[{"text_idx": "#000000", "text": "En 2020 aperis Ne estas fido nur, kolekto de paroladoj kaj aliaj tekstoj de Mark Fettes el lia tempo kiel prezidanto de UEA. Jens S. Larsen trastudis la verkon. Li trovas, ke la libro konfirmas la impre\u00adson, kiun oni tiam povis ekhavi pri li: g\u0302enerale simpatia kaj kompetenta homo, sed de tempo al tempo kun katastrofaj misjug\u0302oj."}, {"text_idx": "#000001", "text": "En c\u0302i tiu kolekto la plej katastrofa misjug\u0302o de Fettes sendube estas la dua c\u0302apitro \u201dStrategia vizio por UEA\u201d, komisiona raporto de 2012. Ec\u0302 se tiajn raportojn ku\u00adtime el\u00adlaboras esence la komi\u00adsion\u00adestro kaj la ceteraj nur aprobas, pri c\u0302i tiu respon\u00addecas nau\u0306 homoj krom la \u201ckunordiganto\u201d Fettes mem. Kiel multaj tiaj raportoj, ankau\u0306 c\u0302i tiu havas la karak\u00adteron de interna labor\u00addokumento kaj tial estas sufic\u0302e neinteresa al la g\u0302enerala publiko. Sed ec\u0302 al homoj apar\u00adte inte\u00adresitaj c\u0302i tiu teksto estas praktike nelegebla. G\u0302i ne nur mal\u00adaktualig\u0302is, sed jam en la momento de verkado vane luktis por akiri ian rilaton kun la realo. Mi dubas ke iu g\u0302ojos revidi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nur unu konkretan ekzemplon: Sur p. 37 estas preterpase menciita \u201dmodernigo kaj ampleksigo de la Delegita Reto\u201d, kvazau\u0306 estus memkompreneble ke tio estas aspirinda kaj facile farebla. Sed oni neniam ion au\u0306das de la Delegitoj! Kial la sola beletra esprimo de ilia ekzisto estas la satira \u201dMi konis delegiton\u201d de Jean Thierry? Kion ili finfine faras? Jam en 1939 oni rezignis statistiki iliajn servojn. Kiucele oni bezonas ilin hodiau\u0306 kiam ekzistas la Interreto? C\u0302u oni abolu ilin au\u0306 radikale redifinu iliajn taskojn? Tiu diskuto estus multe pli interesa kaj facile povus esti la c\u0302efa temo de unu tuta mandato de UEA-prezidanto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La artikoloj en la libro dividig\u0302as en kvar partojn. La du aliaj tekstoj de parto 1 (\u201cStrate\u00adgio\u201d) estas malpli katastrofaj ol la strategia raporto, sed ne tre inspiraj. Oni ne bezonas mang\u0302i tutan ovon por konstati ke g\u0302i estas putra, do sendube multaj legantoj baldau\u0306 lacig\u0302os se ili legos la libron de\u00adkomence. Jug\u0302i la libron nur lau\u0306 la unua parto estus tamen nejuste. Multe pli le\u00adgeblaj estas la UK-festprelegoj kaj nov\u00adjaraj salutoj kolektitaj en la dua parto (\u201dSes jaroj prezidaj\u201d)."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tio estas unuavide iom stranga vidpunkto, c\u0302ar se oni vidas titolon kiel \u201dVerkoj\u201d au\u0306 \u201dPoemoj\u201d oni c\u0302iuokaze scias ke oni devas rigardi la au\u0306tornomon por scii kion atendi. Eble Fettes modeste opiniis ke lia nomo ne estas sufic\u0302e alloga per si mem. C\u0302iuokaze la mencio de la kolekto de Lapenna invitas al literatura komparo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Oni rimarkas multajn kontrastojn inter la verko de Lapenna (2-a eld. 2009) kaj tiu de Fettes. La\u00adpenna en sia en\u00adkonduko notas ke \u201dla paroladoj nun presitaj en c\u0302i tiu libro iusence signas la etapojn de evoluo de la Espe\u00adranto-Movado g\u0302enerale kaj de Universala Esperanto-Asocio aparte en la peri\u00adodo 1950-1966\u201d \u2013 dum Fettes en sia enkonduko konfesas ke li laboris \u201dc\u0302iam kun la konscio, ke la rezultaj tekstoj havas efemeran sig\u00adnifon, au\u0306 signifon nur en difinita organiza kunteksto\u201d, sed opiniis ke kvankam \u201d[n]e temas pri vere sistemeca analizo de