifereca revuo Muy Waso."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La bolivia Chiquitania estas la plej granda kaj biodiversa tropika seka arbaro de la mondo. De preskau\u0306 unu jardeko, arbaraj incendioj mortigas, c\u0302iujare, milionojn da bestoj, bruligas milionojn da hektaroj kaj damag\u0302as milojn da familioj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Antau\u0306 la naturmedia kaj homa katastrofoj, indig\u0302enaj virinoj kiel Germinda Casupa\u0301 transprenas la defendadon de sia teritorio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Germinda estas 45-jarag\u0302a. S\u0302i surhavas g\u0302inzon, kotonan to-c\u0302emizon, sportajn s\u0302uojn kaj s\u0302i tenas sian malhelan hararon en bulo. Por protekti sin kontrau\u0306 la suno s\u0302i c\u0302iam uzas c\u0302apelon, ankau\u0306 el teksaj\u0302o. La longaj vojoj kiujn s\u0302i devas sekvi en la komunumoj estas por s\u0302i kvazau\u0306 promenadoj. Kiam s\u0302i estis junag\u0302a s\u0302i ludis futbalon, basketbalon kaj flugpilkadon [eo]."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La vojo de San Ignacio al Santa Anita dau\u0306ras c\u0302irkau\u0306 du horojn kaj estas gruza. Dum la vojag\u0302o, la polvo kaj la varmego kumulig\u0302as en la taksio. Malgrau\u0306 la sufokig\u0302o, Germinda ridetas kaj montras kontag\u0302an humuron."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Atingante la komunumon, Germinda salutas la tieajn estrojn kaj profitas por kontroli iliajn laborplanojn, dum la brula sezono alvenas."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Germinda estas bona administranto. Malgrau\u0306 la malmultaj rimedoj de la Organizo de C\u0302ikitaj Virinoj, la estro sukcesas profitigi la monon kaj kovri per g\u0302i almenau\u0306 la transportkostojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tiu \u201cadministra\u201d kapablo venas de s\u0302ia unua laboro, kiam s\u0302i ankorau\u0306 estis adoleskanto. Tiam s\u0302i estis dedic\u0302ig\u0302anta al la pago de servoj kaj al la kontrolo de dungitaro en loka bieno."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La gepatroj de Germinda elprenis s\u0302in el la lernejo kiam s\u0302i estis 15-jarag\u0302a, por ke s\u0302ia pli ag\u0302a frato havu la oportunon iri al la universitato."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Du jarojn post tiu familia decido, Germinda ne nur laboris kaj prizorgis siajn filojn, sed s\u0302i ankau\u0306 iris al la vespera lernejo por fini sian mezlernejan gradon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Por Germinda, dau\u0306rigi edukadon estis esence. S\u0302i ne volis travivi la samajn aferojn kiujn s\u0302ia patrino travivis."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u201cKiam s\u0302i havis ok jarojn, miaj geavoj vendis s\u0302in al ric\u0302a familio por ke s\u0302i helpu en la domo kaj s\u0302i neniam revenis al la lernejo\u201d, rakontas Germinda pri sia patrino."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Tiu praktiko en la orienta Bolivio estas konata kiel patronado kaj konsistas el donado de kuratoreco de knabinoj kaj knaboj al \u201cpatronoj\u201d, kontrau\u0306 \u201cprizorgado\u201d. Reg\u0302imo de servuteco [eo] kiun UN difinas kiel nuntempan formon de sklaveco."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Chiquitania estas la plej granda tropika seka arbaro en la mondo kaj, g\u0302is 2019, ankau\u0306 la plej bone konservita. La plej granda parto de tiu teritorio trovig\u0302as en la departemento de Santa Cruz."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Dum la periodo de bruligado de la tero (chaqueo), kiu komencig\u0302as inter julio kaj au\u0306gusto, la disvastig\u0302o de la fajro estas kos\u0302maro kiu ripetig\u0302as c\u0302iujare. Tiu praktiko realig\u0302as tradicie por la preparado de la agrikulturaj grundoj, sed de pli ol jardeko g\u0302i mortigas la naturmedion."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La homoj log\u0302antaj en la areoj klarigas ke la incendioj servas por purigi la kultivareojn de malgrandaj, mezaj kaj grandaj produktistoj de sojo, maizo kaj fazeoloj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Lau\u0306 informo de la Fondumo Tierra (Fundacio\u0301n Tierra), 26,3% el la areo bruligita en Santa Cruz en 2019 estis tero de mezaj kaj grandaj agrikulturaj kompanioj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Nur 4,9% temis pri komunaj proprietoj kaj apenau\u0306 2,7% pri malgrandaj proprietoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La incendioj ekster kontrolo okazantaj pro la agroindustrio, kiu disvastig\u0302as inkluzive g\u0302is fiskaj teroj kaj protektitaj areoj, endag\u0302erigas la sekurecon de pli malgrandaj komunumoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tamen, en 2019, multaj komunumoj pagis monpunojn pro la incendioj de siaj teritorioj. La monpunoj atingis g\u0302is okdek mil boliviajn pesojn."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Arlena Algaran\u0303az, la plej bona amikino de Germinda Casupa\u0301, memoras kun kolero pri la multaj horoj kiujn ili pasigis en oficejoj de la Au\u0306toritato pri Imposto kaj Kontrolo de Arbaroj kaj Tero. Ili provis klarigi al la oficistoj ke la incendioj ne estas okazigitaj de la komunumoj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Pri Germinda, Arlena memoras ke \u201cs\u0302i estis unu el la plej aktivaj partoprenantoj en la atelieroj pri virina enpovigo kiujn ni faris kune kun la Advokato de la Popolo kaj la Plataformo pri Inkluziva Familia Prizorgo\u201d."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Malgrau\u0306 sia persisto kaj strebo, Germinda ankorau\u0306 devis superi obstaklon: sian eksedzon, kun kiu s\u0302i edzinig\u0302is kiam s\u0302i estis 16-jarag\u0302a."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Li ne konsentis ke Germinda devus studi kaj labori samtempe. Kiam s\u0302i iris eksteren, li molestis kaj perfortis s\u0302in pretekste de \u201cj\u0302aluzo\u201d. Dum multaj jaroj li frapis kaj insultis s\u0302in."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Antau\u0306 pli ol kvin jaroj, la spiralo de perforto rompig\u0302is. Li diris al s\u0302i ke s\u0302i \u201cs\u0302paru monon por ac\u0302eti sian skatolon (rilate al c\u0302erko)\u201d. Germinda komprenis la gravecon de la minaco."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tiel, la jaro 2015 ig\u0302is jaro de s\u0302ang\u0302oj por Germinda. S\u0302i disig\u0302is de sia perforta edzo, sed s\u0302i ankau\u0306 komencis sian karieron en la indig\u0302ena gvidado."}, {"text_idx": "#000029", "text": "For de tiu rilato, ig\u0302is pli facile por Germinda dau\u0306rigi sian edukadon per partopreno en atelioroj kaj plenumado de postenoj en kiuj s\u0302i montris sian temperamenton: fortan sed akordig\u0302eman, engag\u0302itan kaj respondecan."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Germinda kontrau\u0306 masklismo kaj masklisma perforto"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kiam s\u0302i eniras unu el la komunumoj kiujn s\u0302i vizitas kutime, unu el la gvidantoj de la komunumo diras ke ili ne agnoskas s\u0302in kiel au\u0306toritaton."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Krome, ili nomas s\u0302in \u201cNRO-ista\u201d. Pejorativa formo por diri ke s\u0302i nur laboras kun fondumoj kaj organizoj sen lukro."}, {"text_idx": "#000035", "text": "\u201cKial virino devas iri ien ajn? Kiu elektis s\u0302in por tio?\u201d, plendas gvidanto."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kaj ne estis la c\u0302efoj kiuj elektis Germinda por partopreni en la jug\u0302ado de la Internacia Tribunalo pri Naturo (TIN) en C\u0302ilio en 2019 por denunci la bolivian s\u0302taton pro mortigo de la naturmedio. Tamen, s\u0302i estis elektita danke al la vasta subteno de siaj virinaj kolegoj."}, {"text_idx": "#000037", "text": "En 2018, s\u0302i kreis la Ligon de Komunumaj Defendantoj. Tiu c\u0302i organizaj\u0302o estas komunuma averta sistemo pri kazoj de perforto kontrau\u0306 la virinoj de la regiono."}, {"text_idx": "#000038", "text": "\u201cGerminda c\u0302iam estas atenta por helpi siajn kunulinojn. Se ni ekscias pri kazo de perforto, ni raportas g\u0302in\u201d, klarigas Elena Guasese, log\u0302anto de San\u0303onama."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La etendig\u0302o de la agrikultura frontlinio kaj la fajro revenis al Chiquitania en 2020 kaj ankau\u0306 en 2021. Tiuj c\u0302i novaj incendioj postulas de Germinda pli da laboro por estingig\u0302i la flamojn kaj savi sian popolon. Tio signifas protekti la vivon de la arbaroj kaj de g\u0302iaj log\u0302antoj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Nuntempe, Germinda vizitas la komunumojn por vidi kiuj agadoj estas farataj por malpliigi la efikojn de la fajroj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La monitorado kiun Germinda faras, inter aliaj aferoj, temas pri g\u0302isdatigo de la nombro de familioj ekzistantaj en c\u0302iu komunumo, kontrolado de ilia aliro al trinkakvo au\u0306 au\u0306toj kiuj havas sufic\u0302an fuelon por eblaj evakuoj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\u201cNi devas movig\u0302i de zorgo al agado\u201d, diras Germinda antau\u0306 eniri taksion pere de kiu s\u0302i vizitos tri komunumojn en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o de San Ignacio de Velasco: San\u0303onama, Santa Anita kaj Espi\u0301ritu."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La lukto kontrau\u0306 la fajro ne c\u0302esas"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Survoje al la komunumo de Espi\u0301ritu, Germinda parolas kun kelkaj fajrobrigadistoj kiuj laboras en la regiono. La incendioj reaktivig\u0302is en Candelaria, San Mati\u0301as kaj Robore\u0301."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La odoro de brulaj\u0302o denove kau\u0306zas teroron."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Aldone al la fajroj, Germinda havas plian zorgon kiu devigas s\u0302in akceli la vojag\u0302on: s\u0302ia plej malgranda infano malsanig\u0302is, vers\u0302ajne stomaka infektig\u0302o. S\u0302i havas tri filojn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Kvankam familiano helpos s\u0302in prizorgi lin, Germinda estas maltrankvila: la taskoj komencas kumulig\u0302i."}, {"text_idx": "#000050", "text": "\u201cKelkfoje mi pripensas retirig\u0302i de c\u0302io c\u0302i. C\u0302iujare ig\u0302as pli kaj pli malfacile batali kontrau\u0306 la fajro\u201d, plendas s\u0302i denove."}, {"text_idx": "#000051", "text": "En Espi\u0301ritu, Germinda arang\u0302is diversajn renkontig\u0302ojn kun la virinoj de la komunumo. S\u0302i planis paroli pri aliro al trinkakvo, edukado kaj sano."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Sed la fajro kaj g\u0302ia dang\u0302era etendig\u0302o okupas la diskutojn."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Tiun tagon, post sia lasta renkontig\u0302o, Germinda tus\u0302as sian frunton, arang\u0302as sian c\u0302apelon kaj finas sian vojag\u0302on."}, {"text_idx": "#000054", "text": "\u201cEstis tre bele esprimig\u0302i antau\u0306 la Internacia Tribunalo pri Naturo\u201d, \u2014 memoras Germinda rideteme \u2014 \u201csed c\u0302i tie en la arbaro ne ekzistas verdikto kiu estingu la fajron\u201d."