[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Biography as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Biografio (au\u0306 simple bio) estas detala priskribo de la vivo de persono.\nG\u0302i implikas pli ol j\u0302us la bazaj faktoj s\u0302atas edukon, laboro, rilatoj, kaj morto, sed ankau\u0306 portretas la sperton de subjekto de tiuj vivokazaj\u0302oj.\nMale al profilo au\u0306 biografio ( kariertabelo), biografio prezentas la vivrakonton de subjekto, elstarigante diversajn aspektojn de lia au\u0306 s\u0302ia vivo, inkluzive de intimaj detaloj de sperto, kaj povas inkludi analizon de la personeco de la subjekto."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Biografiaj verkoj estas kutime nefikcio, sed fikcio ankau\u0306 povas esti utiligita por portreti la vivon de persono.\nUnu profunda formo de biografia priraportado estas nomita heredaj\u0302oskribo.\nLaboras en diversspeca amaskomunikilaro, de literaturo g\u0302is filmo, formas la g\u0302enron konatan kiel biografio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Aprobita biografio estas skribita kun la permeso, kunlaboro, kaj en tempoj, partopreno de subjekto au\u0306 la heredantoj de subjekto.\nAu\u0306tobiografio estas skribita fare de la persono mem au\u0306 sin, foje kun la asistado de kunlaboranto au\u0306 vicverkisto."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Komence, biografiaj skribaj\u0302oj estis rigarditaj simple kiel subfako de historio kun fokuso sur akurata individuo de historia graveco.\nLa sendependa g\u0302enro de biografio kiel aparte de g\u0302enerala historioskribo, komencis aperi en la 18-a jarcento kaj atingis sian nuntempan formon c\u0302e la turno de la 20-a jarcento."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Unu el la plej fruaj el la kinejoj estis Plutarko, kaj lia Parallel Lives , publikigis proksimume 80 A.D., kovras elstarfigurojn en la klasika mondo.\nEn 44 a.K., Cornelius Nepos publikigis biografian laboron, lian Excellentium Imperatorum Vitae (\"Vivoj de tiuj kapablaj je komandado\").\nEble la plej frua pluekzistanta biografio kiu ne enhavas mitologian materialon estas The Lives of the Caesars (La Vivo de la Caesars) de Suetonio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En la frua Mezepoko (AD 400 g\u0302is 1450), ekzistis malkresko en konscio de la klasika kulturo en Eu\u0306ropo.\nDum tiu tempo, la nuraj deponejoj da scio kaj notoj pri la frua historio en Eu\u0306ropo estis tiuj de la Eklezio Romkatolika.\nErmitoj, monah\u0302oj, kaj pastroj uzis tiun historian periodon por skribi biografiojn.\nIliaj subjektoj estis kutime limigitaj al la ekleziestroj, martiroj, papoj, kaj sanktuloj.\nIliaj verkoj estis intencitaj esti inspiraj al la homoj kaj vehikloj por konvertig\u0302o al kristanismo (vidu Hagiografion).\nUnu signifa sekulara ekzemplo de biografio de tiu periodo estas la vivo de Karlo la Granda de lia kortegano Einhard."}, {"text_idx": "#000008", "text": "De la finmezepoko, biografioj ig\u0302is malpli preg\u0302ej-orientitaj en Eu\u0306ropo kiel biografioj de reg\u0302oj, kavaliroj, kaj tiranoj komencis ekaperi.\nLa plej fama el tiaj biografioj estis Le Morte d'Arthur de Sinjoro Thomas Malory.\nLa libro estis raporto pri la vivo de la fabela Reg\u0302o Arturo kaj lia Kavaliroj de la Ronda Tablo.\nSekvante Malorikan, la nova emfazo de humanismo dum la Renesanco antau\u0306enigis fokuson pri laikaj temoj, kiel ekzemple artistoj kaj poetoj, kaj apogis skribi en la popollingvo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Lives of the Artists de Giorgio Vasari (1550) estis la grava biografio temiganta sekularajn vivojn.