la aktuala situacio de Esperanto\u201d, kelkaj tekstoj povus esti kon\u00adservindaj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Lapenna do c\u0302iam sciis en kiu etapo aktuale trovig\u0302as la laboro de UEA; Fettes tute rezignas koncepti g\u0302in lau\u0306 etapoj! Lau\u0306 Esperanto en Perspektivo c\u0302ap. 22.4.5, pri tiu degenero oni tamen povas kulpigi Lapenna-n mem. En 1968 fiaskis la tiel nomata \u201dSkandinavia propono\u201d al Unesko, kiu postulus bug\u0302eteron por \u201cobjektive konsideri en kiuj sferoj ekzistas bezono por internacia lingvo kaj por esplori la eblecojn havigi rimedojn de komu\u00adnikado por kontentigi tiujn bezonojn\u201d."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Pro insista pledo de unu sveda politikisto-esperantisto (s\u0302ajne Ingemund Bengtsson) UEA rezignis fari kampanjon surbaze de la propono. Ekde tiu tempo mankas al UEA sufic\u0302e konkreta laborcelo. Ne plu eblas mobilizi la membraron por etapo kiu povus konduki al sukceso same grava kiel la partnerig\u0302o kun Unesko en 1954. \u201dLa celoj c\u0302ie dronis\u201d (kiel Fettes citas Kalocsay sur p. 70), c\u0302ar sen etapaj venkoj oni ne povas havi finan venkon. Tiel simple estas."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fettes en sia kontribuo ne sugestas ke Esperanto estu elemento de bonkvalita edukado, sed nur aludas la rajton ricevi bazan edukadon en sia gepatra lingvo. En grandaj partoj de la mondo tio ankorau\u0306 ne estas memevidenta afero, kaj en la UN-Celo mem g\u0302i ec\u0302 ne estas eksplicite menciita. Mal\u00adgrau\u0306 tiu manko, la c\u0302apitro de Fettes estas tre bone verkita \u2013 c\u0302i tie denove parolas la engag\u0302ita fakulo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En sia antau\u0306parolo Tonkin bedau\u0306ras ke la \u201dmanko de menciado de lingvoj inter la dek sep Celoj estas frape evidenta kaj en si mem bedau\u0306rinda kaj erara\u201d, sed konsolas sin kaj nin per tio ke \u201dEspe\u00adranto havas rilaton kun c\u0302iuj el la Celoj\u201d, c\u0302ar \u201d[s]en efika lingva komunikado, neniuj el la Celoj real\u00adig\u0302os\u201d \u2013 jen la moderna superstic\u0302o pri lingvo kiel komunikilo, kiu nur povas konduki al idealigo de denaska unulingveco en la Angla. La foresto de prilingva UN-Celo tamen absolute ne estas hazarda. Siatempe Unesko fakte havis vastajn planojn koncerne dispelon de \u201damaskomunikila imperiismo\u201d, kiuj komplete fiaskis. La historio de tiu fiasko estas tre instrua."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Jam en la fruaj 1970\u2010aj jaroj komencig\u0302is debato pri la rolo de la amas\u00adkomuni\u00adkiloj en la epoko de tutmondig\u0302o, kaj en 1980 post trijara laboro de Unesko-komisiono, gvidita de la fama Irlanda politikisto Sea\u0301n MacBride, g\u0302i konkretig\u0302is en la raporto \u201dMultaj voc\u0302oj, unu mondo\u201d. (Sam\u00adjare aperis ankau\u0306 la unua numero de Monato, inspirite de la sama debato.) La MacBride-raporto men\u00adcias plur\u00adloke ankau\u0306 la rolon de lingvo en la tut\u00admonda informa mal\u00adegaleco, tamen ne proponante solvojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "MacBride transdonas sian raporton al M'Bow."