[{"text_idx": "#000000", "text": "Science educator, biologist, technology guru, and award-winning author of Esperanto-language haiku, haibun, and prose. he/his"}, {"text_idx": "#000001", "text": "The Archive Thief, by Lisa Moses Leff, is an interesting read, although I found it ultimately unsatisfying. The parts are all interesting, well-documented and well-written, but they don't quite hang together as a coherent story. Since this is not a story, but instead a book about a real person, that's perhaps excusable."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Szajkowski was a speaker of Yiddish and, although he spoke several other languages, did most of his writing in Yiddish. He was prolific, beginning as a journalist and moving into scholarly historical writing. He did not have an advanced education, but became fascinated by finding historical documents and bringing them into relation with one another."}, {"text_idx": "#000003", "text": "As a young man, he moved from Poland to France. At the outbreak of World War II, he joined the army, was injured, and ended up in the south of France where he managed to stay out of the internment camps. He was helped by the Sharps -- or the group they were working for -- to get out of France. In the US, he joined the armed forces and was a paratrooper on D-Day. In Berlin and France, after the war, he collected documents and archives fanatically including both evidence of Nazi crimes and looted Jewish documents."}, {"text_idx": "#000004", "text": "He struggled after the war. Yiddish never really came back after the war and his efforts at publishing in English were only marginally successful. At some point, he turned to stealing archival materials. Eventually, when it appeared certain his crimes would come to light, he committed suicide. The book turns on trying to comprehend his motivations which are, in the end, unknowable."}, {"text_idx": "#000005", "text": "I was attracted to the book for a couple of reasons. First, because I'm working with the Special Collections folks at UMass trying to put together archives about Esperanto. But also having just read A Bridge of Words and Defying the Nazis, I was interested to read another take -- a very different take -- on eastern-European Jewish experience. Unsurprisingly Zamenhof and Esperanto aren't mentioned, but many of the same issues are."}, {"text_idx": "#000006", "text": "A central question to Szajkowski was whether Jews were better off to assimilate or to remain apart. By assimilating, they gained economic benefits and had less discrimination, but they lost their identity and language. It was a question that Szajkowski struggled with and would have probably answered differently at different points in his life. After all, assimilating hadn't protected the French Jews from the Holocaust."}, {"text_idx": "#000007", "text": "I see this question echoed in the question about the interna ideo of Esperanto and the more current question of whether Esperanto is a movement or a hobby. Humphrey Tonkin has argued that what has sustained Esperanto was the moral authority that a social movement required. But it is also echoed in the commitment that Zamenhof made to universalism: to no longer pursue the agenda of the Jews -- or any particular nation or people -- and to only aim for what is best for all mankind. It's not a commitment that many of us can make."