[{"text_idx": "#000000", "text": "Kiam oni pensas pri magneto, oni pensas pri malmola, metala objekto en la formo de bloko, huffero au\u0306 eble disko. G\u0302ia formo estas fiksa kaj ne s\u0302ang\u0302ig\u0302as. Magnetoj fakte perdos sian magnetan kampon, kiam oni tro forte batas ilin, au\u0306 varmigas ilin. Tio estas pro tio ke c\u0302iu atomo en la magneto havas propran magnetan kampon. Kiam oni varmigas magneton g\u0302is post la Curie-temperaturo, la direktoj de tiuj magnetaj kampoj povas hazardig\u0302i, kio kau\u0306zas ke ili nuligas unu la alian. Nur se c\u0302iuj etaj magnetaj kampoj iras en la sama direkto, ili plifortigas unu la alian. Ke magnetoj estas sentemaj al tiaj faktoroj signifas ke oni ne povas fari per ili kion oni volas. Oni ekzemple ne povas akiri magnetan likvaj\u0302on per fandi magneton (tia likvaj\u0302o c\u0302iukaze estus tro varmega por preskau\u0306 c\u0302iuj aplikoj). Se oni rigardas la intereton tamen, oni vidas sennombrajn videojn kun magnetaj likvaj\u0302oj kaj argiloj kaj retpag\u0302oj kiuj vendas ilin. Por kompreni kiel tiaj materialoj funkcias, tamen, oni devas unue zomi."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La speco de magnetismo kie atomaj magnetetoj kunlaboras por krei unu grandan magneton nomig\u0302as feromagnetismo. Feromagnetismo estas la plej forta speco de magnetismo kaj jam estas konata ekde antikveco. Magnetoj kiuj uzas c\u0302i tiun specon de magnetismo povas esti kreataj nur el malmultaj metaloj, pro tio ke oni bezonas tre specifan atoman strukturon por krei ilin. Fero estas la plej bona kaj konata feromagnetisma materialo kaj inspiris la terminon mem. Ke atomoj povas esti etaj magnetoj estas la rezulto de kvantumreguloj. Priskribi tiujn ekzakte estas sufic\u0302e malfacila, sed la koncepto ne estas ekstermonda. La negativaj partikloj ene de atomo, la elektronoj, havas specifan econ kiu nomig\u0302as \u201dspino\u201d. Oni ofte komprenas tion kiel rotacion kiu povas iri en du direktoj. Realvive la priskribo estas multe pli nuanca tamen. La spino vekas etan magnetan kampon c\u0302irkau\u0306 la elektrono. C\u0302iu materialo do enhavas magnetajn kampojn, sed oni ne c\u0302iam rimarkas ilin. C\u0302u la tuta atomo estas magneta, dependas de g\u0302ia strukturo. Ekzistas malsamaj modeloj por priskribi kiel elektronoj estas ordigitaj ene de atomoj. La plej simpla priskribo estas ke elektronoj c\u0302irkau\u0306iras la kernon de la atomo. Realvive elektronoj agas ankau\u0306 kiel ondoj krom kiel partikloj, sed por kompreni la bazon de magnetismo, tiu distingo ne estas tre grava. Kio ja gravas estas ke ne c\u0302iuj elektronoj movig\u0302as en la sama regiono c\u0302irkau\u0306 la atomo. Ju pli da elektronoj atomoj havas, des pli kompleksa la sistemo ig\u0302as, sed la malsamaj regionoj c\u0302irkau\u0306 la kerno c\u0302iam plenig\u0302as lau\u0306 la sama maniero. Unu el la reguloj lau\u0306 kiuj atomoj estas ordigitaj estas la ekskluda principo de Pauli. Tiu priskribas ke du elektronoj en la sama regiono devas havi malajn spinojn (ili ne rajtas havi kvar samajn kvantumnumerojn). La magnetaj kampoj de la elektronoj do estas malaj. Por ke ne c\u0302iuj magnetaj kampoj nuligas unu la alian, la atomo havu neparan kvanton de elektronoj, au\u0306 se oni havas nur parojn de elektronoj, ili ne rajtas esti en la sama regiono. La lasta estas vera por, ekzemple, oksigeno. Kompreneble atomoj plej ofte trovig\u0302as en molekuloj, do kvankam oksigena atomo havas neparan elektronon, oksigena molekulo (kun du atomoj kiuj kunhavas siajn elektronojn) ne estas magneta. Ec\u0302 kiam materialo povas esti magneta, g\u0302i plej ofte ne estas. Eble g\u0302i estas magneta en etaj partoj, kie la atoma magnetkampo iras en la sama direkto, la materialo grandskale povas esti nemagneta. Nur se la atomaj magnetkampoj iras en la sama direkto, ili plifortigas unu la alian kaj kreas magneton. En la naturo tia strukturo estas tre malofta kaj nur unu mineralo foje kreas naturajn magnetojn: magnetito."