\nVasari faris famulojn de siaj subjektoj, kiam la Vivoj ig\u0302is frua \"furorlibro\".\nDu aliaj evoluoj estas rimarkindaj: la evoluo de la presilo en la 15-a jarcento kaj la lau\u0306pas\u0302a pliig\u0302o en legopovo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Biografioj en la angla lingvo komencis ekaperi dum la regado de Henry VIII.\nActes and Monuments de John Foxe (1563), pli bone konata kiel Foxe's Book of Martyrs (La Libro de Martiroj de fokse), estis esence la unua vortaro de la biografio en Eu\u0306ropo, sekvita fare de The History of the Worthies of England de Thomas Fuller (1662), kun klara fokuso sur la publika vivo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Influa en formado de popularaj konceptoj de piratoj, A General History of the Pyrates (1724), de Charles Johnson, estas la primfonto por la biografioj de multaj bonkonataj piratoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La amerika biografio sekvis la anglan modelon, asimilante la opinion de Thomas Carlyle ke biografio estis parto de historio.\nCarlyle asertis ke la vivoj de grandaj homoj estis esencaj al komprenado de socio kaj g\u0302iaj institucioj.\nDum la historia impulso restus forta elemento en frua amerika biografio, amerikaj verkistoj esprimis klaran aliron.\nKio aperis estis sufic\u0302e tendenca formo de biografio, kiu serc\u0302is formi la individuan karakteron de leganto en la procezo de difinado de nacia karaktero."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La unua moderna biografio, kaj laboro kiuj penis konsiderindan influon sur la evoluo de la g\u0302enro, estis The Life of Samuel Johnson (La Vivo de Samuel Johnson) , de James Boswell biografio de leksikografo kaj viro-de-leteraj Samuel Johnson publikigita en 1791.\nDum la persona kono de Boswell de sia subjekto nur komencis en 1763, kiam Johnson estis 54 jarojn maljuna, Boswell kovris la tutecon de la vivo de Johnson per kroma esplorado.\nSin grava stadio en la evoluo de la moderna g\u0302enro de biografio, estis asertite esti la plej bonega biografio skribita en la angla lingvo.\nLa laboro de Boswell estis unika en sia nivelo de esplorado, kiu engag\u0302ita arkiva studo, c\u0302eestintkontoj kaj intervjuoj, sia fortika kaj alloga rakonto, kaj sia honesta bildigo de c\u0302iuj aspektoj de la vivo kaj karaktero de Johnson - formulo kiu funkcias kiel la bazo de biografia literaturo al tiu tago."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Biografia skribo g\u0302enerale stagnis dum la 19-a jarcento - en multaj kazoj ekzistis inversigo al la pli konata hagiografia metodo de lau\u0306di la morta, simila al la biografioj de sanktuloj produktis en Mezepokaj tempoj.\nDistingo inter masbiografio kaj literatura biografio komencis formig\u0302i proksime de la mezo de la jarcento, reflektante rompon inter alta kulturo kaj etburg\u0302a kulturo.\nTamen, la nombro da biografioj en presaj\u0302o travivis rapidan kreskon, dank'al vastiga legadpubliko.\nTiu revolucio en eldonado igis librojn haveblaj al pli granda spektantaro de legantoj.\nKrome, pageblaj pos\u0302eldonoj de popularaj biografioj estis publikigitaj por la unuan fojon.\nPeriodaj\u0302oj komencis eldonadon sekvenco de biografiaj skizoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Au\u0306tobiografioj ig\u0302is pli popularaj, c\u0302ar kun la pliig\u0302o de eduko kaj malmultekosta printado, modernaj konceptoj de famo kaj famulo komencis formig\u0302i.