[{"text_idx": "#000005", "text": "Post la nederlanda polic'o, nun ankau\u0306 la franc'a aer'arme'o trejn'as agl'o'j'n kun la cel'o\n\u201ec\u0302as'i\u201d suspekt'ind'a'j'n et'a'j'n tele'gvid'at'a'j'n aviad'il'o'j'n, la tiel nom'at'a'j'n droneojn. La program'o'n\nkoncern'e la c\u0302as'ad'o'n per rab'o'bird'o'j oni efektiv'ig'as en milit'baz'o en la komun'um'o Mont-de-Mars'a'n."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302u unu'lingv'a, unu'kultur'a, unu'kolor'a mond'o? Ne, dank'o'n"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kred'ebl'e, neniam en la histori'o de la mond'o est'is tiom da miks'ig\u0302'o inter unu'op'a'j ul'o'j\nel divers'a'j naci'o'j, nek iam est'is tiom da migr'ad'o. En Irlando, ek'de la al'ig\u0302'o de c\u0302i\ntiu s\u0302tat'o al EU, la demografi'o drast'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. Antau\u0306 kelk'a'j jar'dek'o'j la lok'a log\u0302'ant'ar'o\nest'is preskau\u0306 tut'e homogen'a, sed la al'ven'o de hom'o'j kun plej divers'a'j origin'o'j (tamen\nprecip'e el Pollando kaj balt'a'j land'o'j) ali'ig'is iom post iom la situaci'o'n, bunt'ig'ant'e"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sed ne c\u0302iam tia arang\u0302'o facil'e plen'um'ebl'as. Pov'as aper'i ne'natur'e \u2013 kaj ec\u0302 art'e'far'it'e \u2013 komunik'i, kiam unu el la ge'patr'o'j komunik'as kun infan'o au\u0306 infan'o'j en lingv'o kiu'n\nli/s\u0302i ne kutim'e uz'as por babil'i kun la edz'o au\u0306 edz'in'o. Pli'e, infan'o'j kaj jun'ul'o'j kutim'e\nne s\u0302at'as uz'i lingv'o'n ne kon'at'a'n de la propr'a'j jun'a'j ge'amik'o'j. Ebl'e ili sent'as si'n\nfremd'a'j kaj mok'at'a'j: ili vol'as parol'i la sam'a'n lingv'o'n kiel la sam'ag\u0302'ul'o'j, au\u0306skult'i\nla sam'a'n muzik(ac\u0302)on, port'i la sam'a'j'n bizar'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n kaj mang\u0302'i ekzakt'e la sam'a'n\nnutr'aj\u0302'o'n (prefer'e tiel nom'at'a'n \u201erapid'a'n mang\u0302'aj\u0302'o'n\u201d)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ke stri'kod'o'j ne c\u0302iam est'as ted'a'j, tio'n pruv'is nederlanda fromag\u0302'fabrik'o, kiu petol'e\nal'don'is bov'in'o'n al la nigr'a-blank'a stri'ar'o."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Roman'o en la portugal'a premi'it'a"}, {"text_idx": "#000022", "text": "La al'jug\u0302'int'o'j en Dublino est'as gratul'ind'a'j pro si'a elekt'o. Ebl'as g\u0302oj'i, ke (preskau\u0306)\nne nur la literatur'o de la domin'ant'a angl'e'parol'ant'a mond'o est'as vid'ebl'a en la irlandaj\nlibr'o'vend'ej'o'j kaj bibliotek'o'j. Tre bon'ven'a est'as la aper'o de pli kaj pli da literatur'o"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Se iam vi vizit'os Kipron, kaj ne sci'os, c\u0302u vi el'turn'ig\u0302'os per la lok'a lingv'o, sci'u,\nke almenau\u0306 lakt'o'n vi pov'os facil'e trov'i! Fot'o: ROBERTO Pigr'o"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Vojag\u0302'o al la plej for'a skot'a insul'o"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La Naci'a Kurator'ej'o de Skot'land'o (National Trust for Scotland) est'as privat'a organiz'aj\u0302'o, cel'ant'a protekt'i kaj administr'i grand'a'n nombr'o'n da valor'eg'a'j\nhistori'a'j konstru'aj\u0302'o'j, bien'o'j, insul'o'j kaj lok'o'j de apart'a bel'ec'o en Skot'land'o. La\norganiz'aj\u0302'o protekt'as la naci'a'n teritori'a'n hered'aj\u0302'o'n kaj ebl'ig'as al'ir'o'n al g\u0302i. Pag'int'e\nmodest'a'n kotiz'o'n, oni pov'as membr'ig\u0302'i kaj vizit'i sen'pag'e vid'ind'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Vojag\u0302'ant'o'j kaj turist'o'j, kiu'j dezir'as ek'kon'i la plej vid'ind'a'j'n lok'o'j'n en Skot'land'o,\npov'as vizit'i la hejm'pag\u0302'o'n de la organiz'aj\u0302'o, kie trov'ig\u0302'as list'o de protekt'at'a'j propriet'aj\u0302'o'j.\nTiu'j, kiu'j ted'ig\u0302'as de rond'ir'o'j tra muze'o'j, katedral'o'j, bien'o'j kaj kastel'o'j, pov'as\nspert'i pli strec\u0302'a'j'n kaj ekscit'a'j'n ekskurs'o'j'n al sovag\u0302'a'j mont'ar'o'j kaj izol'it'a'j insul'o'j."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La plej aventur'em'a'j kaj kurag\u0302'a'j (kondic\u0302'e ke ili hav'as sufic\u0302'e da temp'o kaj pov'as rezist'i\nmar'mal'san'o'n) entrepren'as vojag\u0302'o'n al la insul'o Saint Kilda (gael'e\nHirt'a). G\u0302i est'as la plej for'a brit'a insul'o kaj unu el la plej izol'it'a'j kaj sovag\u0302'a'j lok'o'j\nen Eu\u0306rop'o. Oni pov'as vizit'i g\u0302i'n per s\u0302ip'o de la haven'o Ob'a'n sur la skot'a c\u0302ef'ter'o au\u0306\nper s\u0302ip'et'o de la insul'o'j Harris (gael'e\nNa Hearadh) au\u0306 North-Uist (gael'e\nUibhist-a-Tuath) en la Hebridaj Insul'o'j. Ili ating'ebl'as per s\u0302ip'o au\u0306 aviad'il'o."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ebl'e pli konven'a vetur'ebl'ec'o est'as tiu de insul'o Skye (facil'e ating'ebl'a per pont'o\nde la c\u0302ef'ter'o). La plej mal'long'a vetur'ad'o al Saint Kilda dau\u0306r'as proksim'um'e ok hor'o'j'n.\nLa vojag\u0302'o ne rekomend'ind'as por infan'o'j au\u0306 por tiu'j, kiu'j sufer'as de mar'mal'san'o. La\nveter'o ne c\u0302iam ebl'ig'as, ke la vetur'ad'o okaz'u."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dum du mil jar'o'j la insul'o Saint Kilda est'is log\u0302'at'a de divers'a'j popol'o'j. Ebl'e pra'log\u0302'ant'o'j\nokup'is g\u0302i'n dum la neolitik'a epok'o. Ili'a kultur'o post'las'is kelk'a'j'n s\u0302ton'a'j'n rest'aj\u0302'o'j'n\nsur la insul'o. La origin'o de tiu popol'o est'as ne'kon'at'a, kaj la pra'histori'o de la insul'o\nest'as mister'a. Ec\u0302 la nom'o \u201eSaint Kilda\u201d est'as disput'at'a. \u201eSaint\u201d signif'as \u201esankt'ul'o\u201d, sed neniam est'is sankt'ul'o kun tiu nom'o. Okaz'is iu mis'kompren'o, c\u0302u pro menci'o en\nnederland'lingv'a manuskript'o, c\u0302u pro kripl'ig'o de skandinav'a nom'o."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La insul'an'o'j neniam nom'is si'a'n hejm'o'n \u201eSaint Kilda\u201d. Por ili g\u0302i c\u0302iam nom'ig\u0302'is Hiort, sed en la insul'a dialekt'o la son'o\nr oft'e pli simil'is al\nl, do \u201eHiort\u201d au\u0306 \u201eHirt'a\u201d prononc'ig\u0302'is kiel \u201ehilt\u201d. De \u201ehilt(a)\u201d al \u201ekilt'a\u201d au\u0306 \u201ekilda\u201d ne est'as long'a pas\u0302'o. Dum la post'a'j jar'cent'o'j hom'o'j el la plej okcident'a'j Hebridaj\nInsul'o'j, kies gael'a lingv'o est'is ili'a sol'a lingv'o, okup'is Hiort. Ec\u0302 en la last'a'j jar'o'j\nviv'is mal'jun'a'j insul'an'o'j, kiu'j nek parol'is nek kompren'is la angl'a'n."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Est'as apenau\u0306 kred'ebl'e, ke hom'o'j pov'is tiom long'e post'viv'i sur tiu for'a, sovag\u0302'a kaj\nmal'fekund'a insul'o. Tamen la insul'an'o'j am'is si'a'n rok'a'n hejm'o'n kaj plor'is, kiam ili\nfin'fin'e dev'is for'las'i g\u0302i'n. Ili'a viv'o cert'e est'is eg'e dur'a. Ili hav'is plej spart'an\ndiet'o'n: mar'bird'o'j, mal'facil'e kultiv'it'a aven'o kaj mal'abund'a'j ter'pom'o'j. Fis\u0302'o'j'n ili mal'oft'e\nkapt'is kaj ne special'e s\u0302at'is. Kiam mal'san'o'j okaz'is \u2013 ekzempl'e iam'a terur'a epidemi'o de tetan'o inter nov'nask'it'o'j \u2013 mank'is kurac'ist'o kaj medicin'aj\u0302'o'j. La reg'ist'ar'o en Londono kaj la au\u0306toritat'o'j en Skot'land'o\npreskau\u0306 tut'e ignor'is la insul'an'o'j'n. Ec\u0302 en la du'dek'a jar'cent'o oni rifuz'is hav'ig'i al\nili pos\u0302t'serv'o'n, telegraf'o'n, telefon'o'n au\u0306 transport'o'n."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La for'las'o de la insul'o est'is pen'ig'a precip'e por la pli mal'jun'a'j hom'o'j. En 1930 pro\nla mal'fort'a ekonomi'a konjunktur'o la sen'labor'ec'o est'is grav'a problem'o kaj mal'facil'e\nebl'is trov'i labor'o'n por la labor'kapabl'a'j insul'an'o'j. La au\u0306toritat'o'j decid'is dung'i ili'n\nen la arb'ar'o'j de la re'arb'ar'ig'a komision'o de Skot'land'o, malgrau\u0306 la fakt'o, ke la pli'mult'o\nde la log\u0302'int'o'j de tiu sen'arb'a insul'o neniam vid'is arb'o'j'n kaj neni'o'n sci'is pri tiu\nspec'o de labor'o. La rezult'o est'is tre mal'kontent'ig'a, kaj ili mult'e sufer'is. Kelk'a'j\nel ili log\u0302'is inter hom'o'j, kiu'j nek parol'is nek kompren'is ili'a'n gael'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Antau\u0306 jar'o'j, kiam mi est'is student'o kaj log\u0302'is en la skot'a kamp'ar'o, mi iu'tag'e renkont'is\npastor'o'n de preg\u0302'ej'o en apud'a vilag\u0302'o. Dum konversaci'o li rakont'is, ke kiam li est'is\nknab'o, li log\u0302'is sur Hiort, kie li'a patr'o est'is misi'ist'o. Evident'e li est'is unu el\nla last'a'j infan'o'j (kvankam ne de'nask'a insul'an'o), kiu kon'is la viv'o'n en tiu for'a lok'o."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La tragedi'o de Hiort kus\u0302'as nun en la pas'int'ec'o kaj est'as preskau\u0306 forges'it'a. La last'a\ninsul'an'o Rachel Johnson mort'is la 8an de april'o 2016 en la ag\u0302'o de 93 jar'o'j. Long'e\npost la evaku'ad'o de la insul'an'o'j la brit'a ministr'ej'o pri defend'o instal'is sur Hiort\narme'a'n staci'o'n por monitor'i la spur'o'j'n de misil'o'j en Atlantik'o."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Kon'at'ig\u0302'u: la teatr'o Samarkanda el Almendralejo"}, {"text_idx": "#000038", "text": "En la urb'o Almendralejo [almendraleh\u0302o], kiu situ'as en la provinc'o Badajoz [badah\u0302o\u0301s]\nde la au\u0306tonom'a region'o Ekstrem'a'dur'o (Hispanio), trov'ig\u0302'as la teatr'o\nSamarkanda. Al ni'a'j demand'o'j respond'as la produktor'o de la teatr'o, hispan'a reg\u0302isor'o, aktor'o\nkaj televid'a prezent'ist'o Fermi\u0301n Nu\u0301n\u0303ez Aren'as."}, {"text_idx": "#000039", "text": ": S-ro Nu\u0301n\u0303ez, c\u0302u vi pov'us mal'long'e prezent'i al ni'a'j leg'ant'o'j la teatr'o'n"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Nu\u0301n\u0303ez: Ni est'as profesi'a teatr'a kompani'o, kiu labor'as jam dum 24 jar'o'j. Ni'a repertuar'o\ninkluziv'as klasik'a'j'n, modern'a'j'n, c\u0302ambr'a'j'n, salon'a'j'n kaj sur'strat'a'j'n teatr'aj\u0302'o'j'n. Ni\nmontr'as al ni'a'j spekt'ant'o'j divers'a'j'n rakont'o'j'n, kiu'j ni'n far'as intelekt'e pli liber'a'j.\nNi est'as apert'a'j al c\u0302io, kio inspir'as, al'log'as kaj motiv'ig'as ni'n serc\u0302'i respond'o'j'n\nal defi'o'j de la nun'temp'o."}, {"text_idx": "#000041", "text": ": Kiel ven'is al vi la ide'o nom'i la teatr'o'n \u201eSamarkanda\u201d?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nu\u0301n\u0303ez: Tem'as pri tio, ke kiam ni ek'funkci'is, est'ant'e amator'a trup'o, por ni la teatr'o est'is\nkvazau\u0306 rev'o, kiu'n ni nur cel'is real'ig'i. Subit'e iu el ni ek'memor'is pri la fabel'e fam'a\nurb'o Samarkando, kaj ni tuj ek'imag'is ni'n sur la Grand'a Silk'a Voj'o, en la urb'o de komerc'o\nkaj kre'iv'o. Ankau\u0306 tre sonor'a kaj sorc\u0302'a vort'o \u201eSamarkanda\u201d ver'e fascin'is ni'n."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Nu\u0301n\u0303ez: Tio est'as unu'korn'ul'o, mit'a est'aj\u0302'o, vast'e dis'vast'ig\u0302'int'a en plur'a'j folklor'a'j tradici'o'j\nkaj simbol'ant'a bon'o'n, lum'o'n, pac'o'n, bel'o'n kaj kre'iv'o'n. Kiam ni kre'is la teatr'o'n, tiu\nmagi'a figur'o esper'ig'is ni'n je sukces'o, konfid'o je est'ont'ec'o kaj inspir'is ni'n je serc\u0302'o"}, {"text_idx": "#000045", "text": ": En kiu'j land'o'j la teatr'o\ng\u0302is nun prezent'is si'a'j'n spektakl'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000047", "text": ": Kiu'j'n spektakl'o'j'n oni nun'temp'e prezent'as en la teatr'o"}, {"text_idx": "#000048", "text": "La alt'ul'o, kiu vol'is est'i et'a rakont'as la histori'o'n de real'e viv'int'a hom'o (kon'at'a kiel \u201eekstrem'a'dur'a gigant'o\u201d) el ni'a region'o. Li'a skelet'o est'as nun konserv'at'a en la naci'a antrop'ologi'a muze'o"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Pri'mok'u la klasik'ul'o'j'n konsist'as el parodi'o'j je klasik'a'j tem'o'j el la mond'a literatur'o. Ekzempl'e, la am'o\nde Piram'o kaj Tisb'o en\nSong\u0302'o de somer'mez'a nokt'o de William Shakespeare, la histori'o de kon'at'a rol'ul'o Juanito Ventolera (parodi'o je\nCasanova) de hispan'a verk'ist'o Ramo\u0301n del Valle-Incla\u0301n, sam'e kiel tem'o'j lau\u0306 la verk'o'j\nde klasik'ul'o'j de dramaturgi'o kiel Aristofan'o, Plau\u0306t'o, Terenci'o kaj ali'a'j."}, {"text_idx": "#000051", "text": "2050 est'as futur'ism'a spektakl'o pri tio, kio pov'as okaz'i al la soci'o en total'ism'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Tri en unu vic'o est'as amuz'a rakont'o pri tri sen'esper'ig\u0302'int'a'j, sen'labor'a'j aktor'in'o'j, kiu'j traf'as en"}, {"text_idx": "#000053", "text": ": Kiel vi imag'as Samarkandon?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Nu\u0301n\u0303ez: Por ni g\u0302i est'as fabel'a urb'o, la histori'a centr'o de kultur'a'j inter's\u0302ang\u0302'o'j, la urb'o,\nkie real'ig\u0302'as rev'o'j. Kaj unu tia rev'o jam plen'um'ig\u0302'is, donac'int'e al ni la nom'o'n de ni'a"}, {"text_idx": "#000055", "text": ": Vi'a'j bon'dezir'o'j al la log\u0302'ant'o'j de Samarkando kaj al tut'a Uzbeki'o?"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Nu\u0301n\u0303ez: Ni s\u0302at'us iam lud'i iu'n el ni'a'j spektakl'o'j en vi'a urb'o. Kaj ni dezir'as, ke ni'a'j kaj\nvi'a'j rev'o'j real'ig\u0302'u, proksim'ig'ant'e ni'n kaj dis'volv'ant'e la mult'kultur'a'n kre'iv'o'n."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Ni not'u, ke la teatr'o\nSamarkanda est'is fond'it'a en 1994 sur'baz'e de la teatr'a atelier'o de la Popol'a Universitat'o de\nla urb'o Almendralejo. Bild'ig'ant'e la art'a'j'n figur'o'j'n sur la scen'ej'o au\u0306 dum la strat'a'j\nevent'o'j, la art'ist'o'j si'n turn'as al divers'a'j kre'iv'a'j teknik'o'j: evolu'ig'ant'e la teknik'o'n\nde mov'ad'o, danc'o, akrobat'aj\u0302'o'j, muzik'o, kant'o'j, fabel'a'j instal'aj\u0302'o'j, fajr'aj\u0302'o'j, procesi'o'j\nsur alt'eg'a'j stilz'o'j ktp, dum la spekt'ant'o'j oft'e ig\u0302'as sen'per'a'j part'o'pren'ant'o'j de la"}, {"text_idx": "#000058", "text": "La konsist'o de la trup'o de\nSamarkanda vari'as de'pend'e de c\u0302iu apart'a teatr'aj\u0302'o, kutim'e de tri g\u0302is ses aktor'o'j kaj ankau\u0306 teknik'a\nperson'ar'o el kvar hom'o'j. La spektakl'o'j de\nSamarkanda sufic\u0302'e oft'e okaz'as sur la scen'ej'o de la Municip'a Teatr'o en Almendralejo.\nSamarkanda lud'as c\u0302iu'j'n si'a'j'n spektakl'o'j'n (ec\u0302 ekster'land'e) en la hispan'a lingv'o. Kaj iu'j el ili'a'j\nteatr'a'j-strat'a'j spektakl'o'j tut'e ne postul'as lingv'o'n, c\u0302ar ili okaz'as sen parol'a kompon'ant'o."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Tri spektakl'o'j de la teatr'o\nSamarkanda est'is tri'foj'e nom'um'it'a'j je la premi'o'j\nMax \u2013 la plej alt'a'j disting'o'j de Hispanio en la kamp'o de teatr'a art'o."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Mi vol'as not'i kun dank'em'o la amik'a'n sub'ten'o'n de la hispan'a filolog'o-esperant'ist'o Jose\u0301\nMaria Salguero Rodri\u0301guez, kiu afabl'e konsent'is help'i pri organiz'ad'o de la intervju'o\nkun la gvid'ant'ar'o de la teatr'o\nSamarkanda. Inter'ali'e, g\u0302ust'e Jose\u0301 Salguero antau\u0306 proksim'um'e du'dek jar'o'j unu'a'foj'e inform'is la\nau\u0306tor'o'n de c\u0302i tiu'j lini'o'j pri ekzist'o de la hispan'a teatr'o"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Sub c\u0302iu valor'a parol'ad'o kus\u0302'as io pli bon'a, nom'e, la Silent'o. La Silent'o est'as tiom\nprofund'a kiom la Etern'ec'o. La parol'ad'o est'as tiom mal'profund'a kiom la Temp'o.\n\u2013 Tomas'o Carlyle (1795-1881), skot'a histori'ist'o kaj filozof'o."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Ie ajn en unu el la roman'o'j de la franc'a au\u0306tor'o Honore\u0301 de Balzac, trov'ig\u0302'as la fraz'o:\n\u201ePar'is me fait horreur\u201d (Parizo horor'ig'as mi'n). Ne est'as evident'e, kial la bel'a franc'a c\u0302ef'urb'o pov'us provok'i\ntia'n sent'o'n, c\u0302ar en la sam'a epok'o, kiam verk'is Balzac, cert'e est'is en Eu\u0306rop'o plur'a'j\nurb'o'j, kie la viv'kondic\u0302'o'j est'is mult'e pli horor'a'j ol io ajn en Parizo. Marks'o kaj\nEngelso pri'skrib'is la mal'san'a'j'n efik'o'j'n de la Industri'a Revoluci'o en la nord'a'j urb'o'j\nde Angli'o, kie la viv'o de la labor'ist'o'j est'is mizer'a, brutal'a kaj mal'long'a."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ek'de tiam, por la ordinar'a'j civit'an'o'j, la urb'a viv'o iom post iom ig\u0302'is pli facil'a kaj\npli prosper'a, sed tut'e ne pli trankvil'a. Komenc'e mal'rapid'e, sed konstant'e pli intens'e,\nla urb'a medi'o far'ig\u0302'is pli kaj pli bru'a, pli kaj pli strec\u0302'a, pli kaj pli mal'agrabl'a.\nLa grand'a ben'o, kiu nom'ig\u0302'as Silent'o, ne plu est'is konstat'ebl'a."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Por hom'o'j, kiu'j nask'ig\u0302'is kun normal'a au\u0306d'pov'o, neniam kaj neni'e en la mond'o reg'as absolut'a\nsilent'o. Ec\u0302 en lok'o'j, kie ne au\u0306d'ig\u0302'as la kant'o de bird'o'j, la zum'ad'o de insekt'o'j, kaj\nla kri'eg'o'j de sovag\u0302'a'j best'o'j, kelk'a'j son'o'j est'as au\u0306d'ebl'a'j: la murmur'o au\u0306 mug\u0302'o de la\nvent'o'j, la susur'o de la mar'a'j tajd'o'j kaj la gut'ad'o de la pluv'o. Lau\u0306 esplor'ist'o'j, la\nantarkt'a kontinent'o est'as la plej silent'a region'o de la mond'o, sed ec\u0302 tie okaz'as feroc'a'j\ns\u0302torm'o'j kaj blov'ad'o'j, sen menci'i la akr'a'j'n kri'eg'o'j'n de pingven'o'j apud la mar'bord'o.\nEc\u0302 en nord-afrik'a'j dezert'o'j son'as la strang'a muzik'o de la mov'ig\u0302'ant'a sabl'o de dun'o'j."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Ek'de la komenc'o de la aktual'a jar'cent'o tiu tut'a kakofoni'o sen'brid'e kaj eksponencial'e\nkresk'is kaj kresk'is. G\u0302i influ'is la tut'a'n soci'a'n etos'o'n. Mult'a'j frenez'ig\u0302'is; drast'e\npli'ig\u0302'is la nombr'o de mem'mort'ig'o'j (kio jam est'is grav'eg'a problem'o dum la antau\u0306'a jar'cent'o);\nalkohol'ism'o kaj uz'ad'o de drog'o'j ig\u0302'is preskau\u0306 universal'a'j; c\u0302iu'tag'e okaz'is murd'o'j kaj\nseks'per'fort'o'j en la urb'o'j kaj ec\u0302 en la supoz'ebl'e trankvil'a kamp'ar'o; la mal'liber'ej'o'j,\nmal'san'ul'ej'o'j kaj azil'o'j por mens'mal'san'ul'o'j est'is plen's\u0302top'it'a'j; c\u0302ie est'is h\u0302aos'o. La\nviv'o far'ig\u0302'is ne'toler'ebl'a. Nur jun'ul'o'j \u2013 kaj ne c\u0302iu'j \u2013 asert'is, ke ili s\u0302at'as la muzik'ac\u0302'o'n kaj la alt'decibel'a'n bru'eg'o'n. La reg'ist'ar'o trov'ig\u0302'is"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Kompren'ebl'e okaz'is feroc'a re'ag'o kontrau\u0306 la surd'ig'a mov'ad'o. Muzik'ist'o'j kaj kompon'ist'o'j\nprotest'is, ke g\u0302i kau\u0306z'os la mort'o'n de la muzik'a art'o. Surd'ig'ist'o'j kontrau\u0306'argument'is,\nke for'est'o de muzik'o est'as la prez'o, kiu dev'as est'i pag'at'a por re'gajn'i trankvil'o'n\nkaj pac'o'n. Iu'j rimark'ig'is, ke Beethoven, kiam li surd'ig\u0302'is, ankorau\u0306 kapabl'is sent'i\nsi'a'j'n kompon'aj\u0302'o'j'n kaj kompon'i en la kap'o. Muzik's\u0302at'ant'o'j \u2013 kiu'j re'memor'is asert'o'n de la renom'a violon'ist'o Jehudi Menuhin, ke ankau\u0306 la poezi'o\nest'as muzik'o \u2013 konsol'is si'n per leg'ad'o de poezi'o, do la el'don'ist'o'j de poezi'a'j antologi'o'j unu'a'foj'e\nen la viv'o far'is respekt'ind'a'n profit'o'n."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kurioz'e, la kin'ej'o'j kaj la film'studi'o'j ne perd'is mon'o'n. Publik'o, kiu antau\u0306'e mal'am'is\nsub'tekst'it'a'j'n film'o'j'n, rapid'e adapt'ig\u0302'is al ili, kaj amas'e ven'is al la kin'ej'o'j por"}, {"text_idx": "#000073", "text": "La ver'a'j gajn'ant'o'j est'is de'nask'a'j surd'ul'o'j (kiu'j jam sukces'e viv'is malgrau\u0306 si'a handikap'o\nkaj far'ig\u0302'is kvazau\u0306 elit'a klas'o), kaj instru'ist'o'j de gest'o'lingv'o kaj lip'leg'ad'o. Ili'a\ninstru'ad'o ig\u0302'is tre popular'a, ec\u0302 inter au\u0306d'ant'a'j infan'o'j, kiu'j g\u0302oj'e lern'is kaj kun'e\nlud'is per la \u201esekret'a\u201d lingv'o de la surd'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Ven'is temp'o, en kiu iu s\u0302ajn'e malic'a spirit'o de la natur'o decid'is kun'labor'i kun la\nsurd'ig'a mov'ad'o. Mal'long'e post la akcident'o de Vit'o, okaz'is ne'kred'ebl'a koincid'o, nom'e\nakr'eg'a tut'mond'a epidemi'o de ne'kutim'a virulent'a form'o de morbil'o, kiu kau\u0306z'is grand'skal'a'n\nsurd'ig'o'n sen inter'ven'o de la kirurgi'o."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Por la ekonomi'o est'is katastrof'a la efik'o de la surd'ig'a mov'ad'o kun'e kun la pli'akr'ig'o\nde la situaci'o pro la epidemi'o. La elektron'ik-industri'ist'o'j, financ'ist'o'j kaj komerc'ist'o'j\nbankrot'is. Sen'labor'ec'o ig\u0302'is universal'a. Per'fort'eg'a re'ag'o de la kapital'ism'a mond'o est'is"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Vit'o ne pov'is antau\u0306'vid'i la konsekvenc'o'j'n de si'a drast'a decid'o. Kelk'a'j'n jar'o'j'n post'e\neksplod'is nov'a mond'a milit'o. Pro la fakt'o, ke tiom da land'o'j posed'as atom'bomb'o'j'n kaj\nali'a'j'n arm'il'o'j'n de amas'a detru'o, oni dub'as c\u0302u la hom'ar'o long'e super'viv'os."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kapital'ism'o kre'is ni'a'n soci'o'n; kapital'ism'o detru'is g\u0302i'n. Se la hom'ar'o ne kapabl'os evit'i\niu'n vagner'a'n Krepusk'o'n de la Di'o'j, ni'a planed'o por c\u0302iam silent'ig\u0302'os. Kaj kiam ne plu\nekzist'os la Univers'o, reg'os la etern'a Silent'o."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Tumult'a histori'o de la c\u0302eh\u0302'a naci'o"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Spirit'a revoluci'o en la kor'o de Eu\u0306rop'o est'as surpriz'e ric\u0302'a libr'o kun kvazau\u0306 seri'o de portret'o'j el la c\u0302eh\u0302'a histori'o."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Iom hazard'e mi komenc'as per J'a'n Am'os Komensky\u0301 (Komenio), la instru'ist'o de la naci'o'j:\njam de jar'o'j tiu'n nom'o'n mi kon'as. Li est'is moravia teolog'o, filozof'o, religi'a re'form'ist'o,\npansofisto kaj pedagog'o. Kio'n li tus\u0302'is, pri tio kler'eg'e li verk'is: li pled'is por fund'a\ninstru'ad'o al knab'o'j kaj knab'in'o'j de c\u0302iu'j tavol'o'j de la soci'o. Instru'libr'o'j'n li verk'is\nkaj ec\u0302 inic'is tut'e nov'a'n instru'sistem'o'n por pol'o'j, sved'o'j kaj hungar'o'j. C\u0302e fam'a'j amik'o'j\nli pled'is por mem'star'ec'o de si'a patr'o'land'o. Tamen li ne far'ig\u0302'is revoluci'em'a, sed rest'is\neu\u0306rop'an'o tradici'a, kun human'ism'a rigard'ad'o."}, {"text_idx": "#000082", "text": "La 12-jar'a J'a'n far'ig\u0302'is orf'o, sed dank'e al parenc'o'j li stud'is teologi'o'n kaj filozofi'o'n,\nlast'e en Hejdelbergo. J'a'n Am'os Komenio re'ven'is post tri'jar'a stud'ad'o en la german'a'j\nuniversitat'o'j hejm'e'n por est'i util'a al la Moravia Unu'ig\u0302'o, de kiu li de'ven'is; lok'a\ngraf'o las'is li'n instru'i la latin'a'n, kio don'is ebl'o'n for'ig'i mal'nov'ig\u0302'int'a'j'n instru'metod'o'j'n,\nsub kiu'j si'a'temp'e li mem sufer'is. Li ricev'is task'o'j'n pli grav'a'j'n: li far'ig\u0302'is predik'ist'o\nkaj administr'ist'o de la frat'ar'a (hus'an'a) lern'ej'o en la vigl'a german'a frat'ar'a grup'o\nde Fulnek, proksim'e al la lim'o kun Silezio."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Grand'a'j'n problem'o'j'n est'ig'is la habsburgoj, kiu'j mal'obe'is la inter'konsent'o'j'n pri religi'a\nliber'ec'o. Rezult'is la 30-jar'a milit'o, kiu ruin'ig'is tiom da land'o'j. Tre'eg'e sufer'is\nBohemi'o kaj Moravio. En 1620 Ferdinand'o la 2a venk'is kun help'o de soldat-tac\u0302ment'o'j\nhispan'a, bavar'a kaj pap'a sur la Blank'a Mont'o c\u0302e Prago. Rezult'is per'fort'a kontrau\u0306'reformaci'o\nkaj fin'o de liber'o por la c\u0302eh\u0302'a naci'o por la sekv'a'j 30 jar'o'j. Per'fort'e la popol'o'n oni\nre'e katolik'ig'is kontrau\u0306 la du'jar'cent'a protest'ant'a tradici'o."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Komenio tuj for'las'is la hejm'o'n kaj rifug\u0302'ej'o'n li serc\u0302'is en urb'et'o. Hispan'a'j trup'o'j\nel'rab'is c\u0302io'n \u2013 for'brul'is mult'a'j li'a'j libr'o'j kaj manuskript'o'j. Sekv'is la pest'o: pere'is la edz'in'o\nkaj du infan'o'j. Konsol'o'n li trov'is en la Bibli'o. Sekv'is mir'ind'a'j verk'o'j el tio:\nLabirint'o de la mond'o, ekzempl'e. La Frat'ar'o dev'is si'n kas\u0302'i en arb'ar'o'j kaj rok'o'j. Komenio tra mult'a vag'ad'o\nserc\u0302'is sekur'ec'o'n por la si'a'j i.a. en Nederlando, sed ankau\u0306 c\u0302e la Elb'o-font'o. Dum'e"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La sved'a reg\u0302'o Gustav'o Adolf'o kun la protest'ant'a saksa arme'o penetr'is g\u0302is Prago. Unu'e\nla kap'o'j'n de protest'ant'a'j martir'o'j ili for'ig'is de la pont'o'tur'o, kie mal'hom'e jam dek\nunu jar'o'j'n ili pend'is. Oni solen'e en'tomb'ig'is ili'n. Jam baldau\u0306 la habsburgoj re'pren'is\nla potenc'o'n. For est'is la esper'o de c\u0302eh\u0302'o'j kaj slovak'o'j."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Tiu'temp'e Komenio dis'volv'is si'a'j'n nov'a'j'n instru'metod'o'j'n: anstatau\u0306 nur'a parker'postul'a\ninstru'ad'o kaj paralel'a verg'ad'o ven'is lern'ad'o kvazau\u0306 lud'a \u2013\nschola lud'us (lern'ej'o kiel lud'o). Infan'o'j lern'u lau\u0306's\u0302tup'e kiel konven'as al ili'a ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Spirit'a revoluci'o en la kor'o de Eu\u0306rop'o si'n'sekv'e aper'as pri'skrib'o'j pri la princ'o Va\u0301clav, J'a'n Mili\u0301c\u030c el Krome\u030cr\u030ci\u0301z\u030c, la patr'o\nde la c\u0302eh\u0302'a reformaci'o, J'a'n Hus, Hieronim'o la Praga, kun'labor'ant'o de J'a'n Hus, Petr\nChelc\u030ciscky\u0301, la profet'o sur la sojl'o de epok'o'j, la frat'o R\u030cehor\u030c, fond'int'o de la Unu'ig\u0302'o\nde C\u0302eh\u0302'a'j Frat'o'j (C\u0302eh\u0302'a Kun'frat'ar'o), J'a'n Am'os Komensky\u0301, la instru'ist'o de naci'o'j, Toma\u0301s\u030c\nMasaryk, la filozof'o kaj s\u0302tat'estr'o; la last'a c\u0302apitr'o, sufic\u0302'e optimism'a post c\u0302i panoram'o\ntra la oft'e per'fort'o'plen'a histori'o de la land'o, est'as"}, {"text_idx": "#000089", "text": "La libr'o'n mi krom'e instig'us ek'leg'i, prefer'e tra'stud'i, ankau\u0306 pro la en'est'o de art'ism'e\nfar'it'a'j portret'o'j, kiu'j tuj ni'n memor'ig'as pri ali'a el'don'aj\u0302'o de la sam'a el'don'ej'o:\nJ'a'n Hus; Pri la Eklezi'o \u2013 elekt'it'a'j c\u0302apitr'o'j, kiu'n supr'e mi jam menci'is."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Foj'foj'e el'don'ej'o'j send'as al MONATO pli ol unu ekzempler'o'n de si'a'j libr'o'j, el kio rezult'as do du recenz'o'j. C\u0302u tro'as hav'i\ndu recenz'o'j'n pri unu verk'o? Ne c\u0302iam. Vi vid'os, ke la c\u0302i-sub'a recenz'o de Stanislav\nBelov est'as mal'favor'a. Por kompar'o, ni rekomend'as al vi leg'i la favor'a'n recenz'o'n de\nDo'n Broadribb, kiu aper'is en MONATO 2006/08, p. 27. Post'e leg'u ankau\u0306 la verk'o'n mem kaj konstat'u, kiu recenz'ant'o lau\u0306 vi prav'is! (red.)"}, {"text_idx": "#000092", "text": "Histori'o de la c\u0302eh\u0302'o, kiu dum kaj post la du'a mond'milit'o sav'is mil'o'j'n da c\u0302eh\u0302'a'j, jud'a'j\nkaj german'a'j infan'o'j de dang\u0302er'a strat'a viv'o, nazi'o'j kaj komun'ist'o'j \u2013 mir'ind'a tem'o, c\u0302u ne? Pro tio mi kun grand'a interes'ig\u0302'o plong\u0302'is en la libr'o'n de la\nHero'o de am'o: la viv'o de Pr\u030cemysl Pitter. Tamen mi apenau\u0306 kontent'as pri la rezult'o."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Pri kio fakt'e tem'as? Tio est'as biografi'o de la c\u0302eh\u0302'a human'ist'o kaj pedagog'o Pr\u030cemysl\nPitter. Li nask'ig\u0302'is en Prago en 1895 en bon'hav'a famili'o. Post la mort'o de si'a patr'o\nen 1913 li hered'is ties pres'ej'o'n, sed li evident'e est'is mal'lert'a pri komerc'a'j afer'o'j,\ndo la entrepren'o bankrot'is post kelk'a'j monat'o'j. La unu'a mond'milit'o, eksplod'int'a en\n1914, s\u0302ajn'e prezent'is al li ebl'o'n eskap'i de tiu'j zorg'o'j, trov'i si'a'n lok'o'n en la viv'o\nkaj gajn'i estim'o'n de ali'ul'o'j kaj de si mem, sed ankau\u0306 c\u0302i-kamp'e li mal'sukces'is."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Vid'int'e la real'a'n milit'o'n kun g\u0302i'a'j kruel'aj\u0302'o'j, mal'just'aj\u0302'o'j kaj sen'senc'aj\u0302'o'j, li ig\u0302'is\npac'ist'o, kiu sent'as abomen'o'n al iu ajn per'fort'o. Post dizert'o el si'a tac\u0302ment'o li est'is\nkapt'it'a kaj kondamn'it'a al mort'o'pun'o, felic\u0302'e ne'plen'um'it'a pro kresk'ant'a politik'a h\u0302aos'o"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Tiu'n ag'ad'o'n li dau\u0306r'ig'is dum la nazi'a okupaci'o, malgrau\u0306 plur'a'j obstakl'o'j kaj minac'o'j.\nG\u0302is last'a minut'o li help'is al si'a'j jud'a'j pri'zorg'at'o'j, kvankam fin'fin'e dev'is las'i ili'n\nal la man'o'j de la nazi'o'j, kiu'j send'is la infan'o'j'n al eksterm'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000098", "text": "De c\u0302iu'j flank'o'j akuz'at'a kiel naci'a perfid'ul'o, li tamen sukces'is sav'i de mal'sat'mort'o,\ntortur'ad'o kaj humil'ig'ad'o mil'o'j'n da german'a'j infan'o'j kaj en'log\u0302'ig'i ili'n en si'a'j'n orf'ej'o'j'n\nkun jud'a'j infan'o'j, plej'part'e ge'orf'o'j, re'ven'int'a'j el koncentr'ej'o'j. La libr'o en'hav'as\nkor'tus\u0302'a'j'n pri'skrib'o'j'n de tia'j viv'histori'o'j, kiu'j mult'e pli interes'as ol ajn'a beletr'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Post en'potenc'ig\u0302'o de la komun'ist'o'j prem'o sur li'n kaj li'a'n ag'ad'o'n kresk'is ne'evit'ebl'e\n\u2013 la komun'ism'a ideologi'o mal'akcept'is iu'j'n ajn rival'o'j'n, des pli religi'a'j'n. Unu'e oni\nkaten'is li'n per organiz'a'j lim'ig'o'j, post'e rekt'e en'miks'ig\u0302'is en la funkci'ad'o'n de li'a\nlern'ej'o kaj fin'e integr'is g\u0302i'n en la g\u0302eneral'a'n kler'ig'a'n sistem'o'n, dilu'int'e g\u0302i'a'j'n unik'a'j'n"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Pr\u030cemysl Pitter g\u0302ust'a'temp'e kompren'is direkt'o'n de tiu c\u0302i evolu'o kaj fug\u0302'is trans la konstru'at'a\nberlina mur'o. En Okcident'o li dau\u0306r'ig'is bon'far'a'n ag'ad'o'n, help'ant'e dum kelk'a'j jar'o'j\nal german'o'j for'pel'it'a'j el orient'a Eu\u0306rop'o, kaj post'e al c\u0302eh\u0302'o'slovak'a'j fug\u0302'int'o'j, persekut'at'a'j\nde la komun'ism'a reg\u0302im'o. Apud'e c\u0302iam est'is li'a fidel'a svis'a (kor)amik'in'o Olga Fierz,\nkiu post li'a mort'o ord'ig'is kaj publik'ig'is dokument'o'j'n el li'a arh\u0302iv'o."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Evident'e, li hav'is cert'a'n ideologi'o'n, kies kern'o est'is la krist'an'a komun'ism'o, kaj\nankau\u0306 tio est'as interes'a afer'o. En la inter'milit'a period'o c\u0302iam pli strec\u0302'ig\u0302'is tensi'o\ninter la du alternativ'o'j: kapital'ism'o kaj komun'ism'o, kau\u0306z'ant'e plur'a'j'n diskut'o'j'n, tumult'o'j'n\nkaj ec\u0302 revoluci'o'j'n. Mal'kontent'o pri ambau\u0306 variant'o'j el'vok'is al la mond'o la tri'a'n voj'o'n\n\u2013 nazi'ism'o'n, kiu pretend'is anstatau\u0306'ig'i la klas'a'j'n batal'o'j'n per ras'a'j."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Sed sam'temp'e est'ig\u0302'is la kvar'a mov'ad'o, kiu propon'is ali'a'n voj'o'n \u2013 tiu'n de am'o. Krist'an'a komun'ism'o esper'is unu'ig'i la klas'o'j'n kaj naci'o'j'n en la sol'a\ndign'a batal'o \u2013 tiu kontrau\u0306 mal'ric\u0302'ec'o (spirit'a kaj materi'a) kaj mal'am'o. G\u0302i'a voc\u0302'o est'is mal'lau\u0306t'a kaj\nbaldau\u0306 silent'ig'it'a tiom krud'e kaj fort'e, ke ec\u0302 plej'part'o de la fak'ul'o'j pri tiu'temp'a'j\nevent'o'j apenau\u0306 sci'as pri tiu kvar'a voj'o kaj konsider'as g\u0302i'n en si'a'j esplor'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Krom'e la ag'ad'o de Pr\u030cemysl Pitter est'as interes'a en la kun'tekst'o de la post'milit'a for'pelad'o\nde la german'o'j el orient'a Eu\u0306rop'o. Tiu tem'o est'as popular'a nun inter la esplor'ist'o'j\nkaj j\u0302urnal'ist'o'j, grand'part'e dank'e al la libr'o de Gu\u0308nter Bo\u0308ddeker\nDi'e Flu\u0308chtlinge. Di'e Vertreibung der Deutschen im Ost'e'n (Rifug\u0302'int'o'j. El'pel'o de la german'o'j el la orient'o), ver'e bon'a kaj interes'a. Oni ne'evit'ebl'e\nsi'n turn'as al la afer'o'j antau\u0306'e pri'silent'at'a'j \u2013 deport'ad'o de la german'o'j, ili'a pri'rab'ad'o, persekut'ad'o ktp. Sed ec\u0302 en la plej mal'lum'a\nnokt'o aper'as mal'fort'a lum'stri'o. Por la c\u0302eh\u0302'o'slovak'a'j german'o'j tia lum'o de esper'o est'is"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Du'e, la au\u0306tor'o traf'as kapt'il'o'n, kiu minac'as c\u0302iu'j'n biograf'o'j'n \u2013 li en'am'ig\u0302'as je si'a hero'o. Pr\u030cemysl Pitter est'as por li preskau\u0306 sankt'ul'o, pri'trakt'end'a\nnur de sur mal'supr'a pozici'o. Oni ne rajt'as pri'dub'i au\u0306 kritik'i tiu'n grand'ul'o'n, parol'i\npri li'a'j fus\u0302'o'j kaj mis'ag'o'j \u2013 nur ador'i kaj admir'i. Tio sekv'ig'as grand'nombr'a'j'n kaj sufic\u0302'e ted'a'j'n epitet'o'j'n kaj\nparol'turn'o'j'n, glor'ig'ant'a'j'n Pr\u030cemysl Pitter kaj li'a'n akompan'ant'in'o'n Olga Fierz. Art'o\nde rakont'ist'o konsist'as ne en al'don'o de glor'ig'aj\u0302'o'j al si'a hero'o, sed en prezent'ad'o\nde li tia, ke leg'ant'o'j mem el'bus\u0302'ig'u tiu'j'n vort'o'j'n."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Tri'e, pro la menci'it'a admir'o kaj propr'a ideal'ism'o la au\u0306tor'o foj'e perd'as kapabl'o'n real'ism'e\npri'taks'i okaz'aj\u0302'o'j'n. Ekzempl'e, en la part'o dedic\u0302'it'a al la invad'o de Sovetio (akompan'e\nde ali'a'j social'ism'a'j s\u0302tat'o'j) al C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o en 1968, li resum'as, ke la invad'int'o'j\nmal'venk'is, c\u0302ar la c\u0302eh\u0302'o'j mal'aprob'is tiu'n en'trud'ig\u0302'o'n, protest'is kontrau\u0306 la okupaci'o\nkaj amas'e el'migr'is au\u0306 almenau\u0306 mal'kontent'is. Sed apenau\u0306 la politik'a'j gvid'ant'o'j interes'ig\u0302'is\npri humor'o de la c\u0302eh\u0302'o'j au\u0306 bedau\u0306r'is pri fug\u0302'o de mal'kontent'ul'o'j. Ili dezir'is plu ten'i\nreg'o'n super tiu c\u0302i land'o (milit'a'n kaj politik'a'n) kaj plen'e sukces'is pri tio."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ec\u0302 la plej bon'kor'a kaj inteligent'a hom'o est'as tamen viv'a person'o el karn'o kaj sang'o.\nAnt'o'n C\u0302eh\u0302ov est'is mir'ind'a verk'ist'o kaj grand'anim'a human'ist'o, sed tio ne mal'help'is\nal li est'i person'o gal'e sarkasm'a kaj fervor'a amor'em'ul'o, serc\u0302'ant'a seks'a'j'n aventur'o'j'n\ntra la mond'o kaj kun plezur'o rakont'ant'a ili'n al si'a'j ge'amik'o'j. Do oni ne ripet'u oft'a'n\nerar'o'n de la art'histori'ist'o'j, kiu'j rigard'as c\u0302iu'n art'ist'o'n kiel spirit'a'n sen'korp'a'n\nest'aj\u0302'o'n, klar'ig'ant'e li'a'j'n ag'o'j'n nur per serc\u0302'ad'o de absolut'a bel'ec'o kaj alt'a'j mov'o'j"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Mi rimark'ig'u, ke Pr\u030cemysl Pitter evident'e est'is sufic\u0302'e raci'a kaj praktik'em'a person'o,\nkio montr'ig\u0302'as inter'ali'e en li'a rilat'o al Esperant'o. Unu'e entuziasm'a pri la ide'o de\nla Lingv'o Inter'naci'a, li mem tiel argument'is si'a'n post'a'n kabe'o'n: \u201eMi kompren'is, ke en la nun'a histori'a temp'o la ide'o de Zamenhof rest'os ne'efektiv'ig'ebl'a\nkaj ke esperant'ist'o'j rest'os nur ne'mult'e signif'a sekt'o. Nu, kaj mi dedic\u0302'is mi'a'n temp'o'n\nal la angl'a lingv'o kaj mi ne bedau\u0306r'as tio'n. Praktik'e g\u0302i far'ig\u0302'is mond'a inter'lingv'o,\nc\u0302u al ni tio plac\u0302'u au\u0306 ne plac\u0302'u\u201d (p. 59)."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Kvar'e, pro la menci'it'a'j mis'o'j en tiu biografi'a libr'o mank'as plur'a'j biografi'a'j detal'o'j.\nMi tra'leg'is g\u0302i'n atent'e kiel dec'as al (eks'a) histori'ist'o, tamen ne trov'is respond'o'j'n\nec\u0302 al la plej baz'a'j demand'o'j. Kiu financ'is instituci'o'j'n de Pr\u030cemysl Pitter, special'e\nantau\u0306 la du'a mond'milit'o? Kio ili est'is \u2013 orf'ej'o'j, eduk'ej'o'j, klub'o'j? C\u0302u strat'infan'o'j ven'is tie'n nur vesper'e au\u0306 pas'ig'is tie\ntut'a'j'n tag'o'j'n, ec\u0302 dorm'is? Kiom da ej'o'j li hav'is, kaj kiom da infan'o'j vizit'is ili'n"}, {"text_idx": "#000113", "text": "La au\u0306tor'o oft'e cit'as kritik'a'j'n artikol'o'j'n de Pr\u030cemysl Pitter, en kiu'j tiu riproc\u0302'as\nla prezid'ant'o'n Toma\u0301s\u030c Garrigue Masaryk. Sed kio est'is la ideologi'o de Pr\u030cemysl Pitter\nmem? La au\u0306tor'o cit'as jen kaj jen li'a'j'n el'dir'o'j'n pri religi'o, antisemit'ism'o, drink'ad'o,\nfum'ad'o ktp, sed mank'as struktur'it'a pri'skrib'o de li'a'j propr'a'j ide'o'j."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La libr'o mem est'as prepar'it'a kaj el'don'it'a zorg'em'e kaj preskau\u0306 sen'riproc\u0302'e. Tajp'erar'o'j\nmal'oft'as, la lingv'aj\u0302'o est'as sufic\u0302'e glat'a, kvankam foj'e sent'ebl'as la slav'a de'ven'o de\nla au\u0306tor'o. La paper'o est'as blank'a, la foli'o'j fort'e inter'glu'it'a'j, la kovr'il'o el dik'a\npaper'o kun kolor'bild'o \u2013 iom amator'ec'a lau\u0306 mi'a gust'o, sed ne primitiv'e, kiel tiu'j de mult'a'j Esperant'o-el'don'aj\u0302'o'j.\nIntern'e hav'ebl'as plur'a'j nigr'a'blank'a'j fot'o'j, sufic\u0302'e bon'kvalit'a'j kaj c\u0302iam sub'skrib'it'a'j.\nFin'as la libr'o'n list'o de c\u0302ef'rol'ant'o'j kaj font'o'j kaj viv'kronologi'o de Pr\u030cemysl Pitter."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Al kiu mi pov'as rekomend'i tiu'n c\u0302i libr'o'n?"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Al leg'ant'o'j, kiu'j interes'ig\u0302'as pri kultur'o kaj histori'o de C\u0302eh\u0302i'o kaj Slovaki'o \u2013 en la au\u0306tor'a tekst'o kaj cit'aj\u0302'o'j de Pr\u030cemysl Pitter abund'as alud'o'j kaj referenc'o'j al\nla event'o'j kaj ide'o'j el la pas'int'ec'o de ambau\u0306 land'o'j, do tio est'as ne'mal'bon'a komplet'ig'o\nal baz'a'j kon'o'j kaj instig'il'o al plu'a esplor'ad'o."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Al krist'an'o'j kaj pac'ist'o'j, ja ambau\u0306 tem'o'j est'as vast'e prezent'at'a'j kaj diskut'at'a'j en\nla libr'o, memor'ig'ant'e pri ide'o'j kaj spert'o'j de la pas'int'a'j epok'o'j. Se oni dezir'as\nir'i plu, unu'e lern'u lecion'o'j'n de antau\u0306'ul'o'j, kiu'j'n ili oft'e pag'is tre mult'e'kost'e."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Fin'e mi dank'as la el'don'ej'o'n\nKava-Pech pro tiu bon'a iniciat'o kaj sugest'as pri'pens'i dau\u0306r'ig'o'n form'e de re'memor'o'j de Olga Fierz,\nfidel'a akompan'ant'in'o de Pr\u030cemysl Pitter. La libr'o en'hav'as kelk'pag\u0302'a'n cit'aj\u0302'o'n el tiu\nverk'o, kaj se la tut'a libr'o est'as tia, g\u0302i cert'e el'vok'os grand'a'n interes'ig\u0302'o'n de la\nEsperant'o-leg'ant'ar'o. Mi pret'as est'i la unu'a leg'ant'o kaj promes'as tuj'a'n recenz'o'n, ebl'e"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Dum la mal'long'a period'o \u2013 mal'pli ol jar'cent'o kaj du'on'o! \u2013 ek'de la lanc\u0302'o de Esperant'o far'e de Zamenhof li'a plan'lingv'o demonstr'is si'n efik'a,\nesprim'pov'a kaj util'a komunik'il'o. Tamen, lau\u0306 J'a'n Werner, esperant'ist'o, ing\u0302enier'o pri\nkonstru'ad'o kaj docent'o pri konstru'ad'o, konstat'ebl'as unu grand'a mank'o en Esperant'o.\nTem'as pri la aplik'o de la lingv'o en scienc'o kaj teknik'o."}, {"text_idx": "#000123", "text": "En la antau\u0306'parol'o de si'a verk'et'o pri termin'ologi'o li rakont'as pri la 1970aj jar'o'j:\n\u201eEsprim'ad'o de fak'a'j tem'o'j, precip'e la teh\u0302nik'a'j, est'is tre mal'facil'a, c\u0302ar en Esperant'o\nmank'is nom'o'j por mult'a'j ec\u0302 banal'a'j noci'o'j.\u201d Werner atribu'as c\u0302i tiu'n situaci'o'n al la fakt'o, ke termin'ologi'o kiel scienc'o est'as\npreskau\u0306 neglekt'at'a inter esperant'ist'o'j. Not'ind'a escept'o est'is la pionir'a labor'o de\nEugen Wu\u0308ster (1898-1977), sed post li ne-mult'a'j esperant'ist'o'j okup'ig\u0302'is pri la termin'ologi'o.\nS\u0302ajn'e, la Akademi'o de Esperant'o ne tre okup'ig\u0302'as pri la tem'o."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Pli'e, termin'ologi'o kaj kre'ad'o de fak'a vort'ar'o ne dev'us est'i task'o de unu'op'ul'o'j labor'ant'a'j\nsol'a'j. La labor'o dev'as est'i sub'ten'at'a de iu oficial'a au\u0306toritat'o au\u0306 komision'o, c\u0302u s\u0302tat'a,\nc\u0302u akademi'a. Kvankam tia au\u0306toritat'o au\u0306 komision'o nepr'e dev'as inkluziv'i kompetent'a'j'n\nlingv'ist'o'j'n, g\u0302i bezon'as kun'labor'o'n kaj konsil'o'n de plej dokt'a'j special'ist'o'j de c\u0302iu\nfak'o. Sen'dub'e la kontribu'o'j kaj sugest'o'j de individu'o kiel Ru\u0308diger Eichholz est'is\nvalor'a'j, sed c\u0302iu termin'ologi'a labor'o dev'as est'i task'o de special'a komision'o."