[{"text_idx": "#000001", "text": "Ekrankopio de la kanalo en Jutubo [eo] de la humuristo Sergej Larin: \u201cLa granda kaj potenca rusa lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000002", "text": "El la lingva vidpunkto, la rusa, la ukraina kaj la belorusa formas tion kion oni nomas la orienta branc\u0302o de la slavaj lingvoj. C\u0302iuj devenas de la komuna slava lingvo kiu estis la c\u0302efa lingvo de komunikado en la Kieva Regno [eo], civilizacio ekzistinta de la 9-a g\u0302is la 13-a jarcento, kiu aperis en tio kio nun estas Kievo kaj de tie etendig\u0302is al Ukrainio, Belorusio kaj la eu\u0306ropa parto de Rusio. Malgrau\u0306 siaj multaj diferencoj, la tri lingvoj uzas la cirilan alfabeton kaj permesas certan gradon de reciproka kompreno sen bezono de tradukado. Ili estas ankorau\u0306 esence apartaj lingvoj, kun malsamaj literaturoj kaj kuntekstoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "G\u0302is la fino de la rusa carisma imperio en 1917, la teritorioj kie oni parolis tiujn tri lingvojn estis plejparte sub rusa kaj pola kontrolo. La carisma Rusio trudis la rusan kiel lingvon de la administrado, armeo kaj edukado, dum la ukraina kaj la belorusa estis parolataj hejme, en la strato, en la preg\u0302ejoj, kaj, en iuj periodoj, en lernejoj. Plejparte, en la carisma imperio, la elitoj estis dulingvaj, c\u0302ar paroli la rusan ofertis sociekonomiajn privilegiojn."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La sovetia nocio de \u201crusparolantoj\u201d"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dum la nova sovetia s\u0302tato aperis kaj plifortigis siajn instituciojn en la 1920-aj jaroj, g\u0302i ankau\u0306 efektivigis plurajn politikojn, sed fine, en 1938, deklaris la rusan kiel devigan lingvon en c\u0302iuj sovetiaj lernejoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La rusa, supozeble, farig\u0302us la reganta lingvo de c\u0302iuj popoloj de la sovetia bloko en utopia komunisma estonteco: lingvo de scienco, progreso kaj paco. En c\u0302i tiu rakontado, la rusan ofte priskribis citaj\u0302o de la rusa verkisto de la 19-a jarcento Ivan Turgenev: \u201c\u0432\u0435\u043b\u0438\u043a\u0438\u0438\u0306, \u043c\u043e\u0433\u0443\u0447\u0438\u0438\u0306 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306 \u044f\u0437\u044b\u043a\u201d, au\u0306 \u201cla granda kaj potenca rusa lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tial, la antau\u0306aj carismaj politikoj estis plifortigitaj kaj igis multajn elitojn nerusajn sendi siajn infanojn al ekskluzivaj ruslingvaj lernejoj, anstatau\u0306 lernejoj kun studprogramo en la oficiala lingvo de unu el la 14 neruslingvaj sovetiaj respublikoj. La rusa estis plifortigita hejme kaj farig\u0302is la c\u0302efa lingvo de televido. Rezulte, granda nombro da homoj kiuj ne devenas de rusa etno farig\u0302is denaskaj rusparolantoj, kun diversaj gradoj de scio pri sia hereda lingvo. C\u0302i tiuj heredaj lingvoj ofte estis konsiderataj neallogaj au\u0306 senutilaj. Por iuj naciecoj, estis simple neeble lerni la lingvon kiun oni heredus, c\u0302ar ne estis lernejoj, lernolibroj au\u0306 instruistoj kiuj faciligus g\u0302ian lernoprocezon. Tio estis la kazo de koreoj, judoj (konsiderataj etna kaj religia komunumo lau\u0306 sovetia difino de naciecoj) kaj germanoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Iom post iom, la esprimo \u201crusparolanto\u201d farig\u0302is signo de rafinado, supera edukado, pli bonaj laboraj kaj profesiaj perspektivoj, pli alta vivnivelo kaj parto de la sovetia nocio \u201c\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0438\u0306 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\u201d, tio estas iu kun bona edukado kaj progresemaj kaj intelektaj kvalitoj, kiu povus aliri scion danke al rusaj tradukoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kiam Sovetunio c\u0302esis ekzisti fine de 1991, c\u0302iuj eksaj sovetiaj respublikoj komencis vojon por remalkovri sian historian, kulturan kaj lingvan identecon, kiu estis longe cenzurita kaj misprezentita de la sovetia ideologio, inkluzive de Rusio."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La etnaj rusoj, kiuj ofte estis privilegiitaj kiel portantoj de la \u201cgranda kaj potenca\u201d rusa lingvo en c\u0302iuj respublikoj krom la rusa [respubliko], devis fari neatenditajn decidojn. Ili povus akcepti la novan kulturan diskurson de siaj novaj patrioj kie la rusa [lingvo] perdis (en la plej multaj lokoj) sian statuson kiel oficiala lingvo, kaj vidi kiel g\u0302iaj plej altaj pozicioj estis okupitaj fare de la novaj lokaj elitoj, kutime membroj de la dominanta etna grupo de la novaj au\u0306 revivigitaj s\u0302tatoj. Au\u0306 ili povus translokig\u0302i al la nova Rusio, kie ili pensis ke ili ne devus sperti tion kion ili konsideris \u201cperdo de pozicio\u201d."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En c\u0302i tiu fazo, la termino \u201crusparolanto\u201d priskribas du malsamajn grupojn distingig\u0302antajn etne: la unua grupo rilatas al etnaj rusoj, kaj, lau\u0306 etendo, al etnaj slavoj, sed ankau\u0306 inkluzivas la judojn, germanojn, grekojn kaj tiujn kiuj estas minoritato en sia nova log\u0302lando."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La dua grupo inkluzivas homojn el la reganta etno, kiel la azeroj au\u0306 la kirgizoj, kiuj parolas la rusan kiel gepatran ligvon, kaj foje nur g\u0302in. Ili ofte malakceptas referencojn al religia novigado kiun aliaj spertas kaj estas vidataj kiel grupo aparte de la plimulto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Malkreskanta Rusio deklaras sin protektanto de c\u0302iuj rusparolantoj"}, {"text_idx": "#000017", "text": "C\u0302i tiu granda grupo estas strategia por Rusio pro pluraj kialoj: Unue, Rusio estas plejparte malkreskanta nacio kun log\u0302antaro en konstanta malpliig\u0302o rezulte de la malbonaj vivkondic\u0302oj de la plimulto, malata vivdau\u0306ro kaj amasa intelekta elmigrado."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Due, Rusio dependas de la rusparolantoj kiuj g\u0302enerale sekvas rusiajn amaskomunikilojn por ke tiuj reprezentu g\u0302iajn interesojn en pluraj landoj kaj kreu lokajn premajn grupojn kiuj favoras rusian komercon kaj politikajn interesojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Trie, Moskvo utiligas tiujn komunumojn kiam g\u0302i volas kontrau\u0306i lokajn au\u0306 eksterlandajn registarojn, per ludado de la karto de minoritatoj supozeble senigitaj de siaj kulturaj au\u0306 ligvaj rajtoj. C\u0302i tio ofte okazas por kontrau\u0306stari al Eu\u0306ropa Unio [eo] per la rusparolantaj komunumoj de la baltaj s\u0302tatoj. Tio servas kiel ekskuzo por dau\u0306rigi subtenadon de Transnistrio [eo] kaj, fine, tio estis uzata en la pravigo de Moskvo por okupi Krimeon [eo], partojn de la Luganska kaj Donecka provincoj [eo], kaj plej lastatempe, la tutan Ukrainion."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Nuntempe, Moskvo intence manipulas la diversan kaj kompleksan nocion de la rusparolantoj por nei iliajn proprajn specifajn identecojn: multaj el ili, ec\u0302 en Ukrainio, kiuj parolas la rusan kiel gepatran lingvon au\u0306 estas dulingvaj, ne identig\u0302as kiel rusa etno kaj, certe, ne identig\u0302as kun Rusio. Tamen, Moskvo deklaras ke g\u0302i defendas ilin."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La realo estas ke kiam (Rusio) bombardas urbojn kiel H\u0302arkivo, en norda Ukrainio, g\u0302i bombas homojn de rusa etno kaj rusparolantojn egale."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Por pli da informoj pri tiu c\u0302i temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ekrankopio de la komenca pag\u0302o de la projekto \u201cANA TELE\u201d"}, {"text_idx": "#000025", "text": "[Artikolo origine publikigita en la rusa, la 16-an de au\u0306gusto 2016]"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Kiel oni scias, Rusio estas multnacia lando. Lau\u0306 artikolo 68-a de la Konstitucio de la Rusia Federacio [eo], la s\u0302tata lingvo sur la teritorio de la Rusia Federacio estas la rusa. Konforme al paragrafo 2 de la sama artikolo, la respublikoj rajtas instrui proprajn s\u0302tatajn lingvojn. Bedau\u0306rinde, tio fakte ne signifas, ke c\u0302iuj reprezentantoj de la multnombraj popoloj de Rusio flue parolas sian gepatran lingvon."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En la libro \u201cKiel kaj kial konservi la lingvojn de la popoloj de Rusio\u201d, la esploristoj K. Zamjatin, A. Pasanen kaj J. Saarikivi rimarkas, ke la situacio de la naciaj lingvoj en Rusio ne estas tre kurag\u0302iga, kvankam ne katastrofa. Tamen, la teorio estas iom en konflikto kun la praktiko. Lau\u0306 la fakta situacio, nur en kelkaj el la 83 konsistigaj entoj de la Rusia Federacio eblas ricevi edukadon en la nacia lingvo. En la tiel nomataj \u201cnaciaj lernejoj\u201d instruado estas ofte en la rusa, kaj la denaska (t.e. loka) lingvo estas uzata nur en la kurso en kiu oni g\u0302in instruas. Tiel, oni ne kapablas paroli pri aktualaj temoj en c\u0302i tiu lingvo kaj ne facilas trejni sin por uzi la lingvon ankau\u0306 skribe. La lingvoj de la popoloj de Rusio kutime estas instruataj dum nur kelkaj horoj semajne, ofte kiel libere elektebla fako fine de la lerneja tago. Se la lingvo ne estas uzata hejme, tia trejnado ne malhelpas g\u0302ian malaperon. Akiri profesian edukadon en minoritata lingvo praktike ne eblas \u2014 la sola escepto estas kutime filologia edukado en la gepatra lingvo, destinita al instruistoj kiuj celas instrui tian lingvon."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tamen, kiel notas la au\u0306toroj de la libro, en iuj regionoj de la lando la situacio de instruado de minoritataj lingvoj ankorau\u0306 estas signife pli bona ol en la resto de la Rusia Federacio. Tiel, en la respublikoj Tatario [eo] kaj Bas\u0302kirio [eo] estas lerneja instruado en la loka lingvo (tatara kaj bas\u0302kira, respektive) kaj ekzistas ec\u0302 lernejoj, kie oni instruas en la lingvoj de aliaj minoritatoj, marioj [eo] kaj udmurtoj [eo]. Tamen, ec\u0302 kie instruado disponeblas en aliaj lingvoj ol la rusa, multaj studentoj de naciaj minoritatoj frekventas lernejojn kie la lecionoj estas en la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Pupo en nacia tatara kostumo. Bildo kun permeso de russiandolls.ru."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gravas memori, ke granda parto de la popoloj de Rusio log\u0302as ekster siaj naciaj teritorioj. En tia situacio, studi sian gepatran lingvon \u2014 ec\u0302 kiel fakon \u2014 ofte simple ne eblas. En kelkaj kazoj, la granda plimulto de la lingva komunumo povas loli ekster la naciaj respublikoj \u2013 ekzemple, pli ol 60% de la tataroj kaj mordvoj [eo]."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Se oni fidas la datumojn pri la log\u0302antara censo de 2010 en Rusio, evidentig\u0302as, ke nacieco ne c\u0302iam signifas ke oni regas la nacian lingvon. La tatara estas la dua plej parolata lingvo en la Rusia Federacio, sed la parto de tiuj, kiuj parolas g\u0302in, estas 3% de la tuta nombro de rusoj kiuj parolas aliajn lingvojn, estante en la tria loko post la rusa (99%) kaj la angla (5%). Averag\u0302e 68,5% de la tataroj parolas sian gepatran lingvon en Rusio, sed kono de la nacia lingvo multe varias lau\u0306 la regiono de la lando. Jen la subjektoj (administraj regionoj) en la Volga Federacia Distrikto lau\u0306 la plej granda nombro de tataroj kiuj regas la tataran: Tatario, la C\u0302uvas\u0302a Respubliko, Mordovio, la Penza Regiono, la Respubliko de Marij El, la Regiono Nij\u0302nij Novgorod, same kiel la Astrah\u0302ana Regiono. En c\u0302i tiuj regionoj, la tatara lingvoscio inter tataroj estas super la mezumo, en Tatario c\u0302i tiu cifero estas preskau\u0306 93%. Tiuj kiuj konas plej malbone sian nacian lingvon estas la tataroj log\u0302antaj en la Ekstremorienta Federacia Distrikto (Amura Provinco, Juda Au\u0306tonoma Provinco, Provincoj Kamc\u0302atko kaj C\u0302emara, Sah\u0302alena Provinco), en la nordo (Neneca Au\u0306tonoma Regiono) kaj en la okcidento de la lando (Kaliningrada Provinco). La H\u0302abarovska Provinco fermas la liston \u2013 c\u0302i tie nur 23% de tataroj parolas la tataran."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nu, se la nacia lingvo estas parolata en la familio, tiel la infano lernas g\u0302in de infanag\u0302o lau\u0306 natura maniero. Kaj kio pri tiuj, kiuj jam plenkreskis, sed ne lernis sian gepatran lingvon kaj s\u0302atus regi g\u0302in kiel plenkreskuloj?"}, {"text_idx": "#000033", "text": "La komuna projekto ellaborita de la lernejo pri la angla EF English First, kaj la Ministerio pri Edukado kaj Scienco de la Respubliko Tatario, la reta lernejo de la tatara lingvo \u201cANA TELE \u201d (tatare: \u201cgepatra lingvo\u201d), kiu malfermis siajn pordojn en februaro 2013 [ru], celas tiajn homojn. La lernejo estis kreita nome de la Prezidento de Tatario R.N. Minnih\u0302anov post multaj plendoj ricevitaj kaj de log\u0302antoj de Tatario kaj de aliaj regionoj de la Rusia Federacio, kaj de personoj kiuj log\u0302as eksterlande."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La lernejo ANA TELE ne estas organizita lau\u0306 tradicia formato \u201cnigra tabulo \u2013 lerneja skribtablo \u2013 lernolibro\u201d. Kompreneble, lerni lingvon ne eblas sen lingvolernaj ekzercoj (en la programo estas 3 000 da ili), sed ANA TELE inkluzivas ankau\u0306 54 filmetojn, 10 000 sonfragmentojn kaj 5 000 bildojn. C\u0302iu leciono komencig\u0302as per trejna filmeto kaj finig\u0302as per la rilata tasko, kiu ebligas enkapigi la lernitajn konceptojn, dank\u2019 al kio eblas eviti plian skribadon kaj memorigadon de vortprovizo. Ankau\u0306 konversaciaj klasoj kun instruisto estas ofertataj, kaj la lernejo mem memorigas la studentojn pri tiu ebleco (telefone au\u0306 retpos\u0302te). Notindas ankau\u0306 la bonega teknika ekipaj\u0302o de la projekto: dum pluraj monatoj da trejnado, mi neniam alfrontis teknikajn problemojn. Sen mencii la facilecon de uzado: oni povas ekzerci ie ajn kaj iam ajn, oni nur bezonas interretan aliron."