[{"text_idx": "#000007", "text": "\u201cNia patro multe batalis, li estis batalanto, kaj lian batalon ni dau\u0306rigos\u201d. Tio estis la mesag\u0302o de Boreha\u0301, Maita\u0301 kaj Mandei\u0301 pri la patro kaj indig\u0302ena gvidanto Aruka\u0301 Juma, kiu mortis pro KOVIM-19 la 19-an de februaro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La familio kaj aliancanoj de la j\u0302umaa popolo taksas, ke Aruka\u0301 estis inter 86 kaj 90 jarojn ag\u0302a \u2014 oni ne konas la ekzaktan ag\u0302on, c\u0302ar li ne havis naskig\u0302atestilon. La teritorio de la j\u0302umaa popolo situas en la suda parto de la s\u0302tato Amazonio, en Brazilo, arbara areo sub forta senarbariga premo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u201cCOIAB kaj APIB avertis, ke la indig\u0302enaj popoloj kun lastatempa kontakto estas en ekstrema dang\u0302ero. La lasta plu viva homo de la j\u0302umaa popolo mortis. Denove la brazila registaro montrig\u0302is krime neglekta kaj nekompetenta. La registaro murdis Aruka\u0301-n\u201d, diris tiutempe noto subskribita de indig\u0302enaj organizoj kiel la Kunordigo de Indig\u0302enaj Organizoj de la Brazila Amazonio (COIAB), la Unuig\u0302o de la Indig\u0302enaj Popoloj de Brazilo (APIB) kaj la Observejo de Homaj Rajtoj de la Izolitaj Indig\u0302enaj Popoloj kaj kun Lastatempa Kontakto (OPI)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "COIAB sekvas la kazojn ekde la 19-a de marto 2020, kiam estis registrita la morto de boraria indig\u0302eno en la s\u0302tato Parao. SESAI tamen konsideras, kiel unuan indig\u0302enan morton pro Kovim-19 en la lando, tiun de 15-jara yanomamia knabo la 9-an de aprilo 2020 en Rorajmo. La du kazoj estis en s\u0302tatoj de la norda Brazilo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La morto de Aruka\u0301 pro akuta spira manko, rezultinta de la nova koronaviruso, okazis en kampanja hospitalo de Porto Velho, c\u0302efurbo de la s\u0302tato Rondonio, kiu limas kun Amazonio. La translokig\u0302o al alia s\u0302tato kaj ne al Manau\u0306so, c\u0302efurbo de Amazonio, s\u0302uldig\u0302is al la distanco inter la du areoj, konsiderante la geografian karakterizaj\u0302on de la regiono."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Membroj de la familio de Aruka\u0301 estas konsiderataj kiel la lastaj postvivantoj de la j\u0302umaoj, etno de la lingva branc\u0302o Tupi Kagwahiva, kiu inkluzivas ankau\u0306 aliajn popolojn, kiel la Uru-Eu-Wau-Wau, kun kiuj la filinoj de Aruka\u0301 edzig\u0302is por eviti la formorton de c\u0302i tiu popolo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "En sia junag\u0302o, Aruka\u0301 atestis la plej grandan masakron, kiun suferis lia popolo, kiam li defendis la teritorion de la invado de kau\u0306c\u0302ukistoj kaj nuksokomercistoj en la 1960-aj jaroj. La unuaj raportoj pri la j\u0302umaoj, jam en la 18-a jarcento, indikis, ke la popolo enhavis c\u0302irkau\u0306 15 000 homojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Fine de la 1990-aj jaroj, la komunum-estro sukcesis limi la teritorion, situantan en la komunumo Canutama, en suda Amazonio."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Aruka\u0301 Juma disvolvis simptomojn de Kovim-19 kune kun 12 aliaj familianoj, kiuj log\u0302is kun li en la indig\u0302ena teritorio, komence de januaro. La 17-an de la sama monato li estis sendita al la hospitalo Sentinela, en la urbo Humaita\u0301, najbara de Canutama, komencante serion da enhospitaligoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La 2-an de februaro, Aruka\u0301 Juma malbonig\u0302is, estis tubizita kaj devis esti translokita, c\u0302ar la hospitalo, kie li estis \u2014 la dua dum lia enhospitaligado \u2014 ne havis liton de IFU. Mobilizado de publikaj agentejoj kaj organizaj\u0302oj por la defendo de indig\u0302enaj popoloj estis arang\u0302ita por savi lian vivon. Sed kvankam kondukita al la kampanja hospitalo en Porto Velho, li mortis."}, {"text_idx": "#000034", "text": "S\u0302i eksciis pri la morto de Aruka\u0301 Juma dum s\u0302i sekvis la vakcinadon kontrau\u0306 Kovim-19 de la homoj Uru-Eu-Wau-Wau en Rondonio."}, {"text_idx": "#000035", "text": "\u201cVi bezonas kompreni la sanan situacion, kiun spertas la indig\u0302enaj homoj de Brazilo kaj Amazonio, kiu konsistas el intensa premo, intensa invado de ilaj landoj, kaj la malbona sana prizorgo\u201d, s\u0302i diras."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La entombigo de Aruka\u0301 okazis la 18-an de februaro, en la vilag\u0302o Juma, urbo Canutama, suda Amazonio. Pluraj gvidantoj estis invititaj omag\u0302i la estron sur ponto, antau\u0306 ol la funebra procesio iris al la indig\u0302ena teritorio j\u0302umaa."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Aldone al la tri j\u0302umao-filinoj, Aruka\u0301 lasis 14 nepojn, pranepojn, kaj filinon de rilato kun indig\u0302enino Uru-Eu-Wau-Wau. La nepoj de Aruka\u0301 estas filoj de indig\u0302enaj homoj Uru-Eu-Wau-Wau (kies teritorio estas en Rondonio, kiu limas Amazonion), kun kiuj geedzig\u0302is Boreha\u0301, Maita\u0301 kaj Mandei\u0301. Per la patrolinia sistemo de c\u0302i tiuj popoloj, nepoj kaj infanoj ankau\u0306 farig\u0302is Uru-Eu. Aruka\u0301 estis la lasta el sia popolo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Germinda Casupa\u0301, c\u0302ikita indig\u0302eno fronte al fajro kaj masklismo"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Kiel banglades\u0302aj teolaboristoj povas travivi kun taga salajro de malpli ol du dolaroj?"}]