[{"text_idx": "#000000", "text": "\u2605Tiu c\u0302i artikolo enhavas bazanglajn imperiismajn mensogojn, legi g\u0302in estas dang\u0302era, redakti g\u0302in tute certe estas herezo. Vi estu forigota de via Esperanto-asocio pro tio! \u2605\u2605For fiaj angloparolantoj!\u2605"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Spionado estas sekreta agado de spionoj. Celo de spionado estas kolektado de informoj pri kontrau\u0306ulo. Iam spionado estis oficiala rimedo de militado."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Spionado povas esti ne nur pure politike motivita sed oni parolas ankau\u0306 pri ekonomia spionado [1] por esti en pli avantag\u0302a situacio sur la merkato enlanda au\u0306 tutmonda. Kiam la spionado serc\u0302as informado en la malamika servido de informado, ni parolas de kontrau\u0306spionado."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Eble diri, ke spionado unue ekig\u0302is samtempe, kiam ekig\u0302is unua milito. Dum la tuta Historio de homaro spionado ludis gravan rolon. La plej fruaj dokumentoj pri spionado estas trovitaj en Egiptio: c\u0302e la faraonoj ekzistis skotaj tac\u0302mentoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Historio de c\u0302ifriko kaj c\u0302ifranalitikoRedakti"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Historie, c\u0302ifriko estis koncernata nur kun c\u0302ifrado; tio estas, metodo konverti informon de g\u0302ia normala, komprenebla formo en nekompreneblan arang\u0302on, bildigante g\u0302in nelegebla sen sekreta scio. C\u0302ifrado estis uzita unuavice por certig\u0302i sekretecon en gravaj komunikadoj, kiel tiuj de spionoj, armeaj estroj, kaj diplomatoj.\nEn j\u0302usaj jardekoj, la kampo elvolvis preter sekretecon por inkluzivi teknikojn por atesto, (signumoj), interagaj pruvoj, fiksi kalkulado, steganografio, kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302ifriko havas longan kaj buntan historion. G\u0302enerale, la plaj fruaj formoj de sekreta skribado (nun kolektive terminita klasika c\u0302ifriko) apenau\u0306 postulis pli ol (plumon, skribilo, grifelo) kaj papero. La du c\u0302efaj kategorioj de klasikaj c\u0302ifroj estas transponaj ciferoj, kiu reordigas la ordon de literoj en mesag\u0302o, kaj anstatau\u0306o (c\u0302ifroj), kiu sisteme anstatau\u0306igas literojn au\u0306 grupojn de literoj per aliaj literoj au\u0306 grupoj de literoj. Unu el la plaj fruaj kaj plej simplaj anstatau\u0306oj (c\u0302ifroj) estis la Cezara c\u0302ifro, uzita fare de Julio Cezaro dum lia armea kampanjoj. C\u0302ifriko estis uzita unuavice por armea komunikadoj, sed ankau\u0306 havis religiajn aplikojn. Fruaj Kristanoj uzis c\u0302ifrikon por helpi gardi siajn religiajn skribaj\u0302ojn por konfiti ilin en la vizag\u0302o de persekutado. C\u0302ifriko estas ankau\u0306 advokatita en la Kama Sutro kiel maniero por (amorant(in)oj, amorant(in)as, amant(in)oj, amant(in)as, geamantoj) komuniki sen esti esplorita. Aldone al c\u0302ifrado, _steganography_ estis ankau\u0306 ellaborita en la antikvaj tempoj. Dum c\u0302ifrado provas fari mesag\u0302on nelegebla, steganografio provas fari mesag\u0302on nerimarkebla. Unu ekzemplo de tia tekniko, de Herodoto, estis skribi mesag\u0302on kiel tatuo sur sklava kapo, kaj g\u0302in kas\u0302i per rekreskinta hararo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "C\u0302ifritajn tekstojn produktitajn per tiuj klasikaj c\u0302ifroj rivelas statistikan informon pri la fonta teksto, kiu estas utiligebla por ilin rompi. Post la araba malkovro de frekvenca analitiko (c\u0302. 1000), proksime c\u0302iuj tiaj c\u0302ifroj ig\u0302is plimalpli facile legebla por informita atakanto. Klasikaj c\u0302ifroj ankorau\u0306 g\u0302uas popularecon hodiau\u0306, kvankam plejparte kiel enigmojn (vidu kriptogramo). C\u0302ifroj restis neimunaj al c\u0302ifranalitiko per tiu tekniko g\u0302is la invento de la plurlitera c\u0302ifro fare de Leon Battista Alberti, en 1467, en kiu malsamaj partoj de la mesag\u0302o devus esti c\u0302ifrita malsame. En la plurlitera c\u0302ifro de Vigene\u0300re, ekzemple, c\u0302ifrado estas plenumita per uzado de s\u0302losila vorto, kaj malsamaj literoj estas koditaj malsame depende de tio sur kiu litero de la s\u0302losila vorta g\u0302i kune lau\u0306liniig\u0302as. Malgrau\u0306 tiu plibonigo, plurliteraj c\u0302ifroj estis ankorau\u0306 parte neimunaj al frekvencaj analitikaj teknikoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kvankam frekvenca analitiko estis tre potenca tekniko, c\u0302ifriko estis ankorau\u0306 efika en praktiko, kiel en multaj okazoj, la g\u0302irato de enc\u0302ifrita mesag\u0302o devus ne scii la teknikon uzitan por g\u0302in krei. Kvankam povas funkcii, estis agnoskita en la 19-a jarcento, ke c\u0302i tiu estis ne la ideala aferstato: principe, bona c\u0302ifro devus ankorau\u0306 esti forta se la antagonisto scias la c\u0302ifron mem; la elc\u0302ifrigilo devus prezenti c\u0302iun informon nekonatan al la antagonisto. Tio nomig\u0302as kiel la leg\u0302o de Kerchoff."