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Grav'a fak'a kaj inter'fak'a lig'il'o est'as komerc'o, sed la nun'temp'a uz'ad'o de Esperant'o\nen komerc'o est'as maksimum'e en infan'a stadi'o de dis'volv'o. En la scienc'a sfer'o g\u0302i est'as"}, {"text_idx": "#000130", "text": "La au\u0306tor'o de c\u0302i tiu recenz'o ne pov'as pretend'i est'i fak'a termin'olog'o, sed li j\u0302us aper'ig'is\nrevizi'it'a'n el'don'aj\u0302'o'n de modest'a verk'et'o pri uz'ad'o de la skot'gael'a lingv'o en la modern'a\nmond'o, kiu inkluziv'as list'o'j'n de fak'a'j termin'o'j. En g\u0302i li korekt'is kelk'a'j'n erar'o'j'n,\nkiu'j trov'ig\u0302'as en popular'a'j angl'a'j-gael'a'j vort'ar'o'j, kaj kiu'j est'ig\u0302'is pro mis'kompren'o\nde erar'ig'a'j angl'a'j termin'o'j. Ekzempl'e, la kompil'int'o de iu el tiu'j vort'ar'o'j indik'as\nsupoz'it'a'n ekvivalent'o'n por la angl'a homonim'o \u201elim'e\u201d, kiu hav'as almenau\u0306 tri signif'o'j'n, nom'e \u201ekalk'o\u201d, \u201etili'o\u201d, \u201elimed'o\u201d (citrus'frukt'o) kaj \u201elimed'uj'o\u201d. Konfuz'o pri homonim'o'j ne oft'e okaz'as, kiam tem'as pri tut'e mal'sam'a'j kun'tekst'o'j, sed\nen c\u0302i tiu okaz'o \u201etili'o\u201d kaj \u201elimed'uj'o\u201d ambau\u0306 aparten'as al la kategori'o \u201earb'o\u201d, do mis'kompren'o est'as ne'evit'ebl'a."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Fak'ul'o'j lingv'e ne'sufic\u0302'e kler'a'j, sed mem'fid'a'j, trud'as al la esperant'a publik'o ne'konven'a'j'n\ntermin'o'j'n. \u2013 Por ke termin'ologi'o est'u unu'ec'a, g\u0302i dev'as est'i prezent'at'a de au\u0306toritat'o. \u2013 Lau\u0306'ebl'e c\u0302iam termin'o dev'as est'i unu'signif'a ankau\u0306 ekster la kun'tekst'o. \u2013 El'labor'o'n de termin'ar'o oni pov'as konfid'i nur al special'ist'o'j el koncern'a fak'o. \u2013 Por tiu task'o en la komision'o'j dev'us ag'i ankau\u0306 esperant'olog'o'j kaj inter'fak'a'j fak'ul'o'j.\n\u2013 Est'as util'e observ'i la kompleks'a'n region'o'n de almenau\u0306 unu etn'a lingv'o. \u2013 En plu'form'ad'o de termin'ar'o oni hodiau\u0306 util'ig'as la ebl'o'n kre'i kelk'vort'a'j'n nom'o'j'n pli\noft'e ol antau\u0306'e. Plej oft'e tem'as pri du'membr'a'j nom'o'j, kiu'j jam pli fru'e abund'e aper'ad'is\nekzempl'e en la nomenklatur'o'j zoologi'a, botanik'a kaj h\u0302emi'a. \u2013 Est'as neces'e konsci'i du c\u0302ef'a'j'n proced'a'j'n mis'pas\u0302'o'j'n: a) preter'pas'o'n de la teori'a baz'o\nde termin'ologi'o, b) prezent'o'n de verk'o de nur unu au\u0306tor'o. \u2013 La membr'o'j [de la termin'ologi'a kolektiv'o] aparten'u al divers'a'j etn'a'j komun'um'o'j kun\nmal'sam'a'j lingv'o'j. \u2013 Lau\u0306 Werner, oni ne tro fid'u esperant'a'j'n vort'ar'o'j'n de g\u0302eneral'a karakter'o (PV, Piv,"}, {"text_idx": "#000135", "text": "Plur'a'j'n pag\u0302'o'j'n la au\u0306tor'o dedic\u0302'as al termin'ar'o de si'a propr'a special'aj\u0302'o, nom'e konstru'ad'o."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Kvankam c\u0302i tiu verk'o ne est'as leg'aj\u0302'o por la g\u0302eneral'a publik'o, oni pov'as rekomend'i\ng\u0302i'n al iu ajn, kiu serioz'e okup'ig\u0302'as pri fak'a termin'ar'o en Esperant'o."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Vintr'as terur'e. Neg\u0302'o krak'as sub la pied'o'j en Bjelostok'o. Tra neg\u0302'o's\u0302torm'o mal'facil'e\nir'as knab'o. Jam krepusk'ig\u0302'as. En la fon'o bat'as la tur'horlog\u0302'o, kvin'foj'e. Pli kaj pli\nlau\u0306t'e au\u0306d'ig\u0302'as pol'a'j voc\u0302'o'j. Tem'as pri irit'at'a'j plen'kresk'ul'o'j, kies krud'a'j voc\u0302'o'j flug'as\ntra la s\u0302torm'o, voc\u0302'o'j tre blasfem'a'j, bon'e au\u0306d'ebl'a'j por la orel'o, kaj sent'ebl'a'j por\nc\u0302iu anim'o sent'em'a. \u201eTiu'j damn'a'j rus'o'j!\nCo za ba\u0142agan, cholera! Kia fatras'o, fi! Kial ili neniam pur'ig'as ni'a'n strat'o'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000139", "text": "Mal'aper'as ili'a'j bot'o'j en la blank'a tavol'o. La knab'o supr'e'n'tir'as si'a'n kol'um'o'n, pli's\u0302irm'ant'e\nla vizag\u0302'o'n de la mord'ant'a mal'varm'o. Li rev'as pri dolc\u0302'aj\u0302'o'j kaj hejm'a varm'ig\u0302'o en la\nkomfort'o de amik'a dom'o. Le'o atend'as li'n tie por kun'e stud'i la gramatik'a'j'n tikl'aj\u0302'o'j'n\nde la antikv'a grek'a. Fakt'e morgau\u0306 okaz'os grav'a test'o en la lern'ej'o. Pend'aj\u0302'o neg\u0302'kovr'it'a\nmontr'ig\u0302'as antau\u0306 li'a'j esper'plen'a'j okul'o'j. Li'a gant'o tuj for'vis\u0302'as la neg\u0302'o'n, kaj sur\nla s\u0302ild'o aper'as vort'o rus'a:"}, {"text_idx": "#000140", "text": "Kun bedau\u0306r'o, li obstin'e dau\u0306r'ig'as si'a'n voj'o'n. Iu stumbl'as, kaj kontrau\u0306'vol'e pied'frap'as\nmal'plen'a'n botel'o'n, kiu kus\u0302'is en la neg\u0302'o. La s\u0302torm'o tra'las'as de'nov'e krud'a'n voc\u0302'o'n. Tiu\nhom'o halt'as s\u0302ancel'ig\u0302'ant'e, pren'as la botel'o'n kaj j\u0302et'as g\u0302i'n. La botel'o tint'e frakas'ig\u0302'as\nen apud'a rub'uj'o. Apenau\u0306 au\u0306d'ebl'e, krud'a'j vort'o'j en la rus'a, kiu'j akr'e menci'as la pigr'ec'o'n\nde la pol'o'j, ating'as la orel'o'j'n de la knab'o. Kial mal'amik'a'j grup'et'o'j far'ig\u0302'is tut'e\nfremd'a'j unu'j al ali'a'j, kaj inter'kompren'ig\u0302'ad'o est'as absolut'e ne ebl'a?"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Li tuj turn'ig\u0302'as dekstr'e'n al la ali'a flank'o de la strat'o. Tie est'as ali'a s\u0302ild'o. Tra\nla aer'o li flar'as agrabl'a'n odor'o'n de fres\u0302'a'j bak'aj\u0302'o'j. Gant'o vis\u0302'as la s\u0302ild'o'n, kaj leg'ebl'as\nla vort'o: pan'o. Li c\u0302irkau\u0306'ir'as la angul'o'n, kaj est'as ali'a vend'ej'o antau\u0306 li. Li'a'j okul'o'j\nrigard'as supr'e'n al la s\u0302ild'o de tiu vend'ej'o. La neg\u0302'o las'is la last'a'j'n liter'o'j'n klar'e\nskaja. Li frap'et'as la s\u0302ild'o'n, kaj la neg\u0302'o fal'as leg\u0302er'e sur la strat'o'n.\nKonditerskaja. Suker'aj\u0302'ej'o. Jen fin'e la g\u0302ust'a lok'o! Li'a'j okul'o'j jam komenc'as bril'et'i, kiam li en'ir'as\nla vend'ej'o'n. Kelk'a'j'n minut'o'j'n post'e la knab'o pli g\u0302oj'e promen'as sur la strat'o kun sak'et'o."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Kia mal'oportun'aj\u0302'o! La antikv'a grek'a hav'as tiom da difin'a'j artikol'o'j, kaj mi neniam\nsukces'is parker'ig'i ili'n sen help'o de Le'o. Felic\u0302'e li help'os al mi, kaj mi trov'is la\ndolc\u0302'aj\u0302'o'j'n kiel rekompenc'o'n post la stud'ad'o. Tri, nau\u0306, dek tri ... Jen! C\u0302i tie dev'as\nest'i la apartament'ar'o, kie log\u0302'as Le'o. La knab'o rekt'e en'ir'as la konstru'aj\u0302'o'n kaj rapid'as"}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u201eKie'n vi ir'as? Kiu vi est'as? C\u0302u vi ne vid'is la s\u0302ild'o'n? Vi dev'as anonc'i vi'n, stult'ul'o!\u201d Surpriz'it'e li turn'as la kap'o'n kaj subit'e vid'as la pord'ist'o'n. \u201ePardon'u mi'n, sinjor'o\u201d, li mal'lau\u0306t'e respond'as rus'e. \u201eAtend'as mi'n mi'a amik'o Le'o Wiener, kiu log\u0302'as en la tri'a etag\u0302'o.\u201d La pord'ist'o koler'et'e fingr'o'montr'as la s\u0302ild'o'n al la tim'ig'it'a knab'o. Sur g\u0302i est'as skrib'it'a"}, {"text_idx": "#000144", "text": "Lazaro Zamenhof ek'kompren'as, ke la gramatik'o pov'as pli kaj pli degel'i en li'a'j man'o'j,\nkaj ke la grand'ec'o'n de la vort'ar'o'j pov'as anstatau\u0306'i unu sufiks'o, kiu signif'as cert'a'n\nrilat'o'n. Li subit'e ek'sent'as la ter'o'n sub si'a'j pied'o'j. Antau\u0306 li'a'j okul'o'j klar'ig\u0302'as skiz'o'j"}, {"text_idx": "#000147", "text": "Spit'e al plur'a'j tiu'rilat'a'j dis'vast'ig\u0302'int'a'j klis\u0302'o'j, ur'olog'o c\u0302iam pli oft'e okup'ig\u0302'as ankau\u0306\npri vir'in'o'j. Fakt'e tut'mond'e la kancer'o de urin'a vezik'o traf'as kresk'ant'a'n nombr'o'n da\nin'a'j individu'o'j: c\u0302iu'jar'e en Italio oni observ'as c\u0302irkau\u0306 5000 nov'a'j'n kaz'o'j'n, el kiu'j"}, {"text_idx": "#000148", "text": "G\u0302eneral'e, vezik'a'n kalkulus'oz'o'n (kiu est'as kon'at'a ankau\u0306 kiel gruz'mal'san'o) spert'as 5 %\nde la in'a ital'a log\u0302'ant'ar'o. Pli ol 2 milion'o'j da pacient'in'o'j, si'a'flank'e, sufer'as pro\nurin'a inkontinenco. Cist'it'o mem est'as problem'o, kiu tradici'e je 90 % rilat'as al vir'in'o'j,\nen iu ajn ag\u0302'o. Pro la pli'ig\u0302'o de la supr'e menci'it'a'j patologi'o'j, kaj kun la esper'o pov'i\nhelp'i hom'o'j'n el'kon'i kaj fru'e pri'zorg'i c\u0302i tiu'j'n mal'san'o'j'n de la urin'a aparat'o,\nSocieta\u0300 Itali'an'a di Ur'ologi'a (Ital'a Asoci'o pri Ur'ologi'o) prepar'is kaj, printemp'e de 2018, el'don'is detal'a'n kaj\ninteres'a'n man'libr'o'n. Interes'at'o'j pov'as el's\u0302ut'i la ital'lingv'a'n bros\u0302ur'o'n el la oficial'a"}, {"text_idx": "#000150", "text": "Kvankam Skot'land'o est'as mal'grand'a pec'o de ter'o c\u0302e la okcident'a marg\u0302en'o de Eu\u0306rop'o,\ng\u0302i est'as nask'ig\u0302'lok'o de kelk'a'j el la plej grav'a'j intelekt'ul'o'j en la kamp'o de la natur'filozofi'o.\nEk'de la dek-ok'a jar'cent'o \u2013 la period'o de la tiel nom'at'a Skot'a Kler'ism'o \u2013 la c\u0302ef'urb'o de Skot'land'o, Edinburg'o, iom tro mem'kontent'e nom'as si'n \u201ela Ateno de la Nord'o\u201d. Renom'a'j skot'a'j intelekt'ul'o'j, kiu'j hav'is mond'vast'a'n influ'o'n, inkluziv'as la filozof'o'n\nkaj histori'ist'o'n David Hum'e, la beletr'ist'o'n kaj histori'ist'o'n Thomas Carlyle kaj la\nfilozof'o'n kaj ekonomik'ist'o'n Adam Smith, kies amik'o Hum'e ne c\u0302iam konsent'is pri li'a'j"}, {"text_idx": "#000151", "text": "Adam Smith nask'ig\u0302'is la 5an de juni'o 1723 en la orient-skot'a urb'o Kirkcaldy (gael'a\nnom'o: Cair Chaladain), g\u0302is antau\u0306 ne'long'e pli kon'at'a kiel centr'o de fabrik'ad'o de linoleum'o\nol kiel hejm'o de pens'ul'o'j. Li fru'e montr'is si'n apart'e inteligent'a student'o, kiu interes'ig\u0302'is\npri c\u0302iu'j akademi'a'j fak'o'j. Post jar'o'j de stud'ad'o en Glasgovo kaj Oksford'o, dum la rest'o\nde si'a viv'o li iom post iom far'is si'n mult'sci'ul'o. Li ricev'is renom'o'n kiel lekci'ist'o\nen Edinburg'o, sed est'ant'e dec'a kalvin'ist'o, li mal'aprob'is tio'n, kio'n li rigard'is kiel\nla diboc\u0302'a'n viv'o'n en la c\u0302ef'urb'o, kaj prefer'is log\u0302'i en la pli sobr'a Glasgovo."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Far'int'e prov'a'n lekci'o'n pri la tem'o\nDe Origin'e Idearum (Pri la origin'o de ide'o'j), en 1751 li est'is promoci'it'a kiel profesor'o pri logik'o.\nKiel profesor'o Smith est'is apart'e respekt'at'a, ne nur de skot'a'j student'o'j, sed ankau\u0306\nest'is serc\u0302'at'a de student'o'j el la c\u0302ef'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j kaj el Rusio, kiu'j post'e dis'vast'ig'is\nli'a'j'n ide'o'j'n kaj princip'o'j'n en si'a'j propr'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Smith verk'is kaj lekci'is pri vast'a gam'o da fak'o'j. Li'a'j ese'o'j ampleks'is: filozofi'a'j'n\ntem'o'j'n; histori'o'n de astronomi'o; histori'o'n de la antikv'a fizik'o; histori'o'n de logik'o\nkaj metafizik'o antikv'a'j; ese'o'n pri la ekster'a'j sens'o'j; la imit'a'j'n art'o'j'n; afin'ec'o'n\ninter muzik'o, danc'o kaj poezi'o; afin'ec'o'n inter poezi'o angl'a kaj ital'a; recenz'o'n pri\nla angl'a vort'ar'o de doktor'o Samuel Johnson ktp."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, tamen, la ekonomik'ist'a'j princip'o'j de Smith (human'a kaj kompat'em'a vir'o)\npli oft'e est'as mis'uz'at'a'j por prav'ig'i la eksces'o'j'n de la tiel nom'at'a nov-liberal'ism'a\nlaissez faire (liber'a merkat'o sen inter'ven'o de la s\u0302tat'o), t.e. tut'e la mal'o de la social'ism'a kred'o.\nEkstrem'a ekzempl'o de la aplik'ad'o de\nlaissez faire est'is la politik'o de la antau\u0306'a brit'a c\u0302ef'ministr'o Margaret Thatcher, kiu asert'is ke\n\u201ela soci'o ne ekzist'as; nur individu'o'j\u201d, sed tut'mond'e mult'a'j ali'a'j politik'ist'o'j kaj instanc'o'j sekv'is (kaj ankorau\u0306 sekv'as)"}, {"text_idx": "#000159", "text": "Kiam mi unu'e ricev'is c\u0302i tiu'n et'a'n libr'o'n, mi dub'is, c\u0302u g\u0302i bezon'as pli ol mal'long'a'n\nrecenz'o'n, sed fakt'e mi trov'is g\u0302i'n interes'a kaj konciz'a en'konduk'o al la viv'o kaj la\nide'o'j de la grav'a filozof'o Adam Smith, precip'e kie ili rilat'as al ekonomik'o. La au\u0306tor'o,\nBo Sandelin, est'as super'a profesor'o en Go\u0308teborg, Svedi'o."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Ali'a recenz'o pri la sam'a libr'o aper'is en la rubrik'o \u201eEkonomi'o\u201d (MONATO 2018/07, p. 21)"}, {"text_idx": "#000162", "text": "Not'ind'a event'o okaz'is en la urb'o Yaguaramas (municip'o Abreus, aparten'ant'a al la kuba\ncentr'o-sud'a provinc'o Cienfuegos), kie oni last'a'temp'e munt'is 19 440 sun'panel'o'j'n donac'it'a'j'n\nde C\u0302ini'o. La ambasador'o de C\u0302in'a Popol'a Respublik'o en Havano, sinjor'o Chen Xi, trans'don'is\nla s\u0302los'il'o'n simbol'ant'a'n la komenc'o'n de la ekspluat'ad'o de sun'energi'a'j park'o'j kun sum'a\ngener-pov'um'o de 9 mega'vat'o'j (MW), konsider'ant'e ankau\u0306 tiu'j'n en la okcident'a provinc'o\nPin'ar del Rio. Ambau\u0306 est'is konstru'it'a'j kun la financ'a help'o de la c\u0302in'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Rube\u0301n Cid Carbonell, kuba vic-ministr'o pri energi'o kaj min'ej'o'j, deklar'is, ke, malgrau\u0306\nla mal'facil'aj\u0302'o'j lig'it'a'j kun la ekonomi'a kaj komerc'a blok'ad'o far'e de Uson'o, preskau\u0306\nc\u0302iu'j kub'an'o'j hav'as al'ir'o'n al elektro'energi'o. \u201eYaguaramas, kun'e kun Pin'ar del Rio, konstitu'as la unu'a'n etap'o'n de donac'o far'e de C\u0302ini'o,\nkaj la du park'o'j fin'it'a'j en 2018 hav'ig'as 13 500 mega'vat-hor'o'j'n (MWh) jar'e kaj redukt'os\nla produkt'at'a'n karbon'di'oksid'o'n\u201d, li not'is. En'e de mal'pli ol 90 tag'o'j la kontribu'o de la park'o'j egal'is al pli ol 3500\nMWh kaj oni evit'is emisi'i en la atmosfer'o'n 3000 tun'o'j'n da CO"}, {"text_idx": "#000165", "text": "Al'ven'as en Italion apart'e efik'a sistem'o por perd'i pez'o'n, kiu jam est'is sukces'e uz'it'a\nen ali'a'j land'o'j de la mond'o. Tem'as praktik'e pri gastr'a balon'o, kiu'n oni glut'as sam'kiel\npilol'o'n komenc'e de la trakt'ad'o kaj kiu post c\u0302irkau\u0306 kvar monat'o'j el'ir'as natur'e el la\nkorp'o, en'e de hom'a'j fek'aj\u0302'o'j. La produkt'o, kiu nom'ig\u0302'as\nElips'e, est'is prezent'it'a komenc'e de juni'o 2018 en Milano kaj oni pri'skrib'as g\u0302i'n kiel la\nunu'a'n balon'o'n kun c\u0302i tia'j nov'ec'a'j trajt'o'j. Fak'ul'o'j rekomend'as g\u0302i'n al dik'a'j person'o'j,\nkies korp'o'mas'a indic'o (BMI) egal'as al \u2013 au\u0306 pli alt'as ol \u2013 27, precip'e se ili jam prov'is sekv'i diet'o'n sen tamen ating'i la dezir'at'a'n rezult'o'n."}, {"text_idx": "#000169", "text": "La uz'o de tiu c\u0302i metod'o por mal'dik'ig\u0302'i est'as part'o de program'o, kiu intenc'as, dank'e\nal la paralel'a help'o de fak'ul'a team'o kaj al la sent'o pri sat'ec'o kau\u0306z'at'a de la balon'o,\ns\u0302ang\u0302'i la mang\u0302'a'j'n kutim'o'j'n de pacient'o'j. La program'o antau\u0306'vid'as, ankau\u0306 en la faz'o sekv'ant'a\nla for'pel'o'n de la balon'o, la c\u0302e'est'o'n de ar'o da diet'ik'ist'o'j je dispon'o de pacient'o'j:\nili kler'ig\u0302'is tiu'rilat'e kaj do hav'as apart'a'n kompetent'o'n kaj c\u0302iu'j'n neces'a'j'n kapabl'o'j'n\npor pri'zorg'i hom'o'j'n post la el'pel'o de la gastr'a balon'o per'e de ili'a ekskrement'o."}, {"text_idx": "#000170", "text": "En Romo, kie la projekt'o jam komenc'ig\u0302'is, ekzist'as 15 nutr'a'j kurac'ist'o'j, kiu'j jam al'ig\u0302'is\nal la projekt'o; en Sicilio oni nombr'as sum'e 20, dum ali'a'j ek'aper'as nun kaj pret'as\npropon'i tiu'n util'a'n serv'o'n en Lombardio, Emili'a-Romagna kaj ali'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#000171", "text": "La patr'in'a'n tag'o'n oni celebr'as en la unu'a du'on'o de maj'o en tre mult'a'j land'o'j: c\u0302i-jar'e\ng\u0302i est'os solen'it'a en la 12a tag'o. La koncern'a dat're'ven'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as iom'et'e de jar'o al\njar'o, sed g\u0302i koincid'as c\u0302iam kun la du'a dimanc\u0302'o de maj'o."}, {"text_idx": "#000172", "text": "La origin'o de la patr'in'a tag'o ek'is antau\u0306 plur'a'j jar'cent'o'j: la fest'o est'is antikv'e\nlig'it'a ver's\u0302ajn'e kun la kult'o de fekund'ec'o kaj patr'in'ec'o. La patr'in'a tag'o, kia ni g\u0302i'n\nkon'as hodiau\u0306, est'is tamen star'ig'it'a fin'e de la 19a jar'cent'o, kiam g\u0302i'n en'konduk'is la\nuson'a por'pac'a aktiv'ul'in'o An'n Reeves Jarvis, sekv'it'a de s\u0302i'a fil'in'o Anna kaj de sinjor'in'o"}, {"text_idx": "#000173", "text": "Dum la 1860aj jar'o'j An'n Reeves Jarvis ag'ad'is kaj organiz'ad'is kampanj'o'j'n por kontrau\u0306'batal'i\nla infan'a'n mort'em'o'n kau\u0306z'at'a'n de divers'a'j mal'san'o'j kaj de la polu'ad'o de lakt'o. Post\nla uson'a en'land'a milit'o An'n Reeves Jarvis komenc'is lanc\u0302'i iu'spec'a'j'n \u201epa'nj'o-fest'o'j'n\u201d. Tem'is precip'e pri piknik'o'j kaj ali'a'j arang\u0302'o'j, kun la cel'o antau\u0306'e'n'ig'i la amik'ec'o'n\ninter patr'in'o'j aparten'ant'a'j al frakci'o'j, kiu'j est'is mal'amik'a'j dum tiu milit'o. En 1870\nJuli'a Ward Howe verk'is la Proklam'o'n de la Patr'in'a Tag'o, kiu instig'is vir'in'o'j'n lud'i\npli aktiv'a'n rol'o'n en la pac'ig'a procez'o."}, {"text_idx": "#000174", "text": "La 10an de maj'o 1908 Anna Jarvis, fil'in'o de An'n Reeves Jarvis, organiz'is en divers'a'j\nuson'a'j urb'o'j event'o'j'n dedic\u0302'it'a'j'n al patr'in'o'j. Dum la post'a'j jar'o'j la fam'o kaj grav'ec'o\nde tia tag'o kresk'is pli kaj pli, kaj la uson'a prezident'o Woodrow Wilson oficial'ig'is\nla fest'o'n en 1914. Li decid'is, ke la fest'o koincid'u c\u0302iam kun la du'a dimanc\u0302'o de la\nmonat'o maj'o, kaj tiel oni memor'as la dat'o'n de la mort'o de An'n Reeves Jarvis, for'pas'int'a\nla 9an de maj'o 1905. C\u0302i tiu tag'o est'is post'e elekt'it'a en plur'a'j okcident'a'j land'o'j,\ninkluziv'e de Italio ek'de la mal'fru'a'j 1950aj jar'o'j."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Kiam la ne'kon'at'a vir'o ven'is log\u0302'i en la vilag\u0302'o, neni'u atent'is li'n. Li ac\u0302et'is mal'nov'a'n\ndom'o'n, iom'et'e ripar'is g\u0302i'n, re'konstru'is la tegment'o'n, farb'is la bar'il'o'n de la kort'o\nkaj far'is garag\u0302'o'n por si'a au\u0306t'o."}, {"text_idx": "#000178", "text": "La ne'kon'at'a vir'o kun neni'u konversaci'is, kun neni'u renkont'ig\u0302'is. Nur de temp'o al temp'o\nli inter's\u0302ang\u0302'is po kelk'a'j vort'o'j'n kun Cecka, la vend'ist'in'o en la magazen'o, kaj sam'e\nkun Petranka, la jun'ul'in'o, kiu labor'is en la kaf'ej'o."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Iom post iom la hom'o'j al'kutim'ig\u0302'is al li, sed ili evit'is li'n kaj ne al'parol'is li'n.\nLi kvazau\u0306 prefer'is pas'ig'i la tag'o'j'n hejm'e, kaj nur de temp'o al temp'o oni li'n vid'is\nsur la vilag\u0302'a plac'o. Li'a dom'o trov'ig\u0302'is c\u0302e la rand'o de la vilag\u0302'o, c\u0302e la strat'o, kiu\ndekliv'is sub'e'n al la s\u0302ose'o al la urb'o."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Sed iu'n tag'o'n la ne'kon'at'a ul'o serioz'e mal'trankvil'ig'is preskau\u0306 la tut'a'n vilag\u0302'o'n. Tio\nest'is en la komenc'o de oktobr'o. Tri'a'n tag'o'n la pluv'o ne c\u0302es'is. Pluv'is, la pluv'o pli'fort'ig\u0302'is,\nkaj evident'ig\u0302'is, ke tut'a'n semajn'o'n pluv'os."}, {"text_idx": "#000182", "text": "En la vilag\u0302'o est'is nur baz'a lern'ej'o, kaj kelk'a'j lern'ant'o'j, kiu'j frekvent'is gimnazi'o'n,\nc\u0302iu'n tag'o'n pied'mars\u0302'is al la urb'o, kiu trov'ig\u0302'is tri kilo'metr'o'j'n de la vilag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Hodiau\u0306, kiam Veska re'ven'is de la lern'ej'o, Milka, s\u0302i'a patr'in'o, demand'is s\u0302i'n, kiel s\u0302i\nsukces'is ir'i al la lern'ej'o en la fort'a pluv'o. Veska respond'is, ke maten'e, kiam s\u0302i\nek'ir'is al la lern'ej'o kun si'a'j amik'in'o'j Katja kaj Ljubka, Ne'kon'at'o, kiu log\u0302'is c\u0302e la\nrand'o de la vilag\u0302'o, propon'is vetur'ig'i ili'n per si'a au\u0306t'o al la urb'o, kaj ili vetur'is"}, {"text_idx": "#000185", "text": "\u2013 Kiel vi kurag\u0302'as vetur'i en la au\u0306t'o de Ne'kon'at'o? Vi nek sci'as, kiu li est'as, nek kon'as\nli'n. Neni'u sci'as, kiu li est'as! Oni dir'as, ke li est'as krim'ul'o kaj far'us al vi i'o'n\nmal'bon'a'n au\u0306 vetur'ig'us vi'n i'e'n kaj mal'honor'ig'us vi'n!"}, {"text_idx": "#000186", "text": "\u2013 Sed, pa'nj'o, ni est'is tri knab'in'o'j kaj neni'a'n fi'ag'o'n li pov'us kau\u0306z'i al ni. Kaj s\u0302ajn'as\nal mi, ke li ne est'as krim'ul'o, bon'eduk'it'a kaj kultur'a li est'as ..."}, {"text_idx": "#000187", "text": "\u2013 Neni'o'n mi vol'as au\u0306d'i! \u2013 inter'romp'is s\u0302i'n Milka. \u2013 Kaj neniam vi kurag\u0302'u en'ir'i li'a'n au\u0306t'o'n."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Sed, evident'e, Veska ne taks'is serioz'e la avert'o'n de si'a patr'in'o, kaj post kelk'a'j\ntag'o'j iu najbar'in'o dir'is al Milka, ke s\u0302i vid'is Veska-n de'nov'e en'ir'i en la au\u0306t'o'n de\nNe'kon'at'o sur'voj'e al la urb'o. Tio nervoz'ig'is Milka-n. S\u0302i salt'is kaj ek'ir'is al la dom'o\nde Ne'kon'at'o. Post nur kelk'a'j minut'o'j s\u0302i est'is antau\u0306 la pord'o kaj komenc'is fort'e frap'i\nal la pord'o. Ne'kon'at'o el'ir'is kaj mir'e al'rigard'is s\u0302i'n. G\u0302is nun neni'u el la vilag\u0302'o vizit'is\nli'a'n dom'o'n, nek serc\u0302'is li'n por io. Li mal'ferm'is la bus\u0302'o'n por demand'i Milka-n, kio'n\ns\u0302i vol'as, sed s\u0302i ne permes'is al li ec\u0302 unu son'o'n prononc'i."}, {"text_idx": "#000189", "text": "\u2013 Sinjor'o! \u2013 komenc'is koler'e kaj minac'e s\u0302i \u2013 Mi ne sci'as, kiu vi est'as, sed mi avert'as vi'n ne okup'ig\u0302'i pri mi'a fil'in'o! Tio konven'as\nnek al vi'a ag\u0302'o, nek al vi'a'j jar'o'j. Se mi ek'sci'os, ke vi ankorau\u0306 foj'e propon'os al s\u0302i\nvetur'ig'i s\u0302i'n al la urb'o per la au\u0306t'o, mi plend'os al la polic'o, kaj mi proces'os kontrau\u0306\nvi! C\u0302u vi ne hont'as!"}, {"text_idx": "#000190", "text": "Ne'kon'at'o rest'is konstern'it'a. Li rigard'is s\u0302i'n kaj ne sci'is, kio'n respond'i."}, {"text_idx": "#000191", "text": "\u2013 Pluv'is, kaj mi vol'is help'i la knab'in'o'j'n, por ke ili ne mars\u0302'u pied'e \u2013 dir'is li."}, {"text_idx": "#000194", "text": "La nov'aj\u0302'o rapid'e dis'vast'ig\u0302'is, kaj c\u0302iu'j en la et'a mont'ar'a vilag\u0302'o jam sci'is, ke Ne'kon'at'o\nvetur'ig'as la knab'in'o'j'n al la urb'o per la au\u0306t'o. Iu'j, kiel Milka, suspekt'is li'n pri\nmal'dec'a'j intenc'o'j, sed ali'a'j sen'kulp'ig'is li'n. Est'as vir'in'o'j, kiu'j dir'is, ke Ne'kon'at'o\nkompat'is la knab'in'o'j'n kaj propon'is vetur'ig'i ili'n al la urb'o, por ke ili ne mars\u0302'u tri\nkilo'metr'o'j'n pied'e en la pluv'o."}, {"text_idx": "#000195", "text": "C\u0302ar en la vilag\u0302'o okaz'is preskau\u0306 neni'a'j event'o'j, tiu nov'aj\u0302'o kelk'a'j'n tag'o'j'n kapt'is la\natent'o'n de la hom'o'j. Oni pri'diskut'is g\u0302i'n en la dom'o'j, en la drink'ej'o kaj en la kaf'ej'o.\nIu'j patr'in'o'j serioz'e avert'is si'a'j'n fil'in'o'j'n evit'i Ne'kon'at'o'n. Sed kiel c\u0302iu mirakl'o\ntri'tag'a ankau\u0306 tio'n oni rapid'e forges'is. Ne'kon'at'o preskau\u0306 ne vid'ebl'is en la vilag\u0302'o.\nKvazau\u0306 li est'us for'ir'int'a i'e'n, kaj li'a dom'o sen'hom'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000196", "text": "La vintr'o pas'is, ven'is la printemp'o, la arb'o'j verd'ig\u0302'is, en la kort'o'j ek'flor'is la printemp'a'j\nflor'o'j. La sun'radi'o'j pli kaj pli varm'ig'is la kor'o'j'n, kaj la sud'vent'o for'pel'is la zorg'o'j'n,\nla mal'trankvil'o'j'n, kaj rid'et'o'j ek'bril'is sur la vizag\u0302'o'j de la hom'o'j. La pli jun'a'j komenc'is\nfru'maten'e ir'i al la agr'o'j, kiu'j c\u0302i tie en la mont'o'j est'is mal'grand'a'j, sed la hom'o'j"}, {"text_idx": "#000197", "text": "Iu'n post'tag'mez'o'n mal'bon'a inform'o kvazau\u0306 glaci'a vent'o pas'is super la vilag\u0302'o: Nedelc\u0302o,\nla kvin'jar'a fil'o de la famili'o Kanc\u0302ov, mal'aper'is. Li el'ir'is el la kort'o, li'a patr'in'o\nVer'a ne rimark'is li'n, kaj kiam s\u0302i serc\u0302'is li'n, li jam for'est'is. S\u0302i ek'ir'is tra la vilag\u0302'o\npor serc\u0302'i li'n, sed neni'e li'n trov'is. S\u0302i demand'is, pri'demand'is, sed van'e, de la infan'o\nne est'is ec\u0302 spur'o. Tiu c\u0302i sci'ig'o rapid'e dis'vast'ig\u0302'is tra la tut'a vilag\u0302'o. La hom'o'j mal'trankvil'ig\u0302'is.\nLa vir'o'j kolekt'ig\u0302'is en la drink'ej'o por decid'i, kio'n far'i. La kor's\u0302ir'a plor'o de Ver'a"}, {"text_idx": "#000198", "text": "\u2013 Cert'e li ek'ir'is al la arb'ar'o \u2013 supoz'is la vir'o'j. \u2013 Ni dev'as dis'ig\u0302'i en grup'o'j'n kaj tra'serc\u0302'i la arb'ar'o'n."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Ili ek'ir'is, rapid'is, c\u0302ar baldau\u0306 vesper'ig\u0302'os kaj en la mal'lum'o ili trov'us neni'o'n. La\nplac'o sen'hom'ig\u0302'is kaj silent'ig\u0302'is en mal'trankvil'a atend'ad'o. Nur el la dom'o de la famili'o\nKanc\u0302ov dau\u0306r'e el'flug'is la plor'eg'o de Ver'a. La hor'o'j mal'rapid'e kaj pen'e pas'is, sed la\nvir'o'j ne re'ven'is. La vir'in'o'j ili'n atend'is kun kun'tir'it'a'j kor'o'j kaj kun rigard'o'j fiks'it'a'j\nal la dens'a pin'arb'ar'o, kiu de nord'e kaj de okcident'e c\u0302irkau\u0306'is la vilag\u0302'o'n. La sun'o\nkvazau\u0306 tim'e sub'ir'is, kaj g\u0302i'a'j last'a'j radi'o'j simil'is al sav'man'o'j."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Kiam la vir'in'o'j, kiu'j est'is en la kaf'ej'o c\u0302e la plac'o, jam opini'is, ke c\u0302i-vesper'e la\nvir'o'j ne pov'os trov'i Nedelc\u0302o-n, el la rand'o de la vilag\u0302'o aper'is Ne'kon'at'o. Li rapid'e\nmars\u0302'is al la plac'o, port'ant'e man'e Nedelc\u0302o-n. Petranka el la kaf'ej'o la unu'a li'n vid'is\ntra la fenestr'o kaj g\u0302oj'e ek'kri'is:"}, {"text_idx": "#000202", "text": "La vir'in'o'j ek'salt'is kvazau\u0306 vek'it'a'j de subit'a tondr'o kaj ek'kur'is ekster'e'n. Ne'kon'at'o\nhalt'is, trans'don'is Nedelc\u0302on al iu el ili kaj mal'lau\u0306t'e dir'is:"}, {"text_idx": "#000203", "text": "\u2013 Li dorm'is c\u0302e la herb'ej'o Ge'nov, apud la grand'a pin'o. Hazard'e mi li'n vid'is."}, {"text_idx": "#000205", "text": "\u2013 Di'o vi'n ben'u \u2013 al'don'is ali'a."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Ne'kon'at'o turn'ig\u0302'is por ek'ir'i, sed Petranka li'n halt'ig'is."}, {"text_idx": "#000208", "text": "\u2013 Sinjor'o, atend'u, en'ir'u, por ke ni almenau\u0306 per unu kaf'o regal'u vi'n."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Ne'kon'at'o ek'rigard'is s\u0302i'n, por sekund'o li en'pens'ig\u0302'is, sed ek'ir'is al la kaf'ej'o. Li sid'ig\u0302'is\nc\u0302e iu tabl'o kaj la vir'in'o'j li'n c\u0302irkau\u0306'is. Petranka al'port'is la kaf'o'n."}, {"text_idx": "#000210", "text": "\u2013 Bon'vol'u, sinjor'o \u2013 dir'is s\u0302i. \u2013 De'long'e vi ne ven'is en la kaf'ej'o'n, ver's\u0302ajn'e vi hav'as labor'o'n?"}, {"text_idx": "#000211", "text": "\u2013 Jes \u2013 respond'is li. \u2013 Mi ne hav'as liber'a'n temp'o'n."}, {"text_idx": "#000212", "text": "\u2013 Kio'n vi far'as? Mal'oft'e vi el'ir'as el la dom'o \u2013 dau\u0306r'ig'is per la demand'o'j Petranka."}, {"text_idx": "#000214", "text": "\u2013 Verk'ist'o \u2013 inter'rigard'is si'n la vir'in'o'j. Ne c\u0302iu'j klar'e kompren'is, kio'n signif'as est'i verk'ist'o,\nsed sur ili'a'j vizag\u0302'o'j aper'is estim'o kaj respekt'o."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Sekv'e al tiu c\u0302i tekst'o aper'is leter'o de leg'ant'o en post'a numer'o de MONATO."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Oni sci'as, ke neni'u dev'as miks'i art'o'n kaj art'ist'o'n, kaj ke, se oni vol'as konserv'i\nsi'a'j'n rav'o'n kaj admir'o'n pri ajn'a art'ist'o (kaj mi ver'e admir'as la tuj recenz'ot'a'n verk'ist'o'n!),\noni ja dev'as ten'i si'n je sekur'a distanc'o de tiu. Pli'e, en c\u0302iu'j land'o'j, kultur'o'j kaj\nlingv'o'j trov'ig\u0302'as art'ist'o'j, kies viv'o'n komplet'e c\u0302irkau\u0306'as, vol'e ne'vol'e, polemik'o'j. Felic\u0302'e\nau\u0306 ne, c\u0302e ni, esperant'ist'o'j, ne est'as ja kutim'e hav'i art'ist'o'j'n, kiu'j est'as ankau\u0306 kau\u0306z'o\nau\u0306 cel'o de akr'a'j polemik'o'j, tio est'as ja escept'o. Sed nun ni parol'u pri unu el tiu'j"}, {"text_idx": "#000219", "text": "Esperant'lingv'a poet'o el Hispanio, kon'ig\u0302'int'a ek'de la fin'o de la 80aj jar'o'j, Camacho\nest'as unu el tiu'j revoluci'ul'o'j de ni'a poezi'o, kiu'j, grup'e, fam'ig\u0302'is kiel\nIber'a Skol'o. Tamen li'a'j person'a'j si'n'ten'o'j antau\u0306 kelk'a'j el ni'a'j instituci'o'j au\u0306 ali'a'j fam'ul'o'j de\nni'a mov'ad'o c\u0302iam rezult'ig'is, ke la verv'o kaj verk'o de Camacho est'as rigard'at'a'j ne nur\nkiel tempest'a'j, sed ankau\u0306 kiel agres'em'a'j kaj, de kelk'a'j person'o'j, ne'toler'em'a'j. Ne\nest'as mal'mult'a'j tiu'j, kiu'j pens'as, ke \u201eja tem'as pri el'star'a poet'o, tamen"}, {"text_idx": "#000220", "text": "Tamen pro la fakt'o mem, ke mi ne rajt'as jug\u0302'i hom'o'n, kun kiu mi neniam hav'is person'a'n\nkontakt'o'n, mi pov'as (almenau\u0306 mi tio'n pens'is, sed tio'n taks'u leg'ant'o mem) kun iom da\nsen'parti'an'ec'o prepar'i tiu'n c\u0302i recenz'o'n pri li'a last'a libr'o, titol'it'a\nBrul'vund'e est'as bon'a rikolt'o de poem'o'j, produkt'it'a'j en la jar'o'j 2016 kaj 2017, kio ig'as la\nlibr'o'n du'part'a tekst'ar'o, kred'ebl'e organiz'it'a lau\u0306 verk-ord'o mem."}, {"text_idx": "#000221", "text": "La unu'a part'o, 2016, ek'as per vers'form'a prezent'o de la akr'a disput'o, tiam j\u0302us okaz'int'a,\ninter la au\u0306tor'o kaj Carlo Minnaja. Fakt'e, la unu'a'j sep poem'o'j de la tut'a libr'o konsist'as\nel rakont'ad'o de li'a versi'o de la afer'o kaj en atak'o'j kontrau\u0306 Minnaja. Est'as domag\u0302'e,\nke Minnaja ne est'as ankau\u0306 poet'o, tiel li ebl'e pov'us per sam'a'j arm'il'o'j prezent'i kaj\npropr'a'n versi'o'n. Tamen ne nur kontrau\u0306 Minnaja Camacho atak'as, est'as sam'e ali'a cel'o: I'a'n Fantom,\nkiu, tamen, \u201emerit'is\u201d nur unu poem'o'n, en la pag\u0302'o 112."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Sed ne pens'u, ke la tut'a poem'ar'o est'as tiom akr'e milit'em'a. Est'as en g\u0302i kor'tus\u0302'a omag\u0302'o\nal la tiam j\u0302us for'pas'int'a c\u0302ef'redaktor'o de MONATO, ni'a kar'memor'a Paul Gubbins (p. 30, vid'u la kadr'o'n), kaj al Baldur Ragnarsson, al\nkiu Camacho dedic\u0302'as la libr'o'n. Li re'kon'as li'n kiel \u201emodel'o'n\u201d por si'a verk'o kaj konfes'as s\u0302uld'i al li la vers'a'n struktur'o'n, konstru'it'a'n lau\u0306 \u201etri'o'j\u201d. Pli'e, en la poem'o \u201eAl unt'a'j poet'o'j\u201d, li ec\u0302 rekomend'as al si'a'j post'e'ul'o'j bon'e tra'stud'i la verk'o'j'n"}, {"text_idx": "#000224", "text": "Bon'e ... kaj pri la poem'o'j mem? Kio'n pri ili oni pov'as dir'i?"}, {"text_idx": "#000226", "text": "Fin'e, kia'manier'e taks'i poet'o'n kiel Camacho? Sen'konsider'e pri la polemik'ist'o, mi sincer'e\npov'as dir'i, ke li'a'j poet'a'j kvalit'o'j ankorau\u0306 dau\u0306r'e verv'as, sed li'a'j poezi'a'j formul'o'j\njam, iom post iom, el'c\u0302erp'ig\u0302'as. Tiel, oni ja flar'as post leg'ad'o de\nBrul'vund'e iom'a'n lac'ig\u0302'o'n, de li mem konfes'it'a'n, antau\u0306 la (mem'dev'ig'a?) task'o est'i c\u0302iam avan'gard'ec'a.\nEbl'e mi au\u0306dac'u dir'i, dum tiu si'a \u201epoezi'a au\u0306tun'o\u201d, ni'a eminent'a poet'o dev'os invest'i iom da temp'o je propr'a re'invent'ad'o, kaj, sen plu'a\nkompromis'o por est'i modern'a, far'ig\u0302'i tiam etern'a."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Au\u0306tent'a poet'o kun mar'a krom'sonor'o"}, {"text_idx": "#000228", "text": "Carlo Minnaja prav'e sub'strek'as en si'a recenz'o, kiu'n mi leg'is, ke\nLaminari'o est'as mar'a brun'alg'o, kies nom'o'n ne'fak'ul'o kutim'e ne kon'as. Tiu titol'o, ver's\u0302ajn'e, vol'is\nCelakant'o'j de Camacho, fis\u0302'o'j, supoz'it'a'j for'mort'int'a'j de c\u0302irkau\u0306 65 milion'o'j da jar'o'j (kiel registr'as\nNPIV) kaj tut'e abrupt'e re'trovit'a'j en 1938 kiel plu viv'ant'a'j."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Person'e mi sugest'as, ke per c\u0302i tiu titol'o \u2013 iel spegul'ant'e si'a'n amik'o'n en la elekt'ad'o de ekzotik'a viv'aj\u0302'o \u2013 la au\u0306tor'o intenc'is titol'o'n ne tuj forges'ebl'a'n, kiu iel, ver's\u0302ajn'e, registr'ig\u0302'os en"}, {"text_idx": "#000232", "text": "flu'o'j \u2013 la tri sub'titol'o'j de c\u0302i poem'ar'o \u2013 iom svag'e medit'ig'as pri la verk'ad'o de tiu c\u0302i poezi'a libr'o: por mi person'e Font'o unu'a'vic'e\npens'ig'as pri mi'a konstant'a el'don'ist'o, kun kiu tra la jar'dek'o'j tiom da libr'o'j kaj libr'et'o'j\nni pov'as en'mond'ig'i, sed konkret'e, ili tri \u2013 font'o'j, tajd'o'j, flu'o'j \u2013 pens'ig'as pri akv'o, sur kiu driv'as ni'a mond'o, ni'a ekzist'o: la unu'a c\u0302apitr'o \u2013 font'o'j \u2013 komenc'ig\u0302'as per Sabl'o'dolar'o: tia strang'a viv'aj\u0302'o, kiu'n la \u201emi\u201d de la verk'o vol'us imit'i en sekret'a kus\u0302'ad'o ne'rimark'at'a, por vend'ig\u0302'i tri'gros\u0302'e kiel\nornam'aj\u0302'o en pul'bazar'o. Kia modest'eg'a rev'o!"}, {"text_idx": "#000233", "text": "re'trov'i la voj'o'n al vi est'as mister'a task'o\nnur plen'um'ebl'a de bird'o'j mang\u0302'ant'a'j pan'er'o'j'n\nau\u0306 de talp'o'j tunel'e lig'ant'a'j ni'a'j'n grot'a'j'n tim'o'j'n\nc\u0302ar tio au\u0306tomat'e pens'ig'as oni'n pri bild'o'j c\u0302iu'flank'e'n salt'ant'a'j: jen unu el la plej\ngrav'a'j task'o'j de \u201emodern'a\u201d poezi'o. Si'a'n viv'o'n oni ja ek'ir'as, post'las'ant'e spur'o'j'n por kapabl'i re'trov'i la voj'o'n\nirit'a'n, sed bird'o'j, kiu'j hazard'e pas'as kaj ek'g\u0302u'as la j\u0302et'it'a'j'n pan'er'o'j'n, for'ig'as tiu'n\nspur'o'n ... Tiam do re'trov'i la voj'o'n far'ig\u0302'as ne'ebl'e."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Glaci'romp'e \u2013 pov'as est'i, ke mi komplet'e mis'asoci'ad'as, sed mi'n tiu poem'et'o impres'as tre trist'e\ntrist'ig'e: s\u0302ajn'e, la \u201emi\u201d s\u0302ip'e driv'as tra mar'o da rub'o, kvazau\u0306 glaci'mont'o da rub'o. G\u0302i memor'ig'as mi'n pri dokument'a\nfilm'o, kiu'n antau\u0306 ne'long'e televid'e mi spekt'is."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Danc'ant'a Satirus'o \u2013 kiel klasik'lingv'ist'o tuj mi ek'pens'is pri tiu mir'ind'a statu'o, kiu mar'fund'e dum jar'cent'o'j\nkonserv'ig\u0302'is, nun prav'e en muze'o mi'a'taks'e fier'eg'a: Kiel traf'a\nc\u0302ar amas'e turist'o'j ven'is vid'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Sed post la mal'kovr'o de la mir'ind'a statu'o la viv'o re'ig\u0302'is normal'a:"}, {"text_idx": "#000237", "text": "La memor'o'j pri la av'o au\u0306d'ig\u0302'as kompat'em'a tener'ec'o, kiu'n sam'temp'e li ne'as (help'o's\u0302nur'o'n mi el'j\u0302et'us, / sed"}, {"text_idx": "#000238", "text": "La siam'a'j lukt'ist'o'j \u2013 al mi impres'as iom trist'e, ke c\u0302i tiu'j du lukt'ist'o'j reciprok'e, s\u0302ajn'e, si'n am'as, ja\niel hav'as inter'kontakt'o'n, sed sam'temp'e ne pov'as si'n au\u0306d'i: tip'e \u201emodern'a\u201d trist'ec'o kun c\u0302iu'j teknik'aj\u0302'o'j ja uz'at'a'j."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Herbari'o \u2013 romantik'a poem'et'o, kiu komenc'ig\u0302'as per renkont'ig\u0302'o por pri'zorg'i la herbari'o'n, la herb'o'kolekt'o'n;\nen's\u0302ov'ig\u0302'as ge'jun'ul'a'j am-sent'o'j, sed malgrau\u0306 ia hezit'et'o inter romantik'a'j em'o'j kaj odor'o'j\nde plej log'a'j flor'o'j, subit'e venk'as c\u0302u dev'o'sent'o: \u201eni hast'u al park'o, verd' atend'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000240", "text": "La basen'o \u2013 pri \u201eakv'a kor'o\u201d en la g\u0302arden'o de Palerm'o. Mi, kompren'ebl'e, ne pov'as est'i cert'a, ke tem'as ekzakt'e\npri la sam'a natur'fenomen'o, sed s\u0302ajn'as al mi, ke g\u0302ust'e tie antau\u0306 tiom da jar'o'j mi est'is,\nKurag\u0302'e antau\u0306'e'n! pri nimf'o, kiu tra la flu'o'j de river'o'j migr'as de kontinent' al kontinent'o por honor'i"}, {"text_idx": "#000241", "text": "Kau\u0306z'e \u2013 Ja klar'e: tio okaz'as al oni, se oni kus\u0302'as sur'plank'e en g\u0302arden'o. Fung'o'j'n oni au\u0306d'as\nkresk'i, aer'o'n pump'ad'i radik'e'n. En Esperant'o mi ankorau\u0306 ne renkont'is, almenau\u0306 ne konsci'e,\npoet'o'n tiel atent'a'n pri la natur'fenomen'o'j. Gratul'o'n al vi, kar'a!"}, {"text_idx": "#000242", "text": "Medit'o, pri kio rest'os post c\u0302iu ni'a labor'em'o, lukt'ad'o, pen'ad'o \u2013 tre c\u0302arm'e re'kon'i sur'voj'e kon'at'a'j'n nom'o'j'n, ec\u0302 de ni'a amik'a rond'et'o de Kajt'o \u2013 sed fin'e c\u0302io for'vapor'ig\u0302'os en etern'ec'a'n neniom'o'n ... Person'e tio mi'n impres'as tre\nreligi'e, sed, supoz'ebl'e, tio pruv'as precip'e pri mi'a person'ec'o. Dank'o'n, Suso! Bel'a"}, {"text_idx": "#000243", "text": "Preleg'o'j ne nur pri arkiv'o'j"}, {"text_idx": "#000246", "text": "Mi akcept'is c\u0302i tiu'n libr'o'n por recenz'o part'e pro tio, ke mi nun okup'ig\u0302'as, part'a'temp'e,\npri arkiv'o kaj pri bibliotek'o, nom'e pri la post'las'aj\u0302'o de Marjorie Boulton kaj pri\nla katalog'ad'o de Bibliotek'o Butler. Miroslav Malovec trakt'is la afer'o'j'n, kiu'j plej\nproksim'e rilat'as al mi'a ag'ad'o. Ankau\u0306 mi pens'as pri la banan'skatol'o'j."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Inter la 11 ali'tem'a'j preleg'o'j mi apart'e not'as du preleg'o'j'n de Pi'et Buijnsters, en\nkiu'j li pri'taks'as divers'a'j'n parol're'kon'il'o'j'n kaj liter'um'il'o'j'n por Esperant'o. Domag\u0302'e,\nke li ne simil'e pri'taks'is divers'a'j'n tekst'leg'il'o'j'n por Esperant'o, c\u0302ar tio ec\u0302 pli interes'us\nmi'n. Kiu el ABBYY FineReader, OmniPage, Readiris kaj, ebl'e, ankau\u0306 ali'a'j program'o'j\nplej bon'e funkci'as por kia'j tekst'o'j? Jen interes'a tem'o, ebl'e, por iu ali'a. Pi'et Buijnsters\nfor'pas'is, bedau\u0306r'ind'e, kelk'a'j'n semajn'o'j'n antau\u0306 ol mi ricev'is c\u0302i tiu'n libr'o'n."}, {"text_idx": "#000249", "text": "C\u0302ar mi est'as latin-amerik'an'o, mi viv'as en mond'o'part'o, kies kultur'o est'is grand'part'e\nmuld'it'a de la rom'katolik'a eklezi'o, kaj, c\u0302ar mi viv'as en urb'o mond'fam'e kon'at'a kaj pro\nkarnaval'a fest'o kaj pro statu'o de Krist'o Redemptor'o, cert'e ali'kontinent'a leg'ant'o pov'us,\nkvankam pal'e, imag'i, kun kia sci'vol'o divers'a'j el mi'a'j sam'urb'an'o'j rigard'as la sep ortodoks'a'j'n\npreg\u0302'ej'o'j'n ekzist'ant'a'j'n en Rio-de-J\u0302anejro, el kiu'j c\u0302iu est'as lig'it'a al unu en'migr'int'a\nkolektiv'o el ortodoks'a'j land'o'j, do est'as ortodoks'a rus'a, ukraina, siria, libana, pol'a,"}, {"text_idx": "#000250", "text": "Tiel, ortodoks'a kred'o est'as afer'o de ni'a'j slav'de'ven'a'j sam'land'an'o'j; kio por ni est'as\nneni'a problem'o. Sed oni konfes'u, ke por mult'a'j brazil'an'o'j est'as ja iom strang'e vid'i\nhom'o'j'n, kiu'j viv'as si'a'n kred'o'n lau\u0306 manier'o, kiu por ni, latin'o'j, \u201ene sam'as sed egal'as\u201d, kiel dir'as la kanzon'o de kuba kant'au\u0306tor'o Silvi'o Rodri\u0301guez. Tio okaz'as, c\u0302ar ortodoks'a\nkred'o c\u0302iam montr'ig\u0302'as al ni kiel mult'e pli serioz'a kaj tradici'em'a versi'o de katolik'ism'o,\ntamen kun pli bel'a'j kirk'o'j kaj pli al'log'a'j mes'o'j (kaj long'barb'a'j pastr'o'j)."}, {"text_idx": "#000251", "text": "C\u0302ar g\u0302i g\u0302eneral'e est'as asoci'it'a kun slav'a'j popol'o'j, ortodoks'ec'o far'ig\u0302'is kvazau\u0306 komun'a\nkaj g\u0302eneral'a kultur'a trajt'o de slav'o'j, kiu'j, ec\u0302 kiam rom'katolik'o'j, hav'as kultur'o'n\ng\u0302eneral'a'n, plen'ig'it'a'n de ortodoks'a pens'manier'o; tiel tre oportun'as, ke ni hav'u, en\nEsperant'o kaj ali'a'j lingv'o'j, tekst'o'n de la\nProglas (antau\u0306'kant'o), tio est'as, kant'o, kiu antau\u0306'as, dum'mes'e, la prezent'ad'o'n kaj leg'ad'o'n"}, {"text_idx": "#000252", "text": "Verk'it'a de Sankt'a Ciril'o, ankau\u0306 kon'at'a kiel Konstanten'o la Filozof'o, tem'as pri religi'a\npoem'o, kiu iel resum'as la Nov'a'n Testament'o'n. Ja en si'a esperant'a versi'o la poem'o bel'as,\nkaj trans'don'as al ni la religi'a'n sent'o'n de la verk'int'o, kred'ebl'e sam'e ten'at'a'n de nun'temp'a'j\nAntau\u0306'kant'o grav'as ne nur pro si'a religi'a simbol'ism'o, sed g\u0302i ec\u0302 pli grav'as pro si'a lingv'ist'ik'a\nvalor'o. La tut'a poem'o est'as la unu'a tekst'o skrib'it'a kaj en unu el la slav'a'j lingv'o'j\nkaj en tut'e nov'a alfabet'o. Bon'e, tio'n klar'ig'i postul'os iom da histori'o."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Antau\u0306'kant'o'n en tio, kio'n lingv'ist'o'j nom'as \u201emal'nov'slav'a lingv'o\u201d, el'pens'it'a kiel unu'a tut'slav'a plan'lingv'o, do kompren'ot'a de c\u0302iu slav'lingv'an'o, kiu\nsci'pov'as la glagolic'a'n alfabet'o'n. Tamen post la mort'o de Konstanten'o li'a frat'o Metod'o\nre'adapt'is kaj simpl'ig'is la glagolic'a'n, tia'manier'e kre'ant'e ali'a'n alfabet'o'n kiu, omag\u0302'e\nal la mort'int'a frat'o, est'as nun kon'at'a kiel \u201eciril'a\u201d."}, {"text_idx": "#000255", "text": "Kaj oni ja dev'as konstat'i, ke tre traf'e pens'is la frat'o'j rilat'e al la lingv'o, c\u0302ar\nsimpl'a rigard'o al tiu ok'lingv'a el'don'o de\nAntau\u0306'kant'o (el'don'it'a g\u0302ust'e en Nitr'o), ebl'ig'as ke, se oni ec\u0302 nur fulm'e kompar'as ili'n \u2013 kiu'j si'a'vic'e est'as, krom la esperant'a, la mal'nov'slav'a (en la ciril'a kaj glagolic'a\nalfabet'o'j), la slovak'a (lau\u0306'senc'a kaj vers'a traduk'o'j), la nitr'a dialekt'o, la c\u0302eh\u0302'a,\nla bulgar'a kaj la angl'a (?!) \u2013 rapid'e konstat'ebl'as, kiom proksim'a'j tiu'j lingv'o'j ja ec\u0302 hodiau\u0306 est'as. Tamen la vari'ec'o\nde lingv'o'j permes'as, ke oni demand'u: c\u0302ar tem'as pri slav'a tekst'o, kial rus'a kaj pol'a\nversi'o'j mal'est'as, c\u0302u ili ne ekzist'as?"