[{"text_idx": "#000007", "text": "Unu el la plej grandaj industriaj havenoj de Bahio, en la nordorienta regiono de Brazilo, Porto de Aratu, en la s\u0302tata c\u0302efurbo Salvador, havis efikon sur la vivon de la komunumo kiu log\u0302as en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Fis\u0302kaptistoj, serc\u0302antoj de maraj\u0302oj kaj kilombanoj de Ilha da Mare\u0301 estas zorgitaj pri la naturmediaj kaj socioekonomiaj efikoj sur la regionon. Ili pridubas ke la poluado de la maroj, riveroj kaj de la mangrovoj retenis tiujn familiojn produkti kaj vendi siajn proprajn nutraj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kilomba magistrato Eliete Paraguassu, 41, kolektanto de maraj\u0302oj el Porto dos Cavalos, diras ke la log\u0302antaro jam dum jarcentoj suferas pro la poluadoj fare de la entreprenoj kiuj ludonas en Porto de Aratu."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u201cTiu c\u0302i poluado estas nevidebla monstro. Ni havas diversajn dokumentojn, dosieron kaj diversajn partnerojn kiuj helpas nin, sed la pandemio alportis nean reagon al la problemo\u201d, diras s\u0302i."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Inter la efikoj listigitaj en la dosierujo trovig\u0302as la forpreno de kuracplantoj, kiel aloo kaj piproarbo; la poluado de la medio, c\u0302efe de la akvo; la malapero de fis\u0302oj, kiel la fis\u0302o Maria Preta kaj marfruktoj kiel mituloj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La log\u0302antoj ankau\u0306 mencias kamionojn kiuj vers\u0302as rubaj\u0302ojn sur la stratojn kaj invadas la mangrovojn por mortigi bestojn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Lau\u0306 Cetrel (Centro pri Traktado de Likvaj Alfluantoj), privata entrepreno respondeca pri la administrado de poluitaj areoj en grandaj industriaj kompleksoj, oni trovis diversajn kemiaj\u0302ojn, klasifikitajn de Conama (Konsilio Nacia pri Naturmedio) kiel dang\u0302eraj au\u0306 tre dang\u0302eraj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Inau\u0306gurita en 1975, Porto de Aratu estas aldonaj\u0302o de CIA (Centro Industria de Aratu) kaj de la Centro Industria de Camac\u0327ari. G\u0302i estas unu el la plej gravaj stokejoj de la kemiaj kaj petrolkemiaj produktoj de la tuta lando, respondeca pri 60% de la profito en la regiono kaj kargomanipulado de Codeba (Kompanio de la Dokoj de la S\u0302tato Bahio)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Lau\u0306 la kompanio, la haveno laboras kun variaj varoj, movante samtempe produktojn kiel feroercon, manganon kaj kupron, ureon, sterkon, nafton, propenon kaj koncentritan kupron."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Lau\u0306 lokanoj, la elvers\u0302o de la kemiaj\u0302oj de lokaj industrioj okazas pere de tuboj instalitaj en la akvoj de Bai\u0301a de Aratu."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Por la fis\u0302kaptisto kaj direktoro de la kolektiva restoracio Tempero do Quilombo, en Alto do Tororo\u0301, kiu funkcias kiel kooperativo, Maria de Fa\u0301tima Lima Pereira, 63-jarag\u0302a, la industria disvolvig\u0302o en la teritorio malbonigis la vivkvaliton kaj transformis la spacarang\u0302on, antau\u0306e kamparan, en urban komunumon."}, {"text_idx": "#000021", "text": "S\u0302i kreskis en Mare\u0301 kaj memoras ke c\u0302i tiu procezo komencig\u0302is kiam s\u0302i havis dek jarojn. \u201cLa mangrovo estis damag\u0302ita; g\u0302i ig\u0302is sableca. La koto, kiu estis pura, kuraca, ig\u0302is putra koto\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Maria kulpigas la entreprenojn pro la detruado de Matui\u0301m, mangrovkrono, speco de vartejo por diversaj bestoj kiel salikokoj, fis\u0302oj, krustacoj kaj moluskoj, kiu estis sieg\u0302ita."