[{"text_idx": "#000001", "text": "La ekonomio de Bulgario funkcias sur la principoj de la libera merkato, havante grandan privatan sektoron kaj pli malgrandan publikunun.\nBulgario estas industriigita mez-g\u0302is-altsalajra lando lau\u0306 la Monda Banko, [16] kaj estas membro de la Eu\u0306ropa Unio- (EU), Monda Organizaj\u0302o pri Komerco (WTO), organizo por sekureco kaj Kunlaboro en Eu\u0306ropo (OSCE) kaj Organizo por la Ekonomia Kunlaboro de la Nigra Maro (BSEC).\nBulgara ekonomio travivis rapidan kreskon en la lastaj jaroj [g\u0302isdatigo] atingado taksis malnetan enlandan produkton (MEP) de 143.1 miliardoj USD (PPP, 2016 oriento), MEP pokape de 20,116 USD (PPP, 2016 oriento), kaj meza c\u0302iumonata malneta salajro de 1,060 leva (542 eu\u0306ro) (aprilo 2017).\nLa nacia valuto estas la stotinko (pluralo leva), ligita al la eu\u0306ro kun rapideco de 1.95583 leva por 1 eu\u0306ro.\nLa stotinko estas la plej forte kaj plej multe de la stabila valuto en Orienta Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La plej forte sektoroj en la ekonomio estas energio, minado, metalurgio, mas\u0302inkonstruaj\u0302o, agrikulturo kaj turismo.\nPrimaraj industriaj eksportaj\u0302oj vestas, fero kaj s\u0302talo, mas\u0302inaro kaj delikataj fueloj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sofio estas la elstara kaj ekonomia koro de Bulgario kaj hejme al plej grava bulgaraj kaj internaciaj firmaoj funkciigantaj en la lando, same kiel la Bulgara Nacia Banko kaj la Bulgara Borso."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Plovdiv estas la dua plej granda grandurbo kaj havas unu el la plej grandaj ekonomioj en Bulgario."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Varno estas la tria plej granda grandurbo en Bulgario kaj la plej granda grandurbo kaj c\u0302emara feriurbo sur la bulgara Black Sea Coast.\nTrovig\u0302is strategie en la Golfo de Varno, ekonomie, Varno estas inter la plej bonrezultaj kaj fastest-kultivaj bulgaraj grandurboj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La bulgara ekonomio formig\u0302is signife en la lastaj 26 jaroj, malgrau\u0306 c\u0302iuj malfacilaj\u0302oj post la dissolvi de Comecon en 1991.\nEn la fruaj 1990-aj jaroj, la malrapida rapideco de la lando da privatigo, malkongrua registara imposto kaj investpolitikoj, kaj burokratia malpermesumo dau\u0306rigis la eksterlandan rektan investon (FDI) inter la plej malsupraj en la regiono.\nTotala FDI de 1991 tra 1996 estis 831 milionoj USD."}, {"text_idx": "#000008", "text": "En decembro 1996, Bulgario eniris la Mondan Organizaj\u0302on pri Komercon.\nPost tio, en la jaroj ekde 1997, aliflanke, Bulgario komencis altiri grandan eksterlandan investon.\nEn 2004 sole, pli ol 2.72 miliardoj da eu\u0306ro (3.47 miliardoj USD) estis investita fare de eksterlandaj firmaoj.\nEn 2005, ekonomiistoj observis malrapidig\u0302on al proksimume 1.8 miliardoj eu\u0306ro (2.3 miliardoj USD) en la FDI, kiu ricevas plejparte al la fino de la privatigo de la plej gravaj s\u0302tataj entreprenoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Post enirado de la Eu\u0306ropa Unio en 2007, Bulgario aligis pinton en eksterlanda investo de proksimume 6-bln-eu\u0306ro.\nMalalta produktiveco kaj konkurencivo sur la eu\u0306ropaj kaj mondaj merkatoj egale pro neadekvata R&D-financado, aliflanke, dau\u0306re restas signifa malhelpo por eksterlanda investo.\nTamen, lau\u0306 la plej malfrua jarraporto de la Ekonomia Esplorinstituto c\u0302e la Bulgarian Academy of Sciences (Bulgara Akademio de Sciencoj), la meza salajro en Bulgario estas kvarono (1/4) de la meza salajro en la Eu\u0306ropa Unio, kaj devus esti du fojojn pli alta kiam la laborproduktiveco estas kalkulita en la formulo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dum la Granda Recesio, Bulgario markis malkreskon en sia ekonomio de 5.5% en 2009, sed rapide reestigis pozitivajn kreskonivelojn al 0.2% en 2010, kontraste al aliaj balkanaj landoj.\nTamen, la kresko dau\u0306re estis malforta en la sekvaj jaroj, permesante al la antau\u0306-kriza nivelo de MEP esti atingita en 2014."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Komenco de la 20-a jarcento kaj g\u0302is 1990"}, {"text_idx": "#000013", "text": "La unua moderna fabriko en Bulgario estis starigita en Sliven en 1836;\nekde tiam kaj precipe post la 1860-aj jaroj, la ekonomio de Bulgario kiel tutaj\u0302o estis en stato de ekprospero, tio estanta precipe sentita en la frua 20-a jarcento kaj precipe en la 1920-aj jaroj.