}, {"text_idx": "#000259", "text": "Se kompar'i kun kelk'a'j antau\u0306'a'j verk'o'j de Modest, c\u0302i tie mank'as iu'j trajt'o'j, kiu'j si'a'temp'e\nest'is kritik'at'a'j, sed rest'as iu atmosfer'o de sen'temp'ec'o kaj sen'lok'ec'o. Privat'a detektiv'o\nJanko Sinapov est'as pet'at'a esplor'i pri mal'aper'int'a person'o; nom'o'j est'as bulgar'a'j,\nsed la scen'o pov'us okaz'i en ajn'a lok'o: tram'o, au\u0306tomobil'o, mez'grand'a urb'o kun mal'pli\nluks'a'j c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j, rutin'ec'a mal'nov'dom'a ofic'ej'o, kie amas'ig\u0302'as paper'a'j dokument'o'j (kvankam\npreter'pas'e est'as menci'it'a'j komput'il'o kaj ret'o), kaf'ej'o'j tau\u0306g'a'j por renkont'ig\u0302'o'j, edz'in'o\nlac'a pro la tro'labor'o de la edz'o, inspekt'ad'o pri eventual'a kokr'o ktp."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Por ke vi ne plu konfuz'ig\u0302'u"}, {"text_idx": "#000264", "text": "Konfuz'il'o'j kolekt'ig\u0302'as sur 152 pag\u0302'o'j vort'o'j konfuz'a'j jen pro la simil'son'ec'o, jen pro la etim'ologi'o\nkaj simil'o al vort'o'j naci'lingv'a'j, c\u0302iu'j kun tre bel'a'j ilustr'aj\u0302'o'j kaj difin'o'j, baz'it'a'j\nPlen'a Ilustr'it'a Vort'ar'o. Au\u0306 kiel aper'as en la sub'titol'o: \u201evort'o'j, kiu'j far'as ni'a'n lingv'o'n mal'facil'a\u201d."}, {"text_idx": "#000266", "text": "G\u0302eneral'e, est'as do nur lau\u0306d'o'j. Ebl'us kritik'i, tamen, du afer'o'j'n. La kovr'il'o est'as\niom ne'kutim'a kaj ne al c\u0302iu plac\u0302'os; pov'us est'i, ke tial la verk'o mal'pli bon'e vend'ig\u0302'os\nol g\u0302i en'hav'e merit'as. Ceter'e, mank'as kelk'a'j fi'vort'o'j, kiu'j'n mi person'e est'us al'don'int'a,\nc\u0302ar grav'as, ke oni ili'n ne erar'e uz'u. Sed mi imag'as, ke tio mal'facil'as, c\u0302ef'e pro la"}, {"text_idx": "#000267", "text": "Se vi vol'as perfekt'ig'i vi'a'n Esperant'o'n au\u0306 instru'as al progres'ant'o'j, mi varm'e rekomend'as"}, {"text_idx": "#000268", "text": "Eric Le'e est'as brit'a j\u0302urnal'ist'o kaj histori'ist'o, adept'o de klasik'a marks'ism'o kaj social'demokrati'o.\nRev'o li'a, kiel de amas'o da social'demokrat'o'j, est'as demokrati'a social'ism'o \u2013 ord'o, kie soci'a just'ec'o kaj hom'a'j rajt'o'j kun'ekzist'as en plen'a harmoni'o. Sed ekzist'as\nstrang'a problem'o: tie, kie venk'is social'ism'em'a'j politik'a'j fort'o'j, est'ig\u0302'is politik'a'j\nord'o'j, kie au\u0306 rest'is kapital'ism'a sistem'o, nur iom \u201epli'bon'ig'it'a\u201d, au\u0306 mank'is demokrati'o ... Kaj Eric Le'e fin'fin'e trov'is tiu'n land'o'n kaj mal'long'a'n period'o'n,\nkie, tamen, li vid'as efektiv'ig\u0302'int'a'n rev'at'a'n soci-politik'a'n ord'o'n: sen'de'pend'a'n Kartveli'o'n\nen la jar'o'j 1918-1921 (kio'n antau\u0306'is la kamp'ar'an'a \u201eGuria Respublik'o\u201d, ekzist'int'a en unu distrikt'o de Kartveli'o en 1905)."}, {"text_idx": "#000269", "text": "La event'o'j, kiu'j'n trakt'as la au\u0306tor'o, est'as du'on'forges'it'a'j: por la epok'o de la 1a kaj\n2a rusiaj revoluci'o'j, ili s\u0302ajn'as, en mond'histori'a skal'o, nur flank'a'j okaz'int'aj\u0302'o'j,\nkaj li'a atent'ig'o pri ili est'as grav'a restau\u0306r'o de la histori'a honor'o de li'a'j protagonist'o'j,\nkartvel'a'j social'demokrat'o'j. Memor'ig'o pri tiu'j event'o'j antau\u0306'cent'jar'a'j est'as tre edif'a\npor nun'a'j mal'dekstr'a'j politik'ist'o'j. Sed konsent'i kun c\u0302iu'j konklud'o'j de la au\u0306tor'o ne"}, {"text_idx": "#000270", "text": "Lau\u0306 la au\u0306tor'o, ekskluziv'a influ'o de social'demokrat'o'j en Kartveli'o dum la 2a rusia\nrevoluci'o s\u0302uld'ig\u0302'as al tio, ke ili mult'o'n lern'is mem el la spert'o de popol'a ribel'o\nkaj star'ig'o de pli ol du'on'jar'a kamp'ar'an'a mem'reg'ad'o en la guria distrikt'o en 1905.\nTio, ke ili ne simpl'e prov'is ek'gvid'i la kamp'ul'a'n ribel'o'n, sed al'propr'ig'is la spert'o'n,\nproksim'ig'is ili'n al la popol'o kaj el'vok'is grand'a'n fid'o'n al ili. Tial ili (nom'at'a'j\nen post'a sovetia politik'a histori'o'grafi'o \u201emens\u0302evistoj\u201d) far'ig\u0302'is la sol'a amas'e sub'ten'at'a parti'o 12 jar'o'j'n post'e \u2013 en la jar'o'j 1917-1918, kio konduk'is al ili'a absolut'a venk'o en la land'o. Krom'e, ili\nest'is sufic\u0302'e unu'ec'a'j, kaj intern'a'j kontrau\u0306'dir'o'j ne mal'help'is al ili akord'e gvid'i la"}, {"text_idx": "#000271", "text": "Eric Le'e asert'as, ke la re'form'o'j kaj la fin'fin'e form'ig\u0302'int'a konstituci'o de Kartveli'o\nreg'at'a de la social'demokrat'o'j hav'is ver'e social'ism'a'n kaj sen'rezerv'e demokrati'a'n karakter'o'n.\nLa dokument'a'j atest'o'j, s\u0302ajn'e, sub'ten'as tiu'n opini'o'n. Kaj lau\u0306 ili, tie est'is ver'e la\n\u201eor'a epok'o\u201d de demokrati'a social'ism'o. Tamen unu afer'o est'as jur'a'j dokument'o'j, sed tut'e ali'a est'as"}, {"text_idx": "#000275", "text": "C\u0302iu'okaz'e, la libr'o est'as tre'eg'e interes'a minimum'e pro tio, ke g\u0302i re'mal'kovr'as du'on'forges'it'a'j'n\nhistori'a'j'n event'o'j'n kaj el'vok'as sur'baz'e de tio tre aktual'a'j'n medit'o'j'n, demand'o'j'n kaj\ndiskut'o'j'n. Tial ni pov'as nur dank'i al Mas kaj al la traduk'ist'a team'o sub gvid'o de\nRenat'o Corsetti pro aper'ig'o de la libr'o kaj gratul'i la esperant'lingv'a'n publik'o'n pro\nla ebl'o la libr'o'n leg'i \u2013 ja g\u0302i nun ekzist'as, krom Esperant'o, nur en la angl'a kaj la kartvel'a."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Mi far'is c\u0302io'n far'ebl'a'n en la Esperant'o-mov'ad'o, de ag'ad'o kiel sekretari'o de lok'a klub'o\ng\u0302is organiz'ad'o de jun'ul'ar'a renkont'ig\u0302'o, de instru'ad'o g\u0302is verk'ad'o de lern'o'libr'o'j kaj\nec\u0302 verk'ad'o de recenz'o'j por MONATO, sed mi neniam okup'ig\u0302'is profesi'e pri Esperant'o. Pro tio mi leg'is kun pli grand'a interes'o\nc\u0302i tiu'n libr'o'n de Petr Chrdle, kiu raport'as pri si'a'j person'a'j spert'o'j en tiu kamp'o."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Chrdle est'is c\u0302ef'e el'don'ist'o kaj vojag\u0302-agent'o. Tem'as pri fak'o'j, pri kiu'j plur'a'j esperant'ist'o'j\ninteres'ig\u0302'as, kaj per kiu'j ili rev'as viv'ten'i si'n. Mi tut'kor'e rekomend'as al ili, ke\nili bon'vol'u atent'e leg'i c\u0302i tiu'n libr'o'n antau\u0306 ol komenc'i la labor'o'j'n por profesi'a ag'ad'o\nen tiu'j kamp'o'j. La au\u0306tor'o el la propr'a spert'o montr'as la problem'o'j'n, kiu'j'n oni renkont'as,\nkiam oni ag'as en la normal'a mond'o, kaj la problem'o'j'n, kiu'j'n oni renkont'as, kiam oni\nag'as por klient'o'j au\u0306 partner'o'j, kiu'j est'as tro entuziasm'a'j esperant'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000279", "text": "Pli bon'e ol mi pov'us far'i, la util'ec'o'n de c\u0302i tiu libr'o montr'as la fakt'o, ke g\u0302i hav'is\ntri el'don'o'j'n. Mi ne hav'as i'o'n por al'don'i al g\u0302i'a en'hav'o. Mi pov'as nur dir'i, ke el la\nlingv'a vid'punkt'o, g\u0302i est'as en perfekt'e klasik'a Esperant'o kaj el la pres'teknik'a vid'punkt'o\ng\u0302i est'as de tia kvalit'o, ke g\u0302i sufic\u0302'as por invit'i ac\u0302et'i ali'a'j'n libr'o'j'n de la El'don'ej'o\nKava-PECH. En la libr'o est'as, ceter'e, plur'a'j fot'o'j de ili'a'j kovr'il'o'j."}, {"text_idx": "#000281", "text": "La libr'o hav'as ver'e konfuz'a'n titol'o'n:\nNek pardon'o, nek re'don'o: La demand'o pri sen'pun'ec'o en krim'o'j kontrau\u0306 la hom'ar'o. Decid'int'e est'i g\u0302i'a recenz'ont'o, mi opini'is, ke tem'as pri verk'o politik'a kaj part'e\nhistori'a, sed mi erar'is komplet'e. Tamen mi ne bedau\u0306r'as kaj fort'e rekomend'as g\u0302i'n al\nc\u0302iu'j, kiu'j opini'as, ke \u201eali'a mond'o ebl'as\u201d. Special'e, se ili mal'akcept'as la mond'o'n, konstru'it'a'n de la au\u0306tor'o de tiu'j c\u0302i vort'o'j."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Tiu c\u0302i verk'o est'as unu el mal'mult'a'j ekzempl'o'j de aktual'a literatur'o en Esperant'o,\nja esperant'ist'o'j prefer'as traduk'i kaj el'don'i klasik'aj\u0302'o'j'n (ebl'e pro la ag\u0302'o de plej'part'o\nde la eu\u0306rop'a'j sam'ide'an'o'j). La origin'a franc'a el'don'o aper'is en 2009 kaj post nur'a'j\nkvin jar'o'j Sat aper'ig'is g\u0302i'n en la Lingv'o Inter'naci'a, ricev'int'e aprob'o'n de la au\u0306tor'o"}, {"text_idx": "#000284", "text": "La au\u0306tor'a pens'o preter'flug'as strat'batal'o'j'n kaj ec\u0302 demand'o'j'n pri propriet'a'j rajt'o'j,\nimpost'o'j kaj klas'a konsci'o. Li cel'as radik'o'j'n de la problem'o, kau\u0306z'int'a c\u0302iu'j'n obstakl'o'j'n\nkaj g\u0302en'o'j'n en la hom'a viv'o. Evident'e, li pli detal'e analiz'is la jam'a'j'n politik'a'j'n\nsistem'o'j'n ali'lok'e, c\u0302ar c\u0302i-foj'e li nur preter'pas'e menci'as la s\u0302tat'a'n social'ism'o'n (inkluziv'e\nla soveti'an kaj c\u0302in'a'n model'o'j'n), teror'o'n de la rug\u0302'a'j h\u0302mer'o'j kaj kruel'aj\u0302'o'j'n de la kultur'a\nrevoluci'o. Do li'a kritik'o rekt'e traf'as la domin'ant'a'n soci'o-ekonomi'a'n model'o'n \u2013 la nun'temp'a'n kapital'ism'a'n soci'o'n, kiu'n oni oft'e (kaj traf'e) nom'as konsum'ism'a."}, {"text_idx": "#000285", "text": "Kiu'j'n riproc\u0302'o'j'n li hav'as al la ebl'e plej stabil'a kaj prosper'a part'o de la mond'o, kies\nsukces'o kaj viv'kapabl'o montr'ig\u0302'is jam en la komplet'a kolaps'o kaj dis'fal'o de la rival'a\nkomun'ism'a blok'o, kies last'a'j rest'aj\u0302'o'j en form'o de Nord-Korei'o kaj Kubo velk'e veget'as\nkaj po'iom'et'e driv'as direkt'e al la c\u0302in'a du'on's\u0302tat'a kapital'ism'o? La c\u0302ef'a kaj fakt'e sol'a\nakuz'o vort'um'ebl'as konciz'e: g\u0302i kontrau\u0306'as la viv'o'n."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Neniam hom'o est'is ver'e liber'a, c\u0302iam ekzist'is iu'form'a sub'prem'ad'o kaj ekspluat'ad'o. \u201eLa hom'o nask'ig\u0302'as liber'a kaj c\u0302ie g\u0302i est'as en katen'o'j\u201d, amar'e konstat'is la franc'a filozof'o Rousseau. En c\u0302iu'j epok'o'j la sub'prem'at'o'j protest'is,\nfoj'e ribel'is, jen venk'ant'e respektiv'a'j'n elit'o'j'n, jen (pli oft'e) mal'gajn'ant'e g\u0302eneral'e,\nsed ricev'ant'e iu'j'n ced'o'j'n. Dum jar'cent'o'j oni kutim'is vid'i barikad'o'j'n, manifestaci'o'j'n,\nleg'i pri sindikat'a'j strik'o'j kaj ec\u0302 pri teror'a'j atak'o'j kontrau\u0306 la potenc'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000287", "text": "Sed la last'a'j jar'dek'o'j montr'as mir'ind'a'n mank'o'n de grand'a'j klas'batal'o'j. La klasik'a\nprolet'ar'o s\u0302rump'as kaj perd'as si'a'n influ'o'n, g\u0302i'a'n lok'o'n okup'as \u201eblank'a'j kol'um'o'j\u201d, part'e kiel mem'dung'it'o'j kun propriet'aj\u0302'o'j, kvankam et'a'j. La dung'it'o'j en la okcident'a'j\nland'o'j g\u0302u'as relativ'e alt'a'j'n salajr'o'j'n kaj social'a'n protekt'o'n. Var'o'j abund'as kaj oft'e\nmal'mult'e'kost'as. Se mon'o ne sufic\u0302'as por tuj'a ac\u0302et'o, oni pov'as pren'i kredit'o'n en bank'o"}, {"text_idx": "#000289", "text": "La respond'o est'as klar'e ne'a. Milion'o'j da hom'o'j generaci'o'n post generaci'o kur'as antau\u0306'e'n\npor ne mal'fru'ig\u0302'i, sed efektiv'e preskau\u0306 ne mov'ig\u0302'as, ja tiu kur'ad'o pli simil'as al hast'a\naktiv'ad'o de la hamstr'o'j en turn'ig\u0302'ant'a rul'cilindr'o. Klis\u0302'o'j anstatau\u0306 pens'o'j, trud'it'a'j\ns\u0302ablon'o'j anstatau\u0306 valor'o'j, merkat'a inter's\u0302ang\u0302'o anstatau\u0306 hom'a'j rilat'o'j. Mi re'memor'as\nla vort'o'j'n de Erich Fromm: \u201eEn ni'a temp'o en hom'a'j rilat'o'j oni mal'oft'e trov'as am'o'n au\u0306 mal'am'o'n. Eventual'e en ili\ndomin'as pur'e ekster'a amik'em'o kaj ec\u0302 pli ekster'a honest'ec'o, sed sub tiu ekster'aj\u0302'o kas\u0302'as\nsi'n fremd'ec'o kaj indiferent'ec'o. Kaj ne mal'mult'as c\u0302i tie ankau\u0306 kas\u0302'it'a mal'fid'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000290", "text": "En la soci'o, baz'it'a sur pur'e ekonomi'a'j rilat'o'j, la hom'o mem ig\u0302'is var'o, objekt'o de\ninter's\u0302ang\u0302'o'j, kies valor'o egal'as al li'a komerc'a util'ec'o. Mort'ig'ad'o de milit'kapt'it'o'j\nc\u0302es'is, kiam oni komenc'is vend'i ili'n, rimark'ig'as Vanejgemo. Infan'o'j kaj vir'in'o'j akir'is\npli grand'a'j'n rajt'o'j'n, ec\u0302 hejm'a'j best'o'j est'as konsider'at'a'j pli valor'a'j \u2013 c\u0302ar c\u0302iu'j c\u0302i kategori'o'j ig\u0302'is aktiv'a'j konsum'ant'o'j, do ili'a komerc'a valor'o kresk'is."}, {"text_idx": "#000292", "text": "Kiam la grek'a ministr'o pri financ'o'j Janis Varufakis protest'is kontrau\u0306 si'a eksklud'o\nel la grav'a kun'ven'o far'e de la prezid'ant'o de la Eu\u0306r'o'grup'o Jeroen Dijsselbloem kaj\natent'ig'is, ke li reprezent'as suveren'a'n s\u0302tat'o'n, membr'o'n de Eu\u0306rop'a Uni'o, li ricev'is\nrimark'ind'a'n respond'o'n de tiu c\u0302i burokrat'a ofic'ej'o: \u201eLa Eu\u0306r'o'grup'o ne hav'as leg\u0302'a'n ekzist'o'n. Tem'as pri ne'formal'a grup'o kaj, sekv'e, neni'u\nleg\u0302'o lim'ig'as la ag'ad'o'n de g\u0302i'a prezid'ant'o.\u201d Pli'a'n foj'o'n mi dev'as cit'i Erich Fromm: \u201eTre mal'facil'as ne obe'i, g\u0302is la hom'o ec\u0302 ne kompren'as, ke li obe'as\u201d."}, {"text_idx": "#000294", "text": "Raulo Vanejgemo ne kred'as je radikal'a'j solv'o'j, jam plur'foj'e el'prov'it'a'j kaj c\u0302iam kre'int'a'j\nnur pli'a'j'n sufer'o'j'n kaj h\u0302aos'o'n. \u201eAnstatau\u0306'ig'i la soci'a'n revoluci'o'n per la teror'ism'o est'is atak'i fi'insekt'ar'o'n anstatau\u0306\nfor'ig'i la rub'o'j'n, en kiu'j g\u0302i prosper'as\u201d, klar'ig'as la au\u0306tor'o."}, {"text_idx": "#000297", "text": "Sed c\u0302u la model'o, bon'e funkci'ant'a en mont'ar'a'j vilag\u0302'et'o'j, aplik'ebl'as al la nun'temp'a\nkompleks'a, plur'tavol'a soci'o? Mi imag'as kun'ven'o'n de la komun'um'o en mil'kap'a vilag\u0302'o,\nsed kiel tio okaz'us en Pekino kun ties 25 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j? La zapat'ist'a just'ec'o\nmontr'as si'a'n efik'ec'o'n en grup'o'j et'a'j kaj homogen'a'j, sed c\u0302u tio funkci'os ankau\u0306 en Nov'jork'o,\nkie c\u0302iu tri'a el 8 milion'o'j da urb'an'o'j nask'ig\u0302'is ekster'land'e?"}, {"text_idx": "#000298", "text": "Sam'e ne'solv'it'a aspekt'as la justic'a problem'o. La au\u0306tor'o prav'e atent'ig'as pri total'a\nsen'efik'ec'o de la nun'temp'a'j justic'o kaj pun'sistem'o. \u201eS\u0302tel'u bulk'o'n, kaj oni en'karcer'ig'os vi'n, s\u0302tel'u fer'voj'o'n, kaj vi sid'os en senat'o\u201d, lau\u0306'dir'e konstat'is Mark Twain. Ec\u0302 se la cit'aj\u0302'o est'as apokrif'a, tio ne ne'as g\u0302i'a'n g\u0302ust'ec'o'n.\nLa prizon'o'j en c\u0302iu'j land'o'j plen'as je hom'o'j, kies c\u0302ef'a kulp'ec'o est'is aparten'i al mal'alt'a'j"}, {"text_idx": "#000299", "text": "Ekzempl'e, la uson'a kaj rusia prizon'ul'ar'o'j grand'part'e konsist'as el hom'o'j, kondamn'it'a'j\npro vend'ad'o de narkot'aj\u0302'o'j. Mi mem kon'as du tia'j'n ul'o'j'n. Unu est'as tag\u0302ik'o-en'migr'int'o,\nkiu long'a'temp'e labor'is kiel konstru'ist'o kaj post'e ced'is al tent'o gajn'i rapid'a'n mon'o'n.\nRezult'o: 11 jar'o'j en mal'liber'ej'o. Unu'e li fart'is tie sufic\u0302'e bon'e, ec\u0302 arang\u0302'is konstru'a'n\nbrigad'o'n, sed nun infekt'ig\u0302'is je tuberkul'oz'o tiom oft'a en la rusiaj mal'liber'ej'o'j kaj"}, {"text_idx": "#000300", "text": "Ali'a est'as jun'ul'o 20-jar'a, kiu ced'is al la sam'a tent'o, tiom reklam'at'a en holivud'a'j\nfilm'o'j pri sukces'a'j s\u0302tel'ist'o'j, kaj rapid'e akir'i mon'o'n \u2013 sol'a'n s\u0302los'il'o'n al felic\u0302'o. Li nur unu'foj'e akompan'is vend'ist'o'n, tut'a'n temp'o'n sid'is\nen au\u0306t'o kaj nek far'is, nek vid'is i'o'n. La enket'ist'in'o kompat'is li'n kaj li'a'n sol'ul'a'n\npatr'in'o'n, nun mort'ant'a'n pro kancer'o, sed ne pov'is s\u0302ang\u0302'i jug\u0302'ist'a'n verdikt'o'n: 11 jar'o'j\nda mal'liber'o. S\u0302i dir'is, ke oni al'port'as tia'j'n ge'jun'ul'o'j'n c\u0302iu'tag'e. Dum'e produkt'ant'o'j\nkaj vend'ist'o'j de la plej mort'ig'a'j (lau\u0306 la nombr'o de viktim'o'j) narkot'aj\u0302'o'j kiel alkohol'aj\u0302'o'j\nkaj tabak'o gajn'as milion'o'j'n kaj g\u0302u'as soci'a'n respekt'o'n kiel estim'ind'a'j komerc'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Jun'a'j stult'ul'o'j, pri'rab'int'a'j sam'ag\u0302'ul'o'n sur'strat'e por akir'i mod'a'n telefon'o'n, ir'as al\nprizon'o, dum financ'ist'o'j, kiu'j pri'rab'is tut'a'j'n land'o'j'n, rest'as liber'a'j kaj ec\u0302 ricev'as\nplur'miliard'a'j'n rekompenc'o'j'n el la s\u0302tat'a pos\u0302'o, do kost'e de la hom'o'j, kiu'j'n ili j\u0302us\npri'rab'is. Oni pov'us atend'i pli serioz'a'n trakt'ad'o'n de la afer'o dum inter'naci'a'j tribunal'o'j\npri krim'o'j kontrau\u0306 la hom'ar'o, sed ankau\u0306 ili trans'form'ig\u0302'as je fars'o, kie sur la scen'ej'o'n\nven'as c\u0302ef'e hazard'a'j figur'o'j, dum la ili'n kre'int'a sistem'o rest'as preskau\u0306 ne'damag\u0302'it'a"}, {"text_idx": "#000302", "text": "La jud-german'a verk'ist'o kaj scienc'ist'o Victor Klemperer dir'is: \u201eSe la sort'o de la venk'it'o'j est'us en mi'a'j man'o'j, mi for'las'us pac'e ordinar'ul'o'j'n kaj\nec\u0302 iu'j'n grav'ul'o'j'n ... sed mi pend'um'us c\u0302iu'j'n intelekt'ul'o'j'n kaj profesor'o'j'n mi pend'um'us\nec\u0302 tri fut'o'j'n pli alt'e ol la ali'a'j'n\u201d. Sed Raulo Vanejgemo ir'as plu'e'n kaj kun bedau\u0306r'o konstat'as: ec\u0302 ili'a pend'um'ad'o s\u0302ang\u0302'os\nneni'o'n, ja ankau\u0306 ili est'as nur'a sekv'o, ne kial'o. Sed kiel el'radik'ig'i la kial'o'j'n? Mank'as"}, {"text_idx": "#000304", "text": "Esperant'ist'o'j pov'as parol'i pri io ajn, sed fin'e ili parol'os pri Esperant'o. Mi ne est'as\nescept'o. Sed c\u0302i-foj'e tem'as ne pri la mov'ad'an'a obsed'o, sed pri tut'e praktik'a afer'o.\nMi opini'as, ke el tiu c\u0302i libr'o la esperant'ist'ar'o dev'as far'i grav'a'n konklud'o'n rilat'e"}, {"text_idx": "#000305", "text": "Oni prov'is antau\u0306'e'n'ig'i Esperant'o'n kiel universal'a'n komunik'il'o'n, sed tio apenau\u0306 efik'as\nen ni'a epok'o de la preskau\u0306 tut'mond'a domin'ad'o de la angl'a, pro kio ec\u0302 simpati'ant'a al\nla Lingv'o Inter'naci'a uson'a art'ist'o Benjamin Tiven nom'is g\u0302i'n \u201esolv'o sen problem'o\u201d. Oni klopod'as nun antau\u0306'e'n'ig'i g\u0302i'n kadr'e de la batal'o por la lingv'a'j rajt'o'j, sed al\n99 % de la hom'o'j neces'as unu'e klar'ig'i, ke tiu'j rajt'o'j ekzist'as, post'e, ke ili est'as\ndamag\u0302'at'a'j, kaj nur fin'e prezent'i Esperant'o'n kiel la solv'o'n. G\u0302is nun tiu strategi'o\napenau\u0306 sukces'is ec\u0302 inter la lingv'ist'o'j kaj aktiv'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000306", "text": "Kio rest'as? Rest'as svag'a, loz'a, sed vast'a mov'ad'o de \u201ealternativ'a tut'mond'ig\u0302'o\u201d au\u0306 ali'mond'ism'o, kiel g\u0302i'n bapt'is Esperant'o-Vikipedio. Tem'as pri cent'o'j, ec\u0302 mil'o'j da\norganiz'aj\u0302'o'j kaj grup'o'j, kiu'j batal'as jen lok'nivel'e, jen tut'mond'e por hom'a'j rajt'o'j,\nekologi'o, konserv'ad'o de kultur'a hered'aj\u0302'o, just'a konsum'ad'o, mem'reg'ad'o ktp. Ili ne est'as\nunu'ig'it'a'j, nek hav'as komun'a'n koncept'o'n au\u0306 ideologi'o'n, sed c\u0302i-okaz'e tio est'as ne mank'o,\nsed avantag\u0302'o; ja tem'as c\u0302ef'e pri sent'o, esper'o, ke ali'a mond'o ebl'as kaj ke g\u0302i est'os\npli just'a, sekur'a kaj plural'ism'a. C\u0302u nur mi vid'as en tio cent'procent'a'n kongru'o'n kun"}, {"text_idx": "#000307", "text": "Do ni sekv'u la sam'a'n strategi'o'n, kiu'n Raulo Vanejgemo implic'it'e sugest'as al soci'a'j\nag'ant'o'j: en'ig\u0302'u en ali'mond'ism'a'j'n mov'ad'o'j'n je c\u0302iu'j skal'o'j kaj grand'ec'o'j kaj ag'ad'u kun\nili. Ili jam pruv'is si'a'n efik'ec'o'n plur'kamp'e, ili cert'e post'viv'os nun'temp'a'j'n ekonomi'a'j'n\nkaj politik'a'j'n kataklism'o'j'n, do ankau\u0306 Esperant'o post'viv'u kun ili! Oni pov'as riproc\u0302'i\nmi'n pri for'las'o de la etern'a \u201epolitik'a neu\u0306tral'ec'o\u201d de UEA, sed mi fajf'as pri tio pro du kial'o'j."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Unu'e, c\u0302ar mi cel'as ne UEA \u2013 c\u0302iam pli mal'fort'a'n, arkaik'e arang\u0302'it'a'n organiz'aj\u0302'o'n kun mal'grand'nombr'a an'ar'o kaj sen'efik'a\nestr'ar'o. Mi cel'as la Esperant'o-komun'um'o'n, kiu c\u0302iam est'is pli vast'a kaj produkt'iv'a\nol c\u0302iu'j Esperant'o-organiz'aj\u0302'o'j sum'e. Ni ne atend'u decid'o'j'n de babil'ul'o'j en led'a'j brak'seg\u0302'o'j,\nsed al'ig\u0302'u al la popol'o, kiu postul'as si'a'n rajt'o'n je viv'o \u2013 c\u0302u tem'as pri\nOccupy Wall Street en Uson'o au\u0306 indig\u0302en'a'j protest'o'j en Sud-Amerik'o."}, {"text_idx": "#000309", "text": "Du'e, c\u0302ar tiu \u201eneu\u0306tral'ec'o\u201d en real'o neniam plen'e ekzist'is. C\u0302u oni pov'as imag'i au\u0306 almenau\u0306 akcept'i esperant'ist'o'n-fas\u0302ist'o'n?\nC\u0302u fripon'o, intenc'e detru'ant'a medi'o'n, est'os bon'ven'a en ni'a komun'um'o? Do ni for'j\u0302et'u\ntiu'n rudiment'o'n de la mal'varm'a milit'o kaj agnosk'u: Esperant'o postul'as ali'a'n mond'o'n\nkaj tiu'kamp'e g\u0302i est'is pionir'o tut'mond'a. Nun ni simpl'e re'ven'u al ni'a'j radik'o'j kaj dau\u0306r'ig'u\nen g\u0302ust'a direkt'o \u2013 antau\u0306'e'n al la viv'o."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Ilustr'aj\u0302'o'j mank'as, krom kolor'a bild'o sur la kovr'il'o, kiu'n mi konsider'as mal'traf'a.\nEvident'e, la ilustr'ist'o leg'is nur la titol'o'n, do supoz'int'e, ke tem'as pri jur'a'j afer'o'j,\nmet'is sur la nigr'a'n fon'o'n mez'epok'a'n ilustr'aj\u0302'o'n pri justic'o kun pes'il'o'j kaj glav'o en'man'e.\nKiel mi jam dir'is, la justic'o est'as tut'e flank'a afer'o en la libr'o, dedic\u0302'it'a fakt'e\nal sen'pov'ec'o kaj mal'just'ec'o de iu ajn justic'o en la nun'a mond'o."}, {"text_idx": "#000312", "text": "La en'pag\u0302'ig'o'n evident'e plen'um'is amator'o, kio kau\u0306z'is tip'a'j'n fus\u0302'o'j'n. En iu'j aline'o'j la\nvort'o'j inter'glu'ig\u0302'as kvazau\u0306 en mez'epok'a manuskript'o, en ali'a'j ili subit'e halt'as mez'e\nde la pag\u0302'o kaj salt'as al sekv'a aline'o. Ebl'e almenau\u0306 tio'n kau\u0306z'is mank'o de vort'divid'o,\nkio c\u0302iam sen'natur'ig'as aspekt'o'n de la tekst'o."}, {"text_idx": "#000313", "text": "Kiel mi jam dir'is, la au\u0306tor'o part'o'pren'is la Situaci'ist'a'n Inter'naci'o'n kaj tio sent'ebl'as\nen la verk'o, kiu uz'as termin'o'j'n de la situaci'ist'o'j kaj fakt'e evolu'ig'as ili'a'n ideologi'o'n\nsur'baz'e de post'a'j spert'o'j. Sed c\u0302io'n c\u0302i kompren'os nur hom'o, kiu serc\u0302'is kaj trov'is la\nNot'o'j i'o'n ajn dir'as pri tio. Tia'j verk'o'j bezon'as kun'tekst'o'n kaj g\u0302i tut'e mank'as c\u0302i-okaz'e.\nTio valid'as ankau\u0306 al la menci'it'a'j\nNot'o'j, kiu'j est'as tro mal'mult'a'j kaj konciz'a'j. La au\u0306tor'o abund'e menci'as nom'o'j'n kaj event'o'j'n\nel la franc'lingv'a'j kultur'o kaj histori'o, sed tiu'j alud'o'j rest'as tut'e ne'kompren'ebl'a'j"}, {"text_idx": "#000314", "text": "La traduk'o g\u0302eneral'e est'as sufic\u0302'e bon'kvalit'a, sed foj'foj'e est'ig'as demand'o'j'n. Mi ne\nparol'u special'e pri foj'e dub'ind'a vort'elekt'o (ekzempl'e pri \u201egard'o'kamera'o'j\u201d, dum de'long'e ekzist'as Piv'a \u201egvat'kamera'o\u201d), sed atent'ig'u pri kelk'a'j strang'aj\u0302'o'j. La vort'o \u201epropag'i\u201d est'as abund'e uz'at'a en la senc'o \u201edis'vast'ig'i\u201d. C\u0302u la au\u0306tor'o ver'e uz'as en la franc'a original'o tiu'n fak'termin'o'n, mark'it'a'n en Piv\nkiel \u201efizik'a, medicin'a\u201d? Se ne, tio est'as mal'bon'a elekt'o, ja la traduk'int'o est'as ne verk'ist'o, sed per'ant'o,\ndo dev'as trans'don'i ne nur la en'hav'o'n, sed ankau\u0306 la stil'o'n de la original'a verk'o."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Majuskl'ig'o de la etn'o'nom'o'j ankau\u0306 aspekt'as strang'e, evident'e spegul'ant'e tradici'o'n de\nla franc'lingv'a original'o, sed ne tiu'n de Esperant'o."}, {"text_idx": "#000318", "text": "La ge'edz'o'j Maj'a Gorova kaj Bogomil J\u0302ivkov, kon'at'a'j bulgar'a'j art'ist'o'j, est'as aktiv'a'j\nesperant'ist'o'j, kiu'j dum plur'a'j jar'o'j far'is ekspozici'o'j'n en divers'a'j land'o'j dum Esperant'o-arang\u0302'o'j.\nIli'a'j bel'eg'a'j skulpt'aj\u0302'o'j kaj pentr'aj\u0302'o'j al'log'as mult'a'j'n s\u0302at'ant'o'j'n de pentr'art'o kaj"}, {"text_idx": "#000322", "text": "Jam de plur'a'j jar'o'j, la rigor'a kontrol'ad'o de tio, kio'n oni met'as sur la teler'o'n, far'ig\u0302'is\npreskau\u0306 obsed'o. Tio de'pend'as ne'last'e de la kresk'ant'a influ'o de televid'o kaj gazet'o'j,\nkiu'j \u201emani'ul'e\u201d montr'as la grav'ec'o'n en la nun'a mond'o de mal'dik'a korp'o \u2013 ne nur kaj ne c\u0302iam, kompren'ebl'e, pro san'kial'o'j: plej oft'e pro estetik'a'j. Ili tia'manier'e\npel'as hom'o'j'n, plej kutim'e sen real'a kial'o, prov'i plej divers'a'j'n diet'a'j'n metod'o'j'n.\nDiet'o dev'as tamen c\u0302iam est'i entrepren'at'a post konsult'o de fak'ul'o, krom se oni'a intenc'o\nest'as perd'i nur unu au\u0306 du kilo'gram'o'j'n."}, {"text_idx": "#000323", "text": "Ni oft'e au\u0306d'as pri lau\u0306'mod'a'j diet'o'j kun ne'kutim'a'j kaj foj'foj'e sensaci'a'j nom'o'j, sed en\nkio ili konsist'as kaj kia'j'n efik'o'j'n ili pov'as hav'i sur la korp'o? Tio ne c\u0302iam est'as\nklar'ig'at'a, nek tro interes'as mal'dik'ig\u0302'em'a'j'n hom'o'j'n. Ver'dir'e kelk'a'j el la plej lau\u0306'mod'a'j\ndiet'o'j ja est'as sukces'a'j, c\u0302ar ili ja baz'ig\u0302'as sur scienc'a fundament'o: ekzempl'e oni\npens'u pri tiu'j diet'o'j, kiu'j est'as vast'e pri'stud'at'a'j kaj klasifik'it'a'j kiel protein-diet'o'j.\nEn tia'j diet'o'j oni pli'ig'as la procent'o'n de protein'o'j je mal'profit'o de ali'a'j kompon'ant'o'j,"}, {"text_idx": "#000325", "text": "Do, la ambici'o de hom'o'j trov'i mirakl'a'j'n solv'o'j'n por la problem'o de (foj'e nur supoz'at'a)\ndik'ventr'ec'o est'as pretend'a kaj tromp'em'a. Perd'i pez'o'n redukt'ant'e karbon'hidrat'o'j'n kaj\nsuker'o'j'n est'as ebl'e, sed oni dev'as sci'i preciz'e la ec'o'j'n de ili'a'j anstatau\u0306'ant'o'j kaj\nkia'j'n specif'a'j'n efik'o'j'n ili pov'as implic'i."}, {"text_idx": "#000329", "text": "La menci'it'a fast'o'sistem'o est'as iom risk'a praktik'o, sam'e kiel mang\u0302'i nur unu'foj'e tag'e.\nFar'i unu'nur'a'n komplet'a'n mang\u0302'o'n signif'as pli'mult'ig\u0302'o'n de insulin'o: mal'e, dis'ig'i la tag'a'n\nnutr'aj\u0302'o'n en plur'a'j'n mang\u0302'et'o'j'n almenau\u0306 teori'e s\u0302ajn'as redukt'i la amas'ig\u0302'o'n de gras'o.\nDo la diet'o, lau\u0306 kiu oni altern'ig'u kvin tag'o'j'n da nutr'a liber'ec'o kun du tag'o'j, dum\nkiu'j ebl'as en'konduk'i simpl'e frukt'o'kirl'aj\u0302'o'j'n au\u0306 kuir'it'a'j'n legom'o'j'n kun mal'mult'e da\nole'o, ne est'as tiom bon'a ide'o. Tio prav'ig'ebl'as nur, se oni vol'as \u201epur'ig'i\u201d si'n post strec\u0302'a period'o au\u0306 post period'o, en kiu ne ebl'is sekv'i tau\u0306g'a'n diet'o'n, ekzempl'e"}, {"text_idx": "#000330", "text": "Violon'e: Tut'e liber'a, kiel bird'o aer'a"}, {"text_idx": "#000331", "text": "En si'a'j du antau\u0306'a'j, tre kor'tus\u0302'a'j, mem'biografi'a'j rakont'libr'o'j Eddy Raats pli ol unu\nfoj'o'n alud'as si'a'n violon'am'o'n. Tut'e klar'e la violon'o est'is por la \u201efarb'it'a bird'o\u201d anim'a eskap'o en la liber'ec'o'n, for de c\u0302iu mizer'o kaj sufer'o. Nun li verk'is bros\u0302ur'et'o'n\npri si'a am'at'in'o. Krom en'konduk'o en la teknik'o'n de la instrument'o kaj en g\u0302i'a'n natur'a'n\nviv'medi'o'n, la orkestr'o'n, li liver'as ar'o'n da ec\u0302 en Piv ne c\u0302iam facil'e trov'ebl'a'j termin'o'j"}, {"text_idx": "#000332", "text": "Gaj'a'j anekdot'o'j el la ver'a viv'o de orkestr'o'muzik'ist'o suk'ig'as la tekst'o'n. Kiu interes'ig\u0302'as\npri iu arc\u0302'instrument'o, trov'os mult'e da interes'a'j sci'ind'aj\u0302'o'j en la verk'et'o. La libr'et'o\nest'as cit'ind'a, precip'e c\u0302ar ne abund'as tia'j fak'rilat'a'j tekst'o'j en ni'a libr'ar'o."}, {"text_idx": "#000334", "text": "En'e de la plej grand'a komerc'a centr'o de Italio (Citta\u0300 Fier'a), situ'ant'a en la nord'a komun'um'o Martignacco, inter plej divers'a'j butik'o'j, oni renkont'as\nCentr'o Colibri\u0300. Tem'as pri scienc'a institut'o, kiu kun'labor'as kun prestig\u0302'a'j ital'a'j kaj ekster'land'a'j\nuniversitat'o'j por el'labor'i protokol'o'n pri la protekt'ad'o kaj la bred'ad'o de kolibr'o'j."}, {"text_idx": "#000335", "text": "G\u0302i'a cel'o? Evit'i la mal'aper'o'n de unu el la best'o'j surpriz'e plej grav'a'j por la ekvilibr'o\nkaj la san'o de ni'a planed'o: tiu bunt'a bird'o kon'at'a en Esperant'o ankau\u0306 kiel mus\u0302'bird'o.\n\u201eVen'u kaj mal'kovr'u lok'o'n magi'a'n, kie scienc'o kaj fantazi'o renkont'ig\u0302'as kun best'o'j viv'a'j\nkaj liber'a'j inter la vizit'ant'o'j\u201d, anonc'as la slogan'o de la centr'o, alud'ant'e la c\u0302e'est'o'n de divers'a'j ali'a'j best'o'j: papili'o'j,\nbradip'o'j, papag'o'j, tukan'o'j, arde'o'j, kultiv'ant'a'j formik'o'j, c\u0302iu'j en si'a re'kre'it'a natur'a\nmedi'o. La centr'o, kies are'o egal'as 900 kvadrat'a'j'n metr'o'j'n, en'hav'as sep lau\u0306'tem'a'j'n c\u0302ambr'o'j'n.\nTamen la ver'a c\u0302ef'rol'ul'o de la lok'o, kiu ali'flank'e don'as al g\u0302i ne'hazard'e ec\u0302 g\u0302i'a'n nom'o'n,"}, {"text_idx": "#000336", "text": "La medi'o est'as zorg'e konstru'it'a por kontent'ig'i plej bon'e la bezon'o'j'n de bird'o'j tiel\nmal'oft'a'j kaj subtil'a'j, kiel nur kolibr'o'j est'as. La aer'o, kiu'n oni en'spir'as, est'as\nsteril'a, kaj la dej\u0302or'ant'o'j filtr'as g\u0302i'n 9-foj'e c\u0302iu'n hor'o'n per tre potenc'a'j filtr'il'o'j:\nla sam'a'j uz'at'a'j en mal'san'ul'ej'a'j operaci'ej'o'j. C\u0302i tiu'j special'a'j filtr'il'o'j util'as por\nten'i kolibr'o'j'n en medi'o sen'makul'a el mikro'biologi'a vid'punkt'o."}, {"text_idx": "#000337", "text": "C\u0302iu flug'ant'a \u201egast'o\u201d hav'as si'a'n bird'ej'o'n kaj dev'as viv'i dis'ig'it'e de la ceter'a'j kolibr'o'j. Al c\u0302i tiu'j bird'o'j\nne plac\u0302'as viv'i ar'e. Tem'as pri tre sol'ec'a best'o, terur'e agres'em'a al si'a'j simil'ul'o'j.\nEc\u0302 la c\u0302e'est'o de la propr'a partner'o strec\u0302'as g\u0302i'n kaj, se oni ten'as g\u0302i'n en grup'o, tio\npov'as kau\u0306z'i ec\u0302 ties mort'o'n. Tial kolibr'o'j ne viv'as en komun'a'j bird'ej'o'j, sed dis'ig\u0302'as\nunu de la ali'a krom en la mal'long'a faz'o de par'ig\u0302'o. Kiam tio permes'at'as, la kolibr'o'j\nrenkont'ig\u0302'as unu hor'o'n maten'e kaj unu hor'o'n vesper'e, sed nur sub sever'a gard'ad'o far'e\nde la bred'ist'o'j de la centr'o."}, {"text_idx": "#000338", "text": "La am'ind'um'ad'o fakt'e est'as krud'a kaj per'fort'a: g\u0302i konsist'as en sen'brid'a batal'o. Tuj\npost la kun'ig\u0302'o, c\u0302iu kolibr'o re'ven'as al si'a bird'ej'o, kaj la skip'o de la centr'o ferm'as\nla fenestr'o'j'n, kiu'j pov'as kun'lig'i lau\u0306'neces'e la divers'a'j'n bird'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000339", "text": "Por kolibr'o ne grav'as, kiom da spac'o g\u0302i hav'as je si'a dispon'o. Pli grav'as, ke en g\u0302i'a'n\nmedi'o'n absolut'e neni'u en'ir'u. C\u0302i tiu'j bird'ej'o'j est'as konstru'it'a'j kun scienc'a rigor'o,\npor konform'ig\u0302'i al la apart'a'j kondut'a'j bezon'o'j de la koncern'a'j bird'o'j. La nigr'a kolor'o\nde la c\u0302irkau\u0306'ant'a'j mur'o'j help'as kolibr'o'n sent'i si'n protekt'at'a kaj kontrol'i plej zorg'e\nla lim'o'n de si'a teritori'o."}, {"text_idx": "#000340", "text": "Ankau\u0306 la lum'ig'ad'o, kiu re'produkt'as fidel'e la frekvenc'o'j'n de la infra'rug\u0302'a kaj trans'viol'a\nzon'o'j, est'as pri'esplor'it'a tre zorg'e, por ebl'ig'i al la kolibr'o gard'i bon'e si'a'n propr'a'n\nspac'o'n. C\u0302iu'j ec'o'j de kolibr'o, kiu'j ig'as g\u0302i'n tiel mal'sam'a ol la ceter'a'j bird'o'j, tiel\npostul'em'a kaj ankau\u0306 tiel teritori'em'a, est'as lig'it'a'j kun g\u0302i'a metabol'ism'o, unik'a en\nla tut'a animal'a regn'o. G\u0302i'a kor'o ating'as 1260 bat'o'j'n minut'e, kaj g\u0302i'a'j flug'il'o'j pov'as\nmov'ig\u0302'i g\u0302is 80-foj'e sekund'e. Sed, por pov'i el'ten'i tiu'j'n ritm'o'j'n, g\u0302i dev'as hav'i la ebl'o'n"}, {"text_idx": "#000341", "text": "Kiam kolibr'o rest'as sen mang\u0302'aj\u0302'o pli ol 30 minut'o'j'n, g\u0302i spert'as hipoglikemion kaj mort'as\nen'e de mal'pli ol unu hor'o, se g\u0302i ne sukces'as trov'i ali'a'n nutr'a'n font'o'n. G\u0302i nutr'as\nsi'n per flor'a nektar'o, sed c\u0302iu unu'op'a flor'o en'hav'as tre mal'mult'e da tio. Tio dev'ig'as\nkolibr'o'n vizit'i g\u0302is 200 flor'o'j'n c\u0302iu'tag'e por pov'i super'viv'i. G\u0302i dev'as bon'e defend'i\nsi'a'n spac'o'n por ne rest'i sen flor'o'j kaj tia'manier'e mort'i pro mal'sat'o. G\u0302ust'e pro tio,\nkolibr'o est'as tiel si'n'gard'em'a, ankau\u0306 front'e al si'a partner'o."}, {"text_idx": "#000342", "text": "Centr'o Colibri\u0300 la nektar'o est'as pret'ig'at'a du'foj'e c\u0302iu'tag'e, kaj oni en'met'as g\u0302i'n abund'e en vitr'a'j'n\ntrink'il'o'j'n antau\u0306'e steril'ig'it'a'j'n. La kolibr'o'j ne pov'as sci'i, ke tiu nektar'o en la bird'ej'o\nneniam mank'os. Pro tio ili far'ig\u0302'as tre agres'em'a'j c\u0302iu'n foj'o'n, kiam ili renkont'as simil'ul'o'j'n.\nTamen, se neni'u en'ir'as en la bird'ej'o'j'n, la kolibr'o'j sent'as si'n tut'e komfort'a'j kaj\nne est'as g\u0302en'at'a'j de la c\u0302e'est'o de hom'o'j ekster si'a spac'o."}, {"text_idx": "#000343", "text": "Kiel oni pov'as konstat'i, kolibr'o'j sent'as si'n propriet'ul'o'j de si'a teritori'o je tiom'a\nnivel'o, ke ili ne tim'as hom'o'j'n. Ili ja observ'as la vizit'ant'o'j'n, sed rest'as trankvil'a'j,\nc\u0302ar ili sci'as, ke ili'a'n teritori'o'n neni'u, se tiel dir'i, \u201eprofan'os\u201d. Kompren'ebl'e nepr'as respekt'i ili'a'n medi'o'n kaj vizit'i g\u0302i'n silent'e: tial au\u0306d-mesag\u0302'o\ninvit'as, komenc'e de la promen'o, sid'ig\u0302'i sur benk'o'j kaj ne kri'i, ne'last'e c\u0302ar mult'a'j\nin'o'j tiu'moment'e re'produkt'ig\u0302'as kaj kelk'a'j inter ili ec\u0302 kov'as."}, {"text_idx": "#000344", "text": "Okaz'e de dang\u0302er'o, kolibr'o'j konsci'as la ebl'o'n kas\u0302'i si'n en la plej alt'a'j kaj sen'lum'a'j\nangul'o'j de bird'ej'o'j per tuj'a mov'o, kiu port'as ili'n al rapid'ec'o de 90 kilo'metr'o'j hor'e"}, {"text_idx": "#000345", "text": "Fin'a kurioz'aj\u0302'o: ja tem'as pri la unu'sol'a bird'o, kiu pov'as retro'flug'i, sukces'ant'e tiel\neskap'i ec\u0302 la atak'o'n de rapid'a'j kaj tim'ig'a'j pred'ant'o'j, kia'j serpent'o'j!"}, {"text_idx": "#000346", "text": "La centr'o, fond'it'a de la ital'a scienc'ist'in'o Margherita Hack (kon'at'a precip'e pro si'a'j\nkontribu'o'j al astronomi'o, kio tamen lau\u0306's\u0302ajn'e ne est'is s\u0302i'a sol'a pasi'o), ebl'ig'as al\nvizit'ant'o'j far'ig\u0302'i membr'o'j kaj sub'ten'ant'o'j de g\u0302i'a ag'ad'o. G\u0302i ne vol'as est'i simpl'a ekspozici'o\npri kolibr'o'j, kaj g\u0302i ankau\u0306 ne pri'skrib'as si'n kiel best'o'g\u0302arden'o'n, sed intenc'as est'i\napart'a centr'o pri bred'ad'o, esplor'ad'o kaj protekt'ad'o de tiu'j bird'o'j, tiom grav'a'j c\u0302ef'e\npor la super'viv'ad'o de la sud-amerik'a'j arb'ar'o'j. Tie ili est'as la c\u0302ef'a'j polen'ant'o'j,\nrespond'ec'a'j pri 85 % de la tut'a polen'ad'o."}, {"text_idx": "#000347", "text": "Kiel dir'it'e en antau\u0306'a artikol'o (MONATO 2018/10, p. 9) est'is ne'ver's\u0302ajn'e, ke tiu furioz'a, ras'ism'a, hom'o'fobi'a, ksenofobi'a, per'fort'a kaj ekstrem'e\nmal'tau\u0306g'a kandidat'o venk'os en la brazilaj prezident'a'j elekt'o'j. Mi ankorau\u0306 pen'as kompren'i\nli'a'n tut'a'n kampanj'a'n strategi'o'n, sed mi raport'os c\u0302i tie fakt'o'j'n, kiu'j est'is tre decid'a'j."}, {"text_idx": "#000348", "text": "En septembr'o oni oficial'e mal'permes'is al Luiz Ina\u0301cio Lul'a da Silva est'i prezident'a\nkandidat'o. G\u0302is tiam Lul'a est'is en la unu'a pozici'o en c\u0302iu'j voc\u0302'don'a'j enket'o'j, kvankam\nli est'is kondamn'it'a de jug\u0302'ist'o Se\u0301rgio Mor'o, kiel MONATO raport'is (2018/04, p. 4). Tamen Lul'a ankorau\u0306 pov'is apelaci'i pri la jug\u0302'a decid'o. Kaj Komitat'o pri Hom'a'j Rajt'o'j\nde UN rekomend'is, ke Brazilo garanti'u li'a'j'n politik'a'j'n rajt'o'j'n. C\u0302i tiu'n rekomend'o'n\nne akcept'is la brazila Super'a Voc\u0302'don'a Tribunal'o (SVT), kaj tiel Fernand'o Haddad ig\u0302'is\nla oficial'a kandidat'o de Labor'ist'a Parti'o, anstatau\u0306'ant'e eks-kandidat'o'n Lul'a."}, {"text_idx": "#000349", "text": "La brazila popol'o est'is mal'kontent'a pri la soci'a'j politik'o'j, precip'e pri sekur'ec'o.\nUtil'ig'ant'e la mank'o'n de politik'a spert'o de la brazil'an'o'j, Bolsonaro prezent'ig\u0302'is kiel\nopozici'o, la kontrau\u0306-sistem'a kandidat'o, kvankam li voc\u0302'don'is favor'e en c\u0302iu'j decid'o'j\nde la nun'a reg'ist'ar'o de Michel Tem'er. Li aper'is ankau\u0306 kiel nov'a politik'ist'o, malgrau\u0306\npreskau\u0306 tri'dek jar'o'j da politik'a karier'o, dum kiu'j li produkt'is neni'o'n signif'a'n. Kaj,\nkiel dir'it'e (MONATO 2018/10, p. 9), mult'a'j hom'o'j vid'as li'n kiel milit'ist'o'n batal'ant'a'n kontrau\u0306 per'fort'o."}, {"text_idx": "#000351", "text": "La rol'o de fals'a'j nov'aj\u0302'o'j"}, {"text_idx": "#000352", "text": "WhatsApp est'as tre dis'vast'ig\u0302'int'a inter brazilaj voc\u0302'don'ant'o'j, uz'at'a de 66 % el ili, 97 milion'o'j\nda hom'o'j. Ek'de la komenc'o de la jar'o oft'e okaz'is, ke dis'vast'ig\u0302'as fals'a'j nov'aj\u0302'o'j rilat'a'j\nal kandidat'o'j. La brazilaj kontrol'ant'a'j agent'ej'o'j trov'is 123 fals'a'j'n nov'aj\u0302'o'j'n, el\nkiu'j 104 est'is favor'a'j al Bolsonaro."}, {"text_idx": "#000353", "text": "La plej intens'a dis'vast'ig\u0302'o okaz'is en la semajn'o antau\u0306 la unu'a'faz'a voc\u0302'don'o. Esplor'a'j\ninstitut'o'j ident'ig'is korelaci'o'n inter la kresk'o en voc\u0302'don'a'j intenc'o'j favor'e al Bolsonaro\nkaj la nombr'o de dis'vast'ig\u0302'int'a'j fals'a'j nov'aj\u0302'o'j dum tiu semajn'o. Vid'int'e la problem'o'n,\nFacebook far'is pas\u0302'o'j'n por mal'help'i dis'vast'ig'o'n de fals'a'j nov'aj\u0302'o'j en la du'a faz'o, kvankam SVT\nentrepren'is neniu'n efik'a'n ag'o'n. Krom asoci'i Haddad kun mis'funkci'ad'o de antau\u0306'a'j reg'ist'ar'o'j,\nla mesag\u0302'o'j prov'is c\u0302ef'e lig'i li'n al komun'ism'a'j diktator'ec'o'j kaj al trud'ad'o de sam'seks'em'o"}, {"text_idx": "#000354", "text": "Unu flank'efik'o de la dis'vast'ig'o de fals'a'j nov'aj\u0302'o'j kaj de la furioz'a'j parol'ad'o'j de\nBolsonaro est'is pli'ig\u0302'o de per'fort'o. La brazil'an'o'j neniam vid'is tiom da krim'o'j rilat'e\nal politik'a'j disput'o'j en si'a land'o. Unu fam'a okaz'o est'is la murd'o de kapoejra majstr'o\nfar'e de Bolsonaro-voc\u0302'don'ant'o, simpl'e c\u0302ar tiu prefer'is ali'a'n kandidat'o'n. Krom tio okaz'is\nplur'a'j ali'a'j krim'o'j, tamen kiam pri ili raport'is la gazet'ar'o, Bolsonaro dir'is, ke\nli est'as mis'kompren'it'a kaj ke li ne pov'as reg'i la per'fort'a'n re'ag'o'n de li'a'j apog'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000355", "text": "Ekzist'as jug\u0302'proces'o'j kontrau\u0306 Bolsonaro pro klar'a rilat'o inter li'a elekt'o kaj dis'vast'ig'o\nde fals'a'j nov'aj\u0302'o'j. Ali'a akuz'o est'as donac'o'j de kompani'o'j, kio est'as mal'permes'it'a en\nBrazilo. Ceter'e, Bolsonaro propon'is al la jug\u0302'ist'o Se\u0301rgio Mor'o posten'o'n en la ministeri'o\npri justic'o. Mor'o est'as la jug\u0302'ist'o, kiu bar'is kandidat'ig'o'n de Lul'a por la elekt'o'j."}, {"text_idx": "#000356", "text": "Super'viv'as la gen'o'j de pra'histori'a'j eu\u0306rop'an'o'j"}, {"text_idx": "#000357", "text": "En la deoksi'rib'o'nukle'a acid'o (DNA) de la sard'o'j (la c\u0302ef'a gent'o de Sardi'o, la du'e plej\ngrand'a insul'o de Italio kaj ankau\u0306 de Mediterane'o) ekzist'as plur'a'j alt'valor'a'j inform'o'j\npri la pra'a histori'o de Eu\u0306rop'o kaj de la hodiau\u0306'a'j eu\u0306rop'an'o'j. Tio'n c\u0302i sci'ig'as apart'a\nesplor'o, kiu konsider'is la tut'a'n genomon de 3514 individu'o'j el divers'a'j part'o'j de\nla mez-mediterane'a insul'o, kon'at'a ankau\u0306 kiel Sardinio."}, {"text_idx": "#000358", "text": "Traf'a artikol'o tiu'rilat'e est'is last'a'temp'e publik'ig'it'a en la revu'o\nNatur'e Genetics: g\u0302i inform'as, ke sard'o'j \u2013 kaj precip'e tiu'j el la intern'a'j part'o'j \u2013 konserv'as pli bon'e ol ajn'a ali'a nun'temp'a gent'o la gen'a'j'n trajt'o'j'n de tio, kio est'is\nla log\u0302'ant'ar'o de la eu\u0306rop'a kontinent'o antau\u0306 7000 jar'o'j. La skip'o'n de esplor'ist'o'j, kiu'j\nokup'is si'n pri c\u0302i tiu projekt'o, direkt'is la ital'o Francesco Cucca [franc\u0302'esk'o kuk'a],\ndirektor'o de la institut'o pri genetik'a kaj bio'medicin'a esplor'ad'o de la Naci'a Esplor'o-Konsili'o\n(ital'a akronim'o: Cnr-Irgb), kaj de la uson'an'o John Novembr'e, profesor'o pri hom'a genetik'o\nen la universitat'o de C\u0302ikago."}, {"text_idx": "#000359", "text": "La DNA tip'a por la sard'a log\u0302'ant'ar'o est'as pri'skrib'it'a de la fak'ul'o'j kiel rezerv'uj'o\nde antikv'a'j genetik'a'j variant'o'j, kiu'j nun'temp'e est'as tre mal'oft'a'j ali'lok'e en la mal'nov'a\nkontinent'o, sed tre'eg'e grav'as por kiu ajn, kiu vol'as pri'stud'i genetik'a'j'n mal'san'o'j'n."