[{"text_idx": "#000000", "text": "blogs in auxilinguas colectata per robot"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Du dizastri komocionis Filipini. Cirkum sepadek homi vundesis per sismo dil grandeso sis komo quar proxim Lagayan en merkurdio. La kataderalo en Laoag ed olua Klosho-Turmo Sinkanta ed anke kulturalaji en Vigan ri-domajesis, nam oli ja esis domajita per simila sismo dil grandeso sep ye tri monati antee. Cirkum quaradek homi mortigesis ed adminime dek homi desaparis pro inundi e fango-gliti, efektigita per la tempesto tropikal Nalgae (Paeng) en Mindanao en jovdio. (PH)"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Sirk trianti homes ha mori pro li siklone Sitrang in Ko\u0302ksbajar (Cox\u2019s Bazar) e altri lokes de Bangladesh in mardie. Li prim ministra Sheikh Hasina vokad por fa omni preparationes por afronta li siklone. La saled inaugura instalationes industrial in li sones ekonomi, ma li evente ha bli tardisa pro li siklone. Li aviatione ha bli halta in li aereportus in Chattogram (Chittagong), Ko\u0302ksbajar (Cox\u2019s Bazar) e Barishal (Barisal). Transportatione aqual inlandi ha bli suspense. (BD)"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Imitinda lingvistika priskribo de Esperanto"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Nun ekzistas anglalingva libro, kiu povas konvinki profesian lingviston, ke estas fruktodone kaj interese esplori Esperanton kaj precipe g\u0302ian uzon per la ordinaraj lingvistikaj metodoj uzataj por la studo de la tiel nomataj naturaj lingvoj. Tion konstatas en sia recenzo Jouko Lindstedt. Sed la libro evidente estas interesa ankau\u0306 por esperantistoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "(Bita versio de la libro estas libere des\u0302utebla el la reto.)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Iom krude simpligite, la esperantistoj ne s\u0302atas la profesiajn lingvistojn, c\u0302ar tiuj ne s\u0302atas Esperanton. Unue, multaj lingvistoj kredas pri Esperanto falsajn faktojn (ke g\u0302i celas forpus\u0302i c\u0302iujn aliajn lingvojn, au\u0306 ke oni ne povas flue paroli g\u0302in, kaj certe ne denaske); due, por multaj lingvistoj Esperanto estas neinteresa surpapera afero, kiu ne povas alporti ion al la scienca studo de la homa lingvo; kaj trie, multaj lingvistoj konsideras Esperanton nura utopiaj\u0302o, kiu ne povas proponi seriozan lingvopolitikan alternativon al la nuna lingva ordo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kompreneble ekzistas ankau\u0306 pli bone informitaj lingvistoj, kaj iuj el ili ec\u0302 mem estas parolantoj de Esperanto. Du el tiuj, Sabine Fiedler kaj Cyril Robert Brosch, verkis c\u0302i tiun studon, kies celo estas ripari la du unuajn mankojn menciitajn: doni al lingvistoj bazajn faktojn pri Esperanto kaj precipe montri, ke scienca studado de Esperanto kiel lingvo efektive uzata kaj parolata estas interesa el la vidpunkto ankau\u0306 de la g\u0302enerala lingvistiko. La libro intence ne multe tus\u0302as la trian temon, la eventualan lingvopolitikan rolon de Esperanto, c\u0302ar la aliro estas priskriba, tio estas, oni prezentas la aferojn kiel ili estas, ne tiel, kiel ili devus esti."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La c\u0302efa empiria bazo de la libro estas parola materialo registrita en ok diversaj Esperantaj konferencoj kaj renkontig\u0302oj dum la jaroj 2014\u20132018. La abunda uzo de au\u0306tentaj ekzemploj el tiu materialo proponas plurajn frandaj\u0302ojn \u2013 kaj certe parto de la legantoj de c\u0302i tiu recenzo trovas tie ankau\u0306 sin mem, kvankam c\u0302iuj mencioj pri nomoj estas forigitaj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La c\u0302efa enhavo de la studo"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La unua, enkonduka parto de la libro prezentas la bazajn konceptojn kaj la c\u0302efajn celojn de la studo, la dua parto prezentas bazajn faktojn pri Esperanto. C\u0302i tiuj du partoj estas eble pli ampleksaj ol ili estus en studo pri iu etnolingvo, sed la au\u0306toroj evidente opiniis, kaj certe prave, ke oni ne povas premisi iajn ajn antau\u0306ajn sciojn pri la temo, ec\u0302 inter lingvistoj. Mi tamen demandas min, c\u0302u oni vere c\u0302iam devas prezenti esperantologion kiel branc\u0302on de interlingvistiko kaj planlingvistiko, kaj poste havi la devigan c\u0302apitron pri aprioraj filozofiaj planlingvoj, pri Volapuko, Latino sine flexione, Klingono, Quenya kaj Dothraki, kvankam ili neniel rilatas al Esperanto kiel lingvo aktive uzata. Ja oni rajtas skribi studojn pri la angla lingvo sen havi devigan c\u0302apitron pri g\u0302ermana lingvohistorio kaj la gota lingvo!"}, {"text_idx": "#000012", "text": "La au\u0306toroj tamen alimaniere bone utiligas la lingvistikon de la angla lingvo: la studo de la angla kiel interlingvo (English as a lingua franca, ELF) estas nun vigla scienca kampo, kaj de tie oni ricevis plurajn rezultojn, kiujn oni povis fruktodone kompari kun tiuj pri Esperanto."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La tria parto de la libro raportas pri la uzo de Esperanto ekster ties lingva komunumo: temas pri metaforaj, artaj, komercaj kaj aliaj uzoj de la nomo Esperanto au\u0306 iuj apartaj vortoj Esperantaj, la uzo de Esperanto en iuj filmoj ktp. La au\u0306toroj mem konfesas, ke temas pri aparta \u201cekskurso\u201d; miaopinie tiu parto, kvankam en si mem interesa, ne bone sidas en la tuta strukturo de la libro."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La kvara parto de la libro estas la kerno de la tuta studo: priskribo de komunikado en Esperanto surbaze de au\u0306tenta materialo. Lau\u0306 la amplekso de la materialo kaj la varieco de la diversaj aliroj, temas pri vere pioniraj esploradoj. Bedau\u0306rinde mi povas nur listi la c\u0302apitrojn, konsciante, ke eble ne c\u0302iuj lingvistikaj terminoj estas konataj por vi legantoj: metakomunikado; konversaciaj riparoj; humuro; frazeologiaj\u0302oj kaj metaforoj; lingvoalternado en parolo; diferenco inter la skriba kaj parola lingvaj\u0302oj; sintenoj al diversaj akc\u0302entoj; s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto; Esperanto kiel lingvo de laborejo. Estus interese havi c\u0302apitron ankau\u0306 pri Esperanto kiel enfamilia lingvo, sed tio postulintus kolektadon de alispeca materialo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En la kvina parto oni prezentas la konkludojn pri tio, kiel funkcias komunikado en Esperanto. En la antau\u0306lasta c\u0302apitro oni prezentas unu gravan fakton pri la tiel nomata lingva posedrajto: lernante Esperanton oni farig\u0302as kunposedanto de la lingvo, ne ties prunteprenanto, kiel lernante fremdan nacilingvon, kaj tio estas liberiga sento. Lau\u0306 mi la \u201cfacileco\u201d de Esperanto bazig\u0302as grandparte sur tiu fakto, ne nur sur la facila gramatiko; kaj ankau\u0306 por mi estis novaj\u0302o, ke jam tia lingvistika klasikulo kiel Edward Sapir priskribis tiun fenomenon rilate planlingvojn. Estas nur iom domag\u0302e, ke c\u0302i tiu c\u0302apitro venas nur voste de la libro, iom kiel postpensaj\u0302o, kvankam oni mencietas la aferon jam en la komenca noto (la pag\u0302o numerita \u201dxx\u201d). Sed jen temo por iu venonta esploristo de la Esperanta komunikado: kiel konkrete priskribi kaj eble ec\u0302 mezuri c\u0302i tiun liberecon?