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Jen artikoleto kiun mi verkis antau\u0306 du jaroj cele al Esperanto-revuo. Mi sendis g\u0302in \u2014 kaj ec\u0302 alparolis la redaktoro pri g\u0302i c\u0302e la UK \u2014 sed g\u0302i neniam aperis. Pro tio ke mi verkis novan afis\u0302on pri tio kion mi faros por libroj indas, tamen, ke oni trovu la informon pri la kolekto nun, do mi afis\u0302as g\u0302in c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En frua decembro 2014, mi ricevis telefonvokon de filo de maljuna samideano Allan C. BOSCHEN por sciigi min ke la patro translokig\u0302is por esti pli proksima al parencoj. Li diris ke li traktas la posedaj\u0302ojn de sia patro kaj serc\u0302as hejmon por kelkaj skatoloj da Esperantaj libroj. Li demandis c\u0302u mi povus akcepti la librojn por ke oni uzu ilin. Mi konsentis. Post kelkaj tagoj, li alvenis dum la frua vespero kaj ni enportis ok skatolojn da libroj en mian domon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj, mi korespondis kun Humphrey TONKIN kiu ekserc\u0302is estontan hejmon por sia biblioteko postmorte. Li demandis min pri la specialan kolekton c\u0302e Universitato de Masac\u0302useco Amherst (kie mi estas fakultatano). Mi kontaktis la arh\u0302iviston c\u0302e mia loka universitato, Robert S COX, kiu pretis akcepti la kolekton. Mi proponis tion al s-ro TONKIN, sed li decidis direkti sian bibliotekon aliloken. Mi bedau\u0306ris la perdon c\u0302ar mi tre volis havi tian kolekton proksime sed persone havas nek monon nek tempon nek lokon en la domo nek kapablon nek emon por organizi g\u0302in mem."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kiam mi ricevis c\u0302i tiujn skatolojn, mi decidis kontakti s-ro COX denove. Li tuj memoris kaj ankorau\u0306 interesig\u0302is pri Esperanto. Montrig\u0302as, ke li interesig\u0302as pri lingvoj g\u0302enerale kaj artefaritaj lingvoj speciale. Fakte, li entuziasmas pri Esperanto kaj same ege bedau\u0306ris la perdon de la antau\u0306a biblioteko. Ni inters\u0302ang\u0302is kelkajn mesag\u0302ojn. Post unudu tagoj, ni arang\u0302is la transdonon de la skatoloj al li kaj la biblioteko oficiale akceptis ilin kiel la unua pas\u0302o al starigi kolekton de Esperantaj libroj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Post kelkaj tagoj plu, mi vizitis la bibliotekon por esplori kio estis en la skatoloj. Mi tre intence ne entreprenis tion dum mi havis la skatolojn. Mi vere ne volas akiri pli da libroj kaj mi timis ke, se mi scios kiuj estas la libroj, mi sentos teruran tenton alpreni kelkajn el la libroj por mi mem. Sed mi ege kuriozis kio estas en la skatoloj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Intertempe, s-ro COX elprenis la librojn, forigis la duoblajn ekzemplerojn, kaj arang\u0302is la unuopajn sur bretoj. Per interkonsento kun la familio, g\u0302i nomig\u0302as la Allan C. BOSCHEN Esperanto-Kolekto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Montrig\u0302as ke la kolekto estas sufic\u0302e interesa. S-ro BOSCHEN kolektis dum longa Esperanta vivo kaj kelkaj libroj ankau\u0306 venas de la biblioteko de John L LEWINE. D-ro LEWINE ekesperantig\u0302is en 1920, estis tre aktiva dum la tuta vivo, translokig\u0302is al okcidenta Masac\u0302useco en sia emeritig\u0302o, kaj mortis en 1982. Mi memoris ke s-ro BOSCHEN kaj d-ro LEWINE estis konatoj kaj, supozeble, post la morto, li ricevis liajn librojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Entute estas 6 metroj da libroj (ambau\u0306 flankoj de bretaro) inter ili multaj interesaj ekzempleroj. Kompreneble estis diversaj lernolibroj kaj vortaroj -- s-ro COX speciale interesig\u0302is pri unudu vortaroj kaj libroj pri Ido. Kompreneble estas ankau\u0306 multaj esperantologiaj libroj ekz. la kolektitaj verkoj de Zamenhof, kaj diversaj movadaj eldonaj\u0302oj, jarlibroj, ktp. Sed estas ankau\u0306 dekoj da libroj de literaturo kaj poezio, speciale el la Budapes\u0302taj kaj Skotaj skoloj: AULD, BAGHY, BOULTON, KALOCSAY, kaj multaj aliaj. Tradukita literaturo abundas inkluvize belege bindita ekzemplero de \"Dia Komedio\". Estas ankau\u0306 