[{"text_idx": "#000001", "text": "Fino de la mondo estas triakta opero, au\u0306 pli precize lau\u0306 la difino de la au\u0306toro Jan Filip (1911-1971), \u00ab simbola socia simfonio \u00bb. Interplektig\u0302as serio da politikaj katastrofoj kaj naturaj angoroj kulminante en la alveno de la dia regno, sola savanto de la homaro."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ie en centra Eu\u0306ropo, iam dum la senlaborula jardeko post 1929. En la luksa laborc\u0302ambro de vilao, bone agordita kvaropo de potenculoj (fabrikanto, komercegisto, deputito kaj profesoro) festas la j\u0302us voc\u0302donitan leg\u0302on kiu abolicias ne nur religion sed ankau\u0306 superstic\u0302on."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Rapide ektondras la rebelo de la laboristaro. Homamaso c\u0302irkau\u0306as la domegon kiu baldau\u0306 ekbrulas sub la lau\u0306taj krioj de \u00ab venku la revolucio de la laboristoj \u00bb. Haste la situacio farig\u0302as tragedio ; kristana ing\u0302enero kiu celis intertrakti estas mortpafita. Grupo da viroj ekprenas la rug\u0302an flagon kaj postc\u0302asas la perfidintan kvaropon ; intertempe tiuj laboristoj perdig\u0302as en malfido al siaj gvidantoj, pridemandas ilian sincerecon. Dume ekau\u0306dig\u0302as la kanto de revolucio, persona versio de la Internacio lau\u0306 Filip : \u00abek al batalo kun povuloj, potencon ni akiros mem... rompig\u0302u la katen\u2019, rompig\u0302u la katen\u2019\u00bb. Konstatinte la g\u0302eneralan katastrofon, la forbrulon de sia domo kaj fabriko, la ruinon de sia posedaj\u0302o, la fabrikanto subite rememoras pri sia animo, ekdubas kaj interkverelas kun la komercegisto. Jen aperas grupo da virinoj kiuj alkrias la deputiton pro la homoj mortigitaj okaze de la manifestacio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La netakseblan h\u0302aoson kreitan de la socia malkontento akrigas iu natura fenomeno : granda c\u0302ielkorpo kunpus\u0302ig\u0302as kun la tero kaj post ok horoj, lau\u0306 la stelobservantoj, venos la fino de la mondo. Jen venas fizika fino de mondo, kiu intencis negi sian spiritualan esencon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La dua akto finig\u0302as per sceno kiu alproksimigas tiun \u00absocian simfonion\u00bb al la misteroj de la malfrua mezepoko, la tutan etoson kaperas profunda mistikismo, la scenejon tintas rug\u0302koloro de inferno kaj kolero. Sed la savo alproksimig\u0302as. Mistera sacerdoto aperas sur la scenejo kaj petas la helpon de la malkredanta profesoro por transporti agoniantan vunditinon, la bonkoran filinon de la fabrikanto. Kien? \u00abAl la kruco \u2013 respondas la sacerdoto per \u2013 vojo spinoplena kaj s\u0302tonokovrita, sed sekura. Kaj tie malproksime estas la paco kaj kvieto.\u00bb"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La tria akto enscenigas la \u00ablastan nokton de la homaro\u00bb kaj la tuta opero falas en la plej intensan fantazian neraciemon. Sub la potenco de savanta kruco, la mortintino malfermas la okulojn, la mortpafita ing\u0302enero aperas kiel simpla vundito kaj c\u0302iuj rolantoj, unu post la alia, konvertig\u0302as au\u0306 rekonvertig\u0302as al la krista mesag\u0302o... Sed iuj rezistas. Dum la sacerdoto klopodas savi \u00abc\u0302ies animon\u00bb li estas siavice mortpikita de la fabrikanto, lasta nekredanto de la asembleo. Al tiu perforta ago respondas la konsterno kaj kompato de c\u0302iuj c\u0302eestantoj priplorante la sacerdoton, kiu neatendite savis ilin. En la kreskanta emocio, fabrikanto ankau\u0306 fine konvertig\u0302as al la krista amo. La popolo (en la lasta parto de la verko ne plu validas la divido inter laboristaro kaj potenculoj) estas denove kunigita. H\u0302oro konstatas : \u00abTie brulas la malamo kaj teruro, tie furiozas la mortigado, fajro kaj sango \u2013 tie-c\u0302i regas la paco kaj amo\u00bb. La regno de Kristo alvenas."