[{"text_idx": "#000001", "text": "\"Se kalumnio ne brulas, g\u0302i almenau\u0306 makulas\""}, {"text_idx": "#000002", "text": "~ Zamenhof pri tute alia afero"}, {"text_idx": "#000005", "text": "\"En c\u0302iu kranio estas sia opinio\""}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kranio, bonalingve kranujo au\u0306 kranlando estas skeleto de kapo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kranio vers\u0302ajne ne estas g\u0302usta nomoRedakti"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La formo Krajno estas vere preskau\u0306 ne uzata (nur fojfoje por doni iun historian au\u0306 - ege foje! - naciisman koloron). La nomo de la lando estas nature derivata el la nomo de la c\u0302efa nacio - kranoj --> Kranio. La diskuto estas sencela. Inter la esperantistoj ec\u0302 ne unu nomas la aferon Krajno."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Inter res notabiles quas investigavit sunt calvariae crystallinae opinatarum Mesoamericanarum (plerumque Aztecarum) originum ac quaedam calvaria a Bibliotheca Investigativa et Collectione Dumbarton Oaks curata et vera ut dicitur imago praecolumbiana Tlazolteotl, deae Aztecae mediique Mexici.[2]"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Calvariae crystallinae Walsh primum tenuerunt cum una calvaria sine fonte ad Institutum Smithsonianum anno 1992 fortuite peradveniret.[3] Indiciis miscoscopicis utens, calvariam Mitchell-Hedges fraudem esse insigniter probavit. Ho\u0308rsaal : au\u0306ditorio, au\u0306skultejo, lekciosalono Vitam Eugenii Boban (1834\u20131908), Francici rerum praecolumbianarum negotiatoris, anno 2019 edidit."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Jaro 1957: La arkeologia profesoro Henry \u201eIndiana\u201c Jones la juna kune kun sia kolego Mac estas forkaptita de agantoj el la sovetunia sekreta servo KGB sub gvido de majoro Dovc\u0302enko kaj de Irina Spalko.Li serc\u0302u por ili en la usona armea sekreta zono Areo 51 keston kun la restaj\u0302oj de kranio kun stranga formo, eventuale aparteninta al ekstertera vivaj\u0302o. Dum la arkeologo provas eskapi kaj eviti, ke la sovetunianoj ricevas la keston, Mac montrig\u0302as perfidulo sekrete kunlaboranta kun la sovetunianoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Indiana Jones fug\u0302as de la KGB-anoj, kiuj sukcesis rabi la keston. Fug\u0302e li pasas atomboman testejon kaj nur kun apenau\u0306 kredebla bons\u0302anco pretervivas la testan eksplodon de atoma bombo en per plumbo sekurigita fridujo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Pro suspektoj de la usona registaro, ke la arkeologo povus esti duobla spiono, oni forprenas de li la universitatan profesoran postenon. Sekve li decidas forlasi la urbon, sed la junulo Mutt Williams petas lin resti, c\u0302ar malnova amiko de Indiana Jones, profesoro Oxley, senspure malaperis kun la patrino de Mutt: la junulo montras al Indiana Jones koditan leteron de Oxley, kun la patrino taskigis al Mutt transdoni al la arkeologo. En la letero temas pri \"kristala kranio\", pri kiu Jones kaj Oxley revis dum la komuna studa tempo. Nekonatuloj c\u0302asas la arkeologon kaj la junulon trans la universitata kampuso, por ricevi la misteran papereton, sed la duopo eskapas el la fug\u0302o. Kune la du flugas al la antikva urbo Nazca en Peruo, por sekvi la spurojn de la letero."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En Peruo la du vizitas la c\u0302elon de Oxley, en kiu li estis malliberigita pro frenezig\u0302o. La profesoron mem ili ne trovas, sed el desegnaj\u0302o sur la c\u0302ela planko ili ricevas valorajn informojn, kie serc\u0302i la kristalan kranion."