[{"text_idx": "#000001", "text": "La argentina S\u0302tato agnoskita \u00ab kulpinto \u00bb pri masakro de indig\u0302enoj en 1924"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Post \u00ab proceso por la vero \u00bb, la tribunalo de Resistencia ordonis j\u0302au\u0306don arang\u0302ojn pri reparacioj, kiuj estas historiaj. La 19an de julio 1924, pli ol 400 personoj estis mortigitaj en rezervejo de C\u0302ako, norde de la lando."}, {"text_idx": "#000003", "text": "J\u0302au\u0306don, la argentina justico formale agnoskis la \u00ab kulpecon \u00bb de la S\u0302tato en la masakro de pli ol 400 indig\u0302enoj dum senprecedenca \u00ab proceso por la vero \u00bb, kiu rekomendis arang\u0302ojn pri reparacioj. Tio okazis antau\u0306 pli ol jarcento en la rezervejo de C\u0302ako (nordo),"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La tribunal starigis, ke \u00ab matene de sabato 19an de julio 1924, cento da policistoj, g\u0302endarmoj kaj kelkaj armitaj civiluloj, helpataj de aviadilo, alvenis en la areo de la rezervejo, kie mil personoj, familioj Qom kaj Mocoit, kaj agrikulturaj laboristoj strikis \u00bb. Ili protestis kontrau\u0306 ac\u0302aj laborkondic\u0302oj en la kotonkampoj. Tiu armita tac\u0302mento pafis dum pli ol horo, kaj \u00ab inter 400 kaj 500 membroj de la etnaj grupoj Qom kaj Mocoit mortis (...), la vunditoj, kiuj ne sukcesis fug\u0302i estis mortigitaj per kiel eble plej kruela maniero \u00bb, kun mutiladoj, enterigoj en komunaj fosaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Pri tiu evento konata kiel \u00ab masakro de Napalpi \u00bb, kies memoraj\u0302o reaperis de antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 dek kvin jaroj post longa periodo de nevidebleco, la jug\u0302istino Zunilda Niremperger, kiu prezidis la tribunalon, ordonis \u00ab historiajn arang\u0302ojn de reparacioj \u00bb. Inter tiuj arang\u0302oj figuras publikigo de la verdikto en la Oficiala j\u0302urnalo, inkluzivigon de la masakro en la lernejajn programojn, diskonigon de la proceso c\u0302e la publika televido, dau\u0306rigon de la jurmedicinaj esploroj por elfosi restaj\u0302ojn de la viktimoj. Memorigaj\u0302o jam estis starigita en 2020."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Dum la debatoj, la temo pri ekonomia reparacio estis nek defio nek peto, kvankam la jug\u0302o povis teorie malfermi vojon al civilaj demars\u0302oj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La proceso de Napalpi, kiuj entenas grandan simbolan valoron sen vera \u00ab akuzato \u00bb, estas tamen senprecedenca proceso en la lando, kaj markilo de kreskanta videbleco de la krimoj plenumintaj kontrau\u0306 la indig\u0302enaj popoloj dum la konstruado de Argentino kiel nacio, lau\u0306longe de la 19a jarcento kaj poste."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La province de C\u0302ako (kiu ne ekzistis en la epoko de la faktoj), la registara sekretario pri Homaj rajtoj kaj la Instituto de la Aborigeno chaquen\u0303o estis kunplendantoj en la proceduro."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La jug\u0302isto Niremperger tuj avertis, ke la proceso \u00ab ne celis puni respondeculon, sed koni la veron, por rehonorigi la memoron de la popoloj, pansi la vundojn, reparacii kaj ankau\u0306 aktivigi la memoron kaj konsciig\u0302on de tiuj malobservadoj de Homaj rajtoj.