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Cetere, la projekto estas populara ne nur en Rusio:"}, {"text_idx": "#000036", "text": "@RusMinnikhanov \u0420\u04e9\u0441\u0442\u04d9\u043c \u04d9\u0444\u04d9\u043d\u0434\u0435! \u0410\u041d\u0410 \u0422\u0415\u041b\u0415 \u043f\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u043c\u043c\u0430\u0441\u044b\u043d\u0430 \u044f\u0440\u0434\u04d9\u043c \u04e9\u0447\u0435\u043d \u0441\u0435\u0437\u0433\u04d9 \u0437\u0443\u0440 \u0440\u04d9\u0445\u043c\u04d9\u0442! \u041c\u0438\u043d \u0442\u0430\u0442\u0430\u0440 \u0442\u0435\u043b\u0435\u043d \u0410\u043c\u0435\u0440\u0438\u043a\u0430\u0434\u0430\u043d \u04e9\u0438\u0306\u0440\u04d9\u043d\u04d9\u043c \u04bb\u04d9\u043c \u0443\u043b \u0431\u0438\u043a \u0444\u0430\u0438\u0306\u0434\u0430\u043b\u044b."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Depost la ekesto de la projekto, pli ol 30 000 homoj sekvis la kurson. C\u0302iujare la lernejo malfermas siajn pordojn al 10 000 novaj uzantoj. Alig\u0302u ankau\u0306 vi! Rakhim itegez! (tatare: Bonvenon!)"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Tiu c\u0302i artikolo verkita de Srijana Singh Thakuri estis publikigita en Nepali Times. Redaktita versio estas republikigata de Global Voices kiel parto de interkonsento pri kundivido de enhavo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mi estis la unua filino kaj post mi venis tri pli junaj fratinoj. Mia patrino gravedig\u0302is tri pliajn fojojn post tio, c\u0302iuj estintus knabinoj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Ili c\u0302iuj finis sian vivon en kontrau\u0306leg\u0302aj klinikoj, kie la gepatroj povas ekscii la genron de sia bebo kaj elekti aborton se temas pri knabino. Mi scias ke c\u0302i tiu praktiko nomig\u0302as ina feticido kaj estas kutima c\u0302efe en Suda Azio."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Miaj gepatroj provis havi filon, esperantaj ke filo finfine venos. Mi estis jam sufic\u0302e ag\u0302a por rimarki la malg\u0302ojon kaj la zorgon en la okuloj de mia patrino c\u0302iam kiam s\u0302i malkovris ke s\u0302i gravedig\u0302is je plia knabino."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Oni riproc\u0302is al mia patrino ke s\u0302i estas malbenita kaj difektita. Kial mi ne sufic\u0302is? Kial ni filinoj ne sufic\u0302is?"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Fine, nia patro forlasis nin. Iun nokton, senvorte, li malaperis, lasante nin malantau\u0306e kun ruinigita hejmo, ruinigitaj koroj kaj amaso da s\u0302uldopagigistoj c\u0302e nia pordo en c\u0302iuj horoj de la tago."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La sano de mia patrino malbonig\u0302is. Mi apenau\u0306 vidis s\u0302in rideti. Mi komencis labori kiel kuiristino en busstacio por provi mildigi s\u0302ian doloron. Ni vendis bananojn, fruktojn, kaj faris c\u0302ion eblan por elturnig\u0302i. Mi promesis al mia ploranta patrino ke mi estos same bona kiel la filo kiun s\u0302i kaj mia patro tiom malespere volis."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mi ne kulpigas mian patron. Fakte, mi kompatas lin. Viktimo de patriarkeco, li neniam sciis alian aferon. Socio konvinkis lin ke filinoj ne meritas la investon, ke c\u0302io kion ili faras estas edzinig\u0302i kaj iri al la domo de aliulo, ke familioj bezonas filojn por porti la nomon kaj heredi praulan posedaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Sed la ironio estas ke ni havis neniun teron por heredi. Ni havis nenion. Provante havi filon, mia familio plong\u0302is pli profunde en malric\u0302econ, s\u0302uldojn kaj deprimon."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Finfine, la aferoj komencis plibonig\u0302i. Mi trapasis ekzamenon por eniri la lernejon Kopila Valley en Surkhet, kiu estas konata kiel la plej verda lernejo en Nepalo. La instruistoj eksciis pri mia historio kaj per hazarda bons\u0302anco mi ricevis unu el la tre malmultaj lokoj disponeblaj por mia ag\u0302ogrupo. En la intervjuo, mi klarigis ke per s\u0302anco al edukado, mi povus helpi mian patrinon prizorgi miajn tri fratinetojn kaj helpi eduki ilin ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Mi provis transformi mian malg\u0302ojon kaj mian koleron en persistecon. Mi volis esti la plej bona pri c\u0302io. Pro mia patro, mi sentis min kvazau\u0306 mi havus ion por pruvi. Mi ig\u0302is klasestrino. Mi alig\u0302is al la enpoviga klubo de knabinoj. Mi sekvis lecionojn pri tradicia danco."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Mi verkis poezion kaj partoprenis en konkursoj pri debatado. Mi prunteprenis librojn de la biblioteko. Mi studis g\u0302is malfrue en la nokto kaj faris c\u0302iujn taskojn por atingi la nivelon de miaj kolegoj. Mi kaptis c\u0302iun oportunon kiu aperis sur mia vojo."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Iun tagon aperis anonco ke la lernejo Kopila Valley estis stariganta la unuan futbalan teamon de knabinoj. Mi prezentig\u0302is en la unua tago de praktikado en malpura tereno, sen sports\u0302uoj, kun s\u0302vito gutanta sur mia frunto, preta provi ion novan. Mi neniam vidis futbalkampon, rigardis matc\u0302on, au\u0306 ec\u0302 surhavis s\u0302orton."}, {"text_idx": "#000055", "text": "En mia vilag\u0302o, c\u0302iu kvadrata colo de tero estis uzata por produkti mang\u0302on, kaj sportoj estis por knaboj, en nekultivataj terasoj inter la kultivaj sezonoj. Mi neniam sciis ke futbalo estas io por mi."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mi iris c\u0302iutage por trejnig\u0302i kun trejnisto Gopi. Li traktis min same kiel li traktus la knabojn. Li kriis al mi sed ankau\u0306 kurag\u0302igis min. Mi ankorau\u0306 memoras mian unuan matc\u0302on kaj kia estis la sento surmeti uniformon, postkuri la pilkon en la futbalkampo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kun la paso de la tempo mi ig\u0302is bona pri futbalo kaj nia teamo komencis gajni matc\u0302ojn. Mi enpafis golojn kaj estis aparte kapabla pri defendado, perkapa pilkado kaj anguls\u0302otoj. Sed mi ankau\u0306 dau\u0306rigis miajn studojn kaj komencis ig\u0302i rimarkita kiel studento kaj atleto."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mi sukcesis eniri pli grandajn teamojn kaj mi varbig\u0302is por turniroj. Klac\u0302oj ankau\u0306 sekvis. Najbaroj klac\u0302is pri mi, dirante ke mi revenas hejmen tro malfrue au\u0306 ke mi foriras tro frue. Mi estis nomata egoisma kaj oni diris ke mi havas la kapon en la nuboj. Tio malbonig\u0302is kiam mi ekhavis menstruon, homoj diris al mi kien mi povus iri kaj kien ne, kion mi povus fari kaj kion ne."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Mi kondutis kontrau\u0306 la maniero en kiu knabinoj de mia vilag\u0302o devus konduti: silentu, tenu vian kapon mallevita, provu ne ig\u0302i rimarkita, kaj kiam tempo estas, estu edzinig\u0302ebla."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mi forskuis la kritikadon kaj tenis miajn okulojn malfermitaj al mia revo. Mi dau\u0306rigis mian edukadon kaj diplomig\u0302is kiel la unua de mia klaso. Mi estis elektebla por stipendioj kaj mi registrig\u0302is en supera lernejo en Katmanduo. Mi dau\u0306rigis la piedpilkadon kaj iris al turniroj, trejnig\u0302ante tage kaj nokte."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mia historio ne estas unika. Temas nur pri kio okazas kiam knabinoj kaj virinoj ricevas s\u0302ancon, oportunon kaj investon."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mi j\u0302us 20-jarig\u0302is, kaj pasintsemajne mi sukcesis en la lasta kandidatig\u0302a etapo por la nacia virina futbalteamo de Nepalo. Mi subskribis kontrakton kaj mia nomo estis anoncita en la j\u0302urnaloj. Mi estas nun oficiale profesia futbalistino reprezentanta mian landon."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mi neniam sentis min tiom fiera esti filino de Nepalo, kvankam ekzistis tempoj kiam mi sentis ke mia lando ne fieris pri mi."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Mi s\u0302atas surmeti la rug\u0302an nacian j\u0302erzon kaj eniri la stadionon. Mi ankorau\u0306 povas senti la ekscitig\u0302on de la pilkj\u0302etado kaj de la golo kiu atingas la malantau\u0306on de la reto."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Mi s\u0302atas futbalon c\u0302ar g\u0302i sentigas min libera kaj forta kaj potenca. Mia venonta granda revo estas ke la virina teamo de Nepalo ludu en la Monda Pokalo au\u0306 kvalifikig\u0302u por la Olimpikaj Ludoj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Srijana Singh Thakuri la 9-an de septembro c\u0302e sia komenco en la nacia teamo en matc\u0302o kontrau\u0306 Banglades\u0302o en Katmanduo. Nepalo gajnis 2-1. Foto: per Nepali Times, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Post multaj jaroj, mia patro revenis al ni. Mi s\u0302atintus diri ke li havis grandan vekig\u0302on kaj komprenis siajn erarojn, sed tio ne okazis. Anstatau\u0306e, li provis denove havi filon, kaj fine, mia frateto naskig\u0302is."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mi amas mian frateton kaj mi esperas ke li kreskos rigardante min ludi por ke li havu alian perspektivon pri tio kion la knabinoj povas fari."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mia patro ricevis tion kion li c\u0302iam volis kaj mi atingis miajn revojn. Mi alvokis lin kiam mi sukcesis eniri la teamon kaj mi scias ke li fieris pri mi."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Mi ankau\u0306 komprenis lastatempe ke mi nenion plu devas pruvi al li. Miaj revoj estas por aliaj knabinoj kiel mi, kies patroj volas nur filojn. Miaj revoj estas por miaj fratinoj kaj mia patrino. Sed c\u0302efe, miaj revoj estas por mi."}, {"text_idx": "#000074", "text": "C\u0302i tiu teksto estas parto de speciala serio de Tutmondaj Voc\u0302oj pri virinoj kun akademiaj karieroj, nomata Virinoj en Scienco. Vidu aliajn rakontojn c\u0302i tie kaj c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000075", "text": "El siaj 52 vivojaroj, la esploristo Gladis Kaercher dedic\u0302is 26 al la ofico de universitata profesorino kaj kunordiganto de UNIAFRO (Programo de Asertaj Agoj por la Nigra Log\u0302antaro en Federaciaj kaj S\u0302tataj Institucioj de Supera Edukado), instruista kompletiga kurso celanta diskutojn kaj instruadpraktikojn pri etno-rasaj rilatoj en universitato en suda Brazilo, regiono konata pro la influo de eu\u0306ropa enmigrado."}, {"text_idx": "#000076", "text": "En lando kiel Brazilo, kie la plimulto de la log\u0302antaro deklaras sin nigra kaj kie rasa malegaleco manifestig\u0302as en datumoj kiel indicoj pri murdadoj de nigruloj, kiuj pliig\u0302as, dum tiuj de blankuloj malpliig\u0302as, Gladis estas voc\u0302o, kiu defendas la gravecon de diskuto pri la rasa demando en la formado de la individuoj ekde infanag\u0302o."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Kunlabore kun sia kolegino Tanara Furtado, en 2014, s\u0302i kreis instrumaterialon, kiu neniam antau\u0306e estis vidita en Brazilo, kaj kiu aperigis la temon de identeco kaj reprezentado ekde frua ag\u0302o: kolorkrajonojn en malsamaj hau\u0306tnuancoj, kiuj ebligis al infanoj reprezenti rolulojn kun nigra hau\u0306to en siaj desegnaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Global Voices parolis kun la profesorino de la Federacia Universitato de la Suda Rio-Grando (UFRGS) per videokonferenca voko, pri c\u0302i tiu kreo kaj pri s\u0302ia kariero kiel esploristo. Jen la c\u0302efaj punktoj de la intervjuo."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La esploristo diras, ke la ideo krei kolorkrajonojn ekestis de g\u0302eno pro la fakto, ke en Brazilo, g\u0302is tiam, estis nur unu krajono, kiun oni konsideris \u201chau\u0306ta koloro\u201d: rozkolora krajono, uzita por reprezenti la blankan hau\u0306ton. Ekster Brazilo jam ekzistis krajonoj kun koloraj paletroj en malsamaj hau\u0306tnuancoj. Sed la intenco de Gladis kaj Tanara estis disponigi c\u0302i tiun materialon en la klasc\u0302ambroj de brazilaj publikaj lernejoj, kaj importi g\u0302in estus multekoste kaj dau\u0306rus longan tempon."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En decembro 2014, post debatoj, kunvenoj kaj provoj, estis lanc\u0302itaj la kolorkrajonoj Pintkor, kun 12 nuancoj de hau\u0306tkoloroj. Hodiau\u0306 ekzistas ankau\u0306 24-kolora versio. La instruisto diras:"}, {"text_idx": "#000082", "text": "O que eu acho fanta\u0301stico nessa invenc\u0327a\u0303o, era uma concretude que fazia os professores poderem discutir com as crianc\u0327as pequenas as questo\u0303es raciais. Porque pintar o corpo humano em um desenho e\u0301 uma coisa concreta para uma crianc\u0327a, e\u0301 palpa\u0301vel, fa\u0301cil de desencadear a discussa\u0303o. Para crianc\u0327a pequena, falar de rac\u0327a, racismo, etnia, isso tudo e\u0301 uma abstrac\u0327a\u0303o absurda. Mas falar da cor da pele, da cor que se usa para pintar, e\u0301 uma concretude. A crianc\u0327a pinta. Ela vai falar por que esta\u0301 pintando daquela cor, e o professor pode, enta\u0303o, entrar com perguntas e estabelecer esse dia\u0301logo."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Kion mi trovas mirinda pri c\u0302i tiu invento estis konkreteco, kiu permesis al instruistoj diskuti rasajn aferojn kun malgrandaj infanoj. C\u0302ar pentri la homan korpon en desegnaj\u0302o estas konkreta afero por infano, g\u0302i estas palpebla, facile ekfunkciiga diskuto. Por malgrandaj infanoj, paroli pri raso, rasismo, etneco, c\u0302io c\u0302i estas absurda abstraktaj\u0302o. Sed paroli pri la hau\u0306ta koloro, la koloro uzata por pentri, estas konkreta afero. La infano pentras. G\u0302i parolos pri tio, kial g\u0302i pentras per tiu koloro, kaj la instruisto povas tiam komenci fari demandojn kaj starigi c\u0302i tiun dialogon."