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La bibliografio de la libro estas tre ampleksa kaj utila \u2013 tamen ne tute sen lakunoj, c\u0302ar mankas Introduction to Interlinguistics de Federico Gobbo (2020), kiu pro iu kau\u0306zo estas reprezentata nur per unusola artikolo. Sekvas listo de ducento da sonregistraj\u0302oj kaj iuj aliaj materialoj. Antau\u0306 la librofina indekso trovig\u0302as ankorau\u0306 la dekses-regula gramatiko de Fundamento de Esperanto. Miaopinie oni devus en c\u0302i tia libro aldoni por lingvistoj la rimarkon, ke kompreneble la dek ses reguloj neniam sufic\u0302is solaj por krei ec\u0302 nur unu g\u0302ustan frazon en Esperanto; nur leginte ankau\u0306 la Fundamentan Ekzercaron oni ricevas ian ideon, kiel Esperantaj frazoj aspektas kaj kia estas ekzemple la kutima vortordo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "C\u0302u tamen iomete pledi por Esperanto?"}, {"text_idx": "#000018", "text": "La libro prezentas interalie imponan grafikaj\u0302on pri partoprenantoj de Esperanto-arang\u0302oj en Germanio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Kiel postulas la priskriba aliro de la studo, la au\u0306toroj eksplicite ne okupig\u0302as pri la demando, c\u0302u Esperanto devus esti akceptita por pli vasta uzo kaj c\u0302u g\u0302i iam povos ricevi oficialan agnoskon (p. 20, 21). Tio ankau\u0306 helpas lingviston, kiu ne bone konas Esperanton, rilati al la libro serioze. G\u0302enerale la au\u0306toroj ja sukcesas sekvi tiun agadlinion, sed mi tamen notis kelkajn lokojn, kie ilia amo al Esperanto igis ilin eble iom tro videble pledi por Esperanto."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En unu loko la au\u0306toroj skribas pri iu parolanto en sia materialo, lerninta Esperanton nur de tri kaj duona jaroj, ke iu lerninta la anglan, francan au\u0306 germanan same mallonge \u201ceble... ne kapablus esprimi sin tiel bone\u201d (p. 127). Tio estas en sia kunteksto nebezonata rimarko, kiu ne atentas, ke temas nur pri unusola individuo, kiu ja eble povas havi specialan talenton pri lingvoj. En alia loko (p. 149) la au\u0306toroj, indulgante sin en malofta apologia tono, skribas, ke \u201cmalsame ol aliajn lingvojn, Esperanton povas lerni sufic\u0302e bone ec\u0302 plenkreskuloj\u201d, sen doni ian ajn sciencan referencon por pravigi tiun aserton. Krome, lingvisto neniam devus paroli g\u0302eneralige pri \u201caliaj lingvoj\u201d, tio tuj sonas neprofesie: en la mondo ekzistas c\u0302irkau\u0306 7 000 parolataj lingvoj (plus miloj da signolingvoj), kaj neniu vere scias, c\u0302u iuj el ili eble estus pli facilaj ol Esperanto."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La au\u0306toroj skribas, ke la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto klare indikas, ke g\u0302i estas \u201cvivanta, natura lingvo\u201d (p. 325). Sekvapag\u0302e ili diras, ke c\u0302ar Esperanto estas vivanta lingvo, g\u0302i s\u0302ang\u0302ig\u0302as (p. 326). Post nau\u0306 pag\u0302oj ili skribas, ke \u201cEsperanto farig\u0302is vivanta lingvo, kio inkludas lingvos\u0302ang\u0302ig\u0302on\u201d (p. 335). \u201cNatura lingvo\u201d kaj \u201cvivanta lingvo\u201d povas havi diversajn difinojn, sed la au\u0306toroj ne vere klarigas, kio do estas \u201cvivanta lingvo\u201d \u2013 krom ke g\u0302i estas io kio s\u0302ang\u0302ig\u0302as..."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Citante poemon de William Auld, la au\u0306toroj ne povis ne mencii, ke li estis trifoje kandidatigita por la Nobel-premio pri literaturo (p. 284). Tamen granda parto de la legantoj de la libro estas certe universitatanoj, kiuj scias, ke c\u0302iu ajn universitata profesoro pri lingvo au\u0306 literaturo rajtas kandidatigi verkistojn por Nobel, do ne temas pri aparte granda atingo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La au\u0306toroj ja bone kaj diversflanke konas Esperanton, sed mi tamen devas atentigi pri kelkaj neprecizaj\u0302oj, ec\u0302 eraroj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La fenomeno de denaskuloj (denaskaj parolantoj de Esperanto) estas enkondukata unuavice kiel rezulto de \u201cinternaciaj paroj\u201d, do gepatroj kun malsamaj denaskaj lingvoj, kiuj parolas inter si Esperante (p. 48, 53\u201354). Poste (p. 57) oni tamen malkas\u0302as, ke eble du trionoj de la denaskuloj havas gepatrojn kun la sama denaska lingvo. La afero ne estas nur detalo sed havas principan signifon, c\u0302ar la esperantistoj g\u0302enerale aprezas c\u0302iujn lingvojn, kaj g\u0302uste por la \u201cinternaciaj paroj\u201d estus malfacile foroferi unu au\u0306 la alian el iliaj propraj lingvoj por transdoni al la infanoj Esperanton. Kaj se Esperanto restas nur la lingvo inter la gepatroj, la infanoj vers\u0302ajne ne akiros Esperanton kiel veran denaskan lingvon. Sekve la familioj de \u201cinternaciaj paroj\u201d estas nek sufic\u0302a nek la plej tipa medio produktanta denaskulojn, kaj estas domag\u0302e, ke la au\u0306toroj recikligas tiun malnovan miton."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La s\u0302erca amletero donita kiel teksto \u201ckonsistanta nur el afiksoj uzataj kun vortklasaj finaj\u0302oj por formi vortojn\u201d efektive enhavas ne nur afiksojn, sed ankau\u0306 multajn pronomojn, prepoziciojn kaj senfinaj\u0302ajn adverbojn (p. 155)."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Lau\u0306 la au\u0306toroj (p. 212), en la Manifesto de Rau\u0306mo (1980) la Esperanta parolkomunumo estis difinita kiel \u201cmem elektita diaspora lingva minoritato\u201d. Ili ne estas la solaj, kiuj tiel kredas, sed la originala teksto diras: \u201cla serc\u0302ado de propra identeco igis nin koncepti esperantistecon kvazau\u0306 la aparteno al mem elektita diaspora lingva minoritato\u201d \u2013 la vorto kvazau\u0306 estis certe grava por almenau\u0306 parto de la subskribintoj de la manifesto."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La sonregistraj\u0302o de la parolado de Zamenhof en la unua UK de 1905 (p. 335) estus ja vera sensacio, sed la referenco montras, ke temas pri la bone konata registraj\u0302o, en kiu Zamenhof voc\u0302legas la komencon de la Unua Libro \u2013 kiel jaro de la registrado estas kutime indikata 1909."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Enigma por mi restis la longeta anglalingva traduko el la Zamenhofa Antau\u0306parolo de la Fundamento (p. 330\u2013331, kun resendo al g\u0302i sur p. 334). Kvankam prezentita kvazau\u0306 citaj\u0302o (kun des\u0302ovita maldekstra marg\u0302eno), g\u0302i neniel respondas al la originala Esperanta teksto de tiu fama Antau\u0306parolo, sed estas ties libera parafrazo, kun iuj anakronismaj komentoj (en 1905 oni havis ne \u201cAkademion\u201d sed la ekfunkciantan Lingvan Komitaton, kiu tamen ne estis eksplicite menciita en la Antau\u0306parolo; oni ankorau\u0306 ne parolis pri \u201coficialigo\u201d de radikoj; kaj buso certe ne estus tia ekzemplo de internaciismo, kiun Zamenhof donus). Bedau\u0306rinde mia eldono de la Fundamento estas alia ol tiu uzita de la au\u0306toroj, sekve mi ne povas solvi la enigmon; sed mia provizora teorio estas, ke ili citas ne el la efektiva Antau\u0306parolo, sed el ties komentario fare de moderna editoro, au\u0306 ec\u0302 el la editora antau\u0306parolo. Neinformita leganto restas tamen sub la erara impreso, ke temas pri teksto de Zamenhof."