\u00bb"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Rumanio : la pogromo de Ias\u0326i, unu el la plej teruraj masakroj de judoj dum la Dua Mondmilito"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Arestitaj, martirigitaj, pafmortigitaj pro la nura motivo, ke ili estas judoj, dekono el la log\u0302antaro de la urbo mortis dum tiu pogromo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Estas taksite, ke en Rumanio g\u0302is 380 000 judoj estis tie mortigitaj, plejparte de la polico, sub la ordonoj de la diktatoro Ion Antonescu, sed kelkfoje kun la helpo de la surloka log\u0302antaro, kiel dum la pogromo de Ias\u0326i, unu el la plej perfortaj epizodoj de tiuj masakroj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Somero 1942: Rumanio, aliancano de la 3a Regno, j\u0302us sendis sian armeon al apuda Moldavio, okupaciata de la sovetiaj trupoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Reprezalie, la urbo Ias\u0326i, tute proksime de la landlimo, estis bombadita de la Rug\u0302a armeo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La fas\u0302ismaj kaj antisemitaj movadoj estis tie potencaj kaj la juda log\u0302antaro estas tuj celita, akuzata pri spionado profite al la sovetianoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La polico kaj la armeo ekatakis, helpataj de kelkaj log\u0302antoj. Multaj judoj estis pafmortigitaj sur la stratoj au\u0306 c\u0302e la urba policejo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Aliaj estas amasigitaj en morto-trajnoj, en abomenindaj kondic\u0302oj. Multaj mortos tie pro malsato, soifo, au\u0306 sufoko."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Pli ol 13 000 personoj estis tiel masakritaj en dau\u0306ro de kelkaj tagoj. Tio reprezentas dekonon el la log\u0302antaro de Ias\u0326i."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sed krom historiistoj, tiuj faktoj estas vaste nekonataj hodiau\u0306 de la rumana log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Leg\u0302o pri instruado de la S\u0302oaho en la lernejoj j\u0302us estis balotitaj, sed ne ankorau\u0306 estas aplikataj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Samtempe, ekstremdekstro kreskas en la lando."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Internacia tago de la Romaoj: Rumanio devas agnoski la rajtojn de la deportitoj, viktimoj de la tiama por-nazia reg\u0302imo"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Antau\u0306 34 jaroj : la masakro de H\u0302alabg\u0302o"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Bildo : postvivanto de la masakro de H\u0302alabg\u0302o meze de la tomboj de c\u0302irkau\u0306 5 000 viktimoj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Antau\u0306 precize 34 jaroj, la armeo de Saddam Hussein forj\u0302etis kemiajn gasojn al la urbo H\u0302alabg\u0302o, kiuj masakris milojn da Kurdoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Post la atako per kemia gaso sur la kurda urbo H\u0302alabg\u0302o 34 jarojn antau\u0306e, la reg\u0302imo Baas en Irako postlasis nigran makulon en la Historio."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La atako kau\u0306zis la morton de pli ol 5 000 personoj kaj vundis definitive milojn da aliaj. G\u0302i ankau\u0306 instigis al amasa migrado."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La bombado estis zorge planita por mortigi la plej grandan nombron de personoj. Tiucele, la au\u0306toroj de la masakro selektis koktelon de kemiaj produktaj\u0302oj, kiu kapablas havi maksimuman efikon."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Lau\u0306 la postvivantoj, unu el la gasoj tre forte odoris, simile al odoro de pomo. Alia kemia agento de la arang\u0302o havis kiel efikon paralizi la viktimojn."