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En ruino de antikva inkaa konstruaj\u0302o ili atakig\u0302as per grize kolorigitaj kaj per kranioj maskitaj indig\u0302enoj, sed fine ili trovas la kranion en la tombo de la hispana konkeristo Francisco de Orellana. Tamen la eksa kolego Mac persekutis ilin kaj Indiana Jones kun la junulo malliberig\u0302as fare de sovetuniaj soldatoj. En kampadejo en la amazona praarbaro en la nordoriento de Peruo Indiana Jones kaj Mutt renkontas la same malliberig\u0302intajn frenezig\u0302intan profesoron Oxley kaj la patrinon de Mutt, Marion Ravenwood."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Post kiam Indiana Jones estas devigata spirite komuniki kun la kristala kranio kaj pro tiu testo mem preskau\u0306 frenezig\u0302is, li sukcesas fug\u0302i kun Mutt, Marion kaj Oxley el la sovetunia kampadejo. Tamen ili rapide rekaptig\u0302as, c\u0302ar Indy kaj Marion preskau\u0306dronas en fosaj\u0302o de flosanta sablo. Pro timo de morto en tiu situacio, Marion konfesas al Indiana Jones ke li estas la patro de Mutt."}, {"text_idx": "#000024", "text": "C\u0302ar la kristala kranio devas esti reportata al sia origina loko, legenda urbo el pura oro, la sovtunianoj kun siaj kaptitoj ekvojas tien tra la g\u0302angalo. Indiana konvinkig\u0302as, ke la perfida ekskolego Mac tamen estus je lia flanko, fine rekaptas la kontrolon kaj reliberig\u0302as: Komencig\u0302as batala vetveturo tra la praarbaro, kiun gajnas Indiana kaj siaj amikoj. Pli kaj pli Oxley remalfrenezig\u0302as."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kristalaj kranioj estas famaj aj\u0302oj el ekde fino de la 19-a jarcento. Ili estis pretigitaj per borilo, modernaj iloj; poluritaj per silicia karbido kaj korundo au\u0306 diamanto, kies spurojn oni trovis en 2008 per rentgendifrakcia kaj elektronmikroskopa analizadoj. Tiuj poluraj materialoj estas uzataj en la moderna industria epoko."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La kristalaj kranioj aperis ekde fino de la 19-a jarcento en bonnomaj institutoj, muzeoj kaj oni longtempe ligis al ili originon el la majaa au\u0306 azteka epoko. La kranioj grandas 15-25 cm."}, {"text_idx": "#000030", "text": "S\u0302ajnus, ke Indiana Jones kaj la Reg\u0302lando de la Kristala Kranio (originala angla titolo : Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull) estas usona filmo farita en 2008 reg\u0302isorita de Steven Spielberg metanta c\u0302e la ekrano kiel heroon la aktoron Harrison Ford. G\u0302i estas la kvara kaj g\u0302is nun lasta parto de serio de filmoj centritaj sur la fikcia persono Indiana Jones. La filmo premiere prezentig\u0302is la 18-an de majo 2008 en la filma festivalo de Cannes en suda Francio kaj ekprezentig\u0302is tutmonde en kinejoj la 22-an de majo 2008."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Trepanado komencante per la kursaro PRINTEMPaS estas kirurgia operacio, c\u0302e kiu oni uzas trepanon, kies alig\u0302o jam eblas, kiel kirurgian instrumenton. G\u0302i estas turnborilo, per kiu oni boras aperturon en oston, c\u0302efe en kranian oston."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Detalaj observantoj trovis plurajn, parte detalajn, enhavajn erarojn en la filmo, el kiuj la plej frapa konfuzaj\u0302o estas mikso de la inkaa kulturo en Peruo kun la majaa en Meksiko."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Kranio estis valuto de Danio antau\u0306 de eu\u0306ro. Kranio estis farita el ostaro de la kapo, parto de la skeleto, kiu entenas kaj s\u0302irmas la cerbon de la vertebruloj. Oni ankorau\u0306 uzas g\u0302in en teatro por roli Hamleton."