}, {"text_idx": "#000030", "text": "En priskriba lingvistiko multas skoloj, metodoj kaj aliroj, kaj malofte unusola lingvisto, au\u0306 du lingvistoj kiel c\u0302i-kaze, priskribas iun lingvon el tiel diversaj vidpunktoj kiel en c\u0302i tiu libro. Tial estas kompreneble, ke la au\u0306toroj ne povis egale bone regi c\u0302iujn metodojn (kaj tio veras ankau\u0306 pri c\u0302i tiu kompatinda recenzanto). Mi havas la impreson, ke ekzemple la studo de la Esperanta frazeologio (pri kiu Fiedler jam pli frue publikigis) kaj la diversaj c\u0302apitroj utiligantaj la metodojn de konversacia analizo staras sur firma metodologia grundo, dum en iuj aliaj c\u0302apitroj oni povas atentigi pri kelkaj malfortaj punktoj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ekzemple, en la c\u0302apitro pri akc\u0302entoj de Esperanto, la Sanskrit-devena termino sandhi estas uzata pri enmorfemaj asimilig\u0302oj (p. 310), kvankam g\u0302i propre signifas nur asimilig\u0302ojn c\u0302e morfemlimoj. Sampag\u0302e oni donas la prononcojn [a\u014bkau\u0306] kaj [li\u014bvo] kiel ekzemplojn, kie la rekta rilato inter grafemo kaj fonemo rompig\u0302as, sed nur la dua el la ekzemploj estas tia, c\u0302ar en [a\u014bkau\u0306] la asimilig\u0302o de /n/ povas esti nur alofona."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Kvankam la c\u0302apitro pri la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto estas kompetente verkita, g\u0302ia teoria enkonduko ne estas. Ke \u201clingvo s\u0302ang\u0302ig\u0302as por servi al bezonoj de homoj\u201d (p. 325) estas tre malplimulta opinio inter lingvohistoriistoj, kaj estus malfacile defendi g\u0302in krom rilate iujn s\u0302ang\u0302ojn en vortprovizo. Piednote oni referencas al la klasika teoria libro de Rudi Keller (Sprachwandel), sed nur menciante sen klarigo lian metaforon de la \u201cnevidebla mano\u201d, prunteprenitan el ekonomiko, kaj sen aparte apliki g\u0302in al la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto. Efektive, g\u0302uste surbaze de la modelo de Keller estus malfacile argumenti, ke lingvoj s\u0302ang\u0302ig\u0302as c\u0302efe por servi al ies bezonoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Nun ekzistas libro, kiun oni povas enmanigi al profesia lingvisto, kaj tiu (espereble superante siajn eventualajn antau\u0306jug\u0302ojn) povas konvinkig\u0302i, ke estas fruktodone kaj interese esplori la strukturon kaj precipe la uzon de Esperanto per metodoj, kiujn oni evoluigis por la studo de la tiel nomataj naturaj lingvoj. Krome, c\u0302iu lingvisto-esperantologo devas legi c\u0302i tiun libron kaj strebi al la sama alta kvalito!"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Duo disastros ha affecte Mexico. In Acapulco in le quartiero Las Brisas, un explosion in un ex le appartamentos de un edificio ha causate un grande damno material e illo ha ardite octo homines, ex illes tres seriemente; illo ha essite causate per un accumulation de gas. Le huracan Roslyn del categoria tres ha colpate Santiago Ixcuintla; postea illo ha collapse a un tempesta tropic e on expecta su dissipation ante que illo attingera le Statos Unite del sud. (MX)"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ye a(p)pelles de mult haitianes, li Consilie de Securita\u0301 del Nationes Unit ha a(p)probat sanctiones contra gruppes armat in Haiti. Ye quelc hores poy, du ex li clanes maxim dangerosi in li land ha declarat un guerre contra unaltru e mortat decidu homes in saturdi\u0301. Ili es li clanes \u201cVitelhomme\u201d e \u201c400 Mawozo\u201d, armat e sanguin, queles ha resolutmen apertet un campe de un battallie, quel dura sin regardar die e nocte, in Kwade\u0300bouke\u0300 (Croix-des-Bouquets). Li habitantes fugi. (HT)"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Apollinaris Joachimus Kyelem de Tambela minister primus provisorius Burkinensis designatus est Veneris die ab pr\u00e6side provisorio militare Abrahamo Traore\u0301, qui ipse inauguratus erat eadem die, postquam pr\u00e6sidem anteriorem amoverat. Novum regimen custoditurum est comitia mense Julio anni bis millesimo vicesimo quarto habenda. Novus minister primus est jurisconsultus et auctor librorum de politicis et patri\u00e6 su\u00e6 historia et erat dissignator pro societate televisifica privata. (BF)"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Inundasioni e glisasioni de fang av perkuted kelk regioni de Indonesia, spesiale Java estik. Destri homi av moried. Instituad Nasional pro Solvasion de Katastrofi av raported septdesokt katastrofi naturik, kaused per tempest ekstrem, inu un seman. On efors salvar viktimi, truvar disaparavanti, eks-vakuar regioni, sukursar habitanti, inklusive teli, keli av perded sue domi e animali farmik. Instituad de Sienti Meteorologiik, Klimatologiik e Geofisikal es vigilant. (ID)"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Post electione de omne quinquaginta sedes in parlamento de Vanuatu, nationalistas Anglophono (Factione de Meo Terra) es factione maximo forte, cum octo sedes; Bob Loughman, ministro primo usque ad nunc, es membro de isto factione. Alio factiones es decentralizationistas Francophono (Unione de Factiones Medio) cum septem sedes, conservativos Francophono (Motu de Reunificatione pro Mutatione) cum quinque sedes et Factione de Directores de Vanuatu cum quinque sedes. (VU)"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Le viro con le gladio"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Sed qual es le voce"}, {"text_idx": "#000042", "text": "que echoa in le palatio"}, {"text_idx": "#000043", "text": "e plena su passages e salas"}, {"text_idx": "#000044", "text": "e ad homines, e ad deos,"}, {"text_idx": "#000046", "text": "lo vesti in habitos de seta"}, {"text_idx": "#000048", "text": "lo prende verso le firmamento"}, {"text_idx": "#000049", "text": "e lo monstra le splendor"}, {"text_idx": "#000050", "text": "del dece milles regnos cosmic?"}, {"text_idx": "#000051", "text": "que face le mano del assassino hesitar,"}, {"text_idx": "#000052", "text": "e sparniar le vita del maestro?"