}, {"text_idx": "#000033", "text": "En dau\u0306ro de kelkaj minutoj, la venena gaso infiltrig\u0302is c\u0302ien : en la domojn, tra la fenestrojn, en la subteretag\u0302ojn, kie rifug\u0302is la homoj. C\u0302irkau\u0306 5 000 personoj mortis c\u0302i-tage, miloj da aliaj estis vunditaj kaj multaj konservas porc\u0302iamajn damag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Abdurrahman Res\u0327it Emin, postvivanto de la masakro plu estas turmentita de la memoraj\u0302oj, kiujn li konservis de tiu terura tago. La maljunulo, kies atesto estis kolektita de la novaj\u0302agentejo Firat News (ANF) indikis, ke lia patrino, fratoj kaj fratinoj mortis dum la masakro, kiun li priskribas kiel \u00ab senfina hororo \u00bb. Li rakontis, ke la aero estis s\u0302arg\u0302ita per odoro de pomo : \u00ab Ni estis konsternitaj. La c\u0302ielo de Halabja estis skuita de la bruo de militaviadiloj. Ili nombris 10 au\u0306 15. Mi ne memoras la precizan nombron. C\u0302io rapidegis. Miloj da personoj mortis post dek minutoj. C\u0302ie, kadavroj kus\u0302is sur la grundo. La postvivantoj ekmigradis. Ankau\u0306 tiuj, kiuj restis en malric\u0302eco kaj malsanoj estis tiel multnombraj kiel la mortintoj. La mizero c\u0302ion detruadis. Kelkaj frenezig\u0302is, aliaj blindig\u0302is.\u00bb"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Advokatino plendas kontrau\u0306 la francaj nukleaj testoj en Alg\u0302erio dum la 60-aj jaroj"}, {"text_idx": "#000036", "text": "62 jarojn antau\u0306e, Francio efektivigis la unuan el siaj atmosferaj nukleaj testoj. \u00ab Blua gerbilo \u00bb, la nomo de la testo, okazis en Reggane, meze de la alg\u0302eria Saharo. Jardekojn poste, la log\u0302antoj de la regiono plu kunvivas kun la efikoj de la refalaj\u0302oj de tiuj nukleaj testoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Lau\u0306 s\u0302i, la testoj havis vastajn konsekvencojn g\u0302is 700 kilometroj diametre : \u00ab En tiu zono trovig\u0302is la viktimoj de tiuj nukleaj eksplodoj, eksplikas la advokatino. Tio meritas mencion, c\u0302ar g\u0302is nun, Francio ne volas agnoski la diametron, en kio okazis tiuj eksplodoj. La listo de malsanoj radio-devenaj, kiuj sumas 42 malsanojn estas agnoskita koncerne nur 12 el tiuj kazoj. Necesas mencii kvar aliajn. Ni do tute ne akiris plenan agnoskon de la sanitaraj efikoj suferitaj de la civitanoj. \u00bb"}, {"text_idx": "#000039", "text": "La lokejo Reggane plu enkalkulas gravan procenton de kanceruloj, de personoj, kiuj suferas hipertension, kaj sennombreblaj kazoj de misformaj\u0302oj kaj aliaj patologioj ligitaj al tiuj testoj de la kolonia Francio."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Blinda maljuna viro rakontas sian 13an de februaro 1960 :"}, {"text_idx": "#000041", "text": "\u00ab Post tiu tago, c\u0302iuj francoj forlasis la regionon per aviadilo al Francio, dum ni restis c\u0302i tie. Mi blindig\u0302is c\u0302i tiun tagon. \u00bb"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Testoj en Alg\u0302erio, antau\u0306 Franca Polinezio"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Por konduki sian lukton, la advokatino Fatma Zohra Benbraham bazig\u0302as sur oficiala dokumento, en kio la franca registaro agnoskis la 200 nukleajn testojn efektivigitajn en franca Polinezio inter 1966 kaj 1996."}, {"text_idx": "#000044", "text": "La nukleaj testoj en la alg\u0302eria dezerto dau\u0306ris ses jarojn, g\u0302is 1966."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La serio de testoj en Reggane konsistis en 4 atmosferaj nukleaj testoj de Bombo A kondukitaj de Francio inter februaro 1960 kaj aprilo 1961, fine de la Alg\u0302eria milito por sendependeco."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Serio de 13 subteraj nukleaj testoj kaj kvin atmosferaj nukleaj testoj estis poste kondukitaj en la montaro de Ahaggar , apud In-Ekker, inter novembro 1961 kaj februaro 1966."