}, {"text_idx": "#000084", "text": "En sia doktora tezo, s\u0302i esploris programon por disvolvi publikajn lernejajn bibliotekojn en Brazilo kaj la rasajn kaj genrajn temojn en iliaj kolektoj. La esploristo ekzamenis tion, kiel la libroj haveblaj en c\u0302i tiuj spacoj, kiuj enhavis nigrajn rolulojn, estis akceptitaj de infanoj en la klasc\u0302ambro, kian efikon ili havis sur ilin kaj kiel la infanoj perceptis ilin."}, {"text_idx": "#000085", "text": "A tese, enta\u0303o, se desdobra em pesquisas que eu vou continuando, pensando a representac\u0327a\u0303o do negro na literatura e outros marcadores identita\u0301rios. Ali eu me dou conta da importa\u0302ncia desses artefatos [livros infantis contendo personagens negros] para a educac\u0327a\u0303o das relac\u0327o\u0303es raciais."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La tezo do disvolvig\u0302as en esploradoj kiujn mi dau\u0306rigos, pensante pri la reprezentado de nigruloj en literaturo kaj aliaj identecaj signoj. Tie mi konstatas la gravecon de tiuj artefaktoj [porinfanaj libroj enhavantaj nigrajn rolulojn] por la edukado pri rasaj rilatoj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Demandita pri kio instigis s\u0302in ig\u0302i esploristo, Gladis respondas:"}, {"text_idx": "#000088", "text": "A necessidade. Eu sempre fui uma professora inquieta. O primeiro ponto da minha vida e\u0301 ser professora. Por ser professora e ter um desejo profundo que meus alunos aprendessem de fato, eu sempre fui uma professora inquieta, incomodada. Sempre sai\u0301 buscando materiais, alternativas, respostas. E isso fez com que eu precisasse entender determinados processos da minha sala de aula. E\u0301 assim que eu me torno uma pesquisadora. Sempre pensando na dimensa\u0303o concreta da minha atuac\u0327a\u0303o docente."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La neceso. Mi c\u0302iam estis sentrankvila instruisto. La unua punkto en mia vivo estas esti instruisto. Estante instruisto kaj havante profundan deziron, ke miaj lernantoj efektive lernu, mi c\u0302iam estis sentrankvila kaj g\u0302enita instruisto. Mi c\u0302iam serc\u0302is materialojn, alternativojn, respondojn. Kaj tio igis min bezoni kompreni iujn procezojn en mia klasc\u0302ambro. Tiel mi farig\u0302as esploristo. C\u0302iam pensante pri la konkreta dimensio de mia instrua agado."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Laborante dum 26 jaroj en universitato, kiu ekzistas de c\u0302irkau\u0306 85 jaroj, Gladis diras, ke s\u0302i parkere konas la nomojn de c\u0302iuj nigraj kolegoj kiujn s\u0302i havis, c\u0302ar la listo estas mallonga:"}, {"text_idx": "#000091", "text": "Saber o nome dos meus colegas negros e\u0301 profundamente dolorido. Na\u0303o ha\u0301 outro modo de dizer. Do\u0301i saber o nome. Do\u0301i. O que para um colega branco e\u0301 inimagina\u0301vel. Eu posso nominar [todos] meus colegas negros. Isso e\u0301 profundamente assustador, numa universidade que tem quase 3 mil professores."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Koni la nomojn de miaj nigraj kolegoj dolorigas profunde. Ne ekzistas alia maniero diri tion. Estas dolorige koni la nomojn. Estas dolorige. Tio por blanka kolego estas neimagebla. Mi povas nomi [c\u0302iujn] miajn nigrajn kolegojn. Tio estas profunde timiga en universitato, kiu havas preskau\u0306 3 000 instruistojn."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Kaj estas ankorau\u0306 unu punkto, kiu koncernas c\u0302efe la nigrajn esploristinojn, lau\u0306 s\u0302i:"}, {"text_idx": "#000094", "text": "No\u0301s, mulheres, somos educadas para a humildade. Eu acho a humildade uma coisa preciosa, mas a\u0300s vezes o excesso de humildade nos tira a altivez. No\u0301s, mulheres negras, principalmente, somos educadas para desaparecer. E isso e\u0301 ta\u0303o marcante, que a gente leva muito tempo para perceber determinadas caracteri\u0301sticas que nos prejudicam."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Ni virinoj estas edukitaj por humileco. Mi pensas, ke humileco estas altvalora afero, sed foje troa humileco forprenas nian fierecon. Ni, precipe nigrulinoj, estas edukitaj por malaperi. Kaj c\u0302i tio estas tiel rimarkinda, ke ni bezonas multan tempon rimarki iujn trajtojn, kiuj damag\u0302as nin."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Kiel virino, la profesorino asertas, ke krom la rasa afero, la genra afero ankau\u0306 rolis en s\u0302ia akademia trajektorio:"}, {"text_idx": "#000097", "text": "Ha\u0301 questo\u0303es da vida acade\u0302mica que atravessam mais fortemente os percursos femininos. Uma das questo\u0303es que atravessou o meu percurso acade\u0302mico foi a maternidade. Eu era uma mulher que queria ser ma\u0303e. Algo da maternidade, sobretudo nos primeiros anos, e\u0301 da ordem de uma demanda importante, que e\u0301 fi\u0301sica. E\u0301 um filho que berra e um seio que derrama leite."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Estas aferoj en la akademia vivo, kiuj pli forte transiras la virinajn vojojn. Unu el la aferoj, kiuj transiris mian akademian vojon, estis patrineco. Mi estis virino kiu volis esti patrino. Io pri patrineco, precipe en la fruaj jaroj, estas grava postulo, kiu estas fizika. Estas infano kiu krias kaj mamo kiu vers\u0302as lakton."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Gravedig\u0302inte por la dua fojo, je g\u0302emeloj, Gladis rememoras, ke s\u0302i estis surprizita de la maniero, kiel la novaj\u0302o estis akceptita en la akademia medio. S\u0302i mencias rimarkon de persono kiu konfesis al s\u0302i ne scii c\u0302u gratuli s\u0302in pri tio au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000100", "text": "E eu disse para ela: pode me cumprimentar, porque a pessoa mais interessada em ser doutora antes do nascimento desse bebe\u0302 sou eu. Nenhum homem gra\u0301vido, esperando filhos ge\u0302meos, daria essa resposta. Eu sabia que, sim, aconteceria um peri\u0301odo em que a minha carreira ficaria quase em stand by apo\u0301s o nascimento dos bebe\u0302s. O homem segue tocando sua vida acade\u0302mica normalmente depois de ser pai. Esse e\u0301 um forte atravessamento de ge\u0302nero."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Kaj mi diris al s\u0302i: vi povas gratuli min, c\u0302ar la plej interesata homo esti doktoro antau\u0306 la naskig\u0302o de c\u0302i tiu bebo estas mi. Neniu graveda viro, kiu atendus g\u0302emelojn, donus tiun respondon. Mi sciis, ke ja, estos periodo, kiam mia kariero ig\u0302os lanta post la naskig\u0302o de la beboj. Viro dau\u0306rigas sian akademian vivon normale, post kiam li farig\u0302as patro. Tio estas forta genra punkto."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Inter siaj plej grandaj revoj kiel esploristo, hodiau\u0306, Gladis esperas, ke la kolorkrajonoj en diversaj hau\u0306tnuancoj povos esti distribuataj de la brazila registaro al publikaj lernejoj, ke s\u0302i havos pli da nigraj kolegoj, tiel ke ne plu eblos memori c\u0302iujn iliajn nomojn, kaj ankau\u0306 ke trovig\u0302os pli da virinoj en administraj postenoj de universitatoj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Por aliaj virinoj, kiuj havas akademian karieron au\u0306 volas engag\u0302ig\u0302i en tia vojo, la instruisto diras:"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Dentro da universidade e\u0301 fundamental construir-se em rede, em grupo. A solida\u0303o na\u0303o e\u0301 um imperativo da carreira acade\u0302mica, da intelectualidade negra acade\u0302mica. Hoje ela e\u0301 uma escolha, mais do que nunca. Enta\u0303o, o conselho e\u0301: a solida\u0303o na\u0303o e\u0301 uma parte integrante do pacote. A gente pode furar essa solida\u0303o e criar pontes magni\u0301ficas."}, {"text_idx": "#000105", "text": "En la universitato, estas esence estig\u0302i en reto, kiel grupo. Soleco ne estas imperativo de la akademia kariero, de la akademia nigra intelektularo. Hodiau\u0306 g\u0302i estas elekto, pli ol iam ajn. Do la konsilo estas: soleco ne estas integra parto de la pakaj\u0302o. Ni povas trarompi tiun solecon kaj krei grandiozajn pontojn."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Afriko eltenas pli ol 24% el la tutmonda s\u0302arg\u0302o de malsanoj, kun nur 3% de la sanlaborantoj por flegi g\u0302iajn malsanulojn. Ec\u0302 se tio estas dau\u0306ra problemo, la lastatempa KOVIM-19-a pandemio plu elmontris la mankojn de sansistemoj en la kontinento. Manko de alireblo al testoj, malabundo au\u0306 manko de (spir-)ventoliloj kaj aliaj medicinaj ekipaj\u0302oj malfaciligis la strebojn por savi vivojn je la pinto de la infektig\u0302ado. La ekzakta nombro de afrikaj sanlaboristoj kiuj estis infektitaj per KOVIM-19 ekde la komenco de la pandemio estas malfacile kalkulebla. Sed julie de 2020 la Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) raportis ke la nombro estas pli ol 10 000, kiu aldonig\u0302is al la defioj pri maldisponebloj de sanlaborista forto c\u0302e la fronta linio."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Granda kau\u0306zanto de tia maldisponeblo de sanprofesiuloj estas la kreskig\u0302anta forfug\u0302o de cerboj, pro tio ke sanprofesiuloj el Afriko amase migradas al disvolvig\u0302intaj landoj, kiel Usono, Unuig\u0302inta Reg\u0302lando kaj Kanado."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La nesufic\u0302o de kuracistoj en Afriko"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Kiel rekomendite de MOS (Monda Organizaj\u0302o pri Sano), la ideala kuracisto-po-homa proporcio estas 1 po 1 000 personoj. Sed realvive, Afriko havas malaltan kvanton de unu kuracisto po 5 000 malsanuloj. G\u0302is 2035, antau\u0306vidate estas ke la deficito estos je 4,3 milionoj da kuracistoj."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Unuig\u0302inta Reg\u0302lando, kun log\u0302antaro de 68 milionoj da homoj, havas pli ol 370 000 kuracistojn, dum Nig\u0302erio, kun 211 milionoj da homoj, havas malpli ol 75 000 kuracistojn lau\u0306 MOS. Multaj el la kuracistoj laborantaj en Unuig\u0302inta Reg\u0302lando devenas de Nig\u0302erio kaj la nombro da nig\u0302eriaj kuracistoj tie estas kreskanta. Ekzemple, en 2006 estis 2 692 nig\u0302eriaj kuracistoj en la brita laborforto, kaj en 2018, tiu nombro pliig\u0302is g\u0302is 5 250. Tiujare, Unuig\u0302inta Reg\u0302lando dungadis almenau\u0306 12 novajn nig\u0302eriajn kuracistojn c\u0302iusemajne, lau\u0306 raporto."}, {"text_idx": "#000115", "text": "En 2016, la eksa prezidanto de la Nig\u0302eria Kuracista Asocio diris ke lau\u0306takse 8 000 nig\u0302eriaj kuracistoj estis laborantaj en Usono. Studo el 2015 malkovris ke 86 procentoj el Internaciaj Afrik-edukitaj Diplomig\u0302intoj pri Medicino (African-educated International Medical Graduates (IMGs) en la usona laborforto venis el kvar landoj: Egiptio, Nig\u0302erio, Sudafriko kaj Ganao. Krom kuracistoj, aliaj usonaj grupoj de sanrilataj okupig\u0302oj ankau\u0306 estas komponataj el granda procentaj\u0302o de afrikanoj. Ekemple, 24 procentoj el la registritaj flegistoj, 20 procentoj el flegist-asistantoj, kaj 16 procentoj el personaj flegistoj estas el Afriko."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Kanado ankau\u0306 havas historion de kreskigado de sia medicina laborforto per afrik-trejnitaj kuracistoj. En 2019, la totala nombro de kuracistoj trejnitaj eksterlande estis 22 procentoj, inkluzive de afrikanoj. Aliaj landoj, inkluzivante Au\u0306stralion, Saud-Arabion kaj Unuig\u0302intajn Arabajn Emirlandojn tenas siajn altajn kvantojn pri kuracisto-po-homa proporcioj per dungado de medicinaj diplomitoj el afrikaj landoj."}, {"text_idx": "#000117", "text": "La motivanta motoro de tiu amasa eliro estas la serc\u0302o de pli verdaj pas\u0302tejoj. \u201cMi forlasis Nig\u0302erion c\u0302ar mi volis enspezi pli, lerni novajn aferojn kaj labori en pli bona medio\u201d, diris al Africa Renewal en 2016 nig\u0302eria kuracisto kiu laboras en Usono. Malalta salajro, malmultaj labor-oportunoj, malbona infrastrukturo kaj malbonespera futuro por iliaj infanoj estas unu el la faktoroj respondecaj pri la amasa elmigrado de afrikaj sanlaboristoj."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Tiu jam delonga problemo havas kaj sanajn kaj financajn konsekvencojn. Malgrau\u0306 havi nur 16% el la tutmonda populacio, Afriko respondecas pri malpli ol 1% el la tutmodaj elspezoj pri sano. Kaj je po-homaj indicoj, la resto de la mondo elspezas pli ol 10-foje pli pri sansistemo ol Afriko. Tiu akra financa malsameco multege efikas sur la sanlaboristaron kaj la saninstalaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Averag\u0302e, kirurgoj en Novj\u0302erzejo, Usono, enspezas 216 000 $ jare, dum iliaj samlaboruloj en Zambio enspezas 24 000 $ kaj averag\u0302e la kenjaj kuracistoj enspezas 6 000 $."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Estas 0,3 malsanulejaj litoj po 1 000 homoj en Etiopio, kompare al Germanio kun 8 litoj po 1 000 homoj. Estas kazoj de zimbabvaj kuracistoj operaciantaj per nudaj manoj pro manko de gantoj. Je la pinto de KOVIM-19 en 2020, la Centr-Afrika Respubliko, lando kun c\u0302irkau\u0306 5 milionoj da homoj, havis nur 3 spir-ventoliloj. Por ke Nig\u0302erio malestigu sian sansisteman infrastrukturan mankon, g\u0302i bezonas investon de 82 miliardoj da usonaj dolaroj en la s\u0302tata sansistemo kaj pliajn 386 000 litojn por atingi la tutmondan meznombron de 2,7 litoj po 1 000 homoj."}, {"text_idx": "#000121", "text": "C\u0302io c\u0302i klarigas kial multnombraj afrikaj sanlaborantoj amase forlasas la kontinenton. Estante alte taksitaj enmigrintoj en siaj alvenlandoj, ili havas aliron al multaj padoj por enmigro, kio portas ilin al porc\u0302iama restadpermeso. Tio inkluzivas la \u201cSenfinan Restadpermson en Britio\u201d (Indefinite Leave to Remain) kaj la \u201cDung-Bazitan Verdan Karton\u201d (Employment-Based Green Card) en Usono, kiuj poste kondukas al s\u0302tataneco per naturalizado."