}, {"text_idx": "#000012", "text": "D-ro Lapenna skribis lastatempe, keRedakti"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Diversaj fizikaj aparatoj kaj helpiloj jam estas uzataj en c\u0302ifrado por asisti en la kalkulado de la c\u0302ifroj. Unu el la plaj fruaj eble estis la _scytale_, vergo uzita en antikva Grekio kiel helpilo por transpona c\u0302ifero. En mezepokaj tempoj, aliaj helpoj ig\u0302is inventitaj kiel la krado de Cardan por steganografio. Kun la invento de plurliteraj c\u0302ifroj venis pli malnaivaj helpiloj kiel la c\u0302ifra disko de Alberti kaj la tabula recta de Johannes Trithemius. En komenco de la 20-a jarcento, kelkaj mekanikaj aparatoj estis inventitaj por plenumi c\u0302ifradon, inkluzivante rotorajn mas\u0302inojn \u2014 plej fame la enigma mas\u0302ino uzita de Germanio dum la Dua mondmilito. La c\u0302ifroj realigita per c\u0302i tiuj aparatoj donis gravan pligrandig\u0302on malfacilado de ili rompado."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kun la advento de ciferecaj komputiloj kaj elektroniko, multe pli komplikaj c\u0302ifroj povis esti realigitaj. Karakterizo de komputilaj c\u0302ifroj estas, ke ili operacias per duumaj kodoj, malsimile al klasikaj kaj mekanikaj sistemoj, kiuj uzas pli tradiciajn alfabetojn. Tamen, kun c\u0302i tiuj avantag\u0302oj venis certaj malavantag\u0302oj, c\u0302ar komputiloj povis ankau\u0306 esti uzitaj por c\u0302ifranalitiko. Tamen, modernaj c\u0302ifroj restas antau\u0306 de c\u0302ifranalitiko: estas kutime la okazo, ke uzi c\u0302ifro estas tre kompetenta, kaj rompi g\u0302in prenas eksponentan penon."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Multampleksa akademia esploro en moderna c\u0302ifriko estas relative j\u0302usa \u2014 g\u0302i komencig\u0302is en la malfermita komunumo nur en la 1970-aj jaroj kun la publikigo de malfermita specifilo por la DES algoritmo kaj la invento de RSA. Ekde tiam, c\u0302ifriko ig\u0302as larg\u0302e-uzatan ilon en komunikadoj, komputilaj retoj, kaj komputika sekureco g\u0302enerale. La sekureco de multaj modernaj c\u0302ifrikaj teknikoj bazig\u0302as sur la malmoleco de certaj komputaj problemoj, kiel la problemo de entjera faktorigo au\u0306 la problemo de diskreta logaritmo. En multaj okazoj, estas pruvoj, ke c\u0302ifrikaj teknikoj estas firmaj se certa komputa problemo ne povas esti solvita kompetente. Tiamaniere, la sekureco de multaj modernaj c\u0302ifrikaj teknikoj estas ligitaj al la problemo P=NP."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Kaj ankau\u0306 notante lecionoj de g\u0302ia historio, c\u0302ifranalitikistoj devas ankau\u0306 singarde konsideri la estonton. La leg\u0302o de Moore estas normale konsiderata kiam oni precizigas s\u0302losilan longon, kaj la potencialaj efikoj de kvantuma komputado estas jam konsiderataj fare de bonaj c\u0302ifrikaj sistemo-dizajnistoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La 20-an de decembro jare 1920 estas organizita la unua eksterlanda sekcio VC\u0302K, gvidinte de Jakov Davidov. C\u0302efaj celoj de ekstera skoltado en jaroj 1918-1920 estis batalo kun ekstera kaj interna kontrau\u0306revolicio. Poste, ekstera skoltado devis trovi alilandajn kontrau\u0306revoluciajn organizaciojn, kiuj volis detronigi sovetian partion. Aliaj celoj estis memkompreneblaj: kolektado de informoj de ia speco, frakaso de organizaciojn de eksterladaj elmigrantoj. En tia-c\u0302i tempo ne estis grave, c\u0302u la kolektitaj informoj estis akiritaj leg\u0302e au\u0306 senleg\u0302e."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ekstera skoltado ludis gravan rolon en kreaj\u0302o de atoma armilo. Kunlaboro de spionoj kaj atomisto Igor Kurc\u0302atov rezultis en kreaj\u0302o de atoma bombo lau\u0306 usona modelo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Respondante la demandojn de raportistoj, s\u0302i foje diris, ke Abwehr (esperante Abvero) estis armea spiona kaj kontrau\u0306spiona organizo agadanta en la Germana Regno. G\u0302i estis fondita en la jaro 1920."}, {"text_idx": "#000021", "text": "G\u0302is la jaro 1938 g\u0302i estis subigita al la regna ministro de milito, poste g\u0302i transiris sub c\u0302efkomandantejo de la armeo de Nazia Germanio. Ekde tiu tempo la tasko de Abwehr estis subobservi kontrau\u0306ulojn de Hitler. G\u0302ia la plej signifa komandanto estis admiralo Wilhelm Canaris ekde la jaro 1935 g\u0302is la jaro 1944. En tiu c\u0302i jaro Abwehr komencis estis esplorata fare de la dua nazia sekreta servo Sicherheitsdienst pro suspekto je kunlaboro kun la okcidentaj Aliancanoj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La subau\u0306skultado per Granda Sigelo de Usono estis unu el la subau\u0306skultadoj, kiuj uzis pasivan elektromagnetan indukton por transmisii la au\u0306dsignalojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Nedubeble inter niaj membroj, kelkaj ne kapablas uzi Esperanton ; sed ili deziras montri, ke ili varme aprobas nian propagandon, kaj ke subau\u0306skultilo estis enkonstruita en la skulptitan lignan blazonon de Usono. G\u0302in transdonis sovetaj lernejanoj - la 4-an de au\u0306gusto, 1945 - al usona ambasadoro Averell Harriman, kiel \"geston de la amikeco\" al aliancano de Sovetunio dum la dua mondmilito. G\u0302i pendis en la ambasadora moskva rezida oficejo g\u0302is 1952, dum ambasadoro George F. Kennan. La ekzisto de la subau\u0306skultilo estis hazarde malkovrita fare de brita radiooperatoro. La CIA trovis la subau\u0306skultilon post detala traserc\u0302ado de la Usona Ambasadejo. G\u0302ian funkcion analizis, malkovris Peter Wright, brita sciencisto kaj iama oficisto de MI5."