[{"text_idx": "#000001", "text": "Oni povus diri ke Julio Mangada (1877-1946) elektis la tagon de sia morto. La 14a de aprilo 1946 estis la 15a datreveno de la komenco de la Dua Hispana Respubliko, kaj do tiu tago estas tradicie la festo de la hispania respublikanismo. Sed la 14a de aprilo estis ankau\u0306 la tago de la morto (en 1917) de lia plej granda heroo kaj inspiro, la iniciatoro de Esperanto, D-ro Zamenhof. C\u0302ar ja eblas diri, kun nur iometa troigo, ke Mangada estis la plej respublikema el c\u0302iuj siaj kolegoj kaj la plej zamenhofa el c\u0302iuj esperantistoj en Hispanio."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Julio Mangada estis tre fama homo dum pluraj jaroj en la politika kaj militista historio de Hispanio, kaj ankau\u0306 ene de la esperantismo, sed la memoro pri li iom post iom malbrilig\u0302is kaj distordig\u0302is. Li estis unu el la lastaj reprezentantoj de la radikala alo de la deknau\u0306jarcenta liberalismo, kiu foje havis sian c\u0302efan apogon en la militistaro, sed kiu jam en la 20a jarcento estis perdinta grandan parton de sia forto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Julio Mangada Roseno\u0308rn naskig\u0302is en 1877 en la urbo Sancti Spi\u0301ritus, en la insulo Kubo, tiam ankorau\u0306 kolonio de la hispana monarkio, filo de profesia militisto kaj de virino el la kreola log\u0302antaro, devenanta de danlandaj kolonioj. En mallonga membiografia noto verkita en la fino de sia vivo li asertis ke jam infanag\u0302e li estis influita de la sendependigaj militoj. Post la vidvig\u0302o de la pac\u0302jo tiu c\u0302i revenis al Hispanio kaj reedzig\u0302is. Lau\u0306 la atestoj de la filo, la nova edzino estis fanatike katolika, kio lin multe suferigis."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sekvante la familian tradicion, Mangada eniris la militistan karieron en la infanteria branc\u0302o. Li mallonge partoprenis la finajn etapojn de la kuba sendependiga milito kaj poste dau\u0306rigis sian karieron en diversaj dej\u0302oroj. Li ankau\u0306 partoprenis la nordmarokajn militkampanjojn, sed oni ne povas lin konsideri membro de la t.n. afrikanismaj rondoj, de militistaj veteranoj en tiu milito, kiuj tiom influaj estis poste en la respublikana etapo kaj speciale en la ribelula flanko de la civila milito."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En la komenco de la jarcents\u0302ang\u0302o li komencis rilati kun politike kaj socie radikalaj rondoj, kaj speciale kun la du movadoj kiuj plej influis lian postan disvolvig\u0302on: framasonaro kaj Esperanto."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Li eniris la framasonaron en 1906 en la log\u0302io Progreso. La framasonaro en Hispanio estis ege influa en tiu momento en la liberala pensmaniero, kreis la etoson por ensociig\u0302o de parto de la etburg\u0302aro, formis la c\u0302efan kolonon kontrau\u0306 la influo de la katolika Eklezio en la socia vivo. G\u0302i estis sufic\u0302e disvastigata en la militistaj rondoj, ne nepre en la radikalaj, kio je la fino estis unu el la kau\u0306zoj de la persekutoj suferitaj post la venko de la generalo Franco, g\u0302ia malkas\u0302a malamiko. Mangada estis konstanta kaj aktiva membro, kun gravaj rilatoj en g\u0302ia sino, kie li atingis la 33an gradon. Li kontribuis al framasonaj revuoj, verkis librojn pri framasonismo kaj restis ligita al g\u0302i ec\u0302 dum sia ekzilo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Li ankau\u0306 multe rilatis al aliaj rilataj movadoj, kiel teozofio, naturismo, vegetarismo, kaj similaj, kio donis al li famon de ekstravaganca homo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ankau\u0306 en 1906 li konatig\u0302is kun Esperanto kaj g\u0302in tuj lernis. Li estis klare influita de la ideologia flanko de la lingvo, kiun li iel ligis kun siaj framasonaj kaj universalistaj idearoj. Li propagandis la lingvon en framasonaj gazetoj kaj kreis specifan revuon de tiu tendenco, kune kun du amikoj kun kiuj li ofte kunlaboris de tiu momento, Fernando Redondo Ituarte (1882-1949), ankau\u0306 militisto kaj Emilio Gonza\u0301lez Linera, presisto. La triopo estis la eldonistoj de la Deklaracio pri Homaranismo de Zamenhof, en momento kiam la c\u0302efaj okcidenteu\u0306ropaj gvidantoj oponis liajn kvazau\u0306religiajn proponojn, kiuj ilin embarasis. La idearo de Mangada kaj liaj kolegoj estis tute kongrua kun Homaranismo, kaj ili zorgis pri la presado kaj distribuado de tiu manifesto, el loko kiu en tiu momento s\u0302ajnis sufic\u0302e marg\u0302ena al la c\u0302efa fluo de la organizita esperantismo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Post krizo en la organizita E-movado en Hispanio c\u0302irkau\u0306 la Unua Mondmilito, li fondis en 1917 la Zamenhofan Federacion kaj iom poste la Hispanan Esperanto-Asocion. Li estis la prezidanto, c\u0302efa animanto de tiu asocio dum la sekvaj jaroj, tiel ke li farig\u0302is sendube la c\u0302efa proparolanto de la esperantista movado en Hispanio dum la 1920aj kaj 1930aj jaroj. Li aktivis en multaj kampoj: propagandis, varbis, instruis, verkis, tradukis, organizis."