[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La heredaj\u0302o de la lasta parolanto de la jagana lingvo en C\u0302ilio"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Avinjo Cristina Caldero\u0301n, forpasinta la 16-an de februaro 2022 je la ag\u0302o de 93 jaroj, estis amata de la indig\u0302ena jamana komunumo [es: Ya\u0300mana] de Bahi\u0301a Mejillones, situanta en Puerto Williams c\u0302e insulo Navarino, c\u0302e la plej suda finaj\u0302o de C\u0302ilio. Kiel lasta konata parolanto de la jagana lingvo (konata kiel ya\u0301gankuta en la jagana komunumo kaj ankau\u0306 kiel jamana lingvo [es: Yamana] en scienca literaturo), s\u0302i reprezentis unu el la lastaj vivaj ligiloj al la mondo de la jamanaj prauloj. S\u0302i estis tenere nomata Abuela Cristina (Avinjo Cristina)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lingvo reprezentas pordon al kompreno de la profundeco de la homa sperto per la okuloj de posedantoj de tiu c\u0302i kulturo. G\u0302ia perdo signifas ke la ligo per kiu okazas la transdonado de lingvo de unu generacio al alia estas rompita. Se la scioj de tiu c\u0302i lingvo ne estas dokumentitaj, ili ne estos alireblaj por la komunumo por estonta uzado. Antau\u0306 ol forpasi, Caldero\u0301n faris c\u0302ion por esti certa ke sia lingvo estos savita per libroj kaj aliaj fontoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La parencoj de Caldero\u0301n estis parto de la lasta generacio kiu partoprenis en tradicia jamana rito markanta plenkreskig\u0302on, konata kiel C\u030ciaxaus, antikva spirita praktiko en kiu knaboj kaj knabinoj estas preparataj por la vivo kiel plenkreskaj membroj de sia komunumo per trapaso de fizikaj elprovoj kaj lernado de postvivaj taktikoj. Dum sia vivo Caldero\u0301n atestis per propraj okuloj la terurajn s\u0302okojn kau\u0306zitajn de dau\u0306ra koloniado de jamanaj teritorioj fare de eu\u0306ropaj setlintoj, same kiel la kulturan asimiladon de sia popolo per misiista agado, transloko de tradiciaj teroj kaj diskriminacio kontrau\u0306 la nomada vivmaniero."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La jamanoj [eo] estas indig\u0302enoj de Fajrolando, konata kiel Onaas\u030ca\u0301ka en ilia lingvo, en la suda regiono de Sudameriko. La jamana popolo okupis tiun c\u0302i regionon dum pli ol 10 000 jaroj. Ilia lingvo spegulas proksimajn rilatojn kun la tero kaj la maro kaj kun c\u0302iuj specioj en ili."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cristina Caldero\u0301n. Foto en publika havaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Lau\u0306 eseo de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga, publikigita en Langskape Magazin [en], Caldero\u0301n kreskis parolante sole la jaganan g\u0302is la ag\u0302o de 9 jaroj, kiam s\u0302i komencis iom lerni la hispanan, anglan kaj aliajn indig\u0302enajn lingvojn parolitajn apude. S\u0302i vivis duonnomade, kreskinte proksime al la naturo, vojag\u0302ante per boato al multaj lokoj en Fajrolando antau\u0306 ol la landlimo kun C\u0302ilio kaj Argentino dividis la regionon je du malsamaj naciaj s\u0302tatoj. Caldero\u0301n orfig\u0302is junag\u0302e kaj estis prizorgata de siaj parencoj kaj baptopatrino. Tiutempe multaj jamanoj bedau\u0306rinde mortis pro pulmaj malsanoj kaj parencoj de la avino ne estis escepto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La postvivaj strategioj de s\u0302ia familio inkluzivis la strigladon de s\u0302afoj en somera tempo kaj la c\u0302asadon de lokaj animaloj kiel la guanako kaj la lutro, en aliaj sezonoj. Caldero\u0301n g\u0302uis multe da libereco dum c\u0302asado kaj libera boatado en la tradicia jamana teritorio, sed ankau\u0306 alfrontis diversajn malfacilaj\u0302ojn. Por garantii s\u0302ian sekurecon, s\u0302ia familio admonis s\u0302in edzinig\u0302i al viro 15 jarojn pli ag\u0302a. S\u0302i travivis malric\u0302econ, translokadon kaj multajn sociajn s\u0302ang\u0302ojn dum sia longa vivo. S\u0302i ig\u0302is lerta plektantino de korboj kaj estis aprezata pro sia majstreco. Fine de sia vivo, speciale post la forpaso de sia amata fratino Ursula Caldero\u0301n, kun kiu s\u0302i multe babiladis en la jagana, s\u0302i estis vaste honorata kiel la lasta flua parolanto de la lingvo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La influo de Caldero\u0301n kiel la lasta parolanto estis sentata surloke en Fajrolando kaj mondskale. S\u0302i estis rekonita kiel Viva Homa Trezoro [es] de la c\u0302ilia registaro en 2009. S\u0302i ofte aperis en amaskomunikiloj kaj koncentrig\u0302is je kundividado de sia lingvo kun homoj c\u0302irkau\u0306 s\u0302i. S\u0302i parolis pri la grave endang\u0302erigita statuso de la jamanoj kaj ludis aktivan rolon en produktado de multnombraj materialoj en la jagana lingvo. La multaj verkoj de literaturo kaj arto kiujn s\u0302i postlasis ig\u0302is la c\u0302efa fonto de materialoj por klopodoj revivigi la jaganan lingvon nun kaj estonte."