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Nukleaj testoj en Franca Polinezio : pli ol 2 000 personoj kolektig\u0302is pasintan sabaton"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kvindek jarojn post la murdo de dek kvar katolikaj nord-irlandaj manifestaciantoj en Derry, surloka gazeto primemoras la heroecon de Paddy Walsh, elirinta sub la britaj kugloj, provante savi unu el la viktimoj de la Sanga Dimanc\u0302o (Bloody Sunday), Patrick Doherty."}, {"text_idx": "#000051", "text": "La intensa kaj okulfrapa bildo okupas la tutan frontpag\u0302on de la \"Derry Journal\", vendredon 28an de januaro, du tagojn antau\u0306 la kvindeka datreveno de la masakro plenuminta de la brita armeo en la dua plej granda urbo de Nord-Irlando."}, {"text_idx": "#000052", "text": "C\u0302i-dimanc\u0302on 30an de januaro 1972, la paras\u0302utistoj pafas al pacema homamaso de katolikaj civiluloj. La c\u0302efa postulo de la manifestaciantoj estas c\u0302esigo de la administra senprocesa enkarcerigo de c\u0302iuj suspektitoj \u2013 interalie aparteno al la Irlanda Respublikana Armeo (IRA)."}, {"text_idx": "#000053", "text": "La aktivuloj por la civitanaj rajtoj luktas samtempe por akiri samajn rajtojn ol la protestantaj Nord-Irlandanoj, plimultaj ene de tiu teritorio, kunligita al la brita monarkio."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Sume, dudek ses personoj estas trafitaj de la pafoj. \u00ab Multaj el ili fug\u0302is kaj ricevi kuglojn en la dorson \u00bb. Dek tri personoj, inter kiuj Patrick Doherty mortis. \u00ab Kelkajn tempojn poste, dek kvar personoj mortis pro siaj vundoj \u00bb, precizigas la j\u0302urnalo de Derry, katolika kaj porreuniga influloko de la insulo, situanta proksime de la irlanda landlimo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Unu el la plej teruraj tagoj de la Tumultoj"}, {"text_idx": "#000056", "text": "En la \u00ab memora \u00bb eldono dedic\u0302ita al la datreveno de la masakro, la duonsemajna gazeto emfazas la atestojn de la elsavig\u0302intoj kaj proksimuloj de la viktimoj, kaj la mars\u0302adon antau\u0306viditan venontan dimanc\u0302on por marki la eventon."}, {"text_idx": "#000057", "text": "\u00ab La familioj atendis plurajn jardekojn, antau\u0306 ol la britaj au\u0306toritatoj sin ekskuzu \u00bb, memorigas la \"Derry Journal\"."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kelkajn monatojn post la faktoj, tre kontestita enketo certigis, ke la soldatoj rebatis al pafoj venintaj de la homamaso."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Tiuj konkludoj estis definitive dementitaj de nova esplorado, fermita en 2010."}, {"text_idx": "#000060", "text": "\u00ab La enketo konfirmis tion sciatan de c\u0302iuj : la militistoj pafis la unuaj al nearmitaj civiluloj. \u00bb"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Poste, la c\u0302efministro David Cameron elvokis agojn \u00ab nepravigitajn kaj ne pravigeblajn \u00bb, kiam li prezentis ekskuzojn nome de la brita registaro."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kaj g\u0302i petas de siaj legantoj, sub la foto de Paddy Walsh kaj Patrick Doherty, \u00ab neniam forgesi \u00bb."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Irlando : 5a de majo 1981 : morto de la malsatstrikanto Bobby Sands"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Tiuj muroj, kiuj tranc\u0302vundas la mondon"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ukrainio : la restaj\u0302oj de miloj da viktimoj de la stalinaj purigoj estis malkovritaj apud Odeso"}, {"text_idx": "#000067", "text": "En Ukrainio, j\u0302us apud Odeso, historiistoj malkovris tion, kio eble estas unu el la plej vastaj komunaj fosaj\u0302oj iam identigitaj en la lando. G\u0302i datig\u0302as de la stalina periodo, fine de la 30aj jaroj. Tiu malkovro s\u0302ajne relanc\u0302os la memorlaboron pri la krimoj plenumintaj en Ukrainio kaj aliloke, dum la soveta periodo."