}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u201cIli elektis tiun c\u0302i lokon por survers\u0302i la mizeron, c\u0302ar tion kion ili nomas evoluo, mi nomas detruo. Neniu zorgas pri la komunumoj. Ili gajnas monon kaj ni malsanig\u0302as, putras kaj mortas\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u201cGranda parto de c\u0302i tiuj poluaj\u0302oj estas kancerigaj\u201d, rimarkigas s\u0302i."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Marcella mencias aldone aliajn naturmediajn s\u0302ang\u0302ojn. \u201cLa poluaj\u0302oj, c\u0302efe en longa dau\u0306ro, efikas sur la maran ekosistemon s\u0302ang\u0302ante la akvokvaliton kaj la dinamikon de la mang\u0302oc\u0302eno, c\u0302ar la morto de kelkaj organismoj pli sensivaj malekvilibrigas la tutan mang\u0302oc\u0302enon.\u201d"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Por la marfruktserc\u0302anto Alex Santos da Silva, 19-jarag\u0302a, log\u0302anta en la kilomba komunumo Bananeiras, kaj unu el la malmultaj homoj kiuj marfruktserc\u0302as en la krono de Pece\u0301m, distrikto de Praia Grande, tiuj efikoj jam observeblas en la loka vegetaj\u0302aro."}, {"text_idx": "#000028", "text": "\u201cLa plantejoj de mangoarboj, citronarboj kaj jakvoarboj estas c\u0302iuj mortantaj pro poluado, mi ne konas la produktojn, sed la haveno de Aratu estas detruita\u201d, diris li."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La c\u0302irkau\u0306 400 familioj de la tradiciaj komunumoj de Ilha de Mare\u0301, log\u0302antaj en la distriktoj de Bananeiras, Martelo, Ponta Grossa, Porto dos Cavalos kaj Praia Grande, estis oficiale rekonitaj inter decembro 2004 kaj septembro 2005, fare de FCP \u2013 organo ligita al la Ministerio pri Civitaneco, respondeca pri la eldono de atestiloj por kilombaj komunumoj en la lando kaj pri ilia registrado."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La kilomba teritorio Ilha de Mare\u0301, kiu kovras 644,7 hektarojn, trovig\u0302as en la metropola regiono Salvadoro. La historio de la komunumoj intermiksig\u0302as kun la brazila historio konata kaj nekonata, c\u0302ar g\u0302i trovig\u0302as tie kie la portugala koloniado komencig\u0302is \u2013 sekura haveno de fekundaj teroj por produktado en tero kaj akvo."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Pro la ekstermado de indig\u0302enoj kaj la komercado kun afrikanoj, sklavigitaj nigruloj kiuj fug\u0302is de la sukerfabrikoj igis tion sia \u201cloko en la insulo\u201d."}, {"text_idx": "#000034", "text": "\u201cUnu el la faktoroj kiuj kontribuis al c\u0302i tiu nerekono au\u0306 silentado estas la grandaj c\u0302irkau\u0306aj firmaoj. Ekzistas la disvolvig\u0302o, sed la komunumoj ne estas au\u0306skultataj kaj certe tio okazas c\u0302ar temas pri populacioj kiuj ne gravas\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000035", "text": "En noto, Inema (Instituto de la Naturmedio kaj Akvaj Rimedoj) klarigis ke g\u0302i realigas la kontroladon de la akvokvalito pere de tac\u0302mentoj en la golfo de Aratu, agante pri diversaj naturmediaj aktivaj\u0302oj rilate al la observado de la entreprenoj instalitaj en la regiono."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La instituto ankau\u0306 diras ke g\u0302i nuntempe faras esplorojn pri la regiono, same kiel kontroladon pri la efektivigo de la dekretoj eldonitaj de la organo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Codeba kontrau\u0306e diras ke ne ekzistas \u201cpetrolkemiaj industrioj\u201d instalitaj ene de la Organizita Haveno de Aratu-Candeias, kaj do ne ekzistas \u201cprilaboro\u201d de kemiaj produktoj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Kiel banglades\u0302aj teolaboristoj povas travivi kun taga salajro de malpli ol du dolaroj?"}]