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Per rezolucio de Unuig\u0302intaj Nacioj [eo] de 1994, la 9-an de au\u0306gusto, indig\u0302enaj popoloj estas memorfestitaj, difinitaj kiel apartaj kulturaj kaj etnaj grupoj, kies anoj devenas de la plej frue konataj log\u0302antoj de [geografia] loko kiu poste estis koloniigita de nun reganta grupo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "En la amerika kontinento, indig\u0302enaj popoloj suferis atakojn ekde kiam komencig\u0302is la eu\u0306ropa koloniigo en la 15-a jarcento. G\u0302ia log\u0302antaro estis amasmortigita pro fremdaj malsanoj, trudlaboro [eo], deviga migrado [eo] por eltiri rimedojn, same kiel pro aliaj formoj de perforto. Hodiau\u0306, ilia vivstilo, lingvoj, kulturo kaj vivoj estas ankorau\u0306 endang\u0302erigitaj pro log\u0302iga koloniismo, perforto, klimata s\u0302ang\u0302o [eo], ekonomia, rasa diskriminado kaj kultura asimilado [eo]. Krome, multaj indig\u0302enaj virinoj suferas seksan perforton. Kadre de nia tutmonda vivmedia krizo, indig\u0302enaj popoloj estas la c\u0302efaj gardistoj de flau\u0306ro kaj fau\u0306no. Ili konsistigas 5% de la monda log\u0302antaro, sed protektas 80% de la monda biologia diverseco, kerna ero por redukti la efikojn de la klimata s\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Muziko estas potenca veturilo por arta esprimo, identeco, emocioj kaj socia s\u0302ang\u0302o. C\u0302i tie ni prezentas kvin kantojn de indig\u0302enaj virinoj kaj neduumuloj [ndlt.: neduumaj homoj estas tiuj kiuj identigas sin nek kiel virojn nek kiel virinojn. Detalaj informoj en Esperanto sur tersiso.net] de la tero kiun ni hodiau\u0306 konas kiel Amerikon, nomo kiu devenas de la itala navigisto kaj komercisto Amerigo Vespucci [eo]. Por tiuj kiuj estis sur la kontinento dum dekoj da miloj da jaroj, c\u0302i tiu regiono estas konata kiel Abya Yala [Testudinsulo]."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mari\u0301a Reyna estas indig\u0302ena kantistino de mihea [eo] deveno el la regiono oah\u0302aka (Oaxaca), Meksiko. Kune kun Joaqui\u0301n Garzo\u0301n Rivera, direktoro de orkestro, komponisto kaj pianisto, s\u0302i lancis en 2019 Orgullosa soy Rai\u0301z [Mi estas fiera radiko]. S\u0302i kunfandas operajn voc\u0302ojn kun g\u0302enroj kiel j\u0302azo kaj bolero, kaj kantas hispane kaj en pluraj indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En kunteksto plena je diskriminacio kaj rasismo rilate al indig\u0302enaj popoloj en Meksiko, Reyna kantas pri sia fiereco pri esti indig\u0302ena virino en Orgullosa soy Rai\u0301z."}, {"text_idx": "#000063", "text": "kiuj superfluas c\u0302i tiun landon"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Lido Pimienta de Barankilo, Kolombio, nun log\u0302anta en Toronto, Kanado, sukcesis elstari en la Amerikoj. S\u0302i estas identigita kiel afrokolombianino kaj guah\u0302irino [wayu\u0301] [c\u0302iuj eo], kaj s\u0302iaj kantoj parolas pri feminismo, amo kaj g\u0302ojo. S\u0302ia albumo Miss Colombia estis nomumita por la latinamerika premio Grammy por la plej bona latina rokmuziko au\u0306 alternativa albumo en 2020. \u201cEn s\u0302ia muziko ni au\u0306das elementojn de kumbio [cumbia] kaj bullerengue, indig\u0302enajn ritmojn de Kolombio, kune kun elementoj de elektronika muziko, en kelkaj kazoj sinteza popmuziko [eo] kaj en aliaj kazoj hiperpopo au\u0306 avangarda popo\u201c, skribas la kultura revuo Doble Rodada [es]."}, {"text_idx": "#000066", "text": "En Nada [Nenio], kiun s\u0302i kantas kune kun Li Saumet, la kantistino de Bomba Este\u0301reo, Lido Pimienta kantas pri la sufero de virinoj. Pimienta skribis pri sia kanto: \u201c[Virinoj] portas nian doloron kiel memoron, kiel malsanon, kiel baton, kiel vundon (...) Doloras esti unu el ni. Doloras kiam vi estas de akvo, de suno kaj de monto, doloras se vi ne estas konsiderata kiel apartenanta al la g\u0302enerala socio au\u0306 c\u0302eftendenco [ofte referita kiel mainstream en la angla], vi devas pluvivi, ne vivi\u201d."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Todo lo que yo senti\u0301, todo lo que yo vivi\u0301\nPor todo lo que presenti\u0301, ya no me queda nada\nPor todo lo que yo mire\u0301 y todo lo que ya son\u0303e\u0301\nPor todo lo que te espere\u0301, ya no me queda nada"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Elisapie Isaac estas inuita [eo] kantau\u0306toro, dokumentfilma produktisto kaj aktivulo de Kebeko, Kanado. S\u0302i volas kanti pri la forto kaj la resilienco [eo] de la nordaj inuitaj komunumoj. S\u0302i diras:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "C\u2019est vrai qu\u2019on a ve\u0301cu des choses extre\u0302mement difficiles, mais les gens pensent toujours que les autochtones sont des victimes, mais allez les voir en 2018. Vous verrez la fierte\u0301 d\u2019un peuple qui travaille tellement fort. Le territoire, la langue, les enjeux sont encore bien la\u0300, mais les tambours reviennent. Les jeunes des premie\u0300res nations re\u0301apprennent a\u0300 les utiliser de fac\u0327on ce\u0301re\u0301moniale. C\u0327a va e\u0302tre fort comme gue\u0301rison. On a de plus en plus l\u2019impression qu\u2019on nous entend et je sentais qu\u2019il fallait que je parle aux gens de chez moi dans une langue qu\u2019ils connaissent. Il fallait que je fasse encore de la musique."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Estas vere, ke ni travivis ege malfacilajn aferojn, tamen homoj ankorau\u0306 opinias, ke la indig\u0302enaj popoloj estas viktimoj, sed iru vidi ilin en 2018. Vi vidas la fierecon de popolo, kiu tiom multe laboras. La tero, la lingvo, la problemoj ankorau\u0306 estas tie, sed la tamburoj revenis. Gejunuloj de la Unuaj Nacioj instruas uzi tiujn [tamburojn] ceremonie denove. Tio estos forta resanigo. Pli kaj pli ni havas la impreson, ke ni estas au\u0306dataj, kaj mi sentis, ke mi devis paroli kun homoj hejme en lingvo, kiun ili konas. Mi devis denove muziki."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Kae\u0302, indig\u0302eno de guajajara [eo] deveno kiu kreskis en la favela [eo] komplekso de Mare\u0301 en Rio-de-J\u0302anejro, ig\u0302is unu el la eksukcesantaj indig\u0302enaj kantistoj kaj aktivuloj de Brazilo. Ri identig\u0302as kiel neduuma [eo] kaj kantas pri la sperto de indig\u0302enoj, kiuj vivas en urbaj medioj, kaj miksas elementojn de repo, brazila funko (kiel en \u201cEssa Rua e\u0301 Minha\u201d), kaj tradiciajn instrumentojn kaj elementojn de sia denaska lingvo Ze'egete."}, {"text_idx": "#000076", "text": "En la kanto Minha Forc\u0327a (\u201cMia forto\u201d), ri kune kun Cana\u0301rio Negro parolas pri la interna forto fronte al diverseco. La filmeto montras la solidarecon inter nigraj kaj indig\u0302enaj virinoj."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Fawn Wood, de kria [eo] kaj salis\u0302a [eo] deveno, estas komencanta kantistino kaj kantverkistino, ankau\u0306 tre aktiva c\u0302e TikTok kaj partoprenanta en powwows [ndlr: moderna pou\u0306oo (powwow) estas specifa speco de evento kie homoj kunvenas por danci, kanti, societumi kaj honori indianan kulturon], kulturaj kaj sociaj kunvenoj de indig\u0302enaj popoloj de Nordameriko."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En majo 2022, s\u0302i gajnis la premion JUNO [eo] en la kategorio Indig\u0302ena Tradicia Artisto au\u0306 Grupo de la Jaro, danke al s\u0302ia albumo kakike, kaj s\u0302i planas publikigi novan albumon antau\u0306 la fino de la jaro. Pri la premio s\u0302i diris:"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Remember Me (\u201cMemoru min\u201d) estas unu el s\u0302iaj plej popularaj kantoj kiuj trairis la indig\u0302enajn kontojn de TikTok por memori la virinojn kiuj suferis seksan perforton. La kanto estas amletero al tiuj kiuj mortis."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Estas multaj pliaj kantoj de indig\u0302enaj virinoj por malkrovi: la gvatemala [eo] kantistino de majaa [eo] deveno Sara Curruchich g\u0302isdatigadas ludliston en Spotify kun indig\u0302enaj kantistoj el la tuta mondo."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Redaktora rimarko: De la 26-a de aprilo g\u0302is la 2-a de majo 2022 Satdeep Gill estos gvidanta la alternan Tviter-konton @AsiaLangsOnline, kiu esploras kiel teknologio povas esti uzata por revivigi aziajn lingvojn. Legu pli pri la kampanjo c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Satdeep Gill estas entuziasmulo pri liberaj scioj log\u0302anta en Patiala, en la nordokcidenta s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato. Ekde 2011 li helpas al la evoluigo kaj la kresko de la pang\u0302aba Vikipedio; li ankau\u0306 gvidis la lanc\u0302on de Global Voices en la pang\u0302aba en 2017."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Gill alig\u0302is al la Vikimedia Fondaj\u0302o en 2017 por subteni komunumajn konversaciojn pri la Strategio de Vikimedia Movado 2030. Ekde novembro 2018 li estas programa oficisto en la teamo GLAM & Culture (GLAM = Galleries, Libraries, Archives, Museums) c\u0302e la Vikimedia Fondaj\u0302o kaj subtenas projektojn rilatajn al ciferecigo, dokumentado de lingvoj kaj lingva revivigo."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Unu el la lastaj projektoj subtenitaj de Gill estis metiejo pri kapablokonstruado, arang\u0302ita kunlabore kun Unesko kaj Bophana Centro en Kambog\u0302o. G\u0302i koncentrig\u0302is je trejnado de indig\u0302enaj gejunuloj celanta helpi al ili dokumenti siajn lingvojn kaj kulturojn. Li ankau\u0306 subtenis la kreadon de la balia Vikifontaro, kiu ebligas al la balia komunumo transskribi sian literaturan heredaj\u0302on, verkitan sur palmfoliaj manskribaj\u0302oj, en Interreto."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Gill ankau\u0306 kontribuas al Wikimedia Commons fotante la birdojn de Pang\u0302abo kaj najbaraj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Mi c\u0302iam log\u0302is en la urbo Patiala. Mi studis matematikon kaj sciencon en altlernejo, sed post bakalau\u0306rig\u0302i mi s\u0302ang\u0302is mian fokuson al la pang\u0302abaj lingvo kaj literaturo."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Mi s\u0302atas lerni lingvojn. Krom mia denaska pang\u0302aba (ambau\u0306 skriboj Gurmuh\u0302i kaj S\u0302ahmuh\u0302i), mi flue parolas la anglan, la hinduan kaj la urduan. Mi dum multaj jaroj lernis la hispanan kaj la francan kaj mi scias ke mi povus komforte vivi en la hispanlingvaj au\u0306 franclingvaj landoj. Nuntempe mi g\u0302uas lernadon per Interreto de la farsia c\u0302e la universitato S\u0302ahid C\u0302amran de Avhaz, Irano."}, {"text_idx": "#000102", "text": "RV: Rakontu pri via engag\u0302ig\u0302o je la pang\u0302aba Vikipedio kaj viaj sukcesoj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "SG: It is important to note that the Punjabi language is written in two scripts, Gurmukhi, written left to right and mainly used in India, and Shahmukhi, written right to left and used in Pakistan. While the spoken language is quite similar, there are vast differences in writing, which led to the creation of two different Wikipedias for the language. Punjabi Wikipedia (for Gurmukhi script) and Western Punjabi Wikipedia (for Shahmukhi script)."}, {"text_idx": "#000104", "text": "When I discovered Punjabi Wikipedia in in the early 2010s, it had a really small number of articles, most of them one-liners. My father joined me and we started building Punjabi Wikipedia together."}, {"text_idx": "#000105", "text": "In 2011, I started my undergraduate degree at Punjabi University, Patiala, and started involving my peers in contributing to the Punjabi version of Wikipedia. Our efforts helped create a vibrant community of Punjabi Wikipedians meeting regularly and engaging in various national and international activities."}, {"text_idx": "#000106", "text": "In 2015, I was the first Punjabi Wikipedian to be invited to Wikimania (the largest event dedicated to Wikipedia and its sister projects) in Mexico. There I received an honourable mention from Jimmy Wales for our efforts to make Punjabi Wikipedia one of the fastest-growing Indic Wikipedias."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Estas grave rimarkigi ke la pang\u0302aba lingvo havas du skribojn, Grurmuh\u0302i, skribatan de dekstre maldekstren kaj uzatan c\u0302efe en Barato, kaj S\u0302akmuh\u0302i, skribatan dekstren de maldekstre kaj uzatan en Pakistano. Dum la parola lingvo estas sufic\u0302e simila, estas grandaj diferencoj en skribo, kio kondukis al la kreado de du malsamaj Vikipedioj por la lingvo: Pang\u0302aba Vikipedio (en Gurmuh\u0302i-skribo) kaj Okcidentpang\u0302aba Vikipedio (por S\u0302ahmuh\u0302i-skribo)."