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ec\u0302 se la individuaj regionoj de materialo povas esti magnetaj, ili povas nuligi unu la alian."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ferofluaj\u0302oj ne estas magnetaj en la senco de klasikaj magnetoj. Same kiel peco da fero, ili nur produktas magnetan kampon kiam ili estas proksimaj al alia magneto. Tiel ili povas esti altirataj. G\u0302i do estas altirata de magneto kiel fero, sed g\u0302i estas likvaj\u0302o. Tio kau\u0306zas la strangajn efikojn kiujn oni vidas en la filmetoj. Estas strange tamen, ke kiam oni metas magneton sub la bovlon, la fluaj\u0302o ankau\u0306 fluas supren en la formo de pikiloj, kontrau\u0306 gravito. Por kompreni kio okazas, oni povas mem fari eksperimenton. Kion oni bezonas estas magneto kaj polvo de fero. Kiam oni metas la magneton sub la tablon, au\u0306 iun platon, kaj oni faligas la feron sur la surfacon, la eroj kolektig\u0302os lau\u0306 fiksa strukturo. Ili sekvas la direkton de la magneta kampo. Kun sufic\u0302e multe da fero, la eroj komencas formi bulon de pikiloj. Kvankam la eroj ja estas altirataj de la magneto, ili serc\u0302as la lokon kie ilia energio estas minimuma. Tio estas lau\u0306 la linioj de la magneta kampo. En c\u0302i tiu eksperimento la partikloj de fero estas solidaj kaj kreas neregulajn kolumnojn, sed imagu ke oni metus la partiklojn en likvaj\u0302o. Tiam la partikloj multe pli facile movig\u0302as unu preter la alian, kio donas tre regulajn pikilojn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302i tiel agas ferpolvo kiam g\u0302i trovig\u0302as en magneta kampo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Por krei ferolikvaj\u0302on oni bezonas tri ingrediencojn: la magnetajn partiklojn, la likvaj\u0302on, kiu entenas ilin kaj surfaktanton. La likvaj\u0302o povas esti akvo au\u0306 oleo, depende de la ecoj kiujn oni volas havi. La magnetaj partikloj estas plej ofte magnetito. Gravas kiom grandaj la partikloj ekzakte estas, c\u0302ar tio multe influas kiel la fluaj\u0302o agas. Se la partikloj estas tro grandaj, c\u0302irkau\u0306 centono de milimetro, ili formos c\u0302enojn en magneta kampo, kio igas la fluaj\u0302on multe pli viskoza (siropa). G\u0302enerale, la partikloj en ferofluaj\u0302o estas c\u0302irkau\u0306 dek miliononoj de milimetro. Tiel, la viskozeco ne s\u0302ang\u0302ig\u0302as en magneta kampo, sed nur dependas de la fluaj\u0302o. Ankau\u0306 la surfaktanto estas ege grava ingredienco. G\u0302i funkcias iomete kiel sapo kaj kreas tavolon c\u0302irkau\u0306 la partikloj. Tiel ili ne povas kungluig\u0302i. Tio estas necesa por certigi ke la fluaj\u0302o restas mikso. Alia problemo kun miksaj\u0302oj estas ke la partikloj povas malrapide droni suben anstatau\u0306 resti egale distribuataj. Felic\u0302e, la partikloj estas tiom etaj, ke la hazardaj movig\u0302oj de molekuloj de la fluaj\u0302o sufic\u0302e pus\u0302as ilin por zorgi ke ili ne dronas."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kiam oni komparas ferofluaj\u0302on al solidaj partikloj de fero, oni vidas ke la pikiloj produktataj de ferofluaj\u0302oj estas multe pli similaj unu al la alia kaj malakraj. Tiu efiko estas la rezulto de la surfaca tensio de la likvaj\u0302o. La molekuloj en la likvaj\u0302o interagas kaj altiras unu la alian, do la molekuloj volas esti c\u0302irkau\u0306ataj de kiel eble plej da similaj molekuloj. Neniu volas esti c\u0302e la rando do. Tio kau\u0306zas ke la likvaj\u0302o provas preni formon kun kiel eble plej malgrandan surfacon, kompare al g\u0302ia volumeno. Teorie tiu formo estus sfero, sed pro tio ke la gravito kaj la magneta kampo tiras la likvaj\u0302on, g\u0302i