[{"text_idx": "#000001", "text": "Esperanto c\u0302e la Duko-Reganto de Braunschweig.*)"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Jam antau\u0306 kelka tempo estis konfidencie dirite al mi, ke nia Duko-Reganto interesig\u0302as pri Esperanto kaj mi tre volonte kredis tion, c\u0302ar li dum siaj grandaj vojag\u0302oj havis la plej bonan okazon, ekkoni la utilon de tia mondlingvo. Krom tio li ja estas la prezidanto de la germana koloniunuig\u0302o kaj oni scias, ke por niaj kolonioj la enkonduko de unueca lingvo estas tre grava postulato. Tial mi ne estis tre surprizata, kiam mi ricevis jenan inviton:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Braunschweig, den 13. Februar 1911."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La invito montris al mi, ke la Duko ne nur havas intereson por nia movado, sed ankau\u0306 intencas, detale informig\u0302i pri g\u0302i, au\u0306dante, kion amikoj kaj kontrau\u0306uloj diras pri g\u0302i.\nLa kunveno okazis en la granda halo de l\u2019 kastelo. Estis invititaj kvardek personoj, inter ili la ministroj, la c\u0302efurbestro, la prezidanto kaj sindiko de la Komerca C\u0302ambro, kelkaj oficiroj, reprezentantoj de l\u2019 komerco, industrio, de la lernejoj kaj kiel esperantisto ankau\u0306 nia samideano Prof. Dro Freise, la direktanto de la c\u0302itiea drogista akademio; do tre diverseca societo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Precize je la oka aperis sur la s\u0302tuparo, kiu el la intimaj c\u0302ambraroj kondukas malsupren en la halon, la Duko. en civilaj vestoj kun granda ordenstelo, la Dukino kaj eble dek gesinjoroj de l\u2019 kortego kaj en ilia rondo nia bone konata samideano, Dro Kliemke el Berlin, kiu havis la honoron, esti invitita al la Duka tablo. Post la eniro de la gesinjoroj kaj post la salutado, la ministro por la kulto kaj la lernejoj malfermis la kunvenon, dirante, ke li certe parolas en la nomo de c\u0302iuj c\u0302eestantoj, se li dankas al Lia Duka Mos\u0302to, ke li ebligis al la kunveno, konig\u0302i kun tiel grava movado, pri kiu oni tiel multon kaj tamen nenion detalan jam au\u0306dis. Plue li komunikis, ke la ano komisiis al li la gvidadon de la diskuto. Nun li donis la parolon al d-ro Kliemke. Ties parolado dau\u0306ris tri kvaronojn da horo. Li traktis la aferon precipe de la praktika, lingva vidpnnkto kaj atentigis prefere pri la nemezurebla ric\u0302eco de nia lingvo, kiu povas esprimi c\u0302iun elpenseblan ideon per la plej simplaj rimedoj kai tamen pli precize ol la naciaj lingvoj. C\u0302iam li pruvis siajn dirojn per amaso da ekzemploj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La paroladon sekvis la diskutado. Kun kiu intereso oni diskutis, estas videble el la fakto, ke c\u0302i dau\u0306ris pli ol du plenajn horojn. Komencis la komerca sindiko, parolante ne g\u0302uste malamike, sed indiferente kontraux Esperanto. Li prezentis statistikon, kiun li kolektis en la lasta jaro, kaj el kiu li konkludis, ke nuntempe la komercistaro ankorau\u0306 ne havas praktikan profiton de Esperanto kaj tial por g\u0302i neniun intereson. Kompreneble estis tre facile por Dro Kliemke, rebati tiun c\u0302i atakon kiel netrafan. Li diris: Ankau\u0306 mi havas multajn interrilatojn en komercistaj rondoj, sed miaj spertoj estas tute aliaj. Sed, ec\u0302 se vi estus prava, kion tio pruvus por vi? Kion vi jam faris, por meriti pli bonan rezulton? Au\u0306 c\u0302u vi volas rikolti ne seminte? Au\u0306, se vi vere jam semis, c\u0302u vi jam sufic\u0302e longe atendis la elg\u0302ermon de la semo? Kion do la eble ankorau\u0306 mankanta profito pruvas kontrau\u0306 la utileco de Esperanto? Nur la utileco, ne la nuna utilo estas tie c\u0302i diskutebla!"