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Multaj disvolvig\u0302intaj ekonomioj s\u0302paris milionojn da usonaj dolaroj \u2013 je Afrika elspezo \u2013 pro cerbofug\u0302o. Studo de 2011 fare de Edward J. Mills, profesoro pri publika sano c\u0302e la kanada Otava Universitato, kaj aliaj esploristoj pri nau\u0306 subsaharaj afrikaj landoj montris ke registaroj elspezis inter 21 000 $ kaj 58 700 $ por subvencii la edukadon de unu kuracisto."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Tiel, la malgajno de miloj da kuracistoj al aliaj landoj post diplomig\u0302o metas c\u0302iujn tiujn landojn en grandan financan perdon. La g\u0302enerala perdo pro malreveno estas taksata je miliardoj da dolaroj. Unuig\u0302inta Reg\u0302lando estis raportita kiel la plej granda profitanto, kun 2,7 miliardoj da dolaroj, sekvata de Usono, kun 846 milionoj da dolaroj, lau\u0306 raporto de la profesoro Mills kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En 2010, la Monda Sana Asembleo adoptis agad-kodon pri internacia dungado de sanlaboristoj, kiu rekomendas ke ric\u0302aj landoj pruntedonu financan asiston al landoj alfrontantaj mankon de sanlaboristoj. En tiu sama jaro, Usono, pere de sia Iniciato pri Medicina Edukada Partnerig\u0302o, investis 130 milionojn da dolaroj por subteni medicinajn lernejojn en 12 subsaharaj landoj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Kelkaj publikaj\u0302oj starigis demandon pri la kialo malantau\u0306 la foriro de cerboj el Afriko al ric\u0302aj landoj kaj c\u0302u tio devus esti rigardata kiel krimo. La agadkodo de la Monda Asembleo pri Sano ankau\u0306 provis bari la elfluadon de talentuloj, sed sen atingi tus\u0302eblajn plibonigojn, tiel ke c\u0302iutage pli da afrikaj sanlaboristoj envicig\u0302as por kunig\u0302i kun siaj kolegoj en la disvolvig\u0302inta mondo."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La 11-an de majo, d-ro Shakuntala Haraksingh Thilsted, dana nutrosciencisto naskig\u0302inta en Trinidado kaj Tobago [eo], estis nomumita gajninto de la Monda Premio pri Nutrado 2021, kiel agnosko por siaj 40 jaroj da pionira laboro por plibonigi la sanon de homoj en la Tutmonda Sudo [en.wikipedia]."}, {"text_idx": "#000130", "text": "La fondumo, kiu c\u0302iujare donas la prestig\u0302an premion, estis fondita en 1986 de d-ro Norman Borlaug, \u201cpatro de la Verda Revolucio\u201d, premiito de la Nobel-premio pri paco en 1970. La Monda Premio pri Nutrado [fr.wikipedia], taksita je 250 000 usonaj dolaroj [c\u0302. 212 000 \u20ac], estas aljug\u0302ita al individuoj, kiuj trovas manierojn dau\u0306ripove plibonigi la nutraj\u0302proviantadon."}, {"text_idx": "#000131", "text": "D-ro Haraksingh Thilsted estis elektita pro s\u0302ia \u201cpionira esplorado, kompreno kaj gravaj novigoj por kompreni kaj antau\u0306enigi la gravecon de akva mang\u0302aj\u0302o\u201d. Kreante \u201cholismajn, mang\u0302osentemajn alirojn al la akvokulturo\u201d kune kun sia reto de internaciaj partneroj, d-ro Haraksingh Thilsted povis plibonigi la dietojn de milionoj da vundeblaj homoj c\u0302irkau\u0306 la mondo kaj sekurigi iliajn vivrimedojn per pli rezistaj ekosistemoj."}, {"text_idx": "#000132", "text": "En la 1980-aj jaroj, la jardeko en kiu fondig\u0302is la World Food Prize Foundation [Fondumo de la Monda Premio pri Nutrado], d-ro Haraksingh Thilsted, tiutempe laboranta c\u0302e la Internacia Centro por Diareaj Esploroj kaj Malsanoj en Dako, Banglades\u0302o [eo], estis profunde trafita de la granda nombro da infanoj suferantaj de subnutrado. S\u0302i decidis klopodi plibonigi la nutran valoron de ilia dieto per nutra sistemo, kiu uzis indig\u0302enajn fis\u0302etojn kiel bazan mang\u0302aj\u0302on. S\u0302ia ideo rapide farig\u0302is movado: homoj komencis kultivi fis\u0302etojn loke kaj malmultekoste. C\u0302i tio s\u0302ang\u0302is la dieton kaj vivrimedojn de malric\u0302aj komunumoj en Azio kaj Afriko, kie nutraj\u0302a nesekureco estis zorgiga."}, {"text_idx": "#000133", "text": "En c\u0302i tiu duparta intervjuo (la dua parto legeblas c\u0302i tie), d-ro Haraksingh Thilsted parolis kun mi retpos\u0302te pri sia pasio por nutrado kaj la multaj homoj, kiujn s\u0302i povis helpi."}, {"text_idx": "#000137", "text": "JMF: Kio igis vin repensi pri kiel amase nutri homojn?"}, {"text_idx": "#000138", "text": "SHT: Working with severely malnourished children and their mothers [in Bangladesh], I witnessed first-hand the power of diverse, nutritious foods in keeping people well-nourished and healthy. This can be done sustainably, through employing very many pathways [...] producing diverse foods; paying attention to quantity as well as quality, nutritional quality and food safety; consuming sufficient [food], not excess; greatly reducing food waste and loss."}, {"text_idx": "#000139", "text": "SHT: Laborante kun severe subnutrataj infanoj kaj iliaj patrinoj [en Banglades\u0302o], mi vidis rekte la potencon de diversaj kaj nutraj mang\u0302aj\u0302oj por teni homojn bone nutrataj kaj sanaj. C\u0302i tio povas esti farata en dau\u0306ripova maniero, multmaniere [...] per produktado de diversaj nutraj\u0302oj; priatento al kaj la kvanto kaj la kvalito, mang\u0302okvalito kaj nutraj\u0302a sekureco; konsumado de sufic\u0302e [da mang\u0302aj\u0302oj], ne tro; signifa reduktado de mang\u0302orubo [eo] kaj mang\u0302operdoj."}, {"text_idx": "#000141", "text": "SHT: Growing up in Trinidad and in a home in which my grandmother ruled the kitchen, I did not think of the issue of some people facing food insecurity. My grandmother instilled in us the value of healthy food for good brain\u2014[including] fish\u2014and for being strong. Working in Bangladesh, the most nutritious food in the diet, small fish, comes from water. The sea is not the only source of aquatic foods. Inland waters\u2014lakes, rivers, seasonal water bodies, floodplains\u2014are extremely important sources of diverse aquatic foods [like] animals, plants, seaweed. Two-thirds of the planet is covered by water, so we must make use of this potential for harvesting and growing diverse, nutritious foods, sustainably."}, {"text_idx": "#000142", "text": "SHT: Kreskante en Trinidado, en domo, kie mia avino respondecis pri la kuirejo, mi ne pensis pri la problemo, ke iuj homoj ne havas nutraj\u0302an sekurecon. Mia avino instruis al ni la valoron de sanaj mang\u0302aj\u0302oj, kiel fis\u0302oj, por bona cerbo kaj por esti forta. En Banglades\u0302o, la plej nutra mang\u0302aj\u0302o en la dieto, fis\u0302etoj, devenas de la akvo. La maro ne estas la sola fonto de akva nutraj\u0302o. Enlandaj akvoj \u2013 riveroj, lau\u0306sezonaj akvoamasoj, inundareoj \u2013 estas tre gravaj fontoj de diversaj specoj de akva nutrado kiel akvaj organismoj kiel bestoj, plantoj kaj algoj. Du trionoj de la planedo konsistas el akvo. Do ni devas utiligi c\u0302i tiun potencialon por dau\u0306ripove rikolti kaj kultivi diversajn kaj nutrajn mang\u0302aj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000143", "text": "JMF: C\u0302u gravas, ke vi estas ina sciencisto, la unua virino de azia deveno kaj la unua el Karibio, kiu ricevis c\u0302i tiun premion?"}, {"text_idx": "#000144", "text": "SHT: Yes; it matters to show to young people, from all backgrounds and countries, that there are opportunities. Studying hard, working hard, and learning from/listening to others are good habits to develop. I do hope that getting this award will show young women that a career in food and nutrition can be exciting and rewarding."}, {"text_idx": "#000145", "text": "SHT: Jes, gravas montri al gejunuloj el diversaj medioj kaj el c\u0302iuj landoj, ke ekzistas s\u0302ancoj. Lerni forte kaj labori forte kaj lerni au\u0306skultante aliajn estas bonaj kutimoj, kiujn oni povas disvolvi. Mi esperas, ke mia ricevo de c\u0302i tiu premio montras al junaj virinoj, ke karieroj en la nutraj\u0302a kaj nutra industrioj povas esti ekscitaj kaj rekompencaj."}, {"text_idx": "#000146", "text": "JMF: C\u0302u vi povas klarigi la diferencon inter doni mang\u0302aj\u0302ojn kaj nutri, kaj kion tio signifas por dau\u0306ripova nutraj\u0302a sekureco?"}, {"text_idx": "#000147", "text": "SHT: In the past [...] famine and food shortage [were] many times not related to a lack of food, but to power, distribution, trade, war, water scarcity, and pests. People were taken up with not being hungry, filling their stomachs. So just \u2018quantity\u2019 was the goal; now we know that we [must] think of nutritional quality and food safety. Today, many people are eating too much of staple foods\u2014rice, wheat, maize, oil, meats\u2014with [...] very little fruits, vegetables and aquatic foods [which are] the source of vitamins, minerals and essential fatty acids. So people can be overweight and at the same time be suffering from \u2018hidden hunger': lack of vitamins and minerals. A well-nourished woman gives birth to a well-nourished child who grows up to do well in school, work well, is healthy, and thereby contributes to national development, inter-generationally."}, {"text_idx": "#000148", "text": "SHT: En la pasinteco, malsatego kaj manko de mang\u0302aj\u0302oj ofte rilatis ne al nesufic\u0302o de mang\u0302aj\u0302oj, sed al povo, distribuo, komerco, milito, akvomankoj kaj plagoj. La homoj certigis ke ili ne malsatu, plenigante siajn stomakojn. La celo estis simple \u201ckvanto\u201d. Ni nun scias, ke ni devas pensi pri mang\u0302aj\u0302a kvalito kaj nutraj\u0302a sekureco. Hodiau\u0306 multaj homoj mang\u0302as tro da bazaj mang\u0302aj\u0302oj, kiel rizo, tritiko, maizo, oleo, viando, kun [...] tro malmultaj fruktoj, legomoj kaj akvaj mang\u0302aj\u0302oj, kiuj estas fonto de vitaminoj, mineraloj kaj esencaj grasacidoj [eo]. Homoj do povas esti superpezaj kaj samtempe suferi de \u201ckas\u0302ita malsato\u201d: manko de vitaminoj kaj mineraloj. Bone nutrata virino naskas bone nutratan infanon, kiu kreskas kaj bone fartas en lernejo, bone laboras."}, {"text_idx": "#000149", "text": "JMF: Kiam vi unue rimarkis, ke per c\u0302i tiu s\u0302ang\u0302o, via laboro s\u0302ang\u0302is la vivon de homoj?"}, {"text_idx": "#000150", "text": "SHT: In Bangladesh, in the 1990s, mothers [would] tell me about their health and that of their children when they ate small fish and vegetables and fed these foods to their young children. I would hear the same feedback in the other countries where I worked: Cambodia, Nepal, India, Malawi, Zambia."}, {"text_idx": "#000151", "text": "SHT: En Banglades\u0302o en la 1990-aj jaroj, patrinoj rakontis al mi pri sia sano kaj tiu de siaj infanoj, kiam ili mang\u0302is legomojn kaj malgrandajn fis\u0302ojn, kaj donis ilin al siaj infanoj. Mi au\u0306dis la samon de virinoj en la aliaj landoj, kie mi laboris: Kambog\u0302o, Nepalo, Barato, Malavio, Zambio."}, {"text_idx": "#000152", "text": "En la dua parto, d-ro Haraksingh Thilsted parolas pri plurkulturo en lagetoj, la graveco de biologia diverseco [eo], la efiko de klimata s\u0302ang\u0302o [eo], kaj la rolo, kiun registaroj kaj fortaj politikaj kadroj ludas en nutraj\u0302a sekureco."}, {"text_idx": "#000155", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en la angla, krom tiuj, kiuj estas en Esperanto [eo]."}, {"text_idx": "#000156", "text": "La klimata s\u0302ang\u0302o \u2013 plifortigita de la ekonomia abismo, kiun la pandemio KOVIM-19 kunportas \u2013 minacas tutmondajn mang\u0302ajn sistemojn. La redukto de malsato kaj la nutraj\u0302a sekureco c\u0302efrolas do en la tagordo. Kiel ni povas efektivigi ekologiajn terkulturajn praktikojn, precipe se kamparanoj, multaj el kiuj estas virinoj, ne havas lokon c\u0302e la intertraktada tablo? Cetere, al multaj kamparanoj el la tiel nomata \u201cGlobal South\u201d [Tutmonda Sudo] mankas financa subteno au\u0306 la sekureco de terposedaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000158", "text": "En tiu c\u0302i dua retpos\u0302ta intervjuo kun d-ro Haraksingh Thilsted (vi povas legi la unuan intervjuon c\u0302i tie), s\u0302i parolas pri kiel s\u0302ia laboro kiel Tutmonda Gvidanto por Nutrado kaj Publika Sano de World Fish [Monda Fis\u0302o], CGIAR-a esplorcentro en Malajzio [eo], helpis s\u0302in plifortigi kaj restrukturigi la komunuman agrikulturon al malmultkarbonaj, nutraj mang\u0302osistemoj lau\u0306 la Celoj por Dau\u0306ripova Evoluigo de la Unuig\u0302intaj Nacioj por 2030."}, {"text_idx": "#000160", "text": "SHT: Policies, investments and programmes from governments are key. However, in many low- and middle-income countries, policy makers and government officials need to have knowledge of the multiple benefits of aquatic foods\u2014for people, planet and national development. Global funding agencies can play a role in influencing governments and assisting with aid."}, {"text_idx": "#000161", "text": "SHT: Politikoj, investoj kaj registaraj programoj estas esencaj. Tamen politikaj decidantoj kaj registaraj oficialuloj en multaj landoj kun malalta kaj meza enspezoj devas havi scion pri akva mang\u0302aj\u0302o \u2013 por la homoj, planedo kaj nacia disvolvig\u0302o. Internaciaj financaj institucioj povas ludi rolon en influado je registaroj kaj asisti per helpo."}, {"text_idx": "#000162", "text": "JMF: Kiuj politikoj kaj pensmanieroj gravas por ke tia mang\u0302aj\u0302a programo sukcesu?"}, {"text_idx": "#000163", "text": "SHT: Value the multiple benefits of diverse foods from oceans and inland waters\u2014so, policies that protect and manage water systems and the diverse species of aquatic foods found in different waters. Water systems and aquatic foods must be included in policies from different sectors: education, nutrition and health, mother and child care programmes, school-feeding programmes, safety net programmes for the poor and vulnerable, not just to feed [but] also to nourish the poor and vulnerable, and leave no one behind. Immediate actions are needed as the numbers of those who are becoming malnourished and do not have access to nourishing foods are growing rapidly."