[{"text_idx": "#000000", "text": "Fakte faka: Recenzo de \u201cLa homa lingvo\u201d"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dum evoluas la homa socio, kelkaj aferoj restas pli-malpli samaj. Inter esperantistoj, amo al lingvoj restas trajto plej komuna."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La homa lingvo, libro reeldonita en 2019 de UEA kun ampleksa notaro kaj paralela angla traduko sur la pag\u0302o kontrau\u0306a al la Esperanta, bele montras la konstantecon de tiu fenomeno. Antau\u0306 nau\u0306dek kvin jaroj, esperantistoj estis tiel interesataj pri lingvoj, ke la Esperanto-fako de la prestig\u0302a Berlina eldonejo Rudolf Mosse petis la anglan germaniston William E. Collinson enkonduki populare kaj mallonge la Esperantistaron en la temon. Plej surprize, li apenau\u0306 tus\u0302as Esperanton kiel studobjekton, preferante prezenti al sia publiko klera sed ne faka la respondon al pli larg\u0302a demando: kia estas la homa lingvo?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Antau\u0306 ol dau\u0306rigi, estas inde demandi, kial oni antau\u0306vidis tiom grandan intereson kaj debiton pri c\u0302i tiu temo inter la esperantistoj. Kvankam c\u0302iu membro de la homaro uzas lingvon au\u0306 ec\u0302 lingvojn c\u0302iutage, en la libro-merkato g\u0302eneralaj enkondukoj al lingvistiko (termino subtenata en la libro de Collinson, malgrau\u0306 la tiutempa prefero al \u201cfilologio\u201d) g\u0302enerale lamas."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Esperantistoj havas eksterordinaran intereson pri lingvoj, c\u0302ar la propra identeco de Esperanto-parolanto estas kaj restas lingve kreita kaj lingve difinita. La lingvo maloftege plene malaperas en la fonon, c\u0302ar al g\u0302i c\u0302iam estas io kontrastiganta Esperanton disde la aliaj lingvoj: s\u0302ildo surstrate, apuda libro en nacia lingvo, nacilingva s\u0302lagro kiel fona muziko en kongresejo. Same kiel parolantoj de minoritataj kaj subpremataj lingvoj, la esperantistaro ne povas opinii sian lingvon simpla vehiklo de la penso; g\u0302ia aparteco kaj la konstantaj subkonsciaj komparoj konsciigas pri la universalaj\u0302oj kaj la unikaj\u0302oj. Tial La homa lingvo estis komisiita \u2013 por publiko avida je sciencaj klarigoj de la fenomenoj spertataj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Simile, niaepoke homoj verkas flue kaj sufic\u0302e detale la pag\u0302ojn en la Esperanta Vikipedio pri lingvoj, lingvistiko kaj c\u0302io lingva (inkluzive de Esperanto, kompreneble), dum pag\u0302oj pri aliaj okupoj au\u0306 fakoj ne ekzistas au\u0306 estas stumpaj, sendepende de la vera populareco tra la mondo. Ekzemple, la plej populara sport-teamo en la mondo, Manchester United, kies pag\u0302o estas \u201celstara\u201d en pli ol dek Vikipedioj, havas mallongan alineon en la internacia lingvo. Tio montras, respektive, komunan pasion kaj pasivon en verko, kiun ajna esperantisto povas plibonigi."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La komparo kun Vikipedio estas plurflanke trafa \u2013 Collinson ofte mencias aliajn popularajn artikolojn, ekzemple en la revuo Esperanto, mals\u0302arg\u0302ante sin de la devo trakti ligitan fenomenon pro la jama ekzisto de klarigo en la internacia lingvo. Tiu supozo, ke c\u0302iu havas c\u0302emane ian arh\u0302ivon de malnovaj numeroj, estas iom kiel praligilo. Oni ne atendus tion en faka libro \u2013 oni atendas plenan klarigon, ec\u0302 se iu alie faris pli bone, pro la konvencioj. Aldone, la fontaro estas tute magra \u2013 sur preskau\u0306 c\u0302iu pag\u0302o citaj\u0302o povus helpi al fakulo sekvi la argumentojn pli profunde kaj identigi la originon de la tezoj mallonge prezentitaj. Sed verki fake neniam estis la celo de Collinson."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302u strange, do, ke Davies tradukis kaj la redaktintoj Tellier kaj Jansen prinotis la tekston de Collinson, kvazau\u0306 g\u0302i estus vera faklibro meritanta ekzegezon, ne nur leg\u0302era bros\u0302uro centpag\u0302a? Parte. Kvankam la angla traduko estas tre bona kaj preciza, mia impreso estas, ke oni tradukis g\u0302in pli por pravigi la ekziston de nova, faka eldono de la verko ol por respondi al ies klara deziro scii per la plej legata lingvo de scienco, kiajn popularajn lingvistikajn verkojn esperantistoj legis en la dudekaj jaroj de la dudeka jarcento. Eble iu historiografo de lingvistiko scivolas pri la prezento de la fako en diversaj lingvoj kaj lau\u0306das c\u0302i tiun tradukon en unu el siaj esploroj. Tio estus optimuma rezultato, sed g\u0302ian efektivon mi dubas. Ofte la deziro montri la profundecon de Esperanto al la ekstera mondo pro propagandaj kialoj superas la postuladon de la merkato, vanigante la entreprenon en la realo. C\u0302iam indas demandi, c\u0302u iu fakte bezonas la proponatan varon. (Tia pesado rimarkeble mankas kaj en Esperantujo kaj en la g\u0302enerala faka kunteksto nuntempe, do mi ne surprizig\u0302as, ke c\u0302e la krucig\u0302o de tiuj interesoj g\u0302i same mankas.)"