}, {"text_idx": "#000360", "text": "Sav'u la natur'o'n, admon'as WWF"}, {"text_idx": "#000362", "text": "En la raport'o est'as menci'it'e, ke la ter'o perd'is c\u0302irkau\u0306 50 % de si'a'j mal'profund'akv'a'j\nkoral'o'j en la pas'int'a'j 30 jar'o'j, dum 20 % de Amazoni'o mal'aper'is dum nur 50 jar'o'j.\nLa raport'o sub'strek'as ankau\u0306, ke la natur'o ek'de for'a'j pra'temp'o'j sen'pag'e proviz'as la\nhom'ar'o'n per alt'valor'a'j \u201eserv'o'j\u201d (fres\u0302'a aer'o, pur'a akv'o, mang\u0302'aj\u0302'o, energi'o, kurac'il'o'j, kurac-herb'o'j ktp). Mond'a Natur-Fondus'o\nadmon'as, ke la natur'o nur en bon'a stat'o ebl'ig'as al'front'i kaj lim'ig'i la dang\u0302er'o'n de\nklimat'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j. Oni eksplik'as, ke ekzempl'e koral'o'j protekt'as insul'o'j'n kontrau\u0306 s\u0302torm'o'j\nkaj tajfun'o'j; grund'o ne'kultur'at'a for'sorb'as akv'o'n mult'e pli bon'e ol makadam'o; mangrov'o'j"}, {"text_idx": "#000363", "text": "Mond'a Natur-Fondus'o est'as kon'at'a inter'naci'a ne'reg'ist'ar'a organiz'aj\u0302'o por la protekt'ad'o\nde la natur'o kaj de la medi'o. G\u0302i el'don'as tia'n raport'o'n c\u0302iu'n du'a'n jar'o'n kun la cel'o\ndon'i al la hom'ar'o ampleks'a'n vid'o'n pri la san'o de la planed'o."}, {"text_idx": "#000366", "text": "C\u0302u frag'o'j rug\u0302'as simpl'e pro si'a'j kolor'o'j? Ne, tut'e ne; frag'o'j rug\u0302'as pro sang'o. La event'o'n,\nkiam tio okaz'is, vi pov'os trov'i en la nov-aper'int'a libr'o"}, {"text_idx": "#000367", "text": "Tem'as pri la tra'viv'aj\u0302'o'j de jun'a c\u0302eh\u0302'in'o Ver'a, kies patr'in'o est'is rus-de'ven'a. Pro tiu\nde'ven'o s\u0302i'a patr'in'o est'is suspekt'at'a je perfid'o far'e de la sovetia polic'o NKVD en la\njar'o 1945 je la fin'o de la du'a mond'milit'o. Ver'a, s\u0302i'a frat'in'o kaj s\u0302i'a patr'in'o est'is\ntransport'it'a'j de C\u0302eh\u0302i'o al Siberio, kie ili rest'is (evident'e, kontrau\u0306 propr'a vol'o)"}, {"text_idx": "#000368", "text": "La patr'in'o rapid'e mort'is pro mal'esper'o kaj mal'bon'eg'a'j viv'kondic\u0302'o'j. Ver'a sukces'os fin'e\nsuper'viv'i c\u0302io'n: persekut'o'j'n, mal'sat'o'n, dev'ig'a'n labor'o'n, risk'o'n de mort'o pro mal'san'o\nktp. S\u0302i neniam forges'os si'a'n land'o'n C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o kaj si'a'n de'nask'a'n urb'o'n Brno en Moravio."}, {"text_idx": "#000371", "text": "Pli'e, mi trov'is la stil'o'n de la au\u0306tor'o Jir\u030ci Kupka agrabl'e leg'ind'a, sen stil'a'j balast'o'j,\nkaj tio'n ni s\u0302uld'as al la lert'a traduk'ad'o far'e de J'a'n Werner."}, {"text_idx": "#000372", "text": "Mi menci'os person'a'n emoci'o'n: post fin'a re'ven'o si'a'land'e'n Ver'a renkont'as fid'ind'a'n vir'o'n,\nsi'a'n est'ont'a'n edz'o'n, kiu promen'ig'as s\u0302i'n sur si'a motor'cikl'o Jawa 250, g\u0302ust'e la sam'a,\nkiu'n mi stir'is kiam mi est'is jun'ul'o!"}, {"text_idx": "#000373", "text": "Ebl'as al'don'i kelk'a'j'n mal'grand'a'j'n kritik'o'j'n, kiu'j tut'e ne sen'valor'ig'as la libr'o'n: ekzempl'e\nmi s\u0302at'us trov'i en pied'not'o'j la traduk'aj\u0302'o'j'n de kelk'a'j parol'o'j en la rus'a, la german'a\nau\u0306 la c\u0302eh\u0302'a, kvankam la kompren'o de la situaci'o neniel sufer'as. Okaz'is kelk'a'j tajp'erar'o'j,\nprecip'e c\u0302e la fin'o de la libr'o, kiu'j'n ni volont'e indulg'os. Kelk'a'j neolog'ism'o'j aper'as,\nmedpunkto, kiu signif'as en la lingv'ac\u0302'o de mal'liber'ul'o'j medicin'a punkt'o. Ankau\u0306 not'ind'as\nazbuko, sinonim'o de la ciril'a alfabet'o en la bus\u0302'o de rus-parol'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000374", "text": "En C\u0302eh\u0302i'o aper'is jam 5 el'don'o'j de la libr'o. Ve\u0302ra Sosnarova\u0301 preleg'is pri si'a'j tra'viv'aj\u0302'o'j\nen Siberio en la tut'a land'o. La traduk'int'o au\u0306skult'is s\u0302i'n en Brno pas'int'jar'e."}, {"text_idx": "#000375", "text": "C\u0302eh\u0302i'o mult'e sufer'is dum la du'a mond'milit'o, tiom pli ke la hom'o'j sent'is si'n for'las'it'a'j\nde la okcident'a'j potenc'o'j (Briti'o, Franci'o) post la hont'ind'a'j akord'ig\u0302'o'j en Munkeno\n1938. Tut'cert'e, tia'j spert'o'j las'is spur'o'j'n, per kiu'j est'us klar'ig'ebl'a'j kelk'a'j nun'a'j\ntrajt'o'j de la c\u0302eh\u0302'a popol'o. Ni, civit'an'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, ne surpriz'ig\u0302'u, ke orient'a'j\nland'o'j (Pollando, balt'a'j land'o'j, C\u0302eh\u0302i'o kaj Slovaki'o) em'as turn'i si'n al la grand'a frat'o\nUson'o cel'e al protekt'ad'o. Nun la leg'ant'o far'u al si propr'a'n opini'o'n!"}, {"text_idx": "#000378", "text": "Special'ist'o'j c\u0302e Imun'ologi'a Molekul'a Centr'o (IMC) en Kubo antau\u0306 ne'long'e kre'is\nCimavax-EGF, terapi'a'n vakcin'o'n kontrau\u0306 progres'int'a pulm'a kancer'o. Oni jam test'is g\u0302i'n c\u0302e pli ol\n5000 mal'san'ul'o'j kaj la rezult'o'j ating'it'a'j est'as tre favor'a'j."}, {"text_idx": "#000380", "text": "Tiel ebl'as iel halt'ig'i la pli'mult'ig\u0302'o'n de karcinom'o c\u0302e la c\u0302ef'a organ'o de hom-spir'ad'o\nkaj sekv'e pli'long'ig'i la viv'o'n de mal'san'ul'o'j. La vakcin'o ceter'e prezent'as toks'ec'o'n\napart'e mal'alt'a'n kaj est'as bon'e toler'at'a. Fakt'e g\u0302i ne okaz'ig'as la mal'agrabl'a'j'n krom'efik'o'j'n,\nkiu'j kutim'e aper'as pro kemi'terapi'o kaj radi'o'terapi'o."}, {"text_idx": "#000381", "text": "La doktor'in'o pri scienc'o'j Tania Crombet Ram'os, esplor'ist'o c\u0302e IMC, inform'is, ke la\nvakcin'o'n oni en'ig'as per intra'muskol'a voj'o kaj ke g\u0302i'a nivel'o de sekur'ec'o est'as tre'eg'e\nalt'a. Tia'manier'e oni pov'as pli'bon'ig'i la viv'kvalit'o'n de pacient'o'j rimark'ind'e kaj precip'e"}, {"text_idx": "#000382", "text": "Cimavax-EGF est'is unu'a'foj'e registr'it'a en 2008 en Kubo. G\u0302i'n registr'is plur'a'j land'o'j, kiel Argentino,\nKolombio, Peruo, Paragvajo, Bosnio-Hercegovin'o kaj Kazah\u0302i'o. Rilat'e al g\u0302i'a intelekt'a\npropriet'o, la dis'don'ad'o de tiu c\u0302i esper'o'don'a medikament'o baz'ig\u0302'as sur du mal'sam'a'j patent'o'j,\nunu el kiu'j valid'os en 80 land'o'j g\u0302is la jar'o 2028, inkluziv'ant'e s\u0302tat'o'j'n de EU kaj\nUson'o'n. Nun'temp'e okaz'as divers'a'j klinik'a'j test'o'j de\nCimavax-EGF c\u0302e instituci'o'j en Eu\u0306rop'o, Azi'o kaj Uson'o. En Uson'o la test'ad'o okaz'as en la esplor'centr'o\nRoswell Park Cancer Institut'e de Nov-Jork'o."}, {"text_idx": "#000383", "text": "Kiel sub'strek'is Ram'os, la ven'ont'a'j projekt'o'j pri la vakcin'o konsider'os la plen'um'ad'o'n\nde nov'a esplor'o, per kiu oni prov'os taks'i la rezult'o'j'n de g\u0302i'a util'ig'o kombin'e kun\ndivers'a'j ali'a'j kurac'il'o'j, mem registr'it'a'j kontrau\u0306 pulm'a kancer'o. Oni vol'as tia'manier'e\nkompren'i, c\u0302u ebl'as g\u0302i'n uz'i ankau\u0306 kontrau\u0306 ali'a'j malign'a'j tumor'o'j kaj dum pli fru'a'j"}, {"text_idx": "#000384", "text": "IMC est'is fond'it'a en 1994 de la tiam'a prezident'o de Kubo, Fidel Castro Ruz. G\u0302i esenc'e\nintenc'as produkt'i nov'a'j'n medikament'o'j'n trakt'ont'a'j'n kaj kancer'o'n kaj tiel nom'at'a'j'n"}, {"text_idx": "#000386", "text": "La jun'a vir'in'o lant'e vag'as tra la publik'o kaj sopir'e j\u0302et'as rigard'o'n por trov'i si'a'n\nkar'a'n amik'o'n Nev'a. Preter kun'danc'ant'a'j zombiulo kaj vampir'ul'o s\u0302i rimark'as, c\u0302e du ali'a'j\nsiluet'o'j, har'plen'a'n hom'lup'o'n. S\u0302i tuj direkt'as si'a'n pas\u0302'ad'o'n al la angul'o, kie trov'ig\u0302'as\nla tri'op'o. Jun'a ge'edz'a par'o mort'aspekt'a re'kon'as la jun'a'n sorc\u0302'ist'in'o'n. \u201eSal, Sara! Fin'fin'e vi al'ven'as! C\u0302u la motor'o de vi'a bala'il'o mis'funkci'is?\u201d dir'as mok'et'e la edz'o. Rul'int'e la okul'o'j'n, Sara direkt'as si'n al Nev'a. \u201eC\u0302u vi prepar'is la plen'um'o'n de ni'a plan'o? Mi ne vol'as plu atend'i!\u201d Nev'a konspir'e kap'jes'as kaj fin'as si'a'n bier'o'n. \u201eJes, ni est'as kvar'op'o. La ted'a'j gufujanoj jam en'lit'ig\u0302'is, kaj ni pov'as okup'i tiu'n trankvil'a'n"}, {"text_idx": "#000389", "text": "\u201eTio est'as bon'a solv'o. Sinjor'o Couturat ja nur konduk'us ni'n al marc\u0302'o!\u201d Sara kolekt'as si'a'n kurag\u0302'o'n kaj star'ig'as demand'o'n al la du spirit'o'j. \u201eKar'a Hector, kar'a Rene\u0301, pri la nun'a situaci'o de la Esperant'o-mov'ad'o: c\u0302u vi hav'as konsil'o'n?\u201d Hector est'as la unu'a, kiu respond'as. \u201eC\u0302u U. E. A. dau\u0306r'e gvid'as la Mov'ad'o'n? Star'ig'u divers'lok'e mult'a'j'n Esperant'o-Ofic'ej'o'j'n\nen tre vizit'at'a'j strat'o'j, por ke la publik'o volont'e en'ir'u kaj ac\u0302et'u kaj mend'u.\u201d Sara tuj re'ag'as. \u201eKvazau\u0306 g\u0302i est'us super'bazar'o!\u201d Nun est'as la vic'o de Rene\u0301. \u201eJu pli la literatur'o esperant'a kresk'as, des pli la vort'ar'o pli'grand'ig\u0302'as; kaj neni'u\npov'as kontrau\u0306'star'i tiu'n rezult'aj\u0302'o'n de la viv'o mem de la lingv'o. Verk'u, verk'u, verk'u!\u201d Al Rene\u0301 Sara respond'as iom pli si'n'gard'e. \u201eMi dev'as konfes'i, ke mi neniu'n verk'o'n skrib'is, ec\u0302 pli hont'e, mi mal'mult'e leg'as ...\u201d Bram kaj Nev'a s\u0302ajn'as g\u0302em'et'i. \u201eKar'a frau\u0306l'in'o,\u201d deklar'as Hector, \u201ebon'vol'u las'i la etern'a'n mond'o'n ven'i al si'a trankvil'ec'o. Tuj ek'okup'ig\u0302'u pri la temp'a\nmond'o! La per'esperant'a kaj por'esperant'a flank'o'j de ni'a mov'ad'o ne est'as tiel apart'a'j.\nIli si'n turn'as proksim'um'e al la sam'a publik'o. Ek'produkt'u rezultat'o'n en harmoni'o.\u201d La korp'o'j de Bram kaj Nev'a trem'et'as delikat'e, kaj la du ge'amik'o'j ek'vek'ig\u0302'as. Sam'e\nPeter re'ven'as al konsci'o. La kandel'o'j subit'e esting'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000391", "text": "C\u0302u tatu'ad'o est'as barbar'ec'a kutim'o?"}, {"text_idx": "#000392", "text": "La 9aj rugbe'a'j mond'pokal'a'j lud'o'j okaz'os septembr'e 2019 en Japani'o. Kadr'e de la prepar'ad'o\nla administr'a organ'o en Dublino pas'int'septembr'e don'is gvid'lini'o'n pri tio, ke la lud'ont'o'j\nkas\u0302'u si'a'j'n sur'korp'a'j'n tatu'aj\u0302'o'j'n. Ili dev'os kovr'i la desegn'aj\u0302'o'j'n per jak'o au\u0306 simil'aj\u0302'o,\nkiam ili uz'as publik'a'n lok'o'n kiel nag\u0302'ej'o'n au\u0306 ekzerc'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000393", "text": "Dir'ant'e, ke ili klopod'as respekt'i la kutim'o'j'n kaj kultur'o'j'n de vizit'ot'a'j land'o'j, la\nmembr'o'j de la nov-zelanda team'o\nAll Blacks (Tut'nigr'a'j) deklar'is, ke ili respekt'os tiu'n instrukci'o'n. Hodiau\u0306 ne-mal'mult'a'j sport'ist'o'j\n\u2013 ne nur rugbe'ist'o'j \u2013 port'as tatu'aj\u0302'o'j'n sur si'a'j brak'o'j au\u0306 dors'o. Ankau\u0306 ja est'as fakt'o, ke en la nun'a Japani'o\ntatu'ad'o est'as oft'e lig'at'a al mafi'an'o'j, kaj mult'a'j publik'a'j ban'ej'o'j kaj varm'a'font'a'j\ngast'ej'o'j rifuz'as akcept'i gast'o'j'n kun tatu'aj\u0302'o'j sur la hau\u0306t'o."}, {"text_idx": "#000394", "text": "Histori'e tatu'ad'o est'as tre mal'nov'a. En Eu\u0306rop'o \u201ela glaci'ul'o\u201d\n1 hav'is tatu'aj\u0302'o'j'n sur si'a'j dors'o, brak'o'j kaj gamb'o'j. En Azi'o c\u0302in'a histori'a libr'o verk'it'a\nen la 3a jar'cent'o pri'skrib'is la tiam'a'j'n japan'o'j'n. Lau\u0306 g\u0302i, c\u0302iu'j vir'o'j hav'is tatu'aj\u0302'o'j'n\nsur si'a'j vizag\u0302'o kaj korp'o. Tamen probabl'e pro c\u0302in'a influ'o tatu'aj\u0302'o'j'n oni long'e uz'is\nkiel sign'o'n de krim'ad'o en la mez'epok'a Japani'o."}, {"text_idx": "#000396", "text": "En 1948 la mal'permes'o est'is nul'ig'it'a. Tamen ordinar'a'j hom'o'j ne em'is hav'i tatu'aj\u0302'o'j'n,\nc\u0302ar dum long'a temp'o tatu'ad'o est'is praktik'at'a nur de jakuzanoj\n3, kies kial'o'j est'is montr'i apart'ig\u0302'o'n de la ordinar'a mond'o, lojal'ec'o'n al si'a organiz'aj\u0302'o\nkaj kurag\u0302'o'n el'ten'i dolor'o'n. Tatu'aj\u0302'o'j impon'is kaj tim'ig'is ordinar'a'j'n hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#000397", "text": "Iom post iom art'ist'o'j, kant'ist'o'j kaj ge'jun'ul'o'j tim'em'e komenc'is pav'e montr'i si'a'j'n tatu'aj\u0302'o'j'n.\nHodiau\u0306'a'j ge'jun'ul'o'j sent'as, ke tatu'ad'o est'as mojos'a. C\u0302ar nur kurac'ist'o'j hav'as la permes'o'n\nfar'i au\u0306tent'a'n tatu'aj\u0302'o'n, oni far'as iom oportun'a'n kaj foj'foj'e for'vis\u0302'ebl'a'n tatu'aj\u0302'et'o'n.\nJa ne neces'as referenc'i la japan'a'n konstituci'o'n pri la rajt'o je liber'ec'o de esprim'ad'o\nkaj serc\u0302'ad'o de felic\u0302'o, kiam oni vol'as desegn'i tatu'aj\u0302'o'n sur si'a'n hau\u0306t'o'n."}, {"text_idx": "#000398", "text": "1. Mumi'o nun'temp'e kon'at'a kiel O\u0308tzi, la Hom'o de Similaun au\u0306 la Hom'o de Hauslabjoch.\nLi viv'is antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 5300 jar'o'j kaj est'is trov'it'a en alp'a glaci'ej'o en 1991. La mumi'o"}, {"text_idx": "#000399", "text": "2. Genr'o de japan'a art'o."}, {"text_idx": "#000400", "text": "Jakuza est'as la nom'o don'at'a al la japan'a mafi'o."}, {"text_idx": "#000402", "text": "Nun'temp'e hom'o'j mult'e vojag\u0302'as. Kial ne? Ja est'as mult'e da mon'o, kaj hav'ebl'as aviad'il'o'j,\nkiu'j en'e de kelk'a'j hor'o'j port'as oni'n al Afrik'o, Amerik'o au\u0306 Nov-Zelando ... Mil'o'j da\nagent'ej'o'j si'a'flank'e reklam'as c\u0302iu'tag'e al'log'a'j'n, rav'a'j'n pejzag\u0302'o'j'n, dum milion'o'j da hom'o'j\nflug'as sur strand'o'j'n de Egipti'o, de Unu'ig\u0302'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j, de Turki'o. Labor'ant'o'j\nen agent'ej'o'j organiz'as agrabl'a'n ban'ad'o'n, turist'o'j re'ven'as sun'brun'a'j ..."}, {"text_idx": "#000403", "text": "Oni pov'us sen'fin'e s\u0302erc-mok'et'i filistr'o'j'n, sed ni ek'parol'u pri afer'o'j pli serioz'a'j.\nKio interes'as vojag\u0302'ant'o'j'n? Ili ne nur (kaj ne c\u0302iam) interes'ig\u0302'as pri ban- au\u0306 kurac-lok'o'j.\nIli tamen dezir'as ricev'i inform'o'j'n pri la kultur'o de la vizit'ot'a land'o, sci'i pli pri\nmuze'o'j, etn'a'j mor'o'j kaj plur'a'j lok'a'j interes'aj\u0302'o'j. Kaj ju mal'pli la land'o est'as pri'skrib'it'a\nen turism'a reklam'o, des pli sci'vol'ig'a g\u0302i est'as."}, {"text_idx": "#000406", "text": "C\u0302u oni mult'o'n bezon'as por kompren'i kaj kompren'ig'i si'n en fremd'a lingv'o? Antau\u0306 c\u0302io,\nhom'o'j dev'as ek'mastr'i la son'o'j'n, kiu'j for'est'as en ili'a ge'patr'a lingv'o. Ne mal'bon'e est'us\nek'mastr'i la skrib'sistem'o'n kaj lern'i g\u0302i'n leg'i, sed kelk'foj'e tio est'as tro mal'facil'a\n\u2013 pens'u pri la japan'a au\u0306 la arab'a por okcident'an'o'j \u2013 kaj sum'e ne'neces'a, c\u0302ar, lau\u0306 la metod'o de la german'a el'don'ej'o, proksim'um'a el'parol'o\nest'as jam don'at'a per trans'skrib'o."}, {"text_idx": "#000408", "text": "Du'e, la verb'o: konjugaci'o lau\u0306 person'o'j en as-, is-, os-temp'o'j; c\u0302io c\u0302i ekzist'as en\nplej mult'a'j lingv'o'j. Krom'e: imperativ'o kaj subjunktiv'o, verb'o'j en la demand'a kaj la\nnegativ'a form'o'j. Adjektiv'o'j: kiel est'as format'a'j la grad'o'j de kompar'o, kiel ili s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as\nlau\u0306 kaz'o'j, se tio ekzist'as. Est'as neces'a'j ankau\u0306 kardinal'a'j numeral'o'j, ord'a'j numeral'o'j\nkaj divers'a'j pronom'o'j: person'a'j, posed'a'j, demand'a'j kaj ali'a'j. Kaj numeral'o'j kaj pronom'o'j\npov'as hav'i kaz'o'j'n. Oni dev'as sci'i prepozici'o'j'n kaj kiu'j'n kaz'o'j'n (de substantiv'o'j kaj\nadjektiv'o'j) c\u0302iu el ili eventual'e postul'as."}, {"text_idx": "#000412", "text": "Mahali gani ni pazuri pa kuangalia wanyama? \u2013\nLok'o kiu est'as bon'a de observ'o best'o'j? \u2013 Kie oni pov'as plej bon'e observ'i best'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000413", "text": "La kursiv'a fraz'o en la ekzempl'o'j est'as traduk'o lau\u0306'vort'a. Komenc'e g\u0302i s\u0302ajn'as sen'util'a\nKauderwelsch g\u0302ust'e signif'as \u201egalimati'o\u201d, \u201eabrakadabro\u201d). Sed, iom post iom, la leg'ant'o de la lern'o'libr'o dank'e al tiu s\u0302ajn'a absurd'ec'o penetr'as\nen la struktur'o'n de la g\u0302is nun ne'kon'at'a lingv'o."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Od kod ste, c\u030ce smem vpras\u030cati? \u2013\nDe kie vi-est'as, se mi-prav'as demand'i? \u2013 C\u0302u mi rajt'as demand'i, de kie vi est'as?"}, {"text_idx": "#000418", "text": "1. Au\u0306 Kajjam, kiel liter'um'it'a en plur'a'j verk'o'j akir'ebl'a'j c\u0302e"}, {"text_idx": "#000419", "text": "Rajecka\u0301 Lesna\u0301 [rajecka lesna] est'as pitoresk'a mont'vilag\u0302'et'o situ'ant'a en la nord'o de\nla slovak'a region'o Z\u030cilina [j\u0302ilina] (c\u0302irkau\u0306 200 km nord'e de Bratislav'o). G\u0302i est'is fond'it'a\nen 1474, kaj dank'e al la ric\u0302'a pas'int'ec'o g\u0302i est'as hodiau\u0306 grav'a pilgrim'ad'o-centr'o de"}, {"text_idx": "#000420", "text": "Unu el la plej signif'a'j konstru'aj\u0302'o'j en c\u0302i tiu mal'grand'a vilag\u0302'et'o est'as ver's\u0302ajn'e la\nplej grand'a mov'ebl'a lign'a krip'o en la mond'o (8,5 m long'a, 2,5 m larg\u0302'a kaj 3 m alt'a)\nfar'it'a ekskluziv'e el tili'a lign'o, kiu trov'ig\u0302'as en la Kapel'o de Di'a Mizerikord'o (slovak'e\nKaplnka Boz\u030cieho Milosrdenstva). G\u0302i est'as verk'o de la lok'a lign'o'skulpt'ist'o Jozef Pekara (1920-2005) kaj est'as sen'dub'e\nla plej grav'a art'a esprim'o de popol'a lign'a skulpt'art'o en Slovaki'o."}, {"text_idx": "#000421", "text": "Pekara komenc'is skulpt'i la krip'o'n en 1980, kaj en 1997 \u2013 post preskau\u0306 17 jar'o'j \u2013 g\u0302i est'is fin'it'a. Li skulpt'is 300 lign'a'j'n figur'et'o'j'n, el kiu'j la du'on'o est'as mov'ebl'a.\nLa krip'o figur'as \u2013 krom scen'ig'o de la event'o'j c\u0302irkau\u0306 la nask'ig\u0302'o de Jesuo \u2013 ankau\u0306 la ric\u0302'a'n histori'o'n de la mal'grand'a slovak'a naci'o. Ne est'as mir'ind'e, ke oni\nnom'as g\u0302i'n la slovak'a naci'a krip'o. G\u0302i montr'as la simpl'a'n viv'o'n, kutim'o'j'n kaj tradici'a'j'n\nlabor'o'j'n de la slovak'a popol'o en la pas'int'ec'o (pas\u0302t'ist'o'j, min'ist'o'j, vin'ber'ist'o'j, lign'o'hak'ist'o'j,\nmeti'ist'o'j, pot'far'ist'o'j, lign'aj\u0302'ist'o'j, forg\u0302'ist'o'j ktp)."}, {"text_idx": "#000422", "text": "En la krip'o ni pov'as trov'i ankau\u0306 domin'ant'o'j'n inter la slovak'a'j kastel'o'j kaj burg'o'j,\nmodern'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n kaj la slovak'a'n mont'o'pint'o'n Kriva\u0301n\u030c \u2013 situ'ant'a'n en la mont'ar'o Alt'a'j Tatroj \u2013 kiu de la 19a jar'cent'o est'as ne'oficial'a simbol'o de Slovaki'o kaj est'as unu el la tri\nnaci'a'j simbol'o'j, kiu'j aper'as ankau\u0306 sur la slovak'a'j eu\u0306r'o-mon'er'o'j."}, {"text_idx": "#000423", "text": "Jun'ul'ar'a protest'o kontrau\u0306 la turk'a okup'ad'o"}, {"text_idx": "#000424", "text": "La 15an de novembr'o 1983, preskau\u0306 dek jar'o'j'n post la turk'a invad'o al Kipro, est'is\nproklam'it'a tiel nom'at'a Turk'a Respublik'o de Nord'a Kipro: fantom's\u0302tat'o, kiu okup'as\n37 % de la insul'a teritori'o kaj kiu'n g\u0302is nun oficial'e re'kon'is absolut'e neni'u mond'a\ns\u0302tat'o krom Turki'o mem. Tem'as pri are'o de 3355 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j kun proksim'um'e"}, {"text_idx": "#000425", "text": "C\u0302iu'jar'e okaz'e de tiu dat're'ven'o, do g\u0302ust'e en tiu novembr'o'mez'a tag'o, plur'a'j manifestaci'o'j\npsevdokratos (fals'a s\u0302tat'o, en la nov'grek'a) okaz'as en la c\u0302ef'a'j urb'o'j de la orient-mediterane'a respublik'o.\nMult'nombr'a'j event'o'j est'is organiz'it'a'j en 2018, kiel en la antau\u0306'a'j jar'o'j, en la c\u0302ef'urb'o\nNikozi'o, sed ankau\u0306 en Limasolo, Pafos'o kaj Larnako."}, {"text_idx": "#000426", "text": "Maten'e, kiel kutim'e, mil'o'j da lice'a'j kaj universitat'a'j student'o'j far'is grand'a'n strik'o'n.\nIli ne ir'is lern'ej'e'n, sed anstatau\u0306'e renkont'ig\u0302'is en centr'a lok'o de si'a urb'o. Ili far'is\nparol'ad'o'j'n de kondamn'o kaj memor'ig'is pri la viktim'o'j de la turk'a invad'o, sam'kiel pri\nla mult'a'j mal'aper'int'o'j (person'o'j, kiu'j mal'aper'is dum la tumult'o'j de 1974 kaj pri kies\nsort'o neni'u iam i'o'n ek'sci'is). Ili ankau\u0306 lud'is kaj kant'is kanzon'o'j'n kun patriot'ism'a\nen'hav'o, kontest'ant'e la turk'a'j'n reg'ist'ar'o'n kaj politik'o'n, kaj sam'temp'e pet'ant'e, ke\nla inter'naci'a'j instituci'o'j help'u trov'i pac'a'n solv'o'n."}, {"text_idx": "#000427", "text": "Ili esper'as, ke tia solv'o konduk'os al re'unu'ig\u0302'o de la land'o kaj de la du komun'um'o'j\n(grek-kipra kaj turk-kipra), kiu'j pas'int'ec'e pac'em'e kun'viv'is en la tut'a insul'o. La\nneces'a kondic\u0302'o, por ke tio okaz'u, est'as ili'a'opini'e, ke la koloni'an'o'j kaj la turk'a'j\nmilit'ist'o'j for'las'u la insul'o'n, kie ili kontrau\u0306'leg\u0302'e trov'ig\u0302'as ek'de 1974."}, {"text_idx": "#000428", "text": "Maten'e de la 15a de novembr'o jun'ul'o'j el Limasolo ating'is la voj'o'n Anexartisias kaj\nrest'is tie plur'a'j'n hor'o'j'n, organiz'ant'e pac'a'n protest'o'n antau\u0306 grand'a reg'ist'ar'a konstru'aj\u0302'o.\nIli ten'is en'man'e tol'bend'o'j'n kaj flirt'ig'is la kipr'an kaj la grek'a'n flag'o'j'n (c\u0302i-last'a\nest'as simbol'o de la etn'o de grek-kipr'an'o'j, si'a'dir'e grek'lingv'a'j civit'an'o'j de la sen'de'pend'a\nRespublik'o Kipro, sed fakt'e an'o'j de la grek'a naci'o, ne'mal'sam'e ol la grek'lingv'an'o'j\nde Greki'o). Oni montr'is au\u0306 klam'is slogan'o'j'n kiel \u201eAtil'o for'las'u Kipron!\u201d (kun alud'o al la barbar'a reg\u0302'o), \u201eKipro aparten'as al si'a popol'o!\u201d kaj \u201eNi mal'akcept'as c\u0302i'a'n fas\u0302ism'o'n!\u201d."}, {"text_idx": "#000429", "text": "Grek'a'j tomb'ej'o'j kaj grek'a teror'ist'o en Albanio"}, {"text_idx": "#000430", "text": "Albanio probabl'e est'is la unu'a membr'o de Lig'o de Naci'o'j invad'it'a de si'a grand'a najbar'o,\nla fas\u0302ist'a Italio, la 7an de april'o 1939. Tiam oni proklam'is kun'ig\u0302'o'n de la reg\u0302'land'o'j\nItalio kaj Albanio, lau\u0306 kiu ambau\u0306 land'o'j \u201eengag\u0302'ig\u0302'is por protekt'i unu la ali'a'n\u201d okaz'e de eventual'a milit'o kun tri'a land'o. Tiel, la 28an de oktobr'o 1940 Greki'o est'is\natak'it'a de fas\u0302ist'a Italio tra alban'a teritori'o. Part'o'pren'is ankau\u0306 du alban'a'j tac\u0302ment'o'j,\nkiu'j baldau\u0306 dizert'is. La grek'a reg'ist'ar'o deklar'is stat'o'n de milit'o kun Albanio."}, {"text_idx": "#000431", "text": "Tiam grek'o'j brav'e rezist'is kaj organiz'is fort'a'n kontrau\u0306'atak'o'n. Ili'a'j reg\u0302'a'j soldat'o'j\nne nur for'pel'is la ital'a'j'n tac\u0302ment'o'j'n el la grek'a teritori'o, sed ankau\u0306 en'ir'is profund'e\nen Albanion. Okaz'is akr'a'j batal'o'j, kaj ambau\u0306'flank'e mort'is mil'o'j da soldat'o'j. Sed printemp'e\nde 1941 la nazi'ism'a Germanio atak'is Greki'o'n kaj baldau\u0306 okup'is g\u0302i'n. Grek'a'j soldat'o'j"}, {"text_idx": "#000432", "text": "Post'milit'e la grek'a reg'ist'ar'o paradoks'ec'e plu'ten'is la tiel nom'at'a'n \u201estat'o'n de milit'o\u201d rilat'e Albanion, kiu ne est'as nul'ig'it'a g\u0302is hodiau\u0306, kiam ambau\u0306 land'o'j est'as membr'o'j\nde NATO. Ceter'e, Greki'o est'is la last'a EU-membr'o, kiu akcept'is en'ir'o'n de Albanio al\nNATO kaj post'e liber'ig\u0302'o'n de viz'o'j por alban'o'j. G\u0302i ankorau\u0306 ne agnosk'is la sen'de'pend'ec'o'n"}, {"text_idx": "#000433", "text": "Alban'a'j reg'ist'ar'o'j dev'is ced'i al la postul'o'j de Greki'o pri, ekzempl'e, star'ig'o de tomb'ej'o'j\nde grek'a'j soldat'o'j fal'int'a'j en Albanio. Plu'e, Greki'o postul'is, ke tia'j tomb'ej'o'j (almenau\u0306\nkvar) aper'u g\u0302ust'e lau\u0306 la lini'o, kiu difin'as la land'lim'o'n de la tiel nom'at'a \u201eNord'a Epir'o\u201d, la sud'a part'o de Albanio, je kiu hav'as pretend'o'n s\u0302ovinism'a'j rond'o'j en Greki'o. Ali'flank'e,\ng\u0302i obstin'e ne'as re'ven-permes'o'n al mil'o'j da alban'o'j for'pel'it'a'j en 1924 kaj 1944 el\nla vast'a 5000-kvadrat'kilo'metr'a region'o en nord-okcident'a Greki'o (de Ionia Mar'o g\u0302is\nFlorino). En la jar'o 1913 tiu'j alban'a'j teritori'o'j est'is okup'it'a'j de la grek'a arme'o\nkaj aneks'it'a'j de la grek'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000434", "text": "Alban'a'j civit'an'o'j nask'ig\u0302'int'a'j en vilag\u0302'o'j kaj urb'o'j, kiu'j nun est'as en Greki'o, ne rajt'as"}, {"text_idx": "#000435", "text": "Antau\u0306 ne'long'e, la 28an de oktobr'o 2018, oni arang\u0302'is grand'a'n solen'aj\u0302'o'n okaz'e de la\nstar'ig'o de tomb'ej'o en la vilag\u0302'o Bularat, sud'e en la land'o. Ven'is mil'o'j da grek'o'j,\nfamili'an'o'j de fal'int'a'j soldat'o'j, sed ankau\u0306 membr'o'j de ekstrem'ism'a'j organiz'aj\u0302'o'j kaj\nde la parti'o Or'a Au\u0306ror'o. Bularat aparten'as al la grek'a minoritat'a region'o Dropull,\nkie la grek'a'j flag'o'j flirt'as c\u0302e c\u0302iu dom'o sen'problem'e. La alban'a polic'o zorg'is pri"}, {"text_idx": "#000436", "text": "Surpriz'e, unu 35-jar'a grek'de'ven'a vir'o kun du'obl'a civit'an'ec'o alban'a kaj grek'a, Kostantinos\nKacifas, vest'is si'n soldat'e je grek'a uniform'o kaj komenc'is paf'i centr'e de la vilag\u0302'o\nKalas\u0302nikov. Kiam la polic'o inter'ven'is, li paf'ad'is kontrau\u0306 g\u0302i'n dum du hor'o'j (c\u0302irkau\u0306 90 kartoc\u0302'o'j'n),\nen'dang\u0302er'ig'ant'e la viv'o'j'n de la polic'ist'o'j. La polic'o paf'respond'is, kaj fin'e paf'mort'ig'is"}, {"text_idx": "#000437", "text": "Tio kau\u0306z'is tuj'a'n re'ag'o'n de amas'komunik'il'o'j en Greki'o, apart'e c\u0302e tie'a'j s\u0302ovinism'a'j politik'a'j\nrond'o'j. Amas'o'j da grek'o'j mars\u0302'is al la alban'a ambasad'ej'o en Ateno kaj prov'is for'brul'ig'i\ng\u0302i'n, lau\u0306t'e kri'ant'e \u201eNi mort'ig'u la alban'a'j'n hund'o'j'n!\u201d Grek'a'j instanc'o'j sen'kial'e re'vok'is kaj sen'valid'ig'is pasport'o'j'n de cent'o'j da alban'a'j\ncivit'an'o'j labor'ant'a'j en Greki'o. Felic\u0302'e, la grek'a reg'ist'ar'o ag'is g\u0302eneral'e prudent'e\nkaj kun'labor'is kun alban'a'j au\u0306toritat'o'j por klar'ig'i la afer'o'n. Todoros Pangalos, eks-ministr'o\npri ekster'a'j afer'o'j, dir'is: \u201eArm'it'a'n teror'ist'o'n kondamn'us c\u0302iu land'o; la alban'a polic'o ne kulp'as.\u201d Simil'e si'n esprim'is la nun'a ministr'o pri instru'ad'o kaj ali'a'j grav'a'j politik'ist'o'j.\nEst'is prezent'it'a'j film'registr'aj\u0302'o'j kaj ali'a'j atest'aj\u0302'o'j. Oni far'is ankau\u0306 detal'a'n jur'medicin'a'n"}, {"text_idx": "#000438", "text": "La polic'o ne inter'ven'is ankau\u0306 dum la en'tomb'ig'o de la teror'ist'o la 7an de novembr'o\n2018 en Bularat, kie'n ven'is dek'o'j da bus'o'j kun grek'a'j civit'an'o'j, deput'it'o'j kaj ali'a'j.\nBedau\u0306r'ind'e la part'o'pren'int'o'j ekspluat'is la en'tomb'ig'o'n por manifest'i s\u0302ovinism'a'j'n slogan'o'j'n\nkiel \u201eNord'a Epir'o est'as grek'a, ni re'posed'os g\u0302i'n! Ni for'hak'u la kap'o'j'n de la alban'a'j hund'o'j!\nNi est'as c\u0302i tie sur ni'a ter'o! Makedonio est'as grek'a!\u201d. Re'ven'ant'e, ili blok'is au\u0306t'o's\u0302ose'o'n konduk'ant'a'n al la land'lim'o kun Greki'o. La polic'o\ninter'ven'is kaj konstat'is, ke almenau\u0306 52 el ili est'is trans'pas'int'a'j la land'lim'o'n ne'leg\u0302'e.\nIli est'is deklar'it'a'j \u201ene'dezir'at'a'j\u201d kaj ne plu ricev'os permes'o'n en'ir'i Albanion."}, {"text_idx": "#000439", "text": "Tia mal'agrabl'a incident'o kau\u0306z'it'a de ekstrem'ist'o'j en la najbar'a land'o cert'e ne pov'as\ndetru'i la tradici'a'n amik'ec'o'n inter la du popol'o'j. Albanio akcept'is, post la jar'o 1949\n(kiam fin'ig\u0302'is la civit'an'a milit'o en Greki'o) dek'mil'o'j'n da grek'a'j partizan'o'j kun famili'o'j.\nCeter'e, nun'temp'e en Greki'o labor'as almenau\u0306 600 000 alban'o'j. C\u0302iu'jar'e en Greki'o nask'ig\u0302'as\n6000 alban'de'ven'a'j beb'o'j kaj en la grek'a arme'o serv'as almenau\u0306 10 000 alban'de'ven'a'j soldat'o'j."}, {"text_idx": "#000440", "text": "Kia'j rilat'o'j inter la seks'o'j trans Mediterane'o?"}, {"text_idx": "#000442", "text": "Renkont'ig\u0302'o'j Averroes - seks'o kaj religi'o'j"}, {"text_idx": "#000443", "text": "Kial tiu titol'o \u201erenkont'ig\u0302'o'j Averroes\u201d? Ibn Rus\u0302d el Kordobo \u2013 Averroes \u2013 est'is filozof'o, jur'ist'o kaj kurac'ist'o de la 12a jar'cent'o. Li verk'is en la arab'a lingv'o,\nc\u0302ar li est'is islam'a andaluz'o. Li nask'ig\u0302'is en 1126 en Kordobo (nun'a Hispanio, sed tiam\narab'a teritori'o) kaj mort'is en Marakes\u0302o. Li do simbol'as la rilat'o'j'n inter la region'o'j\nnord'e kaj sud'e de Mediterane'o. Li est'as unu el la c\u0302ef'a'j arab'a'j filozof'o'j kaj li'a verk'o\nest'is re-mal'kovr'it'a en la 19a jar'cent'o kaj inspir'as la raci'a'j'n pens'kurent'o'j'n."}, {"text_idx": "#000444", "text": "Kial elekt'i \u201eseks'o'n\u201d kiel diskut'tem'o'n? La rilat'o'j inter la seks'o'j \u2013 en la long'a histori'o kaj en la nun'o \u2013 sku'as la mond'o'n. C\u0302u tem'as pri mal'aper'ig'o de paternalism'o au\u0306 seks'ism'o kun sam'temp'a\nretro'ir'o al diskriminaci'o? Kvar rond'a'j tabl'o'j trakt'is la jen'a'j'n tem'o'j'n: \u201eC\u0302u la seks'a'j rilat'o'j fond'ig\u0302'as sur religi'a'j au\u0306 soci'a'j tekst'o'j?\u201d, \u201eC\u0302u la rilat'o'j fond'ig\u0302'as sur imag'o au\u0306 valor'o'j?\u201d, \u201eC\u0302u la rilat'o'j fond'ig\u0302'as sur praktik'ad'o au\u0306 kontest'ad'o?\u201d kaj \u201eC\u0302u la rilat'o'j fond'ig\u0302'as sur kos\u0302mar'o'j au\u0306 rev'o'j?\u201d"}, {"text_idx": "#000445", "text": "C\u0302ef'e rol'as seks'o en islam'o, lau\u0306 okcident'a pens'manier'o, kiam vir'in'o'j dev'as sur'met'i\nkap'tuk'o'n, au\u0306 komplet'e kas\u0302'i si'n sub nigr'a surtut'o (ne adapt'it'a al dezert'o kaj varm'o,\ndo kial vir'o'j en blank'o kaj vir'in'o'j en nigr'o?), ne bicikl'i, ne stir'i au\u0306t'o'j'n ktp. Tro\nlong'us raport'i detal'e pri c\u0302iu'j rond'a'j tabl'o'j; ni do elekt'is la unu'a'n pri religi'o'j."}, {"text_idx": "#000447", "text": "La filozof'o, verk'ist'o kaj raben'o Marc-Alain Ouaknin koment'is, ke la leg\u0302'o por jud'o'j\nest'as Tora'o (\u201eLa leg\u0302'o\u201d) koment'at'a generaci'o'n post generaci'o, t.e. Talmud'o, kie inter'frot'ig\u0302'as koment'o'j por\nevit'i unu'nur'a'n pens'o'n. La sankt'a'j tekst'o'j ven'as el di'o, koncept'a ide'o mal'simil'a al\nla real'o. La tekst'o'j ne dev'us komenc'ig\u0302'i per \u201eDi'o dir'is\u201d, sed per \u201eDi'o, se g\u0302i ekzist'as, dir'is ...\u201d. La mit'o'j ven'as el Babilono; se Tora'o est'is don'it'a al la hom'o'j, g\u0302i ne plu est'as en\nla c\u0302iel'o. Filozofi'e, c\u0302u detru'it'a objekt'o plu est'as la sam'a objekt'o? Sekv'e la hom'o'j\ndev'as mastr'um'i inter'konsent'o'n c\u0302irkau\u0306 sankt'a leg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000450", "text": "En la post'a'j inter's\u0302ang\u0302'o'j inter la kvar diskut'int'o'j kaj la publik'o el'star'ig\u0302'is la ide'o,\nke la religi'a'j tekst'o'j pov'as est'i mal'klar'a'j, dum la jur'a'j leg\u0302'o'j dev'as est'is tre klar'a'j.\nEn la tut'a histori'o vir'o'j super'is vir'in'o'j'n kaj sekv'e ankau\u0306 la klerik'ar'o. Hav'i s\u0302tat'a'n\nreligi'o'n (ekz. islam'o en plur'a'j arab'a'j land'o'j) mal'ferm'as au\u0306t'o's\u0302ose'o'n al la klerik'ar'o,\nkiu pov'as estr'i c\u0302io'n; sed ankau\u0306 en krist'an'ism'o teolog'o'j ekspluat'as si'a'n au\u0306toritat'o'n\npri tem'o'j rilat'a'j al la soci'a viv'o (ekz. abort'ig'o)."}, {"text_idx": "#000451", "text": "Filozofi'a konklud'o est'as, ke ebl'as interpret'i kaj pens'i ali'manier'e nur se oni kapabl'as\nforges'i la mal'nov'a'n pens'manier'o'n. Liber'ec'o ekzist'as nur se diferenc'o ne prem'eg'as la\nali'ul'o'n. Stud'ad'o permes'as al la hom'o rest'i inteligent'a. Sam'kiel ekonomi'o ne pov'as\nregul'ig'i si'n mem, religi'o ne pov'as regul'ig'i si'n; neces'as g\u0302i'n regul'ig'i de ekster'e."}, {"text_idx": "#000452", "text": "Post tiu'j ric\u0302'a'j inter'ven'o'j ebl'as nur \u201epreg\u0302'i\u201d, por ke la hom'o'j kompren'u, ke ebl'as kred'i ne trud'ant'e si'a'n religi'a'n kompren'o'n al\nla ali'a'j. Tio jam est'as en franc'a leg\u0302'o de 1905, kiu disting'as eklezi'o'n dis'de la s\u0302tat'o;\nbedau\u0306r'ind'e iu'j land'o'j ankorau\u0306 ne ating'is tiu'n punkt'o'n, c\u0302ef'e tiu'j kun mult'a'j analfabet'o'j,\nkiu'j neniam leg'is au\u0306 leg'os la fundament'a'j'n religi'a'j'n tekst'o'j'n."}, {"text_idx": "#000453", "text": "Kiu mastr'um'as c\u0302i tiu'n land'o'n?"}, {"text_idx": "#000454", "text": "En novembr'o pas'int'jar'a la uson'a prezident'o Donald Trump vizit'is Japani'o'n. Li al'ven'is\nal la uson'a milit'baz'o Yokota en Tokio kaj du tag'o'j'n post'e for'ir'is al Korei'o de la\nsam'a baz'o. Bon'ven'ig'is li'a'n al'ven'o'n ne japan'a'j c\u0302ef'ministr'o kaj alt'rang'a'j politik'ist'o'j,\nsed uson'a'j soldat'o'j kaj ili'a'j famili'an'o'j, al kiu'j la prezident'o parol'is pri la neces'o\nkaj valor'o de ili'a tie'a rest'ad'o."}, {"text_idx": "#000455", "text": "C\u0302u tia kondut'o ne est'as grand'a ofend'o kaj insult'o al la japan'a popol'o kaj g\u0302i'a suveren'ec'o?\nEbl'e jes, sed la toler'em'a'j japan'o'j neniam okaz'ig'is manifestaci'o'n kontrau\u0306 Trump, kvankam\nen c\u0302iu'j ali'a'j demokrati'a'j land'o'j okaz'is kaj okaz'os protest'o'j kaj manifestaci'o'j kontrau\u0306\nli'a politik'o, kiam li vizit'as. Ver'dir'e okaz'is manifestaci'o en Tokio kontrau\u0306 Trump\nfar'e ne de japan'o'j, sed de uson'an'o'j log\u0302'ant'a'j tie."}, {"text_idx": "#000456", "text": "Mult'a'j hom'o'j opini'as Japani'o'n sub'ul'o au\u0306 vasal'o de Uson'o. Sed Yac\u0302i S\u0302otaro, la nun'a\nc\u0302ef'o de la naci'a sekur'ec'a buro'o kaj la plej alt'rang'a profesi'a diplomat'o, iam kompar'is\nla rilat'o'n inter Uson'o kaj Japani'o al tiu inter kavalir'o kaj c\u0302eval'o. Do, Japani'o ne\nest'as s\u0302ild'ist'o Sanc\u0302'o Panzo, sed c\u0302eval'ac\u0302'o Rosinante, kiu sur'dors'e port'as Do'n Kih\u0302oton."}, {"text_idx": "#000457", "text": "En mez'epok'a feu\u0306d'a Japani'o vasal'o, kiu mal's\u0302at'is si'a'n mastr'o'n, hav'is liber'ec'o'n for'ir'i,\nsed c\u0302eval'o'j ne. La hom'o kaj la c\u0302eval'o ne star'as sur egal'a baz'o. Sam'e la japan'a reg'ist'ar'o\nkaj la uson'a (fakt'e uson'a arme'o) ne rilat'as kiel egal'ul'o'j. Ali'vort'e, japan'o'j ankorau\u0306\nest'as sub la jug'o de uson'a milit'a du'on'okup'ad'o."}, {"text_idx": "#000458", "text": "En 2018 la japan'a reg'ist'ar'o propon'is al la uson'a arme'o uz'i part'o'n de Yokota-aer'zon'o,\nkiu vast'e kovr'as la c\u0302iel'o'n de Tokio kaj 8 najbar'a'j guberni'o'j. Nun Japani'o bezon'as\nmult'ig'i la nombr'o'n de flug'o'j al la inter'naci'a flug'haven'o\nHaneda, c\u0302ar ekster'land'a'j vizit'ant'o'j pli'mult'ig\u0302'os en la ven'ont'a'j jar'o'j. Sed la uson'a arme'o\nrifuz'is mal'ferm'i la part'o'n de la aer'zon'o, kiu'n g\u0302i administr'as. C\u0302i tiu afer'o montr'as,\nke japan'o'j ne pov'as liber'e uz'i la aer'spac'o'n de si'a c\u0302ef'urb'o kaj la ver'a reg'ant'o de\nc\u0302i tiu land'o est'as la uson'a arme'o."}, {"text_idx": "#000459", "text": "Nu, kia'manier'e la uson'a arme'o reg'as Japani'o'n? Ek'de la fin'ig\u0302'o de la milit'a okup'o regul'e\nkun'ven'as japan'a-uson'a komun'a komitat'o konsist'ant'a el ses alt'rang'a'j japan'a'j burokrat'o'j\nkaj sep uson'an'o'j (ses milit'a'j oficir'o'j kaj vic'ambasador'o). La japan'a'j burokrat'o'j est'as\nel la ministr'ej'o'j pri ekster'land'a'j afer'o'j, justic'o, g\u0302eneral'a'j afer'o'j, financ'o, defend'o,\nland'o kaj infra'struktur'o, agrikultur'o kaj forst'ad'o kaj el tiu pri medi'o. C\u0302i tiu komitat'o\nest'as efektiv'a komand'ej'o de japan'a politik'o, kie uson'a'j milit'ist'o'j ordon'as al japan'a'j\nburokrat'o'j. Lau\u0306 mal'kovr'it'a protokol'o de kun'sid'o, la uson'a flank'o oft'e deklar'is: \u201eC\u0302ar pri tio jam decid'is la komand'ant'o de la Pacifik'a Arme'o, ne grav'as, c\u0302u la japan'a"}, {"text_idx": "#000460", "text": "Tia ekstravaganc'a milit'a du'on'okup'ad'o ig'as ec\u0302 civil'a'j'n diplomat'o'j'n de Uson'o mir'i kaj\nkritik'i. Ekzempl'e, Condoleezza Rice, ministr'in'o pri ekster'a'j rilat'o'j sub prezident'o\nGeorg'e W. Bush, koment'is, ke Japani'o est'as de'long'e koloni'it'a, ne de la uson'a reg'ist'ar'o,\nsed de la arme'o. Sub la du'on'okup'ad'o la uson'a arme'o mem'kompren'ebl'e hav'as ekster'teritori'a'j'n\nrajt'o'j'n. Princip'e japan'a'j leg\u0302'o'j ne est'as aplik'ebl'a'j en la uson'a'j milit'a'j baz'o'j. La\nuson'a arme'o liber'e pov'as okaz'ig'i trejn'ad'o'n kaj ekzerc'ad'o'n sen inform'i la japan'a'n flank'o'n.\nEc\u0302 en okaz'o de krim'o'j far'e de uson'a'j soldat'o'j, la japan'a polic'o ne uz'as la rajt'o'n"}, {"text_idx": "#000461", "text": "Mal'kiel en Germanio kaj Italio"}, {"text_idx": "#000462", "text": "Est'as kon'at'e, ke ankau\u0306 en Germanio kaj Italio trov'ig\u0302'as uson'a'j milit'baz'o'j, sed tiu'j\ns\u0302tat'o'j aplik'as si'a'j'n leg\u0302'o'j'n en la uson'a'j baz'o'j, kaj la uson'a'j arme'o'j dev'as avert'i\npri si'a'j ekzerc'ad'o'j kaj ricev'i konsent'o'n ktp."}, {"text_idx": "#000463", "text": "Konklud'e: evident'ig\u0302'as, ke Japani'o ankorau\u0306 est'as du'on'sen'de'pend'a s\u0302tat'o. S\u0302inzo Abe, la\nnun'a c\u0302ef'ministr'o, oft'e dir'is, ke li re'akir'os bel'a'n Japani'o'n, sed neniam menci'is re'akir'o'n\nde la perd'it'a suveren'ec'o de la regn'o."}, {"text_idx": "#000464", "text": "Thomas Kesselring instru'is filozofi'o'n kaj etik'o'n en divers'a'j universitat'o'j en Germanio,\nSvis'land'o, Brazilo, Salvadoro, Barato kaj Mozambiko. En la pedagogi'a alt'lern'ej'o de\nBerno li instru'is etik'o'n, inter'kultur'a'n kler'ig'o'n kaj sci'o'n pri dau\u0306r'i'pov'a evolu'o. Ek'de"}, {"text_idx": "#000465", "text": "MONATO: Ni konsider'u la nun'a'n stat'o'n de Svis'land'o. G\u0302i, land'o neu\u0306tral'a, hav'as arme'o'n. C\u0302u\nni pov'as nom'i g\u0302i'n \u201emem'defend'a korpus'o\u201d, kiel Japani'o far'as pri si'a arme'o?"}, {"text_idx": "#000466", "text": "Kesselring: Svis'land'o atribu'as apart'a'n grav'ec'o'n al si'a neu\u0306tral'ec'o. Tio signif'as, ke\ng\u0302i princip'e ne inter'ven'as en politik'o'n de ali'a'j land'o'j kaj cert'e ne lanc\u0302'us milit'o'n\nper agres'o kontrau\u0306 iu ajn land'o. Pli'e, g\u0302i ne sub'ten'us land'o'n engag\u0302'it'a'n en milit'o por\nhelp'i g\u0302i'n en tiu milit'o. Tamen Svis'land'o hav'as arme'o'n. La nur'a cel'o de c\u0302i tiu arme'o"}, {"text_idx": "#000467", "text": "MONATO: Svis'land'o est'as kon'at'a c\u0302irkau\u0306 la mond'o pro si'a aktiv'ad'o por la pac'o. G\u0302i est'as la\nland'o de Henry Dunant kaj la nask'ig\u0302'lok'o, la lul'il'o, de Rug\u0302'a Kruc'o. G\u0302i est'as ankau\u0306\nla garanti'ant'o, konserv'ant'o kaj protekt'ant'o de la G\u0302enevaj Konvenci'o'j. En septembr'o\n2018 en Nov'jork'o la prezid'ant'o de la Konfederaci'o Alain Berset ripet'is antau\u0306 la G\u0302eneral'a\nAsemble'o de UN help'o'propon'o'n de Svis'land'o por solv'i konflikt'o'j'n. C\u0302u g\u0302i'a milit'ag'ad'o"}, {"text_idx": "#000468", "text": "Kesselring: Arme'o lim'ig'it'a al nur'a mem'defend'o ne est'as paradoks'o. Tamen Svis'land'o\nefektiv'e en'ir'as en serioz'a'j'n paradoks'o'j'n je ali'a'j manier'o'j."}, {"text_idx": "#000469", "text": "MONATO: Por sub'ten'i la ekonomi'o'n, la Federaci'a Konsili'o (ekzekutiv'a pov'o) vol'is, en juni'o\n2018, mild'ig'i la regul'ig'o'n de arm'il'komerc'o okaz'e de vend'ad'o al ne'svis'a'j ac\u0302et'ant'o'j.\nNun'temp'e tiu regul'ig'o mal'permes'as vend'i arm'il'o'j'n al milit'ant'a'j land'o'j. La propon'it'a\namend'o permes'us vend'o'n de arm'il'o'j al land'o'j hav'ant'a'j civit'an'a'n milit'o'n sur si'a teritori'o.\nPer kiu'j argument'o'j la Federaci'a Konsili'o sub'ten'is c\u0302i tiu'n mild'ig'o'n?"}, {"text_idx": "#000471", "text": "MONATO: C\u0302u oft'e okaz'as, ke la popol'o sukces'as per tia prem'o?"}, {"text_idx": "#000473", "text": "MONATO: C\u0302u vi pov'as analiz'i la situaci'o'n? C\u0302u okaz'is re'ven'o al\n, t.e. al la situaci'o antau\u0306 la konflikt'o? C\u0302u tia situaci'o est'as kontent'ig'a?"}, {"text_idx": "#000475", "text": "MONATO: Eu\u0306rop'o spert'is milit'o'n en la balkana region'o en la 1990aj jar'o'j; nun'temp'e g\u0302i spert'as\nmilit-situaci'o'n inter Ukrainio kaj Rusio. C\u0302u Svis'land'o bezon'as arme'o'n en c\u0302i tiu kun'tekst'o?"}, {"text_idx": "#000476", "text": "Kesselring: Ne, cert'e ne! El neni'u el tiu'j region'o'j Svis'land'o al'front'as dang\u0302er'o'n.\nPost popol'a iniciat'o en Svis'land'o la 26an de novembr'o 1989 okaz'is referendum'o pri\njen'a demand'o: C\u0302u la arme'o dev'as est'i abol'it'a? Pli ol tri'on'o de la voc\u0302'don'rajt'a'j civit'an'o'j\n(35,6 %) voc\u0302'don'is favor'e al c\u0302i tiu propon'o. La mond'o s\u0302ajn'is pli sekur'a pro la fal'o\nde la Berlina Mur'o (1989-11-09). Ver's\u0302ajn'e hodiau\u0306 ne tiom da svis'o'j argument'us favor'e\nal abol'o de la arme'o."}, {"text_idx": "#000477", "text": "MONATO: Kia est'as vi'a g\u0302eneral'a opini'o pri la ekzist'o de arme'o en Svis'land'o, kiam ni'a'j jet'o'j\ndev'as turn'ig\u0302'i post du flug'minut'o'j, c\u0302ar la teritori'o est'as mal'grand'a? Iu'j asert'as,\nke per si'a milit'serv'o jun'a'j svis'a'j vir'o'j ek'kon'as ali'a'j'n part'o'j'n de la land'o. C\u0302u la\narme'o neces'as okaz'e de katastrof'o'j, dum la civit'an'a protekt'ad'o est'as bon'e organiz'it'a?