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La profundeco kaj beleco de la jagana lingvo povas esti aprezataj kaj komprenataj per legado de \u201cYa\u0301gankuta: Malgranda vortaro de la jagana\u201d \u2014 ilustrita libro produktita de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga kunlabore kun esploristoj kaj artistoj kiel Oliver Vogel, Yoram Meroz, Anna Kolle kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Kovrilo de la libro \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (Mi deziras rakonti al vi historion) de Cristina Za\u0301rraga kaj Ursula Caldero\u0301n."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Estas ankau\u0306 jagana vortolisto el 715 vortoj [en], kompilita de lingvisto Ana Mari\u0301a Guerra Eissmann kaj alirebla rete per la Interkontinenta Vortara Serio. La libro de jamanaj fabeloj, rakontitaj al Za\u0301rraga de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia fratino Ursula Caldero\u0301n, havas la titolon \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (\u201cMi deziras rakonti al vi historion\u201d) kaj estas ac\u0302etebla en Amazon, origine eldonita de Ediciones Pix [es], eldonejo bazita en C\u0302ilio kaj Germanio. Cristina Za\u0301rraga ankau\u0306 verkis biografion de sia avino en la hispana en libro titolita \u201cMemorias de mi abuela yagan\u201d (Rememoroj pri mia jamana avino)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La forpaso de Caldero\u0301n reprezentas grandegan perdon. Kiel la lasta parolanto de Ya\u0301gankuta kaj unu el la lastaj atestintoj de la tradicia jamana vivo, s\u0302i havis fluecon kaj sciojn kiuj ebligis esprimi s\u0302ian kulturon en unika maniero, kion hodiau\u0306 povas fari neniu."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tamen, s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga antau\u0306nelonge diris en intervjuo al la c\u0302ilia magazino Pousta [es] ke Caldero\u0301n ne deziris esti rigardata kiel la lasta jamano. \u201cMi ne estas la sola, nek la lasta. Rigardu c\u0302irkau\u0306 mi, estas multe da jamanoj\u201d diris s\u0302i reference al la c\u0302eesto de jamandevenuloj en sia komunumo. S\u0302i estis la lasta parolanto, sed ne la lasta jamano."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Za\u0301rraga nun klopodas surloke protekti la medion kaj kundividi la jaganan lingvon, arang\u0302ante Zoom-renkontig\u0302ojn por lingvolernantoj. S\u0302iaj aliaj parencoj log\u0302as en Bahi\u0301a Mejillones en insulo Navarino en C\u0302ilio, kie ili vivtenas sian kulturon [es] en multaj formoj kaj aktivas pri la protektado de la rajtoj de indig\u0302enaj popoloj en C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Prezentado de libro \u201cCristina Caldero\u0301n. Rememoroj pri mia jamana avinjo\u201d (CC BY-NC-SA 2.0)"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Danke al la heredaj\u0302o de Caldero\u0301n, estas multe da materialaj por novaj parolantoj kaj granda bazo por lernado. Haveblas c\u0302iuj vojoj por ke la heredaj\u0302o de la avino restu viva."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Civitanaj komunikilojIndig\u0302enojLingvoVirinoj kaj socia seksoRising Voices"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Germinda Casupa\u0301, c\u0302ikita indig\u0302eno fronte al fajro kaj masklismo"}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201cLa Balkanoj estas la eu\u0306ropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj\u201d, diras albana verkisto Elvi Sidheri"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kiel banglades\u0302aj teolaboristoj povas travivi kun taga salajro de malpli ol du dolaroj?"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Bonvolu subteni nian gravan laboron"}]