diversaj sciencaj libroj, de NEERGAARD kaj aliaj, kaj diversaj terminologiaj tekstoj. Ankau\u0306 multaj kulturaj tekstoj pri diversaj mondpartoj, ekz \"Au\u0306stralio: Lando kaj Popolo\" de 1927. Mi speciale g\u0302ojis vidi tre bone konservitan ekzempleron de unua eldono de \"Maskerado C\u0302irkau\u0306 la Morto\" de Teodoro S\u0302VARC. Baldau\u0306, la arh\u0302ivistoj faros liston de la libroj lau\u0306 au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La kolekto estos konservita. Homoj ne povos rekte prunti de g\u0302i, sed povos viziti g\u0302in. Kaj peti, lau\u0306eble, ke oni faru kopiojn por esploraj celoj. Mi esperas ke studentoj interesig\u0302os pri Esperanto kaj esploros g\u0302in. La kolekto povas farig\u0302i la komenco de Esperanto-agado en la regiono. La kolekto neniam estos same granda kiel la Esperanto-muzeo en Vieno, sed estas neniu simila biblioteko en la regiono. G\u0302i estas komenco."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Sekve, s-ro COX volas kreskigi la kolekton. Li jam ac\u0302etis kelkajn librojn por pligrandigi la kolekton kaj bonvenigas kontribuojn. Li ankau\u0306 pripensas novajn akirojn, inkluzive la plenan verkaron de Zamenhof."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La kolekto jam kreskig\u0302as. Kelkaj lokaj esperantistoj jam kontribuas interesajn librojn, speciale librojn kiuj bezonas konservadon. Inter ili trovig\u0302as subskribitan ekzempleron de La Teatra Korbo fare de Julio Baghy. G\u0302i estis presita en 1934 per acida papero kaj la pag\u0302oj ne-eviteble farig\u0302as frakasig\u0302emaj. Estas bone ke la libro oni prizorgos por ke g\u0302i restu havebla al la publiko, se nur por viziti. C\u0302io estas bonvena, tamen. S-ro COX speciale ekscitig\u0302is pri kuirlibro kiu estis inter la lastaj aldonaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kiam mi ekserc\u0302is hejmon por la kolekto, mi kontaktis Esperanto-USA kaj lernis ke ili dum kelkaj jaroj akceptas la bibliotekojn de forpasintoj, sed nur por disvendi ilin. Mi certas ke ni povas fari pli bone."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Antau\u0306 tridek jaroj, Aaron LANSKY, studento pri la Yida lingvo, konstatis ke la gefiloj forj\u0302etas la librojn de siaj Yidaj gepatroj. Li decidis organizi Yidan Libro-Centron por konservi ilin. Komence, ili povis nur elpreni ilin de la rubujo, sed nun ili havas modernan esplorcentron por pristudi la librojn kaj klerigi la publikon pri la Yidaj lingvo kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mi ne trompas min ke pri Esperanto ni povus fari same. La esperantistaro estas nek tiel granda nek havas tiel profundajn pos\u0302ojn. Samtempe, ni ne simple rezignu ke c\u0302ion forpasu senlukte. Ni havas amikon c\u0302e la arh\u0302ivon de UMass Amherst. Ili volas konservi ne nur librojn sed ankau\u0306 revuojn, j\u0302urnalojn, korespondadon, kaj c\u0302iajn Esperantaj\u0302ojn. Mi invitas la esperantistaron subteni nin per mono kaj libroj kaj dokumentoj. Usonanoj povas ricevi rabaton kontrau\u0306 la impos\u0302toj por mondonac\u0302o -- au\u0306 ec\u0302 por la valoro de libroj. C\u0302iaj kontribuoj estas bonvole akceptitaj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Legu pri la plej novaj kontribuoj al la Boschen Kolekto en Kion mi faros por libroj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kion mi faros por libroj"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Antau\u0306 kelkaj monatoj, mi ricevis mesag\u0302on de Humphrey Tonkin kiu nun prizorgas la oficejon de Universala Esperanto Asocio en NovJorko. Li scias ke mi serc\u0302as librojn por la Boschen Kolekto kaj proponis donaci librojn de la oficejo kiujn li volis forigi. Li proponis ke mi venu por simpozio kiun li organizis kaj kunportu au\u0306ton por ke mi forprenu 6 skatolojn de libroj samtempe. Bedau\u0306rinde, la simpozio okazis dum la lasta semajno de mia kurso kaj mi devis konservi tiun tagon por helpi miajn studentojn, do ne povis iri. Ni provis denove en junio, sed finfine mi nek povis tiam. Hierau\u0306, post longa prokrasto, mi ekvojag\u0302is al NovJorko en au\u0306to por renkonti Humphrey, akiri la librojn (nun 8 skatolojn -- eble ili reproduktas sin), kaj tagmang\u0302i kune."