\nDum la 1930-aj jaroj, la bulgara ekonomio estis priskribita kiel ekonomio armee ligite al Germanio.\nEn la fruaj 1940-aj jaroj, c\u0302ar Germanio komencis perdi la Dua mondo Militon, la bulgara ekonomio suferspertis malkreskon.\nKiel tutaj\u0302o, la periodo inter la 1880-aj jaroj kaj 1945 estis markita per forta industriigo (dum la 17-a kaj 18-a jarcento Bulgario havita plejparte neevoluinta industrio kun agrikulturo, metioj, kaj duonflanka komerco estanta la nuraj evoluintaj industriosektoroj).\nDum la Socialism-epoko, bulgara ekonomio dau\u0306re estis industriigita, kvankam libera merkatkomerco konsiderinde malpliig\u0302is, kiam privataj merkatiniciatoj ig\u0302is s\u0302tat-reguligitaj.\nTamen, la bulgara ekonomio faris signifan totalan progreson en modernigado de vojinfrastrukturo, aviadkompanio-transportado, same kiel evoluigado de la turismosektoro konstruante turistlokojn lau\u0306 la Nigra marbordo kaj la montregionoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "De la fino de 2-a Mondmilito g\u0302is la g\u0302eneraligita s\u0302ang\u0302o de registaro en Orienta Eu\u0306ropo en novembro 1989, la Bulgarian Communist Party (BCP) penis kompletan ekonomian, socian kaj politikan kontrolon en Bulgario.\nLa supreniro de la partio al potenco en 1944 markis la komencon de ekonomia s\u0302ang\u0302o direkte al planekonomio.\nDum tiu tempo, Bulgario sekvis la sovetian modelon de ekonomia evoluo pli atente ol iu alia membro de la Orienta Bloko, ig\u0302ante unu el la unuaj membroj de Comecon.\nLa nova registaro s\u0302ang\u0302is la ekonomiospecon de c\u0302efe agrara unu direkte al industria ekonomio, instigante al la translokado de la laborantaro de la kamparo g\u0302is la grandurboj, tiel disponigante laboristojn por la j\u0302uskonstruitaj grandskalaj industriaj kompleksoj.\nEn la sama tempo, la fokuso de bulgara internacia komerco s\u0302ang\u0302ig\u0302is de Mezeu\u0306ropo g\u0302is Orienta Eu\u0306ropo kaj Sovetunio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Tiuj novaj politikoj rezultigis imponajn komencajn tarifojn de ekonomia evoluo.\nBulgara ekonomio proksime similis tiun de Sovet-Unio.\nSoveti-stila centraligita planado formita de sinsekvaj kvinjarplanperiodoj havis pli tujajn avantag\u0302ojn tie komparite kun la aliaj orienteu\u0306ropaj s\u0302tatoj kie g\u0302i unue estis uzita en la fruaj 1950-aj jaroj.\nDum postmilita tempo, ekonomia progreso ankau\u0306 estis konsiderinde helpita per nivelo de interna politika stabileco nevidite en aliaj orienteu\u0306ropaj landoj dum la sama periodo.\nTio reprezentis s\u0302ang\u0302on en la bulgara politika sceno kiam politika turbuleco estis ofta antau\u0306 la supreniro de BCP al potenco."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tamen, komencig\u0302i en la fruaj 1960-aj jaroj, malalta kapitalo kaj laborproduktiveco, same kiel multekostaj materialenigaj\u0302oj, turmentis la bulgaran ekonomion.\nKun seniluziigaj tarifoj de kresko venis alta grado da ekonomia eksperimentado.\nTiu eksperimentado okazis ene de la socialisma ekonomia kadro, kvankam neniam alirante merkat-bazitan ekonomion."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ekonomia efikeco malkreskis dramece komence de la 1990-aj jaroj post la dissolvo de la Comecon sistemo kaj la perdo de la soveto kaj Comecon-merkato, al kiu la lando estis totale ligita.\nAnkau\u0306, kiel rezulto de politika agitado kun la unuaj provoj se temas pri reestabli demokratan politikan sistemon kaj liberigi merkatan ekonomion (Bulgario estis demokrata monarkio kun libera merkata ekonomio antau\u0306 la socialisma epoko) la vivnivelo falis je proksimume 40%, kaj nur komencis stabiligi signife post 1998 post la falo de la socialistregistaro de Jean Videnov.\nG\u0302i reakiris antau\u0306- 1989 nivelojn antau\u0306 junio 2004."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sukcesa eksterlanda rekta investo kaj sinsekvaj registaroj montris engag\u0302ig\u0302on al ekonomiaj reformoj kaj respondeca imposta planado kiuj kontribuis multe al la bulgara ekonomio, kun historia kreskorapidecmezumo de 6% jare.\nKorupto en la s\u0302tatadministrado kaj malforta jug\u0302istaro esti dau\u0306re estis longperspektivaj problemoj, kun c\u0302eesto de organizitkrimo restanta tre alta."}, {"text_idx": "#000021", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Kvankam politikistoj donis garantiojn kiujn la malfrua-2000-ajaraj recesio ne trafus Bulgarion, la ekonomio suferspertis 5.5% MEP-malkreskon en tiu periodo.