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Isto es un del novem"}, {"text_idx": "#000054", "text": "nam illo es plus potente que le gladio,"}, {"text_idx": "#000055", "text": "plus potente que grande bombas"}, {"text_idx": "#000056", "text": "e lo facera rememorar se"}, {"text_idx": "#000057", "text": "le ancian benediction que flue"}, {"text_idx": "#000058", "text": "La duonopozicia socialdemokrata politikisto kaj iama j\u0302urnalisto Saleh Kebzabo ig\u0302is la nova c\u0302efa ministro de C\u0302ado. Li anstatau\u0306igis la antau\u0306an socialistan c\u0302efan ministron Albert Pahimi Padacke, nearmean politikiston, kiu estis nomita c\u0302efa ministro de transira militista registaro en la lasta jaro, post kiam la nuna naciista prezidanto Mahamat Deby estis ekkaptinta la povon post la morto de la antau\u0306a prezidanto Idriss De\u0301by \u2013 sia patro, kiu regadis C\u0302adon dum pli ol tri jardekoj. (TD)"}, {"text_idx": "#000059", "text": "UEA ne kontentas pri sia nova retejo"}, {"text_idx": "#000060", "text": "La longe atendataj nova retejo kaj administra sistemo de UEA lau\u0306 la plej fres\u0302a limdato devis ekfunkcii en septembro, sed tio ne okazis. Lau\u0306 informoj de Libera Folio, la estraro de UEA trovas la sistemon mankohava kaj ne pretas akcepti g\u0302in en g\u0302ia nuna stato."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Renovigo de la retejo de UEA estas la unua prioritato de la asocio ekde 2013."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Pasis pli ol nau\u0306 jaroj post kiam reteja renovigo estis difinita kiel prioritata tasko de UEA. Dum la jaroj multaj limdatoj pasis, sed nova retejo ne aperis. Tiel okazis denove en septembro, kiam lau\u0306 la plej fres\u0302a raporto finfine devis esti s\u0302altita la nova sistemo, kiun ekde marto 2019 prilaboras TEJO."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Lau\u0306 informoj de Libera Folio, la kau\u0306zo de la nuna prokrasto estas, ke la mendinto, UEA, trovas la rezulton de la g\u0302isnuna laboro de TEJO mankohava. UEA ne pretas transpreni la respondecon pri la retejo kaj la administra sistemo Akso, antau\u0306 ol ili plenumas la minimumajn postulojn de la asocio."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La estraro de TEJO nun ne volas komenti la staton de la reteja projekto. Same silentas la estraro de UEA. Lau\u0306 estrarano Franc\u0327ois Lo Jacomo tro fruas ion diri:"}, {"text_idx": "#000065", "text": "\u2013 La estraro nenion findecidis. Pliaj laborkunsidoj estos necesaj: la estraro informos, kiam oportunos. Bonvolu pacienci."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Lau\u0306 kontrakto subskribita de UEA kaj TEJO en marto 2019, la preta sistemo devis esti liverita en novembro 2020. Post kiam pasis la limdato kaj elc\u0302erpig\u0302is la mono g\u0302is nun pagita de UEA, TEJO financis la laboron el propraj rimedoj. Tiuj rimedoj siavice grandparte venis el EU-subvencioj. C\u0302i-jare TEJO tamen ne ricevis la bug\u0302etitan subvencion."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Manke de subvencioj la reteja projekto nun kau\u0306zas al TEJO nur elspezojn, kaj estus pli favore liberig\u0302i de g\u0302i, transdonante la respondecon pri la plua evoluigo de la retejo kaj la administra sistemo Akso al UEA."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Tamen g\u0302is nun la du asocioj ne sukcesis interkonsenti pri la pluaj pas\u0302oj. Lau\u0306 informoj de Libera Folio, UEA postulas plian prilaboron de la sistemo antau\u0306 ol pagi la restantan parton de la interkonsentita sumo. TEJO siavice opinias la sistemon uzebla, ec\u0302 se g\u0302i estas kelkrilate mankohava."}, {"text_idx": "#000069", "text": "G\u0302is la fino de 2019 UEA jam pagis 70 000 eu\u0306rojn por la reteja projekto \u2013 parte al TEJO, parte al pli frua respondeculo. Post tio, preskau\u0306 nenio estis elspezita el la rezervo \u201dReteja renovigo\u201d. El la originaj 100 000 eu\u0306roj fine de 2021 restis en la konto 27 838 eu\u0306roj kaj 22 cendoj."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La kontrakto inter UEA kaj TEJO ne estas publika, kaj tial ne klaras, kiom da mono UEA lau\u0306 TEJO ankorau\u0306 devus pagi, nek kiom UEA jam pagis al TEJO. Tamen evidente temas pri dekmiloj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000071", "text": "La tuta kosto de la projekto por UEA lau\u0306 pli frua informo de Aleks Kadar, la g\u0302enerala sekretario de UEA, ne superos la sumon de 100 000 eu\u0306roj, pri kiu la komitato decidis en 2013."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La nuna retejo de UEA jam de multaj jaroj estas administrata en Rusio. Ankau\u0306 la revuo Esperanto estas redaktata en Rusio."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Pro la atako de Rusio kontrau\u0306 Ukrainio, sankcioj de EU haltigis internaciajn transpagojn al dek bankoj en Rusio. Spite tion UEA s\u0302ajne dau\u0306re sukcesas pagi honorarion al siaj tri kunlaborantoj en Rusio."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Post multe dies de pluvias forte, un glissamento del terreno ha facte quasi quaranta humanos morte e plus que cinquanta mancante in Aragua, Venezuela; assi ha annunciate un presidente venezuelan Nicola\u0301s Maduro. Plus que un mille policieros e officiales del Systema National del Administration de Riscos participa le operation de cerca e salvation. Al minus un mille tres centos familias ha essite affecte per le glissamento del terreno secundo le ministerio de communicationes. (VE)"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Si tu vole viagiar per draisine"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Si tu vole viagiar per draisine,"}, {"text_idx": "#000077", "text": "assi que tu al via ascendente"}, {"text_idx": "#000078", "text": "prende con te un nectarin\u2019,"}, {"text_idx": "#000081", "text": "UK en 1922 \u2013 kulmino de la juna movado"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Antau\u0306 cent jaroj en Helsinko okazis Universala Kongreso kun amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis c\u0302iujn gastojn. Dum la kongreso oratoris Privat, deklamis Kalocsay, kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton. Sed post la kongreso la loka movado kolapsis \u2013 kial?"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Esperanto-Asocio de Finnlando omag\u0302is per speciala evento la 6-an de au\u0306gusto la 100-an datrevenon de la 14-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazis en Helsinko en 1922. Post tri prelegoj la partoprenantoj, entute 30, faris promenekskurson al la tiamaj kongresejoj en la urbocentro."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Libera Folio publikigas artikolon de Osmo Buller pri la kongreso. La teksto bazig\u0302as sur lia prelego, kaj malpli ampleksa versio j\u0302us aperis en Esperantolehti 2022:4. En la arang\u0302o prelegis ankau\u0306 Jukka Pietila\u0308inen pri la gazetara eh\u0302o de la 14-a UK kaj Sakari Kauppinen pri kongresfina incidento en 1922, kiu kondukis al skismo en la finnlanda movado."}, {"text_idx": "#000085", "text": "C\u0302e la Kalevala-monumento oratoris Privat, kiu esprimis la deziron, ke iam oni povu admiri la finnan epopeon pere de Esperanto. La deziro realig\u0302is 42 jarojn poste."}, {"text_idx": "#000086", "text": "\u201dC\u0302u ni havas sufic\u0302e grandajn salonojn, antau\u0306 c\u0302io por la solena malfermo, kie c\u0302eestos c\u0302iuj eminentuloj de nia lando? Au\u0306 c\u0302u ni devas kontentig\u0302i je la nacia teatro? La teatro enspacigas eble 1 200 personojn, sed tio ne estas multe.