[{"text_idx": "#000001", "text": "La esperantista nobelpremiito Reinhard Selten forpasis la 23-an de au\u0306gusto 2016. Por honori lin ni republikigas intervjuon de 1994, en kiu li rakontas interalie pri apliko de ludoteorio en lingvolernado, pri decidoj bazitaj sur \u201dlimigita racieco\u201d kaj pri sia propra esperantistig\u0302o en 1947."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Se j\u0302urnalisto volas intervjui t.n. \u201cgravulon\u201d, li kutime devas persiste petadi, longe atendi, kontentig\u0302i per malabunda tempero el la strikta agendo de sia intervjuato. Ne tiel okazis kun la germana e-isto Reinhard Selten, j\u0302us ricevinta la ekonomikan Nobel-premion pro siaj ludo-teoriaj atingoj (nov., p. 182): malgrau\u0306 sia prema tempomanko li volonte akceptis movadajn j\u0302urnalistojn, i.a. UEA-vicprezidanton Ulrich Lins kaj redaktoron Istva\u0301n Ertl, kun kiuj li babilis en flua Esperanto, la 10-an de novembro [1994] en Bonn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "RS: Pool kaj mi g\u0302eneraligis tiun modelon de lingvolernaj decidoj al lau\u0306plac\u0302a lingvo, ne nur Esperanto, en la anglalingva artikolo \u201cLa distribuig\u0302o de fremdlingvaj kapabloj kiel lud-ekvilibro\u201d (1991). Se ni posedus sufic\u0302e da statistikoj pri la parolantaro de diversaj lingvoj, ni povus plu perfektigi nian modelon. G\u0302i ankau\u0306 devus konsideri la diversajn gradojn de lingvorego, anstatau\u0306 kalkuli nur kun \u201cjesa\u201d kaj \u201cnea\u201d lingvokono. Sed c\u0302iam mankis tempo por tiu perfektigo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302u aliaj lud-teoriistoj okupig\u0302is pri strategioj de lingvolernado?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Oni povus simile kvantigi faktorojn lingvohistoriajn, ekzemple tion kiel la s\u0302ang\u0302ig\u0302anta prestig\u0302o au\u0306 utilo de iu lingvo influas ties \u201creproduktan sukceson\u201d."}, {"text_idx": "#000012", "text": "RS: Jes. Ekzemple la sociolingvisto William Labov trovis ke kelkfoje dialektoj evoluas tre rapide, sub la influo de sociaj faktoroj. Sur insulo antau\u0306 la orienta marbordo de Usono, Martha\u02bcs Vineyard, la log\u0302antoj evoluigis specialan dialekton, kiam ili volis diferencigi sin de la j\u0302us venintaj monhavuloj, kiuj ac\u0302etis somerdomojn. Dialektoj estas utilaj por signali ke oni apartenas au\u0306 ne apartenas al iu grupo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "C\u0302u ankau\u0306 tiun faktoron de aparteno vi povus meti en vian modelon? Tiu modelo ja premisas ke la homoj volas komuniki kun kiel eble plej multaj aliaj \u2013 dum c\u0302i tie temas pri la volo ne komuniki kun iuj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "RS: La lingvo havas ne nur komunikan funkcion, sed ankau\u0306 tiun de socia distingado. Ankau\u0306 c\u0302i lasta povas utili al la parolanto: se vi komunikas per dialekto kun samdialektanoj, vi estas proksima al ili, do ili pli emas helpi vin ol personojn kiuj ne parolas la dialekton."}, {"text_idx": "#000016", "text": "RS: Jes, sed ankau\u0306 tie g\u0302i pli helpas por plibonigi la komprenon ol por doni rektajn rekomendojn. Rekomendi oni povas se oni mem ellaboris la strukturon al kiu la rekomendo aplikig\u0302os. Ekzemple nun okazas au\u0306kcioj de radio- kaj televid-frekvencoj en Usono kies regulojn ellaboris ludo-teoriistoj \u2013 kaj tie ankau\u0306 la ac\u0302etantoj serc\u0302as konsilojn de ludo-teoriistoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En alia intervjuo vi aludis ke via scienca prioritato fakte ne plu estas la ludo-teorio."