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Nun venis unu el niaj plej kleraj kaj influric\u0302aj pedagogoi kaj same parolis kontrau\u0306 Esperanto, sed lau\u0306 tute alia vidpunkto. Li diris: La instrua plano de niaj lernejoj estas jam nun tiel plena, ke g\u0302i plian s\u0302arg\u0302adon neniel toleras. Nu estas ja Esperanto tiel facile lernebla, ke oni kun nur malgranda peno povas lerni g\u0302in ekster la lernejoj. Sed ankau\u0306 tion mi ne helpos pro patriotaj motivoj. C\u0302ar mi konas Esperanton. G\u0302i estas vere genia elpensaj\u0302o, kaj mi tute ne dubas, ke g\u0302i havas c\u0302iujn s\u0302ancojn, atingi sian celon kaj farig\u0302i la mondlingvo. Sed g\u0302iaj progresoj estos kaj devos esti la malprogresoj de nia kara germana lingvo. Esperanto malhelpos nian gepatran lingvon, sin disvastigi tra la mondo. Tial mi ne povas esti favora al tiu grava konkuranto. Al tiuj g\u0302i rezonoj li aldonis ankorau\u0306 kelkajn lingvajn rimarkojn. Denove nia senlaca samideano defendis nian aferon, dirante: La lernejo ne havos malprofiton de la enkonduko de Esperanto, sed kontrau\u0306e la plej grandan profiton, se vi nur ne sensisteme aldonos g\u0302in al la jam hodiau\u0306 instruataj fakoj. La esenco de bona instruo estas progresi de la simplo al la komplikato, de la facilo al la malfacilo, de la konato al la nekonato. Vi ?is nnn agas kontrau\u0306e. Sed se vi instruus Esperanton kiel la unuan fremdlingvon, vi havus en g\u0302i ion, kio estas, por tiel diri, la skeleto, la modelo de lingvo kaj tial por c\u0302iu lernanto tuj kaj facile komprenebla. Poste sekvigu la aliajn pli komplikajn antikvajn kaj modernajn lingvojn kaj la profito el tiu ?i la?grade natura metodo jam ne mankos. Tiamaniere vi kaj ni havos profiton. Poste li montris, ke la lingvaj riproc\u0302oj de la antau\u0306parolinto bazis nur sur malkompreno de tio, kion li diris en sia parolado."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Nun je la miro de la c\u0302eestantaro la Duko mem ekstaris kaj diris jenon: La batalo inter la diversaj lingvoj pri la mondestreco neniel estas evitebla, ja g\u0302i komencig\u0302is jam nun s\u0302ajne sen via scio. angla, franea, hispana, rusa, holanda lingvoj konkuras kun la gemana, kaj estas pli ol dube, c\u0302u la s\u0302ancoj por nia lingvo estas bonaj. Lau\u0306 mia opinio g\u0302i estas multe tro malfacila por tio. Ekzemple la gramatikan sekson de niaj vortoj fremdulo neniam iiniemos. Sed ekzistis ja en antau\u0306aj tempoj jam mondlingvoj. En la meza epoko la latino estis la lingvo de la eklezio kaj, kio tiam estis la sama, de la scienco kaj ec\u0302 de c\u0302iuj kleruloj, c\u0302ar ili ja c\u0302erpis sian klerecon el la ekleziaj lernejoj. Poste dum longa tempo kaj iom ankorau\u0306 nun la franca lingvo pretendas esti la lingvo de la kleruloj. Sed la historio tute klare montras, ke ili c\u0302iuj malsukcesis. Kial do ne provi aferon sur nova vojo, kiu eble promesas pli bonan sukceson?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Nun la ministro volis scii ion pri la facila lernebleco de nia lingvo kaj la en Braunschweig jam faritaj spertoj. Ni esperantistoj havis do la deziritan okazon, kontentigi lin per kelkaj ekzemploj. lnteralie Prof. Dro Freise raportis pri siaj spertoj, faritaj en sia drogista akademio. La studantoj en g\u0302i estas tre diverskleraj; unuj estas abiturient0j, aliaj ne lernis alian lingvon. Do oni povas plej bone kompari la progresojn inter la diversaj specoj de lernantoj. La rezulto estis, ke plej bone progresis la disciploj sen kono de fremdlingvo kaj la raportanto klarigis tiun fakton per tio, ke vers\u0302ajne por ili la lernado de fremda lingvo estas io nova kaj tial interesa."