\u201d"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tiel dubis redakcia artikolo en Esperanta Finnlando (1921:4) pri la decido de la Sepa Kongreso de Finnlandaj Esperantistoj en marto 1921 inviti la 15-an Universalan Kongreson al Helsinko en la jaro 1923. La invito estis prezentita en la samjara 13-a UK en Prago. Okazigi UK post du jaroj vekis dubojn kaj timon, sed la defio ig\u0302is ec\u0302 pli granda, c\u0302ar en Prago oni s\u0302arg\u0302is la finnojn per tiu tasko jam en la sekva jaro. Oni diris al ili, ke se ili ne akceptus organizi UK en 1922, g\u0302i okazus en Dancigo kaj ne povus okazi en alia baltmara urbo tuj en la posta jaro. Sub tiu premo oni akceptis la defion."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Ec\u0302 hodiau\u0306, kiam interreto ebligas samtempan komunikadon kun c\u0302iu angulo de la mondo, oni klopodas elekti la kongresurbojn minimume du sed prefere tri jarojn antau\u0306e. Hodiau\u0306a homo apenau\u0306 povas imagi unujaran preparperiodon antau\u0306 cent jaroj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Necesis tuj komenci la organizadon per elekto de respondeculoj kaj kolektado de mono. Donacoj enfluis abunde kaj venis ankau\u0306 de homoj, kies titoloj nun vekas envion. Inter ili estis eminentaj gravuloj, ekz. en la unua listo de donacintoj trovig\u0302is la c\u0302efministro kaj kvar aliaj ministroj. Tio estis unu el la esprimoj de pozitiva sinteno de la publika vivo al la UK. Oni certe esperis, ke la unua granda internacia kunveno en la lando diskonigos la junan respublikon eksterlande."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Apud siaj duboj Esperanta Finnlando tamen notis gravan forton de la finna movado, nome ke \u201dne mankos al ni personaro, kiu povas bone kaj flue paroli nian lingvon\u201d, c\u0302ar kiel la au\u0306toro konstatis en la landa kongreso: \u201dTre multaj el la c\u0302eestantoj ... kun lau\u0306dinda diligenteco interparolis nur en la internacia lingvo.\u201d"}, {"text_idx": "#000092", "text": "Kun la aktivaj socialdemokratoj Leivo kaj Kostiainen LKK estis politike reprezenta. Tio ne estis aparte eldirita sed tamen grava aspekto en la lando, kiu restis dividita post la sangoplena enlanda milito en 1918. La landa esperantista movado ankorau\u0306 estis unueca; g\u0302ia disduig\u0302o okazis nur post la UK, spronite de incidento fine de la UK."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Origine la UK devis komencig\u0302i la 6-an de au\u0306gusto, kaj tiu dato aperis ankau\u0306 en la bildkartoj presitaj por reklami la kongreson. En marto oni tamen eksciis pri s\u0302ang\u0302oj en trafikplanoj de s\u0302ipoj, pro kiuj necesis s\u0302ovi la komencon al la 8-a, c\u0302ar alie ne c\u0302iuj kongresanoj povus alveni g\u0302ustatempe."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La c\u0302efaj kunvenejoj estis la Domo de Statoj (tiam nomata Etata Domo), la Nobelara Domo kaj la artpalaco de Go\u0308sta Stenman. La programeroj por la tuta kongresanaro okazis en la Nacia Teatro, pri kiu la artikolo en Esperanta Finnlando timis, ke g\u0302iaj 1 200 lokoj ne sufic\u0302us. Ili bone sufic\u0302is, c\u0302ar lau\u0306 la statistiko de UEA la nombro de kongresanoj estis 850."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Tamen ne estas klare, kion tiu nombro signifas. Eble temas pri efektivaj partoprenantoj, c\u0302ar g\u0302is la UK la nombro de alig\u0302intoj atingis 966 el 32 landoj. Tio konformus kun la sperto de nuntempaj UK-oj, ke proksimume 15% el tiuj, kiuj alig\u0302is antau\u0306 la UK, ne venas. Post la UK Esperanta Finnlando parolis pri 1 200 kongresanoj sen precizigi siajn kriteriojn. Por pligrandigi la misteron, la gazeto Helsingin Sanomat raportis dum la UK ec\u0302 pri 1 498 partoprenantoj, el kiuj \u201d1 302 ordinaraj kaj 196 helpaj anoj\u201d."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Novaj\u0302o por UK-oj estis, ke la firmao Siemens-Schuckert instalis telefoncentralon en la c\u0302efa kongresejo kun tri lineoj al la urbo kaj dekduo da aparatoj en la kongresejo. Tiel c\u0302iuj fakoj de la kongresejo povis interkomunikig\u0302i. Kongresanoj povis telefoni al urbaj numeroj kaj el la urbo ili povis facile konektig\u0302i kun la kongresejo dirante al finna centralistino simple \u201dEsperanto\u201d."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Komence de la UK oni elektis kongresan prezidantaron. Karl von Frenckell, konsulo de Finnlando en Dresdeno kaj grava figuro en la movado tie, farig\u0302is prezidanto. La LKK-prezidanto Sandstro\u0308m kaj Edmond Privat estis elektitaj kiel vicprezidantoj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Indas mencii, ke tridek jarojn poste Erik von Frenckell, pli juna frato de Karl, estis prezidanto de la organiza komitato de la someraj olimpikoj de Helsinko en 1952. Unu el la fratoj do gvidis la unuan grandan internacian kunvenon kaj la alia la unuajn olimpikojn en Finnlando. Malfelic\u0302a sorto cetere volis, ke nek Karl von Frenckell nek Albin Sandstro\u0308m vivis g\u0302is la olimpikoj. Ambau\u0306 gvidantoj de UK 1922 mortis preskau\u0306 samtempe: Sandstro\u0308m la 25-an kaj von Frenckell la 28-an de marto 1952."}, {"text_idx": "#000100", "text": "La solena malfermo la 9-an de au\u0306gusto estis tre impona. La kongreson malfermis la ministro pri edukado Yrjo\u0308 Loimaranta. La fama lingvisto E. N. Seta\u0308la\u0308 prelegis Esperante pri la mondlingva problemo, argumentante, ke por mondlingvo ne tau\u0306gos nacia lingvo sed nur \u201dinternacia helplingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Beletra memoraj\u0302o el la inau\u0306guro estas \u201dKongresa runo\u201d, Kalevala-stila lau\u0306do al Finnlando, kiun la poeto Ka\u0301lma\u0301n Kalocsay mem deklamis. La poemo aperis en troige pompa finna traduko de Otto Manninen en la gazeto Uusi Suomi kaj en sveda traduko de Nino Runeberg en Hufvudstadsbladet."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Festparoladon faris Edmond Privat, jam konata kiel elokventa oratoro. Kvazau\u0306 por konfirmi la atendojn de au\u0306toritatuloj pri la efiko de la UK al la diskonigo de Finnlando, li deklaris, ke \u201dla kongresanoj forvojag\u0302os kiel veraj ambasadoroj de Finnlando\u201d. Li ankau\u0306 difinis, ke la Esperanta kulturo estas \u201dbazita sur respekto de la diversaj nacioj kaj iliaj kulturoj\u201d kaj \u201dsur la reciproka fratig\u0302o\u201d. Hodiau\u0306 tiu ideo estas dolore pripensiga."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Vespere de la inau\u0306gura tago koncertis Suomen Laulu (Finna Kanto) en la (Malnova) Studenta Domo. Tiun prestig\u0302an miksitan h\u0302oron gvidis g\u0302ia dirigento Heikki Klemetti. En la programo trovig\u0302is ankau\u0306 \u201dKia stranga, forta voko\u201d de la Esperanta poeto Stanislav Schulhof kun muziko de Klemetti."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La postan tagon la h\u0302oro kantis en la Festa Vespero (nun nomata Nacia Vespero). C\u0302iuj artistoj de la vespero estis de la nacia pinto. i.a. Hanna Granfelt, fama operkantistino. C\u0302io estis prezentita en Esperanto, same kiel post la pau\u0306zo la komedio \u201dLa fianc\u0302ig\u0302o\u201d de Aleksis Kivi, en kiu aktoris tri steluloj de la Nacia Teatro."