\nSenlaboreco pliig\u0302is por almenau\u0306 kvin estejo alportante la plej malbonan recesion de Bulgario ekde la fruaj 1980-aj jaroj.\nAnkorau\u0306, ekonomiaj cirkonstancoj ne estis tro severaj kiam komparite kun la resto de Eu\u0306ropo.\nEstonteco-perspektivoj estas ligitaj al la c\u0302iam pli grava integrig\u0302o de la lando kun la Eu\u0306ropaj Uniaj membros\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Resalto de la krizo de februaro 1997"}, {"text_idx": "#000025", "text": "En April 1997, la Union of Democratic Forces (SDS) venkis en antau\u0306-esprimaj senatelektoj kaj lanc\u0302is IMF-valutokunordigan sistemon kiu sukcesis pri stabiligado de la ekonomio.\nLa triobla ciferinflacio de 1996 kaj 1997 kolapsis al oficiala ekonomia kresko, sed prognozistoj antau\u0306diris akcelitan kreskon dum la venontaj pluraj jaroj.\nLa struktura reformprogramo de la registara inkludas:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "privatigo kaj, kie konvene, likvidado de s\u0302tataj entreprenoj (SOEoj);\nliberaligon de agrikulturaj politikoj, inkluzive de kreado de kondic\u0302oj por la evoluo de termerkato;\nreformo de la socialasekuraj programoj de la lando;\nreformoj por fortigi kontraktodevigon kaj batali krimon kaj korupton."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Malgrau\u0306 reformoj, malforta kontrolo de privatigo kau\u0306zis multajn sukcesajn s\u0302tatentreprenojn bankroton.\nLa SDS-registaro ankau\u0306 ne maldau\u0306rigis la kreskantan negativan saldbalancon, kiu ekde tiam dau\u0306re pliig\u0302is, atingante negativon de 12.65 miliardoj USD en 2008 [ kiun citaj\u0302o bezonis ].\nLa registaro elektita en 2001 promesis konservi la fundamentajn ekonomipolitikajn celojn adoptitajn fare de g\u0302ia antau\u0306ulo en 1997, specife: retenante la Valuto-komisionon, efektivigante solidajn financajn politikojn, akcelante privatigon, kaj okupig\u0302ante pri strukturajn reformojn.\nAmbau\u0306 registaroj ne efektivigis solidajn socialajn politikojn."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La ekonomio vere ekis inter 2003 kaj 2008 kaj kreskociferoj rapide suprenpafite, variadante inter figuroj same altaj kiel 6.6% (2004) kaj 5.0% (2003).\nEc\u0302 en la lasta antau\u0306-kriza jaro, 2008, la bulgara ekonomio kreskis rapide c\u0302e 6.0%, malgrau\u0306 signife bremsi malsupren en la lasta kvartalo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Parto de la Eu\u0306ropa Unio"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ekonomia malhau\u0306so sekvante la internacian financkrizon"}, {"text_idx": "#000032", "text": "La lando suferspertis malfacilan komencon al 2009, post kiam benzinprovizoj estis tranc\u0302o en la Russi-Ukrainia gasdisputo.\nIndustria produktaj\u0302o same kiel publikaj servoj suferis, eksponante Bulgaria overdependence sur rusaj krudaj\u0302oj.\nLa tutmonda financkrizo komencis uzi malsuprenig\u0302an premon sur kresko kaj dungado en la lasta kvartalo de 2008.\nLa dommerkato, kvankam ne plong\u0302a, grundo al halto kaj kresko estas atendita esti signife pli malalta en la mallong-al-meza kuro."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Dum la kurso de 2009, la sinistraj prognozoj por la efikoj de la tutmonda krizo sur la bulgara ekonomio plejparte realig\u0302is.\nKvankam suferanta malpli ol la plej-trafitaj landoj, Bulgario protokolis siajn plej malbonajn ekonomiajn rezultojn ekde la 1997-datita disfandig\u0302o.\nMEP s\u0302rumpis for proksimume 5% kaj senlaboreco saltetis.\nKonsumelspezoj kaj eksterlanda investo falis dramece kaj deprimis kreskon en 2010 g\u0302is 0,3%.\nSenlaboreco restas konstante alta c\u0302e proksimume 10%."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Nova registaro kaj imposta disciplino"}, {"text_idx": "#000035", "text": "La registaro de Boyko Borisov elektita en 2009 entreprenis s\u0302tupojn por reestigi ekonomian kreskon, provante konservi striktan financan politikon.\nLa imposta disciplino fiksita fare de Finance Minister Djankov pruvis sukcesa kaj kune kun reduktita bug\u0302etelspezado g\u0302i metis bulgaran ekonomion sur la scenejon de konstante tamen malrapide kreskante en la mezo de monda krizo.\nLa 1an de decembro 2009, tiu de Standard & Poor g\u0302isdatigis la investperspektivon de Bulgario de \"negativo\" g\u0302is \"stabila\", kiu igis Bulgarion la nura lando en la Eu\u0306ropa Unio por ricevi pozitivan g\u0302isdatigon tiun jaron.