}, {"text_idx": "#000164", "text": "SHT: Aprezi la multajn avantag\u0302ojn de diversaj mang\u0302aj\u0302oj el oceanoj kaj enlandaj akvoj \u2013 politikoj kiuj do celas protekti kaj administri akvajn sistemojn kaj diversajn akvajn organismojn el diversaj akvoj. Akvosistemoj kaj akva mang\u0302aj\u0302o devas esti integritaj en la politikoj de diversaj sektoroj: edukado, nutrado kaj sano, prizorgaj programoj rilate al patrinoj kun infanoj, lernejaj mang\u0302oprogramoj, komunuma subteno por nutri malric\u0302ulojn kaj vundeblajn personojn kaj disponigi sekurecan reton, kiu lasas neniun malantau\u0306e. C\u0302ar la nombro de homoj kiuj riskas esti subnutrataj kaj sen aliro al nutraj mang\u0302aj\u0302oj kreskas rapide, tuja agado necesas."}, {"text_idx": "#000166", "text": "SHT: Aquaculture, nutrition-sensitive pond polyculture approaches, as I have promoted with diverse species of small and large fish, may be suitable for some of the larger islands. Production of some marine species, for example, seaweed [and] mussels may also be appropriate for some islands."}, {"text_idx": "#000168", "text": "JMF: Kiel la registaro de Banglades\u0302o helpis vin transiri de komunuma al landa nivelo? Kaj kiel la programo disvastig\u0302is de tie tra Azio kaj Afriko?"}, {"text_idx": "#000169", "text": "SHT: There are around four million homestead ponds in Bangladesh. The Government of Bangladesh banned the poisoning of ponds, [there was a common practice of killing off native fish before stocking ponds with large fish species], promoted the maintenance of native fish in the ponds and stocked micronutrient-rich fish species, using an assessment by BRAC [a Bangladesh-based development organisation] and Copenhagen Consensus that nutrition-sensitive pond polyculture is a cost-effective approach to combat malnutrition."}, {"text_idx": "#000170", "text": "SHT: Banglades\u0302o havas c\u0302irkau\u0306 kvar milionojn da lokaj reproduktejoj. La registaro de Banglades\u0302o prenis rimedojn kontrau\u0306 venenaj fis\u0302lagetoj (estis loka kutimo mortigi indig\u0302enajn fis\u0302ojn antau\u0306 ol la lagetoj por fis\u0302bredado estos plenigitaj per grandaj fis\u0302specoj). La registaro antau\u0306enigis la konservadon de indig\u0302enaj fis\u0302oj kaj la stokadon de fis\u0302specoj ric\u0302aj je mikronutraj\u0302oj. G\u0302i uzis pritakson de BRAC (evoluhelpa organizaj\u0302o el Banglades\u0302o) kaj Copenhagen Consensus Center [Kopenhaga Interkonsenta Centro, ndlt.], lau\u0306 kiu la nutraj\u0302osentema polikulturo [miksita fis\u0302bredado, ndlt.] en lagoj estas kostefika maniero kontrau\u0306batali subnutradon."}, {"text_idx": "#000171", "text": "JMF: C\u0302u vi povas klarigi, kiel plurkulturo en lagoj funkcias por provizi nutraj\u0302on kaj altigi la biodiversecon, tiel ke vi komencis produkti mang\u0302aj\u0302on el sekigitaj fis\u0302oj."}, {"text_idx": "#000172", "text": "SHT: Benefits [include] increased production and productivity (no competition between species); diverse fish species, the small species being micronutrient-rich; increased nutritional content of the total production; increased consumption; increased income from sale; better environment [and] no poison used to clean the pond. [As far as the] dried fish from capture fisheries [goes]\u2014both inland and coastal\u2014sun-drying is a common practice. Dried small fish are very nutrient-dense, as the moisture content is removed and the nutrients are therefore concentrated, [making it] super food for young children: multiple nutrients with no bulk. Children have small gastro-intestinal tracts, and can only eat small amounts."}, {"text_idx": "#000173", "text": "SHT: Avantag\u0302oj inkluzivas pliigitan produktadon kaj produktivecon (neniu konkurenco inter specioj); diversaj fis\u0302specoj, la malgrandaj specioj ric\u0302as en mikronutraj\u0302oj: pliigi la nutran valoron de la tuta produktado; pliigita konsumo; pli da vendo-enspezoj; pli pura vivmedio [kaj] neniu veneno por purigi la fis\u0302lageton."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Por sekigitaj fis\u0302oj de fis\u0302kaptaj farmoj, enlandaj kaj marbordaj, suna sekigado estas ofta praktiko. Sekigitaj malgrandaj fis\u0302oj estas tre nutraj, c\u0302ar oni forigas la fluidaj\u0302on kaj koncentras nutraj\u0302ojn, kio faras ke tiaj fis\u0302aj\u0302oj estas supernutraj\u0302o [eo] por infanoj: multnombraj nutraj\u0302oj en malgranda volumo. Infanoj havas malgrandan gastro-intestinon kaj povas mang\u0302i nur malgrandajn kvantojn."}, {"text_idx": "#000175", "text": "La plurkultura sistemo de d-ro Haraksingh Thilsted esta ekonomie kaj vivmedie dau\u0306rigebla en akvokulturo, c\u0302ar malgrandaj kaj grandaj specioj kunekzistas en fis\u0302bredejoj, rizokampoj kaj aliaj akvejoj. Foto ricevita danke al d-ro Haraksingh Thilsted, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000176", "text": "JMF: Konsiderante tutmondajn poluajn nivelojn, povus esti iom da malemo meti fis\u0302ojn c\u0302e la supro de la menuo, konsiderante la altajn nivelojn de hidrargo [eo] en iuj pli grandaj fis\u0302oj. En Karibio [eo] kaj Latinameriko, kie ekzistas alta kaj nereguligita uzo de insekticidoj, ekzistas ankau\u0306 zorgoj pri kloaka akvo, kiu perturbas akvovojojn kaj fis\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000177", "text": "SHT: Better management, better regulation, better education of the issues. Limit the intake of large carnivorous species, eat diverse species, eat smaller, faster-growing fish that do not accumulate much, eat seaweed."}, {"text_idx": "#000179", "text": "JMF: C\u0302u via programo ankau\u0306 havas edukan elementon? Kiel oni kurag\u0302igis homojn elprovi dieton bazitan c\u0302efe sur fis\u0302aj\u0302o?"}, {"text_idx": "#000180", "text": "SHT: [The programme] included nutrition and health messaging and demonstrations to women, men and youth [as well as] engagement and training of women in the entire approach, [including] production systems."}, {"text_idx": "#000181", "text": "SHT: La programo donis informojn pri nutrado kaj sano kaj atelierojn por virinoj, viroj kaj gejunuloj. Pere de la programo oni stimulis partoprenon kaj trejnadon [inkluzive de produktaj sistemoj] de virinoj."}, {"text_idx": "#000182", "text": "JMF: C\u0302u vi povas klarigi kiel diverseco rekte influas egalecon? C\u0302u ni devas en nia sistemo de valoroj s\u0302ang\u0302i la fokuson, de profito al justeco?"}, {"text_idx": "#000183", "text": "SHT: Equity and justice are paramount values that must be included along with monetary values. In food systems [like] pond polyculture, diversity can lead to a combination of multiple values. However, production is only one part of the system. The entire food system's framework must be considered. Trade-offs must be handled carefully, using solutions identified with communities\u2019 [input]."}, {"text_idx": "#000184", "text": "SHT: Egaleco (samvaloreco) kaj justeco estas la plej altaj valoroj kiuj devas akompani financajn valorojn. En nutrosistemoj kiel fis\u0302bredado, diverseco povas konduki al kombinaj\u0302o de multoblaj valoroj. Tamen produktado estas nur parto de la sistemo. La kadro de la tuta nutraj\u0302a sistemo estu rekonsiderata. Inters\u0302ang\u0302oj estu zorge traktataj, uzante lokajn solvojn kun la partopreno de komunumoj."}, {"text_idx": "#000185", "text": "JMF: Kiel tio kongruas kun tau\u0306ga mastrumado de niaj oceanoj en la kunteksto de aferoj kiel troa fis\u0302kaptado, vivmedia poluado kaj malaperantaj koralrifoj?"}, {"text_idx": "#000186", "text": "SHT: Aquatic foods are from oceans and inland waters. Communities which live close to water bodies and depend on them for food, income, livelihoods, culture and identity must be considered and brought into the debate."}, {"text_idx": "#000187", "text": "SHT: Akvaj mang\u0302aj\u0302oj venas de oceanoj kaj enlandaj akvoj. Komunumoj kiuj log\u0302as proksime al akvejoj kaj dependas de ili por mang\u0302o, enspezoj, brutaro, kulturo kaj identeco devas esti implikitaj kaj inkluzivitaj en la debato."}, {"text_idx": "#000189", "text": "SHT: There is a lot the average person can do: eat local, traditional, seasonal foods, learn to cook, eat meals with family and friends, reduce waste and loss, buy fresh foods, not foods wrapped in plastic [or] in tins, have a kitchen garden [or] plants in pots. Governments must make sure that the right to food is upheld and no one is left behind. School feeding, mother-and-child and safety net programmes are necessary for the poor and vulnerable\u2014growing in numbers due to COVID-19."}, {"text_idx": "#000190", "text": "SHT: Kiel individuo oni povas fari multon: mang\u0302i surloke produktitajn lau\u0306sezonajn produktojn, lerni kuiri, mang\u0302i kune kun sia familio kaj amikoj, redukti sian mals\u0302paron kaj rubon, ac\u0302eti fres\u0302ajn mang\u0302aj\u0302ojn kaj ne mang\u0302aj\u0302ojn pakitajn en plasto au\u0306 ladskatoloj, krei legomg\u0302ardenon au\u0306 meti plantojn en potojn. Programoj pri nutraj\u0302oj en lernejoj rilataj al prizorgado de patrinoj-infanoj kaj sekurecaj retoj estas necesaj por malric\u0302uloj kaj vundeblaj personoj \u2013 kiuj multig\u0302as pro la pandemio de KOVIM-19."}, {"text_idx": "#000191", "text": "JMF: Kio estas via fina celo?"}, {"text_idx": "#000192", "text": "SHT: Move from feeding to nourishing people, nations and planet. Making space for aquatic foods on the plate of diverse, nutritious, safe and affordable foods. Inspire young women from low- and middle-income countries to study science and take up a career in food and nutrition."}, {"text_idx": "#000193", "text": "SHT: Transiri de mang\u0302aj\u0302a liverado al nutrado de homoj, landoj kaj la planedo. Fari lokon por akvaj mang\u0302aj\u0302oj en la menuo de diversaj, nutraj, sekuraj kaj malmultekostaj vivrimedoj. Kurag\u0302igi junajn virinojn el landoj kun malaltaj kaj mezaj enspezoj okupig\u0302i pri sciencaj studoj kaj fari karierojn en la sektoroj de nutraj\u0302oj kaj vivrimedoj."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Lau\u0306 la datumoj de UNESKO (2014 \u2013 2016), nur c\u0302irkau\u0306 30 procentoj de c\u0302iuj studentinoj en la mondo elektas STEM-rilatajn kampojn [eo] en la supera edukado."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Go\u0308kc\u0327in C\u0327\u0131nar, 30-jarag\u0302a aerspaca ing\u0302eniero el I\u0307zmir, Turkio [eo], estas inter tiu malplimulto de virinoj kiuj sekvas karieron en STEM."}, {"text_idx": "#000196", "text": "Nun s\u0302i estas esploristo c\u0302e la Aerospace Systems Design Laboratory (ASDL) c\u0302e la Georgia Institute of Technology (Georgia Tech), en Atlanta, Usono [eo]. S\u0302ia laboro temas pri novaj dezajnoj kaj teknologioj de aviadiloj, kiuj helpos igi aviadon pli dau\u0306ripova kaj ekoamika."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Mi parolis kun C\u0327\u0131nar je la 4-a de Marto, kadre la Internacia Tago de Virinoj , telefone kaj retpos\u0302te, pri s\u0302ia kariero, s\u0302ia fako kaj s\u0302iaj aventuroj en Jutubo."}, {"text_idx": "#000198", "text": "C\u0302i tiu intervjuo estas redaktita por koncizeco."}, {"text_idx": "#000202", "text": "SY: C\u0302u vi alfrontis ajnan genrajn stereotipojn kiam vi elektis vian studfakon?"}, {"text_idx": "#000203", "text": "Aerospace engineering was the only profession I ever wanted in high school. My parents and I were overjoyed when I got my university entrance exam scores, that placed me into the top schools, and most importantly, my dream field."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Little did I know about all the criticism I\u2019d get from my extended family, teachers, or even total strangers. Many people didn\u2019t think I\u2019d have a future in aerospace engineering. Some thought I \u201cwasted\u201d my exam score by not choosing to study medicine, which apparently was more suitable for my gender, others thought if I wanted to study engineering, I should have chosen something that was more \u201cgirly\u201d, whatever that meant. But I didn\u2019t listen to any of it. I was sure of myself and I knew what I wanted so at the end of the day it didn\u2019t have even the tiniest impact on my life. My parents supported me all the way, so I feel I\u2019m privileged in that sense."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Aerspaca ing\u0302enierado estis la sola profesio, kiun mi volis en mezlernejo. Miaj gepatroj kaj mi tre g\u0302ojis, kiam mi ricevis rezulton de universitata enirekzameno, kiu metis min en la plej bonajn lernejojn, kaj plej grave, en mian revan kampon."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Malmulton mi sciis pri c\u0302iuj kritikoj, kiujn mi ricevus de mia etendita familio, instruistoj au\u0306 ec\u0302 de nekonatoj. Multaj homoj ne pensis, ke mi havos estontecon en aernau\u0306tika [eo] ing\u0302enierado. Kelkaj pensis ke mi \u201cmals\u0302paras\u201d miajn ekzamenajn notojn ne elektante studi medicinon, kiu s\u0302ajnas pli tau\u0306ga por mia genro, aliaj pensis, ke se mi volis studi ing\u0302enieradon, mi devus elekti ion pli \u201cknabinan\u201d, kion ajn tio signifas. Sed mi ne konsentis pri tio. Mi estis certa pri mi mem kaj mi sciis, kion mi volas, do je la fino de la tago, tio ne havis ec\u0302 la plej etan efikon je mia vivo. Miaj gepatroj subtenis min c\u0302iumaniere, do mi sentas min privilegiita persono en tiu c\u0302i senco."}, {"text_idx": "#000207", "text": "SY: Kio plej ekscitas vin pri via laboro?"}, {"text_idx": "#000208", "text": "My research focuses on novel aircraft designs and technologies that can make aviation more sustainable and environmentally responsible. Although the global aviation industry by itself is not a major contributor to climate change right now, we expect its share to grow rapidly as the demand in aviation increases. There are many design solutions, technologies, and operational improvements that can help reduce the amount of fossil fuel necessary to fly an aircraft. I did my Ph.D. in one of the most promising and most radical solutions: electrified aircraft. With the recent technological advances in electric machines and batteries, we can now talk about electrifying the aircraft propulsion system. Electrified aircraft propulsion is a novel technology that has the potential to significantly reduce, and even fully eliminate fuel consumption and aircraft emissions while allowing for more affordable and quieter flights. Of course, it also comes with many challenges that we engineers have to overcome. My current research projects funded by the US government, including NASA, are focused on finding the right solutions to these challenges."