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Kiam mi malkovris la pang\u0302aban Vikipedion komence de la 2010-aj jaroj, g\u0302i enhavis vere malmultajn artikolojn, plejparte unuliniajn. Mia patro alig\u0302is al mi kaj ni komencis la konstruadon de la pang\u0302aba Vikipedio kune."}, {"text_idx": "#000109", "text": "En 2011 mi bakalau\u0306rig\u0302is en la Pang\u0302aba Universitato (Patiala) kaj komencis engag\u0302i miajn kolegojn en kontribuado al la pang\u0302aba versio de Vikipedio. Niaj klopodoj kreis viglan komunumon de pang\u0302abaj vikipedianoj, kiuj regule renkontig\u0302as kaj partoprenas diversajn naciajn kaj internaciajn aktivadojn."}, {"text_idx": "#000110", "text": "En 2015 mi estis la unua pang\u0302aba vikipediano invitita al Vikimanio (la plej granda evento dedic\u0302ita al Vikipedio kaj g\u0302iaj frataj projektoj) en Meksiko. Tie mi ricevis honoran mencion de Jimmy Wales pro niaj klopodoj fari la pang\u0302aban Vikipedion unu el la plej rapide kreskantaj barataj vikipedioj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "RV: Kia estas la aktuala stato de la pang\u0302aba lingvo en Interreto kaj ekster g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000112", "text": "SG: Punjabi is the official language of the Punjab state in India and Punjabi music is pretty famous around the globe. Despite its official status and status in popular culture, most of the private schools in the state don\u2019t encourage speaking in Punjabi \u2014 in fact, students are punished for speaking in their mother tongue. I was also educated in a school where speaking in English was enforced and, if we wanted to switch to another language, we were advised to use Hindi instead of Punjabi."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Punjabi doesn\u2019t enjoy any patronage at all in Pakistan, where Punjabis form the largest ethnic group with around 40 percent of the population. The national language of Pakistan is Urdu, and Punjabi is not even taught at the school level."}, {"text_idx": "#000114", "text": "On the other hand, increased migration from the region in the last century, especially in the last few decades, means Punjabis form sizeable communities in the UK, Canada, USA, and Australia, among others. Data from the 2011 census released by the Office of National Statistics in the UK reported Punjabi as the third most spoken language in the UK, and it is taught at the GCSE and A levels in the country."}, {"text_idx": "#000115", "text": "On online platforms, Punjabi seems to have grown a lot in the last decade \u2014 Punjabi Wikipedia more than tenfold. Since December 2013, the Punjabi language in the Gurmukhi script is supported by Google translate, and its quality has been improving ever since. High-quality optical character recognition tools are also available in the language. In 2017, the BBC also started its service in Punjabi."}, {"text_idx": "#000116", "text": "All this goes to say that, despite its own challenges and hurdles, Punjabi still enjoys a lot of privilege and access to many mainstream sources."}, {"text_idx": "#000117", "text": "La pang\u0302aba estas la oficiala lingvo en la s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato kaj la pang\u0302aba muziko estas sufic\u0302e fama tra la mondo. Malgrau\u0306 g\u0302ia oficiala statuso kaj statuso en populara kulturo, la plejparto de la privataj lernejoj en la s\u0302tato ne kurag\u0302igas onin paroli en la pang\u0302aba \u2014 fakte studentoj estas punataj pro parolado en sia gepatra lingvo. Mi ankau\u0306 estis edukita en lernejo en kiu paroli en la angla estis deviga afero kaj se ni deziris transiri al alia lingvo, oni sugestis al ni uzi la hinduan anstatau\u0306 la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000118", "text": "La pang\u0302aba ne g\u0302uas iun ajn au\u0306spicion en Pakistano, kie la pang\u0302aboj formas la plej grandan etnan grupon, kun proksimume 40% de la log\u0302antaro. La nacia lingvo de Pakistano estas la urdua kaj la pang\u0302aba ne estas instruata ec\u0302 je lerneja nivelo."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Aliflanke, kreskinta elmigrado el la regiono en la lasta jarcento, speciale en la lastaj kelkaj jardekoj, signifas ke pang\u0302aboj formis grandajn komunumojn interalie en Britio, Kanado, Usono kaj Au\u0306stralio. Datumoj de la censo en 2011 eldonitaj de la Oficejo de Nacia Statistiko en Britio raportis ke la pang\u0302aba estas la tria plej parolata lingvo en Britio kaj g\u0302i estas instruata je niveloj GCSE kaj A en la lando."}, {"text_idx": "#000120", "text": "C\u0302e interretaj platformoj la pang\u0302aba montras grandan kreskon dum la lasta jardeko \u2014 la pang\u0302aba Vikipedio kreskis pli ol dekoble. Ekde decembro 2013, la pang\u0302aba lingvo en la Gurmuh\u0302i-skribo estas subtenata de Guglo-tradukilo kaj g\u0302ia kvalito ekde tiam plibonig\u0302is. Instrumento pri altkvalita optika rekono de literoj ankau\u0306 estas alirebla en la lingvo. En 2017, BBC ankau\u0306 lanc\u0302is sian servon en la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000121", "text": "C\u0302io c\u0302i diras ke malgrau\u0306 propraj defioj kaj obstakloj la pang\u0302aba plu g\u0302uas grandajn privilegiojn kaj aliron al multaj popularaj resursoj."}, {"text_idx": "#000122", "text": "RV: Priskribu iujn el la defioj kiujn via lingvo alfrontas nun."}, {"text_idx": "#000123", "text": "SG: One of the major challenges for the Punjabi community is neither having a single script nor a policy to enable them to learn both the scripts."}, {"text_idx": "#000124", "text": "I firmly believe that both the scripts of Punjabi should be mandatory, at least for students of Punjabi at the university level. With the advent of the internet, online communities of Punjabis from across the globe have been formed in the past decades where the Latin script has become the easiest writing system for many Punjabis, especially when having conversations across the borders. Punjabi University, Patiala developed a script conversion tool named Sangam (meaning \u201cunion\u201d) some years ago, which helps to bridge some of these gaps."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Another major challenge is that spelling is not standard for the vast majority of Punjabi words."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Unu el la c\u0302efaj defioj por la pang\u0302aba komunumo estas la manko de unueca skribo kaj politiko ebliganta lerni ambau\u0306 skribojn."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Mi firme kredas ke ambau\u0306 skriboj de la pang\u0302aba devas esti instruataj devige, almenau\u0306 por studentoj de la pang\u0302aba je universitata nivelo. Kun la apero de Interreto en la lastaj jardekoj tra la mondo formig\u0302is retaj komunumoj de pang\u0302aboj, kie la latina skribo ig\u0302is la plej simpla skribsistemo por multaj pang\u0302aboj, speciale se temas pri konversacioj okazantaj trans la limoj. La Pang\u0302aba Universitato (Patiala) evoluigis ilon de skriba interproksimig\u0302o nomitan Sangam (do \u201cunio\u201d) antau\u0306 kelkaj jaroj, kio helpas krei almenau\u0306 iujn pontojn."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Alia granda defio estas ke la ortografio ne estas normigita por la plejparto de la pang\u0302abaj vortoj."}, {"text_idx": "#000130", "text": "SG: I love the citizen media model of Global Voices and in 2017 I was motivated to help start GV in Punjabi. I was able to rally some of my friends and fellow Wikimedians to join the GV Punjabi team. We have mainly focused on translating stories from different parts of the world which are rarely heard of or talked about in the national media."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Mi s\u0302atas la modelon de civitana amaskomunikilo uzatan de Global Voices, kaj en 2017 mi estis motivita helpi la lanc\u0302on de GV en la pang\u0302aba. Mi sukcesis konvinki kelkajn miajn amikojn kaj kolegojn-vikipedianojn alig\u0302i al la pang\u0302aba teamo de GV. Ni precipe fokusig\u0302is je tradukado de historioj el diversaj partoj de la mondo, kiuj estas malofte au\u0306dataj au\u0306 priparolataj en la naciaj amaskomunikiloj."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Ni ne estis tre konstantaj ekde kiam la pandemio komencig\u0302is, c\u0302ar g\u0302i elc\u0302erpis nian energion, sed mi esperas revivigi la teamon kaj komenci denove labori regule pri GV."}, {"text_idx": "#000134", "text": "RV: Kiujn motivigajn vortojn vi havas por junaj kaj ag\u0302aj pang\u0302aboparolantoj por ke ili engag\u0302ig\u0302u en projektoj kiel la pang\u0302aba Vikipedio au\u0306 Punjabi Lingua? Kiel volontula partopreno ric\u0302igas vian lingvon?"}, {"text_idx": "#000135", "text": "SG: I would like to remind everyone that the internet is what we make of it. Projects like Wikipedia or Global Voices are some of the participatory and citizen-driven projects which show us how powerful it can be for people passionate about knowledge to get together and build the digital society of our dreams."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Punjabi Wikipedia received an average of 750,000 page views per month in the last year. This goes on to tell us how important this platform is for Punjabi internet users. Currently, there are only about 20-25 editors on Punjabi Wikipedia and, the more this number increases, the better the quality and the quantity of the content it hosts will become."}, {"text_idx": "#000137", "text": "There are also other sister projects of Wikipedia such as Wikisource, which plays a very crucial role, especially for some of the underrepresented languages in the world. Punjabi Wikisource is the only transcription platform (which helps to make digital, copiable formats from scanned books) for the Punjabi language. It is one of the rare places on the internet where I can download Punjabi books for my Kindle."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Mi dezirus memorigi al c\u0302iuj ke Interreto estas tio kion ni mem faras el g\u0302i. Projektoj kiel Vikipedio au\u0306 Global Voices estas iuj el la projektoj partoprenataj kaj gvidataj de civitanoj, kiuj montras al ni kiom pova povas esti la pasio de homoj pri scioj je unuigo kaj konstruado de la cifereca socio de niaj revoj."}, {"text_idx": "#000139", "text": "La Pang\u0302aba Vikipedio ricevas averag\u0302e po 750 000 pag\u0302origardojn monate en la lasta jaro. Tio diras al ni kiom grava estas tiu c\u0302i platformo por pang\u0302abaj retumantoj. Aktuale estas nur c\u0302irkau\u0306 20-25 redaktoroj de la pang\u0302aba Vikipedio kaj ju pli tiu c\u0302i nombro kreskas, des pli bona ig\u0302as la kvalito kaj la kvanto de la enhavo."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj frataj projektoj de Vikipedio kiel Vikifontaro, kiu ludas vere gravegan rolon, speciale por iuj el la malsufic\u0302e reprezentitaj lingvoj en la mondo. La Pang\u0302aba Vikifontaro estas la sola transskriba platformo (kiu helpas fari ciferecajn, kopieblajn formatojn el skanitaj libroj) por la pang\u0302aba lingvo.Tio estas unu el la maloftaj lokoj en Interreto, kie mi povas els\u0302uti pang\u0302abajn librojn por mia Kindle."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Ekrankopio el Jutuba filmeto montranta unuan kapkovritan alg\u0302erian prezentistinon de televidaj novaj\u0302oj ekde sendependig\u0302o de la franca okupado."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Tiu c\u0302i artikolo estis unue publikigita de Raoseef22 la 25-an de februaro 2022. Redaktita versio estas republikigata kadre de partnereco kun Global Voices."