}, {"text_idx": "#000023", "text": "RS: Sed oni ne lasu ekster konsidero ke per la angla lingvo vi tamen atingas tiujn bulgarojn kiuj parolas la anglan. Kaj g\u0302uste tiujn vi pli volas atingi, c\u0302ar ili vers\u0302ajne havas pli multe da dolaroj (ridas)! C\u0302ar la angla rolas internacie, tre multaj elektas g\u0302in kiel unuan fremdan lingvon."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Vi mem s\u0302ajne pli verkis angle ol germane."}, {"text_idx": "#000025", "text": "RS: En juna ag\u0302o mi verkis multe ankau\u0306 germane \u2013 sed hodiau\u0306 ec\u0302 por eldonaj\u0302o en Germanio estas pli bone skribi en la angla. Alie la germanoj pensus ke vi ne havas ion gravan por diri! Tio certe ne povas plac\u0302i al esperantisto kiel mi, sed mi pensas ke ec\u0302 tiu tipo de internacieco estas pli bona ol nenia internacieco. Mi vere preferus ke c\u0302iuj sciencaj verkoj estu en Esperanto, sed tion ni ne povas atingi de unu tago al alia."}, {"text_idx": "#000031", "text": "RS: Certe! Bedau\u0306rinde, ju pli mi maljunig\u0302as, des pli malfacile mi povas g\u0302ui tiun allogon, pro tempomanko. En mia juneco mi pli facile povis aktivi."}, {"text_idx": "#000033", "text": "RS: Mi komencis lerni Esperanton kiel 17-jarulo, en 1946-47, au\u0306todidakte. Fakte, mi vidis kaj legetis E-libron jam pli frue en Breslau [hodiau\u0306 Wroc\u0142aw, Pollando], kie mi vivis g\u0302is februaro 1945. Mia patro estis esperantisto, sufic\u0302e aktiva en la blindula E-movado. Tamen, la lingvon mi eklernis ne sub lia rekta instigo, nur sufic\u0302e longe post lia morto."}, {"text_idx": "#000034", "text": "C\u0302irkau\u0306 1960 en Frankfurto mi estis vicprezidanto de la klubo. Mi ec\u0302 ekzamenig\u0302is kiel kursgvidanto, ec\u0302 se vi nun povus pensi ke mia lingvonivelo ne indas tian distingon (ridas). En la fruaj 60-aj jaroj mi fakte gvidis kurson, kaj rondo de kurs-finintoj renkontig\u0302is c\u0302iun j\u0302au\u0306don en mia hejmo. Mi konatig\u0302is kun mia edzino dank\u02bc al Esperanto. Kiam mia pli juna frato ag\u0302is 14 jarojn, mi instigis lin partopreni iun kongreson en Frankfurto, kaj instruis lin per la lernolibro Petro de SAT."}, {"text_idx": "#000035", "text": "C\u0302u viaj kolegoj \u2013 kaj nun la j\u0302urnalistoj \u2013 scias pri via esperantisteco? Kiel ili reagas?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "RS: Mi ne intencas farig\u0302i publika figuro. Mi volas vivi mian vivon pli-malpli kiel antau\u0306e. Sed mian esperantistecon mi neniam kas\u0302is kaj ne kas\u0302os; mi ec\u0302 serc\u0302as la okazon paroli pri Esperanto en intervjuoj. Ekzemple en televida babil-programo oni petis min diri ion en Esperanto, kaj mi salutis c\u0302iujn esperantistajn spektantojn. Mi jam skribis al la germana ambasadoro en Svedio, kiu donos lunc\u0302on je mia honoro, ke li invitu certajn esperantistojn. Tiel mi havos iomete okazon paroli Esperante. Oni rimarkos tion, c\u0302ar mi estos la centro de la atento (ridas)."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Dankon pro la interparolo. Mi neniam esperis intervjui Nobel-premiiton por la revuo Esperanto!"}, {"text_idx": "#000038", "text": "RS: Kaj mi tute ne pensis ke iam Esperanto faros kun mi intervjuon."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Reinhard Selten en 1994 kun John Harsanyi kaj John Nash ricevis la premion pri ekonomiko de la Sveda Nacia Banko memore al Alfred Nobel. G\u0302i ne estas unu el la premioj fonditaj de Alfred Nobel mem, sed g\u0302i estas transdonata dum la sama ceremonio en Stokholmo kaj estas ofte nomata Nobel-premio pri ekonomiko."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La intervjuo origine aperis en la revuo Esperanto en decembro 1994. Libera Folio republikigas g\u0302in kun la permeso de la intervjuintoj \u2013 Istva\u0301n Ertl kaj Ulrich Lins. Republikigo aliloke eblas nur kun la permeso de la intervjuintoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]