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Mia esploro fokusig\u0302as pri novaj dezajnoj kaj teknologioj de aviadiloj, kiuj helpos igi aviadon pli dau\u0306ripova kaj ekologie respondeca. Kvankam la tutmonda aviadila industrio en si mem nun ne multe kontribuas al la klimata s\u0302ang\u0302o, ni atendas ke g\u0302ia kontribuo rapide kreskos pro la pliig\u0302anta demando por aviada transporto. Estas multaj dezajnaj solvoj, teknologioj kaj operaciaj plibonigoj, kiuj povas helpi redukti la kvanton de fosilia brulaj\u0302o necesa por flugigi aviadilon. Mi doktorig\u0302is pri unu el la plej promesindaj kaj plej radikalaj solvoj: la elektrigitaj aviadiloj. Kun la lastatempaj teknologiaj progresoj en elektraj mas\u0302inoj kaj baterioj, ni nun povas paroli pri elektrigado de la aviadila propulsa sistemo. Elektrigita aviadila propulso estas nova teknologio, kiu havas la eblon signife redukti, kaj ec\u0302 plene forigi konsumon de brulaj\u0302o kaj aviadilajn emisiojn, kiu permesos pli malmultekostajn kaj pli kvietajn flugojn. Kompreneble, g\u0302i ankau\u0306 venas kun multaj defioj, kiujn ni ing\u0302enieroj devas superi. Miaj nunaj esplorprojektoj financitaj de la usona registaro, inkluzive de NASA, fokusig\u0302as pri la trovo de la tau\u0306gaj solvoj por c\u0302i tiuj defioj."}, {"text_idx": "#000210", "text": "SY: Kiel fremda ina ing\u0302eniero, c\u0302u vi alfrontis defiojn pro viaj genro kaj etneco? Kion vi faris por venki ilin?"}, {"text_idx": "#000211", "text": "I think, in the US, we live in a transition era where diversity, equity, and inclusion is becoming more and more important in both every day and professional life. But we are not there yet. Especially those of us in STEM have a very, very long road ahead of us. I am lucky that my current working environment supports diversity, but obviously, I don't always stay within my bubble. As a foreign female engineer working in a white-male-dominated field, I have had many unpleasant experiences over the years."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Recently, I was told by a source of authority that I should change my name to be more successful because it was hard to pronounce. We are expected to deal with such daily micro-aggressions, with a smile, looking our best without trying hard. And although there is a rising awareness to be more inclusive, there are still not many female engineers in high-level positions. There are not many female academics in the aerospace engineering departments of top universities. Most panels are still male-dominated. And as many of my other female colleagues do, I try to overcome such challenges by excelling in my field, working harder and putting more effort into everything I do."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Mi pensas ke ni, en Usono, vivas en transira epoko, kie diverseco, egaleco kaj inkluziveco ig\u0302as pli kaj pli gravaj kaj en la c\u0302iutaga kaj en la profesia vivo. Sed ni ankorau\u0306 ne estas tie. Precipe tiuj el ni en STEM havas tre, tre longan vojon irendan. Mi estas bons\u0302anca c\u0302ar mia nuna labormedio subtenas diversecon, sed evidente, mi ne c\u0302iam restas ene de mia bobelo. Kiel fremda ina ing\u0302eniero laborante en blank-vir-regata kampo, mi travivis multajn malagrablajn spertojn en la dau\u0306ro de jaroj."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Antau\u0306 nelonge, iu au\u0306toritatulo diris al mi, ke mi devas s\u0302ang\u0302i mian nomon por esti pli sukcesa, c\u0302ar g\u0302i estas malfacile prononcebla. Oni supozas ke ni devas trakti tiajn c\u0302iutagajn mikro-agresojn, ridetante, aspektante plej bine kaj seng\u0302ene. Kaj kvankam kreskas la konscio por esti pli inkluziva, ankorau\u0306 ne estas multaj inaj ing\u0302enieroj en altnivelaj postenoj. Estas ne multaj inaj akademianoj en la departamentoj de aerospaca ing\u0302enierado c\u0302e pintaj universitatoj. Plej multe da podioj estas ankorau\u0306 regataj de viroj. Kaj kiel multaj el miaj aliaj inaj kolegoj faras, mi provas superi tiajn defiojn elstarante en mia fako, laborante pli kaj penante pli pri c\u0302io kion mi faras."}, {"text_idx": "#000215", "text": "SY: Vi menciis, ke vi laboras kun NASA kaj aliaj aviadaj gigantoj kiel Boeing kaj Airbus. Kiel via laboro eniras la industrion?"}, {"text_idx": "#000216", "text": "I joined the Aerospace Systems Design Lab (ASDL) at Georgia Tech as a Ph.D. student and graduate research assistant eight years ago. ASDL is a very unique lab. It consists of a very large and multidisciplinary group of students and faculty. The close relationship we at ASDL enjoy with the industry allows us to work on real-world problems and make a significant research impact in our field. The findings of our research in academia are being utilized in real-world applications and informing the decision-makers in the government and the industry, which is the most exciting part of my job."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Mi alig\u0302is al la Aerospace Systems Design Lab (ASDL) c\u0302e Georgia Tech kiel doktorig\u0302a studento kaj diplomig\u0302anta esplor-helpanto antau\u0306 ok jaroj. ASDL estas tre unika laboratorio. G\u0302i konsistas el tre granda kaj multfaka grupo de studentoj kaj fakuloj. La proksima rilato, kiun ni c\u0302e ASDL g\u0302uas kun la industrio, permesas al ni prilabori realmondajn problemojn kaj fari esploron kun grava efiko en nia kampo. La rezultoj de nia esplorado en akademio estas uzataj en realmondaj aplikoj kaj informas la decidfarantojn en la registaro kaj la industrio, kio estas la plej ekscita parto de mia laboro."}, {"text_idx": "#000218", "text": "SY: Vi ankau\u0306 havas jutuban kanalon fokusig\u0302ante pri STEM kaj serion kiu nomig\u0302as #kad\u0131ndedig\u0306in [virino, vi diru]. Kial vi decidis komenci la kanalon kaj la serion kaj kio estas la c\u0302efa celo?"}, {"text_idx": "#000219", "text": "Back in 2016 when I was a grad student at Georgia Tech, I came up with an idea to combine my passion for acting and engineering. My then-boyfriend and now-husband liked the idea and together we created Biz Siz Onlar [Us, You, Them], our YouTube channel."}, {"text_idx": "#000220", "text": "We made videos about various engineering fields where we interviewed each other and our friends with STEM degrees. I wanted these videos to help break the gender stereotypes that I experienced back in high school. I wanted to encourage young women to follow their dreams and choose their professions according to their passions, not according to society\u2019s expectations. Shortly after releasing these interview videos, I started to receive messages from high school students from around Turkey. This helped me realize all the challenges some of these young, brilliant girls have to overcome. Their stories about suppression and their admirable resilience against it are the main reasons why I will never stop advocating for equality and social justice. My goal is to show them that they don\u2019t have to fit themselves into someone else\u2019s perception of who they should be, how they should behave, what they should dream and achieve. I think showing the younger generation that it is possible to live your life outside the boxes that their society might try to put them in is a powerful inspiration."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Reen en 2016, kiam mi estis diplomig\u0302anta c\u0302e Georgia Tech, mi ekhavis ideon kombini mian pasion pri aktorado kaj ing\u0302enierado. Mia tiama koramiko kaj nun edzo s\u0302atis la ideon kaj kune ni kreis Biz Siz Onlar [Ni, Vi, Ilin], nia Jutub-kanalo."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Ni faris filmetojn pri diversaj kampoj de ing\u0302enierado, kie ni intervjuis unu la alian kaj niajn amikojn kun STEM-diplomoj. Mi volis, ke c\u0302i tiuj filmetoj helpu rompi la genrajn stereotipojn kiujn mi spertis en mezlernejo. Mi volis kurag\u0302igi junajn virinojn sekvi siajn revojn kaj elekti sian profesion lau\u0306 siaj pasioj, ne lau\u0306 la atendoj de la socio. Baldau\u0306 post publikigado de c\u0302i tiuj intervjuaj filmetoj, mi ekricevis mesag\u0302ojn de mezlerneaj studentoj de la tuta Turkio. C\u0302i tio helpis min kompreni c\u0302iujn defiojn, kiujn kelkaj el tiuj c\u0302i junaj, brilaj knabinoj devas superi. Iliaj rakontoj pri subpremado kaj ilia admirinda fortikeco kontrau\u0306 g\u0302i estas la c\u0302efa kialo, kial mi neniam c\u0302esos pledi por egaleco kaj socia justeco. Mia celo estas montri al ili, ke ili ne devas konveni al ies percepto pri kiu ili estu, kiel ili kondutu, kion ili devas revi kaj atingi. Mi pensas ke montri al la juna generacio ke eblas vivi sian vivon ekster la skatoloj, en kiujn la socio provus enmeti nin, estas fortega fonto de inspiro."}, {"text_idx": "#000223", "text": "SY: Kion vi planas ankorau\u0306?"}, {"text_idx": "#000224", "text": "Many things! The more steps I climb, the higher I'd like to go. I wouldn't be able to list all the things I'd like to do here even if I wanted to. But my top two goals in the near future are to become a successful academic faculty member and get my private pilot\u2019s license."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Multaj aferoj! Ju pli da s\u0302tupoj mi grimpas, des pli alten mi s\u0302atus iri. Mi ne povus listigi c\u0302iujn aferojn, kiujn mi s\u0302atus fari c\u0302i tie ec\u0302 se mi volus. Sed miaj c\u0302efaj du celoj en proksima estonteco estas ig\u0302i sukcesa akademia specialisto kaj akiri mian privatan pilotpermesilon."}, {"text_idx": "#000228", "text": "C\u0302iuj ligiloj plusendas al pag\u0302oj en la angla krom tiuj markitaj per [eo], kiuj plusendas al artikoloj en Esperanto, ndlt."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Tri monatojn post kiam la Monda Organizaj\u0302o pri Sano [eo] deklaris [pdf] la pandemion KOVIM-19, Stephanie L. Blair, gujano-usonanino de unua generacio, komencis labori pri Sadie's Caribbean Alphabet [La kariba alfabeto de Sadie], libro celanta infanojn kiuj g\u0302enerale ne kutimas vidi bildojn similajn al ili en la literaturo kiu dominas la merkaton."}, {"text_idx": "#000230", "text": "Resanig\u0302ante post operacio, Blair, kiu laboras kiel administra helpanto en jura kabineto de Novjorko, sed ankau\u0306 diplomig\u0302is pri lingvistiko, havis sufic\u0302e da libera tempo por komenci realigi sian ideon. Kiam s\u0302i konvinkig\u0302is pri la potenco de tia projekto, s\u0302i asociig\u0302is kun la ilustristo Herman Collymore devena de Sankta Lucio [eo], por doni vivon al lia ilustrita libro."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Mi rekontaktis Blair, kiun mi konis de malproksime, kiam ni estis parto de la sama karibo-usona komunumo kiel infanoj, por paroli pri s\u0302ia nova rolo kiel au\u0306toro. S\u0302i diris al mi ke s\u0302i jam dum jaroj revis verki romanon au\u0306 teatraj\u0302on. S\u0302i sendis siajn verkojn al sia plej bona amiko, kiu antau\u0306 kelkaj jaroj donis al s\u0302i teatran skriblibron kaze de s\u0302ia naskig\u0302tago, nur por demandi lian opinion. Tamen nenio, kion s\u0302i skribis, trovis favoron en s\u0302iaj propraj okuloj. C\u0302io s\u0302ajnis al s\u0302i au\u0306 soni malg\u0302uste au\u0306 esti sensenca."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Iom post iom, c\u0302iufoje, kiam s\u0302i eliris por trovi librojn por doni al la infanoj, s\u0302i rimarkis la s\u0302ajnan mankon de rakontoj ligitaj al la karibo-usona sperto. En junio 2020, s\u0302i anoncis al sia plej bona amiko, \u201cMi pensas, ke mi verkos infanlibron\u201d. S\u0302i donis formon al sia projekto kaj la ceteron vi scias."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Some people think foreigners are poor, lack education, or pose a certain kind of threat. As a Guyanese-American, I'm judged because I'm American, I'm judged because I'm Guyanese, and I'm judged because I'm black. It's threefold for me."}, {"text_idx": "#000237", "text": "[The alienation] was from different angles. I didn't see shows that represented Caribbean and/or Caribbean-American children and families. Back then, people weren't as well-versed in [the culture of] Caribbean families as they are now."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Iuj homoj pensas, ke fremduloj estas malric\u0302aj, malhavas edukadon au\u0306 prezentas iun minacon. Kiel gujano-usonanino [eo], mi estas jug\u0302ata c\u0302ar mi estas usona, c\u0302ar mi estas gujana kaj c\u0302ar mi estas nigra. Estas c\u0302i tiuj tri dimensioj por mi."}, {"text_idx": "#000240", "text": "[La sento de fremdig\u0302o] venis de multaj malsamaj anguloj. Spektante televidon, mi ne vidis iujn karibajn au\u0306 karibo-usonajn familiojn au\u0306 infanojn sur la ekrano. Tiam homoj ne tiom konis [la kulturon] de karibaj familioj kiel hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000241", "text": "AR: Kio estis kreski en hejmo kiel la via? Kiel membro de la kariba diasporo, c\u0302u via familio devis asimilig\u0302i al la usona kulturo? C\u0302u vi alfrontas la riproc\u0302ajn rigardojn de karibaj homoj, kiuj konsideras vin usonigita?"}, {"text_idx": "#000242", "text": "SB: It was instilled in me to know what my roots are. My family has assimilated to American society in certain ways. I don't struggle with it at all. Caribbean people are constantly pushing forward to build a better life for themselves and their families. They've built a very tough exterior and desensitized themselves from worrying about small talk [and] what people think about them."