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fine mi havis permeson, rebati ankau\u0306 la patriotajn timojn de niaj kontrau\u0306uloj, dirante jenon: Kiel jam antau\u0306e Lia Duka Mos\u0302to diris. la batalo pro la mondestrec\u0302o inter la lingvoj de la grandaj nacioj neniel estas evitebla, se ne venas helpo. C\u0302ar la ideo de mondlingvo entenas la ideon de monopolo kaj signifas la batalon je vivo au\u0306 morto kontrau\u0306 la konkurantoj. Tial ni povas esti dankaj al Esperanto, ke g\u0302i intencas alporti tiun c\u0302i helpon kaj forigi la necesecon de tiu c\u0302i batalo. Gxi estas ja ekstrakto el c\u0302iuj euxropaj lingvoj kaj c\u0302iu nacio retrovos en gxi la plej bonan parton de sia lingvo, la romanoj la eksteran formon kaj la germanoj la internan spiriton. Do neniu el ili plene malvenkos, neniu plene venkos. Sekve c\u0302iuj povas akcepti g\u0302in sen humilig\u0302o kaj kun la sama rajto kiel kompromison. Ankau\u0306 alia rezonado estas rimarkebla. Ni supozu foje, ke nia gepatra lingvo venkus kaj farig\u0302us la mondlingvo. Kio estus la sekvoj? Kio farig\u0302us el g\u0302i en la bus\u0302oj de tiel multaj nacioj? Sen iu dubo g\u0302i tre baldau\u0306 estus difektita g\u0302is nerekonebleco. Kiu tion ne kredas, rememoru la sorton de la franca lingvo en la bus\u0302oj de la angloj ost la militakiro de Anglujo de la normanoj, memoru la sorton de la angla lingvo en la bus\u0302oj de la hinoj. C\u0302u la tiel dirita pidg\u0302inangla lingvo vere estas celo, tiel forte dezirinda? G\u0302ian sorton ni volas s\u0302pari al nia gepatra lingvo. G\u0302i ne estu la servanto por aliaj popoloj kaj ne pereu en tiu c\u0302i servo. g\u0302uste pro respekto kontrau\u0306 g\u0302i ni volas uzi alian, artefaritan lingvon, kiu pli bone estas s\u0302irmata kontrau\u0306 la pereo. Car c\u0302i jam de la komenco estas tia kombinaj\u0302o, sed ne farita de la hazardo, sed de unu el la plej granda? lingvaj genioj, kreita en la nepra intenco, esti lau\u0306 la parolmaniero de kiel eble plej multaj popoloj. Krom tio g\u0302i estas bazita sur firma kaj netus\u0302ebla fundamento kaj oni do povas esperi, ke g\u0302i povos kontrau\u0306stari al la dang\u0302eroj, devenantaj el la uzo kiel tutmonda lingvo. G\u0302uste pro patriotismo ni propagandas Esperanton."}, {"text_idx": "#000016", "text": "C\u0302ar neniu kontrau\u0306parolis okazis la la pauzo. Dume la Duko rondiris en la societo kaj konversaciis kun siaj gastoj. Kiam li venis al mi, li diris: La diskuto estis sufic\u0302e longa, tamen mi kredas, ke neniu enuis, g\u0302is la lasta momento, sed ke kelkaj komprenis, ke la demando pri Esperanto meritas nian plenan atenton. Sed tri punktoj ankorau\u0306 ne estas tute klaraj al mi,"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Unue, c\u0302u estas efektive vere, ke la diversaj nacioj elparolas Esperanton sufic\u0302e egale, tiel, ke oni povas kompreni ilin sen peno? Mi preskau\u0306 kredas, ke por la dau\u0306ro kaj en vigla konversacio ekzemple la franco forgesos, elparoli la 11 kiel u, sed komencos elparoli kiel ii. Kompreneble estis facile, trankviligi lin per la spertoj de niaj ses internaciaj kongresoj, en kiuj partoprenis la reprezentantoj de pli ol kvardek nacioj, kaj la montro, ke la franco ja lernas la esperantan u ne lau\u0306 sia hejma u, sed la? sia hejma ou kaj tial tute ne estas tentata, elparoli g\u0302i kiel ii. Nu bone, li rediris, tion mi tute bone komprenas. Sed c\u0302u ne ekzistas la dan?ero, ke la