\nLa arme'o est'as lok'o de inter's\u0302ang\u0302'o'j, kie ni'a'j kvar lingv'o'j est'as uz'at'a'j kaj c\u0302iu jun'a\ncivit'an'o ricev'as ebl'o'n mal'kovr'i ili'n, au\u0306d'i ili'n, praktik'i ili'n."}, {"text_idx": "#000479", "text": "MONATO: Mult'a'j hom'o'j en la mond'o au\u0306d'is pri la dev'ig'o konstru'i kontrau\u0306'atom'a'n protekt'ej'o'j'n\nen c\u0302iu dom'o en Svis'land'o. C\u0302u tiu postul'o ankorau\u0306 valid'as?"}, {"text_idx": "#000480", "text": "Kesselring: Jes! Spert'o'j dum la Du'a Mond'milit'o sugest'is, ke rifug\u0302'ej'o'j protekt'u la\nlog\u0302'ant'ar'o'n kontrau\u0306 aer'atak'o'j, kaj supoz'ebl'e tia'j sub'ter'ej'o'j protekt'us la log\u0302'ant'ar'o'n\nankau\u0306 kontrau\u0306 atak'o'j per kemi'a'j, biologi'a'j au\u0306 nukle'a'j arm'il'o'j. Ceter'e la log\u0302'ant'ar'o\ndev'us trov'i lok'o'n en tiu'j protekt'ej'o'j ankau\u0306 okaz'e de ne'milit'a'j nukle'a'j akcident'o'j.\nFelic\u0302'e, g\u0302is nun neni'o tia okaz'is. Do, fakt'e, la protekt'ej'o'j neniam est'is test'it'a'j\nkaj, mi'a'opini'e, tia test'ad'o ver's\u0302ajn'e ne est'us sukces'a, almenau\u0306 koncern'e arm'il'o'j'n de"}, {"text_idx": "#000481", "text": "MONATO: Lau\u0306 vi'a opini'o, kia'n rol'o'n Svis'land'o pov'as lud'i en la hodiau\u0306'a mond'o?"}, {"text_idx": "#000482", "text": "Kesselring: Ekzist'as amas'o da inter'naci'e grav'a'j task'o'j: Svis'land'o pov'as, ekzempl'e,\npart'o'pren'i en per'ad'o de por'pac'a'j procez'o'j kaj en konflikt'o'prevent'ad'o. Kiel ric\u0302'a kaj\nprivilegi'a land'o Svisio pov'us ankau\u0306 streb'i tut'e elimin'i la forc'ej'a'j'n gas'o'j'n kiel ebl'e\nplej fru'e. Tiam g\u0302i star'ig'us bon'a'n ekzempl'o'n kaj montr'us, ke g\u0302i efik'e zorg'as pri minac'o'j\nde klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. Dum la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o dau\u0306r'e antau\u0306'e'n'ir'as, la viv'kondic\u0302'o'j en mult'a'j\npart'o'j de la mond'o far'ig\u0302'as pli mal'facil'a'j kaj la risk'o de per'fort'a al'front'ad'o rapid'e"}, {"text_idx": "#000483", "text": "Por ne'ali'seks'em'a'j adolesk'ant'o'j ekzist'as super's\u0302veb'ant'a kaj konkret'a risk'o de mem'mort'ig'o,\npli ol tri'obl'a kompar'e kun ali'seks'em'a'j ge'jun'ul'o'j. Por trans'seks'em'ul'o'j, tiu risk'o est'as\npli ol kvin'obl'o de la averag\u0302'a. Tio leg'ebl'as en stud'o far'it'a en la ital'a universitat'o"}, {"text_idx": "#000484", "text": "Taks'ad'o de la risk'o pri klopod'o mem'mort'ig'i inter ne'plen'kresk'ul'o'j pro seks'a'j kial'o'j est'as publik'ig'it'a en la inter'naci'a revu'o\nJam'a Pediatrics. Ver'dir'e oni far'is last'a'temp'e neniu'n nov'a'n s\u0302ok'a'n mal'kovr'o'n, sed la koncern'a scienc'a\nesplor'o pri'skrib'as detal'e, kun la sub'ten'o de statistik'a'j datum'o'j, la dimensi'o'j'n de\nproblem'o jam vast'e kon'at'a. Tio est'as tre pens'ig'a kaj koncern'as c\u0302i-rilat'e la famili'o'n,\nla lern'ej'o'n, la eklezi'o'n kaj g\u0302eneral'e la soci'o'n."}, {"text_idx": "#000485", "text": "La esplor'o sub'strek'as, ke mem'mort'ig'o est'as la du'a c\u0302ef'a kau\u0306z'o de mort'o inter adolesk'ant'o'j\nen la tut'a mond'o. \u201eC\u0302i tiu mem'mort'ig'a em'o far'e de tiel nom'at'a'j seks'a'j minoritat'o'j jam est'is kon'at'a, sed\nunu'a'foj'e okaz'is preciz'a taks'ad'o pri la ampleks'o de tiu fenomen'o inter adolesk'ant'o'j\nel la komun'um'o LGTBQ (Lesbian, Gay, Transgender, Bisexual and Queer \u2013 lesba, gej'a, trans'seks'em'a, ambau\u0306'seks'em'a kaj ekster'norm'a)\u201d, asert'is doktor'in'o Ester di Giacomo [di g\u0302a\u0301komo], kurac'ist'o, instru'ist'o kaj direktor'o\nde la fak'o pri psikiatri'o de la universitat'o Milano-Bicocca, kiu efektiv'ig'is la esplor'o'n."}, {"text_idx": "#000488", "text": "Sam'seks'em'a'j, ambau\u0306'seks'em'a'j kaj trans'seks'em'a'j adolesk'ant'o'j, lau\u0306 di Giacomo, g\u0302eneral'e\nspert'as pli alt'a'n risk'o'n pri izol'ad'o, per'fort'ad'o kaj riproc\u0302'ad'o, far'e de famili'an'o'j\nau\u0306 ec\u0302 de si mem."}, {"text_idx": "#000489", "text": "Est'as facil'e parol'i pri la neces'o de pli grand'a konsci'o pri tiu fenomen'o en la publik'a\nopini'o, sam'kiel pri la bezon'o de pli tau\u0306g'a sub'ten'o al tiu'j jun'a'j person'o'j: sub'ten'o\nbaz'it'a sur la klopod'o integr'i en la soci'o'n ne'ali'seks'em'a'j'n ge'jun'ul'o'j'n por help'i ili'n\nel'ir'i el oft'e ne'simpl'a situaci'o el psikologi'a vid'punkt'o."}, {"text_idx": "#000491", "text": "Hodiau\u0306 est'as iu nov'a esper'o, mal'ferm'it'a de la fin'a dokument'o de la fres\u0302'e fin'ig\u0302'int'a\nSinod'o de Jun'ul'ar'o. Tie oni parol'as pri liber'ec'o, person'a respond'ec'o kaj dev'ont'ig'o\nreal'ig'i si'n mem \u201epropr'a'manier'e\u201d. La rom'katolik'a eklezi'o krom'e instig'as pli'ig'i la nombr'o'n de specif'a'j\nakcept'o'grup'o'j, jam ekzist'ant'a'j en iu'j diocez'o'j. \u201eNi vid'os, kiel la afer'o dis'volv'ig\u0302'os\u201d, asert'is tiu'rilat'e la sacerdot'o."}, {"text_idx": "#000492", "text": "Mi sci'vol'as, kiu'j er'o'j en la novel'o\nCent diant'o'j ig'as Johanon Petik asert'i, ke la au\u0306tor'o est'as evident'e hungar'a (MONATO 2019/02, p. 5). Al mi ne'hungar'o la tekst'o impres'as preskau\u0306 model'e. G\u0302i est'as flu'e leg'ebl'a kaj klar'e\nesprim'it'a. Mi trov'as nur unu fraz'o'n (\u201ec\u0302i tiu'j bel'eg'a'j cent rug\u0302'a'j diant'o'j\u201d), en kiu mi prefer'us ali'a'n vort'ord'o'n, kaj pri iu'j aspekt'o'j interpunkci'a'j ebl'as diskut'i,\nsed tio est'as bagatel'a. Est'as en'tut'e absurd'e, parol'i pri ia hungar'a dialekt'o de Esperant'o"}, {"text_idx": "#000494", "text": "Iu sekci'o de Eu\u0306rop'a Komision'o propon'as, ke en c\u0302iu'j park'o'j de la Uni'o aper'u s\u0302ild'o kun\nla tekst'o: \u201eTie c\u0302i seks'a molest'ad'o ne est'as toler'at'a.\u201d. Mi'a di'o! Kaj do ekster la park'o'j c\u0302iu rajt'as liber'e molest'i ali'a'j'n? La ide'o kondamn'i\nseks'a'n molest'ad'o'n cert'e est'as gratul'ind'a, sed tiel la kampanj'o rid'ind'ig'as si'n."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Lau\u0306'leg\u0302'e la di'serv'o dev'as est'i krist'an'a: tiu'n s\u0302tat'a'j ofic'ist'o'j ne rajt'as inter'romp'i,\nsed efektiv'e ankau\u0306 ali'a'j funkci'ul'o'j foj'foj'e kun'labor'as. Ekzempl'e ankau\u0306 jud'a raben'in'o\nsam'temp'e kun krist'an'o di'serv'is leg'ant'e el la Hebre'a Bibli'o."}, {"text_idx": "#000497", "text": "En'tut'e en Nederlando pli ol tri'dek rifug\u0302'int'a'j famili'o'j atend'ad'as la verdikt'o'j'n de\nla jug\u0302'ist'o'j c\u0302u ili rajt'as rest'i. Inter'temp'e kontrau\u0306 tio est'ig\u0302'as protest'o'mov'ad'et'o,\nkiu emfaz'as, ke la procedur'o'j por trakt'i azil'pet'o'j'n en Nederlando dev'as fundament'e\ns\u0302ang\u0302'ig\u0302'i, por ke est'ont'e est'ig\u0302'u klar'ec'o pri ili'a sort'o en'e de real'ism'a temp'o'lim'o kaj\nne, kiel nun, kiam oft'e tem'as pri procedur'o'j de mult'a'j jar'o'j, kiu'j'n la reg'ist'ar'o regul'e\npli'long'ig'as ec\u0302 per si'n'sekv'a'j apelaci'o'j kontrau\u0306 decid'o'j jug\u0302'ist'a'j pri azil'permes'o."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Tiu armen'a famili'o \u2013 ge'patr'o'j kaj tri ge'fil'o'j \u2013 en la preg\u0302'ej'o Bethelkerk en Hag'o, jam kelk'a'j'n jar'o'j'n atend'as la rezult'o'n rilat'e al\nsi'a azil'pet'o. Esper'ebl'e la politik'ist'o'j s\u0302ang\u0302'os la procedur'o'j'n por pli hom'ec'ig'i la\nleg\u0302'o'j'n kaj la infan'o'j, kiu'j g\u0302is nun est'as la viktim'o'j, ricev'os iom pli hom'ind'a'n sort'o'n.\nTiu c\u0302i stafet'a di'serv'o inter'temp'e vek'is la atent'o'n de la tut'a mond'o. Ankau\u0306 mi baldau\u0306\nkiel pastor'o part'o'pren'os kun'e kun koleg'o el Hag'o."}, {"text_idx": "#000499", "text": "G\u0302is'dat'ig'o: La 31an de januar'o 2019 la stafet'a di'serv'o halt'is, c\u0302ar la nederlanda reg'ist'ar'o s\u0302ang\u0302'is si'a'n azil'leg\u0302'o'n kaj la armen'o'j ne est'os ekzil'it'a'j."}, {"text_idx": "#000500", "text": "Aleksander Gofen kun Maria Cvetajeva prav'as (El mi'a vid'punkt'o, MONATO 2018/10, p. 5-6 ), asert'ant'e, ke neni'u lingv'o propr'e promes'as reciprok'a'n inter'kompren'o'n. Lau\u0306 la Bibli'o\nla plej fru'a murd'o de la hom'ar'o okaz'is inter frat'o'j. En la nun'temp'a Japani'o pli ol\ndu'on'o de la mort'ig'o'j okaz'as inter famili'an'o'j. Cert'e lingv'o kau\u0306z'as mis'kompren'o'j'n kaj\nkonflikt'o'j'n, sed ankau\u0306 g\u0302i est'ig'as inter'kompren'o'n kaj amik'ec'o'n. Tial mi elekt'as Esperant'o'n,\nkiu est'as produkt'o de la okcident'a civilizaci'o, c\u0302ar g\u0302i est'as relativ'e facil'a kaj relativ'e\nneu\u0306tral'a. Mi tre g\u0302oj'as, ke mi pov'as leg'i tia'n opini'o'n en Esperant'o."}, {"text_idx": "#000501", "text": "Sur la sojl'o de histori'a revoluci'o"}, {"text_idx": "#000503", "text": "Tamen nun'temp'e ni star'as sur la sojl'o de teknologi'a era'o tiel revoluci'a, kiel tiu,\nkiu okaz'is nur unu'foj'e en la pas'int'ec'o: pli-mal'pli antau\u0306 cent jar'o'j. Tem'is pri la\ns\u0302ang\u0302'o de la transport'ad'o funkci'ig'at'a plej'part'e c\u0302eval'e al vojag\u0302'ad'o baz'it'a sur eksplod'motor'o'j."}, {"text_idx": "#000504", "text": "Observ'ant'e mal'nov'a'n bild'o'n de trafik'plen'a voj'o en iu ajn urb'o de Nord-Amerik'o au\u0306 okcident'a\nEu\u0306rop'o el la jar'o 1900, leg'ant'o'j sen'dub'e pov'us rimark'i plur'a'j'n c\u0302eval'c\u0302ar'o'j'n, ni dir'u\n98 el'cent'o'j'n de la tut'o, kaj ebl'e unu sol'a'n pra'a'n au\u0306t'o'n. Se ceter'e tiu \u201eau\u0306t'o\u201d efektiv'e ekzist'us en vi'a bild'o, g\u0302i aspekt'us mult'e pli kiel mal'nov'a c\u0302eval'c\u0302ar'o ol kiel"}, {"text_idx": "#000505", "text": "Imag'u nun vid'i bild'o'n de la sam'a lok'o en la jar'o 1913, tuj antau\u0306 la komenc'ig\u0302'o de la\nunu'a mond'milit'o. Nu, tiu du'a bild'o, fot'it'a \u2013 ne forges'u \u2013 nur dek tri jar'o'j'n post'e, s\u0302ajn'us al vi tut'e mal'sam'a ol la unu'a, c\u0302i-foj'e en'hav'ant'e\n98-el'cent'e au\u0306t'o'j'n kaj ebl'e unu (au\u0306 neniu'n) c\u0302eval'c\u0302ar'o'n. Kio ebl'ig'is tio'n? La al'ven'o"}, {"text_idx": "#000506", "text": "Tia'spec'a teknologi'a kaj soci'a s\u0302ang\u0302'o okaz'as nun, kaj g\u0302i est'as neni'o ali'a ol la s\u0302ang\u0302'o\nde eksplod'motor'o'j (precip'e benzin'motor'o'j) al mem'stir'a'j au\u0306t'o'j, c\u0302ef'e elektr'a'j au\u0306, se"}, {"text_idx": "#000507", "text": "\u201eSed \u2013 vi atent'ig'os \u2013 post tiam mi vid'is neniom da mem'stir'a'j au\u0306t'o'j kaj nur mal'mult'e da elektro'motor'o'j.\u201d Nu, ebl'e ne, kvankam ili ja ekzist'as. Eksplod'motor'a'j au\u0306t'o'j mem preskau\u0306 ne vid'ebl'is\nen la jar'o 1900, sed ili est'is c\u0302ie en la jar'o 1913, post nur dek tri jar'o'j. Se la\nteknologi'o tiel drast'e modif'is la transport'ad'o'n kaj soci'o'n antau\u0306 cent jar'o'j, g\u0302i tut'e\nbon'e pov'us far'i la sam'o'n de'nov'e, ec\u0302 mult'e pli rapid'e. Do, kio ebl'ig'os tio'n?"}, {"text_idx": "#000509", "text": "La firma'o Uber kaj ali'a'j ret'ej'a'j kompani'o'j jam modif'is ni'a'n manier'o'n vojag\u0302'i tra la\nurb'o'j, kaj en labor'a'j kaj en soci'a'j situaci'o'j. En preskau\u0306 c\u0302iu'j urb'o'j tra la mond'o,\nUber-s\u0302ofor'o'j trov'ebl'as ne pli ol du minut'o'j'n for de vi kaj ili postul'as sen'dub'e mal'pli\nda mon'o ol ordinar'a'j taksi'o'j. Imag'u nun, kio okaz'us, se (kaj kiam) oni mal'aper'ig'os\nla s\u0302ofor'o'n per aper'ig'o de mem'stir'a au\u0306t'o: la prez'o de vi'a vojag\u0302'o subit'e du'on'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000512", "text": "Medi'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n oni ne plu pov'as ne'i. La medi'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is dum la last'a'j cent jar'o'j.\nHom'o'j kulp'as, kaj la c\u0302ef'a kun'kulp'ul'o, au\u0306 cert'e unu el la c\u0302ef'a'j, est'as la eksplod'motor'o.\nReg'ist'ar'o'j tra la tut'a mond'o postul'os, pli au\u0306 mal'pli fru'e, pur'a'j'n teknologi'o'j'n en\nc\u0302iu'j fak'o'j de la soci'o, kaj ec\u0302 pli ard'e en tiu de transport'ad'o."}, {"text_idx": "#000513", "text": "Jen ebl'e la plej grand'a'j s\u0302ang\u0302'o'j: la soci'a'j. La evolu'o pov'os ver'e revoluci'i ni'a'n manier'o'n\nposed'i au\u0306t'o'j'n. Fakt'e, g\u0302i pov'os s\u0302ang\u0302'i la manier'o'n, lau\u0306 kiu ni pens'as pri au\u0306t'o'j: ne\nplu pri \u201eposed'aj\u0302'o\u201d, sed nun simpl'e pri \u201eserv'o\u201d. La pli'mult'o de ni uz'as si'a'n au\u0306t'o'n dum 5 % g\u0302is 10 % de si'a temp'o. Dum la ceter'a temp'o,\nni'a'j vetur'il'o'j est'as park'um'it'a'j. Ver's\u0302ajn'e mult'e pli da hom'o'j ol nun'temp'e decid'os uz'i\nau\u0306 lu'i mem'stir'a'n vetur'il'o'n, nur kiam ili bezon'os g\u0302i'n, tiel evit'ant'e al si la neces'o'n\nbon'ten'i, proviz'i per brul'aj\u0302'o, asekur'i kaj pri'zorg'i i'o'n, akir'ant'e vetur'o'j'n tre facil'e\nkaj mal'mult'e'kost'e, kiam ajn kaj kie ajn tio neces'as."}, {"text_idx": "#000515", "text": "Origin'e nom'at'a Sankt'a Kristofor'o de Havano, sed nun'temp'e kon'at'a simpl'e kiel Havano,\nla mult'kolor'a kuba c\u0302ef'urb'o fest'os c\u0302i-jar'e si'a'n 500an dat're'ven'o'n."}, {"text_idx": "#000516", "text": "Lau\u0306 kronik'ist'o'j la hispan'a mar'ist'o Pa\u0301nfilo de Narva\u0301ez fond'is la urb'o'n en la jar'o 1515.\nPost'e oni g\u0302i'n trans'lok'is en la nun'a'n region'o'n, kie la 16an de novembr'o 1519 oni celebr'is\nla unu'a'n mes'o'n kaj magistrat'o-kun'sid'o'n, kiu en'skrib'ig\u0302'is en la histori'o kiel la fond'a"}, {"text_idx": "#000517", "text": "Por etern'ig'i tiu'n histori'a'n moment'o'n de la urb'a star'ig'o c\u0302e la havana haven'o sub foli'abund'a\nkapok'arb'o, la guberni'estr'o Francisco Cagigal de la Veg'a konstru'ig'is en 1754 kolon'o'n\ntri'flank'a'n, kiu port'as c\u0302e la baz'o du tekst'o'j'n ankorau\u0306 leg'ebl'a'j'n, en la latin'a kaj\nkastilia lingv'o'j, kun detal'o'j pri la okaz'int'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Havano konserv'as mult'a'j'n hered'aj\u0302'o'j'n, kiu'j rakont'as kaj konserv'as la histori'o'n de ni'a'j\nindig\u0302en'a'j pra'log\u0302'ant'o'j, bedau\u0306r'ind'e mal'aper'int'a'j plej'part'e. Unu el tiu'j hered'aj\u0302'o'j est'as\nMal'nov'a Havano, distrikt'o pri'zorg'at'a de la Ofic'ej'o de la Urb'a Histori'ist'o (OUH)."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Nun'temp'e oni re'nov'ig'as la distrikt'o'n Mal'nov'a Havano dank'e al la sub'ten'a ag'ad'o de la\ns\u0302tat'o kun'e kun OUH, kiu far'as grand'eg'a'n kaj merit'o'plen'a'n labor'o'n impuls'it'a'n inter'ali'e\nde Emili'o Roig de Leuchsenring kaj Eusebio Leal Spengler, respektiv'e la unu'a kaj la\nnun'a histori'ist'o'j de la urb'o."}, {"text_idx": "#000520", "text": "1 deklar'is Havanon unu el la sep \u201emir'ind'a'j urb'o'j\u201d en 2016. Bernard Weber, prezid'ant'o de tiu fond'aj\u0302'o, dir'is: \u201ePost la re'kon'o de Havano kiel unu el la sep mir'ind'a'j urb'o'j de la modern'a mond'o, g\u0302i\nrest'os kiel part'o de la tut'glob'a hered'aj\u0302'o, kiel unu el tiu'j sep memor'ind'aj\u0302'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000521", "text": "Eu\u0306rop'a demografi'o kaj ekonomi'a dinamik'o: migr'ant'o'j neces'as!\n(La biologi'a'j baz'o'j de mensog'o1"}, {"text_idx": "#000522", "text": "Kiam mi verk'is la artikol'o'n\nLa intern'a ide'o kaj ekster'a politik'o (MONATO 2018/10, p. 5), mi ne imag'is, ke grotesk'a'j ilustr'aj\u0302'o'j por g\u0302i tuj hav'ebl'os en ni'a real'o. Jen, ekzempl'e,\nla last'a oksimor'aj\u0302'o de la franc'a prezident'o Macron: \u201eNaci'ism'o est'as perfid'o de patriot'ism'o\u201d. Jen du li'a'j german'a'j koleg'o'j: \u201eNe nur german'o'j far'as Germanion\u201d; \u201eEst'as bon'e, ke Germanio est'os mal'pli german'a kaj pli islam'a\u201d. Kaj jen sved'a'j: \u201eNi dev'as est'i toler'em'a'j al islam'o kaj islam'an'o'j, c\u0302ar kiam ni ig\u0302'os minoritat'o, ili\nest'os sam'e tia'j al ni\u201d."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Tamen jen io pli rilat'a al ni'a leg'ant'ar'o: la tem'o de la last'a Universal'a Kongres'o\nde Esperant'o est'is tut'mond'ig\u0302'o kun scienc'a apog'o (vid'u la program'o'n1). Kvankam mi ne c\u0302e'est'is la menci'it'a'j'n preleg'o'j'n, mi skrib'as c\u0302i tio'n sur'baz'e de tio,\nkiom grotesk'a'j est'as jam la preleg'o-titol'o'j mem1, kaj sur'baz'e de mi'a antau\u0306'a stud'ad'o de la tem'o2. Kia koincid'o \u2013 la apud'ec'o de tiu'j c\u0302i titol'o'j! Mi eksplik'u."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Ni tra'viv'as sen'precedenc'a'n epok'o'n, kiam la reg'ist'ar'o'j de la okcident'a'j land'o'j (precip'e\nde EU) kaj de UN mal'valid'ig'is la fundament'a'n princip'o'n de la mond'a ord'o: la princip'o'n,\nal kiu la hom'ar'o pen'e kaj dolor'e streb'is dum la tut'a histori'o, nom'e, ke \u201eland'o X aparten'u al popol'o X\u201d. Popol'o'j streb'is al tiu c\u0302i princip'o kaj al mem'decid'o, c\u0302ar nur tiel c\u0302i ebl'is evit'i"}, {"text_idx": "#000525", "text": "Nun do la komisar'o'j de tut'mond'ec'o ne'as tiu'n c\u0302i princip'o'n g\u0302eneral'e, sed precip'e agres'em'e\nili rifuz'as la rajt'o'n de popol'o X hav'i propr'a'n land'o'n X por popol'o'j blank'a'j, eu\u0306rop'a'j"}, {"text_idx": "#000526", "text": "Sen'dub'e la komisar'o'j iom stumbl'is en si'a'j pen'o'j \u201edivers'ig'i\u201d azi'a'j'n kaj afrik'a'j'n popol'o'j'n au\u0306 islam'a'j'n land'o'j'n. Tiu'j ial ne em'as celebr'i divers'ec'o'n.\nTamen ili sukces'is en'doktrin'ig'i la civit'an'ar'o'n de la okcident'a'j land'o'j tiu'grad'e, ke\nla civit'an'ar'o akuz'as je \u201eras'ism'o\u201d, naci'ism'o (egal'ig'at'a al nazi'ism'o), ksenofobi'o kaj je ali'a'j \u201epek'o'j\u201d c\u0302iu'j'n, kiu'j simpl'e vol'as konserv'i si'a'j'n land'o'j'n en la origin'a etn'a kaj ras'a konsist'o,\nkun la origin'a'j kultur'o, lingv'o kaj religi'o."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Est'as ver'e, ke la modern'a Eu\u0306rop'o est'as sur'voj'e al demografi'a si'n'mort'ig'o, ke por c\u0302iu'j\neu\u0306rop'a'j land'o'j la re'produkt'a koeficient'o est'as drast'e mal'pli grand'a ol la minimum'e\nneces'a averag\u0302'a valor'o de 2,1 infan'o'j je vir'in'o. Eu\u0306rop'o ven'is al tiu c\u0302i pri'plor'ind'a\nstat'o pro mult'a'j kial'o'j, el kiu'j unu'e end'as menci'i rezign'o'n pri la tradici'a'j famili'a'j\nkaj (jud-)krist'an'a'j valor'o'j. Eu\u0306rop'an'o'j prefer'as mal'c\u0302ast'ec'o'n anstatau\u0306 frukt'ec'o, kaj\ntio redukt'as la log\u0302'ant'ar'o'n de ili'a'j land'o'j. Tio est'as mal'g\u0302oj'ig'a, tamen ne plej'ebl'e\nmal'g\u0302oj'a. Oni ja pov'as iel plu'viv'i ankau\u0306 en ne'sufic\u0302'e log\u0302'at'a'j modern'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000530", "text": "Se indig\u0302en'a speci'o mal'progres'as, c\u0302u oni import'as ali'a'n speci'o'n kun pli alt'a re'produkt'ig\u0302'o?\nC\u0302u tia konkur'ad'o help'os la indig\u0302en'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000531", "text": "Se indig\u0302en'a plant'o en park'o ial degener'as: c\u0302u g\u0302arden'ist'o'j import'as fremd'a'n agres'em'a'n\nplant'o'n, au\u0306 mal'e, for'ig'as agres'em'a'j'n plant'o'j'n por facil'ig'i kresk'o'n de la indig\u0302en'a'j?"}, {"text_idx": "#000532", "text": "Tamen la komisar'o'j de fremd'a migr'ad'o kun grotesk'a mem'cert'ec'o vol'as kompens'i mank'o'n\nde pom'o'j per orang\u0302'o'j, pretend'ant'e, ke tio ne grav'as; kvazau\u0306 atent'i kaj zorg'i pri tiu\nc\u0302i tromp'a anstatau\u0306'ig'o est'us ne'ind'a kiel \u201eksenofobi'o\u201d ktp lau\u0306 la c\u0302i-supr'a list'o de \u201epek'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000533", "text": "La real'o fakt'e est'as drast'e pli ac\u0302'a. Ili anstatau\u0306'ig'as pom'o'j'n ne per orang\u0302'o'j, sed per\nlol'o! Ili anstatau\u0306'ig'as karp'o'j'n per piranj'o'j, kvazau\u0306 \u201edoktor'o preskrib'is g\u0302ust'e c\u0302i tio'n\u201d! Fakt'e, la nov-mond-ord'a \u201edoktor'o\u201d insid'e preskrib'is g\u0302ust'e c\u0302i tio'n, kaj la stult'a'j pacient'o'j entuziasm'e akcept'is tia'n\n\u201ekurac'il'o'n\u201d motiv'it'a'n per asert'o'j, ke ..."}, {"text_idx": "#000534", "text": "Fabel'o'j pri la ekonomi'a neces'o au\u0306 util'o de la nov'ven'int'o'j el la islam'a mond'o est'as\npur'a mensog'o, c\u0302ar nur et'a part'o el ili vol'as kaj kapabl'as labor'i en la modern'a mond'o,\nsed pli'mult'o suc\u0302'as la stult'e mal'avar'a'n soci'a'n help'o'n, ruin'ig'ant'e la ekonomi'o'n."}, {"text_idx": "#000535", "text": "Kaj, ec\u0302 se est'us por-moment'a ekonomi'a util'o: c\u0302u s\u0302ang\u0302'o de la etn'a konsist'o de land'o\nest'as bagatel'o, kiu'n oni neglekt'u por ekonomi'o? Jes, respond'as la komisar'o'j de tut'mond'ec'o,\ntio est'as bagatel'o, kaj hont'ind'a bagatel'o!"}, {"text_idx": "#000536", "text": "La komisar'o'j de tut'mond'ec'o sen'hont'e (kaj sakrilegi'e) egal'ig'as la modern'a'j'n islam'an'o'j'n\n3 kun rifug\u0302'int'o'j kaj viktim'o'j de la terur'eg'a'j mond'milit'o'j de la pas'int'ec'o. Tamen..."}, {"text_idx": "#000537", "text": "* Islam'an'o'j fug\u0302'as el islam'a'j land'o'j: c\u0302u rezult'e de persekut'ad'o?\n* Islam'an'o'j fug\u0302'as al krist'an'a'j land'o'j sen ajn'a intenc'o ig\u0302'i krist'an'o'j, sed kun la\nintenc'o islam'ig'i la akcept'ant'a'j'n land'o'j'n: c\u0302u tio aspekt'as kiel fug\u0302'ad'o por azil'o?\n* El plej'part'e arab'a'j land'o'j arab'o'j amas'e migr'as al ne'arab'a'j land'o'j de Eu\u0306rop'o (kiu,\nlau\u0306 Bat Ye'or, jam ig\u0302'as \u201eEu\u0306rabio\u201d). C\u0302u tio est'as rifug\u0302'ad'o?\n* La islam'a'j \u201erifug\u0302'int'o'j\u201d oft'e kondut'as kiel per'fort'ul'o'j, kiu'j ven'is por liver'i la akcept'ant'a'j'n land'o'j'n al\nla Dom'o de Islam'o \u2013 kaj por hav'i la sen'pag'a'j'n bon'aj\u0302'o'j'n, kiu'j'n ili konsider'as \u201eimpost'o\u201d (j\u0302izzja) je \u201emal'fidel'ul'o'j\u201d. C\u0302u tio est'as rifug\u0302'ad'o?"}, {"text_idx": "#000538", "text": "Simil'a grotesk'o okaz'as pri la \u201ekaravan'o\u201d de aspir'ant'o'j al uson'a h\u0302alavo\n3 el la mez-amerik'a'j land'o'j, kiu'j, tra'pas'ant'e kelk'a'j'n land'lim'o'j'n, cel'as invad'i Uson'o'n,\nsimpl'e c\u0302ar ili tiel vol'as kaj pov'as. La sam'a'j komisar'o'j de tut'mond'ec'o ekscit'as, organiz'as\nkaj help'as ili'n, proviz'ant'e ankau\u0306 per j\u0302urnal'ist'a raport'ad'o."}, {"text_idx": "#000539", "text": "Kaj ec\u0302 se la rifug\u0302'int'o'j ver'e est'us persekut'it'a'j en si'a'j for'a'j land'o'j: c\u0302u ne est'us\npli s\u0302par'em'e kaj prudent'e, ke ili'a'j Okcident'a'j bon'far'ul'o'j arang\u0302'u por ili sekur'a'j'n tend'ar'o'j'n\nfor'e, kaj re'popol'um'u per ili ali'a'j'n, simil'a'j'n land'o'j'n anstatau\u0306 si'a'j'n? Ekzempl'e, por\n\u201efug\u0302'ant'o'j\u201d el la mez-amerik'a'j land'o'j, c\u0302u ne est'us pli proksim'a'j kaj pli tau\u0306g'a'j la najbar'a'j land'o'j\nsud'e (la tut'a Sud-Amerik'o!) au\u0306 tuj nord'e (Meksiko), parol'ant'a'j la sam'a'n hispan'a'n lingv'o'n,\nkun pli simil'a civit'an'ar'o? C\u0302u ind'as mok'i la ide'o'n pri \u201eFortik'aj\u0302'o Eu\u0306rop'o\u201d\n1 kaj g\u0302eneral'e la ide'o'n de ajn'a land'o kiel fortik'aj\u0302'o por si'a popol'o kaj civit'an'ar'o?!"}, {"text_idx": "#000540", "text": "La komisar'o'j de re'popol'um'o de si'a'j land'o'j per tia'j nov'ven'int'o'j hipokrit'e lament'as\npri (ver'a'j) terur'aj\u0302'o'j de la antau\u0306'a'j milit'o'j, dum ili fakt'e prepar'as la grund'o'n por\nnov'a eu\u0306rop'a milit'o: ne'evit'ebl'a milit'o por si'n'liber'ig'o, kies terur'aj\u0302'o'j ebl'e super'os\nc\u0302io'n, kio okaz'ad'is en la pas'int'ec'o. Kial la komisar'o'j konduk'as tia'n perfid'a'n propagand'o'n?\n1 eksplik'as tio'n per si'a titol'o ..."}, {"text_idx": "#000541", "text": "1. Sciencoric\u0302a UK en Lisbon'o, Esperant'o, n-ro 1327. La titol'o'j de preleg'o'j: Eu\u0306rop'a\ndemografi'o kaj ekonomi'a dinamik'o: migr'ant'o'j neces'as (Martins), p.180; La biologi'a'j\nbaz'o'j de mensog'o (Pontes), p. 189; Lingv'o'j, kultur'o'j, tut'mond'ig\u0302'o. Kie'n nun? (Alcalde),"}, {"text_idx": "#000543", "text": "\u0425\u0430\u043b\u044f\u0432\u0430 [h\u0302ala\u0301va] \u2013 traf'a rus'a slang'ec'a idiom'aj\u0302'o por ne'merit'it'a kaj ne'klar'ig'ebl'a dis'don'ad'o de bon'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Pli ol 5 milion'o'j da libr'o'j kaj dokument'o'j, 679 inkunabl'o'j \u2013 pres'aj\u0302'o'j de la 15a jar'cent'o \u2013, nombr'eg'o'j da histori'a'j pres'aj\u0302'o'j, manuskript'o'j, c\u0302iz'aj\u0302'o'j, gravur'aj\u0302'o'j, bild'a'j kaj biografi'a'j\nmaterial'o'j, j\u0302urnal'o'j, magazin'o'j, period'aj\u0302'o'j, revu'o'j, alt'valor'a'j libr'a'j rar'aj\u0302'o'j ktp\nakumul'ig\u0302'is en la dau\u0306r'o de du jar'cent'o'j kaj konsist'ig'as unu el la plej grand'a'j bibliotek'o'j\nen la mez'a Eu\u0306rop'o: la Slovak'a Naci'a Bibliotek'o en la histori'a urb'o Mart'in."}, {"text_idx": "#000547", "text": "La bibliotek'o'n fond'is en 1820 la slovak'a religi'a verk'ist'o kaj literatur'a histori'ist'o\nMichal Res\u030cetka [mih\u0302al res\u0302etka] (1794-1854). Post'e sub'ten'is g\u0302i'n la organiz'ant'o de la\ntiu'temp'a naci'a kultur'a viv'o kaj lingv'ist'o Mart'in Hamuljak (1789-1859), kiu donac'is"}, {"text_idx": "#000548", "text": "Tiu'j c\u0302i du libr'o'kolekt'o'j kre'is la baz'o'n de la slovak'a naci'a bibliotek'o jam en la 19a\njar'cent'o. En 1863 oni fond'is en Mart'in\nMatica slovenska\u0301) kiel simbol'o'n de la slovak'a naci'a kultur'a konsci'o sub la hungar'a reg'ad'o, kiu reprezent'is\nekster'e ankau\u0306 la unu'a'n naci'a'n bibliotek'o'n."}, {"text_idx": "#000549", "text": "Post 137 jar'o'j la naci'a bibliotek'o per s\u0302tat'a leg\u0302'o est'is apart'ig'it'a de Slovak'a Fond'aj\u0302'o\nkaj g\u0302i ig\u0302'is mem'star'a, au\u0306tonom'a kaj kultur'a instituci'o de la slovak'a naci'o, kun la"}, {"text_idx": "#000550", "text": "Hodiau\u0306 SNB est'as ne nur depon'ej'o de literatur'a'j juvel'o'j kaj trezor'o'j de la naci'a kultur'o,\nsed ankau\u0306 modern'a instituci'o, kiu kontribu'as al dum'viv'a eduk'ad'o de individu'o'j kaj\nvast'a en'land'a kaj ekster'land'a publik'o."}, {"text_idx": "#000551", "text": "SNB el'don'as ankau\u0306 propr'a'j'n libr'o'j'n kaj publik'aj\u0302'o'j'n. Inter la libr'o'j, kiu'j en la last'a\nperiod'o est'as mult'e admir'at'a'j, trov'ig\u0302'as la grand'a histori'a monografi'o en'hav'ant'a map'o'j'n\nkaj grafik'aj\u0302'o'j'n de histori'a'j pres'aj\u0302'o'j de la 15a g\u0302is la 18a jar'cent'o el libr'o'kolekt'o'j\nkaj stok'o'j de SNB, kiu prezent'as al la publik'o la plej grav'a'j'n kart'o'grafi'a'j'n esprim'o'j'n\nde origin'a'j au\u0306tor'o'j. Grand'a'n popular'ec'o'n akir'is ankau\u0306 la 300-pag\u0302'a libr'o\nLud'o'j de Betleh\u0302emo, kiu ilustr'as la popol'a'n kre'em'o'n de mont'ar'a'j pas\u0302t'ist'o'j en period'aj\u0302'o'j de la du'a du'on'o"}, {"text_idx": "#000552", "text": "De 2012 g\u0302is 2015 SNB real'ig'is la projekt'o'n\nCifer'ec'a bibliotek'o kaj cifer'ec'a arkiv'o. G\u0302i est'is la plej grand'a cifer'ec'ig'a projekt'o koncern'e skrib'a'n kaj kultur'a'n hered'aj\u0302'o'n\nen Slovaki'o kaj lau\u0306 si'a'j ampleks'o kaj kompleks'ec'o ankau\u0306 unik'a projekt'o en Eu\u0306rop'o.\nOni cifer'ec'ig'is 2,5 milion'o'j'n da objekt'o'j de la stok'o'j de SNB kaj de la naci'a arkiv'o,\nkiu est'as funkci'a infra'struktur'o por cifer'ec'ig'o kaj konserv'ad'o. Oni konstru'is ankau\u0306\npint'nivel'a'j'n fak'a'j'n labor'lok'o'j'n por cifer'ec'ig'o de libr'o'j kaj dokument'o'j kaj por h\u0302emi'a\npri'zorg'o kaj restau\u0306r'ad'o, kaj est'is modern'ig'it'a depon'ej'o de la c\u0302ef'a konstru'aj\u0302'o de SNB."}, {"text_idx": "#000553", "text": "SNB est'as hodiau\u0306 aktiv'a membr'o de Inter'naci'a Federaci'o de Bibliotek'a'j Asoci'o'j kaj\nInstituci'o'j (IFLA) kaj de la Konferenc'o de Eu\u0306rop'a'j Naci'a'j Bibliotek'ist'o'j (CENL). Katari\u0301na\nKris\u030ctofova\u0301 [katarina kris\u0302tofova] \u2013 g\u0302eneral'a direktor'in'o de SNB \u2013 est'as vic'prezid'ant'in'o de la kvin'membr'a plen'um'komitat'o de CENL. Fin'e de oktobr'o s\u0302i\nc\u0302e'est'is inter'naci'a'n renkont'ig\u0302'o'n de direktor'o'j de bibliotek'o'j en la c\u0302in'a urb'o Hang\u0302ou\u0306o,\nkie fond'ig\u0302'is la Uni'o de Bibliotek'o'j de C\u0302ini'o kaj S\u0302tat'o'j de Mez'a kaj Orient'a Eu\u0306rop'o\nChina CEEC Libraries Uni'o'n). La reciprok'a kun'labor'ad'o inter eu\u0306rop'a'j kaj c\u0302in'a'j bibliotek'o'j komenc'ig\u0302'is jam en\n2012 kun la cel'o kre'i platform'o'n por inter's\u0302ang\u0302'o de inform'o'j kaj spert'o'j."}, {"text_idx": "#000554", "text": "SNB hav'as ankau\u0306 kolekt'o'n da esperant'a'j libr'o'j, vort'ar'o'j kaj revu'o'j. En 1907 oni el'don'is\nen Mart'in la unu'a'n lern'o'libr'o'n de Esperant'o por slovak'o'j\nFundament'o de Esperant'o. Inter la interes'a'j libr'o'j leg'ant'o'j pov'as trov'i ekzempl'e la\nSlovak'a'n Antologi'o'n, kiu prezent'as al la mond'a publik'o bunt'a'n elekt'o'n el la literatur'a'j valor'aj\u0302'o'j de\nla naci'o kaj don'as tra'rigard'o'n pri la histori'o de la literatur'o ek'de la plej mal'nov'a'j"}, {"text_idx": "#000555", "text": "Si'a'n honor'a'n lok'o'n en la histori'o de la esperant'a literatur'o en SNB hav'as ankau\u0306 Eduard\nVladimi\u0301r Tvaroz\u030cek [tvaroj\u0302ek], kiu au\u0306tor'is la lern'o'libr'o'n por slovak'o'j (Esperant'o en 14 lecion'o'j), verk'is poezi'o'n, proz'o'n, didaktik'a'j'n tekst'o'j'n kaj dram'o'j'n (ekzempl'e\nSkiz'o de la Esperant'a literatur'o ktp) kaj Stan'o Marc\u030cek [marc\u0302ek], kies lern'o'libr'o\nEsperant'o per rekt'a metod'o est'is el'don'it'a en 40 ali'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000556", "text": "La iam'a'j kaj nun'a'j ag'ad'o'j de SNB dau\u0306r'e konfirm'as, ke Slovaki'o komunik'ig\u0302'as kun la mond'o\nne nur per'e de si'a'j natur'bel'aj\u0302'o'j, sed ankau\u0306 per si'a'j kultur'a histori'o, art'o kaj literatur'o.\nLa inter'rilat'o'j plu help'os la du'flank'a'j'n kaj mult'flank'a'j'n inter's\u0302ang\u0302'o'j'n de literatur'a'j\nvalor'o'j favor'e al la kultur'a pli'ric\u0302'ig'o de la hom'o'j kaj help'os li'n viv'i plen'valor'a'n"}, {"text_idx": "#000563", "text": "Mi hav'as la impres'o'n, ke la au\u0306tor'o tre simpati'as Esperant'o'n, sed tre mal'mult'e sub'merg'ig\u0302'is\nen g\u0302i'n, almenau\u0306 en g\u0302i'a'n mond'o'n kaj en g\u0302i'a'n kultur'o'n. La vort'ar'o cert'e est'as mal'pli\nbon'a ol la vort'ar'o de Ulrich Matthias ... do kio nov'a sub la sun'o? G\u0302i ver'e al'port'as\nneni'o'n nov'a'n. Kio do prav'ig'as g\u0302i'a'n el'don'o'n? Precip'e, se vi ne aparten'as al la mis'e-bis'e-an'ar'o,\nuz'ad'o de tiu vort'ar'o nur koler'ig'os vi'n."}, {"text_idx": "#000565", "text": "Mi ne kompren'as, kial MONATO c\u0302iam antau\u0306'reklam'as, sur la kovr'il'o de la revu'o, la artikol'o'j'n, kiu'j defend'as la politik'ist'o'n\nLul'a da Silva (MONATO 2018/04 kaj MONATO 2018/07). Lul'a s\u0302tel'is milion'o'j'n de mi'a land'o Brazilo kaj ricev'is, pro tio, just'a'n\nkondamn'o'n. Mi esper'as ke, se iam mi decid'os skrib'i artikol'o'n pri li'a'j korupt'a'j ag'o'j,\nla redakci'o de la revu'o antau\u0306'reklam'os ankau\u0306 g\u0302i'n sur la kovr'il'o!"}, {"text_idx": "#000568", "text": "Unu'e, est'as absurd'e redukt'i la nun'a'n stat'o'n de la mond'o al konflikt'o inter islam'o\nkaj iu \u201eokcident'a\u201d krist'an'ism'a civiliz'o. Neces'as konsci'i, ke la du popol'nombr'e plej grand'a'j land'o'j de\nla mond'o \u2013 C\u0302ini'o kaj Barato \u2013 kaj amas'o da ali'a'j land'o'j est'as nek islam'a'j nek krist'an'a'j."}, {"text_idx": "#000569", "text": "Pli'e, ne ebl'as senc'hav'e parol'i pri islam'o kiel unu'ec'a tut'o: ekzist'as la baz'a skism'o\ninter suna'ism'o kaj s\u0302ijaism'o, kaj intern'e de kaj apud tiu'j du grup'o'j est'as mult'a'j islam'a'j\nideologi'o'j. La ideologi'o'n de la tiel nom'at'a Islam'a S\u0302tat'o kaj de simil'a'j g\u0302ihad'ism'a'j\nmov'ad'o'j ne sub'ten'as la plej'part'o de la hom'o'j, kiu'j si'n konsider'as islam'an'o'j. Akuz'i\nla tut'a'n islam'a'n mond'o'n pri g\u0302ihad'ism'a ideologi'o est'as insult'o al islam'o, sam'kiel est'us\ninsult'o al krist'an'ism'o supoz'i, ke c\u0302iu'j krist'an'o'j sub'ten'as la ekstrem'a'j'n ide'o'j'n de"}, {"text_idx": "#000570", "text": "Kaj util'as memor'ig'i ankau\u0306, ke en la tut'a histori'o de krist'an'ism'o kaj de ni'a \u201eokcident'a\u201d civiliz'o (mi preskau\u0306 met'us cit'il'o'j'n ankau\u0306 c\u0302irkau\u0306 la du'a vort'o) ne mank'as okaz'o'j de\nekstrem'ul'o'j kiu'j (ne konsider'ant'e si'n \u201eekstrem'a'j\u201d) masakr'is kaj buc\u0302'is je la nom'o de Di'o."}, {"text_idx": "#000571", "text": "Kaj tio ven'ig'as mi'n al la du'a afer'o. Kiom da indig\u0302en'o'j amerik'a'j pere'is pro la invad'o\nde eu\u0306rop'an'o'j, kiu'j oft'e kred'is si'n send'it'o'j de Di'o? La princip'o, ke \u201eland'o X aparten'as al popol'o X\u201d, cert'e hav'is grand'a'n rol'o'n en la naci'a konsci'ig\u0302'o kaj la est'ig\u0302'o de naci'a'j s\u0302tat'o'j en\nEu\u0306rop'o dum la 19a kaj 20a jar'cent'o'j, sed se oni vol'as nom'i tio'n \u201eetern'a aksiom'o\u201d oni rigard'u iom pli vast'e al la histori'o. La tut'a nun'a Uson'o est'ig\u0302'is per mal'respekt'o\nal tiu princip'o, c\u0302ar kiam en Amerik'o al'ven'is eu\u0306rop'an'o'j, jam ekzist'is indig\u0302en'a'j popol'o'j.\nDo lau\u0306 la logik'o de Aleksander Gofen (uson'an'o, se mi bon'e kompren'as), li'a tut'a hejm'land'o\nbaz'ig\u0302'as sur krim'o kontrau\u0306 la hom'ar'o. En land'o kiu'n kre'is en'migr'int'o'j, ne dec'as batal'i"}, {"text_idx": "#000572", "text": "Traduk'it'a'j literatur'aj\u0302'o'j en la sunda lingv'o"}, {"text_idx": "#000573", "text": "La sunda lingv'o est'as minoritat'a lingv'o parol'at'a de c\u0302irkau\u0306 42 milion'o'j da person'o'j\nen la okcident'a part'o de la insul'o Jav'o, en Indonezio. Kvankam g\u0302i est'as la du'e plej\ndis'vast'ig\u0302'int'a minoritat'a lingv'o en Indonezio, g\u0302i sufer'as pro la prem'o de la naci'a\nidiom'o, nom'e la indonezia, kaj de kelk'a'j fremd'a'j lingv'o'j, precip'e la angl'a. Oni iam\npen'is konserv'i la lingv'o'n per traduk'ad'o de fremd'a literatur'o al c\u0302i tiu lingv'o. Tamen\nnun la nombr'o de traduk'it'a'j verk'o'j mal'pli'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000574", "text": "En januar'o 2018 la verk'ant'o ek'traduk'is la rakont'o'n\nLa Et'a Princ'o de Antoine de Saint-Exupe\u0301ry al la sunda lingv'o. La prov'o komenc'ig\u0302'is post la iel koler'ig'a\nkonstat'o, ke oni hav'as la traduk'o'n de tiu rakont'o ec\u0302 al la antikv'a egipta lingv'o,\nsed ne ekzist'as io tia por la sunda lingv'o. Tial la verk'ant'o komenc'is traduk'i la rakont'o'n,\nmal'kovr'ant'e interes'a'j'n fakt'o'j'n pri traduk'ad'o al la sunda lingv'o."}, {"text_idx": "#000575", "text": "C\u0302e ret'a esplor'o pri traduk'it'a literatur'o en la sunda lingv'o, ebl'is trov'i preskau\u0306 neni'o'n.\nMal'kovr'ebl'is nur tio, ke la roman'o\nLa Graf'o de Mont'e'krist'o de Alexandre Dum'as est'is traduk'it'a al la sunda en 1928. Ali'a interes'a mal'kovr'o est'is,\nke kelk'a'j mal'long'a'j rakont'o'j est'is traduk'it'a'j kiel en'hav'o de lok'a revu'o. Neni'o ali'a\nest'is. Tial la verk'ant'o sent'is si'n fier'a, traduk'int'e la verk'o'n de Saint-Exupe\u0301ry al"}, {"text_idx": "#000576", "text": "Post fin'o de la labor'o okaz'is vizit'o al el'don'ej'o. Kun la el'don'ist'o est'is plen'um'it'a\nlong'a diskut'o pri literatur'o traduk'it'a en la sund'an. Est'is tre surpriz'e (ec\u0302 iom s\u0302ok'e)\nmal'kovr'i, ke fakt'e la parol'ant'o'j de la sunda est'as relativ'e inter la plej aktiv'a'j\nen la traduk'ad'o de fremd'a literatur'o ek'de 1920. Ne est'is pri'a'j inform'o'j en'ret'e, c\u0302ar\noni ne al's\u0302ut'as tiu'j'n libr'o'j'n. Tamen la el'don'ej'o ja posed'as kelk'a'j'n ekzempler'o'j'n de"}, {"text_idx": "#000577", "text": "Ekzempl'e, en la sunda lingv'o hav'ebl'as traduk'o'j de\nLa vojag\u0302'o'j de Gulivero (de Jonathan Swift),\nOdise'ad'o kaj ali'a'j literatur'aj\u0302'o'j el la period'o 1920-1930. Tial la el'don'ist'o menci'is, ke la\nsund'an'o'j bon'ven'ig'as fremd'a'j'n verk'o'j'n traduk'it'a'j'n en ili'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000579", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, kvankam en la pas'int'ec'o la sund'an'o'j oft'e traduk'is fremd'a'j'n verk'o'j'n al\nla propr'a lingv'o, nun'temp'e la nombr'o de traduk'o'j mal'kresk'is. Aktiv'a'j sundaj verk'ist'o'j\nest'as c\u0302ef'e mal'jun'a'j, kaj plej bril'a'j verk'ist'o'j jam for'pas'is. Nun'temp'e la nombr'o de\nlert'a'j sundaj traduk'ist'o'j mal'alt'as, kaj plej'part'e ili nur traduk'as mal'long'a'j'n rakont'o'j'n\nkiel en'hav'o'n de lok'a revu'o."}, {"text_idx": "#000583", "text": "Tag'ord'o rakont'as si'n'sekv'o'n de ag'o'j, kiu'j konduk'is nazi'o'j'n al potenc'o, unu'e en Germanio, post'e,\nkun pli da histori'a'j detal'o'j, en Au\u0306strio ktp. G\u0302i klar'e montr'as strategi'o'j'n, uz'at'a'j'n\npor ating'i kaj ten'i la total(ism)an potenc'o'n en tiu'j land'o'j. Tio, en si mem, est'as\nneni'a nov'aj\u0302'o, c\u0302ar abund'as tekst'o'j pri tiu terur'a tem'o. Nov'as ja la cel'punkt'o'j elekt'it'a'j\nde Vuillard, c\u0302ar, anstatau\u0306 ad'e ripet'i tio'n, kio'n jam sci'as pli'mult'o, g\u0302i fokus'ig\u0302'as\nal tiu'j, kiu'j plej'e gajn'is kun la Tri'a Regn'o: la german'a'j entrepren'ist'o'j, kiu'j financ'is\nHitleron, tiu'j, kiu'j post'e uz'is labor'fort'o'n de sklav'ig'it'a'j mal'pli'mult'o'j de la koncentr'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000584", "text": "La tekst'o sam'e montr'as, kia'manier'e nazi'ism'o strangol'is si'a'n unu'a'n viktim'o'n: Au\u0306strion.\nKaj c\u0302i-okaz'e la tekst'o, kvankam kern'e literatur'a, akir'as histori'a'j'n kontur'o'j'n: oni\nkelk'foj'e dev'as gugl'i, kiu est'is tiu au\u0306 ali'a, g\u0302eneral'e au\u0306str'a, rol'ul'o, kiu ne kapabl'is\nal'front'i la hitlerajn fort'o'j'n. Tamen ne nur en tio la libr'et'o surpriz'as ni'n: plej\ngap'e est'as konstat'i la komplic'a'n silent'o'n de la tiel nom'at'a'j \u201edemokrati'a'j fort'o'j\u201d antau\u0306 la nazi'a'j atak'o'j sur ali'a'j eu\u0306rop'a'j teritori'o'j."}, {"text_idx": "#000588", "text": "En Vieno la 18an de decembr'o 2018 okaz'is forum'o \u201eAfrik'o-Eu\u0306rop'o\u201d, en kiu part'o'pren'is s\u0302tat'estr'o'j, c\u0302ef'ministr'o'j kaj mil reprezent'ant'o'j de firma'o'j el\nAfrik'o kaj Eu\u0306rop'o. En la centr'o de la diskut'o'j est'is la kun'labor'o en la sfer'o'j nov'ig'o\nkaj cifer'ec'ig'o, c\u0302ef'e pri tio, kiel la avantag\u0302'o'j de cifer'ec'ig'o pov'us util'i. La arang\u0302'o'n\nkun'organiz'is Au\u0306strio, kiu dum la du'a du'on'o de 2018 ten'is la prezid'ant'ec'o'n en Eu\u0306rop'a\nUni'o (EU), kaj Afrik'a Uni'o."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Dum la solen'a mal'ferm'o la au\u0306str'a kancelier'o Sebastian Kurz al'vok'is al pli da eu\u0306rop'a'j\ninvest'o'j en Afrik'o. EU cert'ig'as la evolu'help'o'n, tamen c\u0302e la invest'o'j g\u0302i pov'us pli'bon'ig'i\nsi'a'n kontribu'o'n. Kurz deklar'is, ke tem'as ne nur pri politik'a, sed ankau\u0306 pri ekonomi'a\nkun'labor'o. La politik'a kun'labor'o pov'as est'ig'i la g\u0302eneral'a'j'n kondic\u0302'o'j'n, la kun'labor'o\nje ekonomi'a nivel'o pov'as lanc\u0302'i dau\u0306r'i'pov'a'n evolu'o'n. Afrik'o hav'os g\u0302is la jar'o 2050 proksim'um'e\n2,5 miliard'o'j'n da log\u0302'ant'o'j kaj do far'ig\u0302'os grav'a merkat'o. Eu\u0306rop'o dev'as re'kon'i la s\u0302anc'o'j'n\npor egal'rajt'a kun'labor'o. Fin'e Kurz dir'is: \u201eNi ne las'u Afrik'o'n al la c\u0302in'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000590", "text": "Per'e de tiu fraz'o li atent'ig'is pri la fakt'o, ke C\u0302ini'o jam super'as la ali'a'j'n grav'a'j'n\nekster'land'a'j'n komerc'partner'o'j'n de Afrik'o. En septembr'o C\u0302ini'o invit'is al \u201eForum'o pri kun'labor'o C\u0302ini'o-Afrik'o\u201d s\u0302tat'estr'o'j'n el pli ol 40 afrik'a'j land'o'j kaj mil'o'j'n da entrepren'ist'o'j. Antau\u0306 ili la\nc\u0302in'a s\u0302tat'prezid'ant'o Xi Jinping promes'is al Afrik'o invest'o'j'n je sum'o de 60 miliard'o'j\nda uson'a'j dolar'o'j dum la sekv'a'j tri jar'o'j."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Je'a'n-Claude Juncker, prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o, deklar'is: \u201eNi ne komenc'as de nul'o. EU pret'ig'is 44 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j por la invest'a plan'o, el\nkiu'j jam 37 miliard'o'j est'as uz'at'a'j en Afrik'o. Ni dev'as far'i mult'e pli, por ke la komerc'o\nen Afrik'o est'u pli bon'a, pli just'a kaj pli long'dau\u0306r'e efik'a. Ni nepr'e kurag\u0302'ig'u la eu\u0306rop'a'j'n\nfirma'o'j'n si'n engag\u0302'i kaj pli fort'e invest'i en la region'o.\u201d Por tio est'as bezon'at'a \u201eseren'a klimat'o\u201d por entrepren'ist'o'j. Juncker preciz'ig'is, ke c\u0302e la ekonomi'a'j rilat'o'j inter EU kaj Afrik'o\ntem'as pri partner'ec'o inter egal'rajt'a'j part'o'pren'ant'o'j. Tiu'spec'a'n partner'ec'o'n Afrik'o\npov'as real'ig'i pli facil'e kun Eu\u0306rop'o ol kun C\u0302ini'o. Lau\u0306 Juncker ambau\u0306 kontinent'o'j hav'as\nkomun'a'j'n sort'o'j'n kaj interes'o'j'n. Eu\u0306rop'o bezon'as Afrik'o'n kaj Afrik'o bezon'as Eu\u0306rop'o'n."