}, {"text_idx": "#000243", "text": "SB: Oni instruis al mi la gravecon memori la radikojn. Mia familio multe similis al tiuj de la usona socio. Mi tute ne havas problemon pri tio. Karibaj homoj konstante serc\u0302as eblecon antau\u0306eniri por konstrui pli bonan vivon por si mem kaj siaj familioj. Ili konstruis tre malmolan fasadon kaj lernis ne zorgi pri bagateloj [kaj] tio kion homoj pensas pri ili."}, {"text_idx": "#000244", "text": "AR: C\u0302u vi iam havis la impreson, ke estis rivaleco inter via afrik-usona identeco kaj via kariba identeco? Kaj se jes, kio instigis vin elekti verki por la kariba junularo anstatau\u0306 la afrik-usona junularo?"}, {"text_idx": "#000245", "text": "SB: What made me [choose to] write for Caribbean youth is my own personal experiences. I was looking for literature for my little cousins, goddaughter, and godson. I noticed how scarce and inaccessible Black children's literature was, compared to other fictional children's books."}, {"text_idx": "#000246", "text": "It\u2019s hard for me to put a label on myself. Americans view American-born children from Caribbean parents as Caribbean children, and Caribbean people view children who are born in the United States as Americans, [yet] they constantly say to them, \u2018You are Caribbean.\u2019 This is my first book and there is more to come\u2019 [perhaps categorised] under Caribbean and African-American writing."}, {"text_idx": "#000247", "text": "SB: Kio instigis min verki por la kariba junularo estis mia propra sperto. Mi serc\u0302is librojn por miaj malgrandaj kuzoj kaj miaj filinoj. Mi konsciis, kiom limigita kaj malpli alirebla estas literaturo destinita al nigraj infanoj, kompare al fikciaj libroj destinitaj al aliaj infanoj. Estas malfacile por mi meti etikedon al mia propra identeco. Usonanoj rigardas infanojn naskitajn en Usono de karibaj gepatroj kiel karibajn infanojn. En Karibo oni rigardas infanojn naskig\u0302intajn en Usono kiel usonanojn, [kaj tamen] oni konstante memorigas ilin, ke ili estas karibaj. C\u0302i tio estas nur mia unua libro kaj mi planas eldoni pli, [kio eble tau\u0306gos] ene de kariba kaj afrik-usona literaturoj."}, {"text_idx": "#000248", "text": "La kovrilo de La kariba alfabeto de Sadie, celinta infanojn ekde ses jarojn ag\u0302ajn. Bildo reproduktita kun permeso de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000250", "text": "SB: The book [captures] what it means to be a Caribbean-American [with] strong connections to your Caribbean roots and Caribbean family living abroad. This alphabet shares its Caribbean food, sports, spices, music, and landmarks with the world."}, {"text_idx": "#000251", "text": "SB: La libro [kaptas] kion signifas esti kariba usonano [kaj havi] fortajn ligojn al viaj radikoj kaj al via kariba familio kiu log\u0302as malproksime. C\u0302i tiu [libro] alfabeto diskongas mang\u0302aj\u0302ojn, sportojn, spicojn, muzikon kaj famaj\u0302ojn de Karibo al tutmonda publiko."}, {"text_idx": "#000252", "text": "AR: C\u0302u vi pensas ke enfokusigi c\u0302efe la karibanojn povus esti taksata kiel divida faktoro inter afrikanoj kaj afrik-usonanoj?"}, {"text_idx": "#000253", "text": "SB: How people from different cultures view my work has crossed my mind, and I hope the response is positive. I didn't think [my approach] divisive. Some people will view it as that, but I can't live to please everybody and I don't think that I can truly write about African culture\u2014I have an understanding of it, but I haven't lived in it. If I were to write an African-American story, someone will say, \u2018Oh, she's from a Guyanese background, how can she write about the African-American [experience]?\u2019 People will always have something to say."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Some Caribbean people can be very judgmental and there's always a back and forth about, well ... Guyanese are not Caribbean, they're South American."}, {"text_idx": "#000255", "text": "SB: Mi efektive pensis pri la maniero en kiu personoj de diversaj kulturoj traktos mian laboron kaj mi esperas ke iliaj reagoj estos pozitivaj. Mi ne konsideris mian aliron kiel fonton de divido. Kelkaj opinios g\u0302in tia, sed mi ne povas plac\u0302i al c\u0302iuj kaj mi ne pensas ke mi vere kapablas verki pri la kulturo afrika. Mi komprenas g\u0302in, sed mi ne vivis en g\u0302i. Se mi devus verki rakonton afrik-usonan, certe ekzistos iu kiu diros, \u201cHo, s\u0302i havas gujanan devenon, kiel povas s\u0302i verki pri [la sperto] afrik-usona?\u201d Homoj c\u0302iam havos ion por diri."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Kelkaj karibanoj povas montrig\u0302i tre kritikaj kaj oni c\u0302iam revenas al la ideo ke, vi scias, la gujananoj \u201cne estas karibaj\u201d, ili estas \u201csudamerikanoj\u201d."}, {"text_idx": "#000257", "text": "AR: C\u0302u vi difinus vin mem kiel nigran verkistinon?"}, {"text_idx": "#000259", "text": "SB: Honeste, estas malfacile por mi difini min per etikedoj, c\u0302ar temas pri io kion mi neniam faris. Mi estas nur Stephanie. Sed se mi devus fari tion, mi dirus ke mi estas nigra verkistino gujano-usona."}, {"text_idx": "#000260", "text": "AR: Kion vi s\u0302atus diri al infanoj kiuj povus esti rigardataj kiel diferencaj?"}, {"text_idx": "#000261", "text": "SB: You are beautifully crafted by a higher power to stand out. Don't be afraid of who you are. Your uniqueness is your superpower."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Producing Caribbean literature is one of my goals because I attended schools throughout my youth where children and families differed from me culturally, linguistically, and physically. Even though the United States of America is a melting pot, if you don\u2019t live in a state that has a large population of people from a country you or your family are from ... chances are you won\u2019t be too open about your culture."}, {"text_idx": "#000263", "text": "SB: Vi estis mulditaj en mirinda maniero fare de supera povo por elstari. Ne timu tion, kio vi estas. Via singulareco estas via superpotenco."}, {"text_idx": "#000264", "text": "Produkti kariban literaturon estas unu el miaj celoj c\u0302ar, dum mia juneco, mi vizitis lernejojn en kiuj la aliaj infanoj kaj iliaj familioj estis diferencaj de mi kulture, lingve kaj korpe. Kvankam Usono formas miksig\u0302on de kulturoj, se vi ne log\u0302as en s\u0302tato kiu enhavas gravan log\u0302antaron devenan de lando de kiu vi mem au\u0306 via familio devenas... ekzistas fortaj s\u0302ancoj ke vi ne montros tro malferme vian apartenon al tiu kulturo."}, {"text_idx": "#000265", "text": "AR: Kiel la libro estis akceptita kaj kiun celon vi esperas atingi?"}, {"text_idx": "#000266", "text": "SB: [I want to] connect with Caribbean families all across the world through literature. While having a successful career is nice, producing relatable Caribbean literature is my goal."}, {"text_idx": "#000267", "text": "I've received a lot of positive feedback from educators, friends, family and of course, all the kiddies. One parent asked me if I would be turning this book into a series and it has definitely crossed my mind. We shall see what happens in the future."}, {"text_idx": "#000268", "text": "SB : [Mi s\u0302atus] atingi la karibajn familiojn tutmonde per literaturo. Certe, vidi sian karieron kronitan de sukceso estas mojose, sed mia celo estas produkti kariban literaturon kun kiu la homoj povus identig\u0302i."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Mi ricevis multajn pozitivajn reagojn fare de edukistoj, amikoj, familio kaj, kompreneble, c\u0302iuj junaj legantoj. Familiano demandis min c\u0302u mi pripensas igi tiun libron serio kaj tio sendube trafis mian menson. Ni vidos kio la estonteco rezervas por ni."}, {"text_idx": "#000270", "text": "La libro de Blair estas memeldonita."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Magomed Magomedov estas aktivulo de la kajtaga lingvo el respubliko Dagestano (Rusio) kaj kreinto de unika portalo Avzag (\u201cavzag\u201d signifas \u201clingvo\u201d en la oseta), dedic\u0302ita al indig\u0302enaj lingvoj de Kau\u0306kazio. La portalo gastigas samplojn de specifaj fonologioj de kau\u0306kazaj lingvoj, klarigas iliajn komplikajn gramatikojn kaj ebligas rektan tradukadon inter ili sen la uzo de lingvoj-perantoj."}, {"text_idx": "#000274", "text": "Dagestano, situanta c\u0302e la Kaspia maro en Norda Kau\u0306kazio, estas ege plurlingva teritorio, kie tradicie log\u0302as pli ol 30 etnaj grupoj, parolantaj pli ol 40 dialektojn. Antau\u0306 nuraj 20 jaroj plurlingvismo estis disvastig\u0302inta inter la log\u0302antoj de Dagestano. Homoj kutime parolis tri au\u0306 kvar lingvojn: sian denaskan, la rusan, alian lokan lingvon kaj la lingvon de najbara etno."}, {"text_idx": "#000275", "text": "Malgrau\u0306 akcelig\u0302anta migrado el malproksimaj vilag\u0302oj kaj dau\u0306raj lingvaj s\u0302ang\u0302oj, Dagestano plu montras vere altan nivelon de lingva transdonado ene de siaj etnoj. Samtempe al lokaj lingvoj mankas institucia subteno kaj ili apenau\u0306 estas reprezentitaj en la cifereca mondo. Kvankam la normigita dargva lingvo estas uzata en edukado kaj lokaj amaskomunikiloj, la kajtaga kaj aliaj lokaj variaj\u0302oj havas malpli da rekono."}, {"text_idx": "#000280", "text": "AM: C\u0302u homoj plu uzas la lingvon en neformala komunikado? Do c\u0302u gejunuloj parolas la kajtagan inter si kaj c\u0302u g\u0302i estas instruata en lernejoj?"}, {"text_idx": "#000281", "text": "MM: Our mountainous villages used to be strong bastions of native languages where parents were sending their kids to their grandparents on summer holidays for language acquisition. And even if a child did not start to speak over those few months, it often was enough to establish a foundation by retaining the language in the child\u2019s mind in a somewhat \u201cpackaged\u201d state. This is how it was with me, and this \u201cpackage\u201d from my grandparents, which I had not opened in a decade, helped me a lot to reestablish the precious knowledge. However, now even in the villages, the young generation is overwhelmingly Russified. The informational landscape, the cartoons, and other modern forms of media popular among the youth are all in either Russian or English."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Another big problem is the ongoing mass migration into other parts of Russia due to the dire economic situation in the rural mountainous areas. There are many other dimensions to this problem, but one of the most significant is the complete absence of formal education in native tongues in our schools. The literary Dargwa is actually being taught a couple of hours a week in our schools. But here is the catch: it is mostly mutually non-intelligible with our local Kaitag variety, which results in people neither picking up Dargwa nor strengthening their knowledge of their mother tongue, ultimately resulting in the loss of both. And I can\u2019t stress this enough\u2014we don\u2019t need two-three hours of lessons a week, we need at the very least a full 11-year primary school education in our local languages."}, {"text_idx": "#000283", "text": "MM: Niaj montaraj vilag\u0302oj tradicie estis fortikaj\u0302oj de indig\u0302enaj lingvoj, kien gepatroj sendis siajn infanojn al geavoj dum someraj ferioj por lingvolernado. Kaj ec\u0302 se infano ne estis ekparolanta post tiuj kelkaj monatoj, tio ofte sufic\u0302is por krei bazon per retenado de la lingvo en infana menso en siaspeca \u201cpakita\u201d formo. Tio okazis al mi kaj tiu c\u0302i \u201cpakaj\u0302o\u201d de miaj geavoj, kiun mi ne malfermis dum jardeko, multe helpis al mi por reestabli la precizajn konojn. Tamen nun ec\u0302 en vilag\u0302oj la juna generacio estas plejparte rusigita. La informa pejzag\u0302o, la animaciaj\u0302oj kaj aliaj formoj de amaskomunikiloj, popularaj inter la junularo, estas en la rusa au\u0306 la angla."}, {"text_idx": "#000284", "text": "Alia granda problemo estas dau\u0306ra amasa migrado al aliaj partoj de Rusio pro la malbona ekonomia situacio en la kamparaj montaraj areoj. Ekzistas ankau\u0306 pluraj aliaj dimensioj de tiu c\u0302i problemo, sed unu el la plej gravaj estas kompleta manko de formala edukado en indig\u0302enaj lingvoj en niaj lernejoj. La literatura dargva lingvo estas efektive instruata du horojn semajne en niaj lernejoj. Sed jen la kaptilo: g\u0302i estas plejparte reciproke nekomprenebla kun nia loka variaj\u0302o de la kajtaga, pro kio homoj nek lernas la dargvan, nek altigas sian konon de la gepatra lingvo, finfine perdante ambau\u0306. Kaj mi ne povas ne substreki tion sufic\u0302e \u2014 ni bezonas ne du-tri horojn da lecionoj semajne, ni bezonas almenau\u0306 kompletan 11-jaran lernejan edukadon en niaj lokaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000285", "text": "AM: Kio pri la cifereca reprezentado de lingvoj de Dagestano? C\u0302u la situacio estas malsama por \u201cgrandaj\u201d lingvoj kiel la avara, dargva, kumika kaj tiuj \u201cmalgrandaj\u201d kiel la agula, kajtaga, cah\u0302ura?"}, {"text_idx": "#000286", "text": "MM: The digital representation of our languages is quite weak. The big literary languages have some simple dictionaries and corpora. However, as a result of Soviet politics, no such things were created for the smaller languages. Because why would you want a dictionary for, say, Kaitag, if there's a dictionary for Dargwa, which theoretically should cover Kaitag since they are the same language? In reality, while being closely related, they are quite different, and both of them need proper digital infrastructure. There is a strong need for new content like videos or articles that would be in demand among the youth. After all, if we don\u2019t create content in our languages, who is going to do that?"