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Classified information is sensitive information to which access is restricted by law or regulation to particular classes of people. A formal security clearance is required to handle classified documents or access classified data. The clearance process requires a satisfactory background investigation. There are typically several levels of sensitivity, with differing clearance requirements. This sort of hierarchical system of sharing information among a group of people is almost used by every national government. The operation of assigning the level of sensitivity to data is called data classification."}, {"text_idx": "#000026", "text": "The purpose of classification is to protect information from being used to damage or cause danger to national security. Classification formalizes what constitutes a \"state secret\" and deals with different levels of protection based on the expected damage the information might cause if it reached the wrong hands."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Certain non-government organizations and corporations also have their own secret information, normally referred to as trade secrets."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Li estis dum longa tempo senvizag\u0302a homo en okcidento. Oni fotis lin nur komence de la 1980-aj jaroj en Stokholmo. Lia foto kun suns\u0302irmaj okulvitroj ig\u0302is kovrilfoto en multaj gazetoj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Wolf forlasis la organizon jam en 1986, - lau\u0306 li - je efiko de la perestrojko. Hmmmm .... eble la difinoj de \"insulti\" kaj \"kritiki\" s\u0302ang\u0302ig\u0302is ... La jug\u0302istaro de Dus\u0302anbeo jug\u0302is lin en 1993 je 6-jara prizono."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Lia libro La amikoj ne mortas (2002) estis tro populara en Germanio (Parenteze, tio ne estas zamenhofa traduko - Zamenhof nur tradukis la malnovan testamenton. Tio estas la traduko de la Brita kaj Alilanda Biblia Societo)."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Although the classification systems vary from country to country, most have levels corresponding to the following British definitions (from the highest level to lowest):"}, {"text_idx": "#000038", "text": "The highest level of classification of material on a national level. Such material would cause \"exceptionally grave damage\" to national security if publicly available.\nSuch material would cause \"serious damage\" to national security if publicly available.\nSuch material would cause \"damage\" or be \"prejudicial\" to national security if publicly available.\nSuch material would cause \"undesirable effects\" if publicly available. Some countries do not have such a classification.\nTechnically not a classification level, but is used for government documents that do not have a classification listed above. Such documents can sometimes be viewed by those without security clearance."}, {"text_idx": "#000039", "text": "The highest level of classification of material on a national level. Such material would cause \"exceptionally grave damage\" to national security if publicly available."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Such material would cause \"serious damage\" to national security if publicly available."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Such material would cause \"damage\" or be \"prejudicial\" to national security if publicly available."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Such material would cause \"undesirable effects\" if publicly available. Some countries do not have such a classification."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Technically not a classification level, but is used for government documents that do not have a classification listed above. Such documents can sometimes be viewed by those without security clearance."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Plej oftaj objektivoj de spionado estas la akiro de informado por generi intelekto:"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Duobla spiono estas termino por spiono, kiu samtempe laboras por du malamikaj sekretaj servoj. Eblas diversaj konstelacioj:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Unuflanke eblas, ke la duobla spiono origine laboris por unu sekreta servo, sed malkovrig\u0302is de la malamika servo kaj nun kunlaboras kun la eksa malamiko, pro timo de puno au\u0306 pro materiaj avantag\u0302oj, kaj al sia origina servo nur liveras malaltrange valorajn au\u0306 intence misajn informojn."}, {"text_idx": "#000050", "text": "La plej multaj laboris nur favore al unu el la du sekretaj servoj, ekzemple la germano Richard Sorge nur por la sovetunia servo KGB, nur s\u0302ajne ankau\u0306 por la nazia servo Abwehr."