\nAu\u0306tobiografioj estis skribitaj fare de verkintoj, kiel ekzemple Charles Dickens (kiuj asimilis au\u0306tobiografiajn elementojn en siaj romanoj) kaj Anthony Trollope, (lia Au\u0306tobiografio ekaperis postmorte, rapide ig\u0302ante furorlibro en Londono [9] ), filozofoj, kiel ekzemple John Stuart Mill, klerikoj - John Henry Newman - kaj distristoj - P. T. Barnum."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La sciencoj de psikologio kaj sociologio estis ascendaj c\u0302e la turno de la 20-a jarcento kaj peze influus la novaj la biografiojn de jarcento.\nLa forpaso de la \" bonega viro- \" historioteorio estis indika de la emerg\u0302anta pensmaniero.\nHoma konduto estus klarigita tra darvinismaj teorioj.\n\"Sociologiaj\" biografioj elpensite de la agoj de siaj subjektoj kiel rezulto de la medio, kaj emita malgravigi individuecon.\nLa evoluo de psikanalizo kondukis al pli penetra kaj ampleksa kompreno de la biografia temo, kaj persvadis kinejojn por doni pli da emfazo al infanag\u0302o kaj adoleskeco.\nKlare tiuj psikologiaj ideoj s\u0302ang\u0302ig\u0302is lau\u0306 la manieron kiun biografioj estis skribitaj, kiam kulturo de au\u0306tobiografio formig\u0302is, en kiu la rakontado de onies propra rakonto ig\u0302is formo de terapio.\nLa konvencia koncepto de herooj kaj rakontoj de sukceso malaperis en la obsedo kun psikologiaj esploradoj de personeco."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En la 1920-aj jaroj kaj 30'oj, biografiaj verkistoj serc\u0302is kapitaligi sur la populareco de Strachey imitante lian stilon.\nTiu nova lernejo havis ikonoklastojn, sciencajn analizistojn, kaj fikciajn kinejojn kaj inkludis Gamaliel Bradford, Andre\u0301 Maurois, kaj Emil Ludwig, inter aliaj.\nRobert Graves ( I, Claudius, de 1934) elstaris inter tiuj sekvantaj Strachey modelon de \"malkonfirmado de biografioj.\"\nLa tendenco en literatura biografio estis akompanita en populara biografio per speco de \"famulskopofilio\", en la fruaj jardekoj de la jarcento.\nLa apelacio de tiu lasta formo al legantoj estis bazita sur scivolemo pli ol moraleco au\u0306 patriotismo.\nAntau\u0306 1-a Mondmilito, malmultekostaj durkovraj\u0302aj represaj\u0302oj farig\u0302is popularaj.\nLa jardekoj de la 1920-aj jaroj travivis biografian \"ekprosperon.\""}, {"text_idx": "#000019", "text": "La feminisma akademiulo Carolyn Heilbrun observis ke la biografioj kaj au\u0306tobiografioj de virinoj komencis s\u0302ang\u0302i karakteron dum la dua ondo de feminisma aktivismo.\nS\u0302i citis la 1970 biografion Zelda de Nancy Milford, kiel la \"komencon de nova periodo de virinbiografio, c\u0302ar\" [nur] en 1970 estis ni pretaj legi ne ke Zelda detruis Fitzgerald, sed Fitzgerald s\u0302ia: li uzurpis s\u0302ian rakonton.\"\nHeilbrun nomis 1973 kiel la turnopunkto en virinau\u0306tobiografio, kun la publikigo de Journal of a Solitude, (Revuo por Soleco,) de May Sarton por tio estis la unua kazo kie virino rakontis al she vivrakonto, ne kiel trovante \"belecon ec\u0302 en doloro\" kaj transformante \"koleregon en spiritan akcepton\", sed agnoskante kio antau\u0306e estis malpermesita al virinoj: ilia doloro, ilia kolerego, kaj ilia \"senkas\u0302a agnosko de la deziro al potenco kaj kontrolo de onies vivo.\""}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la lastaj jaroj, multmedia biografio farig\u0302is pli populara ol tradiciaj literaturaj formoj.