}, {"text_idx": "#000287", "text": "MM: La cifereca reprezentado de niaj lingvoj estas sufic\u0302e malforta. La grandaj literaturaj lingvoj havas vortarojn kaj tekstarojn. Tamen kiel rezulto de soveta politiko ne multaj aj\u0302oj estis kreitaj por malgrandaj lingvoj. C\u0302ar kial oni dezirus vortaron por ekzemple la kajtaga, se haveblas vortaro por la dargva, kiu teorie devus kovri la kajtagan c\u0302ar ili estas la sama lingvo? En la realo, dum ili estas proksime interligitaj, ili estas sufic\u0302e diferencaj kaj ambau\u0306 bezonas propran ciferecan infrastrukturon. Haveblas forta bezono je nova enhavo, kiel videaj\u0302oj au\u0306 artikoloj postulataj de la junularo. Finfine, se ni ne kreas enhavon en niaj lingvoj, kiu faros tion?"}, {"text_idx": "#000288", "text": "AM: Malgrau\u0306 relative alta nivelo de lingva konservado ene de la komunumo, la lingvoj de Dagestano estas relative malfortaj rilate ciferecan infrastrukturon. Kial?"}, {"text_idx": "#000289", "text": "MM: It might be due to the perception that our languages are only fit for small talks in a kitchen or on a farm. There is a stereotype that for anything more serious or technological, you absolutely have to use Russian because our languages lack the necessary terminology for expressing the phenomena of the modern world. And I would say this is a sort of \u201ccultural cringe.\u201d These are just excuses, as neither English nor Russian nor pretty much any other language had those terms up to a certain point in their development. Sure, we are a bit behind, but a persistent and energetic push can give us the required momentum."}, {"text_idx": "#000290", "text": "MM: Eble tio okazas pro la opinio ke niaj lingvoj tau\u0306gas nur por etaj interparoloj en kuirejo au\u0306 farmo. Ekzistas stereotipo, ke por io pli serioza au\u0306 teknologia oni sendube devas uzi la rusan, c\u0302ar al niaj lingvoj mankas necesa terminaro por esprimi la fenomenojn de la nuntempa mondo. Kaj mi volas diri ke tio estas speco de \u201ckultura s\u0302rumpo\u201d. Tio estas nuraj sinpravigoj, c\u0302ar en iu momento nek la angla, nek la rusa, nek iu ajn alia lingvo havis tiujn c\u0302i terminojn. Certe ni iom postrestas, sed persista kaj energia pus\u0302ado povas doni al ni la necesan impulson."}, {"text_idx": "#000291", "text": "AM: Kiel vi venis al la ideo de la portalo Avzag?"}, {"text_idx": "#000292", "text": "MM: Around 1.5 years ago, I started to read existing linguistics papers about my language. As I was trying to learn it, I wanted to apply the knowledge I gained. Because I am a software engineer, an obvious choice was to build an application. And because I am not a linguist, I took the sounds of the language as the simplest thing I could grasp. So the very first demo was an unsophisticated sort of alphabet where you could listen to examples of pronunciation for every letter."}, {"text_idx": "#000293", "text": "MM: Antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 1,5 jaroj mi eklegis ekzistantajn studaj\u0302ojn pri mia lingvo. Mi provis lerni g\u0302in, do mi deziris apliki la ricevitajn konojn. Mi estas programisto, do evidenta elekto por mi estis krei aplikaj\u0302on. Kaj c\u0302ar mi ne estas lingvisto, mi prenis la sonojn de la lingvo kiel la plej simplan aj\u0302on, kiun mi povis preni. Do la vere unua montra versio estis simpla speco de alfabeto, kie oni povis au\u0306skulti specimenojn de prononcado por c\u0302iu litero."}, {"text_idx": "#000294", "text": "AM: Kio estis la plej komplika afero en la kreado de Avzag?"}, {"text_idx": "#000295", "text": "MM: There are two dimensions to this project: the application and the language contents. The first one, while not easy, I can do myself. This part contributes to my motivation because I truly enjoy the process of engineering which allows me to significantly develop my technical skills. The most important part, however, is the language content, and it is not easy to find people who would have some language expertise and willingness to work with the app's editing tools. The older generation usually has the former, the younger one, the latter, and it isn\u2019t often that someone has both. And given that the project is a non-profit one, a great amount of enthusiasm is needed."}, {"text_idx": "#000296", "text": "MM: Estis du dimensioj de la projekto: la aplikado kaj la enhavo en la lingvo. La unuan taskon, kvankam g\u0302i ne estas tre facila, mi povis plenumi memstare. Tiu c\u0302i parto kontribuis al mia motivado, c\u0302ar mi vere g\u0302uis la procezon de ing\u0302enierado, kiu ebligis al mi grave evoluigi miajn teknikajn konojn. La plej grava parto tamen estis la enhavo en la lingvoj kaj estis malfacile trovi homojn, kiuj havus sufic\u0302e da lingvokonoj kaj deziron labori kun la aplikaj\u0302a redaktilo. La pli ag\u0302a generacio kutime havas la unuan, la juna generacio havas la duan, kaj malofte iu havas ambau\u0306. Kaj menciindas ke la projekto estas neprofita, do necesas granda kvanto da entuziasmo."}, {"text_idx": "#000297", "text": "AM: Sur kiu teknologio bazig\u0302as Avzag?"}, {"text_idx": "#000298", "text": "MM: Avzag uses simple web-frontend technologies, nothing groundbreaking. In a way, the app is just a tool for conveniently presenting the language contents, an interactive Wikipedia page, if you will. There is a simple text converter tool, and right now that is it when it comes to input data processing."}, {"text_idx": "#000299", "text": "In the not-so-distant future, I plan to work on some more advanced analysis tools. I do not consider this to be a technically advanced project, but it\u2019s something that I have always wanted to build, given how underwhelmed I was with some of the existing applications. Maybe they were good at the time of their creation, but I am not so sure about their functionality and user experience today. Maybe my app will feel as dated in five years, but that's progress for you. So, it is not really about using the most cutting-edge algorithms and tools, but rather about pushing the quality bar. And I believe we have succeeded. All the code and all the language contents are available in my public repository on GitHub. So I invite others to compete and collaborate because this is how we can create better solutions."}, {"text_idx": "#000300", "text": "MM: Avzag uzas simplajn TTT-interfacajn teknologiojn, nenio ekstreme avangarda estas uzata. Iusence la aplikaj\u0302o estas la nura ilo por konvene prezenti la enhavon en la lingvoj, interaga Vikipedia pag\u0302o, se oni povas tiel diri. Tie haveblas simpla teksto-konvertilo kaj g\u0302uste nun ni preparas pritraktadon de eniraj datumoj."}, {"text_idx": "#000301", "text": "En la ne tro malproksima estonteco mi planas krei pli avantag\u0302ajn analizilojn. Mi ne konsideras la projekton nepre teknike avangarda, sed c\u0302iam necesas ion fari, konsiderante kiom malkontenta mi estis pri iuj jam ekzistantaj aplikaj\u0302oj. Eble ili estis bonaj en la tempo de sia kreado, sed mi ne certas pri ilia funkcia kaj uzanta tau\u0306geco hodiau\u0306. Eble mia apo aspektos same arkaika post kvin jaroj, sed g\u0302i jam estas progreso. Do fakte temas ne pri uzado de la plej modernaj algoritmoj kaj iloj, sed c\u0302efe pri altigo de kvalitnivelo. Kaj mi kredas ke ni sukcesis. La tuta kodo kaj lingva enhavo estas alireblaj en mia publika deponejo c\u0302e GitHub. Do mi invitas aliajn konkuri kaj kunlabori, c\u0302ar tio ebligos krei pli bonajn solvojn."}, {"text_idx": "#000302", "text": "AM: C\u0302u krei tradukilon kaj vortaron por kau\u0306kazaj lingvoj estas pli granda defio kompare al tiu por eu\u0306ropaj lingvoj, pro la gramatikaj trajtoj de la unuaj?"}, {"text_idx": "#000303", "text": "MM: We\u2019ve managed to develop an interactive phrasebook and are filling it with content. So far, I cannot say our grammar makes the process any harder than it might have been with European languages. But what I can say is that our grammars are very beautiful and very different in their own unique way. Even I, a person without any linguistic education, constantly find amazing structures and ideas while getting familiar with Caucasian languages."}, {"text_idx": "#000304", "text": "I think part of the reason why our people think that our languages are less \u201cpowerful\u201d or less functional is that we are way too used to English or Russian, and we try to directly map the grammars and meanings from foreign languages onto ours. In other words, we have stopped thinking within the mental framework that the Caucasian languages provide to us, and it is such a waste on our part. Still, it\u2019s never too late to restore one\u2019s intellectual sovereignty."}, {"text_idx": "#000305", "text": "MM: Ni sukcesis krei interagan frazaron kaj ni kompletigas g\u0302in. Mi ankorau\u0306 ne povas diri ke nia gramatiko faras la procezon pli malfacila ol tio povus okazi pri eu\u0306ropaj lingvoj. Sed mi povas diri ke niaj gramatikoj estas vere belaj kaj diferencaj pro sia unikeco. Ec\u0302 mi, homo sen ajna lingva edukado, konstante trovas amuzajn strukturojn kaj ideojn konatig\u0302ante kun kau\u0306kazaj lingvoj pli proksime."}, {"text_idx": "#000306", "text": "Mi opinias ke parto de la kau\u0306zo pro kiu homoj konsideras niajn lingvojn malpli \u201cpovaj\u201d au\u0306 malpli funkciaj estas ke ni tro alkutimig\u0302is uzi la anglan au\u0306 la rusan kaj ni provas rekte pau\u0306si la gramatikojn kaj signifojn el la fremdaj lingvoj al la niaj. Alivorte ni devas c\u0302esi pensi ene de la mensa kadro kiun la kau\u0306kazaj lingvoj donas al ni kaj tio estas temporaba. Sed neniam estas tro malfrue por restarigi intelektan suverenecon."}, {"text_idx": "#000308", "text": "MM: It is all thanks to some highly enthusiastic people who care deeply about their languages. When I get to know someone who might be helpful, I tell them: look, this is what I am doing for my language, and if you think that your language can also benefit from it, you are welcome to use the system and I will be happy to help you. Although so far I have spent most of my time on the project building a strong technical foundation, now that I have it I need to start communicating about the project more, and hopefully, some local communities and language enthusiasts will find the work useful. Right now three people actively contribute their languages to the project, and I am sincerely grateful to them: Azamat Birmamit for Kabardian Circassian, Taimuraz Btemyraty for Iron Ossetian, and Abdurahim Kattir for Keren Aghul. Their company makes the work feel much less intimidating and much more fun."}, {"text_idx": "#000309", "text": "MM: C\u0302io okazas danke al entuziasmaj homoj, kiuj profunde zorgas pri siaj lingvoj. Kiam mi trovas iujn, kiuj povus helpi, mi diras al ili: rigardu, jen kion mi faras por mia lingvo kaj se vi opinias ke ankau\u0306 via lingvo profitus pro tio, mi bonvenigas vin uzi la sistemon kaj mi g\u0302ojus helpi al vi. Kvankam mi ankorau\u0306 uzas plejparton de mia tempo por la konstruado de firma teknika fundamento de la projekto, nun mi jam devas lanc\u0302i pli detalan komunikadon pri la projekto kaj mi esperas ke lokaj komunumoj kaj entuziastoj trovos tiun c\u0302i laboron utila. G\u0302uste nun tri homoj aktive kontribuas al prezentado de siaj lingvoj en la projekto kaj mi sincere gratulas ilin: Azamat Birmamit por la kabardo-c\u0302erkesa, Btemirati por la irona dialekto de la oseta kaj Abdurahim Kattir por keren-agula. Ilia akompano faras la laboron pli intima kaj oble pli g\u0302ojoplena."}, {"text_idx": "#000310", "text": "AM: Kio estas viaj planoj pri la evoluigo de Avzag?"}, {"text_idx": "#000311", "text": "MM: For the next couple of months, my main focus is to continue adding content to the phrasebook module. After that, I will start the active development phase of the dictionary module. And of course, I want to be more proactive about getting on board people who can help with other languages, especially with my own Dargin branch."}, {"text_idx": "#000312", "text": "MM: Por la sekvaj monatoj mia c\u0302efa fokuso estos dau\u0306re aldoni enhavon al la frazara sekcio. Poste mi transiros al la aktiva fazo de evoluigo de la vortara sekcio. Kaj kompreneble mi deziras esti pli aktiva rilate alvokadon de teamanoj, kiuj povus helpi pri aliaj lingvoj, speciale pri mia propra dargina branc\u0302o [en]."}, {"text_idx": "#000313", "text": "AM: Kio estas viaj esperoj pri la estonteco de la kajtaga kaj aliaj lokaj lingvoj?"}, {"text_idx": "#000314", "text": "MM: I used to think that everything was lost, but now I believe that even a single passionate person with a cheerful attitude and the right tools can turn the tide of the battle. Most importantly, we have small but passionate local communities with individuals working hard to reclaim their intellectual sovereignty. And then\u2014this is my part\u2014we have technologies to facilitate our activities and explore innovative solutions. The future is exciting for those of us who aspire to use for good and multiply the intellectual assets provided by our languages and our culture."}, {"text_idx": "#000315", "text": "MM: Mi kutime pensis ke c\u0302io estas perdita, sed nun mi kredas ke ec\u0302 unu pasia persono kun vivoplena pozicio kaj g\u0302ustaj iloj povas s\u0302ang\u0302i la sorton de la batalo. Plej gravas, ke ni havas malgrandajn, sed pasiajn lokajn komunumojn kun personoj pene laborantaj por repreni sian intelektan suverenecon. Kaj krome \u2014 tio estas mia parto \u2014 ni havas teknologiojn por faciligi nian aktivadon kaj esplori novajn solvojn. La estonteco estas ekscita por tiuj el ni, kiuj aspiras uzi g\u0302in por prospero kaj kresko de la intelektaj posedaj\u0302oj, liveritaj de niaj lingvoj kaj niaj kulturoj."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Redaktora noto: la intervjuo estis farita la 8-an de marto, do Magomed Magomedov deziris omag\u0302i la viktimojn de la balkara deportado de 1944 [en]. \u201cNi devas peti Alahon pardoni la viktimojn\u201d proklamis li. \u201cUnutma, unutdurma, kec\u0327me\u201d."}]