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Okaze de serc\u0302fosadoj, antau\u0306aj al laboraj\u0302oj en la zono de la flughaveno de Odeso, 29 komunaj fosaj\u0302oj estis malkovritaj fare de arkeologiistoj kaj historiistoj ; areo 5-hektara, kiu s\u0302ajne enhavas inter 5 000 kaj 8 000 kadavrojn."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Tre vers\u0302ajne, temas pri personoj ekzekutitaj inter 1937 kaj 1939 fare de la soveta sekreta polico. Fine de la 1930-aj jaroj, la Popola Komisariato pri internaj aferoj (NKVD) procedis al tio, kio estas nomata \"Granda Purigo\". Miloj da civitanoj tra Soveta Unio estis murditaj per kugloj en la nukon."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Eble ec\u0302 pli da kadavroj"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Nur en Odeso, 8 600 personoj estis mortokondamnitaj inter 1938 kaj 1941, sed la tiamaj registroj trovig\u0302as en Moskvo, kaj la ukrainiaj au\u0306toritatoj havas neniun bons\u0302ancon aliri al ili."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Lau\u0306 la Ukrainia Instituto pri nacia memoro, kiu komencis aliajn serc\u0302fosadojn, la nombro de kadavroj povus esti ec\u0302 pli alta."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Tiuj malkovroj sendube relanc\u0302os la debaton pri la memoro de la krimoj dum la soveta periodo, kiam en Ukrainio, en la 1930-aj jaroj, la kamparanaro estis amasmortigita fare de malsatego s\u0302ajne organizita de Moskvo, la Holodomoro, kaj ke la intelektularo estis eliminita per amasaj ekzekutoj."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Ceremonio memore al la masakro de Srebrenico, antau\u0306 26 jaroj"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Hodiau\u0306 estas memortago en Bosnio kaj Hercegovino : antau\u0306 26 jaroj, la 11an de julio 1995, komencig\u0302is la masakro de Srebrenico, la plej terura de post la Dua Mondmilito."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Antau\u0306 26 jaroj, la 11an de julio 1995, la enklavo de Srebrenico estis konkerita de la serbaj fortoj de Bosnio."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Tiam komencig\u0302is la plej granda masakro de civiluloj de post la Dua Mondmilito : 8 000 viroj kaj adoleskantoj bosnaj, islamaj, estis arestitaj kaj ekzekutitaj antau\u0306 ol esti enterigitaj en komunaj fosaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Hodiau\u0306, plu dau\u0306ras la longa laboro pri identigo de la viktimoj."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Temas pri atribuo de nomoj al la kadavroj kaj enterigi ilin digne en la dedic\u0302ita memorigejo en Potocari, apud Srebrenico."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Halilovic Rahima enterigas c\u0302i-dimanc\u0302on la restaj\u0302ojn de sia nevo."}, {"text_idx": "#000081", "text": "\u00ab Kiam Srebrenico falis, s\u0302i rakontas, mia nevo provis fug\u0302i kun sia frato kaj mia edzo. \u2013 ili neniam revenis. Ni retrovis la kadavron de mia edzo. Nun, tiu de mia nevo. Sed ni ne ankorau\u0306 retrovis lian fraton \u00bb."}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u00ab Mi silentis dum 26 jaroj \u00bb"}, {"text_idx": "#000083", "text": "En julio 1995, Devla Ajsic estis 21-jara. La serbaj fortoj de Bosnio arestis s\u0302in, kondukis s\u0302in al tio, kio estis tiam la kazerno de la trupoj de Unuig\u0302intaj Nacioj. Kaj s\u0302i estis plurfoje seksperfortita."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Aliaj virinoj suferis la saman sorton."