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Aldrich Ames, la lau\u0306dire plej bone pagita duobla spiono de la historio\nKim Philby, brita spiono sekrete laboranta por Sovetunio, membro de la spiona grupeto Kembrig\u0302a Kvinopo\nMata Hari, nederlanda spionino dum la Unua Mondmilito"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Mi povas identigi diferanca tipo de informado ke la spionado uzas:"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Gvatado estas la celtrafa, s\u0302telume kaj plejofte kas\u0302a observado kaj kolekto de informoj pri objektoj, personoj, grupoj de homoj au\u0306 objektoj de triaj partioj kiuj ne partoprenas en la procezo. En la hodiau\u0306a mondo, ni pli kaj pli konstatas, kiom gravas respekti diferencojn, en c\u0302iuj iliaj aspektoj, kaj kiel esence tio estas por socia justeco tra la mondo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Speciala formo de gvatado estas observado. La gvatado de naturaj fenomenoj au\u0306 operaciaj procezoj nomig\u0302as monitorado."}, {"text_idx": "#000059", "text": "La kontrau\u0306spionado aludas al la penoj kiujn la spionadaj organizaj\u0302oj faras por serc\u0302i aliajn malamikajn agentejon kiuj provas akiri informadon por uzi tion kontrau\u0306 la unuaj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Pluraj disciplinoj estas engag\u0302itaj por protekti la spionan ciklon. Kontrau\u0306spionado estas parto de la spionsekureca ciklo, do, lau\u0306e, estas ankau\u0306 parto de la spiona mastrumado. Estas rolo de spiona ciklo protekti la proceson kapti informadon. Nuntempe, tio estas defioj c\u0302ar diversaj minacoj ekzistas kontrau\u0306 la s\u0302tataj spionado kaj defendo."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Amasa gvatado estas la vasta gvatado de la tuta au\u0306 granda frakcio de popolo[5]\nGvatas kutime registaroj, ofte kas\u0302e, sed iam korporacioj au\u0306 por siaj propraj kialoj au\u0306 pro postulo de la registaro. La gvatado povas esti kontrau\u0306leg\u0302a, au\u0306 bezoni la aprobon de tribunalo au\u0306 alia au\u0306toritato."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Oni ofte provas pravigi gvatadon por kontrau\u0306i terorismon, por preventi ribelon, por protekti nacian sekurecon, por lukti kontrau\u0306 infana pornografio kaj por protekti infanojn."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Oni kritikas amasan spionadon c\u0302ar g\u0302i kontrau\u0306as rajtojn pri privateco, g\u0302i limigas homajn rajtojn, kaj c\u0302ar g\u0302i estas kontrau\u0306leg\u0302a en multaj juraj kaj konstituciaj sistemoj. Oni timas ke c\u0302iame pligrandig\u0302anta gvatado kondukos fine al totalisma s\u0302tato, kie politika malkonsento estas rompata per metodoj pli ofte uzataj kontrau\u0306 spionoj. Tian s\u0302taton oni nomas gvatada s\u0302tato au\u0306 elektronika polica s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Praktike, diversaj misioj estas asociitaj kun kontrau\u0306spionado:"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Defenda kontrau\u0306spionado. Tia analizo estas la praktiko serc\u0302i sekurecajn erarojn en la propra organizaj\u0302o. Ankau\u0306, tio enhavas fermi kas\u0302itajn truojn se tio estas necesa.\nOfensiva kontrau\u0306spionado. Tio estas la kolektado de teknikoj kiujn la agentejo uzas por malkovri fremdajn informulojn kaj, post tio, aresti ilin, forpeli ilin au\u0306 uzi ilin por damag\u0302i fremdajn organizaj\u0302ojn.\nProtektado de operacio. Tio estas humanaj operacioj en fremdaj landoj pensataj por kovri fosaj\u0302ojn en nacia agentejo de el ekstero."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La subau\u0306skultilo estas aparato, instalaj\u0302o por kas\u0302e au\u0306skulti parolon de aliaj personoj, ties bruojn, do la akustikajn eventojn. La subau\u0306skultiloj povas esti uzataj ankau\u0306 en la bestoesploro, por sekvi sonkonduton de la bestoj sen g\u0302ena c\u0302eesto de la homo. Specifa tipo estas la bebogardilo, per kiu la gepatroj povas au\u0306di voc\u0302on de la bebo, en alia c\u0302ambro."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ekzistas pure akustikaj, elektroakustikaj, optaj subau\u0306skultiloj. La opta subau\u0306skultilo uzas laseran mikrofonon, kiu eligas laseron al fenstero, muro de la subau\u0306skultinda ejo kaj rekonstruas la parolon lau\u0306 la ondoj. La akustikaj subau\u0306skultiloj uzas interne mikrofonon kaj transmisias la parolon plej ofte per\nradiosignaloj au\u0306 malofte tra kablo."}, {"text_idx": "#000070", "text": "En multaj landoj, oni limigas publikan uzon de la subau\u0306skultiloj."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Spionsatelito (plej ofte nomita oficiale satelito de rekognosko) estas artefarita satelito de observado surtera au\u0306 de komunikado dedic\u0302ita al militista au\u0306 spiona uzado."}, {"text_idx": "#000072", "text": "En Usono, la plej parto de la informaro de la misioj de spionsatelitoj disvolvigitaj g\u0302is 1972 estas disponebla por sia konsultado. Ia informaro de misioj antau\u0306aj al la menciita dato estas ankorau\u0306 klasita kiel sekreta kaj io el la informaro posta estas de publika karaktero. La plej parto de tiuj estas uzataj por interrompi signalojn au\u0306 por identigi, lokigi kaj indiki precizan punkton por atako. Estas uzataj satelitoj de diversaj tipoj, nome elektro-optikaj, de radaro kaj de elektronika spionado. En la Esperanta eldonado trovig\u0302as granda manko de faka populariga literaturo, skribas Tonjo del Barrio."