[{"text_idx": "#000006", "text": "Lia prezidenta periodo estis tumulta, sed li postvivis tiom da krizoj, ke foje Jovenel Moi\u0308se s\u0302ajnis nevenkebla. Eble ec\u0302 li mem ekkredis, ke li estas neelpostenigebla, malgrau\u0306 la fakto, ke post 1986, en la erao post \u201cBaby Doc\u201d nur du haitiaj prezidantoj \u2014 Rene\u0301 Pre\u0301val inter la 7-a de februaro 1996 kaj la 7-a de februaro 2001 kaj Michel Martelly inter majo 2011 kaj februaro 2016 \u2014 povis komplete servi siajn oficperiodojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La eksa c\u0302efministro de Moi\u0308se, Claude Joseph, konfirmis, ke la prezidanto estis murdita."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Nuntempe tamen estas malklare kiu tenas la politikan povon en Haitio. Nur du tagojn antau\u0306 sia murdo, Moi\u0308se nomumis sian sepan c\u0302efministron, do civitanoj estas konfuzitaj, c\u0302u la novnomumita Ariel Henry au\u0306 la foririnta provizora plenumanto de la devoj Claude Joseph nuntempe anstatau\u0306os Moi\u0308se kiel s\u0302tatestro:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mi nomumis civitanon Ariel Henry al la c\u0302efministra posteno. Li formos malferman registaron, kiu inkluzivos vivofortojn de la nacio, solvos ekstremajn problemojn de malsekureco kaj subtenos la PEK [la Provizoran Elektan Konsilion] en arang\u0302ado de la g\u0302eneralaj elektoj kaj la referendumo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tamen Joseph okupis centran scenejon, nominte la murdon \u201cabomena, malhumana kaj barbara ago\u201d kaj aldoninte, klopodante montri stabilecon al haitianoj kaj la mondo:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "The country\u2019s security situation is under the control of the National Police of Haiti and the Armed Forces of Haiti. Democracy and the republic will win."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Demokratio tamen ne aspektas venkanta dum sufic\u0302e longa tempo de la gvidado de Moi\u0308se. La 53-jara entreprenisto kiu ig\u0302is politikisto estis c\u0302e la stirilo de Haitio ekde februaro 2017, post kiam lia antau\u0306ulo Michel Martelly foriris, sekvante longan kaj kontestitan elektoprocezon."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Moi\u0308se tamen rifuzis foriri. Anstatau\u0306e li establis komitaton por faciligi dialogon kiel vojon trakti la profundig\u0302antan socio-ekonomian krizon en la lando. Li s\u0302ang\u0302is kelkajn c\u0302efministrojn klopodante stabiligi la nacion, sed liaj problemoj havis oble pli profundajn radikojn: enorma korupto kaj rezultinta el tio malstabileco, manko de publika fido al la Haitia Nacia Policio, kiu malsukcesis trakti la problemon de armitaj bandoj, kaj la heredaj\u0302o de c\u0302eestado de pacsoldatoj de Unuig\u0302intaj Nacioj, fus\u0302ita de seksperfortaj skandaloj kaj katastrofa eksplodo de h\u0302olero, kiu sekvis la detruegan tertremon en 2010."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En novembro 2019 inflacio altig\u0302is g\u0302is 20%, la lando estis ekde marto sen ratifita c\u0302efministro kaj perfortaj civitanaj manifestacioj blokis la landon por pli ol ok semajnoj, dum la alvokoj al la demisio de Moi\u0308se dau\u0306ris."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La haitia opozicio insistis, ke la oficperiodo de prezidento Moi\u0308se devus finig\u0302i la 7-an de februaro 2021, kvin jarojn post kiam Martelly eksig\u0302is, sed Moi\u0308se tenig\u0302is \u2014 ec\u0302 sur fono de raportoj pri malsukcesinta atencokomploto c\u0302i-jare \u2014 dirante ke li havis unu plian jaron, c\u0302ar li ne povis enpostenig\u0302i g\u0302is 2017. La politika sakstrato kau\u0306zis, ke Moi\u0308se estis jam pli ol du jarojn reganta surbaze de ordono, c\u0302ar Haitio ankorau\u0306 ne okazigis parlamentajn balotojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La murdo okazis nur kvin monatojn post la parolado, en kiu prezidanto Moi\u0308se deklaris sian politikan nevundeblecon, markinte lin la unua prezidanto en moderna haitia historio, kiu estis murdita dum sia ofico, kvankam en la erao post Duvalier aliaj s\u0302tatestroj proksimis al tio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Matene la 20-an de junio 1988 ekzemple Leslie Manigat, kiu estis j\u0302urigita de la haitiaj militistoj kvar monatojn pli frue, estis senceremonie forpelita de potenco en sia privata rezidejo fare de militista potenculo Henri Namphy, sed oni permesis al li iri al ekzilo. Poste samjare, la 17-an de septembro, ribelintaj armeaj oficiroj arestis prezidanton Prosper Avril dum s\u0302tatrenverso, kiu estis baldau\u0306 nuligita."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En februaro 2004 Aristide denove devis forlasi sian postenon post esti elektita por la dua oficperiodo en decembro 2000. Aristide foriris por pasigi sep jarojn en ekzilo en Sud-Afriko antau\u0306 reveni al Haitio en marto 2011."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Prezidanto Moi\u0308se surs\u0302ultrigis la tutan kulpon de sia registaro pri la malebleco trakti la dau\u0306rajn problemojn kiel malsekureco, malric\u0302eco, perforto de bandoj kaj struktura malegaleco. Lia reg\u0302imo estas akuzita pri disvastigo de banda perforto cele timigi siajn politikajn oponantojn kaj civilan socion de Haitio."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Nun lia morto povas montri, c\u0302u li estis nura pekokapro de c\u0302iuj problemoj de la lando. C\u0302u historio pravigos lin montrante ke la realaj obstakloj survoje de s\u0302ang\u0302oj kaj demokratio estas \u2014 kiel Moi\u0308se s\u0302atis ilin nomi \u2014 la \u201coligarh\u0302oj\u201d (la ric\u0302a kaj c\u0302asema elito de la lando)? Nun la erao post-Moi\u0308se bazig\u0302as sur malcerteco kaj duboj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Defendo de la malgrandaj insulaj evoluantaj s\u0302tatoj c\u0302e COP26 fare de la c\u0302efministrino de Barbado Mia Mottley igas s\u0302in regiona rokstelulino"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Speciala danko al niaj multaj subtenantoj"}]