}, {"text_idx": "#000592", "text": "Paul Kagame, prezident'o de Ruando kaj prezid'ant'o de Afrik'a Uni'o, emfaz'is la serioz'ec'o'n\nde la forum'o. Li deklar'is: \u201eNi kun'e est'as fort'a'j. De tiu unu'ig\u0302'o [inter Afrik'o kaj Eu\u0306rop'o] pov'as profit'i ambau\u0306\nkontinent'o'j.\u201d Se Eu\u0306rop'o invest'us en Afrik'o kaj trakt'us la tie'a'j'n land'o'j'n kiel partner'o'j'n, kaj ne\nkiel profit'ant'o'j'n de evolu'help'o, tio cert'e kontribu'us al pli bon'a'j reciprok'a'j rilat'o'j."}, {"text_idx": "#000593", "text": "Est'is sub'skrib'it'a'j kontrakt'o'j, en kiu'j EU promes'as al Afrik'o 75 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j\nkiel kredit'help'o'n por mal'grand'a'j kaj mez'grand'a'j firma'o'j kaj 45 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j\npor agrikultur'a'j projekt'o'j. Tri milion'o'j da eu\u0306r'o'j cel'as sub'ten'o'n por la Afrik'a Liber'komerc'a"}, {"text_idx": "#000594", "text": "Eu\u0306rop'a Invest'a Bank'o cert'ig'is kredit'o'j'n je valor'o de 500 milion'o'j da eu\u0306r'o'j por invest'o'j\nen Afrik'o, kaj Mond'a Bank'o promes'is dispon'ig'i g\u0302is la jar'o 2030 22 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j"}, {"text_idx": "#000595", "text": "Est'is sun'a'j varm'et'a'j septembr'a'j tag'o'j. La c\u0302iel'o blu'is kiel infan'a okul'o, febl'a vent'o\nkares'is la vizag\u0302'o'j'n, la park'o dolc\u0302'e dorm'et'is en la silent'o. C\u0302iu'tag'e, post la fin'o\nde la labor'temp'o, Ljuben s\u0302at'is pied'ir'i hejm'e'n, g\u0302u'ant'e la trankvil'a'j'n septembr'a'j'n post'tag'mez'o'j'n.\nAnkau\u0306 nun li ek'ir'is sur la vast'a'n bulvard'o'n kun la tili'o'j, kaj post'e dekstr'e'n li en'ir'is\nla park'o'n, kie la arb'o'j simil'is al star'ant'a'j sen'mov'a'j gard'ist'o'j kun bunt'a'j mantel'o'j\nde flav'a'j, rug\u0302'a'j, brun'a'j foli'o'j. La au\u0306tun'a'j flor'o'j en la bed'o'j iom mov'ig\u0302'is pro la\nvent'o kaj kvazau\u0306 klin'is si'n por salut'i li'n."}, {"text_idx": "#000596", "text": "C\u0302e la et'a lag'o en la park'o dum la sun'a'j septembr'a'j tag'o'j kolekt'ig\u0302'is pentr'ist'o'j, kiu'j\nprezent'is si'a'j'n bild'o'j'n, kaj la lok'o c\u0302i tie simil'is al grand'a ne'ordinar'a ekspozici'o.\nLjuben s\u0302at'is tra'rigard'i la pentr'aj\u0302'o'j'n, konversaci'i kun la pentr'ist'o'j, kiu'j'n li bon'e\nkon'is, kaj foj'e-foj'e li ac\u0302et'is iu'n pentr'aj\u0302'o'n. Jam li hav'is sufic\u0302'e da bild'o'j kaj rev'is\niam fond'i art'galeri'o'n, kie est'os pentr'aj\u0302'o'j de divers'a'j pentr'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000597", "text": "Nun li mal'rapid'e pas'is preter la ord'ig'it'a'j bild'o'j, atent'e tra'rigard'is ili'n, esperant'e\nvid'i interes'a'n kaj ne'ordinar'a'n pentr'aj\u0302'o'n, sed la bild'o'j ne vek'is li'a'n atent'o'n. Ja,\nLjuben bon'e kon'is la stil'o'n kaj pentr'o'art'o'n de mult'a'j el la pentr'ist'o'j, kiu'j ekspozici'is"}, {"text_idx": "#000598", "text": "Li dau\u0306r'ig'is mal'rapid'e ir'i, sed subit'e halt'is. Sur unu el la benk'o'j est'is ord'ig'it'a'j\nkelk'a'j akvarel'a'j pejzag\u0302'o'j. Ljuben al'rigard'is ili'n kaj surpriz'ig\u0302'is. La pentr'aj\u0302'o'j est'is\nne'ordinar'a'j. La pentr'ist'o, kiu pentr'is ili'n, hav'is eg'e original'a'n stil'o'n. Li kvazau\u0306\npercept'is ne'kon'at'a'n mirakl'a'n mond'o'n kaj talent'e pentr'is g\u0302i'n. La kolor'o'j est'is mir'ind'a'j.\nLjuben mir'e rigard'is la bild'o'j'n. Ili rav'is li'n per ia naiv'ec'o, sincer'ec'o, radi'ant'a'j\nlum'o'n kaj g\u0302oj'o'n. Sent'ebl'is la fort'a inspir'o kaj jubil'o de la pentr'ist'o."}, {"text_idx": "#000599", "text": "Ljuben c\u0302irkau\u0306'rigard'is por vid'i la pentr'ist'o'n, sed proksim'e al la bild'o'j est'is neni'u.\nC\u0302e la najbar'a benk'o star'is o'c\u0302j'o Petko, mal'jun'a kon'at'a pentr'ist'o, kiu'n Ljuben bon'e"}, {"text_idx": "#000600", "text": "\u2013 O'c\u0302j'o Petko, kiu pentr'is tiu'j'n c\u0302i pentr'aj\u0302'o'j'n? \u2013 demand'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000601", "text": "La mal'jun'ul'o ek'rid'et'is kaj montr'is al la lag'o."}, {"text_idx": "#000603", "text": "Ljuben rigard'is al la direkt'o, kiu'n montr'is la mal'jun'a pentr'ist'o, sed tie li vid'is\nnur kelk'a'j'n knab'o'j'n, kiu'j pilk'lud'as."}, {"text_idx": "#000604", "text": "\u2013 Kie? \u2013 demand'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000605", "text": "\u2013 Tie \u2013 de'nov'e dir'is o'c\u0302j'o Petko \u2013 la blond'har'a bub'o, kiu nun kur'as al la pilk'o."}, {"text_idx": "#000606", "text": "\u2013 C\u0302u li pentr'is la pejzag\u0302'o'j'n? \u2013 ne kred'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000608", "text": "Kaj o'c\u0302j'o Petko vok'is la knab'o'n:"}, {"text_idx": "#000609", "text": "\u2013 Ruslan, ven'u c\u0302i tie'n. Tiu c\u0302i sinjor'o dezir'as parol'i kun vi."}, {"text_idx": "#000610", "text": "Sen'dezir'e la knab'o proksim'ig\u0302'is al ili. Li est'is pli-mal'pli dek'jar'a kun dens'a blond'a\nhar'ar'o, hel'blu'a'j okul'o'j kiel du vitr'a'j glob'et'o'j kaj rug\u0302'a'j vang'o'j pro la kur'ad'o, simil'a'j"}, {"text_idx": "#000611", "text": "\u2013 Ruslan, c\u0302u vi pentr'is tiu'j'n c\u0302i pejzag\u0302'o'j'n? \u2013 demand'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000612", "text": "\u2013 Jes \u2013 respond'is la knab'o."}, {"text_idx": "#000613", "text": "\u2013 Do, vi s\u0302at'as pentr'i \u2013 dir'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000614", "text": "\u2013 Kaj kial vi al'port'is c\u0302i tie'n la pentr'aj\u0302'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000615", "text": "Tiu c\u0302i demand'o iom embaras'is la knab'o'n. Li al'rigard'is mal'supr'e'n al si'a'j el'frot'it'a'j\ns\u0302u'o'j, kaj li'a'j long'a'j palpebr'o'j kas\u0302'is li'a'n rigard'o'n. Kelk'a'j'n sekund'o'j'n li silent'is,\nkaj post'e mal'lau\u0306t'e li ek'parol'is:"}, {"text_idx": "#000616", "text": "\u2013 Kial? \u2013 mir'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000618", "text": "\u2013 C\u0302u vi'a'j ge'patr'o'j ne pov'as ac\u0302et'i al vi pos\u0302'telefon'o'n? \u2013 demand'is Ljuben."}, {"text_idx": "#000619", "text": "\u2013 Mi'a patr'in'o ne labor'as. Oni mal'dung'is s\u0302i'n. Mi ne hav'as patr'o'n; mi ne sci'as, kiu li"}, {"text_idx": "#000620", "text": "Ljuben al'rigard'is la knab'o'n, post'e de'nov'e la pentr'aj\u0302'o'j'n, kiu'j star'is sur la benk'o,"}, {"text_idx": "#000621", "text": "\u2013 Bon'e. Mi ac\u0302et'os du vi'a'j'n pejzag\u0302'o'j'n. Tamen promes'u, ke vi dau\u0306r'ig'os pentr'i."}, {"text_idx": "#000622", "text": "La okul'o'j de la knab'o ek'bril'is."}, {"text_idx": "#000624", "text": "La knab'o ec\u0302 ne hezit'is kaj tuj respond'is:"}, {"text_idx": "#000625", "text": "\u2013 Kiam mi est'os plen'ag\u0302'a, mi far'os ekspozici'o'n en la urb'a art'galeri'o, kaj mi'a patr'o,\nkiu'n mi ne kon'as, ven'os, tra'rigard'os mi'a'j'n pentr'aj\u0302'o'j'n kaj vid'os, ke mi far'ig\u0302'is pentr'ist'o."}, {"text_idx": "#000626", "text": "\u2013 Iam vi cert'e far'os grand'a'n ekspozici'o'n, kaj vi'a patr'o cert'e ven'os vid'i g\u0302i'n \u2013 dir'is Ljuben. \u2013 Nun mi pren'os tiu'j'n c\u0302i du pentr'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000627", "text": "Ljuben proksim'ig\u0302'is al la benk'o, pren'is du pentr'aj\u0302'o'j'n kaj don'is al Ruslan kelk'a'j'n mon'bilet'o'j'n."}, {"text_idx": "#000628", "text": "\u2013 Mi cert'as, ke vi far'ig\u0302'os fam'a pentr'ist'o \u2013 dir'is Ljuben kaj for'ir'is."}, {"text_idx": "#000629", "text": "Pli'akr'ig\u0302'o de la kosov-serbi'a'j rilat'o'j"}, {"text_idx": "#000630", "text": "Kvankam dum mult'a'j jar'o'j okaz'is dialog'a'j sesi'o'j inter Kosovo kaj Serbi'o, per'it'a'j de\nEu\u0306rop'a Uni'o, la serb'a reg'ist'ar'o far'as plej'ebl'o'n por mal'help'i al Kosovo, sen'de'pend'a\nek'de 2008, al'ig\u0302'i al inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Tiel, g\u0302i instig'is negativ'a'n voc\u0302'don'ad'o'n\nen Unesk'o kaj, antau\u0306 monat'o, en Interpol, ambau\u0306 tut'e ne politik'a'j, tre grav'a'j kaj"}, {"text_idx": "#000631", "text": "Drakon'a impost'o por serb'a'j var'o'j"}, {"text_idx": "#000632", "text": "Serbi'o mal'help'as al Kosovo ankau\u0306 en tiu'j organiz'aj\u0302'o'j, kie c\u0302i-last'a jam est'as akcept'it'a.\nPro tio, la reg'ist'ar'o de Ramush Haradinaj decid'is alt'ig'i g\u0302is 100 % impost'o'j'n por c\u0302iu'j\nserb'a'j var'o'j en'ir'ant'a'j en Kosovon. Tio signif'as, ke Serbi'o perd'os kelk'cent'o'j'n da milion'o'j\nda eu\u0306r'o'j! Tuj re'ag'is la EU-Komision'o, sed Haradinaj respond'is, ke la decid'o hav'as\npolitik'a'n karakter'o'n kaj ke g\u0302i eks'valid'ig\u0302'os en la moment'o, kiam Serbi'o agnosk'os la"}, {"text_idx": "#000633", "text": "C\u0302iu s\u0302tat'o rajt'as hav'i si'a'n arme'o'n. Tamen Kosovo, liber'ig'it'a en juni'o 1999 kaj sen'de'pend'a\nek'de februar'o 2008, ankorau\u0306 ne hav'as si'a'n arme'o'n, dum membr'o'j de NATO el'spez'as en\nKosovo, de 20 jar'o'j, por si'a'j kelk'mil'op'a'j trup'o'j."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Tial la 14an de decembr'o la parlament'o de Kosovo voc\u0302'don'is por pli'alt'ig'i la status'o'n\nde la Fort'o'j de Sekur'ec'o al preskau\u0306 regul'a arme'o, kiu konsist'os el 5000 soldat'o'j kaj"}, {"text_idx": "#000635", "text": "Tuj re'ag'is Serbi'o, kiu, lau\u0306 rezoluci'o 1244 de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, plu konsider'as Kosovon\nsi'a \u201eadministr'a part'o\u201d. \u201eNi dev'as protekt'i ni'a'n popol'o'n!\u201d, deklar'is la serb'a prezident'o Aleksandar Vuc\u030cic\u0301. Tem'as pri mal'pli ol 100 000 serb'o'j\nel du milion'o'j da log\u0302'ant'o'j de Kosovo. Ceter'e, pli da alban'o'j viv'as en Pres\u0302eva Val'o\nen Serbi'o! Kaj Serbi'o ac\u0302et'as de Rusio, pli kaj pli, modern'a'j'n ofensiv'a'j'n milit'rimed'o'j'n"}, {"text_idx": "#000636", "text": "Ali'flank'e, la arme'o de Kosovo est'as defend'a kaj pac'a faktor'o. En Kosovo plu rest'os\nKFOR-trup'o'j, najbar'e est'as du membr'o'j de NATO \u2013 Montenegro kaj Albanio, pac'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000637", "text": "La agnosk'o de Kosovo far'e de Serbi'o, Rusio kaj ceter'a'j s\u0302tat'o'j de la mond'o, al'don'e\nal la pli ol cent land'o'j jam agnosk'int'a'j g\u0302i'n (la nombr'o iom vari'as de'pend'e de la inform'o-font'o\nkaj de tio, kio'n signif'u \u201eagnosk'o\u201d), est'us pli'a stabil'ig'a pas\u0302'o en la region'o."}, {"text_idx": "#000638", "text": "Student'o'j de s\u0302tat'a'j universitat'o'j protest'as"}, {"text_idx": "#000639", "text": "\u201eVi for's\u0302tel'is ni'a'j'n rev'o'j'n, ni for'rab'os vi'a'n dorm'o'n!\u201d, \u201eNi ne est'as klient'o'j, ni ne est'as bank-au\u0306tomat'o'j!\u201d"}, {"text_idx": "#000641", "text": "Unu'e, ili protest'is dum long'a'j hor'o'j antau\u0306 la ministeri'o pri instru'ad'o, kie student'o'j\npostul'is de la ministr'in'o Lindita Nikolla la nul'ig'o'n de la leg\u0302'o pri kler'ig'ad'o akcept'it'a\nen 2015, kiu drast'e redukt'is s\u0302tat'a'n financ'ad'o'n de publik'a'j universitat'o'j. Post'e ili\nprotest'is antau\u0306 la parlament'ej'o. Foj'foj'e ili blok'is c\u0302ef'a'j'n voj'arteri'o'j'n kaj tiel ag'is"}, {"text_idx": "#000643", "text": "Tia'n amas'a'n student'a'n mov'ad'o'n oni vid'is nur 28 jar'o'j'n antau\u0306'e, en decembr'o 1990. Tiam\nprotest'o'j rezult'ig'is establ'o'n de politik'a divers'ec'o en la last'a orient'eu\u0306rop'a social'ism'a\nland'o. Nov'ec'o est'as, ke c\u0302i-foj'e la student'o'j ne elekt'is si'a'j'n reprezent'ant'o'j'n, nek\nsi'n apog'is sur politik'a'j parti'o'j, c\u0302ar ili ne plu kred'as al gvid'ant'o'j, kiu'j tradici'e\nperfid'is ili'a'j'n interes'o'j'n. Tio simil'as al la last'a'temp'a'j manifestaci'o'j en Parizo."}, {"text_idx": "#000645", "text": "La social'ist'a c\u0302ef'ministr'o Ed'i Ram'a, eg'e embaras'it'a, unu'e kategori'e kontrau\u0306'star'is,\nsed post'e propon'is al ili dialog'o'n, inter'trakt'ad'o'n. Tamen tio mal'ebl'as pro la mank'o\nde reprezent'ant'o'j c\u0302e student'o'j, kaj la student'o'j ne plu fid'as al la reg'ist'ar'o. \u201eUnu'e plen'um'u ni'a'j'n postul'o'j'n, post'e ni pov'us dialog'i\u201d, dir'as la student'o'j. La reg'ist'ar'o cert'e dezir'as gajn'i temp'o'n kaj, plej probabl'e,"}, {"text_idx": "#000646", "text": "La popol'o vid'as en tiu nov'a ne'kutim'a kaj amas'a protest'o de la plej vigl'a kaj san'a\ntavol'o ek'bril'o'j'n de radikal'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o en la politik'a situaci'o de la land'o, kiu sufer'as\npro stagn'ad'o en ekonomi'a evolu'o, not'ind'a el'migr'ad'o, enorm'a korupt'o de reg'ant'o'j, jug\u0302'ist'o'j,"}, {"text_idx": "#000647", "text": "La flor'vaz'o, kiu'n nazi'o'j s\u0302tel'is de Italio"}, {"text_idx": "#000648", "text": "\u201eGermanio restitu'u tuj al Florenco la pentr'aj\u0302'o'n si'a'temp'e s\u0302tel'it'a'n de nazi'o'j!\u201d: jen la al'vok'o de Eike Schmidt, la direktor'o de la muze'o Uffizi [ufici] en la ital'a\nurb'o Florenco. La ne'kutim'a kaj ne'ambigu'a al'vok'o est'as des pli signif'o'plen'a, se oni\nkonsider'as, ke li, art-histori'ist'o 51-jar'ag\u0302'a, est'as g\u0302ust'e german'o."}, {"text_idx": "#000649", "text": "Tem'as pri la ole'o'pentr'aj\u0302'o ital'lingv'e nom'at'a\nVaso di fiori (Flor'vaz'o) de la nederlanda pentr'ist'o J'a'n van Huysum. G\u0302i'n s\u0302tel'is milit'ist'o'j de\nWehrmacht, la german'a arme'o, dum la du'a mond'milit'o. G\u0302i rest'is pli ol jar'cent'o'n en la florenca\nPalazzo Pitti, de 1824 g\u0302is 1943. Post la s\u0302tel'o g\u0302i neni'e re'aper'is antau\u0306 1991, post\nla re'unu'ig\u0302'o de Germanio. Oni tamen tiam pet'is de Germanio lau\u0306'dir'e \u201eabsurd'a'n el'ac\u0302et'o'n\u201d, por re'don'i la pri'disput'at'a'n art'aj\u0302'o'n al Italio. La prokuror'ej'o de Florenco deklar'is,\nke tiu objekt'o klar'e aparten'as al Italio kaj tut'e ne akir'ebl'as au\u0306 vend'ebl'as. Nigr'a-blank'a'n\nkopi'o'n oni de plur'a'j jar'o'j ekspozici'as simbol'e en Palazzo Pitti, akompan'at'a'n de inform'a"}, {"text_idx": "#000650", "text": "La kuba urb'o Trinidad, situ'ant'a en la centr'o-sud'a provinc'o Sancti Spirit'us kaj fond'it'a\nla 2an de februar'o 1514 de la hispan'a konker'ant'o Dieg'o Vela\u0301zquez de Cue\u0301llar, oficial'e\nricev'is la status'o'n de mond'a meti'art'a urb'o la 15an de septembr'o 2018."}, {"text_idx": "#000651", "text": "En Latin-Amerik'o nun trov'ig\u0302'as kvin urb'o'j posed'ant'a'j la sam'a'n disting'o'n. En ceter'a'j\nmond'part'o'j kiel C\u0302ini'o, Barato, Irano kaj Dani'o, urb'o'j premi'it'a'j el'montr'as ankau\u0306 tiu'n\nprestig\u0302'a'n atest'o'n, g\u0302i ig\u0302'as ver'a c\u0302arm'o por hom'o'j dezir'ant'a'j ili'n vizit'i, kaj tiel g\u0302u'i\nili'a'j'n meti'art'o'j'n, kiel esprim'o'j'n de ili'a au\u0306tent'ec'o."}, {"text_idx": "#000652", "text": "\u201eKiel stimul'o'n al la kre'ad'o, tradici'o kaj agnosk'o de la meti'ist'o'j el Trinidad\u201d, karakteriz'is Mercy Correa, vic-prezid'ant'o de Mond'a Konsili'o pri Meti'art'o'j (MKM)\nWorld Crafts Council - WCC) por Latin-Amerik'o, la menci'it'a'n disting'o'n okaz'e de ties trans'don'o al la urb'o.\nMKM est'as ne-reg'ist'ar'a organiz'aj\u0302'o sen'profit'cel'a fond'it'a en 1964, en Nov-Jork'o, destin'at'a\nal re'akir'o kaj konserv'ad'o de tia'j art'meti'o'j."}, {"text_idx": "#000653", "text": "Trinidad est'as urb'o de tradici'o'j kaj legend'o'j. Vigl'as tie la meti'art'a kre'ad'o, kiu'n\noni natur'form'e trans'don'as de generaci'o en generaci'o'n. Jen evident'a'j ekzempl'o'j el ili:\ntol'aj\u0302'o, ceramik'o, palm'aj\u0302'o'j, teks'aj\u0302'o'j, plastik'art'o kombin'it'a kun meti'art'o'j, tri'kart'o"}, {"text_idx": "#000654", "text": "Antau\u0306 c\u0302i tiu moment'o special'a, oni profund'e enket'is pri tiu c\u0302i tem'o, kaj en 2015 oni\nel'labor'is dosier'o'n, kiu'n oni prezent'is al la menci'it'a organiz'aj\u0302'o, kaj la urb'o'n vizit'is\nfak'ul'o'j de MKM. En 1988 Trinidad est'is ankau\u0306 deklar'it'a de Unesk'o Kultur'a Hered'aj\u0302'o"}, {"text_idx": "#000655", "text": "En Brazilo ek'de nun la ministeri'o pri agrikultur'o demarkaci'os indig\u0302en'a'j'n region'o'j'n.\nG\u0302i'a'j interes'o'j preskau\u0306 c\u0302iam kontrau\u0306'star'as tiu'j'n de konserv'ad'o. Lau\u0306 Jair Bolsonaro,\nla prezid'ant'o de Brazilo, est'as problem'o, ke ankorau\u0306 ekzist'as protekt'at'a'j indig\u0302en'a'j\nregion'o'j, c\u0302ar ili est'as mal'dens'e log\u0302'at'a'j. Li ne rimark'as, ke la viv'kutim'o'j de c\u0302i tiu'j\npopol'o'j tre diferenc'as de tiu'j, kiu'j log\u0302'as en urb'o'j."}, {"text_idx": "#000656", "text": "Fakt'e, la decid'o baz'ig\u0302'as sur ekonomi'a'j interes'o'j de agrikultur'ist'o'j. La prezid'ant'o\nankau\u0306 parol'as pri integr'ig\u0302'o de la indig\u0302en'a'j log\u0302'ant'o'j al urb'o'j. C\u0302i tio signif'as detru'i\nla kultur'o'n de c\u0302i tiu'j popol'o'j, inkluziv'e art'o'n, lingv'o'n, mang\u0302'kutim'o'j'n ktp."}, {"text_idx": "#000658", "text": "En la last'a'j jar'o'j la g\u0302eneral'a si'n'ten'o de la publik'o pri scienc'ist'o'j kaj divers'tip'a'j\nnov'ig'ist'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is rimark'ind'e. Oni rigard'as al ili kun interes'o kaj foj'foj'e admir'o,\nsen la tim'o kaj la suspekt'em'o de la pas'int'ec'o. C\u0302i tiu s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o en la pens'manier'o evident'as\nankau\u0306 en kin'art'o: fakt'e al matematik'o oni fres\u0302'e don'is mult'a'n spac'o'n sur la tiel nom'at'a\ngrand'a ekran'o, kvankam mal'oft'e oni spekt'as verk'o'j'n, en kiu'j la c\u0302ef'rol'ul'o est'as matematik'ist'o."}, {"text_idx": "#000661", "text": "La intrig'o'j hav'as unu komun'a'n element'o'n: la c\u0302ef'rol'ul'o est'as plej oft'e jun'ul'o kun impon'a\nmatematik'a talent'o. Komenc'e de la verk'o neni'u konsider'as li'n serioz'e, sed en iu punkt'o\nde la rakont'o li el'star'ig\u0302'as kaj ek'lud'as grav'a'n rol'o'n en la histori'o. Tem'as kutim'e\npri talent'plen'a'j ul'o'j, kiu'j spert'as paralel'e person'a'j'n problem'o'j'n. Dum la dis'volv'ig\u0302'o\nde la histori'o la talent'o ia'manier'e inter'ag'as kun la problem'o'j de la c\u0302ef'rol'ul'o, ebl'ig'ant'e\nal li ating'i not'ind'a'j'n rezult'o'j'n: spit'e al c\u0302io, tamen, ne c\u0302iam la film'o fin'ig\u0302'as gaj'e."}, {"text_idx": "#000662", "text": "En c\u0302i tiu'j verk'o'j la pov'o de la c\u0302ef'rol'ul'o est'as ekskluziv'e mens'a: li sukces'as far'i\nekster'ordinar'a'j'n afer'o'j'n, kiu'j'n nur mal'mult'a'j hom'o'j kompren'as kaj s\u0302at'as, sed tio ne\nhelp'as li'n solv'i si'a'j'n person'a'j'n problem'o'j'n. Oni s\u0302ajn'e vol'as pentr'i matematik'ist'o'j'n\nkiel spec'o'n de ekstrem'e inteligent'a'j super'hero'o'j. Tamen la real'o est'as mal'sam'a, almenau\u0306\nkoncern'e mens'a'j'n super'pov'o'j'n. Matematik'ist'o'j est'as tut'e ordinar'a'j person'o'j."}, {"text_idx": "#000663", "text": "En la efektiv'ig'o de c\u0302i tia'j film'o'j la real'a viv'o de matematik'ist'o'j est'as pri'skrib'at'a\ndank'e al la konsult'ad'o de profesi'ul'o'j, kiu'j kun'labor'as, sed c\u0302iam rest'as en la fon'o.\nPlej oft'e ili'a kontribu'o lim'ig'as si'n je iu'j detal'o'j ie-tie kaj iu'j fak'a'j klar'ig'o'j,\nkiu'j'n la c\u0302ef'rol'ul'o en la film'o dev'as don'i, au\u0306 je iu'j formul'o'j, kiu'j'n li skrib'as furioz'e"}, {"text_idx": "#000666", "text": "La orient-slovak'a urb'o Kos\u030cice [ko\u0301s\u0302ice] (c\u0302irkau\u0306 400 km for de Bratislav'o) akir'is la\ntitol'o'n \u201eEu\u0306rop'a c\u0302ef'urb'o de volont'ul'ad'o 2019\u201d (angl'e\n1. Kos\u030cice tiel far'ig\u0302'is la unu'a urb'o el la mez'a'j kaj orient'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j kaj la\nses'a eu\u0306rop'a urb'o hav'ant'a la prestig\u0302'a'n titol'o'n, post Barcelono (2014), Lisbon'o (2015),"}, {"text_idx": "#000667", "text": "Volont'ul'ad'o hav'as en Kos\u030cice long'a'n tradici'o'n, kaj g\u0302i est'as esprim'o de lok'a patriot'ism'o.\nEn pas'int'a temp'o mil'o'j da lok'a'j volont'ul'o'j signif'e kontribu'is al la sukces'a organiz'ad'o\nde eu\u0306rop'a kultur'a c\u0302ef'urb'o (2013), eu\u0306rop'a urb'o de sport'o (2016), inter'naci'a'j pac'maraton'o'j\nkaj ali'a'j karitat'a'j ag'ad'o'j. Neces'as menci'i ankau\u0306 la volont'ul'o'j'n, kiu'j c\u0302iu'tag'e dedic\u0302'as\nsi'n al social'a labor'o koncern'e hom'o'j'n long'temp'e mal'san'a'j'n, handikap'ul'o'j'n, mal'ric\u0302'ul'o'j'n,\nmal'jun'ul'o'j'n ktp. En la jar'o 2019 atend'os volont'ul'o'j'n en Kos\u030cice du grand'a'j event'o'j:\nla mond'a sport'konkurs'o de glaci'hoke'o (maj'o) kaj la mond'a sport'konkurs'o de pilk'hoke'o"}, {"text_idx": "#000668", "text": "La titol'o'n eu\u0306rop'a c\u0302ef'urb'o de volont'ul'ad'o c\u0302iu'jar'e al'jug\u0302'as la Eu\u0306rop'a Volont'ul'a Centr'o\nCentr'e Europe\u0301en de Volontariat, (CEV) kun sid'ej'o en Bruselo ek'de 2013. CEV est'as eu\u0306rop'a ret'o kun pli ol 80 volont'ul'a'j\ncentr'o'j, dis'volv'o-agent'ej'o'j kaj organiz'aj\u0302'o'j okup'ig\u0302'ant'a'j pri la sub'ten'o de volont'ul'o'j\nkaj volont'ul'ad'o en Eu\u0306rop'o, je eu\u0306rop'a, land'a kaj region'a nivel'o'j. G\u0302i est'as ankau\u0306 centr'a\nforum'o por la inter's\u0302ang\u0302'o de praktik'o kaj inform'ad'o pri volont'ul'a labor'o en divers'a'j"}, {"text_idx": "#000670", "text": "120 jar'o'j da japan'a integr'ig\u0302'o en la kub'an soci'o'n"}, {"text_idx": "#000671", "text": "Pec'et'o de Kubo est'as japan'a. En kuba kultur'a miks'aj\u0302'o au\u0306, pli specif'e, en g\u0302i'a mult-etn'a\nkonsist'o iam pri'skrib'it'a de la kuba scienc'ist'o kaj el'star'a antrop'olog'o Fernand'o Ortiz\nFerna\u0301ndez, en'est'as porci'o aparten'ant'a al la land'o de lev'ig\u0302'ant'a sun'o, ali'a arkipelag'o\nkiel la kuba, sed ban'at'a de la vast'a Pacifik'a Ocean'o."}, {"text_idx": "#000672", "text": "La 18an de decembr'o 2018 la kuba prezident'o Miguel Di\u0301az-Canel Bermu\u0301dez akcept'is en\nPalac'o de la Revoluci'o Keiji Furuya, prezid'ant'o'n de la parlament'a lig'o de japan'a-kuba\namik'ec'o, kiu vizit'is Kubon kadr'e de la fest'a'j arang\u0302'o'j omag\u0302'e al la 120-jar'ig\u0302'o de la\nkomenc'o de japan'a en'migr'ad'o al Kubo."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Dum la renkont'ig\u0302'o ambau\u0306 grav'ul'o'j sam'opini'is pri la bon'a stat'o de la du'flank'a'j rilat'o'j.\nIli kun plezur'o re'memor'is la oficial'a'n vizit'o'n al Havano de la japan'a c\u0302ef'ministr'o"}, {"text_idx": "#000674", "text": "Dum li'a rest'ad'o en la kuba c\u0302ef'urb'o, tie okaz'is ankau\u0306 la tri'a kun'ven'o de la publik'a-privat'a\nkomitat'o Kubo-Japani'o, kie part'o'pren'is 22 japan'a'j entrepren'o'j. Oni sub'skrib'is dokument'o'n\npri japan'a vari'aj\u0302'o de spad'fis\u0302-kapt'a turnir'o\nErnest Hemingway okaz'ont'a en juni'o 2020, sam'temp'e kun la ven'ont'a'j somer'a'j olimpi'a'j lud'o'j en Tokio."}, {"text_idx": "#000675", "text": "Antau\u0306 120 jar'o'j, la 9an de septembr'o 1898, per vapor's\u0302ip'o\nOrizawa al Kubo ven'is la unu'a japan'o kun la intenc'o ek'log\u0302'i tie, Y. Ozuna. Leg'ant'e la pag\u0302'o'j'n\nDiario de la Marin'a (Tag'libr'o de la s\u0302ip'ar'o), la plej grav'a tiu'epok'a gazet'o, oni ek'sci'as, ke la al'ven'o\nde Ozuna cel'is progres'ig'i komun'um'o'n, kiu'n nun'temp'e oni taks'as je pli ol 1200\nnikkei, japan'de'ven'a'j en'migr'int'o'j kaj ili'a'j post'e'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000676", "text": "Ili ven'is al la karib'a insul'o el divers'a'j guberni'o'j de la azi'a naci'o: Okinau\u0306o, Kagos\u0302imo,\nKumamoto, Fukuoko, Hiros\u0302im'o, Nagano, Fukus\u0302imo kaj ali'a'j. Plej amas'e\nnikkei ven'is inter la jar'o'j 1924 kaj 1926. Plej'mult'o el la al'ven'int'o'j est'is vir'o'j, eks-samuraj'o'j,\nkiu'j okaz'e de la fal'o de s\u0302ogun'a'j reg\u0302im'o'j kaj Meiji-re'star'ig'ad'o dev'is for'vojag\u0302'i ekster'land'e'n."}, {"text_idx": "#000677", "text": "Sed jam antau\u0306 pli ol 400 jar'o'j, en juli'o 1614, unu'a'foj'e en la histori'o ven'int'o'j el\nJapani'o pas\u0302'is sur kub'an ter'o'n: samuraj'o Hasekura Rokuemon Cunenaga estr'ant'a du'cent-person'a'n\ns\u0302ip'an'ar'o'n, kiu vojag\u0302'is lau\u0306 la ordon'o vizit'i Eu\u0306rop'o'n komerc'o-cel'e de feu\u0306d'a sinjor'o\n(daimi'o) Dat'e Mas'am'un'e el la urb'o kaj provinc'o Sendajo (guberni'o Mijagi) (Monat'o 2017/11,"}, {"text_idx": "#000678", "text": "\u201eLa japan'a en'migr'ad'o en Kubon est'is mal'mult'a kompar'e kun ali'a'j sud'amerik'a'j land'o'j kiel\nBrazilo kaj Peruo, sed la ekzempl'o de simpl'ec'o, honest'ec'o, spirit'o de si'n'ofer'o kaj\nam'o al labor'o kaj al la patr'uj'o, kiu'n ili inokul'is al ni, est'is not'ind'a\u201d, sub'strek'is Francisco Miyasaka, prezid'ant'o de la organiz'a komitat'o pri la 120a dat're'ven'o\nde la komenc'o de japan'a en'migr'ad'o."}, {"text_idx": "#000679", "text": "\u201eJapani'o kaj Kubo hav'as long'a'n rilat'o'n de amik'ec'o kaj konfid'o\u201d, resum'is Keiji Furuya, prezid'ant'o de la parlament'a lig'o de amik'ec'o, kiu gvid'is delegaci'o'n\nvizit'ant'a'n Havanon por kulmin'o de la fest'o'jar'o."}, {"text_idx": "#000680", "text": "nikkei est'as integr'it'a'j en la kub'an soci'o'n kaj japan-manier'e kontribu'as al g\u0302i. La parlament'a\nlig'o de amik'ec'o dau\u0306r'e aktiv'e kun'labor'os, por ke la ekonomi'a'j rilat'o'j inter la du land'o'j"}, {"text_idx": "#000682", "text": "La jar'o 2018 super'is c\u0302iu'j'n slovak'a'j'n ekonomi'a'j'n statistik'o'j'n. La mal'grand'a mez-eu\u0306rop'a\nSlovaki'o produkt'is en la pas'int'a jar'o pli da au\u0306tomobil'o'j ol iam en si'a histori'o. La\nkvar au\u0306t'o'fabrik'o'j en Slovaki'o (Kia Motors Slovaki'a en Z\u030cilina [j\u0302ilina],\nPSA Peugeot Citroe\u0308n en Trnava,\nJaguar Land Rover en Nitr'a kaj\nVolkswagen en la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o) produkt'is pli ol 1 080 000 nov'a'j'n au\u0306t'o'j'n; en 2015 c\u0302irkau\u0306"}, {"text_idx": "#000683", "text": "Dank'e al tio la slovak'a ekonomi'o konstant'e kresk'as. La kvot'o de produkt'ad'o de au\u0306tomobil'o'j\nen la tut'a industri'a produkt'ad'o ating'is 46,8 % kaj la au\u0306tomobil'a industri'o reprezent'is\n35 % de la industri'a eksport'ad'o. Neces'as ankau\u0306 rimark'i, ke Slovaki'o dum kelk'a'j jar'o'j\nhav'as la unu'a'n lok'o'n (kun 198 au\u0306t'o'j) en la mond'a rang'list'o de au\u0306t'o'j produkt'it'a'j je\n1000 log\u0302'ant'o'j. Sekv'as C\u0302eh\u0302i'o, Hispanio kaj Germanio."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Voc\u0302'o de la kuba hered'aj\u0302'o"}, {"text_idx": "#000686", "text": "La titol'o ident'ig'as la kub'an radi'o'staci'o'n situ'ant'a'n en la urb'o'centr'o de la c\u0302ef'urb'o.\nLa tre kon'at'a tiel nom'at'a\nPlaza de las Palomas (Plac'o de la kolomb'o'j) brak'um'as la bel'a'n konstru'aj\u0302'o'n, kie trov'ig\u0302'as Havana Radi'o,\nLa Lonja del Comercio (La kun'sid'ej'o de komerc'o)."}, {"text_idx": "#000687", "text": "La radi'o'staci'o, kiu aparten'as al la Ofic'ej'o de la Urb'a Histori'ist'o, est'is fond'it'a\nla 28an de januar'o 1999, kiel omag\u0302'o al ni'a naci'a hero'o Jose\u0301 Marti\u0301 en li'a nask'ig\u0302'dat're'ven'o.\nC\u0302i-jar'e, kiam Havano fest'as si'a'n 500-jar'ig\u0302'o'n, la \u201evoc\u0302'o de la kuba hered'aj\u0302'o\u201d kun'fest'as si'a'n 20an dat're'ven'o'n."}, {"text_idx": "#000688", "text": "Kial hav'i radi'o'staci'o'n en la urb'o'centr'o? Tem'as pri ide'o de la urb'a histori'ist'o Eusebio\nLeal Spengler, tre kler'a kaj c\u0302arm'a hom'o, kiu impuls'as kaj trans'form'as la projekt'o'n\npri konserv'ad'o de la kuba hered'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000689", "text": "La program'er'o'j de Havana Radi'o hav'as kultur'kler'ig'a'n en'hav'o'n kaj est'as plej'part'e gvid'at'a'j\nde fak'ul'o'j pri muze'ologi'o, histori'o kaj kultur'o. Oni cel'as dis'kon'ig'i la ag'ad'o'n de\nla Ofic'ej'o de la Urb'a Histori'ist'o ne nur en Havano, sed ankau\u0306 tra la tut'a insul'o."}, {"text_idx": "#000690", "text": "La radi'o'staci'o sub'ten'as la ide'o'n pri muze'o de radi'o en Kubo kun la cel'o konserv'i la\nhistori'a'n memor'o'n de tiu c\u0302i amas'komunik'il'o, kiu hav'as solid'a'n tradici'o'n en la kuba"}, {"text_idx": "#000691", "text": "Lau\u0306 dir'o de la kuba intelekt'ul'o Eusebio Leal Spengler, \u201eHavana Radi'o vol'is est'i et'a fajr'er'o dum tiu'j c\u0302i jar'o'j. Por gvid'i la radi'o'team'o'n oni\nal'vok'is la tiam'a'n knab'in'o'n Magda Resik, kiu nun'temp'e est'as j\u0302urnal'ist'in'o kaj doktor'in'o\nkaj entrepren'is la projekt'o'n kun respond'ec'o kaj serioz'ec'o. S\u0302i kresk'ig'is g\u0302i'n kaj profesi'e"}, {"text_idx": "#000692", "text": "La Vi\u0301bora (La vipur'o) situ'as en la havana municip'o\n10 de Octubre (10a de oktobr'o) je proksim'um'e 4 km for de la urb'o'centr'o. Kvankam la origin'a fond'o\nokaz'is en 1628, la nun'a'n nom'o'n g\u0302i ricev'is en la jar'o 1728, kiam jun'a german'a kurac'ist'o\ndecid'is kre'i si'a'n propr'a'n konsult'ej'o'n en tiu c\u0302i lok'o."}, {"text_idx": "#000693", "text": "Por reklam'i si'a'j'n kurac'ist'a'j'n serv'o'j'n la german'o dung'is meksik'an indig\u0302en'o'n por pentr'i\nla kon'at'a'n simbol'o'n de Medicin'o sur la konsult'ej'a'n mur'o'n. Tamen anstatau\u0306 serpent'o\n\u2013 s\u0302ajn'e pro ne'kon'o \u2013 la indig\u0302en'o pentr'is meksik'an vipur'o'n, kaj tiu est'as la kial'o de la nom'o."}, {"text_idx": "#000694", "text": "Tem'as pri kvartal'o ne tiel kon'at'a de histori'a vid'punkt'o, sed g\u0302i hav'as ric\u0302'a'j'n detal'o'j'n;\nekzempl'e, tie trov'ig\u0302'as grand'eg'a'j dom'o'j kun impon'a arkitektur'o, kiu montr'as la art'a'n"}, {"text_idx": "#000695", "text": "Krom la Naci'a Sid'ej'o de Kuba Esperant'o-Asoci'o \u2013 kaj tre proksim'e de g\u0302i \u2013 en tiu c\u0302i kvartal'o situ'as ankau\u0306 antau\u0306'universitat'a lern'ej'o kaj la kultur'dom'o de la\nmunicip'o, kie plur'foj'e okaz'is event'o'j pri Esperant'o. En tiu kultur'ej'o oft'e prezent'ig\u0302'as"}, {"text_idx": "#000696", "text": "Kvankam trov'ig\u0302'ant'a iom for de la urb'o'centr'o La Vipur'o dis'kon'ig'as ne nur la kub'an,\nsed ankau\u0306 la Esperant'a'n kultur'o'n en rilat'o kun la komun'um'o."}, {"text_idx": "#000697", "text": "La slovak'a eks'ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j Ja\u0301n Kubis\u030c [j'a'n kubis\u0302] est'as nom'um'it'a\nspecial'a kun'ord'ig'ant'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) por Libano. Li anstatau\u0306'is la dan'a'n\ndiplomat'in'o'n Pernille Dahler Kardel, lau\u0306 oficial'a anonc'o de Anto\u0301nio Guterres, g\u0302eneral'a\nsekretari'o de UN, en januar'o."}, {"text_idx": "#000698", "text": "La 66-jar'ag\u0302'a karier'diplomat'o Kubis\u030c komenc'is si'a'n profesi'a'n karier'o'n en la diplomati'a\nserv'o de C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o. Li stud'is en la moskva S\u0302tat'a Institut'o de Inter'naci'a'j Rilat'o'j\nkaj parol'as kvin lingv'o'j'n. En 1993 li serv'is kiel konstant'a reprezent'ant'o de Slovaki'o\nc\u0302e UN kaj ali'a'j inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j en G\u0302enevo, kaj en la jar'o'j 2006-2009 li est'is\nslovak'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j."}, {"text_idx": "#000699", "text": "Kubis\u030c hav'as pli ol 40-jar'a'n spert'o'n en la kamp'o de mult'flank'a diplomati'o. Li okup'is\nofic'o'j'n de g\u0302eneral'a sekretari'o de la Organiz'aj\u0302'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'o en Eu\u0306rop'o\nLi serv'is ankau\u0306 kiel special'a send'it'o de UN en Afgani'o (2011-2015) kaj last'e en Irako\n(2015-2018). En 2013 li ricev'is franc'a'n orden'o'n \u201eKomandor'o de la Honor'a Legi'o\u201d pro ekster'ordinar'a sub'ten'o al mond'pac'o kaj sekur'ec'o dum si'a diplomat'a karier'o."}, {"text_idx": "#000700", "text": "Li'a nov'a diplomati'a posten'o en Libano est'as politik'e tikl'a kaj est'as unu el la plej\ndefi'a'j en la mond'o. La nom'um'o de Kubis\u030c ven'as en temp'o de pli'alt'ig'it'a strec\u0302'o de rilat'o'j\ninter Israelo kaj Libano, kie Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j dis'lok'is pac'ig'a'j'n trup'o'j'n, kiu'j kontrol'as\nla lim'o'n inter la du land'o'j. Oni esper'as, ke Kubis\u030c, kiel mult'flank'a diplomat'o kun\nric\u0302'a spert'o en divers'a'j land'o'j, signif'e kontribu'os al pac'a solv'o de la region'a kriz'o."}, {"text_idx": "#000701", "text": "La 2an de januar'o pap'o Francisko g\u0302u'is bunt'a'n kaj fest'a'n prezent'o'n de kuba cirk'a art'ist'ar'o\nen la hal'o Pau\u0306lo la 6a dum si'a g\u0302eneral'a au\u0306dienc'o."}, {"text_idx": "#000702", "text": "La an'o'j de la trup'o Havano, aparten'ant'a al la Naci'a Cirk'o de Kubo, prezent'is mult'kolor'a'n\nspektakl'o'n plen'a'n je akrobat'aj\u0302'o'j, j\u0302ongl'ad'o'j, danc'o'j, ekzerc'o'j ekvilibr'a'j kaj kun rul'ring'o'j,\npilk'o'j kaj s\u0302nur'o'j, c\u0302iam akompan'at'a'j de tropik'a muzik'o, kiu anim'is la fin'o'n de la au\u0306dienc'o.\nUnu el la j\u0302ongl'ist'o'j ec\u0302 met'is turn'ig\u0302'ant'a'n pilk'o'n sur la montr'o'fingr'o'n de la dekstr'a\nman'o de la s\u0302tat'estr'o, kiu tiel iom'et'e aktiv'e part'o'pren'is en la prezent'o. La jun'a'j\nart'ist'o'j kontent'ig'is la publik'o'n per lert'ec'o, g\u0302oj'o kaj bunt'ec'o."}, {"text_idx": "#000703", "text": "Fin'e de la prezent'o la pap'o ne'long'e dialog'is kun la art'ist'o'j de la karib'a insul'o,\nkun kiu'j oni li'n fot'is."}, {"text_idx": "#000704", "text": "La trup'o Havano de'nov'e prezent'ig\u0302'as en Romo ek'de la 14a de decembr'o 2018, post la sukces'o\nating'it'a dum kelk'monat'a period'o \u2013 de 2017 g\u0302is 2018 \u2013 en kelk'a'j ital'a'j urb'o'j. G\u0302i ar'ig'as pli ol 20 membr'o'j'n, inter kiu'j trov'ig\u0302'as akrobat'o'j,\nj\u0302ongl'ist'o'j kaj danc'ist'o'j kolor'ric\u0302'e vest'it'a'j."}, {"text_idx": "#000705", "text": "En si'a fin'a parol'ad'o Francisko special'e dank'is la kubajn jun'ul'o'j'n, \u201ekiu'j port'as kun si'a spektakl'o bel'ec'o'n postul'ant'a'n mult'e da pen'ad'o. Est'as evident'e,\nke ili dev'as fort'e trejn'i si'n.\u201d \u201eBel'ec'o c\u0302iam lev'as la kor'o'n; g\u0302i pli'bon'ig'as ni'n c\u0302iu'j'n\u201d. \u201eBel'ec'o port'as bon'kor'ec'o'n al ni kaj ankau\u0306 al Di'o; dau\u0306r'ig'u tiel propon'ant'e bel'ec'o'n al"}, {"text_idx": "#000706", "text": "La g\u0302eneral'a au\u0306dienc'o okaz'as c\u0302iu'merkred'e, kaj dum g\u0302i la pap'o akcept'as mil'o'j'n da fidel'ul'o'j\nkaj pilgrim'ant'o'j el la tut'a mond'o, kiu'j c\u0302e'est'as la event'o'n."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Du'foj'e sur la kuba grund'o"}, {"text_idx": "#000708", "text": "Inter pap'o Francisko kaj la kuba popol'o ekzist'as rilat'o special'a, kiu evident'ig\u0302'is\ntiam, kiam la plej alt'a reprezent'ant'o de la rom'katolik'a eklezi'o unu'a'foj'e vizit'is dum\nkvar tag'o'j la karib'a'n land'o'n kiel \u201emisi'ist'o de mizerikord'o\u201d (MONATO 2015/11, p. 7 (2015/011589.php) en septembr'o 2015. Tiam la kub'an'o'j montr'is al li el'kor'a'n si'n'ten'o'n, respekt'o'n kaj"}, {"text_idx": "#000709", "text": "La vatikan'a s\u0302tat'estr'o de'nov'e hav'is kontakt'o'n kun la hom'o'j de la karib'a insul'o tiam,\nkiam li c\u0302e'est'is du'hor'a'n histori'a'n renkont'ig\u0302'o'n kun la patriarh\u0302o Kiril'o en la havana\nflug'haven'o. Tio okaz'is la 12an de februar'o 2016, kaj tiam ili sub'skrib'is deklar'o'n"}, {"text_idx": "#000710", "text": "Alexander Gofen de'nov'e don'as al ni ras'ism'a'n opini'o'n pri en'migr'ad'o (Biologi'a baz'o de mensog'ad'o, MONATO 2019/03, p. 10). Lau\u0306 li la en'migr'ant'o'j dezir'as invad'i la land'o'j'n de blank'a'j katolik'a'j hom'o'j. Ne\nest'is klar'e por mi, c\u0302u tiu'j, kiu'j biologi'e mensog'as, est'as la komisar'o'j de UN au\u0306 la\nen'migr'ant'o'j. Sed en ambau\u0306 okaz'o'j ne ekzist'as serioz'a scienc'a esplor'ad'o, kiu sub'ten'as\nli'a'n opini'o'n. C\u0302u li ver'e pens'as, ke c\u0302i tiu'j en'migr'ant'o'j s\u0302at'us kun'viv'i kun hom'o'j, kiu'j\npens'as kiel li? Sinjor'o Gofen est'us pli help'a, se li pet'os, ke li'a'j reg'ant'o'j c\u0302es'u\ns\u0302tel'i rimed'o'j'n de ali'a'j land'o'j. Tiam tiu'j popol'o'j pov'os pac'e kaj felic\u0302'e dau\u0306r'ig'i, log\u0302'ant'e\nfor de hom'o'j kiel li."}, {"text_idx": "#000711", "text": "Ver's\u0302ajn'e, unu el la karakteriz'o'j de ideal'ism'a'j mov'ad'o'j est'as, ke ili, krom liver'ad'o\nde sukces'a ag'ad'o, uz'as ankau\u0306 amas'o'n da energi'o, kiu sen'rezult'e kaj en plen'a ombr'o\nperd'ig\u0302'as. Kiom da bon'eg'a'j traduk'o'j de grav'a'j literatur'a'j verk'o'j perd'ig\u0302'is c\u0302e ni pro\nla for'pas'o de la traduk'int'o'j? Neni'u sci'as, sed mult'a'j sci'as almenau\u0306 pri unu au\u0306 du.\nKaj tio ne nur en literatur'a kamp'o, sed ankau\u0306 en scienc'a labor'o. Fakt'e, mi'a recenz'o"}, {"text_idx": "#000713", "text": "Jam de la komenc'o Ref labor'is lau\u0306 difin'it'a'j regul'o'j (Ref-regul'ar'o). En la dau\u0306r'o de\nla temp'o la regul'ar'o pli'vast'ig\u0302'is kaj fajn'ig\u0302'is. La unu'a part'o de la dokument'o (post\n12-pag\u0302'a en'konduk'o pri la Ref-histori'o) konsist'as el g\u0302i. Precip'e tem'as pri sistem'o\nde trans'skrib'o de la latin'ec'a lingv'aj\u0302'o ... tiel ke rest'as klar'a rilat'o inter la esperant'a\ntekst'o kaj la latin'ec'a. Tiu part'o est'as eg'e grav'a kaj baz'a por c\u0302iu kun'labor'ant'o. El'ir'ant'e\nde la trans'skrib'o'sistem'o de Wu\u0308ster, Ref el'labor'is mult'e pli logik'a'n rekt'a'n sistem'o'n."}, {"text_idx": "#000717", "text": "Interes'a'j list'o'j (2 x 12 p.) sekv'as kun la rilat'o inter latin'ec'a'j kaj esperant'a'j speci'o-epitet'o'j.\nEn la plant'o'nom'o'j tiu'j epitet'o'j foj'e ripet'ig\u0302'as, tial est'as interes'e dispon'i pri tia'j\nlist'o'j, kaj precip'e c\u0302e Ref, kiu klopod'is fiks'e lig'i latin'a'j'n (pseu\u0306do-)sinonim'o'j'n al\nsimil'a'j esperant'a'j (la rilat'o 1:1!)."}, {"text_idx": "#000719", "text": "Re'don'u do al Cezar'o ... La bibli'o pus\u0302'as mi'n al al'don'a not'o: la g\u0302erm'o de Ref fakt'e\nest'as la verk'o de Wouter Pilger\nProvizor'a privat'a list'o de komun'lingv'a'j nom'o'j de plant'o'j de nord-okcident'a Eu\u0306rop'o (1982). G\u0302is li'a eg'e tro'fru'a mort'o Wouter kun'labor'is en Ref."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Strang'e, sed serioz'o mank'is en pur'e materi'a kamp'o. La form'o, la real'ig'o de la el'don'o\nest'as bon'a, tau\u0306g'a, ec\u0302 al'log'a ... sed nur pen'e vi trov'os iu'n pag\u0302'o'n, kiu ne hav'as (mal'grav'a'n,"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Est'us hont'ig'e, se ni plu ignor'ad'us la verk'o'n. Ne neces'as blind'e akcept'i g\u0302i'a'j'n princip'o'j'n,\nc\u0302ar c\u0302iu nom'o en la verk'o anonc'as si'a'n font'o'n, si'a'n prav'ig'o'n au\u0306 si'a'n kritik'ind'ec'o'n\nkaj do invit'as al plu'a pri'pens'ad'o kaj trakt'ad'o. C\u0302e c\u0302iu \u201eevit'ind'a\u201d est'as klar'e menci'it'a la kial'o de evit'ind'ec'o. Ec\u0302 se vi ne akord'ig\u0302'as pri la trans'skrib'o\nau\u0306 pri la en'hav'o, g\u0302i rest'as valor'a verk'o kiel labor'dokument'o, kiel g\u0302i ja anonc'as si'n.\nG\u0302i ne est'as \u201edefinitiv'a\u201d verk'o, c\u0302ar, ne'evit'ebl'e, g\u0302i est'as etern'e evolu'ant'a kaj do dev'us est'i etern'e kresk'ant'a."}, {"text_idx": "#000723", "text": "En la januar'a numer'o est'is artikol'o pri protest'o'j far'e de etn'e grek'a'j student'o'j en\nKipro pro la g\u0302eneral'e mal'akcept'at'a turk'a reg'o de part'o de la insul'o (MONATO 2019/01, p. 8). Bedau\u0306r'ind'e lau\u0306 la artikol'o oni pov'us pens'i, ke la tut'a kulp'o de tiu situaci'o rest'as\nc\u0302e la etn'a'j turk'o'j kaj Turki'o. Tamen est'as abund'a kulp'o ambau\u0306'flank'e. Ekzempl'e, la\nturk'a invad'o sekv'is serioz'a'n minac'o'n de invad'o far'e de la tiam'a grek'a milit'ist'a reg'ist'ar'o,\nkiu fakt'e est'is fas\u0302ist'a kaj kiu kolaps'is pro la turk'a bat'o. Mi konsil'as al c\u0302iu'j prov'i\nleg'i sen'parti'ec'a'n histori'o'n de la plor'ig'a histori'o de Kipro en la last'a'j 70 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000724", "text": "Mi'n dolor'as, ke MONATO en la oktobr'a numer'o de'nov'e mal'ferm'as si'a'j'n pag\u0302'o'j'n al la venen'o de Alexander Gofen.\nLi asert'as, ke Islam'o est'as sklav'ig'a glav'o sang'o'n soif'ant'a kaj ke Krist'an'ism'o mal'e\nne est'as tia. Kio pri la mult'a'j milion'o'j da sklav'o'j al'port'it'a'j al la Nov'a Mond'o far'e\nde krist'an'o'j? Je la sojl'o de la Uson'a Civil'a Milit'o, sud'ul'o'j prav'ig'is tiu'n sklav'ig'o'n\nper krist'an'a'j argument'o'j. Ne forges'u la terur'a'j'n aspekt'o'j'n de tut'mond'a krist'an'a koloni'ad'o."}, {"text_idx": "#000725", "text": "C\u0302i-rilat'e Gofen menci'as mal'aprob'e la koncept'o'n de \u201eblank'a privilegi'o\u201d, klar'e ne kompren'ant'e, pri kio tem'as. Pro tio, ke mi est'as blank'a, mi ne dev'as zorg'eg'i,\nke polic'an'o ne mort'ig'os mi'n, nek ke oni ne dung'os mi'n pro mi'a hau\u0306t'o'kolor'o, nek ke\noni mal'liber'ig'os mi'n mal'just'e, nek ke oni fort'e labor'os por mal'help'i mi'n balot'i, nek,\nnek, nek. La sistem'o eg'e favor'as mi'n, kaj tio ja est'as privilegi'o."