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Armil-kontrolaj traktatoj estus maleblaj sen la povo de la spionsatelitoj kaj agentoj por kontroli ties plenumadon. Informaro akirita el spionado estas utila en preskau\u0306 c\u0302iuj formoj de diplomatio, el komercaj interkonsentoj al landlimaj kvereloj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Telephone tapping or wire tapping/wiretapping is when somebody listens to another person's telephone calls. They usually use a listening device called a bug to listen to and record the conversation so that another person can then listen to it later."}, {"text_idx": "#000076", "text": "This is illegal in many countries, including the UK and US because it means that telephone calls are not private. Sometimes, the police need to 'tap' into telephone calls to catch terrorists or other criminals. Evidence from illegal tops may be used in criminal trials in some countries."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Rilatoj kun aliaj sekurecaj organizaj\u0302ojRedakti"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Multe da s\u0302tatoj organizas la kontrau\u0306spionadan agentejon divide. Tradicie, ili diferencas inter informa kolektaro kaj kontrau\u0306spionado. Kutime, ekzistas loka servado, eble parto de pli granda organizaj\u0302o kiel la usona Federal Bureau of Investigation (FBI).Britio havas apartan sekurecservon, nome la fama MI5, kiu, kvankam ne havas polican kontrolon, laboras intime kun la Special Branch, kiu povas aresti, akiri kaj disvolvi informon."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Armea organizaj\u0302o havas siajn proprajn kontrau\u0306spionadajn fortojn, eble por konduki protektajn operaciojn kaj hejme kaj alilande. En c\u0302iu nacio povas ekzisti diversaj miksaj\u0302oj de civilaj kaj armeaj operacioj. Ekzemple, kiam ofensiva kontrau\u0306spionado estas misio de la Usona Kas\u0302a Servado de la CIA, defensiva kontrau\u0306spionado estas misio de la Usono Ambasada Sekureca Servado (DSS de la angla U.S. Diplomatic Security Service), S\u0302tata Kupeo, c\u0302ar ili laboras en protekta sekureco por dungitoj kaj informadoj procezataj alilande [6]."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Sensitive information is information or knowledge that might result in loss of an advantage or level of security if exposed to others who might be unfriends or have low or unknown trustability."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Loss, misuse, modification or unauthorized access to sensitive information can negatively affect the privacy of an individual, trade secrets of a business or even the security, internal and foreign affairs of a nation depending on the level of sensitivity and nature of the information."}, {"text_idx": "#000082", "text": "The term classified information generally refers to information that is subject to special security classification regulations imposed by many national governments. The term \"Unclassified\" as used in the below refers to information that is not subject to security classification regulations. Information can be reclassified to a different level or declassified (made available to the public) depending on changes of situation or new intelligence."}, {"text_idx": "#000084", "text": "C\u0302ifriko estas interfaka subjekto, desegnaj\u0302o de kelkaj kampoj. Pli malnovaj formoj de c\u0302ifriko zorgis c\u0302efe pri s\u0302ablonoj en lingvo. Pli j\u0302use, la emfazo havas s\u0302ovita, kaj c\u0302ifriko havas multajn matematikajn uzojn, aparte diskretan matematikon, ke inkluzivas temojn de nombroteorio, informa teorio, komputa komplikeco, statistiko kaj kombinatoriko. C\u0302ifriko estas ankau\u0306 konsiderata branc\u0302o de ing\u0302enierado, sed g\u0302i estas stranga c\u0302ar traktas aktivan, inteligentan kaj malbonfaran kontraston (vidu c\u0302ifrikan ing\u0302enieradon kaj sekurecan ing\u0302enieradon). C\u0302ifriko estas ilo uzata en komputila kaj reta sekureco."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Kriptografio au\u0306 c\u0302ifrado estas scienco pri metodoj de sekretigado de senco de informoj per transmisio en aspekton, kiu estas legebla nur per specialaj konoj. La vorto kriptografio devenas el la greka - krypto\u0301s estas kas\u0302ita kaj gra\u0301phein signifas skribi. Iam la nocio estas pli g\u0302enerale uzata por scienco pri io ajn kunigita kun c\u0302ifroj kiel alternativo al la nocio kriptologio. La kriptologio ensumigas kriptografion kaj kriptoanalizon, au\u0306 solvadon de c\u0302ifritaj informoj."}, {"text_idx": "#000086", "text": "There are two different meanings of the word cryptosystem."}, {"text_idx": "#000087", "text": "One is used by the cryptographic community.\nThe other is a general meaning which is how the word cryptosystem is understood by the public."