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Lia aktivado ne estis c\u0302iam glata. Li ofte konfliktis kun aliaj esperantistoj, kiuj ne akceptis liajn au\u0306toritatecajn sintenojn kaj lian insiston pri centraligita kaj pure esperantisma organizaj\u0302o. Speciale akra estis lia kunpus\u0302ig\u0302o kun la katalunisma movado, kie ne mankis malpuraj incidentoj, kau\u0306zitaj de lia jakobenisma idearo. Aliflanke, li ne hezitis kunlabori kun esperantistoj de plej diversaj ideologioj, kio surprizas, kiam ni konsideras la postan politikan dividon kondukontan al kruela milito."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Liaj politikaj ideoj kau\u0306zis al li konstantajn c\u0302ikanojn, jam de la unuaj momentoj. En 1917 li suferis areston defendinte la laboristajn gvidantojn en g\u0302enerala striko. En la 20aj jaroj li oponis la diktatorecon de generalo Primo de Rivera (1870-1930). Unu el la lastaj kaj plej famaj klopodoj kontrau\u0306 la monarkio, en 1930, estis gvidata de liaj subuloj kaj kolegoj, kiuj farig\u0302is martiroj de la respublikanoj, kvankam la rolo de Mangada mem ne sufic\u0302e klaras pro tiutempaj personaj cirkonstancoj. La proklamon de la respubliko la 14an de aprilo 1931 li travivis en malliberejo, kaj li akceptis la novan reg\u0302imon evidente kun entuziasmo. Li multe aktivis en respublikanaj rondoj. Unu lia agado defende de la novaj institucioj, ankorau\u0306 malfortaj, kondukis en 1932 al la t.n. \u201cIncidento de Carabanchel\u201d (Karabanc\u0302elo, kazerno en apudmadrida urbeto nun kvartalo), kiu kunpus\u0302is lin al reakciaj superuloj. Lia aresto kondukis al tutlanda apoga kampanjo, kiu donis al li eksterordinaran famon, kaj faris el li simbolon de la nova reg\u0302imo. Li plu aktivis en tiaj rondoj dum la sekvaj jaroj, c\u0302efe post sia retirig\u0302o el la armeo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Je la komenco de la Hispana Milito, en julio 1936, li tuj revenis al la militista agado, kaj estante klare respublikema homo, neniel dubinda, gvidis trupojn kiuj helpis sufoki la ribelon en la madridaj kazernoj. Li tuj organizis improvizitajn tac\u0302mentojn de milicanoj, plejparte devenantaj el socialismaj rondoj kaj sindikatoj, kun kiuj li eliris Madridon por alfronti la ribelajn trupojn venantajn el norda Kastilio. Tiu estis la tiel nomata \u201cKolono Mangada\u201d, kiu baldau\u0306 tre famig\u0302is pro siaj unuaj sukcesoj en la teritorioj nordokcidente de la madrida (guadarama) montaro, kiuj haltigis la mars\u0302on de la malamikaj trupoj alvenintaj por konkeri la c\u0302efurbon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Tiuj unuaj sukcesoj, modestaj sed sufic\u0302e gravaj en la kunteksto de la unuaj etapoj de la milito, donis al li grandegan famon kaj prestig\u0302on. Li ricevis multajn honorojn, kaj liaj trupoj nomis lin generalo, kvankam la registaro havigis al li nur la oficialan rangon de kolonelo. De tiam li estis kromnomata \u201cla popola generalo\u201d."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tamen, liaj sekvantoj, tute improvizitaj, ne bone organizitaj kaj sen vera militista trejnado, sufic\u0302e maldisciplinemaj, ne rezistis la pus\u0302on kiam en septembro atingis la areon la trupoj komanditaj de generalo Franco, konsistantaj el profesiaj legionuloj kaj mau\u0306raj dungosoldatoj. La Kolono Mangada suferis rapidajn malvenkojn, kaj Mangada mem, jam sufic\u0302e maljuna, estis retirita el la gvidado, kaj destinita al ariergardaj taskoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fine de la milito li sukcesis eniri la lastan grandan s\u0302ipon elirintan el la haveno de Alikanto en marto 1939, la \u201cStanbrook\u201d, kaj eskapi al Alg\u0302erio. De tie, danke al la demars\u0302oj de la tutmondaj esperantistoj, li movig\u0302is al Meksikio, kie li integrig\u0302is en la ekzilitajn rondojn. Jam sufic\u0302e malsana, li forpasis, kiel dirite, en 1946."