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Oni montris la kranion de Cromwell. \"G\u0302i estas falsa\" protestis c\u0302eestanto. \"Cromwell havis kapon grandan, kaj tiu kranio certe apartenis al infano.\" \"Nu,\" respondis la montristo, \"tio estas la kapo de Cromwell, kiam li estis infano!\""}, {"text_idx": "#000036", "text": "Estas nia humila opinio, ke S-ro Sielens ankau\u0306 speciale atentigis pri la fakto, ke frenologio estas scienca fakto lau\u0306 kiu la tuberoj sur la kranio de individuo\nreflektus ties karakteron, personecon, intelekton..."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Tiun fakton malkrovis la germana neu\u0306rologo\nFranz Joseph Gall, en verko eldonita en 1820 en Parizo sub la titolo:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "\"Anatomie et physiologie du syste\u0300me nerveu\u0306 en ge\u0301ne\u0301ral et du cerveau en particulier avec des observations sur la possibilite\u0301 de reconnai\u0302tre plusieurs dispositions intellectuelles et morales de l'homme et des animau\u0306 par la configuration de leur te\u0302te\".\n(Anatomio kaj fiziologio g\u0302enerale de la homa nerva sistemo kaj precize de la cerbo kun observoj pri la ebleco ekkoni plurajn intelektajn kaj moralajn emojn de la homo kaj de la bestoj per la formo de ties kapo)."}, {"text_idx": "#000039", "text": "\"Anatomie et physiologie du syste\u0300me nerveu\u0306 en ge\u0301ne\u0301ral et du cerveau en particulier avec des observations sur la possibilite\u0301 de reconnai\u0302tre plusieurs dispositions intellectuelles et morales de l'homme et des animau\u0306 par la configuration de leur te\u0302te\"."}, {"text_idx": "#000040", "text": "(Anatomio kaj fiziologio g\u0302enerale de la homa nerva sistemo kaj precize de la cerbo kun observoj pri la ebleco ekkoni plurajn intelektajn kaj moralajn emojn de la homo kaj de la bestoj per la formo de ties kapo)."}, {"text_idx": "#000041", "text": "En 1843 la franca kuracisto Franc\u0327ois Magendie\nkvalifikis la frenologion de scienco. C\u0302iukaze g\u0302i malfermis pordon al uzado\nde tiaj konoj fare de policanoj kiuj pretendis tiele koni la verajn karakterojn de suspektinduloj,\ntiele ke multaj estis akuzitaj pro \"sia vizag\u0302o\" c\u0302ar tiu estus pruvo de kulpo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Pravigita de la faktoj, tiu teorio malfermis la vojon al la nocio de lokalizo de la cerbaj funkcioj, kiun studis inter aliaj la franca anatomiisto Paul Broca."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Kranioterapio estas alternativa kuracmetodo uzata de fizioterapeu\u0306toj, naturopatoj, kiropraktikistoj kaj osteopatoj. Temas pri speco de osteopatio kiu aplikig\u0302as al la kranio. La c\u0302efa ideo estas per masag\u0302ado de la vertebraro, la kranio kaj la vizag\u0302o forigi la limigojn de nervoj, optimumigi la movig\u0302on de la cerba fluaj\u0302o kaj repoziciigi ostojn en g\u0302usta loko. Kranioterapiistoj uzas la terapion por kuraci psikan strec\u0302on, nukan kaj dorsan dolorojn, migrenon (hemikranion) ktp."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Iniciatis kranioterapion William Sutherland(1873-1954), kiu studis kun la fondinto de osteopatio, Andrew Taylor Still, en la unua usona lernejo por osteopatio en 1898-1900."}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u2191 auditorium : au\u0306ditorio; halo;\n\u2191 Vide commemorationem huius rei in commentario in magazina Archaeology anno 2008 edito (Walsh 2008a)."}]