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Unuafoje dum duonjarcento alg\u0302erianoj vidis prezentistinon de novaj\u0302oj kun hig\u0302abo en s\u0302tata televido matene la 15-an de februaro 2022. Tio estis vaste rigardata de alg\u0302erianoj kiel historia evento, post kiam la televidstacio rompis la malpermeson pri surhavo de hig\u0302abo en publika televido."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Ekde la tago kiam Alg\u0302erio gajnis sendependecon de la franca okupado la 5-an de julio 1962 kaj regajnis suverenecon super siaj radiaj kaj televidaj sidejoj la 28-an de oktobro 1962, Najwa Gedi estas konsiderata la unua virino en hig\u0302abo, kiu prezentis novaj\u0302bultenon."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Alg\u0302eria prezentistino de la c\u0302efa novaj\u0302bulteno Said Toubal afis\u0302is en sia oficiala Fejsbuk-pag\u0302o:"}, {"text_idx": "#000147", "text": "For the first time after the independence, Algerian state television gives space for hijabi women in news bulletins, and colleague Najwa Jedi shines bright in her presentation."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Por la unua fojo post la sendependig\u0302o, alg\u0302eria televidstacio donis lokon al virinoj en hig\u0302abo por [prezenti] novaj\u0302bultenojn kaj kolegino Najwa Jedi brilis dum sia prezentado."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Membro de la Alg\u0302eria Nacia Unio de J\u0302urnalistoj (ANUJ\u0302) Reda Jawadi asertas ke alg\u0302eria televido \u201cestis malebliganta al kapkovritaj virinoj aperi sur la ekrano dum pli ol duonjarcento ekde la restarigo de kompleta suvereneco super s\u0302tataj radio kaj televido, malgrau\u0306 la fakto ke islamo estas la s\u0302tata religio\u201d."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Parolante pri Raseef22, Jawadi diris: \u201cLa mentaleco estiginta malpermeson de la apero de la virino en kaptuko sur la ekrano estas mense heredita de la organizintoj de tiu c\u0302i publika institucio kaj mankas leg\u0302o ene de la televidstacia sidejo, kiu malpermesus la aperon de kapkovritaj virinoj sur la ekrano, tio estas c\u0302efe hereditaj instrukcioj\u201d."}, {"text_idx": "#000151", "text": "The headscarf was forbidden on television due to personal convictions and improvised decisions issued by successive officials in managing and running Algerian state television since the independence, and this of course, is prompted by successive governments that were greatly satisfied with this policy."}, {"text_idx": "#000152", "text": "La kaptuko estas malpermesata en televido pro personaj konvinkoj kaj improvizitaj decidoj, faritaj de sinsekvaj oficialuloj dum administrado kaj regado de la alg\u0302eria s\u0302tata televido ekde la sendependig\u0302o kaj tiu c\u0302i kurso estas kau\u0306zita de sinsekvaj registaroj, kiuj estis tre kontentaj pri tiu c\u0302i politiko\u201d."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Reda Jawadi diris: \u201cLa plej nova movo de la televido markas la komencon donante al miloj da inaj diplomig\u0302intoj de amaskomunikiloj kaj altlernejoj pri komunikado en la lando kaj kaptukoportantajn virinojn kiuj aspiras aperi en la amaskomunikilaro, la s\u0302ancon labori en la s\u0302tata televida konstruaj\u0302o en la strato Al- Shuhada, au\u0306 en iuj de g\u0302iaj regionaj institucioj trans la s\u0302tato\u201d."}, {"text_idx": "#000154", "text": "La virina korpo sur la ekrano"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Malgrau\u0306 restarigo de suvereneco super televido kaj radio, forprenitaj de la francoj la 28-an de oktobro 1962, Yamin Boudhan, profesoro pri amaskomunikiloj en la Universitato de Kataro, argumentas en siaj komentoj al Raseef22, ke c\u0302iuj sinsekvaj decidofarantoj en amaskomunikiloj kaj televido\u201d heredis eu\u0306ropan pensmanieron lau\u0306 aspekto kaj prezentado\u201d."}, {"text_idx": "#000156", "text": "En iliaj okuloj la kaptuko estas \u201cmalprogresema kaj necivilizita bildo, ideo heredita de la franca pensado\u201d diris li, citante francan politikon kiu estas vaste rigardata kiel maltolerema rilate islamajn tradiciojn kaj praktikojn. Li aldonis ke estas malfelic\u0302e ke tiu pensmaniero, kiun li priskribis kiel \u201cserc\u0302ado de ebleco detrui la alg\u0302erian identecon ene de la plej profundaj partoj de alg\u0302eria socio\u201d dau\u0306ris dum pli ol duonjarcento, ec\u0302 post la sendependig\u0302o."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Dum interparolo kun Raseef22, li aldonis ke la promociita bildo de la virina korpo \u201cestis tre grava ke tiu aperis en televido, kaj ke gravis montri elstarajn aspektojn de virinoj kiel bildon au\u0306 respegulon de civilizon ankau\u0306 por altiri spektantojn, kaj tio estis kio la alg\u0302eria televido celis dum tiu periodo\u201d."}, {"text_idx": "#000158", "text": "C\u0302u kapkovrita? Ec\u0302 ne revu pri laboro"}, {"text_idx": "#000159", "text": "Lau\u0306 Boudhan, la revo de hig\u0302abportantaj virinoj labori en la alg\u0302eria publika televido farig\u0302is \u201cmalproksima fantazio kaj preskau\u0306 neebla tasko, c\u0302ar preskau\u0306 c\u0302iuj inaj diplomig\u0302intoj de la amaskomunikilaro kaj komunikadsekcioj en Alg\u0302erio finfine eklaboras en administrado au\u0306 edukado, kaj tiuj, kiuj deziras specialig\u0302i en tiu c\u0302i kampo, finfine finig\u0302as labori en radio, novaj\u0302agentejoj kaj diversaj gazetoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000160", "text": "Alg\u0302eria j\u0302urnalistino Sabah Boudras, kiu studis en Svedio dum pli ol kvar jaroj, konfirmas ke s\u0302i \u201cserc\u0302is laboron en alg\u0302eria publika televido, sed s\u0302ia laborpeto estis rifuzita dum s\u0302ia unua intervjuo pro la hig\u0302abo\u201d."}, {"text_idx": "#000162", "text": "The response was harsh and direct, and was openly tied to the hijab with the words: \u2018You want to work in the news department and present news bulletins... Do not even dream of it because this will not come true. If you want to work, you should work in the Al-Qur\u2019an Al-Kareem channel (Quran TV)\u2019."}, {"text_idx": "#000163", "text": "La respondo estis kruda kaj rekta, kaj estis malkas\u0302e ligita al hig\u0302abo kun la vortoj: \u201cVi deziras labori en la novaj\u0302departemento kaj prezenti novaj\u0302bultenojn... Ec\u0302 ne revu pri tio, c\u0302ar tio ne okazos. Se vi deziras labori, vi devas labori en la kanalo Al-Qur\u2019an Al-Kareem (Quran TV)\u201d."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Sabah aldonis poste: \u201cMi s\u0302atas novaj\u0302bultenojn, do kiel mi povas eklabori en alia sektoro kaj kial tio estis malpermesite? Kial c\u0302iuj esperoj kaj revoj de kapkovritaj virinoj esti kreivaj kaj aperi en amaskomunikiloj estas blokitaj kaj ruinigitaj fare de la oficiala alg\u0302eria kanalo?\u201d"}, {"text_idx": "#000165", "text": "Pro tiu c\u0302i kaj aliaj kialoj en la edukado kie s\u0302i laboris, Sabah Boudras decidis forlasi sian patrujon kaj setlig\u0302i en Svedio, kie s\u0302i nun laboras en la eduka sektoro kaj kreas novaj\u0302raportojn de c\u0302i tie por arabaj kanaloj, kaj kie kontraste [al Alg\u0302erio] la kaptuko ne estas perceptata tiel."}, {"text_idx": "#000166", "text": "En Alg\u0302erio multe da j\u0302urnalistinoj decidis porti la hig\u0302abon en la alg\u0302eria s\u0302tata televido, sed oni malpermesis al ili prezenti novaj\u0302ojn au\u0306 ec\u0302 nenovaj\u0302ajn programojn."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Naima Majer, alg\u0302eria amaskomunikila persono, estas la unua prezentistino c\u0302e la alg\u0302eria televido, kiu surportis hig\u0302abon, speciale dum la monato Ramadano, en 1994. Sed al s\u0302i estis malpermesite aperi sur la ekrano simple c\u0302ar s\u0302i surhavis hig\u0302abon."}, {"text_idx": "#000169", "text": "I was very pleased with the appearance of Najwa Jedi wearing the hijab on state TV, a decision that we have been waiting for for many years, as the ban was the dominant position within the corridors of the television station."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Mi estis tre kontenta pro la apero de Najwa Jedi surhavinta hig\u0302abon en s\u0302tata televido, decido kiun mi atendis dum multaj jaroj, c\u0302ar la malpermeso estis la dominanta pozicio en la koridoroj de la televidstacio."}, {"text_idx": "#000171", "text": "S\u0302i aldonis ke tiu c\u0302i apero \u201crevenigas nin al 1994 kiam mi decidis surporti hig\u0302abon. Dum la tuta tempo al mi estis malpermesite dau\u0306rigi miajn televidprogramojn kaj intervjuojn kiuj havis spektantaron, kaj mi kontentigis min per administra laboro ene de la televida sidejo. [Malgrau\u0306 esti forigita el elsendoj] g\u0302is tiu c\u0302i tago, mi ne bedau\u0306ras mian decidon surmeti la kaptukon\u201d."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Sed s\u0302i diris: \u201cMi denove travivis la doloron kiun kapkovritaj virinoj spertas en Alg\u0302erio c\u0302iufoje kiam mi provis plenumi iliajn dezirojn prezenti en publika televido. Mi pretas reveni al prezentado kaj elsendado de novaj\u0302oj sekvante la televidan decidon forigi la malpermeson de la apero en televido de Najwa Jedi, la prezentistino en hig\u0302abo\u201d."}, {"text_idx": "#000174", "text": "La apero de la kaptuko en la novaj\u0302bultenoj de la alg\u0302eria publika televido restarigos esperojn de amaskomunikilaj studentoj kaj tiuj kiuj amas j\u0302urnalismon, ke ili povos aliri tiun c\u0302i publikan amaskomunikilan institucion."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Tamen estas ankau\u0306 timoj rilate aliajn improvizitajn decidojn, kiuj povus aperi iam ajn por denove malpermesi la hig\u0302abon, c\u0302ar reguloj estas improvizitaj kaj decidoj arbitraj, sen iu ajn aktuala leg\u0302a bazo ene de la institucio."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Avinjo Cristina Caldero\u0301n, forpasinta la 16-an de februaro 2022 je la ag\u0302o de 93 jaroj, estis amata de la indig\u0302ena jamana komunumo [es: Ya\u0300mana] de Bahi\u0301a Mejillones, situanta en Puerto Williams c\u0302e insulo Navarino, c\u0302e la plej suda finaj\u0302o de C\u0302ilio. Kiel lasta konata parolanto de la jagana lingvo (konata kiel ya\u0301gankuta en la jagana komunumo kaj ankau\u0306 kiel jamana lingvo [es: Yamana] en scienca literaturo), s\u0302i reprezentis unu el la lastaj vivaj ligiloj al la mondo de la jamanaj prauloj. S\u0302i estis tenere nomata Abuela Cristina (Avinjo Cristina)."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Lingvo reprezentas pordon al kompreno de la profundeco de la homa sperto per la okuloj de posedantoj de tiu c\u0302i kulturo. G\u0302ia perdo signifas ke la ligo per kiu okazas la transdonado de lingvo de unu generacio al alia estas rompita. Se la scioj de tiu c\u0302i lingvo ne estas dokumentitaj, ili ne estos alireblaj por la komunumo por estonta uzado. Antau\u0306 ol forpasi, Caldero\u0301n faris c\u0302ion por esti certa ke sia lingvo estos savita per libroj kaj aliaj fontoj."}, {"text_idx": "#000180", "text": "La parencoj de Caldero\u0301n estis parto de la lasta generacio kiu partoprenis en tradicia jamana rito markanta plenkreskig\u0302on, konata kiel C\u030ciaxaus, antikva spirita praktiko en kiu knaboj kaj knabinoj estas preparataj por la vivo kiel plenkreskaj membroj de sia komunumo per trapaso de fizikaj elprovoj kaj lernado de postvivaj taktikoj. Dum sia vivo Caldero\u0301n atestis per propraj okuloj la terurajn s\u0302okojn kau\u0306zitajn de dau\u0306ra koloniado de jamanaj teritorioj fare de eu\u0306ropaj setlintoj, same kiel la kulturan asimiladon de sia popolo per misiista agado, transloko de tradiciaj teroj kaj diskriminacio kontrau\u0306 la nomada vivmaniero."}, {"text_idx": "#000181", "text": "La jamanoj [eo] estas indig\u0302enoj de Fajrolando, konata kiel Onaas\u030ca\u0301ka en ilia lingvo, en la suda regiono de Sudameriko. La jamana popolo okupis tiun c\u0302i regionon dum pli ol 10 000 jaroj. Ilia lingvo spegulas proksimajn rilatojn kun la tero kaj la maro kaj kun c\u0302iuj specioj en ili."