}, {"text_idx": "#000015", "text": "G\u0302uste sub la prezidanteco de Humphrey Tonkin, UEA havis altajn esperojn pri la komisiono de MacBride. En 1977 oni ec\u0302 sukcesis igi la G\u0302eneralan Direktoron de Unesko Amadou-Mahtar M\u2019Bow festparoli al la Universala Kongreso en Rejkjaviko. La Usona registaro de prezidento Jimmy Carter estis pli-malpli simpatia al la klopodoj de la komisiono, sed la sekva de Ronald Reagan (1981-1988) atakegis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Surbaze de la raporto, landoj kiel Barato, Indo\u00adnezio kaj Egiptio argumentis por reguligi la agadon de grandaj amas\u00adkomunikaj kompanioj en evolu\u00adantaj landoj. Ne estis malfacile prezenti tion kiel atakon je la pres\u00adlibereco. Dum la periodo 1984-2003 Usono (kaj parte Britio) ec\u0302 ne estis membro de Unesko, kaj remembrig\u0302o okazis nur kiam Unesko distancigis sin al la raporto. La g\u0302eneralan rezulton de la Reagan-registara amaskomunikada politiko ni vidas hodiau\u0306 en la akrega socia debato pri \u201dfalsaj novaj\u0302oj\u201d."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Fettes en sia kolekto mencias nek lingvan nek amaskomunikilan imperi\u00adismon (nek ismojn entute). Lia sinteno pri lingva imperiismo videble estas tiu de la malfrua Lapenna, sed g\u0302i intertempe farig\u0302is tiel norma en la Esperantomovado ke oni ne plu bezonas uzi la malbelan vorton imperiismo ekspli\u00adcite. Sed neeksplicita li volas esti ankau\u0306 pri lingvistiko. Li entute malrekomendas \u201dtro strikte kroc\u0302i nin al niaj ideoj pri la lingvo\u201d, c\u0302ar jam \u201dtroa fokusig\u0302o al la lingveco de Esperanto povas malhelpi nian komprenon\u201d (p. 125). Oni eble povas kompreni se Fettes ne s\u0302atas dau\u0306rigi la tre politikigitan retorikon de la 1970-aj jaroj, sed kiam li komencas skeptiki pri la valoro de scienca ekkono, li farig\u0302as iom tro moderna por mia gusto."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Bone estas ke Fettes intuicie komprenas ke la fonto de la ekologia krizo estas en la mezo: je la nacia nivelo, inter la loka kaj la internacia. La plej lokaj agantoj, la indig\u0302enoj, kaj la homaraj agantoj, repre\u00adzentataj per la UN-sistemo, havas koincidajn legitimajn interesojn, kiuj kontrastas al nom\u00adbro da ne\u00adlegi\u00adtimaj naciaj interesoj kiujn iuj regantaj fortoj ne deziras cedi. Tio ebligas koncepti ankau\u0306 Espe\u00adranton kiel naturan lingvon: ekzistas tutmonda vivo apud la lokaj, kiu bezonas esti priskribata kaj esprimata."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Do, kion fari por ke estontaj inteligentaj kaj diligentaj estraroj de UEA evitu katastrofajn mis\u00adjug\u0302ojn? Mi vidas almenau\u0306 kvar farendaj\u0302ojn: unue, reformi au\u0306 aboli la Delegitan Reton; due, adopti science adekvatan lingvodoktrinon; trie, orientig\u0302i kaj engag\u0302ig\u0302i pri amaskomunikada demokratio; kvare, informite de la aktualigitaj lingvodoktrino kaj ideoj pri amaskomunikada demokratio, formuli la aktualan etapon de la laboro."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tion diri estas pli simple ol fari, sed necesas kompreni pli detale kio estas la problemo de la nuna, ne konsciata lingvodoktrino de UEA, se la asocio povu efike agadi. Skizon de pli adekvata doktrino mi verkis kaj publikigis c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La tempo de la paroladoj de Fettes jam pasis"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sankta bovino kaj nia diligenta kolegaro"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Strange! Larsen propanas \"unue, reformi au\u0306 aboli la Delegitan Reton\". Reformo: JES! la Delegita Reto teorie estas la rekta kontakto inter la estraro en sia parnaso kaj la loka realeco. Bedauxrinde la gvidantoj (estraro kaj komitato same kulpas) sisteme ignoris la ilon por atingi la Esperantistojn tie, kie ili estas. La delegitoj estas maljunegaj kaj ne laborkapabloj. En Berlino ili zorge kasxas sian funkcion.