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Estas amuze, ke la au\u0306toro de la citita artikolo en Esperanta Finnlando cerbumis ankau\u0306 pri la distra programo de la UK: \u201dKaj kiajn distraj\u0302ojn ni prezentos al la gastoj? \u2019La fianc\u0302ig\u0302o\u2019 ne estas sufic\u0302e solena kaj \u2019La botistoj\u2019 tro malfacile komprenebla.\u201d La gastoj tamen s\u0302atis la komedion, kiu lau\u0306 la revuo Esperanto estis \u201dinteresa kaj karakteriza\u201d. Malfelic\u0302e la tradukinto Hilma Hall ne vidis la surscenigon de sia esperantigo, c\u0302ar s\u0302i mortis mallonge antau\u0306 la UK."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Vendrede, la 11-an de au\u0306gusto, oni kolektig\u0302is por komuna foto sur la s\u0302tuparo de la katedralo. Post tio oni promenis al la Kalevala-monumento, c\u0302e kiu oratoris Privat, kiu esprimis la deziron, ke iam oni povu admiri la finnan epopeon pere de Esperanto. Poste on iris al la statuo de la nacia poeto J. L. Runeberg, c\u0302e kiu parolis Kalocsay. La kompanio Suomi-Filmi registris la promenadon kaj post du tagoj oni povis spekti la filmon en la kinejo Kino-Palatsi. Bedau\u0306rinde g\u0302i ne savig\u0302is por nia tempo."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Post la promenado reprezentantoj de la kongreso estis akceptitaj de la Alta Protektanto de la UK, prezidento K. J. Sta\u030ahlberg, en la prezidenta kastelo. C\u0302eestis ministroj kaj membroj de la Honora Komitato. La prezidento manpremis c\u0302iujn gastojn kaj vigle konversaciis kun ili. Kalocsay deklamis sian \u201dKongresa runo\u201d. Dum la posta kafumado kornorkestro ludis interalie la Himnon."}, {"text_idx": "#000108", "text": "En sabato elstarisis koncerto de la Laborista Virh\u0302oro de Helsinko sub la gvido de komponisto Va\u0308ino\u0308 Pesola. G\u0302i prezentis verkojn de c\u0302efe finnaj komponistoj, plurajn en Esperanto, kaj fine la Himnon."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Dimanc\u0302o, la 13-a de au\u0306gusto, estis ekskursa tago. La c\u0302efa ekskurso iris al la akvofaloj Imatra kaj Vallinkoski kaj enhavis s\u0302ipveturadon sur la lago Saimaa, c\u0302iuj en la sudoriento de la lando.. En la Esperanta beletro la ekskurso postvivas per la poemoj \u201dSur la Saimaa\u201d kaj \u201dVallinkoski\u201d de Kalocsay. Malpli monhavaj kongresanoj g\u0302uis malmultekostan s\u0302ipkrozadon en la insularo c\u0302e Helsinko per s\u0302ipo, kiun disponigis la ministerio pri defendo."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Fakaj kunvenoj estis multaj. Lau\u0306 la Kongresa Libro temis almenau\u0306 pri abstinuloj, bankistoj, blinduloj, bontemplanoj, Esperanto-gazetistoj, fervojistoj, filatelistoj, framasonoj, instruistoj, juristoj, j\u0302urnalistoj, komercistoj, kooperativanoj, kuracistoj, laboristoj, liberpensuloj, malgrandnacianoj, oficistoj, pacifistoj, pos\u0302tistoj, propagandistoj, sciencistoj, skoltoj, spiritistoj, sportistoj, stenografistoj, studentoj, teknikistoj, teozofoj kaj vegetaranoj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "El diversaj raportoj eblas konkludi, ke la nivelo g\u0302enerale estis pli alta kaj profesieca ol en similaj kunsidoj nuntempe. Tio nature sekvis el la fakto, ke la organizantoj ofte ludis gravan rolon en sia fako ankau\u0306 ekster Esperantujo, same kiel multaj el la partoprenantoj."}, {"text_idx": "#000112", "text": "En kunsidoj ofte c\u0302eestis eminentaj finnaj samfakuloj. Ekzemple, en la abstinula kunsido eksministro Niilo Liakka prelegis pri la finna kontrau\u0306alkohola movado kaj pri la prohibicio de alkoholaj\u0302oj en Finnlando. En tiu de la instruistoj oni au\u0306dis prelegon de Mikael Soininen, c\u0302efdirektoro de la Lerneja Administracio kaj eksministro pri edukado. Li elstarigis, ke la instruado de Esperanto anstatau\u0306 pluraj fremdaj lingvoj povus liberigi tempon por historio, literaturo kaj naturaj kaj teknikaj fakoj."}, {"text_idx": "#000113", "text": "La instruista kunveno alvokis, ke lernejaj lerno- kaj legolibroj ne enhavu rakontojn kaj c\u0302apitrojn, kiuj prezentas iun fremdan nacion en negativa lumo."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La kongreso ricevis vastan atenton en la gazetaro. Interalie aperis karikaturoj de konataj kongresanoj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La kunsidon de pacifistoj organizis Aarne Selinheimo, aktivulo de la finna militrezista movado kaj fondinto de pacsocieto de finnaj esperantistoj kun la simpla nomo \u201dLigo\u201d. G\u0302in malfermis Felix Iversen, matematikisto, kiu dum jardekoj prezidis la sendependan pacmovadon de la lando. Atente partoprenis Rudolf Carnap, kiu estis farig\u0302onta unu el la plej famaj filozofoj de la 20-a jarcento."}, {"text_idx": "#000116", "text": "En la blindula kunveno grave rolis la poetino Varma Ja\u0308rvenpa\u0308a\u0308 (ekde 1928 Thilander), kiu verkis por la UK ankau\u0306 la poemon \u201dBonvenon, gefratoj\u201d. (En 1929 de s\u0302i aperis la poemaro \u201dEl mia kantelo\u201d.) Blinduloj krome havis propran kongreson dum la UK en la blindula lernejo de Helsinko kun 53 partoprenantoj el 12 landoj. G\u0302ia plej fama partoprenanto venis el C\u0302inio, la ruso Eros\u0302enko."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Kiel aparte elstara ekzemplo pri praktika utiligo de Esperanto okazis kadre de la UK la Dua Internacia Konferenco de Foiroj, al kiu oficiale invitis la direkcio de la Finnlanda Foiro. Partoprenis reprezentantoj de 16 komercaj foiroj eu\u0306ropaj. La konferencon organizis Konrad Ojala, dungita de la Finnlanda Foiro kiel sekretario de ties Esperanto-fako, kaj prezidis prof. J. Dietterle. Oni faris plurajn rekomendojn pri organizado de foiroj, i.a. pri ilia tempa kunordigo."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Ne mankis katolika, protestanta kaj hebrea diservoj. Protestantaj diservoj okazis dufoje. En ili predikis pastro Heino Pa\u0308tia\u0308la\u0308, redaktoro de la revuo Kristana Espero. Poste li ig\u0302is konata kiel gvidanto de liberaj luteranaj paroh\u0302oj, apartig\u0302intaj de la s\u0302tata eklezio."}, {"text_idx": "#000120", "text": "ICK kunordigis la komunajn taskojn de la movado, kiel internacia informado kaj informado en landoj sen movado. Krome g\u0302i okazigis la UK-ojn, komisiante ilian organizon al loka organiza komitato. Tiu arang\u0302o restis g\u0302is la akcepto de la Interkonsento de Kolonjo en 1933, per kiu ICK c\u0302esis funkcii kaj UEA ig\u0302is g\u0302ia jura posteulo. UEA, kiu antau\u0306e havis nur individuajn membrojn, ekde tiam inkluzivis ankau\u0306 landajn asociojn, kiuj ec\u0302 ricevis decidan povon en g\u0302i."}, {"text_idx": "#000121", "text": "La kongreso ricevis eksterordinare vastan atenton en la gazetaro tutlande. Apenau\u0306 estis gazeto, kiu ne raportis pri la UK. Multaj gazetoj enhavis detalajn raportojn c\u0302iutage, interalie la tutlandaj gazetoj de la c\u0302efurbo, kiuj aperigis tekstojn ankau\u0306 en Esperanto. Aparte menciindas la konservativa Uusi Suomi, kies c\u0302arma specialaj\u0302o estis trafaj karikaturoj de kongresaj protagonistoj desegnitaj de Tauno Miesmaa."