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Cristina Caldero\u0301n. Foto en publika havaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Lau\u0306 eseo de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga, publikigita en Langskape Magazin [en], Caldero\u0301n kreskis parolante sole la jaganan g\u0302is la ag\u0302o de 9 jaroj, kiam s\u0302i komencis iom lerni la hispanan, anglan kaj aliajn indig\u0302enajn lingvojn parolitajn apude. S\u0302i vivis duonnomade, kreskinte proksime al la naturo, vojag\u0302ante per boato al multaj lokoj en Fajrolando antau\u0306 ol la landlimo kun C\u0302ilio kaj Argentino dividis la regionon je du malsamaj naciaj s\u0302tatoj. Caldero\u0301n orfig\u0302is junag\u0302e kaj estis prizorgata de siaj parencoj kaj baptopatrino. Tiutempe multaj jamanoj bedau\u0306rinde mortis pro pulmaj malsanoj kaj parencoj de la avino ne estis escepto."}, {"text_idx": "#000184", "text": "La postvivaj strategioj de s\u0302ia familio inkluzivis la strigladon de s\u0302afoj en somera tempo kaj la c\u0302asadon de lokaj animaloj kiel la guanako kaj la lutro, en aliaj sezonoj. Caldero\u0301n g\u0302uis multe da libereco dum c\u0302asado kaj libera boatado en la tradicia jamana teritorio, sed ankau\u0306 alfrontis diversajn malfacilaj\u0302ojn. Por garantii s\u0302ian sekurecon, s\u0302ia familio admonis s\u0302in edzinig\u0302i al viro 15 jarojn pli ag\u0302a. S\u0302i travivis malric\u0302econ, translokadon kaj multajn sociajn s\u0302ang\u0302ojn dum sia longa vivo. S\u0302i ig\u0302is lerta plektantino de korboj kaj estis aprezata pro sia majstreco. Fine de sia vivo, speciale post la forpaso de sia amata fratino Ursula Caldero\u0301n, kun kiu s\u0302i multe babiladis en la jagana, s\u0302i estis vaste honorata kiel la lasta flua parolanto de la lingvo."}, {"text_idx": "#000185", "text": "La influo de Caldero\u0301n kiel la lasta parolanto estis sentata surloke en Fajrolando kaj mondskale. S\u0302i estis rekonita kiel Viva Homa Trezoro [es] de la c\u0302ilia registaro en 2009. S\u0302i ofte aperis en amaskomunikiloj kaj koncentrig\u0302is je kundividado de sia lingvo kun homoj c\u0302irkau\u0306 s\u0302i. S\u0302i parolis pri la grave endang\u0302erigita statuso de la jamanoj kaj ludis aktivan rolon en produktado de multnombraj materialoj en la jagana lingvo. La multaj verkoj de literaturo kaj arto kiujn s\u0302i postlasis ig\u0302is la c\u0302efa fonto de materialoj por klopodoj revivigi la jaganan lingvon nun kaj estonte."}, {"text_idx": "#000186", "text": "La profundeco kaj beleco de la jagana lingvo povas esti aprezataj kaj komprenataj per legado de \u201cYa\u0301gankuta: Malgranda vortaro de la jagana\u201d \u2014 ilustrita libro produktita de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga kunlabore kun esploristoj kaj artistoj kiel Oliver Vogel, Yoram Meroz, Anna Kolle kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Kovrilo de la libro \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (Mi deziras rakonti al vi historion) de Cristina Za\u0301rraga kaj Ursula Caldero\u0301n."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Estas ankau\u0306 jagana vortolisto el 715 vortoj [en], kompilita de lingvisto Ana Mari\u0301a Guerra Eissmann kaj alirebla rete per la Interkontinenta Vortara Serio. La libro de jamanaj fabeloj, rakontitaj al Za\u0301rraga de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia fratino Ursula Caldero\u0301n, havas la titolon \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (\u201cMi deziras rakonti al vi historion\u201d) kaj estas ac\u0302etebla en Amazon, origine eldonita de Ediciones Pix [es], eldonejo bazita en C\u0302ilio kaj Germanio. Cristina Za\u0301rraga ankau\u0306 verkis biografion de sia avino en la hispana en libro titolita \u201cMemorias de mi abuela yagan\u201d (Rememoroj pri mia jamana avino)."}, {"text_idx": "#000189", "text": "La forpaso de Caldero\u0301n reprezentas grandegan perdon. Kiel la lasta parolanto de Ya\u0301gankuta kaj unu el la lastaj atestintoj de la tradicia jamana vivo, s\u0302i havis fluecon kaj sciojn kiuj ebligis esprimi s\u0302ian kulturon en unika maniero, kion hodiau\u0306 povas fari neniu."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Tamen, s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga antau\u0306nelonge diris en intervjuo al la c\u0302ilia magazino Pousta [es] ke Caldero\u0301n ne deziris esti rigardata kiel la lasta jamano. \u201cMi ne estas la sola, nek la lasta. Rigardu c\u0302irkau\u0306 mi, estas multe da jamanoj\u201d diris s\u0302i reference al la c\u0302eesto de jamandevenuloj en sia komunumo. S\u0302i estis la lasta parolanto, sed ne la lasta jamano."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Za\u0301rraga nun klopodas surloke protekti la medion kaj kundividi la jaganan lingvon, arang\u0302ante Zoom-renkontig\u0302ojn por lingvolernantoj. S\u0302iaj aliaj parencoj log\u0302as en Bahi\u0301a Mejillones en insulo Navarino en C\u0302ilio, kie ili vivtenas sian kulturon [es] en multaj formoj kaj aktivas pri la protektado de la rajtoj de indig\u0302enaj popoloj en C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Prezentado de libro \u201cCristina Caldero\u0301n. Rememoroj pri mia jamana avinjo\u201d (CC BY-NC-SA 2.0)"}, {"text_idx": "#000193", "text": "Danke al la heredaj\u0302o de Caldero\u0301n, estas multe da materialaj por novaj parolantoj kaj granda bazo por lernado. Haveblas c\u0302iuj vojoj por ke la heredaj\u0302o de la avino restu viva."}, {"text_idx": "#000196", "text": "Tiu artikolo estis unue publikigita en la bolivia reta revuo Muy Waso kaj estas republikigata en Global Voices kadre de partnerig\u0302o."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Serio de novigaj ciferecaj projektoj uzas teknologion por helpi lokajn komunumojn esti pli rezistaj fronte al la efikoj de la klimata krizo en unu el la plej biodiversaj lokoj de Latinameriko. La regiono Gran Chaco [eo: Granc\u0302ako, estas stepa regiono en Suda Ameriko, kies partojn posedas Argentino, Bolivio kaj Paragvajo] estas la dua plej granda kaj grava arbaro de Sudameriko. G\u0302ia areo dividig\u0302as ene de kvar landoj kaj havas pli ol 100 milionojn da hektaroj. Pli ol ok milionoj da personoj vivas en tiu teritorio."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Pro la kondic\u0302oj de sia teritorio kaj la homa interveno, Gran Chaco estas unu el la plej vundeblaj regionoj fronte al la efikoj de la klimata krizo en Latinameriko. La erozio de la grundo, la dezertig\u0302ado kaj la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de la akva reg\u0302imo estas kelkaj problemoj kiuj jam efikas sur la teritorion."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Por la venontaj 30 jaroj antau\u0306videblas ec\u0302 pli grandaj efikoj. C\u0302efe koncerne sekecojn kaj inundojn, au\u0306 la kreskon de ekstremaj klimataj fenomenoj."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Lau\u0306 la Fondaj\u0302o Vida Silvestre Argentina, se la malarbarigo kaj la s\u0302ang\u0302o de la uzo de grundoj en la regiono Gran Chaco dau\u0306ros kiel g\u0302is nun, la efikoj estos katastrofaj. G\u0302is 2028 la regiono povus perdi la ekvivalenton de areo 200 fojojn pli granda ol tiu de Bonaero."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Ankau\u0306, Vero\u0301nica Quiroga, doktorig\u0302inta pri Biologiaj Sciencoj, klarigis al Mongabay ke \u201cla cikloj de inundoj kaj sekecoj ekstremaj estas naturaj en la regiono\u201d, sed ke nun ilia ofteco mezurig\u0302as en jaroj. Antau\u0306e tiuj s\u0302ang\u0302oj kalkulig\u0302is je jardekoj."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Lau\u0306 plej fres\u0302dataj informoj, en la regiono Gran Chaco vivas pli ol ok milionoj da personoj. Preskau\u0306 300 miloj el ili trovig\u0302as en Bolivio. Ene de tiu log\u0302antaro ekzistas almenau\u0306 kvin indig\u0302enaj popoloj."}, {"text_idx": "#000203", "text": "La plej granda parto de la log\u0302antoj \u201cdedic\u0302as sin al agrikulturo, bestobredado, abelbredado kaj metiartoj\u201d. Tamen, multaj el tiuj aktivaj\u0302oj estas minacataj de la agroindustria antau\u0306eniro kaj g\u0302ia grandskala produktado."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Tiuj lokaj problemoj, akrigitaj de la loka klimats\u0302ang\u0302o, minacas la supervivadon de la log\u0302antoj de la regiono Gran Chaco."}, {"text_idx": "#000205", "text": "\u201cTiu nova klimata variado jam efikas sur la log\u0302antarojn kaj sur iliajn produktadajn sistemojn, kun perdo de agroproduktiveco, reduktig\u0302o de la kvalito kaj de la disponeblo de akvo, riveraj elbordig\u0302oj, incendioj\u201d, avertas Mauricio Moresco, kunordiganto de Gran Chaco Proadapt."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Lau\u0306 Mauricio, urg\u0302as \u201cakceli la kreadon de novaj kapabloj, iloj, konoj kaj modeloj de produktado kaj vendado, kiuj ebligu al la komunumoj de Gran Chaco kaj al g\u0302iaj ekosistemoj malgrandigi sian vundeblecon\u201d."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Konektig\u0302o kaj teknologio fronte al la krizo"}, {"text_idx": "#000208", "text": "La rivero Pilcomayo trairas la regionon Gran Chaco en tri landoj. G\u0302i fluas pli ol mil kilometrojn ekde siaj fontoj en Bolivio g\u0302is la argentina teritorio. Pilcomayo estas unu el la riveroj kun plej granda kvanto da sedimentoj en la mondo kaj, dum la riveraltig\u0302oj, g\u0302is triono de g\u0302ia tuta volumeno konsistas el sedimentoj."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Dum la pluvaj sezonoj, tiu trajto kaj g\u0302ia neantau\u0306videbla trajektorio enkotigas multajn domojn kaj log\u0302antarojn de la regiono."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Por alfronti tiujn riskojn, indig\u0302enaj popoloj komencis krei regionan partoprenan procezon inter Argentino, Bolivio kaj Paragvajo, en la komenco de la jarmilo. Ekde tiam, tiu procezo plifortig\u0302is kaj integris helpon de diversaj organizaj\u0302oj, ig\u0302ante sistemo de frua averto pere de ciferecaj komunikaj medioj. Estas uzataj grupoj de Vacapo (la plej uzata kaj la plej alirebla mesag\u0302ilo en la regiono), sed ankau\u0306 Telegramo, Tvitero kaj Fejsbuko."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Marko Carraso, de la Fondaj\u0302o Avina, organizo kiu apogas tiun strebon, diras ke \u201ctemas pri granda kunlabora procezo, en kiu kreig\u0302as agoj kiuj rilatas al adaptado, konfliktsolvado, krizo-administrado kaj konstanta kreado de klimatdatumoj\u201d."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Tiamaniere, ili povas krei retojn de frua averto en kazoj de urg\u0302eco, programojn de naturmedia komunikado, informado pri klimato kaj vendado de produktoj."}, {"text_idx": "#000216", "text": "\u201cEn la nuna mondo (...) informo estas esenca kiam oni devas fari decidojn g\u0302ustajn fronte al tiuj efikoj. La komunumoj devas urg\u0302e agi por malaltigi la klimats\u0302ang\u0302ig\u0302on, adaptig\u0302i al g\u0302iaj efikoj kaj monitori g\u0302iajn efikojn\u201d, diras Marcela Zamora, landa administranto de Virinoj Konektitaj NANUM en Bolivio kaj respondeculino pri konservado de la Fondaj\u0302o Nativa."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Parto de kovrilo de la antologio Amanat de kazah\u0302aj virinaj tekstoj en la angla, liverita de redaktistoj, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Ekde sendependig\u0302o disde Moskvo en 1991, la centrazia nacio Kazah\u0302io [eo] survojas por redifini sian multetnan kaj multlingvan identecon, for de koloniistaj modeloj altruditaj de Sovetunio, de historia cenzuro kaj de genraj roloj. La nuntempa kazah\u0302a renesanco reformas la proprajn difinojn pri kulturo, rimarkeble en kino, muziko, moderna arto kaj literaturo."