\nEn januaro 2010 tiu de Moody sekvis kun g\u0302isdatigo de g\u0302ia ratc\u0302asa perspektivo de \"stabila\" g\u0302is \"pozitiva.\""}, {"text_idx": "#000036", "text": "Bulgario estis atendita ligi la Eu\u0306rozonon en 2013 sed post la pliig\u0302o de iu malstabileco je la zona Bulgario retenas g\u0302iajn poziciojn direkte al la Eu\u0306ro, kombinante kune pozitivajn kaj realismajn sintenojn.\nLa bulgara levo estas c\u0302iuokaze ligita al la eu\u0306ro.\nBulgario rigardas ig\u0302i membro de la Eu\u0306rozono nuntempe kiel tro riska.\nLa Transatlantic Trends-enketo (2012) trovis ke 72 procentoj de bulgaroj ne aprobis la ekonomia politiko traktita fare de la registaro de la (tiam) verdikto-centro-dekstra GERB-partio kaj Prime Minister Boyko Borisov."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Domanara enspezo au\u0306 konsumo de lau\u0306procenta parto:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Elektro - produktado proksime de fonto:"}, {"text_idx": "#000041", "text": "15 milionoj da bbl (1 januaro 2006)"}, {"text_idx": "#000042", "text": "5.703 miliardoj da ku m (1 januaro 2006 oriento."}, {"text_idx": "#000043", "text": "legomoj, fruktoj, tabako, brutaro, vino, tritiko, hordeo, sunfloroj, sukerbetoj"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Multo de la lau\u0306-peto-formita industrio de Bulgario estis peza industrio, kvankam biokemiaj\u0302oj kaj komputiloj estis signifaj produktoj komencig\u0302antaj en la 1980-aj jaroj.\nC\u0302ar bulgara industrio estis formita al sovetiaj merkatoj, la fino de Sovet-Unio kaj la Varsovia Kontrakto kau\u0306zis severan krizon en la 1990-aj jaroj.\nPost montrado de g\u0302ia unua kresko ekde la komunista epoko en 2000, la industribranc\u0302o de Bulgario kreskis malrapide sed konstante en la fruaj 2000-aj jaroj.\nLa agokvalito de individuaj industrioj estis neegala, aliflanke.\nNutraj\u0302prilaborado kaj tabakpretigo suferis de la perdo de sovetiaj merkatoj kaj ne konservis normojn sufic\u0302e altaj por konkuri en Okcidenteu\u0306ropo.\nTekstila pretigo g\u0302enerale malkreskis ekde la mez-1990-aj jaroj, kvankam vesti eksportaj\u0302ojn kreskis konstante ekde 2000."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Naftorafinado postvivis la s\u0302okojn de la 1990-aj jaroj pro dau\u0306ra eksporta merkato kaj la ac\u0302eto de la Burgaso-rafinejo de la rusa petrolgiganto LUKoil.\nLa kemia industrio restis en bona totala stato sed estas kondic\u0302igita de nestabilaj naturgasprezoj.\nKresko en fera metalurgio, kiu estas dominita fare de la Kremikovtsi Metaloj-Kombinaj\u0302o, estis prokrastita per kompleksa privatigoprocezo kaj de malnovig\u0302inta altkostoekipaj\u0302o.\nNon-fera metalurgio prosperis c\u0302ar la Pirdop-kupro elfandanta fabrikon estis ac\u0302etita fare de Union Minie\u0300re de Belgio kaj c\u0302ar eksportaj merkatoj estis favoraj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La fino de la Varsovikontrakto-alianco kaj la perdo de Trimondo-merkatoj estis gravaj batoj al la militindustrio.\nEn la fruaj 2000-aj jaroj, la industrio plani por supervivo inkludis g\u0302isdatigantajn produktojn por kontentigi okcidentajn merkatojn kaj fari kooperan produktadon kun rusaj firmaoj.\nLa elektronikoindustrio, kiu ankau\u0306 estis formita en la 1980-aj jaroj por servi sovetiajn merkatojn, ne povis konkuri kun okcidentaj komputilproduktantoj.\nLa industrio nun fidas je kontraktinterkonsentoj kun eu\u0306ropaj firmaoj kaj altirantaj eksterlandan investon.\nLa au\u0306tindustrio c\u0302esis la fabrikadon de au\u0306toj, kamionoj, kaj busoj.\nFabrikado de c\u0302areloj, specialaj\u0302o en la komunista epoko, ankau\u0306 c\u0302esis.\nEn la fruaj 2000-aj jaroj, s\u0302ipkonstruado prosperis je la majoro Varno kaj Ruse-terenoj pro fremda proprieto (Ruse) kaj privatigo (Varno)."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Nur en lasta la jarelektroniko kaj elektra ekipaj\u0302oproduktado reakiris pli altajn nivelojn.\nLa plej grandaj centroj inkludas Sofio'n, Plovdiv kaj la c\u0302irkau\u0306an regionon, Botevgrad, Staran Zagoran, Varno'n, Pravets kaj multaijn aliajn grandurbojn.\nHejmaparatoj, komputiloj, KDoj, telefonoj, medicina kaj aparatoj estas produktita.\nEn 2008 la elektronikoindustrio ekspedis pli ol 260 milionojn USD en eksportaj\u0302oj, c\u0302efe de komponentoj, komputiloj kaj konsumelektroniko."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Multaj fabrikoj produktantaj transportadekipaj\u0302on nuntempe [g\u0302isdatigon] dau\u0306re ne funkciigas c\u0302e plena kapacito.