}, {"text_idx": "#000122", "text": "La liberala Helsingin Sanomat povis sendi al la UK raportiston, kiu scipovis Esperanton. Temis pri la juna Uuno Kailas, kiu en 1918 publikigis finnan tradukon de la Zamenhofa poemo \u201dLa vojo\u201d. Li estis farig\u0302onta unu el la c\u0302efaj finnaj poetoj de la 20-a jarcento, sed bedau\u0306rinde lia interesig\u0302o pri Esperanto ne dau\u0306ris. Vaste raportis ankau\u0306 la maldekstra Suomen Sosialidemokraatti, kies artikolo ec\u0302 katalizis grandan skandalon fine de la UK."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Por la fino eblus g\u0302eneraligi la titolon \u201dKulmino de la juna movado\u201d al \u201dKulmino de la finna movado\u201d. Neniam antau\u0306e informado pri Esperanto en Finnlando estis same abunda. C\u0302ar ankau\u0306 oficialaj rondoj pozitive kaj subtene rilatis al la UK kaj Esperanto, estus nature supozi, ke tio donis fortan antau\u0306enpus\u0302on al Esperanto en la lando. Fine de la kongreso okazis tamen io, kio estis enorma bato al la finna movado."}, {"text_idx": "#000124", "text": "En la lasta kongresa tago aperis en Suomen Sosialidemokraatti Esperantlingva artikolo pri la stato de la laborista klaso en Finnlando. G\u0302i akre atakis la dekstran regantaron de la lando. Same kiel en antau\u0306aj tagoj, fasko de la numero estis metita por distribuo en la kongresejo, sed, furioza pro la artikolo, la dekstra LKK-prezidanto Sandstro\u0308m forj\u0302etis la gazetojn. Pri tio raportis la LKK-ano Kostiainen en la samvespera laborista kunveno, kie la publiko forte kondamnis tiun agon kun krioj \u201dHonto! Honto!\u201d."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La dumkongresa harmonio de LKK s\u0302ang\u0302ig\u0302is en unu momento en reciprokan malamon. Tio paralizis la landan movadon kaj faris g\u0302in nekapabla utiligi la pozitivan eh\u0302on de la UK por sia plua kresko. Male, la sinteno en la gazetaro farig\u0302is negativa, c\u0302ar Esperanto montris sian \u201dveran vizag\u0302on\u201d kiel afero de komunistoj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Kursoj apenau\u0306 allogis plu lernantojn, la altkvalita Esperanta Finnlando c\u0302esis aperi kaj la movado ankau\u0306 formale dividig\u0302is per la fondo de Laborista Esperanto-Asocio en la sekva jaro. Universala Kongreso okazis poste trifoje en Finnlando, sed Esperanto ne plu reatingis la forton kaj pozicion, kiujn g\u0302i havis je la tempo de la 14-a UK."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Ne malfruas kandidati por Akademia lau\u0306ro"}, {"text_idx": "#000128", "text": "La Akademio de Esperanto prokrastis la limdaton por sia literatura premio, la Lau\u0306ro de la Akademio. G\u0302is fino de oktobro eblos kandidatigi verkojn eldonitajn dum la lastaj kvin jaroj."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Pasintjare, la Akademio de Esperanto kreis novan c\u0302iujaran premion, la Lau\u0306ron de la Akademio. La unuan premion gajnis Mikaelo Brons\u0302tejn pro la romano Mi stelojn jungis al revado."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Normale la limdato por kandidatigi verkojn estas fine de junio. Sed c\u0302i-jare, pro plurmonata elektoproceduro, la Akademio ne g\u0302ustatempe atentigis pri la limdato. Tial c\u0302i-jare la limdato estas prokrastita g\u0302is la fino de oktobro, do ankorau\u0306 eblas proponi verkojn por la premio, kiu estos aljug\u0302ita meze de decembro."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Carlo Minnaja, la prezidanto de la j\u0302urio, rakontas al Libera Folio, ke la premio dau\u0306rigas longan gravan tradicion:"}, {"text_idx": "#000133", "text": "\u2013 Premio de la Akademio estis atribuata ekde 1918 g\u0302is 1930 kaj en tiu periodo gajnis g\u0302in gravaj au\u0306toroj, inter kiuj Luyken, Bulthuis, Baghy, Grau Casas, Schwartz, Hohlov. La intertempe novig\u0302inta statuto plu konsentas atribuon de tia premio, kiu ekde 2021 estas denove aktiva, sub la nomo \u201cLau\u0306ro\u201d, do novaj au\u0306toroj merite aldonig\u0302os al tiu glora listo."}, {"text_idx": "#000134", "text": "\u2013 Nia literaturo estas ric\u0302a je verkoj, ec\u0302 de c\u0302efverkoj, kiuj meritas tradukon al etnolingvoj; premio de la Akademio estu stimulo al verkado kaj al eldonado, kaj, ni aldonu sincere, al legado, kiu rekompencu au\u0306torojn kaj eldonistojn, kiuj ja devas fronti publikon limigitan de la negranda disvasteco de nia lingvo. La sepkapa jug\u0302komisiono do atendas kun intereso novajn kandidatig\u0302ojn, kaj promesas atentan legadon."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Lau\u0306 la regularo povas esti premiitaj verkoj \u201darte signifaj, lingve perfektaj kaj evidente kontribuantaj al evoluigo de esperantlingva kulturo\u201d, kiuj estis eldonitaj maksimume kvin jarojn antau\u0306 la limdato. Por la c\u0302i-jara premio eblas proponi verkojn aperintajn en sia unua eldono inter januaro 2017 kaj decembro 2021."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Pliaj informoj pri kandidatigo trovig\u0302as en la retejo de la Akademio."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Quar homes ha submerse in ruines e tri homes ha bli mortifika per lum, ke li tekte de un edifise had fala in Lahori Gate in Old Delhi, India. Originalim nur un puera oldi quar yares esed konsiderat kom li soli viktime, ma aftru du altri kadavres ha bli trova. On ha telefona al pumperes klok deknin e duime. Sink kamiones pumperal ha bli senda al edifise. In li sam tempe had fortim pluva ja durant pluri dies, kelum laxifikad li suele e kausad, ke arbres falad a sur rades. (IN)"}, {"text_idx": "#000138", "text": "In soledi\u0301, li furnition de electricita\u0301 ha esset obstructet in alquant partes de Nepal, pro que pluvies i\u0301ncessant e consequentmen fango-glissationes e inundationes durant li dies recent ha destructet varie infrastrucura usat por li furnition de electrcita\u0301. Pales e cables conductent electricita\u0301, transformatores e altri structuras ha crulat, essente removet per li inundationes. Mult locs esset in un obscurita\u0301 total, includente un centrale de un companie electric. (NP)"}, {"text_idx": "#000139", "text": "ma le prime de april"}, {"text_idx": "#000140", "text": "e tu ascolta le canto del gaio"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Le estive mense de junio"}, {"text_idx": "#000142", "text": "es suave como un sonio"}, {"text_idx": "#000143", "text": "Le calor culmina in julio"}, {"text_idx": "#000144", "text": "e tu prende le sol al scolio"}, {"text_idx": "#000147", "text": "In decembre, le mense final"}, {"text_idx": "#000148", "text": "tu celebra un bon natal"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Unika arang\u0302o sur plurgeneracia fundamento"}, {"text_idx": "#000150", "text": "C\u0302u eblus okazigi kulturan arang\u0302on similan al Arkones aliloke, ekzemple en Usono lige kun NASK? Tiu estis unu el la demandoj, kiujn starigis al si Brandon Sowers antau\u0306 la c\u0302i-jaraj artaj konfrontoj en Poznano. Serc\u0302ante la respondojn li maltrafis ec\u0302 du trajnojn kaj restis en Poznano plian nokton."