}, {"text_idx": "#000219", "text": "La literaturo de la kazah\u0302oj, tradicie nomada popolo, restis parola g\u0302is la 19-a jarcento, kiam la cara rusa koloniado enkondukis la rusan lingvon kaj la presajn teknologiojn. Aparta ruslingva literaturo evoluis kaj estis politike antau\u0306enigita en la 1920-aj jaroj, kiam komencig\u0302is la sovetia periodo. Moskvo kurag\u0302igis kazah\u0302ojn kaj aliajn popolojn skribi per la transnacia lingvo [en] de la epoko, kaj prezentis la kazah\u0302an lingvon kiel malbonan opcion [Red.: realo estas inversa \u2013 g\u0302uste en la 1920-aj sovetiaj lingvistoj kreis unuan (!) kazah\u0302an alfabeton, la s\u0302tato aktive subtenis unuajn (!) kazah\u0302ajn verkistojn kaj eldonis unuajn (!) kazah\u0302ajn librojn]. Estas malmultaj mencioj pri virinaj verkoj dum la sovetia periodo, sed nuntempe la kazah\u0302a literaturo estas pli diversa rilate al formoj, stiloj, genroj kaj etneco. Tio forte montrig\u0302as en \u201cAmanat: verkado de virinoj de Kazah\u0302io\u201d (Amanat: Women's writing from Kzakhstan) [en], la unua antologio pri verkistinoj el Kazah\u0302io, kiu aperos en la angla en julio 2022."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Zaure Batayeva, foto uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000221", "text": "La antologio estis redaktita kaj tradukita de Zaure Batayeva [en] kaj Shelley Fairweather-Vega [en], du virinoj kiuj antau\u0306enigas tradukojn de kazah\u0302a literaturo. Batayeva estas verkistino, literatura tradukistino el kaj al la kazah\u0302a, kaj kultura komentariistino. Fairweather-Vega estas tradukistino el la rusa kaj la uzbeka al la angla, kaj publikigis en Words Without Borders, t.e. Vortoj Sen Limoj [eo] kaj World Literature Today (Monda Literaturo Nuntempe). La antologio prezentas 13 verkistinojn kaj la titolo estas la kazah\u0302a vorto \u201camanat\u201d, kiu signifas promeson, moralan devon kaj ankau\u0306 heredaj\u0302on [Red.: ankau\u0306 \u2013 ostag\u0302o lasita de samgentanoj c\u0302e malamiko kiel garantio de ilia obeemo]. La elektitaj tekstoj estis verkitaj dum la lastaj 30 jaroj, sed enhavas aludojn pri historiaj epokoj antau\u0306 kaj post la sendependig\u0302o, inkluzive de la stalinismaj jaroj."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Global Voices demandis la du virinojn pri kiel ili decidis inter tekstoj en la rusa kaj la kazah\u0302a, kaj pri ilia sperto en tradukado al la angla. Fairweather-Vega klarigis, ke unu celo estis montri la lingvan diversecon de Kazah\u0302io. Pro tio ili zorge elektis tekstojn de sep verkistinoj kiuj verkas precipe en la rusa, kaj ses kiuj verkas precipe en la kazah\u0302a, kiuj c\u0302iuj estis rekte tradukitaj al la angla, por ne uzi tradukajn pontojn. C\u0302ar plejparto de la elektitaj verkistinoj estas ankau\u0306 tradukistinoj, s\u0302i diras:"}, {"text_idx": "#000223", "text": "We tried to honor each author\u2019s bilingualism in translating their work; we were sensitive to instances when a Russian word was being treated as a foreign word in a Kazakh text, for example, as opposed to when that Russian word was offered up as a more \u201cnormal\u201d word."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Ni provis respekti la dulingvismon de c\u0302iuj verkistinoj dum la tradukado; ni estis atentemaj al ekzemploj kiam rusa vorto estis uzita kiel fremda vorto en kazah\u0302a teksto, kaj kiam la sama rusa vorto estis uzita kiel \u201cnormala\u201d vorto."}, {"text_idx": "#000226", "text": "The stories in our collection don\u2019t mix the two languages because their characters don\u2019t mix with characters from the other linguistic group \u2014 they live in two different worlds. This reflects the social reality of Kazakhstan very well. Kazakh speakers, who constitute almost 60 percent of the country\u2019s citizens, have developed a culture that is profoundly different from Russian culture. Kazakh speakers with a higher level of education tend to know Russian because Russian is the language of the country\u2019s so-called elite. You need to know Russian if you want a job that pays a living wage. Nonetheless, the vast majority of Kazakh speakers prefer to stay in their own cultural environment as much as possible."}, {"text_idx": "#000227", "text": "On the other side of the sociolinguistic divide, there are the Russian speakers, who tend to know Kazakh poorly or not at all and who prefer to interact with the speakers of that language as little as possible. This lack of interest clearly shows in some of the stories in our collection. I don\u2019t mean this as a critique, but as an observation. Writers are human beings. Besides, if writers became too aware of their own prejudices and blind spots, they would probably stop producing interesting stories."}, {"text_idx": "#000228", "text": "La rakontoj en nia antologio ne miksas la du lingvojn c\u0302ar la personoj ne interrilatas kun personoj de la alia lingva grupo \u2014 ili vivas en du malsamaj mondoj. Tio bone spegulas la socian realaj\u0302on de Kazah\u0302io. Kazah\u0302parolantoj, kiuj estas preskau\u0306 60% de la landa log\u0302antaro, evoluigis kulturon profunde malsaman kompare al la rusa kulturo. Kazah\u0302parolantoj kun supera edukado kutime scipovas la rusan c\u0302ar g\u0302i estas la lingvo de la elito. Oni bezonas koni la rusan se oni volas laborpostenon kun deca salajro. Tamen, la plejmulto de la kazah\u0302parolantoj preferas kiom eble resti c\u0302e sia propra kultura medio."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Je la alia flanko de la sociolingvistika divido, estas la rusparolantoj, kiuj kutime ne scipovas au\u0306 malbone scipovas la kazah\u0302an, kaj preferas kiel eble plej malmulte interagi kun la parolantoj de tiu lingvo. Tiu manko de intereso aperas en kelkaj rakontoj de la antologio. Mi ne diras tion kiel kritikon, sed kiel rimarkon. Verkistoj estas homoj. Krome, se verkistoj estus tro konsciaj pri siaj propraj antau\u0306jug\u0302oj kaj mankoj, ili probable c\u0302esus verki legindajn rakontojn."}, {"text_idx": "#000230", "text": "Lau\u0306 Batayeva, Kazah\u0302io ne kapablis korekti la profundan lingvan malegalecon kreitan dum 70 jaroj de sovetunia ruslingviga politiko, kio eksplikas la malgrandan kvanton de dulingvaj au\u0306 plurlingvaj homoj ekster la kazah\u0302a etna grupo. S\u0302i rimarkigas, ke malmultaj rusparolantoj valorigas la lernadon de la kazah\u0302a, kaj utiligas la ideon de Frantz Fanon pri \u201cindiferenteco\u201d por klarigi la reziston al la lernado de la kazah\u0302a."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Alieco kaj la arto de literatura tradukado"}, {"text_idx": "#000232", "text": "Shelley Fairweather-Vega, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Unu el la plej interesaj debatoj en literatura tradukado estas pri la pozicio de la tradukado: kiom proksima au\u0306 malproksima de la originalo, kaj ankau\u0306 de la legantoj? Alivorte, c\u0302u la tradukisto havas la taskon klarigi kulturajn kaj historiajn kuntekstojn, au\u0306 devas lasi tion al la leganto, kiu au\u0306 ignoru, au\u0306 informig\u0302u pri la nekonata kulturo? En \u201cAmanat\u201d, la eldonejo Gaudy Boy ne kursivigis ne-anglajn vortojn, tiel, vortoj kiel kolkhoze [eo] au\u0306 dombyra (muzika instrumento) aperas kiel parto de la teksto. Ni vidu la ideojn de Fairweather-Vega:"}, {"text_idx": "#000234", "text": "I am one of those into-English translators who is firmly opposed to adding explanatory footnotes in fiction. I much prefer inserting just a minimum of additional information, when absolutely necessary to keep readers from feeling completely lost in the cultural milieu. But even letting readers feel a little lost seems all right to me. It\u2019s only fair to remind readers that they are the strangers here, in this environment, and they have something to learn. One decision we made easily was to translate many Kazakh idioms, sayings, and metaphors rather literally into English, to let common elements of imagery and attitude shine through in the English. I think Zaure did a great job of this in Aigul Kemelbayeva\u2019s \u201cHunger,\u201d which uses a lot of imagery that relies on plants, animals, and food that don\u2019t often appear in English-language literature. The narrator tells us \u201cMy poverty was wrapping around me like a bindweed,\u201d mentions that \u201ca young wolf does not show its thinness, but lets it fur bloat instead\u201d."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Mi estas inter tiuj tradukistinoj por la angla, kiuj forte kontrau\u0306as aldonadon de klarigaj piednotoj en romanoj. Mi preferas aldoni informojn nur kiam ili estas necesaj por ke la leganto ne komplete perdig\u0302u en la kultura medio. Sed ec\u0302 lasi legantojn senti sin iom perditaj estas tute en ordo por mi. G\u0302uste estas memorigi legantojn, ke ili estas la fremduloj en la kultura medio de la libro, kaj ili devas lerni ion. Ni decidis lau\u0306vorte traduki multajn kazah\u0302ajn idiomaj\u0302ojn, diraj\u0302ojn kaj metaforojn en la anglan, por ke tiuj komunaj elementoj de bildoj kaj sintenoj elstarig\u0302u en la angla. Ekzemple, estas la bona laboro de Zaure pri la rakonto \u201cHunger\u201d (Malsato) de Aigul Kemelbayeva [eo], kiu uzas multajn bildojn pri plantoj, bestoj kaj nutraj\u0302oj, kiuj malofte aperas en la anglalingva literaturo. La rakontisto diras, \u201cMia malric\u0302eco c\u0302irkau\u0306volvis min kiel konvulvulo\u201d, kaj rakontas, \u201cjuna lupo ne montras sian maldikecon, sed faras ke la felo s\u0302velu\u201d."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Virinoj estas ambasadoroj de la kazah\u0302a vivo"}, {"text_idx": "#000237", "text": "There also is probably some truth to the cliche\u0301 that translation is, still, often \u201cwomen\u2019s work,\u201d one of those nurturing professions, in which, many cultures seem to agree, women tend to excel. If translation is a nurturing activity, what are we nurturing when we translate? Better communication, I suppose, as a result of better understanding. I firmly believe that the more stories we hear or read, the more we\u2019ll be able to exercise empathy for our fellow human beings of all genders and languages."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Probable, iom veras la klis\u0302o, ke tradukado estas ankorau\u0306 ofte \u201cvirina laboro\u201d, kiel tiuj flegemaj profesioj, kie en multaj kulturoj, virinoj elstaras. Se tradukado estas flegema agado, kion ni flegas kiam ni tradukas? Pli bonan komunikadon, mi pensas, kiel rezulton de pli bona kompreno. Mi forte kredas, ke ju pli da rakontoj ni au\u0306skultas kaj legas, des pli kapablaj ni estos por simpatii kun aliaj homoj el c\u0302iuj genroj kaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000239", "text": "S\u0302i rimarkigas, ke ankorau\u0306 estas malpli da tradukoj el Centra Azio en la angla, kaj, fronte al la rusa invado en Ukrainio, estas urg\u0302a bezono prezenti la diversecon de parte rusparolantaj socioj al angloparolantoj. S\u0302i pripensas:"}, {"text_idx": "#000240", "text": "What if, by helping the women of Kazakhstan tell their stories around the world, they\u2019re able to find more moral, practical, and political support when push comes to shove geopolitically? What if it helps prevent any dangerous ideas that Kazakhstan isn\u2019t a real country anyway, or is too alien for us in the West to bother with? This might be overly optimistic of me, but these thoughts still run through my head constantly while I translate Central Asian literature. Increasing exposure for writers (of any gender, from any country in the region) simply has to help somehow."