}, {"text_idx": "#000726", "text": "Fin'e, est'as grav'eg'e disting'i inter religi'o kaj individu'a'j religi'an'o'j; mult'a'j uson'a'j\nkrist'an'o'j fort'e kontrau\u0306'star'is sklav'ec'o'n. En la sam'a numer'o de MONATO, fin'e de artikol'o pri en'migr'int'a'j labor'ist'o'j en Japani'o, est'is kor'tus\u0302'a koment'o far'e\nde svis'land'an'o: \u201eNi al'vok'is labor'fort'o'n, sed ven'is hom'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000727", "text": "C\u0302u nov'a minac'o al indig\u0302en'a'j popol'o'j?"}, {"text_idx": "#000728", "text": "Yacy Souza est'as 19-jar'a indig\u0302en'o de la etn'o\nGuarani\u0301. S\u0302i log\u0302'as en San-Pau\u0306lo. S\u0302i tre protest'as, ankau\u0306 en soci'a'j ret'o'j, pro la last'a'temp'e\nkresk'ant'a tim'o pri re'aper'o de neglekt'o kaj diskriminaci'o direkt'it'a'j kontrau\u0306 indig\u0302en'a'j\npopol'o'j en Brazilo. Ni'a tie'a korespond'ant'o Sidney Carlos Praxedes intervju'is s\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000729", "text": "MONATO: Sinjor'in'o Souza, kiam vi ek'interes'ig\u0302'is pri la histori'o de indig\u0302en'a'j popol'o'j de Brazilo?"}, {"text_idx": "#000730", "text": "Souza: Antau\u0306 tri jar'o'j. Tamen en libr'o'j kaj universitat'o'j tiu histori'o est'as kon'at'a\nnur el ne'indig\u0302en'a vid'punkt'o. La indig\u0302en'a sag\u0302'ec'o est'as trans'don'at'a plej'part'e voc\u0302'e.\nKrom'e, oni dev'as kun'viv'i kun tiu'j hom'o'j, se oni vol'as ver'e lern'i ili'a'j'n kultur'o'j'n."}, {"text_idx": "#000731", "text": "MONATO: Kial vi kred'as, ke tiu'j problem'o'j kresk'os dum la reg'ad'o de Jair Bolsonaro?"}, {"text_idx": "#000732", "text": "Souza: C\u0302ar sub la last'a arme'a reg'ist'ar'o en Brazilo la indi'an'o'j tre mult'e sufer'is.\nTiam en Brazilo ekzist'is koncentr'ej'o'j por indi'an'o'j, sed pri tio oni ne instru'as en"}, {"text_idx": "#000733", "text": "MONATO: C\u0302i tio'n sci'as nur mal'mult'a'j, ec\u0302 en Brazilo. Bon'vol'u parol'i pli pri la sufer'o'j de\nvi'a'j antau\u0306'ul'o'j. Tiel ni pov'os help'i redukt'i minac'o'j'n."}, {"text_idx": "#000735", "text": "MONATO: La cel'o de SPI est'is protekt'i indi'an'o'j'n. Kial g\u0302i'a'j ofic'ist'o'j per'fort'is ili'n?"}, {"text_idx": "#000737", "text": "MONATO: Sur la teritori'o de indig\u0302en'a'j vilag\u0302'o'j est'is mult'e pli da indi'an'o'j ol da SPI-ofic'ist'o'j.\nKiel do la indi'an'o'j est'is reg'at'a'j?"}, {"text_idx": "#000738", "text": "Souza: Tiu'temp'e est'is kre'it'a'j indi'an'a'j kamp'ar'a'j gvardi'o'j (Guardas Rurais Indi\u0301genas, Gri'n). Ili est'is indi'an'a'j milici'o'j, kiu'j'n estr'is milit'serv'ist'o'j kaj kiu'j polic'is\nla indig\u0302en'a'j'n vilag\u0302'o'j'n. La unu'a'n grup'o'n de 84 indi'an'o'j komand'is kapitan'o Manoel Pinheiro.\nLi'a'j cel'o'j est'is konserv'i bon'a'n ord'o'n en la vilag\u0302'o'j, lim'ig'i mov'ig\u0302'ad'o'n de indi'an'o'j\ninter vilag\u0302'o'j, trud'i labor'o'j'n kaj denunc'i kulp'ul'o'j'n. Lau\u0306 la raport'o de Figueiredo\nel la ag'o'j de Gri'n rezult'is krim'a'j kontrakt'o'j pri espluatado de indig\u0302en'a'j teren'o'j,\nkre'ig\u0302'is etos'o de konstant'a ribel'ad'o inter indi'an'o'j, kaj profit'is invad'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000739", "text": "MONATO: Kiel oni pun'is tiu'j'n, kiu'j mal'obe'is la regul'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000740", "text": "Souza: La indi'an'o'j'n, kiu'j kulp'is pri mal'grav'a'j mal'obe'o'j, oni pun'is en ili'a'j vilag\u0302'o'j.\nTamen tiu'j, kiu'j kulp'is pri serioz'a'j mal'obe'o'j ir'is al la kamp'ar'a re'form'ej'o Krenak\n(Reformato\u0301rio Agri\u0301cola Krenak), kiu ricev'is c\u0302i tiu'n nom'o'n, c\u0302ar oni konstru'is g\u0302i'n apud la teritori'o de la indig\u0302en'a\netn'o Krenak en la urb'o Resplendor, s\u0302tat'o Min'as Gerais. Tiu'n re'form'ej'o'n estr'is kapitan'o"}, {"text_idx": "#000741", "text": "MONATO: Kio'n far'is la indi'an'o'j en tiu re'form'ej'o?"}, {"text_idx": "#000744", "text": "Souza: C\u0302ar la s\u0302tat'a reg'ist'ar'o vol'is uz'i la indig\u0302en'a'j'n ter'o'j'n. La re'form'ej'o'n Krenak\nanstatau\u0306'is bien'o Guarani\u0301 (Fazenda Guarani\u0301), en la urb'o Carme\u0301sia. En 1972, la indi'an'o'j de la re'form'ej'o Krenak kaj tiu'j, kiu'j\nlog\u0302'is en la urb'o Resplendor, est'is trans'lok'it'a'j tie'n. C\u0302i tiu bien'o ricev'is ankau\u0306 la\nrol'o'n de indig\u0302en'a mal'liber'ej'o dum la diktatur'o. Tiu'temp'e oni dir'is, ke la bien'o far'as\n\u201emens'a'n pri'trakt'ad'o'n\u201d. Tamen, tie ne est'is struktur'o de psikiatri'a pri'zorg'ad'o. La bien'o Guarani\u0301 fakt'e est'is\nankorau\u0306 unu koncentr'ej'o por indi'an'o'j."}, {"text_idx": "#000745", "text": "MONATO: C\u0302u vi tim'as, ke tia'j sufer'o'j re'ven'os?"}, {"text_idx": "#000746", "text": "Souza: Nun en Brazilo re'aper'as iu'j ide'o'j el la temp'o de diktatur'o. Do ni risk'as far'i\nla sam'a'j'n erar'o'j'n, se ni forges'os la histori'o'n. Ebl'e ni ne hav'os nov'a'j'n koncentr'ej'o'j'n,\nsed ni bezon'as protekt'i ni'a'j'n viv'o'j'n kaj kultur'o'j'n."}, {"text_idx": "#000747", "text": "En MONATO 2019/02 mi raport'is pri la stafet'a di'serv'o en Hag'o. Fakt'e, g\u0302i komenc'ig\u0302'is la 26an de oktobr'o.\nMi mis'tajp'is. Ind'as krom'e menci'i, ke ankau\u0306 mi kun'e kun koleg'o-teolog'o el ni'a hag'a\nremonstrant'a komun'um'o 4-foj'e pov'is di'serv'i tie. Unu foj'o'n mi ec\u0302 celebr'is tie la Sinjor'mang\u0302'o'n,\nali'vort'e la eu\u0306karisti'o'n, en'tut'e inter la amas'a celebr'ad'o, kvankam pro mi'a pas'int'jar'a\ninfarkt'o mi tim'is neniam plu pov'i tio'n far'i. Plej special'e menci'ind'as, ke foj'e ec\u0302\ndu'op'o da menonit'a'j pastor'o'j el Uson'o per'aviad'il'e ven'is por gvid'i du si'n'sekv'a'j'n di'serv'o'j'n."}, {"text_idx": "#000748", "text": "Post decid'o de la reg'ist'ar'o don'i azil'o'n al la koncern'a famili'o plus al kvar'cent g\u0302is\nkvin'cent ali'a'j koncern'at'o'j, kiu'j jam dum plur'a'j jar'o'j atend'as respond'o'n pri si'a pet'o\nje azil'o, la stafet'a di'serv'ad'o fin'ig\u0302'is la 30an de januar'o. Mir'ind'e g\u0302ust'e tiu'moment'e\nkomenc'ig\u0302'is la operaci'o de mi'a kor'o!"}, {"text_idx": "#000749", "text": "En Norvegi'o 2009 est'is deklar'it'a \u201ejar'o de kultur'memor'aj\u0302'o'j\u201d. Tiu'rilat'e oni pet'is la g\u0302eneral'a'n publik'o'n el'star'ig'i objekt'o'j'n el la c\u0302iu'tag'a viv'o,\nkiu'j'n ni normal'e ne imag'as kiel kultur'a'j'n valor'o'j'n, kaj ankau\u0306 mal'pli konkret'a'j'n fenomen'o'j'n\n\u2013 kiel s\u0302erc'o'j \u2013 kaj prezent'i ili'n kiel kultur'memor'aj\u0302'o'j'n. Re'ag'e al tiu pet'o mi verk'is norveg'lingv'a'n\nese'o'n, kiu'n mi nun \u2013 dek jar'o'j'n post'e \u2013 ali'vest'as por prezent'i g\u0302i'n al inter'naci'a publik'o."}, {"text_idx": "#000751", "text": "Mi pas'ig'is mi'a'j'n unu'a'j'n jar'o'j'n en bien'et'o en la part'o intern'a (orient'a, turn'it'a al\nla c\u0302ef'ter'o) de la insul'o Lund\u00f8ya en la komun'um'o Steigen, provinc'o Nord'land. C\u0302ar mi\nnask'ig\u0302'is blind'a, en mult'a kamp'ar'a labor'o mi ne facil'e pov'is part'o'pren'i, sed se por\nio oni pov'is uz'i mi'n, est'is por krank'i. Ebl'e est'as tro'ig'o dir'i, ke hejm'e ne ekzist'is\nec\u0302 unu dom'mastr'a labor'il'o, kiu ne hav'is krank'o'n, sed grand'eg'a tro'ig'o tio ne est'as."}, {"text_idx": "#000752", "text": "Unu el la plej kon'at'a'j krank'e funkci'ant'a'j aparat'o'j sen'dub'e est'as la akr'ig'il'o el s\u0302ton'a\nrad'o. G\u0302i'n almenau\u0306 du norveg'a'j kant'verk'ist'o'j sen'mort'ig'is. Mi krank'ad'is, kiam neces'is\nakr'ig'i c\u0302u tranc\u0302'il'o'j'n, c\u0302u falc\u0302'il'o'j'n, kaj mi memor'as, ke oni riproc\u0302'is mi'n, c\u0302ar mi ne\nturn'is la krank'o'n sufic\u0302'e egal'rapid'e. \u201eTir'u egal'e!\u201d, jen admon'o, kiu'n mi oft'e au\u0306d'is."}, {"text_idx": "#000754", "text": "Tio, pri kio la plej mult'a'j hom'o'j pens'as, au\u0306d'ant'e la norveg'a'n vort'o'n por \u201ebuter'ig'uj'o\u201d, est'as vertikal'a lign'a cilindr'o, en kiu oni far'as buter'o'n, s\u0302ov'ant'e lign'a'n baston'o'n\nsupr'e'n kaj mal'supr'e'n. Ni hav'is ankau\u0306 tia'n buter'ig'uj'o'n hejm'e, sed g\u0302i ne est'is uz'at'a.\nTiu, kiu'n ni uz'ad'is, est'is relativ'e vast'a lign'a \u201ebarel'o\u201d kus\u0302'ant'a horizontal'e sur apog'il'o. En unu el g\u0302i'a'j rekt'a'j vand'o'j est'is tru'o, tra kiu\nebl'is pik'i krank-aks'o'n, kaj sur g\u0302i'n est'is sur'met'it'a aj\u0302'o konsist'ant'a el lat'o'j, kiu'j\nbuter'ig'is la acid'a'n krem'o'n, kiam oni krank'is."}, {"text_idx": "#000755", "text": "Ekzist'as mult'a'j \u201eprimitiv'a'j\u201d manier'o'j kirl'i ov'o'j'n kaj krem'o'n. Sed ni hav'is rad'a'n kirl'il'o'n, tut'e el metal'o. La\nfiks'it'a part'o, sur kiu la krank'o est'is munt'it'a, al's\u0302rau\u0306b'ig\u0302'is al la tabl'o. La krank'o\nrotaci'ig'is dent'rad'o'n, kaj g\u0302i si'a'vic'e rotaci'ig'is la rad'o'j'n de la kirl'il'o mem, kiu est'is\nmet'it'a en la uj'o'n kun la kirl'end'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000756", "text": "Ankau\u0306 c\u0302i tiu metal'aj\u0302'o al's\u0302rau\u0306b'ig\u0302'is al la tabl'o. Mi ne kompren'is, kial oni nom'is tiu'n\naparat'o'n \u201eviand'o-muel'il'o\u201d, c\u0302ar hejm'e, lau\u0306 mi'a memor'o, g\u0302i plej mult'e uz'ig\u0302'is por muel'i fis\u0302'aj\u0302'o'n por \u201efis\u0302'kuk'o'j\u201d, kiu'j ne est'as ver'a'j kuk'o'j, sed fis\u0302'muel'aj\u0302'o (farc\u0302'o?), kiu'n oni form'as kiel rond'a'j'n\n\u201ekuk'aj\u0302'o'j'n\u201d kaj post'e frit'as. Mi kred'as memor'i, ke la fis\u0302'aj\u0302'o dev'is tra'pas'i la muel'il'o'n kvar foj'o'j'n,\nkaj inter la du'a kaj la tri'a muel'o oni al'don'is cep'o'n kaj muskat'o'n. Sed la viand'o-muel'il'o\nest'is uz'at'a ankau\u0306 por far'i spec'o'n de kuk'et'o'j, kiu'j'n oni nom'is \u201emuel'il'a'j kuk'o'j\u201d. Tio, kio el'ig\u0302'is el la muel'il'o, ek'hav'is mal'sam'a'n form'o'n de'pend'e de la er'o munt'it'a\nsur g\u0302i'n \u2013 ne mal'simil'e al tio, kio okaz'as c\u0302e modern'a'j mang\u0302'aj\u0302'prepar'il'o'j."}, {"text_idx": "#000757", "text": "La klasik'a kaf'o-muel'il'o hav'as la krank'o'n supr'e, kaj oni krank'as horizontal'e. Ni hav'is\ntia'n muel'il'o'n hejm'e, sed g\u0302i est'is tiom difekt'it'a, ke mi uz'is g\u0302i'n kiel lud'il'o'n. Tiu\nmuel'il'o, kiu'n ni uz'is por muel'i kaf'o'n, hav'is la krank'o'n flank'e. Plej supr'e est'is spec'o\nde \u201efunel'o\u201d, ne konus'form'a, sed ort'angul'a, en kiu'n oni met'is la kaf'o'grajn'o'j'n. Ili est'is muel'at'a'j\nper rul'cilindr'o trov'ig\u0302'ant'a plej mal'supr'e en la funel'o, kaj rotaci'ig'at'a per la krank'o.\nLa muel'it'a kaf'o fal'is en tir'kest'et'o'n c\u0302e la fund'o de la muel'il'o."}, {"text_idx": "#000759", "text": "Por volv'i la fask'o'n en faden'bul'o'n ni uz'is ali'a'n lign'a'n il'o'n, c\u0302i-foj'e sen krank'o. Ankau\u0306\ng\u0302i hav'is kruc'o'n, sed g\u0302i rotaci'is horizontal'e. En la brak'o'j est'is plur'a'j tru'o'j mal'sam'distanc'e\nde la centr'o, en kiu'j'n oni en'met'is baston'et'o'j'n por ten'i la fask'o'n strec\u0302'it'a. En kiu'j'n\ntru'o'j'n oni met'u la baston'et'o'j'n, tio de'pend'is de la vast'ec'o de la fask'o."}, {"text_idx": "#000762", "text": "Mi ne memor'as, c\u0302u la teks'il'o hav'is krank'o'n, sed mi tio'n ne ekskluziv'as. G\u0302i hav'is du\nlign'a'j'n rul'o'j'n: unu, c\u0302irkau\u0306 kiu est'is volv'it'a la faden'o antau\u0306 la teks'ad'o, kaj unu,\nc\u0302irkau\u0306 kiu volv'ig\u0302'ad'is la tol'o dum la teks'ad'o. Iel \u2013 c\u0302u ne per krank'o? \u2013 la \u201efaden'rul'o\u201d ja dev'is est'i c\u0302irkau\u0306'volv'at'a antau\u0306 la teks'ad'o."}, {"text_idx": "#000763", "text": "La rul'prem'il'o kaj la kalandr'il'o"}, {"text_idx": "#000765", "text": "Mi rest'u en Lom. Tie oni hav'is kest'o'horlog\u0302'o'n, kiu est'is strec\u0302'at'a unu foj'o'n semajn'e.\nG\u0302i hav'is unu pez'aj\u0302'o'n por la montr'il'o'j kaj unu por la son'sistem'o. Por strec\u0302'i g\u0302i'n neces'is\nen'pik'i krank'et'o'n tra tru'o en la vitr'o."}, {"text_idx": "#000766", "text": "En mi'a plej fru'a infan'ag\u0302'o ni ne hav'is telefon'o'n hejm'e. Se ni vol'is telefon'i, ni dev'is\nir'i al la lok'a telefon'central'o, kiu situ'is c\u0302irkau\u0306 unu kilo'metr'o'n de ni'a hejm'o. Se\niu vol'is telefon'e parol'i kun ni, tiu telefon'is al la central'o kaj inter'konsent'is pri\nhor'o, je kiu iu el la central'o est'u ven'ig'int'a ni'n tie'n por la inter'parol'o."}, {"text_idx": "#000767", "text": "Tamen mi kon'at'ig\u0302'is kun la krank-telefon'o antau\u0306 ol ek'lern'i en la lern'ej'o. En la part'o\nekster'a (okcident'a, turn'it'a al la mar'o) de Lund\u00f8ya log\u0302'is onkl'in'o mi'a kun la edz'o kaj\nge'fil'o'j. Est'is gast'am'a famili'o, c\u0302e kiu mi pov'is pas'ig'i semajn'o'n somer'e, spec'o'n de\n\u201esomer'a'j feri'o'j\u201d, antau\u0306 ol mi ek'frekvent'is la lern'ej'o'n. Tie ekzist'is krank-telefon'o, kiel ankau\u0306 en\nLom. En la intern'ul'ej'o en Trondheim, mal'e, la telefon'o est'is ali'spec'a, kun cifer'disk'o."}, {"text_idx": "#000770", "text": "En mi'a viv'o mi ne hav'is mult'a'j'n muzik'skatol'o'j'n, kaj la plej mult'a'j, kiu'j'n mi hav'is,\nest'as strec\u0302'at'a'j ne kiel gramofon'o, sed kiel vek'horlog\u0302'o. Tamen mi hav'as unu muzik'skatol'o'n,\nLa Inter'naci'o'n, kiam mi turn'as g\u0302i'a'n krank'o'n. Tiam mi pov'as mem decid'i, kiu'ritm'e g\u0302i lud'u. La sam'o'n\noni pov'as far'i, turn'ant'e la krank'o'n de gurd'o."}, {"text_idx": "#000771", "text": "Kiam ni ek'hav'is traktor'o'n hejm'e, mi vol'is esplor'i g\u0302i'n kaj ek'sci'i, kiel nom'ig\u0302'as c\u0302iu'j\ng\u0302i'a'j er'o'j. Mi ne memor'as la detal'o'j'n, sed ke la traktor'o hav'is krank'o'n, pri tio mi"}, {"text_idx": "#000773", "text": "Sed mi svag'e memor'as put'o'n c\u0302e ali'a onkl'in'o mi'a log\u0302'ant'a sur Lund\u00f8ya. Tie est'is krank'o\nuz'at'a por mal'his'i sitel'o'j'n en la put'o'n kaj post'e his'i ili'n plen'a'j'n de akv'o."}, {"text_idx": "#000774", "text": "Mi ne c\u0302es'is krank'i, kiam fin'ig\u0302'is mi'a infan'ag\u0302'o. Mult'foj'e, sid'ant'e en au\u0306tomobil'o, mi\nper'krank'e ferm'is au\u0306 mal'ferm'is la fenestr'o'n. Mi hav'as ankau\u0306 tol'markez'o'n, kiu'n mi mov'as\nper krank'o. Se nom'i krank'o la staci-serc\u0302'il'o'n de radi'o'aparat'o, tiam mi mult'e krank'ad'is\nankau\u0306 en mi'a plen'kresk'ul'a viv'o."}, {"text_idx": "#000779", "text": "Ali'a'j manifest'ig\u0302'o'j de la klav'a epok'o"}, {"text_idx": "#000782", "text": "Kiam mi komenc'is prepar'i artikol'o'n pri la plej grand'a medi'a katastrof'o de Brazilo\nkau\u0306z'it'a de hom'o'j en 2015 en la urb'o Marian'a, ali'a simil'a katastrof'o okaz'is. C\u0302i-last'a\nen Brumadinho en la sam'a s\u0302tat'o. Ambau\u0306 katastrof'o'j est'is la sekv'o de romp'o de bar'aj\u0302'o\nre'ten'ant'a toks'a'n rest'aj\u0302'o'n de la min'entrepren'o Val'e."}, {"text_idx": "#000783", "text": "En Marian'a 19 hom'o'j mort'is kaj tut'a river'o est'is preskau\u0306 detru'it'a, kio noc'is 230 urb'o'j'n\nkaj 80 viv'aj\u0302'a'j'n speci'o'j'n. Scienc'ist'o'j prognoz'as, ke la rub'o, kiu ating'is la mar'o'n,\nest'os elimin'it'a nur post 100 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000784", "text": "Ni ankorau\u0306 ne sci'as la medi'a'j'n damag\u0302'o'j'n en Brumadinho, sed g\u0302i jam est'as la plej grand'a\nlabor'ist'a akcident'o en la histori'o de Brazilo. G\u0302is nun 121 korp'o'j jam est'is trov'it'a'j\nkaj 205 est'as mank'ant'a'j, el kiu'j iu'j ebl'e por c\u0302iam."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Arest'o pro spion'ad'o por Nord-Korei'o"}, {"text_idx": "#000786", "text": "La 25an de novembr'o 2018 la franc'a kontrau\u0306'spion'ad'a agent'ej'o\nDGSI arest'is alt'rang'a'n s\u0302tat'ofic'ist'o'n de la franc'a senat'o Benoi\u0302t Quennedey [benu\u0306a\u0301 kenede\u0301j]\npro \u201ekolekt'ad'o kaj liver'o al ali'land'a potenc'o de inform'o'j, kiu'j pov'as damag\u0302'i la interes'o'j'n\nde la naci'o\u201d kaj pro perfid'o: lau\u0306'akuz'e, li liver'is grav'a'j'n inform'o'j'n al Nord-Korei'o, land'o fi'fam'a\ninter'naci'e pro si'a em'o hav'ig'i al si nukle'a'j'n arm'il'o'j'n kaj kun kiu Franci'o hav'as neni'a'j'n"}, {"text_idx": "#000787", "text": "C\u0302ar Franci'o est'as unu el la s\u0302tat'o'j, kiu'j oficial'e hav'as nukle'a'j'n arm'il'o'j'n, est'as klar'e,\nke la afer'o pov'as est'i grav'a. Kvankam hodiau\u0306 Benoi\u0302t Quennedey est'as liber'a, li atend'as\nsi'a'n jug\u0302'o'n, ne pov'as for'las'i Franci'o'n, renkont'ig\u0302'i kun nord-kore'o'j, kaj li perd'is si'a'n"}, {"text_idx": "#000788", "text": "Benoi\u0302t Quennedey est'as 42-jar'ag\u0302'a s\u0302tat'ofic'ist'o, kiu okup'ig\u0302'is pri administr'ad'o de la\nkonstru'aj\u0302'ar'o kaj de la park'o'j de la franc'a senat'o, unu el la du c\u0302ambr'o'j de la parlament'o.\nLi ja hav'is rol'o'n grav'a'n kaj esenc'a'n, kaj kvankam li oft'e renkont'is potenc'ul'o'j'n kadr'e\nde si'a labor'o, li tamen ne hav'is ofic'a'n al'ir'o'n al grav'a'j sekret'a'j dokument'o'j pri la\nfranc'a nukle'a program'o au\u0306 io ali'a tia'spec'a."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Ekster si'a labor'o, Benoi\u0302t Quennedey dedic\u0302'is si'a'n viv'o'n al la asoci'o, kiu'n li prezid'as\nAssociation d'amitie\u0301 franc'o-core\u0301enne (AAFC, Asoci'o de Franc'a-Kore'a Amik'ec'o), kiu est'is kre'it'a en 1969 kaj oficial'e apog'as\nla kore'a'n re'unu'ig\u0302'o'n, sed fakt'e est'as prem'grup'o por Pjonjango. En AAFC membr'as 150\nperson'o'j, inter'ali'e mult'a'j komun'ist'o'j: ne est'as kon'at'e, kiam Quennedey al'ig\u0302'is al tiu\nasoci'o, sed jam kiam li est'is student'o, li dis'vast'ig'is libr'o'j'n pri (kaj por) la g\u0302uc\u0302eo-ideologi'o,\nla nord-korei'a spec'o de social'ism'o (fakt'e, social'ism'aspekt'a naci'ism'o"}, {"text_idx": "#000790", "text": "Kadr'e de tiu asoci'o, li oft'e vojag\u0302'as al Korei'o, jen nord'e de la inter'kore'a land'lim'o,\njen sud'e; ekzempl'e, li c\u0302e'est'is la manifestaci'o'n okaz'e de la 70-jar'ig\u0302'o de Nord-Korei'o\nseptembr'e 2018, kie li rajt'is sur'met'i sur si'a'n vest'o'n la rug\u0302'a'n insign'o'n kun portret'o'j\nde Kim Il Sung kaj Kim G\u0302ong Il, la plej honor'ig'a'n el la nord-korei'a'j insign'o'j. Li\nankau\u0306 verk'is du libr'o'j'n, unu en 2012 pri la nord-korei'a ekonomi'o, kaj ali'a'n, kiu cel'is\ns\u0302ang\u0302'i la impres'o'n pri tiu land'o en Franci'o, en 2017. Krom'e, li est'is aktiv'a ret'e,\ndis'vast'ig'ant'e si'a'j'n ide'o'j'n pri Nord-Korei'o en divers'a'j ekstrem-mal'dekstr'a'j jutub'a'j"}, {"text_idx": "#000791", "text": "Krom si'a asoci'a labor'o, Benoi\u0302t Quennedey est'is membr'o (kaj ec\u0302 naci'a sekretari'o) de\nPart'i radical de gauche (PRG, Mal'dekstr'a Parti'o Radikal'a), kiu, kontrau\u0306'e al tio, kio'n s\u0302ajn'ig'as g\u0302i'a nom'o, est'as\nsocial-liberal'a kaj mal'dekstr'e centr'ism'a parti'o. En 2017 li c\u0302es'is est'i membr'o de tiu\nparti'o, ebl'e c\u0302ar tiam PRG kun'fand'ig\u0302'is kun la dekstr'e centr'ism'a\nPart'i radical (PR, Radikal'a Parti'o) por form'i\nMouvement radical, social et libe\u0301ral (MRSL, Radikal'a, Social'a kaj Liberal'a Mov'ad'o). Sed ec\u0302 se li mal'akcept'is la kun'fand'ig\u0302'o'n\nkun dekstr'a parti'o, kio montr'as li'a'n inklin'o'n al la etiked'o \u201emal'dekstr'o\u201d, membr'ec'o de sub'ten'ant'o de la ekstrem-mal'dekstr'a Nord-Korei'o en centr'ism'a parti'o"}, {"text_idx": "#000792", "text": "Pri kio oni akuz'as li'n?"}, {"text_idx": "#000793", "text": "Benoi\u0302t Quennedey de'long'e al'tir'is atent'o'n de DGSI, c\u0302ar \u201efascin'ig\u0302'o\u201d de alt'rang'a s\u0302tat'ofic'ist'o pri diktator'a reg\u0302im'o est'is mal'trankvil'ig'a. La polic'o mal'kovr'is\nc\u0302io'n, kio'n li kaj li'a asoci'o far'is mal'kas\u0302'e (la ret'pag\u0302'ar'o de AAFC est'as eg'e, preskau\u0306\nsuspekt'ind'e, detal'a), sed ankau\u0306 kelk'a'j'n ali'a'j'n afer'o'j'n, kiu'j'n Quennedey ne afis\u0302'is."}, {"text_idx": "#000794", "text": "Interlie evident'ig\u0302'is, ke li oft'e vizit'is la deleg'it'ar'o'n de Nord-Korei'o en Franci'o,\nkaj apud la sid'ej'o de Unesk'o en Parizo li renkont'ig\u0302'is kun agent'o'j de la sekret'a inform-kolekt'a"}, {"text_idx": "#000795", "text": "Renkont'ig\u0302'o'j ja okaz'is. Tamen DGSI ne sukces'is pruv'i, ke inform'o'j au\u0306 ordon'o'j est'is\ntrans'don'it'a'j. Tial okaz'is la arest'o: la polic'o esper'is, ke la pri'demand'ad'o kaj tra'serc\u0302'ad'o'j\nal'port'os pruv'o'j'n. C\u0302u tio sukces'is, oni ek'sci'os dum la jug\u0302'a proces'o."}, {"text_idx": "#000797", "text": "Pli'e, la polic'o mal'kovr'is en la ret'mesag\u0302'o'j de la s\u0302tat'ofic'ist'o inform'o'j'n pri la franc'a\nnukle'a arm'il'ar'o send'it'a'j'n al tiu inform-kolekt'a serv'o de Nord-Korei'o, sed tiu'j inform'o'j\nest'is publik'a'j. Li simpl'e ar'ig'is ili'n."}, {"text_idx": "#000798", "text": "Pli grav'e, DGSI akuz'as li'n pri tio, ke li help'is al agent'o'j de la nord-korei'a reg\u0302im'o\nen kapt'ad'o de jun'ul'o part'o'pren'int'a en manifestaci'o denunc'ant'a mal'respekt'o'n de hom'a'j\nrajt'o'j en Nord-Korei'o. La sekret'a serv'o kapt'is la student'o'n por transport'i li'n kontrau\u0306'vol'e\nen Nord-Korei'o'n, sed li for'kur'is, kaj la agent'o'j ne plu sci'is, kie li kas\u0302'as si'n. Benoi\u0302t\nQuennedey, lau\u0306 la polic'o, help'is, kvankam mal'sukces'e, al la sekret'a serv'o re'trov'i"}, {"text_idx": "#000799", "text": "Ambau\u0306 ag'o'j, se ili est'as ver'a'j, lau\u0306'leg\u0302'e est'as \u201eperfid'o'j\u201d. Lau\u0306 la artikol'o de\nMediapart, Benoi\u0302t Quennedey konfes'is la ver'ec'o'n de tio (sed mal'pli'ig'is si'a'n rol'o'n), sed li'a'j"}, {"text_idx": "#000800", "text": "Avert'o por la okcident'a'j demokrati'o'j"}, {"text_idx": "#000801", "text": "Ne est'as kon'at'e, c\u0302u Benoi\u0302t Quennedey est'as fervor'a sub'ten'ant'o de la Kim-dinasti'o,\npro'parol'ant'o de la pac'o inter popol'o'j, kiu vol'as help'i la nord-kore'o'j'n, au\u0306 person'o\nsen'dub'e inteligent'a, sed kun mens'a'j problem'o'j. Post la jug\u0302'a proces'o oni ebl'e vid'os\niom'et'e pli klar'e tio'n, kio efektiv'e okaz'is."}, {"text_idx": "#000802", "text": "Tamen, inter'temp'e, oni pov'as vid'i tiu'n afer'o'n kiel avert'o'n al la okcident'a'j demokrati'o'j.\nTie oni parol'as nun'temp'e nur pri teror'ism'o kaj kontrau\u0306'teror'ism'o. Oni al'don'as al la\npolic'o'j kaj sekret'a'j serv'o'j c\u0302iam pli da potenc'o, sed sam'temp'e c\u0302iam pli da misi'o'j (mal'pli'ig'ant'e\nla rajt'o'j'n kaj liber'ec'o'j'n kaj, fakt'e, mal'pli'ig'ant'e ankau\u0306 la sekur'ec'o'n). Je inter'naci'a\nnivel'o, oni tim'as Rusion maten'e, Rusion post'tag'mez'e, Rusion nokt'e. Sed se oni rigard'as\nla fres\u0302'dat'a'n histori'o'n de spion'ad'o, oni ja vid'as Rusion, cert'e; tamen oni vid'as ankau\u0306\nUson'o'n (WikiLeaks cert'e ne est'as neu\u0306tral'a, sed g\u0302i'a'j inform'o'j est'is kred'ind'a'j), C\u0302ini'o'n ktp."}, {"text_idx": "#000803", "text": "Ni'a mond'o est'as dang\u0302er'a, kaj oni rest'u atent'a'j: la mal'varm'a milit'o fin'ig\u0302'is, sed ne\nla spion'a milit'o, ec\u0302 inter alianc'an'o'j, kaj ec\u0302 far'e de \u201emal'grand'a'j\u201d land'o'j."}, {"text_idx": "#000804", "text": "1. Franci'o est'as unu el la mal'mult'a'j land'o'j, kiu'j neniam agnosk'is Nord-Korei'o'n post\nla fin'o de la mal'varm'a milit'o. Ali'a'j est'as Uson'o, Japani'o kaj Estoni'o."}, {"text_idx": "#000805", "text": "2. Menci'o'j de Marks'o, marks'ism'o-lenin'ism'o kaj komun'ism'o tut'e mal'aper'is el la konstituci'o\nde Nord-Korei'o en 2009. Ili'n anstatau\u0306'is g\u0302uc\u0302eismo."}, {"text_idx": "#000807", "text": "Mi tre dank'as c\u0302iu'j'n leg'ant'o'j'n kaj koment'ant'o'j'n de mi'a oktobr'a (2018) artikol'o. Mi'a'j"}, {"text_idx": "#000808", "text": "La pont'o Mes'i est'as s\u0302ton'a ark'o'pont'o super la river'o Kir en nord-okcident'a Albanio.\nG\u0302i trov'ig\u0302'as 8 km for de la urb'o Shkode\u0308r [s\u0302koder]. La pont'o est'as turism'a al'log'aj\u0302'o\nne nur por lok'a'j log\u0302'ant'o'j, sed ankau\u0306 por ekster'land'an'o'j. Okaz'e de nupt'o'fest'o'j c\u0302i tie'n\nven'as ge'edz'a'j par'o'j por fot'ig\u0302'i. Ili kred'as, ke ili est'os ben'at'a'j, se ili tra'pas'os\ntiu'n mal'nov'a'n pont'o'n. C\u0302iu'jar'e g\u0302i'n vizit'as mil'o'j da turist'o'j el i.a. Briti'o, C\u0302eh\u0302i'o,"}, {"text_idx": "#000809", "text": "La pont'o est'is konstru'it'a en la jar'o 1768 lau\u0306 ordon'o de la pas\u0302a'o Mehmet Bus\u0302ati, unu\nel la reg'ant'o'j en Nord-Albanio. G\u0302i est'as 108 m long'a, 3,4 m larg\u0302'a kaj hav'as 13 ark'o'j'n,\nel kiu'j la mez'a est'as 21,5 m long'a. Por la konstru'ad'o de la pont'o oni uz'is tajl'it'a'j'n"}, {"text_idx": "#000810", "text": "En maj'o 2010 la alban'a s\u0302tat'o re'konstru'ig'is la pont'o'n kaj adapt'is g\u0302i'n al pied'ir'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Kuba scienc'o okup'as avan'gard'a'n pozici'o'n koncern'e la bio'teknik'a'n fak'o'n, kiel jam est'as\ninter'naci'e agnosk'it'e: ebl'as menci'i, ekzempl'e, kelk'a'j'n por'hom'a'j'n kaj por'best'a'j'n vakcin'o'j'n.\nOni plen'um'is esplor'ad'o'n ankau\u0306 en'e de la promes'hav'a mond'o de bio'material'o'j \u2013 nom'e produkt'o'j kun alt'a efik'ec'o por pli'bon'ig'i la estetik'o'n kaj viv'kvalit'o'n de person'o'j.\nInter la plej signif'o'plen'a'j rezult'o'j est'as la hist'a glu'aj\u0302'o\nTisuacryl, preskrib'at'a por hermetik'e kaj rapid'e ferm'i hau\u0306t'a'j'n vund'o'j'n kaj tiu'j'n de la bus\u0302'a\nkav'o. Okaz'e de vund'o'j kau\u0306z'it'a'j de trau\u0306mat'o'j au\u0306 kirurgi'a'j operaci'o'j c\u0302e tensi'ig'it'a'j\nhist'o'j g\u0302i kontent'ig'e anstatau\u0306'as la tradici'a'n sutur'a'n faden'o'n."}, {"text_idx": "#000812", "text": "Tisuacryl est'as kre'it'a de special'ist'o'j el la bio'material'a centr'o de la havana universitat'o.\nC\u0302i tiu spec'o de biologi'a glu'aj\u0302'o far'ig\u0302'is emblem'a produkt'o de tiu esplor'centr'o kaj antau\u0306\n20 jar'o'j ricev'is si'a'n unu'a'n medicin'a'n atest'il'o'n pri util'ig'o en stomat'ologi'o kaj kirurgi'o.\nDot'it'a de el'star'a'j baktericid'a'j kaj hemostaz'a'j ec'o'j, kiu'j redukt'as signif'e la risk'o'n\nde infekt'o'j kaj eventual'a sang'ad'o (io apart'e util'a por diabet'ul'o'j),\nTisuacryl help'as estetik'a'n cikatr'ig\u0302'o'n de hau\u0306t'vund'o'j. Sam'temp'e g\u0302i evit'ig'as plur'a'j'n sutur-komplik'aj\u0302'o'j'n\n(la ek'aper'o'n de keloid'a'j cikatr'o'j, por don'i unu ekzempl'o'n)."}, {"text_idx": "#000814", "text": "Kiu mastr'um'as c\u0302i tiu'n land'o'n de Isakawa Taks'i (MONATO 2019/02, p. 6) en's\u0302tel'ig\u0302'is du erar'o'j. La komenc'a'j vort'o'j \u201eEn novembr'o pas'int'jar'a\u201d dev'as tekst'i \u201eEn novembr'o 2017\u201d. Krom'e la au\u0306tor'o atent'ig'is ni'n, ke la fot'o en pag\u0302'o 7 kontrau\u0306'dir'as la tekst'o'n, lau\u0306\nkiu \u201ela toler'em'a'j japan'o'j neniam okaz'ig'is manifestaci'o'n\u201d. Lau\u0306 la klar'ig'o de la au\u0306tor'o, iom da japan'o'j ja part'o'pren'is, sed ili'a nombr'o est'is"}, {"text_idx": "#000815", "text": "Du nov'konstru'it'a'j publik'a'j establ'o'j al'tir'as c\u0302iam pli da log\u0302'ant'o'j kaj gast'o'j de la\nfinn'a c\u0302ef'urb'o. Per si'a'j si'a'spec'a arkitektur'o kaj modern'a arang\u0302'o ambau\u0306 disting'ig\u0302'as\nkaj est'as nepr'e vizit'ind'a'j. Ili al'log'as ne nur leg'em'ul'o'j'n kaj art's\u0302at'ant'o'j'n, sed ankau\u0306\nhom'o'j'n el la g\u0302eneral'a publik'o."}, {"text_idx": "#000816", "text": "Oodi (od'o) projekt'is finn'a'j arkitekt'o'j kiel leg'ej'o'n por c\u0302iu'j. Ekster'e en mal'hel'a tag'o\nla konstru'aj\u0302'o aspekt'as kiel mal'pez'a long'a lum's\u0302ip'o super la ter'o. G\u0302i ne est'as tradici'e\nrekt'angul'a, sed konsist'as el ark'o'j kaj part'o'j kurb'a'j, pli kaj mal'pli mal'larg\u0302'ig\u0302'ant'a'j.\nMult'a'j amuz'a'j kaj pens'ig'a'j finn'a'j vort'o'j leg'ebl'as sur nigr'a mur'o apud la helic'a s\u0302tup'ar'o\nde la bibliotek'o. Ili cel'as hom'o'j'n, por kiu'j est'as konstru'it'a la dom'eg'o: sin'perd'int'o'j,\ninvent'ist'o'j, venk'it'o'j, sen'kulp'ul'o'j, pau\u0306t'ant'o'j, same'o'j, sved'lingv'a'j finn'land'an'o'j, honest'ul'o'j,\nsi'n'kas\u0302'int'o'j k.a. Domag\u0302'e, la vort'o'j est'as nur en la finn'a (kvankam Finnlando est'as"}, {"text_idx": "#000818", "text": "La bibliotek'o dispon'as pri 100 000 libr'o'j, gazet'o'j, lud'o'j, film'o'j kaj ali'aj\u0302'o'j. G\u0302i\nhav'as kun'ven'ej'o'j'n, labor'ej'o'j'n kaj kin'ej'o'n/preleg'ej'o'n \u201eReg'in'a\u201d. Tuj kiam la bibliotek'o est'is mal'ferm'it'a, la bret'ar'o'j mal'plen'ig\u0302'is, c\u0302ar eg'e mult'a'j\nhom'o'j prunt'is i'o'n. Ili rajt'as ne nepr'e re'don'i la libr'o'j'n al \u201eOodi\u201d, sed las'i ili'n en iu ali'a al ili proksim'a urb'a bibliotek'o."}, {"text_idx": "#000820", "text": "La muze'o situ'as sub plac'o, kie antau\u0306'e au\u0306tobus'o'j atend'is vetur'ant'o'j'n. Nun tiu plac'o\naspekt'as kiel sahara dun'ar'o. Infan'o'j kaj plen'kresk'ul'o'j rajt'as grimp'i kaj mal'supr'e'n'glit'i\nlau\u0306 la dekliv'et'o'j. Tra grand'eg'a'j rond'a'j fenestr'o'j en la\ndun'o'j oni pov'as rigard'i sub si la en'ir'hal'o'n de la muze'o. Sam'e el la muze'o oni pov'as rigard'i\nsupr'e'n. En la rond'a'j fenestr'eg'o'j oft'e aper'as vizag\u0302'o'j de mal'supr'e'n-rigard'ant'o'j. Iu'j\nrid'et'as kaj sving'as la man'o'j'n al la ali'a'j."}, {"text_idx": "#000821", "text": "La atend'o'vic'o'j por en'ir'i la muze'o'n long'as, la en'ir'bilet'o kost'as 15 eu\u0306r'o'j'n. Tamen oni\nja pov'as vizit'i nur la ekster'aj\u0302'o'n, kiu jam fam'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000822", "text": "Esperant'a c\u0302ic\u0302eron'o pri la japan'a lingv'o"}, {"text_idx": "#000823", "text": "Est'as bon'e sci'at'e, ke la japan'a est'as unu el la plej mal'facil'a'j lingv'o'j en la mond'o.\nLau\u0306 esplor'o plen'um'it'a inter angl'a'lingv'an'o'j pri plej mal'facil'e lern'ebl'a'j lingv'o'j, la\njapan'a vic'as en la kvar'a lok'o, tuj post la c\u0302in'a, la rus'a kaj la arab'a. Do, kiu faktor'o\nig'as la japan'a'n lingv'o'n tiom mal'facil'a por lern'i? Kvankam la fonetik'o kaj la gramatik'o\nde la japan'a ne est'as tiel kompleks'a'j, s\u0302ajn'e tim'ig'as lern'ont'o'j'n la skrib'a sistem'o,\nkiu uz'as alt'eg'a'n nombr'o'n da c\u0302in'a'j sign'o'j (tiel nom'at'a'j kanj\u0302ioj): tiu'rilat'e oni leg'u\nC\u0302in'a ideografi'o: c\u0302u katen'o au\u0306 hered'it'a trezor'o? (MONATO 2018/04, p. 14-16 (2018/012204.php). Ali'flank'e tiu'j kompleks'a'j kaj enigm'a'j kanj\u0302ioj ja al'log'is iu'j'n \u2013 ec\u0302 se mal'mult'a'j'n \u2013 entuziasm'a'j'n ge'lern'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000824", "text": "G\u0302is nun ekzist'as unu esperant'lingv'a man'libr'o pri la japan'a lingv'o,\nEn'konduk'o en la japan'a'n. G\u0302i'n verk'is Yamasaki Seiko\u0302 (1929-2017), kiu est'is membr'o de la Akademi'o de Esperant'o.\nC\u0302ar la lern'o'libr'o bedau\u0306r'ind'e tut'e ne trakt'as kanj\u0302iojn, la person'o'j, kiu'j ek'lern'is\nla japan'a'n per Esperant'o, dev'is turn'i si'n al kanj\u0302i-vort'ar'o hav'ebl'a en ali'a lingv'o.\nSed last'a'temp'e aper'is nov'a vort'ar'o:\nKanj\u0302i-Vort'ar'o por Lern'ant'o'j: Esperant'a El'don'o. La vort'ar'o'n kompil'is Jack Halpern, poliglot'o kaj mem entuziasm'a esperant'ist'o, kun\nla help'o de du el'star'a'j japan'a'j esperant'ist'o'j. La el'don'ej'o est'as Japan'a Esperant'o-Institut'o."}, {"text_idx": "#000825", "text": "Jack Halpern, nask'it'a en 1946 en Germanio, viv'is en mult'a'j land'o'j kaj lern'is pli ol\ndek'o'n da lingv'o'j. Kiam li est'is 24-jar'ag\u0302'a, li renkont'is japan'a'j'n kanj\u0302iojn, kiu'j fascin'is\nli'n, kaj post kvin jar'o'j li trans'log\u0302'ig\u0302'is al Japani'o. Profesi'e li labor'is kiel vort'ar'kompil'ist'o\nkaj, en 1990, el'don'is vort'ar'o'n util'a'n por lern'i kanj\u0302iojn per la angl'a. Post'e li pli'grand'ig'is\nkaj pli'bon'ig'is \u2013 per 3002 kap'karaktr'o'j, en'e de 1248 pag\u0302'o'j \u2013 tiu'n vort'ar'o'n, kiu ig\u0302'is vast'e akcept'at'a kaj est'as alt'e taks'at'a de la ge'lern'ant'o'j"}, {"text_idx": "#000826", "text": "Sur'baz'e de tiu pli'grand'ig'it'a vort'ar'o, Jack Halpern projekt'is el'don'i la vort'ar'o'n en\ndek du lingv'o'j je redukt'it'a format'o (kun 1006 kanj\u0302ioj en du'on'o de la pag\u0302'o'j). La japan'a'j\nlern'ant'o'j dev'as lern'i 1006 kanj\u0302iojn dum la ses jar'o'j de baz'a lern'ej'o. Inter la cel'at'a'j\ndek du lingv'o'j, la esperant'a versi'o est'is la plej fru'e el'don'it'a."}, {"text_idx": "#000828", "text": "Histori'a Vort'ar'o de Esperant'o 1887-1889 de Gonc\u0327alo Neves kaj Bernhard Pabst. La PDF-versi'o de tiu verk'o ne plu est'as akir'ebl'a\nen la lok'o menci'it'a, sed nun g\u0302i aper'is libr'o'form'e kaj est'as ac\u0302et'ebl'a en la Ret'butik'o"}, {"text_idx": "#000829", "text": "Kial Marielle Franc'o est'is murd'it'a?"}, {"text_idx": "#000830", "text": "Por kompren'i la kial'o'j'n de s\u0302i'a murd'o, ni dev'as kompren'i s\u0302i'a'j'n valor'o'j'n kaj por kio"}, {"text_idx": "#000831", "text": "Marielle Francisco da Silva, kon'at'a kiel Marielle Franc'o, est'is brazila soci'olog'o,\npolitik'ist'o, femin'ist'o kaj defend'ant'o de hom'a'j rajt'o'j. S\u0302i nask'ig\u0302'is la 27an de juli'o\n1 antau\u0306'urb'o de Rio-de-J\u0302anejro kiel fil'in'o de Marinete Francisco kaj Antonio da Silva\nNet'o. En 1990, 11-jar'a, s\u0302i komenc'is labor'i kun si'a'j ge'patr'o'j kiel kolport'ist'o. De\nla 14- g\u0302is 17-jar'a ag\u0302'o s\u0302i est'is danc'ist'in'o, kaj post'e s\u0302i labor'is du jar'o'j'n kiel eduk'ant'o"}, {"text_idx": "#000832", "text": "S\u0302i edz'in'ig\u0302'is en 1998 kaj sam'jar'e nask'is si'a'n unu'a'n kaj sol'a'n fil'in'o'n. En tiu sam'a\njar'o s\u0302i al'ig\u0302'is al la unu'a lok'a grup'o por pret'ig'i jun'ul'o'j'n por universitat'a'j ekzamen'o'j.\nEn 2000 s\u0302i komenc'is lukt'i por hom'a'j rajt'o'j, post kiam unu el s\u0302i'a'j amik'in'o'j est'is akcident'e\nmort'ig'it'a per paf'o dum disput'o inter polic'o kaj drog's\u0302akr'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000833", "text": "En 2002 s\u0302i kaj s\u0302i'a edz'o dis'ig\u0302'is, kaj s\u0302i ek'stud'is en Pontifi\u0301cia Univers'id'ad'e Cato\u0301lica\nen Rio-de-J\u0302anejro, kie s\u0302i ricev'is diplom'o'n pri soci'a'j scienc'o'j kaj stipendi'o'n de la\nUnivers'id'ad'e par'a Todos (universitat'o por c\u0302iu'j), kre'it'a dum la unu'a reg'ad'o de Lul'a kiel brazila prezident'o.\nPost'e s\u0302i magistr'ig\u0302'is en Univers'id'ad'e Federal Fluminense pri publik'a administr'ad'o.\nEn si'a magistr'a disert'aj\u0302'o Franc'o riproc\u0302'as la reg'ist'ar'a'n politik'o'n, kiu trakt'as c\u0302iu'j'n\nlog\u0302'ant'o'j'n de faveloj kiel krim'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000834", "text": "Mal'kas\u0302'e ambau\u0306'seks'am'a, en 2017 Franc'o trans'log\u0302'ig\u0302'is al la kvartal'o Tijuca kun si'a fianc\u0302'in'o,\nMo\u0302nica Beni\u0301cio kaj si'a fil'in'o. La am'rilat'o'j de Franc'o kaj Beni\u0301cio komenc'ig\u0302'is en 2004.\nEn 2017 ili plan'is edz'in'ig\u0302'o'n (kiu neniam okaz'is) por la fin'o de 2018."}, {"text_idx": "#000835", "text": "Pro tio, ke s\u0302i est'is vir'in'o de'ven'ant'a el la plej mal'alt'a'j soci'a'j klas'o'j, sol'a patr'in'o,\nambau\u0306'seks'am'ul'o kaj nigr'ul'in'o, Franc'o al'front'is viv'o'n de mis'trakt'ad'o kaj mal'just'ec'o.\nS\u0302i est'is c\u0302io, kio est'as plej mult'e diskriminaci'at'a en la brazila soci'o. Por s\u0302i batal'ad'o\npor hom'o'j en c\u0302i tia'j kondic\u0302'o'j est'is ne alternativ'o sed neces'o. Franc'o reprezent'is\nankau\u0306 hom'o'j'n en la plej defi'a'j kondic\u0302'o'j. S\u0302i venk'is, kiam la brazila reg'ist'ar'o invest'is\npli en inkluziv'a'j soci'a'j politik'o'j. Tio cert'e g\u0302en'is iu'j'n elit'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000836", "text": "Ek'de 2007 Franc'o est'is dung'it'a kiel administr'ant'o de Komision'o pri Defend'o de Hom'a'j\nRajt'o'j kaj Civit'an'ec'o de la Leg\u0302'don'a Asemble'o de Rio-de-J\u0302anejro. Tiel s\u0302i proviz'is jur'a'n\nkaj moral'a'n help'o'n al parenc'o'j de murd'it'o'j (ankau\u0306 murd'it'a'j polic'an'o'j). Lau\u0306 iam'a milit'a\npolic'komand'ant'o, kiu inter's\u0302ang\u0302'is kun Franc'o inform'o'n pri murd'it'a'j polic'an'o'j, \u201eest'as stult'aj\u0302'o dir'i, ke s\u0302i ne defend'is polic'an'o'j'n\u201d (asert'o dis'vast'ig'at'a g\u0302is nun)."}, {"text_idx": "#000837", "text": "En 2016 s\u0302i est'is elekt'it'a en la urb'a'n konsili'o'n de Rio-de-J\u0302anejro. Pli ol 46 000 balot'int'o'j\nvoc\u0302'don'is por Franc'o. En la urb'a konsili'o s\u0302i prezid'is la Komision'o'n pri Defend'o de\nVir'in'o'j kaj estr'is komitat'o'n kun kvar hom'o'j, kies cel'o est'is kontrol'i la iam'a'n federaci'a'n\ninter'ven'o'n pri sekur'ec'o en Rio-de-J\u0302anejro. S\u0302i kritik'is la federaci'a'n inter'ven'o'n kaj\ndenunc'is polic'a'j'n mis'uz'o'j'n kaj mal'observ'o'j'n de hom'a'j rajt'o'j."}, {"text_idx": "#000838", "text": "Franc'o okup'ig\u0302'is ankau\u0306 pri kolekt'ad'o de datum'o'j pri per'fort'o kontrau\u0306 vir'in'o'j, cert'ig'ant'e\nlau\u0306'leg\u0302'a'n abort'ig'ad'o'n kaj pli'ig'ant'e part'o'pren'o'n de vir'in'o'j en politik'o. Dum c\u0302irkau\u0306\nunu jar'o s\u0302i redakt'is 16 decid'o-propon'o'j'n, el kiu'j du est'is aprob'it'a'j: unu regul'ig'as\nmotor'cikl'a'n taksi'o-serv'o'n, kaj la ali'a cel'as konstru'ad'o'n de ej'o'j por ne'komplik'a'j nask'o'j.\nS\u0302i'a'j leg\u0302'propon'o'j klopod'is garanti'i sub'ten'o'n por la rajt'o'j de vir'in'o'j, Glat-an'o'j, nigr'ul'o'j\nkaj log\u0302'ant'o'j de faveloj. En au\u0306gust'o 2017 s\u0302i'a propon'o por inkluziv'ig'i la tag'o'n de Glat-vid'ebl'ec'o\nen la urb'a'n kalendar'o'n est'is mal'akcept'it'a."}, {"text_idx": "#000839", "text": "La 14an de mart'o 2018 Franc'o est'is murd'it'a per tri paf'o'j en la kap'o'n kaj unu en la\nkol'o'n. S\u0302i est'is nur 38-jar'a. Murd'it'a est'is ankau\u0306 Anderson Pedro Mathias Gomes, s\u0302i'a\ns\u0302ofor'o. La c\u0302ef'a supoz'o de la polic'o est'as, ke ili'a murd'o est'is antau\u0306'plan'it'a. Lau\u0306\nHum'a'n Rights Watch, la murd'o de Franc'o rilat'as al sen'pun'ec'o kaj al ne'fid'ind'a sekur'ec'a sistem'o en la"}, {"text_idx": "#000840", "text": "La funebr'a'n ceremoni'o'n, kiu okaz'is en la Urb'a C\u0302ambr'o de Konsil'ant'o'j de Rio-de-J\u0302anejro,\nc\u0302e'est'is mil'o'j da hom'o'j. S\u0302i'a murd'o motiv'is naci'a'j'n kaj inter'naci'a'j'n re'ag'o'j'n."}, {"text_idx": "#000841", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j lig'it'a'j al la brazila dekstr'o akuz'is la mal'dekstr'o'n pri politik'a ekspluat'ad'o\nde la murd'o de Franc'o. Krom'e, individu'o'j de la grup'o\nMoviment'o Brasil Livre (Mov'ad'o Liber'a Brazilo) kaj la parlament'an'o Albert'o Frag'a publik'ig'is fals'a'j'n mesag\u0302'o'j'n\nen soci'a'j ret'o'j, esprim'ant'e dub'o'j'n pri la moral'a karakter'o de Franc'o: ekzempl'e, pri\ns\u0302i'a supoz'at'a lig'o kun drog's\u0302akr'ist'o'j. En la sekv'a'j semajn'o'j la jug\u0302'ist'ar'o ordon'is for'ig'o'n\nde la kalumni'a'j publik'aj\u0302'o'j. Ali'a'n ideologi'a'n persekut'ad'o'n c\u0302i-jar'e ordon'is prezident'o\nJair Bolsonaro: mal'dung'i c\u0302iu'j'n rekt'e dung'it'a'j'n de li'a reg'ist'ar'o, kiu'j dis'send'is la"}, {"text_idx": "#000842", "text": "La polic'o ankorau\u0306 ne sci'as, kiu mort'ig'is Franc'o-n au\u0306 kiu ordon'is s\u0302i'a'n murd'o'n. Est'as\ndub'ind'e, c\u0302u esplor'ad'o de c\u0302i tiu krim'o ver'e interes'as tiu'j'n, kiu'j reg'as la urb'o'n. La\njug\u0302'ist'in'o Mari\u0301lia de Castro Neves Vieira, kiu rekt'e okup'ig\u0302'as pri c\u0302i tiu krim'o, publik'ig'is\nfals'a'j'n nov'aj\u0302'o'j'n pri Franc'o en soci'a'j ret'o'j. La nov'a guberni'estr'o de la s\u0302tat'o Rio-de-J\u0302anejro\nWilson Witzel dum si'a kampanj'o dir'is, ke la enket'ad'o pri tiu c\u0302i krim'o ne est'as prioritat'a.\nTamen nun, sub naci'a kaj inter'naci'a prem'o, li dir'is, ke li est'as proksim'a al mal'kovr'o\nde la ver'o pri la krim'o. C\u0302u ver'e?"}, {"text_idx": "#000843", "text": "Tamen nov'a'j inform'o'j aper'is antau\u0306 ne'long'e. Hom'o'j suspekt'at'a'j pri la krim'o (kaj ankorau\u0306\nne trov'it'a'j) est'as lig'it'a'j al Fla\u0301vio Bolsonaro, fil'o de la brazila prezident'o. Se\ntio est'as ver'a, tiu c\u0302i surpriz'a inform'o pov'as klar'ig'i, kial la polic'a esplor'ad'o est'as\ntiom mal'rapid'a, kaj cert'e pov'as fal'ig'i la brazil'an prezident'o'n. Kvankam g\u0302is nun ne\nekzist'as lig'o inter la mort'o de Franc'o kaj Fla\u0301vio Bolsonaro, se tia'j oni'dir'o'j est'us\nkon'at'a'j dum la pas'int'jar'a prezident'a kampanj'o, est'us tre mal'facil'e por li'a patr'o venk'i."