}, {"text_idx": "#000085", "text": "\u00ab Mi silentis dum 26 jaroj, rakontas Devla. Dum tiu tuta tempo, mi suferis silente. Mi konis neniun por konfidi, neniun por dividi mian doloron. \u2013 Tre dolorigas min reveni c\u0302i tien, sed mi devis eksterigi tion, kio staras en mi. Mi ne plu povis konservi c\u0302ion c\u0302i en mia korpo \u00bb."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La sorto de la genocidintoj"}, {"text_idx": "#000087", "text": "La generalo Ratko Mladic, kiu komandis la serbajn fortojn de Serbio, estis kondamnita je porc\u0302iama malliberejo."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La internacia justico kulpigis ilin pri genocido en Srebrenico."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Srebrenico : la georfoj rakontas sian vivon sen patro"}, {"text_idx": "#000091", "text": "La 11an de julio 1995 en Srebrenico okazis la plej terura masakro en Bosnio de post la dua mondmilito. Antau\u0306 25 jaroj, la serbaj armeanoj forpereigis en kelkaj tagoj 8 000 virojn kaj adoleskantojn, kiuj provis fug\u0302i siajn genocidantojn. La postvivantoj, iliaj gefiloj, nun georfoj, rakontas sian historion. La plejparte de la rifug\u0302intaj infanoj, kiuj naskig\u0302is en 1995 posedas de sia patro, nur foton."}, {"text_idx": "#000092", "text": "\u00abMia nomo estas Dzenana Salihovic, mi naskig\u0302is la 7an de junio 1995. Kiam mi devis fug\u0302i mian hejmon kun mia familio, mi ag\u0302is unu monaton. Kun mia patrino kaj fratinoj, mi estis trude translokitaj al Kladanj, dum mia patro kuris rifug\u0302i en la arbaron. Bedau\u0306rinde, li ne sukcesis\u00bb."}, {"text_idx": "#000093", "text": "La viroj kas\u0302ig\u0302is kelkfoje en la arboj por eskapi la hundojn, kiuj flaris ilian c\u0302eeston."}, {"text_idx": "#000094", "text": "\u00abMia nomo estas Avdo Mehmedovic, mi naskig\u0302is en Gradac, en la municipo Lukavac. Mi naskig\u0302is dum la periodo de ekzilo kaj rifug\u0302intoj, de la deportado de la popolo de Srebrenico, kaj post la genocido de Srebrenico."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Mi naskig\u0302is en la sub-grundo de domo, tre humida kaj mi havas anekdoton: kiam mi naskig\u0302is, mi tute ne spiris. Mia patrino kaj avino provis revivigi min kaj proksimigis min de la hejtilo, tiam mi komencis spiri. Ili nomis min same kiel mia avo, kiu estis mortigita dum la genocido, Avdo Mehmedovic\u00bb."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Argentino: listo de 12 000 nazioj estis malkas\u0302ita"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Pasintan mardon, la centro Simon Wiesenthal de lukto kontrau\u0306 antisemitismo kaj rasismo malkas\u0302is la nomon de multaj nazioj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Tiu listo, kiu entenas la nomojn de 12 000 nazioj instalitaj en Argentino dum la 1930aj jaroj, estis malkas\u0302ita mardon fare de la centro Simon Wiesenthal de lukto kontrau\u0306 antisemitismo kaj rasismo. Multaj el ili \u00abnutradis unu au\u0306 plurajn bankkontojn en la Schweizerische Kreditanstalt, kiu farig\u0302is poste Banko Credit Suisse (Svisa kredito), kies sidejo estas en Zuriko\u00bb, raportis la centro, kiu persekutas la naziajn krimulojn de la dua mondmilito."}, {"text_idx": "#000100", "text": "\u00abLau\u0306 ni, tiuj bankkontoj longtempe neaktivaj posedas monon s\u0302telitan de la judaj viktimoj\u00bb de naziismo, opinias la centro Simon Wiesenthal, en komunikaj\u0302o. \u00abDum la 1930aj jaroj, la militisma por-nazia reg\u0302imo de la prezidento Jose\u0301 Fe\u0301lix Uriburu, kromnomita \u00abVon Pepe\u00bb pro lia germanofilio, kaj ties posteulo Agustin Pedro Justo, akceptis kreskantan nazian c\u0302eeston en Argentino\u00bb, eksplikas la centro Wiesenthal."