}, {"text_idx": "#000090", "text": "La plej konata kaj sukcesa projekto de la agentejo estas la ARPANET, el kiu kreskis la hodiau\u0306a Interreto. Krom tio gravas ankau\u0306 la kas\u0302teknologioj (Have Blue/F-117) kaj la GPS."}, {"text_idx": "#000092", "text": "In this meaning, the term cryptosystem is used as shorthand, or as an abbreviation for \"cryptographic system\". A cryptographic system is any computer system that involves cryptography. Such systems include for instance, a system for secure electronic mail which might include methods for digital signatures, cryptographic hash functions, key management techniques, and so on."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Meaning in the cryptographic communityRedakti"}, {"text_idx": "#000094", "text": "In this meaning, a cryptosystem refers to a set of algorithms needed to implement a method of encryption and decryption.[7]"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Typically, a cryptosystem consists of three algorithms:"}, {"text_idx": "#000096", "text": "The term cipher (sometimes cypher) is often used to refer to a pair of (encryption/decryption) algorithms. Therefore, the term \"cryptosystem\" is most often used when the key generation algorithm is important. For this reason, the term \"cryptosystem\" is commonly used to refer to public key techniques; however both \"cipher\" and \"cryptosystem\" are used for symmetric key techniques."}, {"text_idx": "#000100", "text": "ISDs SHOULD NOT use this abbreviated term because it may be misunderstood. Instead, use \"cryptography\" or \"cryptographic\"."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Klasike, \"c\u0302ifriko\" signifis preskau\u0306 ekskluzive c\u0302ifradon (iam ankau\u0306 nomita enc\u0302ifrigo au\u0306 kodigo), la procezo de konvertanta ordinara informo (fonta teksto) en nelegeblan c\u0302ifritan tekston (iam kodoteksto).\nMalc\u0302ifrado (denove, iam nomita malkodigo), estas la dorsflanka procezo, reakiranta la fontan tekston reen de la c\u0302ifrita teksto. La termino cifero estas iam uzita anstatau\u0306 c\u0302ifro, kaj simile enciferigi ciferoteksto, kaj tiel plu, kvankam tiu uzado jam ig\u0302as malofta en teknika literaturo en la lastaj du jardekoj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "C\u0302ifro estas aro de algoritmoj por c\u0302ifrado kaj malc\u0302ifrado. La g\u0302usta operacio de c\u0302ifro estas normale regita per elc\u0302ifrigilo \u2014 sekreta peco de informo, kiu grave uzatas dum kiam la c\u0302ifra algoritmo laboras. La termino c\u0302ifrosistemo estas ofte uzata por nomi c\u0302ifron, kune kun maniero por generi la elc\u0302ifrigilon, aparte por publik-s\u0302losilajn teknikojn (vidi pli sube)."}, {"text_idx": "#000104", "text": "En ordinara parolado, (sekreto) \"kodo\" estas ofte uzita sinonime kun \"c\u0302ifro\". En c\u0302ifriko, tamen, la termino havas specifan signifon. \"Kodo\" estas metodo kiu engag\u0302as anstatau\u0306igi unuon de fonta teksto, tipe signifaj vortoj au\u0306 frazoj kun koda vorto (ekzemple, \"poma torto\" anstatau\u0306as la frazeron \"ataki je krepusko\"). Kodoj estas ne plu uzataj en serioza c\u0302ifrosistemoj c\u0302ar la plej bonaj c\u0302ifroj estas pli praktikaj kaj fiksaj, sed kodoj estas gravaj en la moderna studo de laeraro-korektado."}, {"text_idx": "#000105", "text": "La moderna kampo de c\u0302ifriko povas esti difektig\u0302inta en kelkajn areojn de studado. Jeno estas la c\u0302efaj aj\u0302oj, sed ili estas ne la nuraj aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Simetria-elc\u0302ifrigilo (c\u0302ifrosistemoj) c\u0302u uzi la saman elc\u0302ifrigilon por c\u0302ifrado kaj malc\u0302ifro, c\u0302u la elc\u0302ifrigilo uzita por malc\u0302ifro estas facile kalkulita de la elc\u0302ifrigilo uzita por c\u0302ifrado. La c\u0302efa malavantag\u0302o de simetriaj c\u0302ifroj estas, ke la du komunikantoj festas devas (komunigi, parto) sekreta elc\u0302ifrigilo: povas esti malfacile (komence, fonte) fondi la sekreton. En inventiga papero de 1976, Whitfield Diffie kaj Martin Hellman proponis la nocion de publik-s\u0302losila c\u0302ifriko en kiu du malsamaj sed rilatantaj elc\u0302ifrigiloj estas uzataj: unu por c\u0302ifrado kaj unu por malc\u0302ifro (publik-s\u0302losila c\u0302ifriko estas ankau\u0306 nomita malsimetria-elc\u0302ifrigilo c\u0302ifriko pro la diferenco inter la elc\u0302ifrigiloj). En publik-s\u0302losila c\u0302ifrosistemo, la c\u0302ifrada elc\u0302ifrigilo povas esti libere distribuata, tiel longe kiel la malc\u0302ifra elc\u0302ifrigilo restas sekreto, de c\u0302i tie, la c\u0302ifrada elc\u0302ifrigilo estas la publika elc\u0302ifrigilo kaj la malc\u0302ifra elc\u0302ifrigilo estas la privata au\u0306 sekreta elc\u0302ifrigilo. Diffie kaj Hellman montris, ke publik-s\u0302losila c\u0302ifriko estas ebla per (surscenigo, enscenigo, prezento) la Diffie-Hellman elc\u0302ifrigilo inters\u0302ang\u0302-protokolo. En 1978, Ronald Rivest, Adi Shamir, kaj Len Adleman inventis RSA-on, la unuan publik-s\u0302losilan c\u0302ifron. Tamen, en 1997, ig\u0302is sciate, ke malsimetria c\u0302ifriko estis unue inventita sekrete je GCHQ, Brita inteligenteca (spionada) organizo, en la fruaj 1970-aj jaroj, kaj, ke kaj Diffie-Hellman kaj RSA jam estis antau\u0306e esploritaj en sekreto (fare de Malcolm Williamson kaj Clifford Cranes, respektive)."