komence bona elparolado baldau\u0306 disfalos en dialektoj? Mi respondis, ke ankau\u0306 tio ne estas timebla. C\u0302ar dialektoj sin formas la? la sperto nur tie, kie amaso da najbaraj personoj malatente elparolas kaj kie tiu g\u0302i malbona elparolado amasig\u0302as kaj fine farig\u0302as kutimo. Sed fremdan lingvon \u2013 do ankau\u0306 Esperanton \u2013 oni ne elparolas senatente kaj same oni parolas c\u0302in nur kun fremduloj. Por la naskig\u0302o de dialektoj mankas do la kondic\u0302oj. Li rediris: Ankau\u0306 tio s\u0302ajnas al mi trafa. Sed c\u0302u vi kredas, ke oni povas uzi Esperanton en la diplomata servo, ec\u0302? por internaciaj kontraktoj kaj leg\u0302oj? Kompreneble, tion mi ne nur kredas, sed plene certe scias, estis mia respondo. Por tiaj celoj oni provos uzi g\u0302in ec\u0302 multe pli bone, ol iun nacian lingvon. Car hodiau\u0306 internacia kontrakto havas du tekstojn, kiuj ambau\u0306 valoras kiel originaloj. Nu estas, pro la malsameco de la uzitaj lingvoj, tute neeble, ke ili ambau\u0306 estas identaj, c\u0302iam estas inter ili pli malpli granda diferenco. Kaj el tiaj diferencoj tre ofte naskig\u0302as disputo kaj Amalpaco. Tio estos neebla c\u0302e la uzo de Esperanto. C\u0302ar tiam estos nur unu originalteksto kaj tiu konsistos el vortoj, kies signifo unu fojon por c\u0302iam estas difinita en oficiala vortaro, kaj kies gramatikaj interrilatoj estas regulitaj per neniei malkomprenebla fundamento. Oni povis vidi, ke tiu c\u0302i rezonado ne restis sen impreso je la Duko. Ankau\u0306 la korteganoj kaj kelkaj el la ceteraj c\u0302eestantoj montris lau\u0306dindan intereson por nia afero kaj tre g\u0302ojis, kiam mi montris al ili kelke da esperantaj bros\u0302uroj, gazetoj kaj libretoj, kiujn mi, antau\u0306vidinte ilian scivolemon, estis kunportinta. Precipe oni interesig\u0302is pri la japana ,,Samideano, pri la statistikaj kartetoj en la jarlibro de la U. E. A. kaj la unua eldono de l\u2019 fundamento, kiun S-ino Hankel bonvole pruntedonis por tiu c\u0302i vespero. Oni ankau\u0306 instigis Dron Kliemke kaj min, interparoli iom en Esperanto por havi ideon pri la sono de nia lingvo. Por ke la tuta c\u0302eestantaro povu havi tiun g\u0302i g\u0302uon, la ministro lau\u0306 speciala ordono de l\u2019 Duko au\u0306 la Dukino \u2013 tion mi ne tute klare povis rimarki \u2013 petis Dron Kliemke, ke li c\u0302e la fino de l\u2019 kunveno deklamu esperantan poemeton.uzo oni diskutis pri alia temo, kaj tiuj c\u0302i disputoj etendig\u0302is senfine kaj iom enuige g\u0302is la dekdua kaj duona. Tamen la ministro evenis al sia antau\u0306a peto kaj diris tre sprite jenon: \u0093Car ni nun tiel plezure komencis tiun c\u0302i novan tagon, mi lau\u0306 la speciala ordono de Lia Duka Mos\u0302to kaj certa, per tio plennmi insistan deziron de la societo, petas S-ron Dron Kliemke, doni al ni c\u0302iuj specimenon pri ia sono de Esperanto. Nia nelacigebla pioniro iris do denove sur ia estradon kaj deklamis la Zamenhofan tradukon de la Heine\u2019a poemo pri la son?anta princino, kaj mi ne bezonas aldoni, tute perfekte, antau\u0306e tradukinte g\u0302in germanen. La impreso estis evidenta kaj oni vidis, kiagrade la societo estis surprizita per la en tia mezuro ne atendita belsoneco de nia lingvo. Fine la ministro fermis la kunsidon kun dankesprimo al la oratoro kaj la Duko, kiu havigis al siaj gastoj tiel ekstreme interesan vesperon. Ni disiris nur je la unua. Ec\u0302 la Dukino, kvankam s\u0302i estas iom delikata, ne volis foriri antau\u0306 la fino. La ministro vere ne diris troon. Ni nepre ne dubas, ke c\u0302iu el la partoprenintoj iris hejmen plene kontentigita