ne estas sufic\u0302e forta por tio kaj serc\u0302as la plej bonan alternativon. En kutimaj magnetaj kampoj la pikiloj do estas rondigitaj, sed c\u0302e ege forta magneto, la magneta forto povas venki kontrau\u0306 la surfaca tensio, kio rezultas je eta, akra pikilo sur la pinto de la kutima pikilo. Malgrau\u0306 tio ke la pikiloj aspektas malmolaj, ili ankorau\u0306 estas likvaj. Je propra risko, oni povas tus\u0302i ilin kaj senti kiom molaj ferofluaj\u0302oj fakte estas. Oni ankau\u0306 povas tre simple forpus\u0302i la pikilojn, simple per blovi kontrau\u0306 ili. Kiam oni ludas kun ferofluaj\u0302oj, oni konsciu tamen, ke ili povas g\u0302eni la hau\u0306ton kaj tute detrui oniajn pulmojn. Ili ankau\u0306 rampas en la plej etajn fendojn, do ankau\u0306 sub la ungojn au\u0306 en vundojn. Oni do zorgu ke oni scias kion oni faras kaj ke oni bone protektas sin."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La c\u0302efa inventinto de ferofluaj\u0302oj estis Steven Papell. NASA donis al li la taskon de elpensi brulaj\u0302on kiu povus esti regata en la kosmo. En la kosmo, neniu forto tiras la brulaj\u0302on el la ujo, kio povas esti granda problemo por la rakedo. Papell elpensis ke magneta brulaj\u0302o povus esti tirata suben de forta magneto, au\u0306 pumpata per s\u0302ang\u0302antaj magnetaj kampoj. Li preparis la unuan ferofluaj\u0302on, kiun li bazigis sur keroseno kaj li akiris patenton en 1965. Malgrau\u0306 liaj penoj, magnetaj brulaj\u0302oj neniam ig\u0302is realeco kaj NASA iris de likvaj brulaj\u0302oj al solidaj. Malgrau\u0306 tio, la stranga likvaj\u0302o ja instigis pli da esploroj kaj nur ferolikvaj\u0302oj estas preskau\u0306 c\u0302ie. Estas reala s\u0302anco ke ec\u0302 la aparato kiu montras c\u0302i tiun blogon enhavas etan kvanton. La plej vasta uzu por ferofluaj\u0302oj estas en lau\u0306tparoliloj. Kiam multe da elektro trairas la bobenon, g\u0302i povas varmig\u0302i. Oni uzas ferofluaj\u0302ojn por malvarmigi la bobenon kaj por igi la sonon pli glata. Ankau\u0306 en aliaj elektronikaj\u0302oj kun movig\u0302antaj partoj, ferofluaj\u0302oj estas uzataj por glatigi la movojn kaj por protekti la elektronikaj\u0302ojn kontrau\u0306 malpurig\u0302o."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ferofluaj\u0302oj ankau\u0306 povas esti uzataj por kuraci homojn. Foje oni volas ke medikamento iru al tre specifa parto de la korpo, kiel tumoro. Tio povas esti farata per ligi la medikamenton al feromagnetaj partikloj kaj liberigi ilin en la sango de la paciento. Tiel, oni povas gvidi la medikamentojn de ekstere kaj tre efike liveri la medikamenton. Alia metodo de batali kontrau\u0306 tumoroj pere de ferofluaj\u0302oj temas pri varmo. Kiam oni enmetas magnetajn partiklojn en la tumoro, oni povas rapide movi ilin per s\u0302ang\u0302anta magneta kampo. Tiel la energio de la magneta kampo estas transformata al varmo, kio malfortigas la c\u0302elojn de la tumoro. Ambau\u0306 el tiuj metodoj povas iomete damag\u0302i la korpon, sed ili estas promesaj, pro tio ke ili estas multe malpli damag\u0302aj ol pli malnovaj, kutimaj metodoj de kuraci."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ferofluaj\u0302oj estas uzataj medicine kaj teh\u0302nike, sed ili ankau\u0306 belas. La strangaj ecoj de ferofluaj\u0302oj inspiris sufic\u0302e da artistoj kaj multaj el ili uzas g\u0302in en skulpturoj. Tiuj skulpturoj ne nur stimulas onin pro ilia beleco, sed ankau\u0306 pro tio ke ili igas onin scivolema. Kiam oni vidas kiel la stranga fluaj\u0302o movig\u0302as, oni tuj volas scii kiel g\u0302i funkcias. Eble tio estas la plej bona maniero por interesigi homojn pri scienco: per igi ilin scivolemaj kiam ili ne atendas tion."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Jen intervjuo kun artisto kiu uzas ferofluaj\u0302ojn en siaj skulpturoj:"}]