[{"text_idx": "#000000", "text": "Esperanto ne nepre helpas lingvolernadon"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Propedeu\u0306tiko dum multaj jaroj estis furora vorto en antau\u0306enigo de Esperanto. Oni ofte asertis, ke instruado de Esperanto draste faciligus lernadon de pliaj lingvoj. Sed kiukondic\u0302e kaj kiom multe Esperanto kiel unua fremdlingvo efektive helpas c\u0302e la lernado de plia lingvo? Tion esploras Lu Wunsch-Rolshoven en sia artikolo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "En Britio ekde deko da jaroj okazas instruado de Esperanto en kelkaj lernejoj sub la iom konata nomo Springboard to Languages (au\u0306 Esperante \"lingvolanc\u0302ilo\"). Junaj lernejanoj inter 7 kaj 11 jaroj lernas unue Esperanton, poste alian fremdan lingvon, ekzemple la francan. Indas konscii, ke la entuta instruado de lingvoj en Britio nuntempe estas ne tre intensa, kaj ankau\u0306 tiu komenca instruado de Esperanto okazas dum nur 20 lecionoj \u2013 unu leciono semajne dum 20 semajnoj. C\u0302u tiu komenca lernado de Esperanto multe helpas la postan lernadon de la alia lingvo? Jen unu el la demandoj, kiujn traktas la akompanaj sciencaj studoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La malnova atendo pri propedeu\u0306tiko, prepara lernado, estas, ke Esperanto helpos ec\u0302 tiom multe, ke poste la infanoj, kiuj malpli longe lernis duan fremdlingvon, ekzemple la francan, fine havos pli altan nivelon en tiu lingvo ol tiuj infanoj, kiuj dum la tuta tempo lernis nur la francan. Io tia tamen ne estis rekte esplorita en la eksperimentoj, pri kiuj c\u0302i-jare raportis Karen Roehr-Brackin kaj Angela Tellier. Ne estis paralelaj klasoj, kiuj dekomence lernis la francan. (Sed atentindas c\u0302i-rilate ekzemple studo de Halloran el 1952, vidu sube.)"}, {"text_idx": "#000004", "text": "C\u0302u Esperanto helpas pli ol ekzemple la itala au\u0306 germana?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oni esploris interalie jenan demandon: C\u0302u c\u0302e la lernfaciligo vere temas pri aparta eco de Esperanto? En Britio oni nun instruis al kvar grupoj de infanoj de 8 kaj 9 jaroj unue, dum duona lernojaro, 20 lecionojn de Esperanto, respektive de la itala kaj de la germana, kaj poste, dum la dua jarduono, la francan, same malmulte. (La kvara grupo unue ricevis instruadon en io kun la nomo \u201cEsperanto-plus\u201d \u2013 tio estis ne nur lernado de Esperanto, sed ankau\u0306 aparta atentigo pri lingvaj formoj kaj skemoj.)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Krome oni povas legi en resumo de la studo unuflanke ke Esperanto estis pli facile lernebla ol la franca por lingvo-komencantoj (por ni ne vere surprize) kaj ke la lernado de Esperanto havis niveligan efikon, kiu iom reduktis la individuajn diferencojn inter la infanoj (pri tia efiko legu ankau\u0306 sube). Aliflanke la rezultoj ne montris mezureble pli grandan avantag\u0302on per Esperanto por la evoluo de prilingva atentemo au\u0306 pli grandan postan sukceson en la lernado de alia fremda lingvo. Tio estas iom sobriga rezulto, kiel notas la au\u0306toroj, kaj oni pretas konsenti."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Unue lerni Esperanton pli bonas por malpli inteligentaj infanoj"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Tiu pli bona rezulto de tiuj Esperanto-lernintoj estis ec\u0302 pli granda, kiam la infanoj aldone al malpli alta inteligenteco krome havis relative malaltan kapablon rilate al vortoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La pli inteligentaj lernantoj atingis g\u0302enerale pli bonajn rezultojn en la franca, kiam ili rekte komencis per tiu c\u0302i lingvo kaj ne unue lernis Esperanton."