\nPlantoprodukto trejnas ( Burgaso, Dryanovo), tramoj ( Sofio), troleojn ( Dupnitsa), busojn ( Botevgrad), kamionojn ( Shuman), movajn kamionojn (Plovdiv, LOM, Sofio, Lovech).\nRousse funkcias kiel la c\u0302efcentro por agromas\u0302inaro.\nBulgara armilproduktado plejparte funkciigas en centra Bulgario ( Kazanlako, Sopot, Karlovo)."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Konstruo kiun produktaj\u0302o falis rimarkinde en la 1990-aj jaroj kiel industriulo kaj log\u0302igokonstruo malkreskis, sed normaligo komencig\u0302is en la fruaj 2000-aj jaroj.\nLa sektoro, nun dominita fare de privataj firmaoj, rekomencis la eksterlandajn konstruaj\u0302oprogramojn kiuj kondukis al prospero en la komunista epoko.\nLa Glavbolgostroy-firmao havas gravajn konstruentreprenojn en Kazah\u0302io, Rusio, kaj Ukrainio same kiel hejmaj kontraktoj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La Kozloduy nuklea centralo, kiu en 2005 liveris pli ol 40 procentojn de la elektra energio de Bulgario, ludos malpliigan rolon c\u0302ar du el g\u0302iaj ceteraj kvar reaktoroj (du estis fermitaj en 2002) devas esti fermitaj antau\u0306 2007 por observi Eu\u0306ropa Unio (EU) normojn.\nKozloduy, kiu eksportis 14 procentojn de sia produktaj\u0302o en 2006, estis atendita c\u0302esi c\u0302iun eksportadon en 2007.\nKonstruado de la long-malfrua Belene nuklea centralo rekomencis en 2006 sed ne estos kompleta g\u0302is almenau\u0306 2011.\nBelene, planita en la 1980-aj jaroj sed tiam malaprobis, estis revivigita per la sekureckonflikto c\u0302e Kozloduy."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Naftoprospektado estas dau\u0306ranta enmare en Nigra Maro (la Shabla bloko) kaj sur la rumana limo, sed la c\u0302efa naftenspezo de Bulgario venas kiel transiga punkto sur orientokcidentajn kaj nord-sudajn transitliniojn supozeble.\nBurgaso estas la c\u0302efa naftohaveno de Bulgario sur Nigra Maro.\nLa plej granda naftorafinado de Bulgario, Neftochim, estis ac\u0302etita fare de rusa petrolgiganto LUKoil en 1999 kaj spertis modernigon en 2005.\nLa nura signifa karbrimedo de Bulgario estas malaltkvalita lignito, plejparte de la s\u0302tataj Maritsa-Iztok- kaj Bobov Dol-kompleksoj kaj uzita en lokaj termoelektric-centraloj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Elektra-hejtaj centraloj (TPoj) disponigas signifan kvanton de energio, kun la plej granda parto de la kapacito koncentrita en la Maritsa Iztok Komplekso.\nLa plej grandaj TPoj inkludas:"}, {"text_idx": "#000056", "text": "1.4 USD bln. projekto por la konstruado de pliaj 670 Mw blokas por la 500 Mw\nMaritza Iztok 1 hejtelektro Stacio [54] estas atendita esti kompletigita per la mezo de 2010."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Bulgario vicas kiel negrava petrolproduktanto (97-a en la mondo) kun totalproduktado de 3,520 bl/day.\nProspektoroj malkovris la unuan naftejon de Bulgario proksime de Tyulenovo en 1951.\nTergasoproduktado haltite en la malfruaj 1990-aj jaroj.\nPruvitaj rezervoj de tergaskvanto al 5.663-bln. ku m.\nLa LUKOIL Neftochim naftorafinado estas la plej granda rafina instalaj\u0302o de Bulgario kun c\u0302iujaraj enspezoj sumig\u0302antaj al pli ol 4 miliardoj leva (2 miliardoj eu\u0306ro)."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Lastatempaj jaroj [g\u0302isdatigi] vidis stabilan pliig\u0302on en elektroproduktado de renovig\u0302antenergiaj fontoj kiel ekzemple vento kaj sunenergio.\nVenta energio havas grandskalajn perspektivojn, kun g\u0302is 3,400 Mw da instalita kapacitpotencialo.\nEn 2009 [g\u0302isdatigo] Bulgario funkciigas pli ol 70 ventomuelejojn kun sumkapacito de 112.6 Mw, kaj planoj pliigi ilian numeron preskau\u0306 trioblan por atingi sumkapaciton de 300 Mw en 2010."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Post malkresko en la 1990-aj jaroj, en la 21-a jarcento la turisma industrio kreskis rapide.\nEn 2016 proksimume 10 milionoj da fremduloj vizitis Bulgarion, supren de 4 milionoj en 2004 kaj 2.3 milionojn en 2000.\nTiu tendenco estas bazita sur kelkaj allogaj cellokoj, malaltaj kostoj, kaj restarigo de instalaj\u0302oj.\nLa plej granda parto de la industrio estis privatigita antau\u0306 2004.\nInfrastrukturobjektoj kiel ekzemple distrinstalaj\u0302oj kaj mendantaj servojn postulas plibonigon.\nEvoluo de la podetalvendoj-sektoro de Bulgario estis malrapida g\u0302is la fruaj 2000-aj jaroj, kiam granda nombro da Okcidentstilaj ellasejoj komencis ekaperi, kaj Sofio formig\u0302is kiel podetala centro.