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La katolika pastro Jan Filip estis aktiva verkisto kaj en la c\u0302eh\u0302a kaj en esperanto. Lerninte esperanton jam adoleskanto, li tuj kontribuis al Esperanto-rubriko de diversaj skoltaj kaj naciaj j\u0302urnaloj. En 1930 aperis lia granda vortaro esperanto-c\u0302eh\u0302a (Velky\u0301 slovnik esperantsko-c\u030cesky\u0301, V Pr\u030cerove\u030c, Novy\u0301 na\u0301rod). En lia abunda verkaro, kiu konsistigas el noveloj, poemoj, teatraj\u0302oj, tradiciaj kantoj kaj radio-dramoj, La fino de la mondo estas lia plej konata kontribuo. Li verkis la unuan version en la c\u0302eh\u0302a kaj nur poste, kiam la milita tondro c\u0302iam pli forte au\u0306dig\u0302is, sentis la bezonon verki version destinita al internacia publiko. Konec sve\u030cta aperis en 1935 c\u0302e la katolika eldonejo Josef Birnbaum sed estis jam enscenigita unu jaron pli frue c\u0302e la teatro Slupi en Prago. La muzikon (nekonata partituro) komponis Oldr\u030cich Svoboda (1887-1970). La kovrilon por la eldono desegnis la ekspresionista artisto, ankau\u0306 katolika pastro, Arnos\u030ct Hrabal (1886-1969)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La fino de la mondo rompas kun la tradicio de emocia opero, kiu limigas la eventojn al iu persona rakonto kaj intencas peri pli socian, au\u0306 pli komunan mesag\u0302on kun fortaj moralaj kaj religiaj valoroj. Neniu rolulo de la opero havas personan nomon. Ili c\u0302iuj estas alegorioj de sociaj figuroj kaj pentritaj per vole troigitaj trajtoj : la fabrikanto estas karikaturo de protestanto (li deklaras : \u00abunu posedas c\u0302iurilatan superabundon \u2013 kaj alia mortas pro la malsato. Tio estis kaj estos. Tia ja estas la ordo de la mondo\u00bb), la komercegisto sed ankau\u0306 la deputito prezentas \u00abjudan tipon\u00bb, konforme al la stereotipoj de la tempo, la laboristoj malfidas siajn gvidantojn, la virinoj estas malpli materialistaj ol la viroj...."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Unu jaron post la esperanta eldono, C\u0302eh\u0302oslovakio estos aneksita de Germanio kaj dispartigita. La ideo ke la sociaj malfacilaj\u0302oj rezultante de la krizo de 1929 portos al nova milito kiu kataklismos en ebla fino de la mondo ne estis tiom ofta. Ec\u0302 en esperantaj medioj regis pli ofte blinda optimismo ol klarvido pri la historia evoluo. Ke la katolika religio povus en tiom decida momento savi la mondon, tiu estas la vizio de Jan Filip."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Militrakonto est le carnet de bord d\u2019une recherche sur l\u2019imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale a\u0300 travers les sources en espe\u0301ranto.\nAfrikaans \u2013 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u2013 Bahasa Indonesia \u2013 Catala\u0300 \u2013 Deutsch \u2013 Espan\u0303ol \u2013 Esperanto \u2013 English \u2013 Franc\u0327ais \u2013 \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u2013 Italiano \u2013 \u65e5\u672c\u8a9e \u2013 Magyarul \u2013 Po polsku \u2013 Portugue\u0302s \u2013 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306"}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u201cRealisma kaj vera rakonto\u201d pri la mondo: La alveturado de Lucien Pe\u0301raire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la nau\u0306 krucoj"}]