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pri la temo propedeu\u0306tiko, do dekomenca instruado de Esperanto por poste pli sukcese instrui alian fremdan lingvon, mi au\u0306das de jardekoj. Mi neniam vere komprenis, kial ni Esperanto-parolantoj kiel tuto estu aparte entuziasmaj pri tio. Nia baza celo estas disvastigi Esperanton mem, ne unuavice disponigi Esperanton por atingi pli bonan rezulton en la disvastigado de aliaj lingvoj. Por ni la veraj gravaj\u0302oj estas Esperantujo kaj ties bonfarto, kaj ne iuj aliaj lingvoj, kiujn ni Esperanto-parolantoj ja ofte s\u0302atas, sed pri kies lerta instruado ni eble ne rompu al ni la kapon. C\u0302u? Sed aliflanke ni ja memoru la Bulonjan Deklaracion pri la esenco de Esperantismo, lau\u0306 kiu \u201cc\u0302iu deziranto povas (...) uzadi la lingvon por c\u0302iaj eblaj celoj\u201d \u2013 do evidente ankau\u0306 por propedeu\u0306tika uzado."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La \u201cnova propedeu\u0306tiko\u201d kaj la ruza truko de la Esperanto-komunumo"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Pro tiuj konsideroj ne tro zorgigis min ke tiu ideo de komenca instruado de Esperanto ne realig\u0302is grandskale en la lernejoj. Mi ec\u0302 s\u0302erce diris, ke la ekstera mondo s\u0302ajne evoluigis \u201cnovan propedeu\u0306tikon\u201d por Esperanto, c\u0302ar nuntempe oni en tre multaj lokoj instruas la anglan kiel unuan lingvon. Kiel la Esperanto-instruistoj scias, tio estas sufic\u0302e helpa por la posta instruado de Esperanto. Lerninto de la angla pli rapide lernas Esperanton ol homo ne lerninta fremdan lingvon. Oni do povas diri, ke la instruistoj de la angla donas parte enkondukan kurson al Esperanto kaj ke el c\u0302iu instruhoro de la angla eble dek minutoj estas jam helpaj por posta lernado de Esperanto."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Eble jen temas pri aparte ruza truko de la Esperanto-komunumo. Post kiam oni konstatis, ke Esperanto mem ne estas facile akceptebla en lernejoj, oni s\u0302ang\u0302is la strategion kaj kas\u0302e subtenis la instruadon de la angla. Tio ja signifas la menciitan gravan s\u0302paradon de postaj instruhoroj de Esperanto kaj tiel liberigas labortempon de Esperanto-aktivuloj kaj tiel subtenas la pluan disvastigon de Esperanto. La praktiko montras kiom efika estis tiu vojo: Esperanto pli kaj pli disvastig\u0302is dum la pasintaj jardekoj, dum kiuj disvastig\u0302is ankau\u0306 la angla ..."}, {"text_idx": "#000024", "text": "El diversaj aliaj fontoj mi cetere lernis, je kiom multaj eraroj pri Esperanto lingvistoj tre ofte kredas kaj kiom malmulte pri la c\u0302iutaga uzado de Esperanto granda parto de ili scias. Se ni ne sukcesos unue s\u0302ang\u0302i tion, se ni ne kurag\u0302e informos lingvistojn pri ekzemple la fakto, ke Esperanto nun estas jam c\u0302iutaga lingvo de pluraj miloj kaj la c\u0302efa lingvo de almenau\u0306 cento da homoj, ni vers\u0302ajne ne sukcesos efike subteni la lingvoenkondukan instruadon de Esperanto nek la pli rapidan disvastig\u0302on de la lingvo Esperanto mem."}, {"text_idx": "#000029", "text": "La propedeu\u0306tika Esperanto ekde jardekoj ne sukcesis. Mankas perspektivo de amasa uzo de propedeu\u0306tika Esperanto. Ni devas iom pli atentigi pri Esperanto en lernejoj kiel PLENRAJTA fremdlingvo. Sed por tio ni bezonas decidon de ministerioj de klerigado. Do ne skribi peticiojn al prezidantoj (ili c\u0302iuj estis senutilaj), sed labori kun ministerioj. La programoj de lernejoj estas c\u0302iutaga kompetenco de ministerioj de klerigado."