\nAntau\u0306 2006, pluraj gravaj eu\u0306ropaj butikaj c\u0302enoj malfermis butikojn, kaj aliaj planis membrigi la bulgaran merkaton."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Bulgario altiris konsiderindan investon de fremduloj ac\u0302etantaj posedaj\u0302on au\u0306 por sia propra uzo au\u0306 por investo.\nEn 2006, pli ol 29% de posedaj\u0302interkonsentoj estis subskribitaj fare de fremduloj, pli ol duono de kiuj estis UK-civitanoj.\nDiversaj firmaoj, kiel ekzemple Bulgarian Dreams, aktive surmerkatigis bulgarajn trajtojn al ac\u0302etantoj eksterlande."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En 2007 Bulgario estis vizitita fare de 5,200,000 turistoj, vicigante 39-a en la mondo.\nTuristoj de Grekio, Rumanio kaj Germanio respondecas pri 40% de vizitantoj.\nLa plej granda parto de ili estas altirita per la s\u0302ang\u0302ig\u0302antaj kaj belaj pejzag\u0302oj, bone konservita historia kaj kultura heredo, kaj la trankvilo de kamparaj kaj montregionoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "En 2004 lau\u0306taksa unu-triono de la termaso de Bulgario estis kovrita per arbaroj, de kiuj proksimume 40 procentoj estis pingloarboj.\nInter 1980 kaj 2000, la arbarkovrita areo pliigita je 4.6 procentoj.\nEn 2002 totalo de 4,800 tunoj da konstruligno estis rikoltita, 44 procentoj de kiu estis fuelligno kaj 20 procentoj, celulozo.\nKvankam nominalaj s\u0302tatligno-normoj estas tre striktaj, en 2004 lau\u0306taksaj 45 procentoj de la ligno-rikolto de Bulgario estis registraditaj kontrau\u0306leg\u0302e pro korupto en la forstservo.\nProksimume 7.5 procentoj de arbaroj estas protektitaj kontrau\u0306 c\u0302iuj uzoj, kaj 65 procentoj estas elektitaj por ekologia kaj komerca uzo.\nEn 2005 proksimume 70 procentoj de la totala arbarrimedo estis klasitaj ekonomie realigeblaj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "De kiam Bulgario c\u0302esigis altmaran fis\u0302kaptadon en 1995, la lando importis kreskantajn kvantojn de fis\u0302oj.\nLa fis\u0302bredadindustrio (precipe sturgo) disetendig\u0302is en la fruaj 2000-aj jaroj, kaj kelkaj mediaj plibonigoj en Nigra Maro kaj la Danuba Rivero, la c\u0302effontoj de fis\u0302oj, povas pliigi la prenon en estontaj jaroj.\nTamen, la kaptaj\u0302o de tiuj fontoj malpliig\u0302is akre en la lastaj jardekoj, donante nur kelkajn speciojn de fis\u0302oj por enlandaj merkatoj en 2004.\nInter 1999 kaj 2001, la totala fis\u0302orikolto de Bulgario, sovag\u0302a kaj kultivita, falis de 18,600 tunoj g\u0302is 8,100 tunoj, sed en 2003 la rikolto renormalig\u0302is g\u0302is 16,500 tunoj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Produktado de la plej gravaj kultivaj\u0302oj (lau\u0306 la Organizaj\u0302o pri Nutrado kaj Agrikulturo) en 2006 (en '000-tunoj) sumig\u0302is al:"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Malgrau\u0306 la malbona agokvalito de la minadsektoro, produktiveco pliig\u0302is en la lastaj jaroj.\nMinado restas unu el la plej gravaj fontoj de eksportgajnoj kaj dau\u0306re estas signifa kontribuanto al ekonomia kresko.\nLa minindustrio estas valoraj 760 USD mln, [73] kaj, kune kun parencaj industrioj, laborigas 120,000 homojn.\nLa altig\u0302antaj tutmondaj prezoj de oro, plumbo kaj kupro en 2010, same kiel investoj en zinko kaj karboproduktado, akcelis ekonomian kreskon en la minadsektoro post la financkrizo de 2007-2008.\nAktuale en 2010 Bulgariaj rangoj kiel la 19-a plej granda karbo produktanto en la mondo, [76] 9-a plej granda bismut produktanto, [77] 19-a plej granda kupro-produktanto, [78] kaj la 26-a plej granda zinko produktanto.\nEn Eu\u0306ropo, la landrangoj kvaraj en orproduktado kaj sesa en karboproduktado."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La \"Elatsite\" kupromino kaj reciklanta instalaj\u0302o, konstruita dum la regulo de Vulko Chervenkov, prenas g\u0302ian lokon kiel unu el la plej grandaj en South-Eastern Eu\u0306ropo.\nG\u0302i ekstraktas 13 milionojn da tunoj da erco c\u0302iujare, produktante proksimume 42,000 tunojn da kupro, 1.6 tunojn da oro kaj 5.5 tunojn da arg\u0302ento."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Fera metalurgio havas gravan gravecon.\nMulto de la produktado el s\u0302talo kaj krudfero okazas en Kremikovtsi kaj Stomana s\u0302talo en Pernik, kun tria metalurgia bazo en Debelt.\nEn produktado el s\u0302talo kaj s\u0302talproduktoj pokape la lando gvidas Balkanon.\nAktuale en 2009 [g\u0302isdatigi] la sorto de Kremikovtsi-s\u0302talfabrikoj venis sub debaton pro grava poluo en la c\u0302efurbo, Sofio."