kaj grandparte kun pli bona kono de nia movado kaj niaj jam faritaj progresoj. Ankau\u0306 la ekstera sukceso ne mankos. La Duko montris pli ol nur supraj\u0302an intereson kaj rimarkinde bonan komprenon por niaj celoj. La ministro atentas nin, ankau\u0306 la publika atento estas altirita al ni kaj la atakoj de niaj kontrau\u0306uloj estas, se mi ne trompas min, kun sukceso rebatitaj. Tutkore ni devas danki al nia eminenta samideano Dro Kliemke, ke li per sia diplomata propagando prosperis, konduki nin al tiel bona, antau\u0306 jaro ne esperebla, sukceso. Ni esperu, ke li prosperusamgrade ankau\u0306 estonte."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la antau\u0306a numero ni donis priskribon de la Esperauto-elmontrejo en la vojag\u0302a ekspozicio, kaj hodiau\u0306 ni havas la plezuron ankau\u0306 bilde prezenti g\u0302in al nia legantaro. Kiel oni vidos el la fotografaj\u0302o, la raportinto pri la ekspozicio ne tro grandigis. Estas nur bedau\u0306rinde, ke oni ne povas vidi sur la bildo la maldekstran flankon de la c\u0302ambro, kie c\u0302efe estas lokitaj la objekto? de U. E. A. Sed pro la maloportuna loko antau\u0306 la informejo la afero ne estis alie arang\u0302ebla. La 12-an de l\u2019 pasinta monato ni havis altrangan vizitoneu nia lnformejo: la Duko-Reganto de Braunschweig, kiu tre interesig\u0302as pri Esperanto (vidu G. E. 4, p. 79) vizitis kun sia edzino la ekspozicion kaj ankau\u0306 detale rigardis niajn elmontraj\u0302ojn. La duko, gvidata de D-ro Kliemke, miris pri la montrita disvastigado de nia lingvo kaj pri la granda amplekso de nia literaturo. Denove li eldiris sian opinion, kiun li jam esprimis post la parolado de D-ro Kliemke en Braunschweig, nome, ke neu\u0306trala lingvo por la internaciaj interrilatoj. estas nepre necesa, kaj ke estas vere dezirinde ke Esperanto, pro sia jam pruvita praktika uzebleeo. kiel eble plej baldau\u0306 farig\u0302u la g\u0302enerala interkomprenilo inter la diversaj popoioj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ankau\u0306 la dukino mountris intereson pri Esperanto. S\u0302i petis F-inon Rabe, la estrinon de la lnformejo, kaj nian c\u0302eestintan redaktoron esperante interparoli, kaj s\u0302i lau\u0306dis la belsonecon kaj facilan kompreneblecon de nia lingvo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La g\u0302enerala vizito al nia ekspozicio ankau\u0306 en la pasinta monato estis bonega, tiel bona, ke la ekspoziciaj direktoroj malkas\u0302e diris al ni: \u201cKiam ni konsentis pri la senpaga loko de vi okupota, ni iomete dubis pri via afero, c\u0302ar ni tute ne supozis responde grandan sukeeson. Sed nun ni vidas, ke ni eraris. Vi havas bonegan sukceson kaj ni g\u0302ojas pri la intereso, kiun la publiko montras al via lingvo, kiu ankau\u0306 al ni bone servis."}, {"text_idx": "#000023", "text": "C\u0302u tia aprobo ne estas vere g\u0302ojiga? Estu permesata, ankau\u0306 en tiu c\u0302i loko esprimi al la tre kapablaj, direktoroj kaj arang\u0302intoj de la belega vojag\u0302a ekspozicio, S-roj Baron von Kuhlemann kaj Schlieper, la plej koran dankon de la esperantistaro por ilia favoro al nia afero."}, {"text_idx": "#000024", "text": "lnter la vizitintaj esperantistoj de la pasinta m0nato trovg\u0302is samideanoj el multaj aliaj landoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "De la apude montrita bildo estas faritaj ilustritaj pos\u0302tkartoj, kiuj estas haveblaj c\u0302e la Esperanto-Komisio por la lntemacia Ekspozieio por Vojag\u0302o kaj Turismo, Berlin SW. 68, Lindenstr. 18/l9.\nlOO p. 0,20 M,; por la eksterlando estas necesa la responda pli alta afranko. Ek."}]