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Kio se, helpante virinojn de Kazah\u0302io prezenti siajn rakontojn c\u0302irkau\u0306 la mondo, ili estos kapablaj trovi pli da morala, praktika kaj politika subtenoj kiam venos geopolitikaj konfliktoj? Kio se tio helpus preventi dang\u0302erajn ideojn pri Kazah\u0302io kiel ne vera lando au\u0306 tre stranga lando por ke la Okcidento interesig\u0302u? Eble mi estas tro optimisma, sed c\u0302i tiuj pensoj ankorau\u0306 hantas mian menson dum mi tradukas centrazian literaturon. Pli granda videbligo de verkistinoj (el c\u0302iuj genroj kaj landoj en la regiono) simple helpu iumaniere."}, {"text_idx": "#000242", "text": "La du redaktistoj rimarkigas, ke la rakontoj ankau\u0306 parolas pri ekonomiaj s\u0302ang\u0302oj kaj socia malordo lau\u0306 perspektivo de virinoj kiuj alfrontis korupton, seksan turmentadon, kaj faris malfacilajn decidojn pri migrado kaj laboro."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Many of the stories in our collection also show how foggy the past has become for us Kazakhs. Before Kazakh writers can begin to reflect on the challenges of today and tomorrow, they will first have to find the courage to reflect on the horrors and mysteries of their shared traumatic past. As long as we don\u2019t recover our past, we won\u2019t even know who we are."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Multaj rakontoj en nia antologio montras kiel la pasinteco farig\u0302is nebula por ni, kazah\u0302oj. Antau\u0306 ol kazah\u0302aj verkistinoj povos pripensi defiojn de la nuntempo kaj estonto, ili unue devas kurag\u0302e pripensi la hororojn kaj misterojn de kundividita trau\u0306mata pasinteco. Se ni ne reakiras nian pasintecon, ni ne scios kiu ni estas."}, {"text_idx": "#000247", "text": "En Meksiko, la Internacia Tago de Virinoj, la 8-a de marto, estas tago kiu kau\u0306zas interesegon al dekmiloj da homoj. Perforto en Meksiko estas sistema: pli ol 30 mil meksikanoj perdas sian vivon pro perfortaj eventoj. Multaj el tiuj viktimoj estas virinoj: femicidoj pliig\u0302is je 137 % inter 2015 kaj 2020, kaj sep el dek knabinoj kaj virinoj (plenkreskaj), kiuj havas pli ol 15 jarojn, suferis genran perforton, lau\u0306 datumoj de la Nacia Au\u0306tonoma Universitato de Meksiko."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Meksika feminisma aktivulino, kies atesto pruvas la delikatan situacion kiun virinoj trapasas en Meksiko, rakontas al Tutmondaj Voc\u0302oj sian c\u0302iutagan vivon kiel defendanto de virinaj rajtoj. Pro sekurecaj kialoj, s\u0302ia oficiala nomo estas anstatau\u0306igita per s\u0302ia oficiala pseu\u0306donimo, \u201cFormikineto\u201d (es: Hormiguita). S\u0302i log\u0302as c\u0302e la periferio de Meksikurbo."}, {"text_idx": "#000249", "text": "S\u0302ia aktiveco kiel feministino ekis en 2020. \u201cC\u0302io komencig\u0302is en la pandemio\u201d, rakontas Formikineto. \u201cLa Morras decidis preni la spacojn\u201d. Morras, meksika esprimo por junaj virinoj, estas, lau\u0306 c\u0302i tiu kunteksto, organizitaj knabinoj."}, {"text_idx": "#000250", "text": "Por Formikineto, \u201cla amo inter virinoj estas revolucio, g\u0302i signifas retenadon kaj subtenadon, kaj eblecon doni al si novan s\u0302ancon por vivi c\u0302iutage en alia perspektivo\u201d."}, {"text_idx": "#000251", "text": "S\u0302ia unua manifestacio estis antau\u0306 la Palaco de Belartoj [eo], en la centro de la c\u0302efurbo. Tamen, s\u0302i diras ke strataj vendistoj sturmis ilin. \u201cNi estis fizike kaj vorte atakitaj, kio kau\u0306zis ke ni ne revenu al tiu dang\u0302era zono por eviti alfrontojn\u201d."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Meksikaj feministoj denuncas la nekompetentecon kaj neagadon de la registaro fronte al seksa perforto samkiel la troan burokratigon de la vojoj de denunco, kiuj klarigas la malmultan au\u0306 neekzistantan zorgon por solvi la problemon. Nur 4% de femicidoj ig\u0302as objekto de proceso [eo]. Tio estas unu el la c\u0302efaj kialoj malantau\u0306 la manifestacioj."}, {"text_idx": "#000253", "text": "Formikineto diras ke feminismaj mars\u0302oj havas kompleksan planadsistemon, kiu estas videbla en la amasaj manifestacioj en Meksiko, c\u0302ar ili povas atingi 20 000 homojn."}, {"text_idx": "#000255", "text": "En 2020, feminismaj manifestaciantoj pentris rug\u0302e la pordon de la Nacia Palaco, kiu funkcias kiel la c\u0302efsidejo de la federacia registaro estrita de la maldekstra Andre\u0301s Manuel Lo\u0301pez Obrador (AMLO), kun mesag\u0302oj kontrau\u0306 seksa perforto. La sekvan jaron, la manifestaciantoj organizig\u0302is por fari memorandon de c\u0302iuj viktimoj de femicido super la s\u0302irmita kiraso por protekti la fasadojn de la palaco. C\u0302i-jare, la registaro c\u0302irkau\u0306baris la nacian palacon denove."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Ekzistas manifestacioj ankau\u0306 en aliaj partoj de la lando. Gerero [eo], suda s\u0302tato de Meksiko, havis kiel guberniestran kandidaton Fe\u0301lix Salgadon Macedonion, kiu estis akuzita pri seksperfoto. Malgrau\u0306 la malkas\u0302a subteno de la plej forta kaj la plej subtenata partio de la lando, MORENA [es: MOvimiento REgeneracio\u0301n NAcional, eo: Nacia Regenera Movado], ili [la manifestacioj] sukcesis retiri lin de la kandidatig\u0302o. En februaro 2021, la feministoj timigis la Balotan Tribunalon de la S\u0302tato de Gerero por g\u0302ia kunlaboro por postuli al tiu kandidato: \u201cSe ne estas malakcepto, estos revolucio\u201d, ili diris. Monatojn poste, AMLO vojag\u0302is al c\u0302i tiu s\u0302tato, kie okazas kontrau\u0306leg\u0302a vendo kaj prostituado de knabinoj. Li minimumigis la problemon dirante ke \u201ctio ne estis la regulo\u201d [ndlt. C\u0302i tiuj vortoj povas esti interpretitaj kiel \u201ctio ne estas ofta\u201d] kaj ke \u201cestas multaj kulturaj, moralaj kaj spiritaj valoroj\u201d en c\u0302i tiuj komunumoj."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Formikineto komentis al ni la kialon kiu malhelpas s\u0302in diri sian oficialan nomon. \u201cMi publike denuncis la direktoron de mia mezlernejo, kiam mi jam studis en la gimnazio, kaj mi rimarkis ke multaj knabinoj suferis tion kion mi suferis en tiu mezlernejo, tiam, akademiaj au\u0306toritatoj, instruistoj kaj studentoj komencis minaci kaj persekutadi min, mi recevis atentigojn kaj akuzojn, c\u0302ar kiam oni denuncas anomalion en la sistemo, c\u0302iuj iras kontrau\u0306 oni\u201d."}, {"text_idx": "#000258", "text": "C\u0302i tiu sperto pelis Formikineton farig\u0302i konata feministino en sia regiono. \u201cC\u0302i tiu situacio estis la guto kiu elvers\u0302igis la glason, c\u0302ar la morras de la kvartalo komencis sendi al mi mesag\u0302ojn por peti de mi helpon pri sekura aborto [aborto ne estas lau\u0306leg\u0302a en Meksiko, nur en specifaj cirkonstancoj kaj subs\u0302tatoj], por denunci agresanton au\u0306 por peti de mi konsilojn. Tamen, mi ankau\u0306 ricevis minacojn de la agresantoj de tiuj knabinoj; mi ankau\u0306 alfrontis mian agresanton, kaj la homoj de mia c\u0302irkau\u0306o defendis lin\u201d."}, {"text_idx": "#000259", "text": "Sed la minacoj farig\u0302is esence pli kompromitaj. \u201cIli sendis al mi mesag\u0302ojn, au\u0306 ec\u0302 telefonis al mi per mia telefonnumero, kaj diris \u2018ni seksperfortos vin\u2019, \u2018ni mortigos vin\u2019, \u2018ni malaperigos vin\u2019, \u2018ni scias kie vi log\u0302as\u2019 citante mian adreson\u201d. Formikineto ec\u0302 deklaris senti sin gvatita de s\u0302tataj agentoj kaj polico, samkiel siaj kunuloj."}, {"text_idx": "#000260", "text": "Por 2022, Formikineto prezentas al ni la c\u0302efan akson de feminismaj postuloj: \u201cPor c\u0302i tiu 8M, ni organizas pacan proteston, kaj ni ankau\u0306 kontrolas la eblecon malfermi dialogan tablon por postuli lau\u0306leg\u0302an aborton en la Meksiks\u0302tato [eo].\u201d"}, {"text_idx": "#000261", "text": "Malgrau\u0306 la malfacilaj\u0302oj kaj minacoj, s\u0302i sentas sin subtenata de sia defenda komunumo. \u201cMi sentas fratecon ene de feminismo, c\u0302ar inter ni, ni helpas unu la alian, mia pano de c\u0302iu tago estas helpi la morras denunci kazojn de seksperfoto, akompani familiojn en la tribunalo por kazoj de feminicido; miaj agoj ne estas por mi, ili estas por la generacioj kiuj venas.\u201d"}, {"text_idx": "#000264", "text": "C\u0302i tiu artikolo estis origine publikigita de Eli\u0301as Oxom en Prensa Comunitaria, poste redaktita kaj reeldonita de Global Voices kadre de amaskomunikila partnereco."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Adela Choc Cuz, membro de la Q'eqchi\u2019 Majaa Praula Konsilio de la municipo El Estor [en.wikipedia] en orienta Gvatemalo, kaj s\u0302ia filino Sandra Tec Choc, estis liberigitaj matene la 17-an de majo, post kiam grupo da homoj ostag\u0302igis ilin, akuzante ilin pri sorc\u0302ado kaj ke ili kau\u0306zis malbonan sanon al virino el la komunumo."}, {"text_idx": "#000266", "text": "Lau\u0306 Choc Cuz, ili estis detenitaj en la domo dum pli ol 18 horoj, sen rajto pri nutraj\u0302o au\u0306 akvo, krome ili estis batitaj de membroj de la familio. Ili forprenis s\u0302iajn vestaj\u0302ojn, meblojn kaj kuirilaron; s\u0302i havis muelejon por fari nixtamal (tortilja pasto el maiza faruno), fridujon, kudromas\u0302inon kaj tri biciklojn."}, {"text_idx": "#000267", "text": "Choc Cuz estas konsiderita spirita gvidanto en sia komunumo kaj s\u0302i ankau\u0306 estas parto de la kontrau\u0306-mineja rezisto en El Estor. S\u0302i estis akuzita je sorc\u0302ado fare de Mario Caal Pec, frato de Selvin Pec, kiu estas la posedanto de la evangelia radiostacio La Voz de Chichipate (La Voc\u0302o de Chichipate). Gvatemala prezidanto Alejandro Giammattei konservas proksiman rilaton [es] kun la konservativaj evangeliaj eklezioj de la lando, precipe pri temoj kiuj polarizas Gvatemalon, kiel ekzemple leg\u0302oj pri reprodukta sano de virinoj."}, {"text_idx": "#000268", "text": "En Gvatemalo, la granda plimulto de homoj identig\u0302as kun kristanoj: lau\u0306 censo de 2015 [en], 45 procentoj de la gvatemalanoj diras, ke ili estas katolikoj kaj 42 procentoj diras ke ili estas evangelianoj. Protestantaj religioj enradikig\u0302as pli kaj pli en Gvatemalo."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Multaj indig\u0302enaj homoj praktikas katolikismon [en] au\u0306 evangeliismon [en], foje kunfandante kristanismon kaj majaajn kredojn je sinkretismo. Lau\u0306 raportoj kaj censoj, la indig\u0302enoj \u2013 kiuj inkluzivas 24 etnojn \u2013 konsistigas inter 45 kaj 60 elcentoj de la log\u0302antaro en Gvatemalo. La Internacia Laborgrupo por Indig\u0302enaj Aferoj (IWGIA) deklaras, ke \u201cla malegaleco inter indig\u0302ena kaj ne-indig\u0302ena log\u0302antaro lau\u0306 dungado, enspezo, sano kaj edukado estas konata. Statistikoj montras persistajn praktikojn de rasismo kaj diskriminacio kontrau\u0306 indig\u0302enaj popoloj.\u201d"}, {"text_idx": "#000270", "text": "Choc Cuz deklaris: \u201cIli akuzis min esti sorc\u0302istino, sed mi estas spirita gvidantino. Mi postulas justecon de la au\u0306toritatoj. Sinjoro Simo\u0301n Tun Sacul atakis min, minacis senkapigi min, indikante ke li estas Kaibil [elita unuo de la armeo], kaj j\u0302etis min teren. Mi faris neniun krimon. Mi havas sep infanojn. Ili c\u0302iuj estas bonaj homoj. La atakantoj supervers\u0302is mian tutan korpon per benzino. Mi kulpigas [la komunuman konsilion] COCODE, kiu aprobis c\u0302ion c\u0302i.\u201d"}, {"text_idx": "#000271", "text": "Humberto Cuc, membro de la Q'eqchi\u2019 Majaa Praula Konsilio, kondamnis tiujn eventojn kaj diris, ke Choc Cuz estas spirita gvidantino kaj parto de la Praula Konsilio: \u201cNi faris majaajn ceremoniojn kun s\u0302i. Tio kio okazis al s\u0302i estas dolora. Multfoje homoj eraras. Ili opinias, ke okupig\u0302ante pri niaj kulturaj praktikoj ni faras sorc\u0302adon, sed ni respektas evangeliajn religiojn. Se ili vidas nin uzi kandelojn dum plantado, ili akuzas nin pri sorc\u0302ado.