[{"text_idx": "#000001", "text": "Kolektanto, kiu spitis la naziojn"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sekve de instigoj ricevitaj dum la kongreso de Universala Esperanto-Asocio en Augsburg (1910) li c\u0302esis pri la propaganda aktivado kaj turnis sin al \u201cla laboro de bibliografiado kaj kolektado, ne nur pri Esperanto, sed la tuta kampo de c\u0302iuj mondlingvoj!\u201d (Komuniko de Tarnow, 1-5-1944). Tio estis eksterordinara, c\u0302ar aliaj planlingvoj apenau\u0306 ludis socian rolon, kvankam estis inter ili severa konkurenca batalo sur teoria tereno."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ankau\u0306 dum la milito li dau\u0306rigis la kolektadon por sia mondlingva arkivo. Ec\u0302 sub la militaj kondic\u0302oj li sukcesis ricevi ekzemplerojn de publikaj\u0302oj el eksterlando. Tiamaniere li estis pli bone informita ol la plimulto de la esperantistoj en la Germana Regno."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Li edzig\u0302is en 1917. Jarojn poste li skribis pri sia laboro por la arkivo, ke li ellitig\u0302is c\u0302iun matenon je la kvara horo kaj preskau\u0306 ne havis tempon por aliaj aferoj. Vane li serc\u0302is aliajn interesitojn por sia projekto kaj lia edzino ne parolis Esperanton. Ankau\u0306 mon-donantojn li ne trovis; peto al ric\u0302ega usonananino, Alice Vanderbilt Morris (1874-1950), estis senrezulta. Li verkis plurajn kontribuaj\u0302ojn por Enciklopedio de Esperanto (1933/34), de kiu li estis unu el la c\u0302ef-kunlaborantoj. Kune kun Jo\u0301zsef Taka\u0301cs (1890-1944), hungaro kaj judo, profesie dentkuracisto, li kompilis en 1934 Katalogon de Esperanto-gazetaro (Jablonne\u0301 nad Orlici\u0301, Antoni\u0301n Praz\u030ca\u0301k, 1934). Ambau\u0306 konis unu la alian ekde 1910 kaj estis amike interligitaj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Malgrau\u0306 la permeso li kelkfoje estis vokita al la Gestapo-oficejo de Du\u0308sseldorf kaj devis doni klarigojn pri alskribitaj personoj kaj konfiskitaj revuoj. Je la komenco de 1940, pro la militaj kondic\u0302oj, oni malpermesis al li skribi al eksterlando en Esperanto. Li ankorau\u0306foje provis trovi favoran regulon por la alsendaj\u0302oj de eksterlando per apela letero al Gestapo. Siajn amikajn rilatojn en la tuta mondo (lau\u0306 Taka\u0301cs temis pri 10.000 rilatoj) li prezentis kiel modelon. La c\u0302efsidejo de Gestapo en Berlino fine konfirmis la malpermeson al Tarnow havi kontakton eksterlanden en Esperanto. G\u0302i proponis, ke eksterlande oni kolektu por li g\u0302is la fino de la milito kaj poste disponigu la materialojn. Ja la Gestapo havis intereson en tiu materialo kie trovig\u0302is lau\u0306 g\u0302i la pruvo pri la juda ambicio konkeri la mondon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La aeratakoj al Du\u0308sseldorf kaj ekde 1943 apopleksioj afliktis lian vivon. Foje li ne povis iri al la kelo de sia domo dum aeratakoj pro sia korpa malkapablo. Ekde au\u0306tuno 1944 li tranoktis en sia laborejo, la Landeshaus, centra administraciejo de la Rejna Provinco, unu kilometron for de sia domo. Tie li povis iri en bombs\u0302irman kelon per lifto. Sed en decembro 1944 li suferis plian, c\u0302i-foje mortigan apopleksion. Li ne eksciis, ke Jo\u0301zsef Taka\u0301cs estis murdita fare de hungaraj fas\u0302istoj en oktobro 1944."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Jam antau\u0306 lia unua apopleksio estis preparita la evakuado de la arkivo por eviti g\u0302ian detruon dum militaj okazaj\u0302oj. Tarnow interkonsentis kun la universitato de Kolonjo, ke g\u0302in transprenu la universitata biblioteko. 45 kestegoj estis plenigitaj kun c\u0302irkau\u0306 4900 kilogramoj da arkiva materialo. Dum la evakuado \u2013 post lia morto \u2013 la plimulto estis detruita. La enhavo de 16 kestoj kun literaturo el la \u201cmondlingva arkivo\u201d de Paul Tarnow sukcesis eniri la stokon de la biblioteko."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Militrakonto est le carnet de bord d\u2019une recherche sur l\u2019imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale a\u0300 travers les sources en espe\u0301ranto.\nAfrikaans \u2013 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u2013 Bahasa Indonesia \u2013 Catala\u0300 \u2013 Deutsch \u2013 Espan\u0303ol \u2013 Esperanto \u2013 English \u2013 Franc\u0327ais \u2013 \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u2013 Italiano \u2013 \u65e5\u672c\u8a9e \u2013 Magyarul \u2013 Po polsku \u2013 Portugue\u0302s \u2013 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306"}]