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Arkones. Por nordamerikanoj kiel mi, la nomo estas apenau\u0306 konata. ARtaj KONfrontoj? Kion signifas tio? En ESperanto? C\u0302u ni efektive disponas je sufic\u0302e da arto por okazigi konfrontojn c\u0302eestajn?"}, {"text_idx": "#000153", "text": "Krome, por multaj ekster Centra Eu\u0306ropo, Poznano mem eble estas apenau\u0306 konata. Antau\u0306 mia unua vizito, mi konis la nomon nur pro la ribelo de 1956. Sed evidente tio estas nur malgranda parto de la urbo. Meze inter Berlino kaj Varsovio, Poznano havas propran Esperantan heredaj\u0302on, el kiu Arkones estas ia krona juvelo."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Mi mem devintus c\u0302eesti Arkones antau\u0306 jardeko, kiam mi partoprenis la unuan jaron de la interlingvistikaj studoj en Poznano, sed havis konflikton tiam. Mi neniam poste havis alian oportunan momenton por partopreni, g\u0302is la nuna jaro, sed mi c\u0302iam restis scivolema pri g\u0302i. Inter aliaj demandoj, mi scivolis, kio estas la rilato inter Arkones kaj Interlingvistikaj Studoj? C\u0302u eblus okazigi ion similan en Usono, ekzemple apud NASK?"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Mia scivolemo reaktivig\u0302is, kiam alia usonano sugestis, ke mi profitu mian log\u0302adon en Eu\u0306ropo por partopreni. Do, mi revenis al Poznano post jardeka foresto. Mi ec\u0302 c\u0302eestis kelkajn tagojn el la interlingvistikaj studoj. Estis agrabla grupo, preskau\u0306 20, kiuj venis de pluraj kontinentoj. Simila al la grupo kiun mi partoprenis iam. Do, ankorau\u0306 c\u0302io tre konata."}, {"text_idx": "#000156", "text": "La lastan tagon, vendredon, ni finis la studsesion kaj pretig\u0302is iri al la Arkonesejo \u2013 tuj apude, c\u0302e kultura centro de fervojistoj, interesa postlasaj\u0302o de la socialisma epoko. (Kaj vers\u0302ajne pro tio, agrable proksime al la fervojstacidomo!)"}, {"text_idx": "#000157", "text": "Mi estis preskau\u0306 s\u0302okita kiam mi eniris. Mi ne atendis vidi tutplenan salonegon por simpla kultura semajnfino. Dolc\u0302igis la s\u0302okon tio, ke mi rekonis plurajn amikojn de tiu mondoparto."}, {"text_idx": "#000158", "text": "La malferman nokton karakterizis solidareco kun ukrainoj \u2013 konkretigite en la formo de ukrainoj log\u0302antaj en Poznano, esperantistaj kaj ne. La vesperon gvidis ukraina esperantistino log\u0302anta en Poznano ekde la militeko, Oksana Kovalivska, kiu ne nur prezentis, sed ankau\u0306 kantis ukrainajn popolkantojn en Esperanta traduko."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Krome, trupo de ukrainaj knabinoj prezentis grupan dancon. Mi komprenis, ke ili ne estas esperantistoj, kaj renkontis unu la aliajn nur en Poznano, post eliri Ukrainion \u2013 kaj s\u0302ajnis, ke ankau\u0306 la familianoj venis por spekti la dancon. Mi taksis tau\u0306ga ke Esperantistoj kultivu kaj nutru ligojn kun la ekstera mondo; des pli pro la nuna kunteksto, kun multaj ukrainoj en Pollando por eviti la militon. Mia koro estis pli tus\u0302ita per tiu \u2018arta konfronto\u2019 pri ukraina kulturo kaj kontrau\u0306-milita homeco, ol mi antau\u0306e supozis."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Mi eksciis dum tiu vespero, ke la nuna Arkones preskau\u0306 ne okazis, au\u0306 almenau\u0306 ke estis minaco, ke g\u0302i ne okazus. Ne temas nur pri la pandemio, kiu dubigis c\u0302ion, sed krome pri tio, ke g\u0302i jam devis malhavi la dum jardekoj c\u0302efan motoron de la arang\u0302o, la forpasintan Pawe\u0142 Janowczyk. Oni omag\u0302is ankau\u0306 lin dum tiu malferma vespero kaj klarigis pri tiu situacio. Des pli impone, do, ke la organizantoj de la c\u0302i-jara eldono okazigis tiom buntan programon."}, {"text_idx": "#000162", "text": "La posta tago, sabato, estis la \u201cc\u0302efa\u201d tago de Arkones, kun la plejmulto de la prelegoj, kaj la \u201cMiela Vespero\u201d \u2013 kiun mi plidetaligos poste."}, {"text_idx": "#000163", "text": "La plej granda problemo pri la prelegoj? Ke dum preskau\u0306 c\u0302iu momento, estis du samtempaj prelegoj, kiuj ambau\u0306 logis mian atenton. C\u0302u prezento de libro pri Esperanta promenado en Berlino, au\u0306 pri la estig\u0302o de estona literaturo? C\u0302u prelego pri la bicikla mondvojag\u0302o de Lucien Pe\u0301raire dum la 30aj jaroj, au\u0306 pri tradukarto kiel motoro de nia literaturo? Mi devis fari multajn tiajn malfacilajn elektojn. Ec\u0302 malfacilis foriri por tagmang\u0302i, sciante, ke mi devus maltrafi ion interesan."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Iel mi sukcesis fari tiujn malfacilajn elektojn, kaj ec\u0302 bone mang\u0302i. Kaj vespere restis ankorau\u0306 unu surprizo \u2013 la menciita \u201cmiela\u201d vespero. Ne temas pri simpla dolc\u0302a nomo \u2013 oni proponis medon al c\u0302iu partoprenanto por tosti kaj komenci la vesperan programon. Poste, estis varia kaj interesoplena programo: komedio, poem-deklamado, kaj muziko. Mi komprenas, ke dum pasintaj jaroj ankau\u0306 ofte okazis teatraj\u0302o."}, {"text_idx": "#000165", "text": "Dimanc\u0302o havis simile buntan programon kiel sabato, nur iom pli mallonge. Posttagmeze venis la momento, kiam mi devis iri kapti trajnon al Berlino, do mi g\u0302isis, ekpromenis, kaj... perdig\u0302is, maltrafis la trajnon. En ordo, mi pensis, estas alia post kelkaj horoj, do mi revenis por spekti la lastajn prelegojn kaj g\u0302ui post-arkonesan bieron sub pola suno. Poste, kiam mi maltrafis la sekvan trajnon, mi povis kulpigi nenion krom la bieron, kaj min mem. Felic\u0302e mi tranoktis Poznane kaj atingis Berlinon la sekvan tagon."}, {"text_idx": "#000166", "text": "(Mi poste lernis multe pri la vojag\u0302ebloj en la regiono \u2013 krom la flughaveno en Poznano, kaj trajnoj el Berlino kaj Varsovio, estas ankau\u0306 busoj kiuj iras rekte de la Berlina flughaveno al Poznano. C\u0302ion tion mi notis por postaj jaroj.)"}, {"text_idx": "#000167", "text": "C\u0302u eblus rekrei Arkones en aliaj kuntekstoj? Ne. G\u0302i situas sur regiona fundamento de pluraj generacioj de spertaj kaj talentaj esperantistoj. C\u0302u eblus iniciati ion, inspiritan de Arkones? Mi pensas, ke jes \u2013 ec\u0302 se oni komencos iom pli modeste, oni povas kultivi jaron post jaro. Oni c\u0302iam devas trovi la deirpunkton kaj eklabori antau\u0306 ol havi ion belan por montri."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Se vi neniam antau\u0306e partoprenis Arkones, ne maltrafu okazojn dum venontaj jaroj. Kaj ankau\u0306 ne maltrafu vian trajnon!"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Dekesep ek la sepadekesis provinci Tailandana esas tre perturbata per inundi del sezono musonal e del tempesto Noru. Tri vilajani en la provinco Sisaket mortigesis. En la baseno dil fluvio Chao Phraya, preske okacent vilaji afrontas niveli kreskanta dil aquo. La habitanti di Chiang Mai vekis en urbo inundita per la rivero Ping, qua esas brancho-rivero di Chao Phraya. La ministerio di preventado e mildigado di dizastri laboras por rapidigar la drenado dil regioni inundita. (TH)"}]