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La plej grandaj rafinejoj por plumbo kaj zinko funkciigas en Plovdiv, Kardj\u0302ali kaj Novi Iskar;\npor kupro en Pirdop kaj Eliseina (nun malfunkcia);\nEn produktado el multaj metaloj pokapaj, kiel ekzemple zinko kaj fero, Bulgariaj rangoj unue en Orienta Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La nacia vojaro de Bulgario havas sumlongon de 40,231 kilometroj (24,998 mejl.), [85] de kiuj 39,587 kilometroj (24,598 mejl.) estas pavimitaj, sed preskau\u0306 duonon de ili falon en la plej malsupran internacian rangigon por pavimitaj vojoj.\nLa au\u0306tovojoj en Bulgario, kiel ekzemple Trakia, Hemus, Strumo kaj Maritsa, estas plibonigitaj kaj plilongigitaj al sumlongo de 760 km (470 mejl.) en novembro 2015.\nFervojoj estas grava reg\u0302imo de frajtotransportado, kvankam au\u0306tovojoj kunportas lau\u0306stadie pli grandan parton el frajto.\nBulgario ankau\u0306 havas 6,238 kilometrojn (3,876 mejl.) de fervoja trako [86] kaj planas konstrui altrapidan fervojon antau\u0306 2017, je kosto de \u20ac3-bln. [87] [88] Sofio kaj Plovdiv estas gravaj aervojag\u0302adnaboj, dum Varno kaj Burgaso estas la c\u0302efaj markomerchavenoj."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Bulgario havas ampleksan, sed malmodernan telekomunikadreton kiu postulas grandan modernigon.\nTelefona servo estas disponebla en la plej multaj vilag\u0302oj, kaj centra cifereca c\u0302efa linio ligas la plej multajn regionojn.\nNuntempe ekzistas tri aktivaj pos\u0302telefonfunkciigistoj - Mtel, Telenor kaj Vivacom.\nEkde 2000, rapida pliig\u0302o en la nombro da retuloj okazis - de 430,000 ili kreskis g\u0302is 1,545,100 in 2004, kaj 3.4 milionoj da (48%-penetrofteco) en 2010.\nBulgario havas la plej grandan mezan Broadband Internet-rapidecon en la mondo post Rumanio kaj Sud-Koreio."}, {"text_idx": "#000075", "text": "En 2010, Bulgario foruzis 0.25% de it MEP sur scienca esplorado, [92] kiu reprezentas unu el la plej malsupraj sciencaj bug\u0302etoj en Eu\u0306ropo.\nKonstanta subinvesto en la sektoro ekde 1990 devigis multajn sciencajn profesiulojn forlasi la landon.\nKiel rezulto, la ekonomiopoentaroj de Bulgario malalte lau\u0306 novigado, konkurencivo kaj altaj plivaloreksportaj\u0302oj.\nTamen, Bulgario vicigis 8-a en la mondo en 2002 de tutsumo de ICT specialistoj, forpus\u0302ante landojn kun multe pli grandaj populacioj, [97] kaj g\u0302i funkciigas la nuran superkomputilon en la balkana regiono, [98] IBM BlueGene /P, kiuj membrigis servon en septembro 2008."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La Bulgarian Academy of Sciences (BAS) estas la gvida scienca institucio en la lando kaj utiligas la plej multajn el la esploristoj de Bulgario en g\u0302iaj multaj branc\u0302oj.\nLa c\u0302efareoj de esplorado kaj evoluo estas energio, nanoteknologio, arkelogio kaj medicino.\nKun generalmajoro Georgi Ivanov fluganta sur Sojuz 33 en 1979, Bulgario ig\u0302is la 6-a lando en la mondo por havi astronau\u0306ton en spaco.\nBulgario deplojis it'ojn proprajn eksperimentojn en diversaj misioj, kiel ekzemple la RADOM-7 [101] dosimetroj sur la Internacia Spacstacio kaj Chandrayaan-1 kaj la spacforcejon (bulgara invento) sur la Mir kosmostacio.\nEn 2011 la registaro sciigis planojn restartigi la spacprogramon produktante novan mikrosateliton kaj enirante la Eu\u0306ropan Kosman Agentejon."}, {"text_idx": "#000077", "text": "De junio 2017, Bulgario havos sian unuan geofiksitan komunikan sateliton.\nBulgariaSat-1 estas geofiksita komunika satelito funkciigita fare de Bulgaria Sat [104] kaj produktita fare de SSL, [105] surbaze de la spac-elprovita SSL 1300 satelito platformo.\nBulgariaSat-1 estas la unua en la historio de la lando geofiksita komunika satelito c\u0302e la bulgara enorbita pozicio kaj estas dizajnite por disponigi Rekta-al-hejman (DTH) [106] televidservon kaj datenkomunikajn servojn al Balkano kaj aliaj eu\u0306ropaj regionoj.\nLau\u0306 tiu maniero, Bulgario estos inter aliaj eu\u0306ropaj landoj kun iliaj satelitoj, nome Belorusio, Francio, Grekio, Italio, Luksemburgio, Norvegio, Rusio, Hispanio, Svedio, Turkio kaj Britio."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Pro g\u0302iaj grandskalaj komputikaj teknologieksportaj\u0302oj al COMECON- s\u0302tatoj, en la 1980a Bulgario ig\u0302is konata kiel la Silicon Valley de la Orienta Bloko."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La unuo de Bulgario de valuto estas la stotinko (pl, leva).