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sed tiu kritiko neniel validas kaze de la Esperanta teksto. G\u0302i estas vera gemo de frua, flua Esperanto el antau\u0306 la normiga efiko de pli plenaj gramatikoj kaj vortaroj. Ajna esperantologo povas kun granda intereso legi la libron helpate de la abundaj Esperantaj notoj (la anglaj estas multe malpli detalaj, c\u0302ar la subtilaj\u0302oj de lingva au\u0306 stila evoluo perdig\u0302us en traduko). Same kiel la redaktintoj, mi trovis plej interesa la mortnasikitajn neologismojn, konkurajn formojn (\u201cira\u201d por \u201cirlanda\u201d, \u201cGermanlando\u201d por \u201cGermanujo\u201d, kaj \u201cbao\u201d por \u201cbeo\u201d) kaj neunuecan verbigon de la adjektivoj. Aldone, mi trovas la uzadon de la participoj aparte fascina kaj iomete klariga al la parta subteno de Collinson al la atista interpreto. La redaktintoj ne hezitas kritiki ankau\u0306 PIV, ofte tre trafe, kiam la lingvaj\u0302o au\u0306 tendenco de Collinson s\u0302ajnas pli logika kaj fres\u0302a malgrau\u0306 sia oldo. C\u0302i tia detala analizado de longa teksto estas sufic\u0302e malofta en Esperantujo, sed mi bonvenigus g\u0302in ankau\u0306 en aliaj gravaj, fruaj verkoj \u2013 precipe se la notoj estus veraj piednotoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tiu manko de notoj piede de la pag\u0302o estas aparte sentata, c\u0302ar la kombino de glua bindaj\u0302o kaj dika papero liveras libron nur herkule malfermitan. En libro kun tiom da detala enhavo, estas bele povi kus\u0302igi la spinon sur la labortablon por analizi aferojn sen devi perforti la libron aperta, polekson sur ambau\u0306 randaj marg\u0302enoj. Aliflanke, mi fidas, ke tiel fortika libro vivos cent pliajn jarojn, ec\u0302 se regule konsultate."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Jen kaj jen aperas ideoj, kiuj bezonis en Esperantujo longan fermentadon \u2013 ekzemple la principo de Jespersen ripetata de Collinson, ke en gramatiko oni ne altrudu al modernaj lingvoj nepre la skemon de la antikvaj lingvoj (48, 50). G\u0302is aperis PMEG, la c\u0302effluo de Esperanta gramatiko ne sekvis tiun sag\u0302an konsilon \u2013 kaj dau\u0306re homoj opinias PAG pli bona, grandparte pro la klasika prezento (kvankam ambau\u0306 gramatikoj, sendepende de la terminaro, havas siajn fortajn kaj malfortajn punktojn). Log\u0302as en tiu porklasika kazerno la redaktintoj, kiuj eksterordinare en la nuno citas PAG ekskluzive en la notoj (14)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Se Collinson origine verkis sian libron por edifi la esperantistaron, c\u0302u la libro povas ankorau\u0306 servi g\u0302in tiel? Kredeble ne. Malgrau\u0306 g\u0302ia koncizeco, la fako tiel evoluis dum la lastaj cent jaroj, ke ec\u0302 la g\u0302eneraligoj de Collinson ne ilustras g\u0302ian staton. Aldone, la eksmoda pensokadro de tiamaj homoj (kiuj senhezite nomis diversajn sociojn kaj sekve ties lingvojn primitivaj), kvankam tre modera c\u0302e Collinson, ne plene evitig\u0302as. Kredeble Vikipedio estus pli helpa por doni superrigardon al tiuj, kiuj g\u0302in deziras. Sed tiuj, kiuj interesig\u0302as pri la evoluo de Esperanto au\u0306 por simple sperti majstre komentariitan tekston, devas aldoni la libron al sia kolekto. Post preskau\u0306 cent jaroj, la populara ig\u0302is faka."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Submit a Comment Cancel reply"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Your email address will not be published. Required fields are marked *"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Algorithmic detection of Alzheimer\u2019s by analysis of speech \u00b7 Algoritma detektado de la alchejmera malsano per parolanalizo\nThe universal sound of swearing \u00b7 La universala sono de sakrado\nThe Esperanto World Congress that almost did not happen: Barcelona, 1909\nEl Congreso Mundial de Esperanto que casi no sucede: Barcelona, \u200b\u200b1909\nLa Universala Kongreso de Esperanto, kiu preskau\u0306 ne okazis: Barcelono, 1909\nThe future of linguistic diversity \u00b7 La estonteco de lingva diverseco"}]