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Estas du kau\u0306zoj pro kiuj la vera propedau\u0306tika valoro de E ne estas pruvebla:\n1. Neniu s\u0302tato pretas pagi grandan veran eksperimenton minimume3-jaran kun pluraj grupoj kiuj lernas kaj pluraj paralelaj kontrolgrupoj tiel ke temu pri rezultoj kun relevanta nombro de partoprenantoj. Ankau\u0306 mezurmetodo estas grava kaj tiu de d-ro Frank en plena senco neniam estis aplikita.\n2. Por montri avantag\u0302ojn de E oni devas havi adekvatajn instruilojn (didaktikaj\u0302ojn). La nura ebla vojo estas kondisideri la morfemoftecon de E-takstoj, Tio signifas, instrui plej eble malmultan kvanton da materialo kiu estas nepre necesa por per minimuma lernotempo akiri komprenon c\u0302e la infanoj pri baza strukturo de lingvoj (ke ili praktike komprenu la funkcion de afiksoj, simplaj gramatikaj reguloj, simpla skribmaniero ktp.)\nLa g\u0302isnunaj eksperimentoj ne konsideris tion. La sukceso de la lernado dependas de lernolibroj kaj ili estas kelkfoje tiaj ke la lernado de E estas same malfacila kiel lernado de iu ajn nacia lingvo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "II. Tial mi vere miras ke Lu ne konsideris la plej novan projekton kiu okupig\u0302as pri tiu temo: Multlingva Akcelilo financata per mono de Eu\u0306ropa Unio \u2013 projekto kiu jam estas en la fino de la unua douono. Tiu projekto ne volas pruvi propedeu\u0306tikan valoron de Esperanto, sed simple baze de aserto ke tiu valoro ekzistas, kreas didaktikajn ilojn kiuj ebligas dum unu lernojaro al infanoj de la tria klaso lerni tiun esencan parton de Esperanto kiu vere rapidigos lernadon de la DUA kaj tria fremdlingvo (antau\u0306 la unua simple ne eblas komenci per Esperanto c\u0302ar la anglan nuntempe oni jam komencas instrui en infang\u0302ardenoj). Krome tiu instruobjekto antau\u0306vidas ke la instruadon efektivigos ne konantoj de Esperanto, sed instruistoj de fremdlingvoj kiuj simple sekvos la instrukciojn kaj uzos la didaktikaj\u0302ojn evoluigitajn en la projekto."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Esp-o estas samtempe facila ILo kaj saltotabulo por aliaj lingvoj\nEsperanto, la pli bona saltotabulo por la lingvoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mi iom legis en la teksto de Piron. Li citas frazon lau kiu kurso de Esperannto (...) konsiderinde plibonigis la sukceson de la lernantoj dum la lernado de fremdaj lingvoj. (\"Les re\u0301sultats d'expe\u0301riences pe\u0301dagogiques montrent, entre autres choses, qu'un cours d'espe\u0301ranto organise\u0301 dans une optique prope\u0301deutique ame\u0301liore conside\u0301rablement le succe\u0300s des e\u0301le\u0300ves dans l'e\u0301tude des langues e\u0301trange\u0300res.\") Bela frazo, sed ghi iom nebulumas. La kerna demando ja ne estas, chu Esperanto-kurso entute plibonigas la sukceson che la alia fremda lingvo, sed chu la Esperanto-kurso pli multe plibonigas ol la studado de la alia fremda lingvo dum la sama tempo... Tio restas neklara. Temas simple pri ne tute facile esplorebla afero. Mi havas la impreson, ke Halloran estas pli klara chi-rilate kaj pli detala."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Piron en antaua frazo ja asertas: Unu jaro de Esperanto kun kvin jaroj de la angla donas saman au pli bonan rezulton ol ses jaroj de la angla. Tion Piron ja asertas, sed li ne liveras akurate cititan fonton por tio. Do mi bedauras, ke el la teksto de Piron ne evidentighas tio, kion ni bezonus. \ud83d\ude41"}, {"text_idx": "#000046", "text": "En la lasta alineo vi atentigas pri la konsekvencoj : \" ni versxajne ne sukcesos efike subteni la lingvoenkondukan instruadon de Esperanto nek la pli rapidan disvastigxon de la lingvo Esperanto mem.