}, {"text_idx": "#000101", "text": "En 1938, la NSDAP/AO, internacia branc\u0302o de la nazia partio, enkalkulis tiel 1 400 membrojn en Argentino, kaj havis oficialan agnoskon."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Aliparte, argentina sindikato proksime de naziismo, la Germana Unuig\u0302o de la Sindikatoj, enkalkulis 12 000 membrojn, kaj 8 000 personoj alig\u0302is al diversaj organizaj\u0302oj, kiuj helpis la naziojn, lau\u0306 la centro."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Ili apartenis al \u00abgermanaj entreprenoj kiel IG Farben (provizanto de la gaso Zyklon-B, uzata por mortigi la Judojn kaj aliajn viktimojn \u2013 Noto de la Tradukanto: Politikajn opoziciantojn, sindikatanojn, Romaojn, Polojn, samseksemulojn, atestantojn de Jehovo, mensmalsanulojn, ktp. - de naziismo en la ekstermejoj) au\u0306 financaj organismoj kiel la Germana Transatlantika Banko kaj la Germana Banko de Sud-Ameriko\u00bb, lau\u0306 la centro."}, {"text_idx": "#000104", "text": "\u00abS\u0302ajne, tiuj du bankoj estis utiligitaj por efektivigi g\u0302irojn de la nazioj al Svislando, asertis S\u0302imon Samuels, unu el la direktoroj de la organismo. \u00abMultaj personoj menciitaj en la listo havis rilatojn kun por-naziaj entreprenoj, kiuj figuras en la nigra listo de Usono kaj Unuig\u0302inta Reg\u0302lando dum la dua mondmilito\u00bb, mencias la centro Wiesenthal."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Argentinaj por-naziaj grupoj provis forvis\u0302i la pruvojn de tiuj aktivecoj, bruligante la arkivojn. Sed la argentina enketisto Pedro Filipuzzi, laborante en la eks-sidejo de la nazioj en Bonaero, malkovris tie hazarde originan kopion de la listo de tiuj 12 000 nomoj kaj komunikis g\u0302in al la centro Wiesenthal. Pluraj dekoj da naziaj estroj, kulpaj pri Holokau\u0306sto, inter kiuj la doktoro Josef Mengele kaj la SS Adolf Eichmann, kulpa pri alkonduko de la Judoj g\u0302is la mortokampoj, rifug\u0302is en Argentino post la milito, plimulte sub falsaj identecoj por trompi la enketistojn."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Germanio: pafadoj en Hanau: ekstremdekstro \u00abbanaligis malamegan diskurson kontrau\u0306 malplimultoj etnaj kaj konfesiaj\u00bb"}, {"text_idx": "#000107", "text": "75-a datreveno de la liberigo de Au\u0306s\u0302vico: \u00abLa vero pri la Holokau\u0306sto ne forpasu\u00bb"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Dum la nokto de la 9a g\u0302is la 10a de novembro 1938 : la Kristala nokto"}, {"text_idx": "#000110", "text": "De post la alveno de Adolf Hitler c\u0302e la potenco en 1933, la Judoj suferas antisemitisman politikon, kio kondukas ekzemple al ilia ekskludo de la publika administracio. En 1935, la nazia kanceliero adoptigas du leg\u0302ojn, kiuj ebligas protektadon de la germana sango kaj germana honoro. Krome, tio starigas juran kadron, kiu ebligos la sisteman persekuton de la Judoj en Germanio. Tiuj leg\u0302oj estas konataj sub la nomo \u00ableg\u0302oj de Nurenbergo\u00bb, kaj starigas la bazojn de la estontaj antisemitismaj arang\u0302oj, estigante juran diferencon inter la civitanoj el germana sango kaj la Judoj. Dum tiuj c\u0302i Judoj estas senigitaj de la germana civitaneco, la edzig\u0302oj kaj la seksaj rilatoj inter la Judoj kaj la personoj el germana sango estas malpermesataj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "La disvolvig\u0302o de la Kristala nokto"}, {"text_idx": "#000112", "text": "La Kristala nokto estis prezentita de la nazia partio, kiel reago al la murdo de Ernst Von Rath, tria sekretario de la germana ambasadejo en Parizo. Li estis murdita de juna pola judo 17-jara, kiu j\u0302us eksciis, ke liaj gepatroj apartenis al la miloj da judoj forpelitaj de la germana teritorio."