\nSed estas tro malfrue por reformo.Eble la Civito komprenas la utilon en la elektronika periodo. Do, datumbazo, ne malaktuala kajero, Ligo kun aliaj servoj (ekz. Pasporta Servo) kaj oferto da bazaj informoj. En la tempo de la reto pli kaj pli gravas la realaj, personaj kontaktoj. Tion la Esperantistoj kiel kutime lernos post 30 jaroj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "> la Delegita Reto teorie estas la rekta kontakto inter la estraro en sia parnaso kaj la loka realeco."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kiel precize aspektu kaj funkciu tiu rekta kontakto inter la estraro kaj la lokaj realaj\u0302oj? Konkretaj\u0302ojn mi petas, ne simple ion kiel \"la estraro kaj la komitato petu la opinion de la delegitoj!\" (kiel kronkrete la estraro kaj la komitato petu la opinion de miloj da delegitoj?). Krome, kiel kaj kial utilus tia kontakto, se la \"delegitoj estas maljunegaj kaj ne laborkapablaj\"? Se tiaj estas vere la delegitoj (c\u0302u ankau\u0306 la junulardelegitoj?), kiel ili povas resti en kontakto kun la lokaj realaj\u0302oj kaj tiujn realaj\u0302ojn efike transdoni al la gvidaj UEA-instancoj? Lau\u0306 viaj vortoj la delegitoj s\u0302ajnas baldau\u0306 enc\u0302erkigotaj kaj ne kapablaj au\u0306 certe ne emaj multon fari au\u0306 multe cerbumi."}, {"text_idx": "#000031", "text": "> Eble la Civito komprenas la utilon en la elektronika periodo"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Citi la Civiton (tiun marg\u0302enan klubeton memekzaltan karakterizatan de insultaj rilatoj) kiel modelon pri io ajn ne helpas por io ajn. Sed tiel vi almenau\u0306 certigis al vi aproban komenton en la civita blogo (kaj mi malaproban komenton per mia nuna komento)."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Pri tio ni konsentas: certe datumbazo estas pli fleksebla kaj aktual(igebl)a ol papera kajero. Sed, lau\u0306 mia scio, UEA ne plu presas JL. Pri livero de bazaj informoj: g\u0302uste tiajn informojn liveris la unua parto de JL, konata sub la nomo \"Gvidlibro pri la Esperanto-movado\". Ligo kun aliaj servoj: certe oni povas ligi c\u0302ion, kaj tio estas konsiderinda ideo. La nova retejo de UEA certe donos multajn ligo-eblojn, kiam g\u0302i estos preta en la jaro 2070. Sed g\u0302is tiam eble Esperanto jam finvenkis."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ekde tiu tempo mankas al UEA sufic\u0302e konkreta laborcelo. Ne plu eblas mobilizi la membraron por etapo kiu povus konduki al sukceso same grava kiel la partnerig\u0302o kun Unesko en 1954. \u201dLa celoj c\u0302ie dronis\u201d (kiel Fettes citas Kalocsay sur p. 70), c\u0302ar sen etapaj venkoj oni ne povas havi finan venkon."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nu, mi imagas c\u0302i tiujn etapojn sufic\u0302e facile (kvankam mi bezonis multe da tempo por veni al c\u0302i tiu facileco), kaj jam longan tempon planas lanc\u0302i retejon por priskribi ilin. Ve, la profesia malsano de Esperantistoj \u2014 pigreco \u2014 s\u0302ajnas afekcii ankau\u0306 min..."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Miaopinie mankas io ajn amuza en la enhavo de la tuta artikolo sed io, probable neintence flanke de la autoro, ja amuzas min che la rubriko char ofte oni diras en lastaj jaroj ke fido, kaj nur fido, sukcesigas la usonan dolaron por ke ghi ankorau restu \u2013 malgrau enormaj kaj kreskighontaj shuldoj de Vashintono kaj de usonanoj \u2013 la surogata monda mono: Jens: \"Estas pliparte fido, tamen\". Mark: \"Ne estas fido nur\" Fido do estas iusence la shlosilo \u2013 samkiel en la vivo de Zamenhof."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Same (mal)nivela respondo: Malfido estas la bazo de la socialismo. La malfido de la reganta koterio kontrau\u0306 c\u0302iuj aliaj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]