\nEn oktobro 2006, la usona dolaro estis valora je 1.57 leva.\nEn 1999 la valoro de la stotinko estis ligita al tiu de la germana Germana marko, kiu estis anstatau\u0306igita per la eu\u0306ro en 2001.\nSekvante la akcepton de la Bulgario al la EU, la stotinko estas planita por esti anstatau\u0306igita per la eu\u0306ro."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En 2003 la inflaciindico de Bulgario estis taksita je inter 2.3 kaj 3 procentoj.\nLa indico estis 6 procentoj en 2004 kaj 5 procentoj en 2005.\nEn 2015 kaj 2016 g\u0302i estis registrita minimumnivelo de deflacio."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Por 2005 la lau\u0306taksaj s\u0302tatenspezoj de Bulgario nombris 11.2 miliardojn USUS$, kaj g\u0302iaj lau\u0306taksaj s\u0302tatelspezoj, inkluzive de kapitalelspezoj, estis 10.9 miliardoj USUS$, donante pluson de 300 milionoj USUS$.\nEn 2004 enspezoj nombris 10.1 miliardojn USUS$ kaj elspezoj 9.7 miliardoj USUS$, por pluso de 400 milionoj USUS$."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En la 1990-aj jaroj, Bulgario movig\u0302is iom post iom foren de dependeco de merkatoj en la antau\u0306a sovetia sfero, pliigante it'ojn eksportaj\u0302ojn al la Eu\u0306ropa Unio (EU).\nEn 1999 Bulgario eniris la Central European Free-Trade Agreement (CEFTA), kun kies membroj (Kroatio, la C\u0302eh\u0302a Respubliko, Hungario, Pollando, Rumanio, Slovakio, kaj Slovenio;\nMakedonio estis aldonita en 2006) g\u0302i establis gravajn komercrilatojn.\nLa agnosko de c\u0302iuj krom Kroatio kaj Rumanio g\u0302is la EU en 2004 reduktis la signifon de CEFTA komerco, aliflanke.\nEn 2004 proksimume 54 procentoj da la importkomerco kaj 58 procentoj de Bulgario de g\u0302ia eksporta komerco estis kun EU-membrolandoj.\nBulgario havas duflankajn liberkomercajn traktatojn kun Albanio, Kroatio, Estonio, Israelon, Latvion, Litovion, Makedonion, Moldavion, kaj Turkion."}, {"text_idx": "#000087", "text": "En la unua duono de 2006, Bulgario havis eksport-import-deficiton de 2.3 miliardoj USUS$, granda pliig\u0302o super la deficito por la sama periodo de 2005, kiu estis iu 1.4 miliardoj USUS$.\nG\u0302ia komerca deficito estis 2.78 miliardoj USUS$, eksterlanda rekta investo nombris 1.8 miliardojn USUS$, kaj la financa saldbalanco estis 2.29 miliardoj USUS$.\nEn mez-2006 la totala pagobilanco estis 883 milionoj USUS$, komparite kun 755 milionoj USUS$ por la sama periodo de 2005."}, {"text_idx": "#000088", "text": "La granda eksterlanda s\u0302uldo de Bulgario estis ekonomia s\u0302arg\u0302o dum la postkomunista epoko.\nC\u0302e la fino de 2005, Bulgario anoncis eksteran s\u0302uldon de 15.2 miliardoj USUS$, plusvaluton sed malkresko kiel procento de malneta enlanda produkto (MEP) komparite kun 2002 kaj antau\u0306aj jaroj.\nKiel procento de MEP, la ekstera s\u0302uldo restis konstanta inter 2004 kaj 2005."}, {"text_idx": "#000090", "text": "En decembro 1996, Bulgario eniris la Mondan Organizaj\u0302on pri Komercon.\nEn la fruaj 1990-aj jaroj la malrapida rapideco de Bulgario da privatigo, malkongrua registara imposto kaj investpolitikoj, kaj burokratia malpermesumo dau\u0306rigis eksterlandan investon inter la plej malsupraj en la regiono.\nTotala rekta eksterlanda investo de 1991 tra 1996 estis 831 milionoj USD.\nEn la jaroj ekde 1997, aliflanke, Bulgario komencis altiri grandan eksterlandan investon.\nEn 2004 sole pli ol 2.72 miliardoj Euro (3.47 miliardoj da US-dolaroj) estis investita fare de eksterlandaj firmaoj.\nEn 2005 ekonomiistoj observis malrapidig\u0302on al proksimume 1.8 miliardoj da eu\u0306roj (2.3 miliardoj da US-dolaroj) en FDI kiu ricevas plejparte al la fino de la privatigo de la plej gravaj s\u0302tataj entreprenoj.\nPost alig\u0302ado al de la EU en 2007 Bulgario aligis pinton en eksterlanda investo de proksimume 6 miliardoj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Domanaroj kun aliro al fiksa kaj mobiltelefonaliro [116]"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Individuoj uzante komputilon kaj interreton [116]"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Tiu artikolo asimilas publikan materialon\nBulgario, country profile (October 2006) from websites or documents of the Library of Congress"}, {"text_idx": "#000097", "text": "St. Vincent kaj la Granatlikvoroj"}, {"text_idx": "#000098", "text": "1-a C\u0302iuj dudek ok membros\u0302tatoj de la Eu\u0306ropa Unio ankau\u0306 estas membroj de la WTO en sia propra rajto:"}]