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Post tiu evento, kiu estis utiligita kiel preteksto, la Sturmsekcio (SA), la Gestapo kaj la hitlera junularo atakas la sinagogojn, detruadas la personajn havaj\u0302ojn kaj rompas la vitrojn de la judaj magazenoj. Tiuj rompitaj vitroj estas je la origino de la nomo \u00abKristala nokto\u00bb. Sed tiuj perfortoj celas ne nur la havaj\u0302ojn: dum la tac\u0302mentoj de la Waffen-SS, organizaj\u0302o, kiu enkalkulas milionon da membroj, murdas judajn mos\u0302tulojn, la Gestapo organizas arestadon de miloj da Judoj."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La hitlera junularo estas plejparte civilvestitaj por s\u0302ajnigi perfortan kaj spontanan popolan ribelon, kies celo estus la log\u0302antoj de juda konfesio. La perfortoj disvolvig\u0302as en Germanio kaj Au\u0306strio. La urboj Berlino kaj Vieno estas la plej tus\u0302ataj de la perforto, c\u0302ar tie vivas la plej multnombraj judaj komunumoj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La konsekvencoj de la Kristala nokto"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Dum tiu giganta pogromo, c\u0302irkau\u0306 100 Judoj estis murditaj dum la nokto de la 9a g\u0302is la 10a de novembro 1938, kaj 25 000 Judoj senditaj al koncentrejoj. Lau\u0306 atestoj, 267 sinagogoj kaj 7 500 komercejoj estis incendiitaj au\u0306 detruitaj de la nazioj."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Fronte al tiu perforto, kiu mortigas kaj s\u0302okegas, al la malsekureco, kiu instalig\u0302as, la ruinig\u0302o al kio g\u0302i kondukas por multaj komercistoj, centoj da Judoj sinmortigas kaj miloj da ili forlasas la germanan teritorion. Tamen, multegaj landoj rifuzas akcepti ilin."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Historie, la Kristala nokto estas multe pli ol pogromo: g\u0302i markas novan intensigon de la antisemitisma furiozeco de la nazia reg\u0302imo, dum novaj leg\u0302oj estas promulgitaj, senigante la judojn de iliaj vivtenig\u0302oj, ekskludante ilin de c\u0302ia socia vivo au\u0306 malpermesante ilin aliri preskau\u0306 c\u0302iujn liberalajn profesiojn. Tiuj leg\u0302oj celis izoli kaj instigi ilin forlasi Germanion, antau\u0306aj\u0302o al la fina solvo, kaj al la morto-koncentrejoj. La Kristala nokto anoncas do la premisojn de la Holokau\u0306sto."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Irano: la kinisto G\u0302afar Panahi, kiu komencis malsatstrikon, estis liberigita kontrau\u0306 kau\u0306cio, post sep monatoj da malliberejo\nMilito en Ukrainio: rusia misilo frapas log\u0302konstruaj\u0302on en Kramatorsko: almenau\u0306 du homoj mortis, kaj multaj civiluloj plu estas sub la ruinaj\u0302oj\nLa Premio Olof Palme 2023 estas atribuita al c\u0302ampioninoj pri Homaj rajtoj en Ukrainio, Turkio kaj Irano\nLa jaro 2022 finig\u0302is per pli ol 1 000 politikaj malliberuloj en la kubaj karceroj\nIsraelo-Palestino: Lau\u0306 la ambasadorino de Palestino en Francio, \u00ab Kiam Benjamin Netanjahu konsentos pri dus\u0302tata solvo \u00bb, ni c\u0302eestos por fari pacon \u00bb"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Japanio : memorinda tago por la lando, esperiga mesag\u0302o por la mondo\n14an de novembro 2012 : Eu\u0306ropa g\u0302enerala striko\nJapanio : la morteco c\u0302e la maljunuloj preskau\u0306 trioblig\u0302is proksime de Fukus\u0302imo\nKvardek jarojn por malkonstrui Fukus\u0302imon.\nFrancio : maldungoj c\u0302e Lej\u0302abi"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Voir le profil de neniammilitointerni sur le portail Overblog"}]