\" Estas plu-kaj pripensinda eldiro."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Vian aludon pri la memstareco de Esperanto mi ne komprenis. Lau mi lernfaciligo kaj tiu memstareco estas du sufiche malsamaj temoj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Eble ne sufiche klarighas, ke mia frazo \u201dEble jam temas pri aparte ruza truko de la Esperanto-komunumo\u201d estas sherco.\nDo iom pli serioze: Por mi la kerno de Esperanto estas la lingvo mem kaj ghia komunumo \u2013 kaj ne la uzado de Esperanto por subteni la lernadon de aliaj lingvoj. Tial mi vere ne bedauras, ke homoj lernas la anglan, char estas vere tiel, ke homoj lernintaj la anglan multe pli rapide lernas Esperanton. (Tio kio povus interesi min, tio estas, kiam la entuta efiko estas pli granda \u2013 kiam la homoj unue lernas Esperanton, poste la anglan, au kiam ili unue lernas la anglan kaj poste Esperanton. Mi celas la efikon post sama sumo de lernohoroj.) Mi varbas por Esperanto pro ghiaj ecoj kaj tiuj de la Esperanto-komuumo \u2013 kaj ne, char ghi eble au ne subtenas la lernadon de iuj aliaj lingvoj. Ech financa subteno de kvaronmiliono da euroj supozeble ne sukcesus deturni min de tiu mia direkto kaj celo."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Multajn malverajn eldirojn pri Esperanto mi enmetis che #Eraroj_kaj_mitoj_pri_Esperanto .\nMalverajhojn kaj misfamigojn mi kolektas en la Facebook-grupo \u201dStop talking down Esperanto\u201d "}, {"text_idx": "#000056", "text": "Laux mia persona sperta (senkompetenta?) opinio, mi povas\nsenti en mia kapo ke la lernado de Esperanto povus helpi min\nlerni aliajn Europajn lingvojn. Kiam mi klopodas auxskulti\nilin, tiam mi povas kompreni iomete da ili. Sxajnas al mi ke\ntemas pri la trejnado por la menso filtri aliajn lingvojn\nmensen, kaj Esperanto povas helpi tiurilate."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Sed, tute bezonas seriozan studadon. Se oni ne havas fortan\nmotivon lerni, kiel infanoj en lernejo iam post iam ne havas,\ndo la infanoj emas nur duonlerni. Sed tiel ankaux por\nmatamatiko kaj aliaj temoj, cxu ne?"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Ne estas tute sensenca ideo ke se EU starigus klasojn en la\npublikajn malaltlernejojn por instrui Esperanton dum kvar\njaroj ke la infanoj kiam ili alvenas al la gimnazio, povus\nlerni aliajn Europajn lingvojn pli facile. Mi ne dubas. Sed\npor Cxinio aux por Afrikio estus alia afero."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Ankau por afrikanoj, azianoj, australianoj , amerikanoj \u2013 estas tute la sama afero \u2013 simple tial , char esperanto vere estas lingvo internacia"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kion mi tre s\u0302atas estas kiam homoj bone lernas Esperanton."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mi ne scias kio estas pri aliaj, sed min, g\u0302isosta teknikisto, E-to interesigis pri aliaj lingvoj, helpis min pli-malpli paroleti la anglan (en lernejo kaj instituto mi studis la francan). Do..."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Mi cxiam skeptikis pri la \"propedeutika valoro de Esperanto\", kaj mi cxiu kaze dubas ke iu decidus lerni Esperanton pro tiu kialo. Kiu pensus \"mi lernos malutilan lingvon, cxar poste lerni pli utilan lingvon estos iom pli facila\"?"}]