}, {"text_idx": "#000107", "text": "RSA, aldone al tio esti la unua sciata ekzemplo de publik-s\u0302losila c\u0302ifrosistemo, estas ankau\u0306 unu el la plej popularaj. Alia populara publik-s\u0302losilaj c\u0302ifrosistemoj inkluzivas la Cramer-Shoup c\u0302ifrosistemo kaj diversaj elipsaj kurbaj teknikoj."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Aldone al c\u0302ifrado, publik-s\u0302losila c\u0302ifriko inkluzivas ciferecaj signumoj. Cifereca signumo estas intencita esti cifereca versio de signumo, kiu devus esti facila por la g\u0302usta uzanto produkti, sed malfacila por c\u0302iu alia al forg\u0302i. Tamen, ciferecaj signumoj superatutas tiu nocio per _incorporating_ la mesag\u0302on signotan en la kalkuladon de signumo: tial, ciferecaj signumoj ne povas simple esti movitaj de unu dokumento al alia. En cifereca signuma projekto, estas du algoritmoj: unu por (signanta, signumanta, parecanta), en kiu la sekreta elc\u0302ifrigilo estas kombinita kun la mesag\u0302o, kaj unu por kontrolo, en kiu la publiki elc\u0302ifrigilo estas uzita al kompari la ciferecan signumon al la mesag\u0302o. RSA povas ankau\u0306 esti uzita por ciferecaj signumoj, kaj iuj (skemoj, projektoj) kiel DSA kaj ElGamal signumoj estas (dizajnita, desegnita) aparte por signumoj. Ciferecaj signumoj estas centraj al la operacio de publik-s\u0302losila bazo kaj multaj ret-sekurecaj (skemoj, projektoj) (ekz., Kerberos, plej VPN-oj, ktp)."}, {"text_idx": "#000109", "text": "publik-s\u0302losilaj algoritmoj estas plej ofte bazitaj sur la komputa komplekseco de nombroteorio-problemoj. Pro tio,\nplejo da publik-s\u0302losilaj algoritmoj engag\u0302i operaciojn kiaj modula multipliko kaj potencigo, kiuj estas multa pli multekostaj ol la teknikoj kutime kreitaj bloko-c\u0302ifroj. Kiel tia, publik-elc\u0302ifrigilo c\u0302ifrosistemoj estas kutime uzitaj en hibridaj sistemoj, en kiuj rapida simetria c\u0302ifro estas uzita por la amplekso de la mesag\u0302o, dum la simetria elc\u0302ifrigilo uzita estas sendita kun la mesag\u0302o, c\u0302ifrita uzante la publik-s\u0302losilan c\u0302ifron. Simile, hibrida signumo (skemoj, projektoj) estas ofte uzitaj, en kiuj c\u0302ifrika krada funkcio estas komputita, kaj nur la rezultanta krado estas (ciferece, cifere) (signita, subskribita)."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La celo de c\u0302ifranalitiko estas trovi iujn malfortecojn au\u0306 malsekureco en c\u0302ifrika projekto. C\u0302ifranalitikon povus uzi malamika atakanto, provante subfosi sistemon, au\u0306 sistemo-dizajnisto (au\u0306 aliaj) ke deziras pritaksi c\u0302u sistemo estas sekura. En moderna praktiko, tamen, c\u0302ifrikaj teknikoj kutime venas kun pruvoj (ke, kiuj) fondi sekureco de la sistemo (almenau\u0306, sub klara kaj espereble modera supozoj)."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Estas komuna eraro, pensi ke c\u0302iu c\u0302ifrada metodo povas esti rompita per iu, ec\u0302 se ni inkluzivas inteligenteco agentejoj kiel la NSA. Ekzemple, Claude Shannon pruvis, ke la iama vati c\u0302ifro estas nerompebla, provizita la s\u0302losila materialo estas vere hazarda, neniam reuzita, konservita sekreto de c\u0302iuj eblaj atakantoj, kaj de egala au\u0306 pli granda longo ol la mesag\u0302o. Krom la iama vati, plej c\u0302ifrado povas esti rompita kun sufic\u0302a komputa peno, sed la kvanto de peno bezonata por rompi c\u0302ifron povas esti eksponenta funkcio komparita al la kvanto de peno bezonata por uzi la c\u0302ifron. En tiaj kazoj, sekureco povas ankorau\u0306 esti atingita se la parametroj (kiel s\u0302losila longo) estas sufic\u0302e grandaj, ke la eksponenta funkcia peno estas preter la taksita povo de la antagonisto."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Estas larg\u0302a diverseco de c\u0302ifranalitikaj atakoj, kaj ili povas esti klasifikitaj en kelkaj manieroj. Unu distingo koncernas kia atakanto povas scii kaj fari por lerni sekretan informon. En c\u0302ifrita teksto-nuraj atakoj, la c\u0302ifranalitikisto havas atingo nur al la c\u0302ifrita teksto (modernaj c\u0302ifrosistemoj estas kutime imunaj al c\u0302ifrita teksto-nuraj atakoj). En sciata-fonta-tekstaj atakoj, la c\u0302ifranalitikisto havas atingo al c\u0302ifrita teksto kaj g\u0302ia respektiva fonta (nec\u0302ifrita) teksto (au\u0306 al multaj c\u0302i tiaj paroj). En elektita-fonta-teksta atako, la c\u0302ifranalitikisto povas elekti fontan tekston kaj studi g\u0302ian respektivan c\u0302ifritan tekston (eble multajn fojojn). Fine, en elektita-c\u0302ifrita-tekstaj atakoj, la c\u0302ifranalitikisto povas elekti c\u0302ifritajn tekstojn kaj studi iliajn respektivajn fontajn tekstojn."}, {"text_idx": "#000113", "text": "C\u0302ifranalitiko de simetria-s\u0302losilaj teknikoj tipe engag\u0302as rigardi por atakoj kontrau\u0306 bloko-c\u0302ifroj au\u0306 rojo-c\u0302ifroj, kiuj estas pli bonaj ol devus ekzisti por perfekta c\u0302ifro. Ekzemple, brut-forta atako kontrau\u0306 DES devus preni unu sciatan fontan tekston kaj 255 operaciojn, por provi proksimume duonon de la eblaj s\u0302losiloj. Tamen, unu atako kontrau\u0306 DES postulas 250 sciatajn fontajn tekstojn kaj 250 operaciojn por eltrovi la sekretan s\u0302losilon. Diferenciala c\u0302ifranalitiko kaj lineara c\u0302ifranalitiko estas iuj j\u0302usaj gravaj teknikoj en la c\u0302ifranalitiko de bloko-c\u0302ifroj."