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La kazo de Mangada bone ilustras la kompleksecon de la idearo de la militistaro en Hispanio. Nun oni emas vidi tiun institucion kiel la plej bazan reprezentanton de konservatismo kaj la apogon de tradicio. Tio estas des pli helpata pro esprimoj priskribantaj la civilan militon kiel la \u201cribelon de la armeo\u201d. Konsiderante la ribelan flankon oni ofte tro enfokusigas la gvidintajn komandantojn. Sed fakte dum la deknau\u0306a jarcento la militistaro estis unu el la c\u0302efaj fortoj en la modernigo de la lando, en la lukto kontrau\u0306 la reakcio, kaj specife kontrau\u0306 la povo de la aristokratio kaj la katolika eklezio, cetere en fenomeno tre konata en aliaj landoj en similaj procezoj en la pasinto kaj ec\u0302 nuntempe. Jam lau\u0306longe de la fino de la deknau\u0306a kaj komenco de la dudeka jarcentoj oni povas konstati procezon de dekstrig\u0302o kaj konservativemo en la militistaro, sed ankorau\u0306 en la jardekoj de la 1920aj kaj 1930aj ekzistis tre granda pluraleco en la politikaj, ideaj kaj sociaj vidpunktoj de tiu kolektivo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Kiam eksplodis la milito la armeo forte dividig\u0302is. Multaj militistoj restis fidelaj al la respublika registaro, c\u0302u pro ideaj motivoj, c\u0302u pro sento de devo al la legitima povo, c\u0302u simple pro la hazardo de la cirkonstancoj en kiuj ili sin trovis en tiu preciza momento. Ne estas sufic\u0302e konate ke estis pli da generaloj kiuj restis en la respublikana flanko ol tiuj kiuj ribelis kontrau\u0306 la reg\u0302imo, kvankam en la pli malsupraj kaj junaj rangoj la proporcio estis tamen multe pli granda en la flanko de la ribeluloj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Granda kvanto da militistoj estis membroj de la Framasonaro. Tiu c\u0302i institucio arigis signifan parton de la progresemaj mezaj klasoj, kiuj pledis por modernigo de la lando kaj kontrau\u0306is la tradiciajn instituciojn. La rolo de la framasonoj en la armeo tute agacis iujn sociajn tavolojn, c\u0302efe ligitajn al katolikismo. Specialan malamon montris generalo Franco, kiu ec\u0302 verkis libron kontrau\u0306 g\u0302i, kaj kiu jam dum la milito starigis specialan Tribunalon \u201ckontrau\u0306 Framasonaro kaj Komunismo\u201d, kun la celo elradikigi ambau\u0306 movadojn en la lando. Koncerne framasonaron li tute sukcesis, kaj per mortkondamnoj, ekziligoj au\u0306 longaj prizonpunoj oni neniigis la framasonan organizadon en la tuta lando, praktike g\u0302is la nuna tempo. Mangada mem ricevis punon de 30 jaroj da prizono, ec\u0302 se li tiam trovig\u0302is sekure en ekzilo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mangada estis unu el la plej klaraj ekzemploj de tiu influo de la framasonaro, sed ne nepre la plej signifa, c\u0302ar lia radikalismo distingis lin de pli moderaj tavoloj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ion saman, kvankam klare malpli signifan, oni povus diri pri esperantismo. Karakteriza trajto de la esperanta movado en Hispanio (ec\u0302 se g\u0302i ne estis ekskluziva al g\u0302i), estis la relativa abundo de militistoj inter la esperantistaro, ec\u0302 en gvidaj roloj au\u0306 en kulturaj iniciatoj kiel la verkado kaj tradukado. Eble ilia deveno el mezaj klasoj, emo al socia kresko, kontaktebleco kun eksterlando au\u0306 simple tiu modere progresema idearo altiris ilin al esperantismo. Denove Mangada elstaris pro sia radikalismo kaj ideologiemo, sed li ne estis sola en tiu strebo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Jose\u0301 Antonio del Barrio kaj Ulrich Lins, \u201cLa utilizacio\u0301n del esperanto durante la guerra civil espan\u0303ola\u201d, Komuniko prezentita en internacia scienca Kongreso pri la hispana intercivitana milito (Madrido, 27-29/11/2006)."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Laisser un commentaire Annuler la re\u0301ponse"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Votre adresse e-mail ne sera pas publie\u0301e. Les champs obligatoires sont indique\u0301s avec *"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Militrakonto est le carnet de bord d\u2019une recherche sur l\u2019imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale a\u0300 travers les sources en espe\u0301ranto.\nAfrikaans \u2013 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u2013 Bahasa Indonesia \u2013 Catala\u0300 \u2013 Deutsch \u2013 Espan\u0303ol \u2013 Esperanto \u2013 English \u2013 Franc\u0327ais \u2013 \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u2013 Italiano \u2013 \u65e5\u672c\u8a9e \u2013 Magyarul \u2013 Po polsku \u2013 Portugue\u0302s \u2013 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306"}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u201cRealisma kaj vera rakonto\u201d pri la mondo: La alveturado de Lucien Pe\u0301raire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la nau\u0306 krucoj"}]