\nKune kun dokumentaj biografiaj filmoj, Holivudo produktis multajn komercajn filmojn bazitajn sur la vivoj de famaj homoj.\nLa populareco de tiuj formoj de biografio kau\u0306zis la proliferadon de televidokanaloj dedic\u0302itaj al biografio, inkluzive de A&E, La Biografio-Kanalo, kaj La Historio-Kanalo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "CD-ROM'o kaj retaj biografioj ankau\u0306 ekaperis.\nMale al libroj kaj filmoj, ili ofte ne rakontas kronologian rakonton: anstatau\u0306e ili estas arkivoj de multaj diskretaj amaskomunikilarelementoj ligitaj al individuopersono, inkluzive de filmetoj, fotoj, kaj tekstartikoloj.\nBiografio-portretoj estis kreitaj en 2001, fare de la germana artisto Ralph Ueltzhoeffer.\nMedjakademiulo Lev Manovich diras ke tiaj arkivoj ekzempligas la datumbazformularon, permesante al uzantoj navigi la materialojn lau\u0306 multaj manieroj.\nG\u0302eneralaj \"vivaj skribo-\" teknikoj estas temo de scienca studo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En la lastaj jaroj, debatoj ekestis kiel al c\u0302u c\u0302iuj biografioj estas fikcio, aparte kiam verkintoj skribas koncerne figurojn de la pasinteco.\nPrezidanto de Wolfson College en Oxford University, Hermione Lee argumentas ke c\u0302io historio estas vidita per perspektivo kiu estas la produkto de nia nuntempa socio kaj kiel rezulto biografiaj veroj konstante s\u0302ang\u0302ig\u0302as.\nTiel la historio kiun kinejoj skribas ronde ne estos la maniero kiel kiu okazis;\ng\u0302i estos la maniero ili memoris g\u0302in.\nDebatoj ankau\u0306 ekestis koncerne la gravecon de spaco en vivo-skribo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Biografia esplorado estas difinita fare de Miller kiel esplormetodo kiu kolektas kaj analizojn la tutan vivon, au\u0306 parton de persono de vivo, tra la profunda kaj senstruktura intervjuo, au\u0306 foje plifortikigita per semi-strukturita intervjuo au\u0306 personaj dokumentoj.\nG\u0302i estas maniero de rigarda societa vivo en proceduraj esprimoj, prefere ol senmovaj esprimoj.\nLa informoj povas veni de \"bus\u0302a historio, persona rakonto, biografio kaj au\u0306tobiografio\" au\u0306 \"taglibroj, leteroj, memoranda kaj aliaj materialoj\".\nLa centra celo de biografia esplorado produktas ric\u0302ajn priskribojn de personoj au\u0306 \"konceptigas strukturajn specojn de agoj\" kiu intencas \"kompreni la batallogikojn au\u0306 kiel personoj kaj strukturoj estas interligitaj\".\nKaj tiu metodo povas esti uzita por kompreni la vivon de individuo ene de sia socia kunteksto au\u0306 kompreni la kulturajn fenomenojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Pluraj landoj ofertas al jarlibro premion por skribado de biografio kiel ekzemple la:"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Biografio (de la greka vortoj bios signifanta \"vivo\" kaj graphein signifante \"skribi\") estas g\u0302enro de literaturo kaj aliaj artaj\u0302oj kiel kino, bazita de la verkitaj rakontoj pri individua vivo. Kvankam biografio povas esti fikcia au\u0306 nefikcia, la termino g\u0302enerale aludas al nefikciaj\u0302o. Biografio estas pli ol listo da nepersonaj faktoj kiel naskig\u0302o, edukado, laboro, interrilato kaj morto. G\u0302i ankau\u0306 funde esploras la emociojn de travivi tiajn eventojn."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Au\u0306tobiografio estas la priskribo de la vivo de iu persono, verkita de tiu persono mem."}]