}, {"text_idx": "#000114", "text": "publik-s\u0302losilaj teknikoj estas c\u0302iuj bazitaj sur la malfacilaj\u0302o de diversaj komputaj problemoj. La plej fama el tiuj estas la problemo de entjera faktorigo (la RSA c\u0302ifrosistemo estas bazita sur problemo rilatanta al la faktorigo), sed la problemo diskreta logaritma estas ankau\u0306 aparte grava. Multe el la grava publik-s\u0302losila c\u0302ifranalitikisto koncernas ciferecajn algoritmoj por solvi tiujn komputajn problemojn kompetente. Ekzemple, la plej bonaj algoritmoj por solvi la elipsan kurban bazitan version de diskreta logaritmo estas multe pli malbona ol la plej bonaj sciataj algoritmoj por faktorigo. Pro tio, por atingi ekvivalentan fortecon, faktoranta-bazitaj teknikoj necesas uzi pli grandajn s\u0302losilojn ol elipsaj kurbaj teknikoj. Por tiu kau\u0306zo, publik-s\u0302losilaj c\u0302ifrosistemoj bazitaj sur elipsaj kurboj ig\u0302is popularaj en la lasta 15 jaroj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Dum pura c\u0302ifranalitiko uzas malfortecoj en la algoritmoj mem, aliaj atakoj estas bazitaj sur la konstato, nomata flanko-kanalo atakoj. Se c\u0302ifranalitikisto jam atingas, diru, la kvanton de tempo la algoritmo prenita por c\u0302ifri nombro de fontaaj tekstoj, li povas kapabli uzi tempantan atakon por rompi c\u0302ifro kiu estas alie rezista al analitiko. Atakanto ankau\u0306 povus konsideri studi la s\u0302ablonon kaj longon de mesag\u0302oj por derivi karan informon; tiu estas nomata kiel trafika analitiko."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Multo el la teoria laboro en c\u0302ifriko koncernas c\u0302ifrikan (nedifinitaj integraloj, malderivaj\u0302oj, primitivoj)n \u2014 algoritmoj, kiuj havas bazajn c\u0302ifrikajn propraj\u0302ojn \u2014 kaj ilia _relathionship_ al aliaj c\u0302ifrikaj problemoj. Ekzemple, unusenca funkcio estas funkcia kio estas facile komputeblas sed peza por inversigi. Por ke (c\u0302iu, iu) c\u0302ifrika apliko al esti fiksi (se bazita sur komputaj supozoj), unusencaj funkcioj devas ekzisti. Tamen, se unusencaj funkcioj ekzistas, tio implicas, ke P \u01c2 NP. C\u0302ar la P kontrau\u0306 (Np, NP) problemo estas nesolvita, ni ne scias, c\u0302u unusencaj funkcioj ekzistas. Se ili fari, tamen, ni povas konstrui aliajn c\u0302ifrikajn ilojn de ili. Ekzemple, se unusencaj funkcioj ekzistas, tiam pseu\u0306dohazardaj generiloj kaj pseu\u0306dohazardaj funkcioj ekzistas."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Aliaj c\u0302ifrikaj (nedifinitaj integraloj, malderivaj\u0302oj, primitivoj) inkluzive unusencaj permutoj, _trapdoor_ permutoj, kaj _oblivious_ (tradoni, tradono) protokoloj."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Kiam la sekureco de c\u0302ifrika sistemo mankas, g\u0302i estas malofte, ke malforteco en la c\u0302ifrikaj algoritmoj estas la malforteco kiu estis ekspluatita. Pli ofte, temas pri eraro en la realigo (programa cimo), malsukceso de la supozoj bezonataj por sekureco, au\u0306 iu alia homa eraro. La studo de tio kiel plej bone realigi kaj integrali c\u0302ifrikon estas kampo en si, vidu: c\u0302ifrika ing\u0302enierado kaj sekureco ing\u0302enierado."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Nuklea spionado estas la volonta nepermesata rivelado de s\u0302tataj sekretoj koncerne al nukleaj armiloj al aliaj s\u0302tatoj (spionado). Dum la historio de nukleaj armiloj estis multaj kazoj de konata nuklea spionado, kaj ankau\u0306 multaj kazoj de s\u0302ajna au\u0306 kvazau\u0306a spionado. C\u0302ar nukleaj armiloj estas g\u0302enerale konsideritaj la plej gravaj el s\u0302tataj sekretoj, c\u0302iuj nacioj kun tiaj armiloj havas striktajn restriktojn kontrau\u0306 la liverado de informo rilatanta al bomba dizajno, provizaroj, liveraj sistemoj kaj deplojo. S\u0302tatoj estas ankau\u0306 limigitaj en la publikigado de informoj pri nukleaj armiloj pro la ne-dismultig\u0302aj interkonsentoj."}, {"text_idx": "#000121", "text": "A security clearance is a status granted (approved) to individuals allowing them access to classified information, e.g. state secrets. It is something like permission or a license. The term \"security clearance\" is also sometimes used in private organizations that have a formal process of selecting employees to access \"sensitive information\"."}, {"text_idx": "#000122", "text": "A clearance by itself is normally not sufficient to gain access; the organization must determine that the cleared person \"needs to know\" the information. No one is supposed to be granted access to classified information only because of rank, position, or a security clearance."}, {"text_idx": "#000124", "text": "C\u0302i tiu pag\u0302o estis lastafoje redaktita je 17:05, 9 sep. 2023.\nLa enhavo estas disponebla lau\u0306 Creative Commons Attribution-ShareAlike, se ne estas alia indiko."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Regularo pri respekto de la privateco"}]