\u201d"}, {"text_idx": "#000272", "text": "Li ankau\u0306 menciis, ke dum longa tempo la praulaj konsilioj estis la gardantoj de montetoj kaj de riveroj, kvankam ili ne plu estas rigardataj tiel de la socio. \u201cIli malamas s\u0302in pro esti parto de la kontrau\u0306-mineja rezisto, la malamo al s\u0302i komencig\u0302is kiam s\u0302i komencis malkas\u0302i kaj denunci c\u0302ion pri la minejaj industriaj agadoj en oktobro,\u201d diris Humberto Cuc."}, {"text_idx": "#000273", "text": "La municipo de El Estor spertas strec\u0302ig\u0302ojn [es] pro la rezisto de la log\u0302antoj kontrau\u0306 gvatemala nikelindustria mineja kompanio, Guatemalan Nickel Company (CGN), filio de la svisa Grupo Solway Investment [de.wikipedia). Lau\u0306 log\u0302antoj, kiuj plejparte estas majaoj Q'eqchi\u2019, la minejo Fenix \u200b\u200bpoluas la lagon Izabal kaj reduktas la fis\u0302populacion. Fine de 2021, post jaroj da lukto, kiu kulminis per protestoj, la log\u0302antoj vivis sub sieg\u0302a stato de la registaro de Gvatemalo kaj estis gvatataj de armitaj soldatoj."}, {"text_idx": "#000274", "text": "La spirita gvidantino estis liberigita je la tria matene kiam homoj forlasis la lokon, krom la 15 membroj de COCODE, kiuj tenis s\u0302in en la domo."}, {"text_idx": "#000275", "text": "Post kiam Choc Cuz kaj s\u0302ia filino estis liberigitaj kun la subteno de reprezentantoj de la Procuraduri\u0301a de los Derechos Humanos [Oficejo de la Ombudsmano pri Homaj Rajtoj de Gvatemalo] kaj la Nacia Civila Polico, Choc Cuz diris al Prensa Comunitaria: \u201cMi estis c\u0302ikanita de la COCODE [Komunuma Konsilio por Evoluigo] gvidata de Jose\u0301 Ich. Ili venis por bruligi mian domon per benzino kaj aresti min. Mi restis sur la strato. Ili bruligis c\u0302ion, kion mi havis. Ili bruligis la akton de mia tero kaj kvin mil [gvatelamajn] kecalojn [eo].\u201d"}, {"text_idx": "#000276", "text": "Kiam s\u0302i estis liberigita, s\u0302i havis kontuzaj\u0302ojn sur la frunto. Tiuj kiuj atakis s\u0302in malpermesis al s\u0302i reveni en la komunumon kaj diris ke ili okazigos asembleon la 18-an de majo por proponi ke s\u0302i estu forpelita de la log\u0302loko. La spirita gvidantino prezentis plendon c\u0302e la Publika Ministerio."}, {"text_idx": "#000277", "text": "La advokato Juan Castro, de la Advokata Firmao por Indig\u0302enaj Popoloj, komentis, ke en plej multaj kazoj la s\u0302tato lasas gravajn malobservojn kiel c\u0302i tiuj senpunaj. Li ankau\u0306 menciis, ke la krimo de sorc\u0302ado ne ekzistas."}, {"text_idx": "#000278", "text": "German Choc, de la Kolektivo de Spiritaj Gvidantoj \u201cOxlaju Q'anil\u201d, klarigis, ke la rolo de spirita gvidanto en la socio estas helpi homojn, antau\u0306enigi majaajn kulturajn praktikojn, helpi solvi problemojn, kaj ili ankau\u0306 estas contadores del tiempo [tempogardistoj]."}, {"text_idx": "#000279", "text": "German Choc deklaris: \u201cMi postulas, ke la s\u0302tato agu por fini tiajn kazojn. Mi postulas ankau\u0306, ke la gvidantoj de la eklezioj kaj sektoj c\u0302esu krimigi spiritajn gvidantojn kaj ke ili antau\u0306enigu pacan kunekzistadon, ke ili lasu indig\u0302enojn plenumi siajn kulturajn kaj spiritajn praktikojn kiel estas skribite en la Politika Konstitucio de la Respubliko de Gvatemalo en g\u0302ia artikolo 66-a, kie la s\u0302tato rekonas, respektas kaj antau\u0306enigas la indig\u0302enajn vivmanierojn, kutimojn, tradiciojn, formojn de socia organizado, manieron vesti sin, same kiel la lingvojn kaj dialektojn de diversaj popoloj de Gvatemalo\u201d."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Juna paro dancas je la ritmo de argentina c\u0302amameo [eo]. Iliaj pas\u0302oj samtempig\u0302as, iliaj korpoj tenere tus\u0302etas, iliaj rigardoj renkontig\u0302as kaj malrenkontig\u0302as, ili brakumas unu la alian, ili kisas kaj fandig\u0302as lau\u0306 harmonia ritmo en kvazau\u0306reva erotika atmosfero. S\u0302ajnas kiel perfekta romantika renkontig\u0302o, sed g\u0302i finig\u0302as en necerta maniero. Tiam ekestas malkomforto simila al tiu, kiu okazas c\u0302e j\u0302us komencintaj, j\u0302us konatig\u0302intaj amrilatoj."}, {"text_idx": "#000283", "text": "C\u0302iuj tiaj komplikaj\u0302oj de c\u0302i tiu romantika rakonto miksig\u0302as en la filmeto Mujer, la unua unuopaj\u0302o de la kolektivo de disidentaj artistoj Bagner. Temas pri unu minuto kaj duono kombinanta kaj erotikon kaj pasion kune kun la argentina folkloro el la regiono Litoral [eo]. G\u0302i estas ambicia projekto, kiu celas savi el forgeso tiujn sonojn, sentojn kaj tradiciojn per renovigita kaj diversa rigardo."}, {"text_idx": "#000284", "text": "Sed... kio estas c\u0302amameo? Temas pri kulturaj\u0302o muzika kaj danca, kiu devenas de la nordoriento de Argentino. G\u0302i c\u0302efe venas de la provinco Corrientes [eo], sed ankau\u0306 de regionoj de Paragvajo, Urugvajo, suda Bolivio kaj Brazilo. G\u0302i kombinas gvaraniajn, afrikamerikajn kaj eu\u0306ropajn elementojn kaj estas grava parto de la regiona identeco."}, {"text_idx": "#000285", "text": "La 16-an de decembro 2021, UNESKO inkluzivigis c\u0302amameon en la Listo de nemateria kultura heredaj\u0302o. Tiun saman tagon Mujer estis lanc\u0302ita. Por la produktoro Steven Bagner temis pri belega koincido pro tio, ke li sentas ke c\u0302amameo tre proksimas al liaj radikoj. Steven Bagner rakontas al Tutmondaj Voc\u0302oj:"}, {"text_idx": "#000287", "text": "C\u0302iu provinco en Argentino havas malsamajn ritmojn, kiuj enhavas siajn trajtojn kaj propran regionan gustumon. Fakte estas tio, kion ni depostulas. Estas tio, kion ni aparte alproprigas kaj malkonstruas por atingi inkluzivigon kaj montri diversecon."}, {"text_idx": "#000289", "text": "Steven Bagner estas la nomo kaj de la produktoro kaj de la multkultura kolektivo de disidentaj artistoj. La kolektivo arigas c\u0302efe anojn de la GLAT-komunumo kaj laboras pri pluraj muzikaj kaj au\u0306dovidaj projektoj."}, {"text_idx": "#000290", "text": "La fundamentaj membroj de Bagner estas: Steven, argentina muzikisto kaj produktoro; Zara Taylor, kanada kantisto; kaj Lilith Mogilat, kiu devenas el Argentino sed log\u0302as en Rusujo kaj respondecas pri la estetika kaj vida parto. Ankau\u0306 kunlaboras de tempo al tempo artistoj kaj talentuloj, kiuj partoprenas plurajn projektojn."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Steven, kiu log\u0302as en Moro\u0301n en la orienta parto de Bonaero, difinas la kolektivon kiel organizon pli horizontalan ol piramidan, kiu serc\u0302as diversecon de ideoj kaj homoj. Tiun serc\u0302on g\u0302i faras pere de c\u0302irkau\u0306iranta rigardo kaj en la geografia signifo, malproksime de la centro reprezentanta la c\u0302efurbon de la lando, kaj en la socia signifo. Jen la klarigo de Bagner:"}, {"text_idx": "#000294", "text": "Lilith (dekstre) dum la filmado de Mujer. Foto de Cotton, proprieto de Bagner, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000295", "text": "Mujer estis filmita en log\u0302ejo en Sankt-Peterburgo, Rusujo. Unu el la modeloj estas transgenrulo, sed oni ne indikas ekzakte kiu el ili estas. Nur je la fino aperas frazo: \u201cDo vi estas transgenra viro\u201d [\u201cSo you are an FTM\u201d]. Oni evidentigas do la malkomfortecon, kiun kau\u0306zas la supozo pri la genro de homo pro ties aspekto. Oni ankau\u0306 parolas pri la malfacilaj\u0302oj pritrakti seksecon dum intima renkontig\u0302o."}, {"text_idx": "#000296", "text": "La filmeton oni malpermesis en Rusujo c\u0302ar oni konsideris ke g\u0302i kontrau\u0306as la leg\u0302on, kiu malpermesas \u201csamsekseman propagandon\u201d. Eble pro tio, estas ec\u0302 pli grave por la aktoroj de Mujer tio, ke ili estas parto de la projekto kaj ke ili scias tion, ke ili estas videblaj ekster sia propra lando:"}, {"text_idx": "#000297", "text": "Lilith, al ir y venir, pudo ver de una manera muy marcada la diferencia. Como por ejemplo en Argentina, en Buenos Aires, las leyes han ido acompan\u0303ando de forma progresiva la visibilidad del colectivo LGBT. Pero en Rusia, va todo para atra\u0301s. Asi\u0301 que para estos chiques, poder participar en el video... No puedo explicar en palabras el valor que tiene."}, {"text_idx": "#000298", "text": "Vojag\u0302inte de unu loko al alia, Lilith povis vidi tre evidentan malsamon. Ekzemple en Bonaero, Argentino, la leg\u0302oj akompanas progresive la videbligon de la GLAT-komunumo. Tamen en Rusujo, c\u0302io iras malantau\u0306en. Tial mi ne povas trovi g\u0302ustajn vortojn por klarigi kiom valoras partopreni la filmeton por c\u0302i tiuj junuloj."}, {"text_idx": "#000299", "text": "Genro-roloj en la argentina folkloro"}, {"text_idx": "#000300", "text": "Danke al novaj historiaj esploroj, oni scias hodiau\u0306, ke virinoj ludis fundamentan rolon en la kreado de c\u0302amameo. Tamen tra la tempo, oni senvidebligis kaj formetis ilin en duan planon. Mujer depostulas tiun inecon ene de la folkloro:"}, {"text_idx": "#000301", "text": "Dentro de todas las danzas con lo popular y lo tradicional, al menos desde Argentina, lo patriarcal es el eje. Es decir, siempre la mujer es la parte de\u0301bil, la parte a moldear, la parte a manejar. El hombre, la parte viril, fuerte. Y eso creo que cuenta como parte de lo que fueron las rai\u0301ces. Pero tambie\u0301n invitamos a cuestionar si es lo que seguimos queriendo."}, {"text_idx": "#000302", "text": "Rilate al tradiciaj kaj popolaj dancoj, almenau\u0306 en Argentino, patriarkeco estas kiel akso. Mi klarigas: virino estas la malforta flanko. S\u0302i estas tio, kion oni muldas kaj regas. Viro estas la forta flanko. Mi opinias tiun perspektivon, kiel parton de niaj radikoj. Tamen ni kurag\u0302igas homojn debati c\u0302u ni dau\u0306re deziras tion."}, {"text_idx": "#000303", "text": "Ankau\u0306 kvira [eo] tango aperis por postuli la realproprigon de tiuj unuaj roloj kaj por debati la samsekseman perspektivon kiel solan akceptindan modelon de seksaj kaj amaj rilatoj. Hodiau\u0306 g\u0302i estas fakte movado, kiu popularig\u0302is kaj kiu allogas GLAT-ulojn de la tuta mondo vizitantajn Bonaeron."}, {"text_idx": "#000305", "text": "Tiene que ver con un mu\u0301sico frustrado, abatido, que recie\u0301n encuentra su punto de empoderamiento cuando reconoce la parte femenina que hay en e\u0301l. [...] Una vez que abrace\u0301 todo lo que soy, pude empezar a construir algo que fuera importante para otres y crear estas alianzas con lo cultural. Me parecio\u0301 que pude decir, desde el orgullo, soy sudaca, soy provinciano, era el mejor papel que podi\u0301a jugar."}, {"text_idx": "#000306", "text": "Temas pri frustrita kaj deprimita muzikisto, kiu j\u0302us trovas sian mempovigon kiam li agnoskas la inecan parton en si mem. [...] Kiam mi akceptis c\u0302ion, kio mi estas, tiam mi kapablis ekkonstrui ion gravan por aliaj homoj. Mi povis starigi c\u0302i tiujn aliancojn kun kulturo. Tiam mi kapablis fiere aserti: mi estas sudaca [sudamerikano], mi estas provincano. Tiuj estis la plej bonaj roloj, kiujn mi kapablis ludi."}, {"text_idx": "#000307", "text": "Kaj la teksto kaj la nomo de la kanto esprimas la belecon naskig\u0302antan el doloro. Temas pri la simbola s\u0302arg\u0302o, kiu pezas sur la korpo kiel kruco. Kaj poste, la renaskig\u0302o kaj akiro de povo. G\u0302i ankau\u0306 enhavas religian kaj spiritecan s\u0302arg\u0302on. \u201cApartigi religion kaj s\u0302taton, sperti religiecon kaj spiritecon el alia vidpunkto, estas aferoj, kiujn ni multe konsideras dum niaj projektoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000308", "text": "Tamen, ne ekzistas konata antau\u0306ulo de kvira c\u0302amameo. Mujer estas pionira projekto, kiu tus\u0302as tre enradikig\u0302intajn tradiciojn en la regiona kulturo. Kaj malgrau\u0306 tio, ke estis neeviteblaj malfavoraj reagoj flanke de tradiciemaj voc\u0302oj, la g\u0302enerala bilanco estis pozitiva. Junulara spektantaro tre bonvenigis la projekton."}, {"text_idx": "#000311", "text": "La laboro de Bagner estis bonvenigita ne nur en Argentino sed ankau\u0306 en la najbaraj landoj. De tie dau\u0306re venas alvokoj pri kunlaborado en aliaj projektoj por savi aliajn folklorajn esprimojn en la regiono."}]