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kiel junulo mi log\u0302is en la kamparo kaj havis timon pri grandaj urboj. Mi evitis urbojn plejparte (kaj ankorau\u0306 evitas ilin lau\u0306eble). Sed kiam mi vojag\u0302as al urbo, mi lernis antau\u0306longe ne vojag\u0302u tien per au\u0306to \u2014 speciale en la orienta flanko de usono. En Kalifornujo, estis sufic\u0302e da loko por la vojoj kaj sufic\u0302ajn s\u0302ildojn por trovi la g\u0302ustan vojon. C\u0302e la orienta marbordo, la vojoj estas pli mallarg\u0302aj kaj sen sufic\u0302ajn s\u0302ildoj por tiu, kiu ne jam konas la vojon."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mi promenis refoje al la UEA oficejo. Kiu estis varmega tago en la kamparo farig\u0302is vere flamanta tago en la urbocentro. En la oficejo, mi babilis gaje dum horo kun Humphrey. Li diris al mi kelkajn novajn rakontojn kaj mi povis paroli al li pri la kolekto kaj aliaj lastaj novaj\u0302oj. Antau\u0306 ol foriri al la restoracio, Humphrey serc\u0302is ion por \"donaci\" al mi. Mi jam havis lian tradukon de Korj\u0302enkov. Tiam li prenis rug\u0302an skatoleton kiu enhavis diversajn malnovajn librojn pri internacia politiko. Inter ilin, mi tuj rekonis la \"eta rug\u0302a libro\" de Mao Zedong, sed tio estas nur unu el multaj tre interesaj aferoj. Mi protestis ke mi ne volas porti g\u0302in al restoracio kaj li trovis sakon kaj metis la skatolon en g\u0302i: \"Jen! Nun vi devas preni!\" li diris."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La tagmang\u0302o estis festo por adiau\u0306i stag\u0302anton kiu laste laboris en la UEA oficejo. Ni iris al turka restoracio kelkaj stratoj for kaj atendis la aliajn. La tagmang\u0302o ofertis elektojn de antau\u0306mang\u0302o kaj plado. Mi mang\u0302is \"cacik\" (jogurta-kukumaj\u0302o) kaj turka \"kefto\" -- speco de kebabo. La plado ankau\u0306 havis rostitan pipron kiu aspektis sufic\u0302e ordinara sed montrig\u0302is ege spica. Ege ege spica. Sed c\u0302io estis tre bona."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mi ankorau\u0306 ne sukcesis kontakti la bibliotekiston do la libroj ankorau\u0306 okupas la tuton de la malantau\u0306o de mia au\u0306to. Sed mi havis hazardan renkontigon kiu meritis c\u0302ion. La kanceliero de la universitato preterpasis mian au\u0306ton kaj salutis min do mi elsaltis por demandi c\u0302u li volas vidi ion mirindan. Kaj mi montris al li, senvorte, la etan rug\u0302an libron. Li vere miris, c\u0302ar li scias ke mi parolas Esperanton, sed nur iom post iom konstatas kiom granda kaj interesa estas la historio de Esperanto. Mi mallonge rankontis al li pri la kolekto kaj li premis al mi la manon kaj salutis min bonkore. Sukceso!"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Read more about Kion mi faros por libroj\nLog in to post comments"}, {"text_idx": "#000039", "text": "I wrote about learning Esperanto with this book and wanting to make it available via Project Gutenberg. Our first request was denied because the laws make the rights unclear, so we solicited a letter from the publisher that would establish the work as public domain. We got a reply, forwarded the letter to PG and, on Christmas morning, the email giving us clearance was in my in-box! The project is on!"}]