}, {"text_idx": "#000844", "text": "1. Favelo: ne'regul'e kaj sen'permes'e konstru'it'a, mal'ric\u0302'a kaj krim'e pli dang\u0302er'a part'o\nde brazila urb'o. [Not'o de la redaktor'o]"}, {"text_idx": "#000846", "text": "Ne'mal'mult'a'j leg'ant'o'j probabl'e au\u0306skult'is la kant'o'n\n1 kantat'a'n de JoMo c\u0302e esperant'ist'a'j event'o'j, au\u0306 el kompakt'disk'o (KD) far'e de JoMo kaj\nLiber'ec'an'o'j. La kant'o tekst'as jen'e:"}, {"text_idx": "#000848", "text": "En la KD JoMo kant'as g\u0302i'n rok'stil'e si'n'sekv'e en tri lingv'o'j: hispan'a, esperant'a kaj\nfranc'a. Oni pov'as au\u0306skult'i divers'lingv'a'j'n versi'o'j'n de c\u0302i tiu kant'o en Jutub'o. La original'o\nest'as la pol'a kant'o de rezist'em'o\nWarszawianka (La varsovi'an'in'o, au\u0306 la Varsovia Kant'o\n2) verk'it'a de Wac\u0142aw S\u0301wie\u0328cicki en la Varsovia Citadel'o iam inter 1879 kaj 1883. La\nkompon'int'o de la melodi'o est'as ne'kon'at'a malgrau\u0306 oni'dir'o'j pri kelk'a'j nom'o'j."}, {"text_idx": "#000850", "text": "En 1957 la rus'a kompon'ist'o Dmitrij S\u0302ostakovic\u0302 verk'is si'a'n dek'unu'a'n simfoni'o'n en G\nminor'a (op. 103 \u201e1905\u201d), en kies kvar'a moviment'o est'as lud'at'a patos'a kaj kor's\u0302ir'a mars\u0302'o de la Varsovia Kant'o.\nMult'a'j supoz'as, ke kiam S\u0302ostakovic\u0302 kompon'is la simfoni'o'n kaj uz'is tiu'n melodi'o'n, ebl'e\nen li'a kor'o ekzist'is memor'o pri la sang'a dimanc\u0302'o en 1905 kaj ankau\u0306 pri la sub'prem'it'a\ninsurekci'o kontrau\u0306 Sovetio en Hungari'o en 1956. En la film'o\nDoktor'o J\u0302ivago, reg\u0302isor'it'a de David Le'a'n en 1965, instrument'a versi'o est'is lud'at'a en la pac'em'a manifestaci'o"}, {"text_idx": "#000852", "text": "Tamen en la 1980aj jar'o'j aper'is iu piknik'a kant'o titol'it'a \u201eBlu'a c\u0302iel'o for'a\u201d en baz'lern'ej'a lern'o'libr'o pri muzik'o. La minor'a melodi'o \u2013 g\u0302ust'e tiu de la Varsovia Kant'o \u2013 est'as s\u0302ajn'e iom ne'akord'a al la gaj'a tekst'o. Klar'ig'it'a kiel \u201ebaz'it'a sur pol'a popol'kant'o\u201d la piknik'a kant'o, aprob'it'a de la ministeri'o pri instru'ad'o kaj kiu est'is kantat'a dum\nkelk'a'j jar'o'j, tekst'as jen'e (lau\u0306'vort'a traduk'o):"}, {"text_idx": "#000854", "text": "Nun'temp'e en la tut'a mond'o fend'o'j inter hav'ant'o'j kaj ne'hav'ant'o'j grand'ig\u0302'as. Est'ig\u0302'as\nkonflikt'o'j inter la popol'o'j serc\u0302'ant'a'j liber'ec'o'n kaj egal'ec'o'n kaj ili'a'j despot'a'j reg'ist'ar'o'j.\nC\u0302u en la g\u0302em'ad'o de la rezist'ant'a'j popol'o'j au\u0306d'ig\u0302'os la kant'o lau\u0306 la Varsovia Kant'o au\u0306\nnask'ig\u0302'os tut'e nov'a kant'o de rezist'em'o? Neni'u sci'as."}, {"text_idx": "#000856", "text": "2. Por disting'i la kant'o'n dis'de ali'a sam'e titol'it'a kant'o, g\u0302i est'as foj'e nom'at'a\nWarszawianka 1905 rok'u (la Varsovi'an'in'o de 1905)."}, {"text_idx": "#000859", "text": "La vast'a'n, sen'fin'a'n mar'o'n, la ocean'o'n, la poet'o sent'as portugali'a, kvazau\u0306 iu'n\nmar'e nostrum, kiel romi'an'o'j sent'is la en'ferm'it'a'n Mediterane'o'n. Portugal'a'j est'is esplor'ist'o'j, ec\u0302\nse post'e la merit'o'n de la mal'kovr'o la tradici'o atribu'os al ali'ul'o'j; c\u0302iam Di'o help'is,\nDi' est'is l' anim', korp' Portugali'o / de l' man' kiu g\u0302i'n gvid'is. Jes ja, Kabralo kaj Vask'o Gam'o est'is mar'hero'o'j, Magaljano\nper'fort'is la ter'o'n g\u0302i'n c\u0302irkau\u0306'ir'ant'e, sed la grand'a mar'o far'ig\u0302'as sal'a pro la larm'o'j de la portugal'o'j."}, {"text_idx": "#000860", "text": "Sed pro mis's\u0302anc'a milit-ekspedici'o en nord'a Afrik'o Portugali'o perd'is grand'a'n part'o'n\nde si'a nobel'ar'o, si'a'n sen'de'pend'ec'o'n favor'e al hispan'a dinasti'o (tamen re'akir'ot'a'n post'e);\nen la glor'o de Portugali'o domin'as la figur'o de Do'n Sebastiano, kiu, mal'aper'int'a sen'spur'e\nfru'ag\u0302'e kaj sen'id'e, kre'is pens'o'flu'o'n preskau\u0306 mesi'a'n: kultur'a mit'o\nsebastian'ism'o atend'as, ke Do'n Sebastiano re'aper'os dum nebul'a nokt'o kaj solv'os la problem'o'j'n de\nsi'a popol'o ... Al tiu kred'o est'as dedic\u0302'it'a'j la strof'o'j de la last'a part'o, plen'a'j de\nsau\u0306dad'o pri l' est'int'ec'o kaj kun dub'o'plen'a atend'o pri est'ont'ec'o, de'nov'e glor'a ..."}, {"text_idx": "#000861", "text": "Esoter'a poet'o, c\u0302e kiu alud'o'j pri antikv'a'j imperi'o'j, Roz'kruc'ism'o, Di'o, est'as la esenc'o,\nc\u0302e kiu la esprim'o'j si'n vest'as per mister'o, tiel ke ese'ist'o'j kaj ekzegez'ist'o'j ne c\u0302iam\nkonsent'as pri la kas\u0302'it'a signif'o. Gust'um'ind'a la son'o de la vers'o'j, kie abund'as elizi'o'j.\nKonklud'as la libr'et'o'n, donac'at'a'n sen'pag'e al amik'o'j (!), omag\u0302'a sonet'o al Pessoa, verk'it'a"}, {"text_idx": "#000863", "text": "1. C\u0302iu'j esperant'ig'o'j, kiel en la recenz'it'a verk'o."}, {"text_idx": "#000864", "text": "Am'ant'o'j de abel'o'j kaj de natur'o entuziasm'e g\u0302oj'kri'as. Entomolog'o'j rimark'is post 38\njar'o'j, en la insul'ar'o Molukoj (Indonezio), la ekzist'o'n de speci'o, kiu'n oni kred'is\njam mal'aper'int'a: tem'as pri la plej grand'a abel'o en la mond'o, scienc'e nom'at'a"}, {"text_idx": "#000866", "text": "La abel'o'n pri'skrib'is unu'a'foj'e la esplor'ist'o, biolog'o kaj entomolog'o Alfred Russell\nG\u0302i'n post'e re'mal'kovr'is en 1981 la uson'a entomolog'o Adam C. Messer, kiam li trov'is g\u0302i'a'j'n\nnest'o'j'n sur la indonezia insul'o Bac'a'n. Post 1981 la gigant'a abel'o ne est'is observ'at'a\ndum 38 jar'o'j, kaj scienc'ist'o'j komenc'is supoz'i, ke g\u0302i jam definitiv'e for'mort'is. Tamen\nen februar'o 2019 inter'naci'a scienc'a ekspedici'o re'trov'is in'o'n en la insul'ar'o Molukoj,\nkie g\u0302i est'is ankau\u0306 film'it'a kaj fot'it'a. La Inter'naci'a Uni'o por la Konserv'ad'o de Natur'o\nInternational Uni'o'n for the Conservation of Natur'e and Natural Resources, IUCN) agnosk'is g\u0302i'n kiel minac'at'a'n speci'o'n."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Popol'a iniciat'o por sav'i abel'o'j'n"}, {"text_idx": "#000869", "text": "1 cel'as signif'e pli'bon'ig'i la bavar'a'n natur'konserv'ad'o'n, por ke la viv'medi'o de insekt'o'j\nkaj mal'oft'a'j best'o'j pli'vast'ig\u0302'u, est'u pli bon'e inter'lig'it'a kaj pli bon'e protekt'at'a"}, {"text_idx": "#000870", "text": "\u201eLa bavar'a'j'n leg\u0302'o'j'n far'as la bavar'a parlament'o au\u0306 la popol'o\u201d, preskrib'as la bavar'a konstituci'o. Per leg\u0302'propon'o la civit'an'o'j efektiv'ig'as la rajt'o'n\nje kun'decid'o. Por ek'ig'i leg\u0302'propon'o'n, grup'o da civit'an'o'j dev'as formul'i g\u0302i'a'n tekst'o'n.\nTamen ekzist'as atent'end'a'j strikt'a'j gvid'lini'o'j. Ekzempl'e, la leg\u0302'propon'o ne rajt'as koncern'i\nplur'a'j'n ministeri'o'j'n au\u0306 la financ'o'j'n de la federaci'a land'o. Krom'e, la grup'o dev'as\nkolekt'i almenau\u0306 25 000 sub'skrib'o'j'n de voc\u0302'don'rajt'a'j civit'an'o'j, kiu'j sub'ten'as la leg\u0302'propon'o'n.\nPost tio, la bavar'a ministeri'o pri intern'a'j afer'o'j ekzamen'as la leg\u0302'propon'o'n kaj permes'as\ng\u0302i'n, se la propon'o est'as bon'ord'e formul'it'a."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Dum la sekv'a pas\u0302'o, 10 % de la bavar'a'j voc\u0302'don'rajt'a'j civit'an'o'j dev'as prezent'i la person'a'n\nident'ig'il'o'n (pasport'o'n), si'a'j'n famili'a'n kaj person'a'n nom'o'j'n kaj sub'skrib'o'n en si'a'j\nrespektiv'a'j municip'o'j. Sufic\u0302'as iom'et'e mal'pli ol unu milion'o da sub'skrib'o'j. Kiam c\u0302i\ntiu mal'facil'a obstakl'o est'as venk'it'a, la leg\u0302'propon'o'n oni prezent'as al la bavar'a parlament'o\n(t.e. al la fin'a leg\u0302'o'far'a instanc'o)."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Se la s\u0302tat'a parlament'o voc\u0302'don'as por la propon'o, la bavar'a reg'ist'ar'o dev'as far'i el\nla propon'o valid'a'n \u201ecivit'an'a'n leg\u0302'o'n\u201d, kiu'n g\u0302i rajt'os s\u0302ang\u0302'i nur per'e de nov'a popol'a leg\u0302'propon'o. Se la s\u0302tat'a parlament'o\nne aprob'as la leg\u0302'propon'o'n, la bavar'a reg'ist'ar'o dev'as formul'i kontrau\u0306'propon'o'n, kaj\ntiam la civit'an'o'j dev'os elekt'i unu el la du propon'o'j referendum'e, per pli'mult'o de"}, {"text_idx": "#000873", "text": "Bio'divers'ec'o \u2013 Sav'u la abel'o'j'n"}, {"text_idx": "#000875", "text": "C\u0302i tio influ'as ankau\u0306 c\u0302iu'j'n insekt'o'mang\u0302'ant'o'j'n, precip'e mult'a'j'n bird'a'j'n speci'o'j'n. Tia\nmal'kresk'o kau\u0306z'as ne nur mal'pli'bon'ig'o'n de ni'a viv'o'kvalit'o, sed konkret'a'n minac'o'n al\nni'a est'ont'ec'o. Se la ekvilibr'o inter fau\u0306n'o kaj flau\u0306r'o est'as grav'e difekt'it'a, la ekologi'a'j\nsistem'o'j pli mal'stabil'ig\u0302'os kaj ig\u0302'os mal'pli rezist'em'a'j al natur'a'j katastrof'o'j kiel\ninund'o'j kaj period'o'j de sek'ec'o. La german'a Federaci'a Ofic'ej'o por Natur'protekt'ad'o konstat'is\nen si'a \u201eAgrikultur'a Raport'o 2017\u201d: Agrikultur'o sen natur'protekt'ad'o pov'os en la est'ont'ec'o kau\u0306z'i alt'eg'a'n al'don'a'n kost'o'n"}, {"text_idx": "#000876", "text": "Mult'a'j fak'ul'o'j kaj la parti'o O\u0308DP (Ekologi'a Demokrati'a Parti'o) formul'is la leg\u0302'propon'o'n\nkun'labor'e kun mult'a'j ali'a'j parti'o'j; natur'protekt'a'j asoci'o'j kaj kamp'ar'an'o'j apog'is la"}, {"text_idx": "#000877", "text": "Kamp'ar'an'o'j de'pend'as de la plu'ekzist'o de ekologi'a'j sistem'o'j. La postulat'a'j s\u0302ang\u0302'o'j dev'os\nhelp'i al mal'pli grand'skal'a'j kamp'ar'an'o'j rest'i konkurenc'a'j per pli'a emfaz'o sur la kvalit'o\nanstatau\u0306 la kvant'o. Krom'e, la propon'at'a'j s\u0302ang\u0302'o'j help'os al la agrikultur'o rest'i profit'don'a."}, {"text_idx": "#000878", "text": "Tamen est'as not'ind'e, ke mult'a'j kamp'ar'an'o'j sent'as si'n atak'at'a'j. Ili percept'as en la\npropon'it'a'j s\u0302ang\u0302'o'j mal'estim'a'n riproc\u0302'o'n, kvazau\u0306 nur la kamp'ar'an'o'j respond'ec'us pri drast'a\nmal'aper'o de speci'o'j en Bavari'o. Ili tim'as pli'ig\u0302'o'n de regul'ar'o'j kaj financ'a'j'n mal'avantag\u0302'o'j'n.\nTial ili pet'is la civit'an'o'j'n ne sub'ten'i la referendum'o'n."}, {"text_idx": "#000879", "text": "Tamen la sub'ten'ant'o'j de la referendum'o hav'is konvink'a'j'n argument'o'j'n por si'a leg\u0302'propon'o\nkaj anstatau\u0306 la minimum'e neces'a'j 10 % de la voc\u0302'don'rajt'a'j civit'an'o'j la leg\u0302'propon'o'n\nsub'ten'is 18,4 %. Tio est'as la plej grand'a aprob'o, kiu'n g\u0302is nun ating'is iu ajn referendum'o\nen Bavari'o. G\u0302i montr'as, ke tre grand'a part'o de la log\u0302'ant'ar'o re'kon'as la urg\u0302'ec'o'n kaj\ngrav'ec'o'n de la problem'o kaj postul'as konkret'a'j'n kaj efik'a'j'n decid'o'j'n favor'e al protekt'o"}, {"text_idx": "#000880", "text": "La politik'ist'o'j fin'e re'ag'is, kaj la bavar'a c\u0302ef'ministr'o So\u0308der kun'vok'is reprezent'ant'o'j'n\nde la koncern'a'j asoci'o'j kaj scienc'o'j al t.n. rond'a tabl'o por inter'konsil'ig\u0302'i rilat'e\nla pas\u0302'o'j'n neces'a'j'n por konserv'i biologi'a'n divers'ec'o'n kaj stabil'ec'o'n de ekologi'a'j sistem'o'j."}, {"text_idx": "#000881", "text": "Ankau\u0306 je federaci'a nivel'o kaj en apud'a'j land'o'j, kiel Au\u0306strio kaj Svisio, la popol'a\nleg\u0302'propon'o spert'is mult'eg'a'n atent'o'n. La german'a ministr'o pri agrikultur'o Klo\u0308ckner\njam anonc'is federaci'nivel'a'j'n pas\u0302'o'j'n por protekt'ad'o de speci'o'j."}, {"text_idx": "#000882", "text": "C\u0302i tiu sukces'o montr'as, ke civit'an'o'j pov'as fort'e esprim'i si'a'j'n zorg'o'j'n kaj dezir'o'j'n\nkaj tiel decid'e influ'i la politik'o'n. Popol'a leg\u0302'propon'o, baz'a demokrati'a il'o, de'nov'e"}, {"text_idx": "#000883", "text": "1. \u201ePopol'a leg\u0302'propon'o\u201d est'as esperant'ig'o de la german'a jur'a termin'o"}, {"text_idx": "#000884", "text": "La leg'ant'o'j de MONATO sen'dub'e memor'as, ke antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j pro san'problem'o'j Gerrit Berveling demisi'is\nkiel redaktor'o de la rubrik'o \u201eSpirit'a viv'o\u201d. Ni nun pov'as anonc'i, ke ni hav'as por li post'e'ul'o'n: Albert'o Garci\u0301a Fum'er'o. Ebl'e Albert'o\nest'as kon'at'a al mult'a'j el vi. Antau\u0306 dek'o da jar'o'j li kontribu'is per plur'a'j novel'o'j\nkaj last'a'temp'e c\u0302ef'e per scienc'a'j artikol'o'j. Li est'as licenci'ul'o pri scienc'o'j de la\nreligi'o'j, fin'is distanc'a'n kurs'o'n pri teologi'o c\u0302e la kuba institut'o pri religi'a'j scienc'o'j\n\u201ePatr'o Fe\u0301lix Varela\u201d kaj est'as regul'a kun'labor'ant'o de katolik'a revu'o."}, {"text_idx": "#000885", "text": "Ni dezir'as al Albert'o sukces'o'n pri li'a nov'a task'o kiel redaktor'o de la rubrik'o \u201eSpirit'a viv'o\u201d."}, {"text_idx": "#000886", "text": "La c\u0302ef'rol'ul'o de la novel'o\nAm'o kaj mal'am'o, Plamen Filov, est'as ric\u0302'ul'o kun du grand'a'j vend'ej'o'j, vin'fabrik'o kaj hotel'o'j. Tamen\nli'a ric\u0302'aj\u0302'o ne est'as per'labor'it'a lau\u0306 normal'a voj'o, sed per'e de politik'a intrig'o. Post\nfest'o honor'e al li'a kvar'dek'jar'ig\u0302'o c\u0302e li'a pord'o trov'ig\u0302'as paper'et'o, sur kiu est'as not'it'a\njen'o: \u201eRe'don'u tio'n, kio'n vi akapar'is, au\u0306 don'u al ni 100 000 eu\u0306r'o'j'n. Ni telefon'os al vi, kie\nkaj kiel vi don'os al ni la mon'o'n. Ne inform'u la polic'o'n! Ne forges'u \u2013 vi hav'as infan'o'j'n!\u201d De tiam li'a viv'o far'ig\u0302'as mal'trankvil'a, kaj fin'fin'e li est'as mort'paf'it'a. Kiu paf'is\nli'n? Pro kio li est'as paf'it'a?"}, {"text_idx": "#000889", "text": "Oni dir'as, ke literatur'o est'as flor'o de la lingv'o. Kiel mani'ul'o de la novel'o'j de Juli'a'n,\nmi send'as aplau\u0306d'o'n je li'a sen'pau\u0306z'a verk'ad'o por ric\u0302'ig'i la Esperant'o-kultur'o'n. Mi atend'ad'as"}, {"text_idx": "#000890", "text": "MONATO oft'e dis'vast'ig'as kaj el'star'ig'as sur si'a kovr'il'pag\u0302'o artikol'o'j'n, kiu'j defend'as la plej\ngrand'a'n komun'ist'a'n s\u0302tel'ist'o'n en Brazilo, Lul'a, kiu detru'is ni'a'n ekonomi'o'n. Jen nur\nunu detal'o pri li'a'j korupt'aj\u0302'o'j: Li for'j\u0302et'is en ekster'land'o'n 617 miliard'o'j'n da real'o'j\nal komun'ism'a'j land'o'j kaj al sang'avid'a'j diktator'o'j, dum 13 milion'o'j da labor'ist'o'j rest'is\nsen labor'o kaj sen pan'o sur'tabl'e. Mi tre'eg'e bedau\u0306r'as, ke MONATO tiel valor'ig'as la komun'ism'a'n sistem'o'n."}, {"text_idx": "#000891", "text": "Not'o de la redaktor'o pri politik'o: MONATO ne reprezent'as i'a'n apart'a'n parti'a'n au\u0306 politik'a'n vid'punkt'o'n kaj evit'as cenzur'ad'o'n.\nTial aper'ig'o de ricev'it'a'j tekst'o'j neniel signif'as \u201evalor'ig'o'n\u201d de ili'a en'hav'o. Se s-ro Monken au\u0306 ali'a kompetent'a au\u0306tor'o propon'os artikol'o'n pri korupt'aj\u0302'o'j\nde Lul'a jam plur'foj'e menci'it'a'j en leter'o'j de leg'ant'o'j, ni publik'ig'os g\u0302i'n.\nAlexander Shlafer, redaktor'o pri politik'o"}, {"text_idx": "#000892", "text": "Eu\u0306rop'a Uni'o permes'as plu'uz'i gli'fos'at'o'n kaj venen'i hom'o'j'n, sed tio ne grav'as! Franci'o\nrifuz'as al'ven'o'n de migr'ant'o'j \u2013 ne grav'as! La prezident'o de Franci'o al'parol'as la mond'o'n en la angl'a \u2013 ne grav'as! Tamen kiam oni atenc'as la sankt'a'n au\u0306t'o'n, tuj ek'ribel'as la popol'o! Konstern'e!"}, {"text_idx": "#000893", "text": "Jam plur'okaz'e la franc'a reg'ist'ar'o prov'is ig'i la au\u0306tomobil'ist'o'j'n pag'i la kost'o'j'n de\nekologi'a pli'bon'ig'o kaj ne sukces'is: en Bretoni'o antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j protest'ant'o'j detru'is\nla portik'o'j'n konstru'it'a'j'n por kontrol'ad'o de la preter'pas'ant'a'j s\u0302arg\u0302'vetur'il'o'j sur la"}, {"text_idx": "#000894", "text": "C\u0302ar la reg'ist'ar'o est'is jam invest'int'a milion'o'j'n kaj kontrakt'is kun privat'a entrepren'o,\nla ne'real'ig\u0302'int'a'n profit'o'n dev'is pag'i la reg'ist'ar'o, do la franc'o'j ... Konstern'e!"}, {"text_idx": "#000895", "text": "Kiam por sav'i viv'o'j'n est'is decid'it'e redukt'i la rapid'ec'o'n sur la ordinar'a'j voj'o'j de\n90 al 80 kilo'metr'o'j hor'e, ek'est'is kvazau\u0306-revoluci'o kun protest'o'j."}, {"text_idx": "#000896", "text": "Neni'u sci'as, ke en Norvegi'o, kiu est'as nek \u201eperd'it'a tru'o\u201d, nek sub'evolu'int'a land'o, sur au\u0306t'o's\u0302ose'o'j aper'as avert'a mesag\u0302'o \u201evi vetur'as je 79 kilo'metr'o'j hor'e\u201d, kaj la norveg'o'j trankvil'e vetur'as ec\u0302 30 kilo'metr'o'j'n hor'e. Sed ebl'e tie la au\u0306t'o ne\nest'as sankt'a kiel en Franci'o ..."}, {"text_idx": "#000897", "text": "Do kiam la prez'o de benzin'o pli'alt'ig\u0302'is je du cent'on'o'j de eu\u0306r'o, ek'est'is ribel'o. Konsider'ant'e,\nke la pli'alt'ig\u0302'o de prez'o de benzin'o pli'alt'ig'os s\u0302i'a'j'n kost'o'j'n, jun'a komerc'ist'in'o lanc\u0302'is\nal'vok'o'n c\u0302e la soci'a'j ret'o'j \u201eVen'u protest'i c\u0302e rond'ir'ej'o sabat'e, la 17an de novembr'o!\u201d. Kaj, ne'atend'it'e por la reg'ist'ar'o, dek'mil'o'j da hom'o'j blok'is la trafik'o'n."}, {"text_idx": "#000898", "text": "La reg'ist'ar'o ne antau\u0306'vid'is protest'o'j'n"}, {"text_idx": "#000899", "text": "Lau\u0306 j\u0302urnal'ist'o, kiu j\u0302us verk'is libr'o'n pri la prezident'o kaj la popol'o, la al'vok'o est'is\nsend'it'a jam printemp'e, sed neni'u atent'is g\u0302i'n, kaj la reg'ist'ar'o ne kompren'is la ver'a'n\nrilat'o'n de la franc'o'j al la afer'o."}, {"text_idx": "#000900", "text": "Sur'met'o de flav'a ves\u0302t'o, dev'a okaz'e de akcident'o, ig\u0302'is la simbol'o de protest'o. C\u0302ie\ntra la land'o mobiliz'ig\u0302'is ribel'ul'o'j, kiu'j ne kontent'as pri si'a viv'o: vir'o'j kaj vir'in'o'j,\nal kiu'j mank'as mon'o por plu'viv'i g\u0302is la fin'o de la monat'o (oft'e sol'patr'in'o'j kun infan'o'j,\nkiu'j'n la demisi'int'a patr'o ne sub'ten'as)."}, {"text_idx": "#000901", "text": "C\u0302in'a najbar'in'o dir'is al mi: \u201eVi, franc'o'j, ne sci'as, kiom felic\u0302'a'j vi est'as, ke vi pov'as tut'e liber'e protest'i\u201d. Kaj semajn'o'n post semajn'o alt'ig\u0302'is la nivel'o de protest'o: g\u0302is protest'ant'o'j part'e\ndetru'is la Triumf'ark'o'n en Parizo."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Al simpl'a'j franc'o'j, kiu'j protest'as kontrau\u0306 pli'alt'ig\u0302'o de la viv'el'spez'o'j, al'don'ig\u0302'is\nhuligan'o'j kaj s\u0302tel'ist'o'j, kaj la tut'a mond'o pov'is televid'i sur'strat'a'j'n incendi'o'j'n,\nfrakas'it'a'j'n montr'o'fenestr'o'j'n kaj pri's\u0302tel'it'a'j'n vend'ej'o'j'n de luks'aj\u0302'o'j (est'is atak'it'a'j\nne simpl'a'j legom'vend'ej'o'j, sed vend'ej'o'j de last'mod'a'j telefon'o'j, led'a'j vest'o'j, luks'a'j"}, {"text_idx": "#000904", "text": "Sed pli konstern'a est'is la re'ag'o de la reg'ist'ar'o, kiu re'ag'e send'is polic'ist'o'j'n, kiu'j\ntamen ne rajt'as si'n defend'i. Post kiam du'dek'o da hom'o'j est'is vund'it'a'j, s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la\ntaktik'o de la polic'o, sed, lau\u0306 la franc'a jur'o, ili ne rajt'as arest'i hom'o'n, pri kiu\nili suspekt'as, ke li ven'as por batal'i kaj detru'i, g\u0302is li ek'as ... Do ribel'ul'o'j ven'as\nen kask'o'j kaj mask'o'j; ili ne est'as re'kon'ebl'a'j per'e de la registr'aj\u0302'o'j de kontrol'kamera'o'j."}, {"text_idx": "#000905", "text": "Est'as interes'e, ke ekstrem'a'j politik'a'j mov'ad'o'j, dekstr'a'j kaj mal'dekstr'a'j, prov'is en's\u0302ov'ig\u0302'i\nkaj al'tir'i al si la flav'ves\u0302t'ul'o'j'n, sed s\u0302ajn'e sen'sukces'e ..."}, {"text_idx": "#000906", "text": "En mi'a region'o, la protest'o'j est'is tre fort'a'j, oni okup'is la pag'ej'o'n de la au\u0306t'o's\u0302ose'o,\nec\u0302 brul'ig'is g\u0302i'n kaj tre naiv'e postul'is \u201emal'pli da impost'o'j, sed pli da mon'o\u201d (per pli'alt'ig'o de salajr'o'j kaj pensi'o'j). Mi ne est'as ekonomik'ist'o, sed mi bon'e memor'as\nkas'ist'o'n de Esperant'o-asoci'o, kiu tre trankvil'e dir'is: \u201eSe vi kre'as el'spez'o'j'n, kre'u en'spez'o'j'n!\u201d."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Mult'a'j protest'ant'o'j en mi'a region'o est'as eks'a'j labor'ist'o'j de la s\u0302ip'konstru'ej'o, kiu\nferm'ig\u0302'is antau\u0306 30 jar'o'j. Ili plej'part'e rest'as sen'labor'a'j, sed felic\u0302'e kun'ven'is c\u0302e la\nkruc'ig\u0302'o'j, instal'is tend'o'j'n, g\u0302oj'e piknik'is, lud'is kart'o'j'n, kaj dir'ad'is: \u201eNi ig\u0302'is famili'o\u201d, \u201eNi est'as inter amik'o'j\u201d, \u201eNi pov'as diskut'i\u201d. Est'as konstern'e, ke ili ne pov'as diskut'i au\u0306 trov'ig\u0302'i ali'lok'e! Ili oft'e ricev'is sub'ten'o'n\nde hom'o'j, kiu'j ne pov'is al'ig\u0302'i, sed las'is si'a'n flav'a'n ves\u0302t'o'n tre vid'ebl'a en la au\u0306t'o.\nIu'j donac'is mang\u0302'aj\u0302'o'j'n, kaj oni raport'as, ke la aktor'in'o Brigitte Bardot al'port'is du\nbotel'eg'o'j'n da c\u0302ampan'o okaz'e de la jar'fin'o."}, {"text_idx": "#000908", "text": "La protest'o'j dau\u0306r'as monat'o'j'n, kvankam en januar'o la nombr'o de manifestaci'ant'o'j mal'kresk'is.\nTamen, lau\u0306 psikiatr'o, tio pov'as dau\u0306r'i long'e. Kompar'e kun la student'a ribel'o en 1968,\nkiu cel'is pli bon'a'n est'ont'ec'o'n por c\u0302iu'j, la flav'ves\u0302t'ul'o'j s\u0302ajn'as zorg'i pri si mem."}, {"text_idx": "#000909", "text": "Do tiu'j, kies postul'o'j ne est'os plen'um'it'a'j, plu protest'os. La reg'ist'ar'o re'ag'is, propon'ant'e\nfinanc'a'n help'o'n. La entrepren'o'j plej'part'e akcept'is, c\u0302ar tiu \u201epremi'o\u201d ne ig\u0302'os salajr'a pli'alt'ig'o kaj ne est'os impost'it'a. Sed ven'is protest'o'j. \u201eKaj mi?\u201d, dir'as la sen'labor'ul'o'j kaj hom'o'j, kiu'j ricev'as iom pli au\u0306 iom mal'pli ol la baz'a'n\nsalajr'o'n kaj sekv'e ne rajt'as ricev'i tiu'n al'don'a'n pag'o'n ..."}, {"text_idx": "#000910", "text": "La postul'o'j, kiu'j unu'e rilat'is al la viv'nivel'o, nun turn'ig\u0302'as al la viv'kondic\u0302'o'j de\n\u201ekamp'ar'an'o'j\u201d. Pro alt'a'j prez'o'j de log\u0302'ej'o'j en la urb'o'j, mult'a'j hom'o'j viv'as en la kamp'ar'o, en vilag\u0302'o'j,\nurb'et'o'j au\u0306 mez'grand'a'j urb'o'j. Tie evident'e ne est'as c\u0302iu'j publik'a'j serv'o'j, des pli,\nke administraci'o'j, konsider'ant'e, ke nun c\u0302io'n ebl'as far'i ret'e, \u201epor facil'ig'i vi'a'n viv'o'n\u201d ferm'is mult'a'j'n staci'o'j'n kaj ofic'ej'o'j'n (pri elektr'o, impost'o'j, pos\u0302t'o; mal'san'ul'ej'o'j'n,\nakus\u0302'ej'o'j'n ktp). Do neces'as vetur'i al la plej proksim'a ofic'ej'o, g\u0302eneral'e 40-60 kilo'metr'o'j'n."}, {"text_idx": "#000913", "text": "Sekv'e ven'is la nov'a faz'o: pri \u201edemokrati'o\u201d. Kial mi dev'u vetur'i, dum ali'a'j trov'as c\u0302io'n sur'lok'e? Iu jun'ul'o plend'is, ke ne est'as\nuniversitat'o en li'a urb'et'o! Kelk'a'j urb'estr'o'j mal'ferm'is \u201eplend'kajer'o'j'n\u201d kiel en la antau\u0306'revoluci'a Franci'o, sed, lau\u0306 histori'ist'o'j, kun grand'a diferenc'o: Cent\njar'o'j'n antau\u0306 la revoluci'o de 1789, kamp'ar'an'o bon'e sci'is, kiu respond'ec'as pri kio.\nLi sci'is, al kiu si'n turn'i, por ke pont'o est'u ripar'it'a au\u0306 voj'o permes'it'a. Nun'a'j hom'o'j\nneni'o'n sci'as. (Kompar'u kun Brit'el'ir'o, kiam nur nun, post tri jar'o'j da trakt'ad'o por\nel'ir'i el Eu\u0306rop'a Uni'o, brit'o'j fin'fin'e konsci'as kiom lig'it'a'j ili est'as al EU)."}, {"text_idx": "#000914", "text": "C\u0302ar la ide'o skrib'i si'a'j'n postul'o'j'n s\u0302ajn'as bon'a, la reg'ist'ar'o mal'ferm'is \u201egrand'a'n debat'o'n\u201d pri kvar c\u0302ef'a'j demand'o'j (impost'o'j, publik'a'j serv'o'j, ekologi'o kaj demokrati'o) g\u0302is"}, {"text_idx": "#000915", "text": "Debat'o'j'n organiz'is kelk'a'j urb'estr'o'j, au\u0306 soci'a'j organiz'aj\u0302'o'j au\u0306 flav'ves\u0302t'ul'o'j. Ebl'is\nskrib'i ankau\u0306 ret'e, kaj mult'a'j kapt'is la okaz'o'n postul'i plej divers'a'j'n afer'o'j'n. Evident'ig\u0302'is,\nke la bezon'o'j de la franc'o'j ne est'as tio, kio'n imag'as la reg'ist'ar'o ..."}, {"text_idx": "#000916", "text": "Komision'o est'is kre'it'a por tra'leg'i c\u0302io'n kaj el'tir'i la esenc'o'n, sed tuj ven'is suspekt'o'j,\nke \u201eoni\u201d pri'konsider'os nur tio'n, kio konform'as al la politik'o de Emmanuel Macron, kiu'n iu'j"}, {"text_idx": "#000917", "text": "C\u0302iu konsider'as si'n c\u0302ef'o au\u0306 unu'op'ul'o"}, {"text_idx": "#000918", "text": "Ebl'is imag'i, ke konstru'ig\u0302'os politik'a parti'o, kiu prezent'ig\u0302'os c\u0302e la balot'o'j al la Eu\u0306rop'a\nParlament'o la 26an de maj'o, sed kiel jam skrib'it'e, ek'est'is neni'u g\u0302eneral'a lini'o, krom"}, {"text_idx": "#000919", "text": "La problem'o de la reg'ist'ar'o kaj politik'ist'o'j est'is: \u201eAl kiu si'n turn'i por diskut'i?\u201d, c\u0302ar c\u0302iu flav'ves\u0302t'ul'o konsider'as si'n c\u0302ef'o au\u0306 unu'op'ul'o. Sekv'e ec\u0302 la protest'ant'o'j plej\n\u201evid'ebl'a'j\u201d dum la manifestaci'o'j ne kapabl'is (au\u0306 ne vol'is?) organiz'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000921", "text": "Peru'an'in'o dir'is al mi \u201eVi, franc'o'j, est'as felic\u0302'a'j; vi viv'as bon'e!\u201d Tamen en land'o, kie konsum'ad'o ig\u0302'as la deviz'o, kie oni kalkul'as progres'o'n nur lau\u0306\nkresk'o de la konsum'ad'o, kie 13 % de la salajr'ul'o'j viv'as el au\u0306t'o'produkt'ad'o, est'as mal'facil'e\nreklam'i, ke ebl'as simpl'e viv'i, ne tro konsum'i, mal'pli vetur'i kaj sav'i la natur'o'n."}, {"text_idx": "#000922", "text": "La kroati'a s\u0302tat'o akcept'is nov'a'n minoritat'a'n kultur'o'n kiel protekt'end'a'n kultur'a'n hered'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000923", "text": "Post kvar'jar'a'j klopod'o'j la kroat'a'j esperant'ist'o'j ating'is agnosk'o'n de Esperant'o kiel\nkultur'hered'aj\u0302'o de Kroati'o, kaj la s\u0302tat'o en'skrib'is tio'n en la s\u0302tat'a'n registr'o'n de protekt'at'a'j"}, {"text_idx": "#000924", "text": "La koncern'a decid'o de la ministr'ej'o pri kultur'o, kiu'n ebl'as trov'i en la ret'pag\u0302'ar'o\nde Kroat'a Esperant'o-Lig'o (), ating'is la prezent'int'o'j'n de la propon'o en februar'o 2019."}, {"text_idx": "#000925", "text": "Tio est'as la du'a tia'spec'a agnosk'o en la mond'o: tem'as pri la du'a s\u0302tat'o (la unu'a est'is\nPollando), kiu agnosk'as, ke Esperant'o-kultur'o est'as au\u0306tokton'a en la koncern'a land'o,\nkaj ke la lingv'o, en kiu tiu kultur'o est'as kre'at'a, dev'as est'i s\u0302tat'e protekt'at'a."}, {"text_idx": "#000926", "text": "Dum pli ol 130 jar'o'j la Esperant'o-mov'ad'o est'as batal'ant'a por divers'a'j oficial'a'j agnosk'o'j,\npor ke la decid'organ'o'j (politik'a'j kaj scienc'a'j) ne konsider'u g\u0302i'n kiel fenomen'o'n ne'grav'a'n\nkaj hobi'a'n kaj la lingv'o'n kiel art'e'far'it'a'n kaj ne egal'valor'a'n kun la naci'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000927", "text": "G\u0302is nun agnosk'o'j ven'is de Unesk'o (en 1954 kaj 1985): tem'as pri dokument'o'j, kiu'j fakt'e\nagnosk'as la Esperant'o-kultur'o'n kiel grav'a'n kultur'o'n en la mond'o kaj rekomend'as al\nla membr'o-s\u0302tat'o'j en'konduk'i Esperant'o'n en lern'ej'o'j'n. Tamen tiu'j rekomend'o'j neniam al'port'is\nfrukt'o'j'n \u2013 neni'u s\u0302tat'o pro c\u0302i tiu'j rezoluci'o'j klopod'is en'konduk'i Esperant'o'n en lern'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000928", "text": "Nun c\u0302i tiu'j du land'o'j agnosk'as Esperant'o'n kiel i'o'n protekt'end'a'n, konsider'ant'e Esperant'o-kultur'o'n\nkiel part'o'n de si'a naci'a kultur'o. Oni ne forges'u, ke tio'n antau\u0306'is agnosk'o de Spomenka\nS\u030ctimec kiel grav'a kroat'a verk'ist'o pro s\u0302i'a verk'ad'o en Esperant'o: s\u0302i est'as list'ig'it'a\nen registr'o de verk'ist'o'j, kiu'j merit'as sub'ten'o'n kaj ricev'as monat'a'n financ'a'n pag'o'n"}, {"text_idx": "#000929", "text": "Inter'temp'e g\u0302ust'e en Kroati'o (kun ok ali'a'j eu\u0306rop'a'j partner'o'j) oni efektiv'ig'as projekt'o'n\npor kre'i didaktik'a'j'n rimed'o'j'n, per kiu'j fremd'lingv'a'j instru'ist'o'j (ne'esperant'ist'o'j)\npov'as gvid'i lern'objekt'o'n en'konduk'a'n al la instru'ad'o de lingv'o'j g\u0302eneral'e \u2013 kaj tiu lern'objekt'o est'as mini-esperant'o. Tiu lern'objekt'o (mult'lingv'a akcel'il'o) fin'pret'ig\u0302'os,\ninkluziv'e de eksperiment'a'j kurs'o'j por ok'jar'ul'o'j en tri baz'a'j lern'ej'o'j, g\u0302is decembr'o"}, {"text_idx": "#000930", "text": "Eu\u0306rop'a Esperant'o-Uni'o kaj Kroat'a Esperant'o-Lig'o jam prepar'ig\u0302'as por propon'i en'konduk'o'n\nde tiu lern'objekt'o en kelk'a'j'n baz'a'j'n lern'ej'o'j'n, baz'ant'e si'a'n postul'o'n sur eu\u0306rop'a'j\ndokument'o'j pri mult'lingv'ec'o, Unesk'o-rezoluci'o'j kaj la nov'a agnosk'o, ke neces'as protekt'i\nkaj aplik'i Esperant'o-kultur'o'n en Kroati'o."}, {"text_idx": "#000931", "text": "Tiu plan'o nun est'as tre real'ism'a pro du faktor'o'j: pro tio, ke nun la kroat'a s\u0302tat'o\nlau\u0306'leg\u0302'e dev'as protekt'i Esperant'o'n kaj, du'e, c\u0302ar la menci'it'a lern'objekt'o ne postul'as\nfinanc'a'j'n rimed'o'j'n kaj prepar'ad'o'n de instru'ist'o'j. Oni simpl'e uz'os la jam ekzist'ant'a'j'n"}, {"text_idx": "#000932", "text": "Ali'flank'e la agnosk'o mal'ferm'as nov'a'j'n s\u0302anc'o'j'n por simil'a'j agnosk'o'j en ali'a'j eu\u0306rop'a'j\nland'o'j. Por tio jam serioz'e prepar'as si'n Slovaki'o kaj Litovio, kaj kelk'a'j ali'a'j land'o'j"}, {"text_idx": "#000934", "text": "Foj'e bild'kart'o'n el Milano ni ricev'is de ital'o'j Stefania kaj Gerard'o Dassi:\nDe la urb'o de Roberto Vecchioni [vekjoni], la au\u0306tor'o de la bel'eg'a kant'o \u201eSamarcanda\u201d, ni send'as sign'o'n de ni'a profund'a aprez'o kun la vort'o\ndank'o'n al la popol'o de Uzbeki'o!"}, {"text_idx": "#000935", "text": "C\u0302i tiu kanzon'o don'is la nom'o'n al sam'titol'a album'o\nSamarcanda (1977). La kant'o aper'is sur divers'a'j vinil'a'j son'disk'o'j, kased'o'j kaj kompakt'a'j disk'o'j;\noni dis'au\u0306d'ig'is g\u0302i'n en radi'o kaj televid'o ... Kon'at'a ital'a pri'muzik'a j\u0302urnal'ist'o Mario\nBonanno dedic\u0302'is tut'a'n libr'o'n al profund'a kaj detal'a stud'o de la album'o"}, {"text_idx": "#000936", "text": "Roberto Vecchioni est'as unu el la plej signif'a'j ital'a'j art'ist'o'j kun ekster'ordinar'e\nlarg\u0302'a kre'iv'a gam'o. Neni'u en li'a famili'o hav'is ajn'a'n rilat'o'n al kant'ad'o au\u0306 muzik'o.\nJun'ag\u0302'e Roberto ven'is al muzik'o per'e de poezi'o, kiam li komenc'is kompren'i pri ritm'o.\nNokt'e li au\u0306skult'is muzik'o'n, precip'e la kant'o'j'n de belg'a bard'o Jacques Brel kaj de\nfranc'a'j kanzon'ist'o'j Charles Aznavour kaj Georges Brassens, mir'ant'e pri tio, kiel la\nmelodi'o pov'as harmoni'e konekt'ig\u0302'i kun la vort'o'j, en'korp'ig\u0302'ant'e en graci'a'j'n muzik'a'j'n\nkaj poezi'a'j'n bild'o'j'n. De tiam la jun'ul'o hav'is dezir'o'n serioz'e okup'ig\u0302'i pri muzik'o."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Samarcanda est'as unu el li'a'j plej ikon'ec'a'j kant'o'j kun si'a vigl'a ritm'o kaj al'log'a refren'o. La\nadekvat'a etos'o por la au\u0306skult'ant'o'j est'as kre'at'a de la prolog'o, kiu kutim'e antau\u0306'as\nla original'a'n versi'o'n de c\u0302i tiu kanzon'o:\nEst'is grand'a fest'o en la c\u0302ef'urb'o, c\u0302ar la milit'o fin'ig\u0302'is. La soldat'o'j re'ven'is hejm'e'n\nkaj de'met'is si'a'j'n uniform'o'j'n. Sur la strat'o ili danc'is kaj trink'is vin'o'n, la muzik'ist'o'j\nlud'is sen'inter'romp'e. Est'is printemp'o, kaj vir'in'o'j fin'fin'e pov'is, post mult'a'j jar'o'j\nde dis'ig\u0302'o, de'nov'e brak'um'i si'a'j'n vir'o'j'n. C\u0302e tag'ig\u0302'o la lign'o'fajr'o'j est'is esting'it'a'j"}, {"text_idx": "#000939", "text": "La kant'o tem'as pri soldat'o, kiu tra'viv'is la milit'o'n j\u0302us fin'ig\u0302'int'a'n. Li subit'e ek'vid'is\nen la hom'amas'o de jubil'ant'a'j hom'o'j strang'a'n vir'in'a'n figur'o'n, nigr'e vest'it'a'n, kun malic'a\nrigard'o, kiu s\u0302ajn'is al li est'i en'korp'ig\u0302'o de mort'o. Kred'ant'e, ke s\u0302i ven'is por li, la\nsoldat'o fug\u0302'as de s\u0302i, rapid'e rajd'ant'e sur'c\u0302eval'e al Samarkando. La kanzon'o foj'foj'e est'as"}, {"text_idx": "#000940", "text": "Ni pet'is Roberto Vecchioni, ke li respond'u kelk'a'j'n ni'a'j'n demand'o'j'n."}, {"text_idx": "#000941", "text": "MONATO: S-ro Vecchioni, kiel al vi ven'is la ide'o verk'i la kanzon'o'n Samarcanda"}, {"text_idx": "#000942", "text": "Vecchioni: C\u0302e la baz'o de la kant'o\nSamarcanda est'as mal'long'a fikci'a histori'o raport'it'a de William Somerset Maugham. G\u0302i rol'as kiel\nAppointment in Samarra (Rendevu'o en Samarra) de la uson'a verk'ist'o John Henry O'Har'a. Mort'o, kiu log'as kaj\ntromp'as. C\u0302i tiu arketip'a tem'o ven'as el la profund'a antikv'ec'o kaj g\u0302i est'as komun'a en\nla tradici'o'j de mult'a'j kultur'o'j."}, {"text_idx": "#000943", "text": "MONATO: Kiu'n c\u0302ef'a'n mesag\u0302'o'n vi vol'is trans'don'i al la au\u0306skult'ant'o'j per vi'a kant'o Samarcanda"}, {"text_idx": "#000944", "text": "Vecchioni: Tiu'temp'e mi pens'is, ke la sort'o est'as pli fort'a ol hom'o'j. La tem'o de\nSamarcanda jam est'is en la Bibli'o, en hind'a'j kaj arab'a'j mit'o'j. Hodiau\u0306 mi opini'as, ke c\u0302io tut'e\nmal'as, ke g\u0302ust'e la hom'o'j determin'as si'a'n propr'a'n sort'o'n."}, {"text_idx": "#000945", "text": "MONATO: Kiom da el'don'o'j de vi'a muzik'a album'o Samarcanda aper'is g\u0302is nun? Kiom'as g\u0302i'a proksim'um'a"}, {"text_idx": "#000946", "text": "Vecchioni: Ili est'as tiom mult'a'j, ke mi ec\u0302 ne memor'as. En'tut'e, ebl'e 700-800 mil'o'j"}, {"text_idx": "#000947", "text": "MONATO: Kiom da ital'a'j kaj ekster'land'a'j kant'ist'o'j plen'um'is vi'a'n kant'o'n?"}, {"text_idx": "#000948", "text": "Vecchioni: Kelk'a'j art'ist'o'j kant'is g\u0302i'n, inkluziv'e de la ital'a band'o"}, {"text_idx": "#000949", "text": "MONATO: C\u0302u vi'a kant'o est'as traduk'it'a en ali'a'j'n lingv'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000950", "text": "Vecchioni: Nur en la hispan'a'n. Ver'dir'e, mi est'is sen'iluzi'ig'it'a, sed por tio ekzist'as\nmult'a'j kial'o'j, ek'de la mank'o de pen'ad'o flank'e de la el'don'ist'o'j g\u0302is la kompleks'ec'o"}, {"text_idx": "#000951", "text": "MONATO: Ni sci'as ankau\u0306 pri la re'far'aj\u0302'o de vi'a kanzon'o\nSamarcanda en la c\u0302eh\u0302'a lingv'o kaj pri poezi'a'j traduk'o'j de c\u0302i tiu kant'o en Esperant'o. C\u0302u vi sci'as"}, {"text_idx": "#000952", "text": "Vecchioni: Mi neni'o'n sci'is pri tio. Dank'o'n pro la bon'a'j nov'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000954", "text": "Vecchioni: Por mi, Samarkando est'as rigard'e ne'vid'ebl'a kaj sam'temp'e sen'fin'e al'log'a\nurb'o. G\u0302i est'as mir'ind'a lok'o kun special'a esenc'a viv'o'spac'o, kiu est'as en'korp'ig'it'a en\nLa mil kaj unu nokt'o'j kaj est'as konserv'it'a de la anim'o'j de hom'o'j kaj per la mir'ind'a'j arkitektur'a'j struktur'o'j.\nFakt'e, c\u0302i tie c\u0302io re'memor'ig'as la grand'eg'a'n histori'a'n scen'ej'o'n, kiu asert'as la potenc'o'n\nde bel'o, bon'o kaj mond'a ord'o, kaj kie c\u0302io demonstr'as, ke la sort'o grand'part'e de'pend'as"}, {"text_idx": "#000955", "text": "MONATO: Ni sci'as, ke vi est'as ne nur kompon'ist'o, kant'verk'ist'o kaj kant'ist'o, sed ankau\u0306 au\u0306tor'o\nde plur'a'j fikci'a'j libr'o'j. C\u0302u vi pov'us kon'at'ig'i ni'a'j'n leg'ant'o'j'n kun vi'a libr'o por infan'o'j"}, {"text_idx": "#000956", "text": "Vecchioni: Tio est'is komun'a projekt'o, real'ig'it'a de mi kun'e kun bon'eg'a desegn'ist'o-dezajn'ist'o.\nEn rakont'o por infan'o'j, ni dev'is, form'e de fabl'o kaj parabol'o, prezent'i la venk'o'n\nde viv'o super mort'o kaj de bon'o super mal'bon'o, kiel fabel'o, kiu est'as al'ir'ebl'a por\nili'a kompren'o de art'a'j bild'o'j, kaj kiu instru'u al ili c\u0302iu'j'n plej grav'a'j'n kaj bon'a'j'n\nafer'o'j'n en la viv'o. La sun'plen'a kolor'ig'o kaj la mir'ind'a spirit'o de aventur'o kun tus\u0302'o\nde patin'o help'is don'i al la infan'a rim'o profund'a'n moral'a'n sent'o'n: ne est'u arog'a'j en\nla moment'o'j de g\u0302oj'o kaj glor'o, rest'u sag\u0302'a'j, zorg'em'a'j kaj atent'a'j ec\u0302 al'front'e de dang\u0302er'o."}, {"text_idx": "#000957", "text": "MONATO: Kio plej grav'as en vi'a viv'o kaj kre'a labor'o?"}, {"text_idx": "#000958", "text": "Vecchioni: Mi kred'as je la viv'o, kiu en si mem est'as felic\u0302'o. Mi pens'as, ke hom'o spert'as\nmoment'o'j'n de melankoli'o, nostalgi'o, adiau\u0306'o ne por el'ig'i mal'g\u0302oj'o'n kaj turment'i anim'o'j'n,\nsed por spir'i viv'o'n en ties tut'a ne'halt'ig'ebl'a mov'ad'o kaj divers'ec'o. Ja fin'fin'e, la\nviv'o, kiel rapid'ant'a trajn'o, ebl'ig'as al ni rigard'i, s\u0302ajn'e, al la sam'a'j afer'o'j, sed\ninter'temp'e, mal'kovr'ant'e c\u0302iu'foj'e i'o'n nov'a'n kaj signif'a'n."}, {"text_idx": "#000959", "text": "MONATO: Vid'u, dum preskau\u0306 kvar'dek jar'o'j mult'a'j el vi'a'j sam'land'an'o'j en Italio rakont'as au\u0306\nskrib'as al ni, ke g\u0302ust'e la kanzon'o Samarcanda grand'part'e influ'is ili'a'n dezir'o'n vojag\u0302'i"}, {"text_idx": "#000960", "text": "Vecchioni: C\u0302ar Samarkando est'as bel'ec'o kaj mister'o. En la kolektiv'a imag'pov'o, Samarkando\nest'as bild'o de unu el la \u201ene'vid'ebl'a'j urb'o'j\u201d (Le citta\u0300 invisibili) de ni'a verk'ist'o Ital'o Calvino. Kun si'a unik'a arkitektur'o kaj histori'a pejzag\u0302'o, la\nurb'o en'korp'ig'as unu el la ne'solv'ebl'a'j labirint'o'j de argentina proz'ist'o kaj poet'o Jorge"}, {"text_idx": "#000962", "text": "Vecchioni: Mi kred'as, ke la plej bon'a dezir'o de mi al c\u0302iu'j naci'o'j kaj land'o'j est'as\nla sekv'a: pac'o, stabil'ec'o, sag\u0302'ec'o kaj bel'ec'o est'u c\u0302iam kun vi!"}, {"text_idx": "#000966", "text": "Mi g\u0302oj'is leg'i vi'a'n artikol'o'n\nHavano 500-jar'ig\u0302'os c\u0302i-jar'e (MONATO 2019/02, p. 10) kaj ek'sci'i, ke Kubo est'is fond'it'a en 1515 far'e de hispan'a esplor'ist'o Panfilo de\nNarvaez. Sign'o star'as antau\u0306 indi'an'a mont'et'o en St. Petersburg, Florido, trans la strat'o\nen kiu mi viv'is kiel infan'o. Mi ankorau\u0306 pov'as cit'i la sur'skrib'o'n lau\u0306'memor'e: \u201eC\u0302i tie al'ter'ig\u0302'is Panfilo de Narvaez, la 15an de april'o 1528. De la lok'o de c\u0302i tiu\nantikv'a indi'an'a vilag\u0302'o est'is lanc\u0302'it'a la unu'a esplor'ad'o far'e de blank'ul'o de la nord-amerik'a"}, {"text_idx": "#000967", "text": "Lingv'o est'as mult'e pli ol nur'a komunik'il'o"}, {"text_idx": "#000968", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mi spekt'is televid'a'n program'o'n pri afazi'o. G\u0302is tiam mi sci'is preskau\u0306\nneni'o'n pri tiu strang'a kripl'ig'a stat'o, sed post konsult'o de Piv kaj Vikipedio mi konstat'is,\nke la termin'o, kiu de'ven'as de la grek'a vort'o \u03b1\u03c6\u03b1\u03c3\u03b9\u0301\u03b1 [afasia] kaj signif'as \u201esen'parol'ec'o\u201d, rilat'as al \u201eperd'o de la parol'kapabl'o, sen paraliz'o de la lang'a'j muskol'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000969", "text": "La program'o tem'is pri la mal'g\u0302oj'a situaci'o de du pacient'o'j en rehabilit'a kaj terapi'a\ncentr'o, kiu'j pro apopleksi'o perd'is part'o'n de si'a mov'kapabl'o kaj si'a'n tut'a'n \u2013 au\u0306 preskau\u0306 tut'a'n \u2013 parol'kapabl'o'n."}, {"text_idx": "#000970", "text": "La unu'a pacient'o, kies re'san'ig\u0302'o est'is relativ'e sukces'a, est'is profesi'a futbal'ist'o,\nkiu kompren'ebl'e ne plu pov'is dau\u0306r'ig'i si'a'n sport'a'n karier'o'n post la ek'aper'o de la mal'san'o.\nPost la kurac'ad'o li tamen kapabl'is de'nov'e mars\u0302'i, kur'i kaj far'i iom da gimnastik'o.\nPli'e li re'akir'is sufic\u0302'e mult'e da si'a parol'kapabl'o, kvankam li ne re'hav'is si'a'n mem'fid'o'n\npor pov'i facil'e babil'i kun ne'kon'at'o'j kaj ja forges'is mult'a'j'n vort'o'j'n kaj esprim'o'j'n.\nLa rezult'o de la terapi'o de la du'a pacient'o est'is mult'e mal'pli kontent'ig'a. Li mal'facil'e\nmov'is la brak'o'j'n kaj la krur'o'j'n, kaj li apenau\u0306 pov'is parol'i, el'ig'ant'e nur \u201ejes\u201d, \u201ene\u201d kaj \u201emi ne sci'as\u201d. Li iel montr'is, ke li sci'as, kio'n li vol'as dir'i, sed ne kapabl'is el'bus\u0302'ig'i la vort'o'j'n."}, {"text_idx": "#000971", "text": "Forges'o de la de'nask'a lingv'o"}, {"text_idx": "#000974", "text": "Ambau\u0306 mal'felic\u0302'ul'o'j esprim'is si'a'n kor'a'n dank'em'o'n kaj plezur'o'n, kvankam ni'a kontribu'o\nest'is tre mal'grand'a kaj (por ni) sen'kost'a. Ni'a spert'o konfirm'as, ke ies lingv'o est'as\nmult'e pli ol nur'a inform'il'o au\u0306 komunik'il'o. G\u0302i est'as esenc'a part'o de ni'a anim'o, kaj\nsen g\u0302i oni est'as apart'ig'at'a for de la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#000976", "text": "La arang\u0302'o okaz'is sub la egid'o de la eu\u0306rop'a komision'an'o pri viv'medi'o, mar'afer'o'j kaj\nfis\u0302'kapt'ad'o Karmen'u Vella el Malto. Sukces'o'n rikolt'is hungar'a migdal'arb'o, gajn'int'a\ndank'e al 45 132 voc\u0302'o'j. La du'a'n lok'o'n ating'is kverk'o en la rus'a region'o Abramcevo (per\n39 538 voc\u0302'o'j), kaj la tri'a'n premi'o'n gajn'is cent'jar'a ileks'kverk'o (ali'nom'e c\u0302iam'verd'a\nkverk'o) el la portugal'a Mont'e Barbeira (al'ven'is 32 630 voc\u0302'o'j por g\u0302i). En tiu inter'naci'a\nkonkurs'o grav'as ne la arb'a bel'ec'o, util'ec'o, grand'ec'o au\u0306 ag\u0302'o, sed precip'e la histori'o\nde la arb'o rilat'e al hom'o'j. Ne mir'ind'as do, ke c\u0302iu el tiu'j arb'o'j hav'as si'a'n propr'a'n,"}, {"text_idx": "#000977", "text": "Prun'us dulcis) est'as 135-jar'ag\u0302'a kaj trov'ig\u0302'as en la hungar'a urb'o Pe\u0301cs. G\u0302i kresk'as inter blank'a'j\ns\u0302ton'o'j antau\u0306 preg\u0302'ej'o dedic\u0302'it'a al la virg'ul'in'o Maria. La episkop'o Janus Pannonius verk'is\nsi'a'n poem'o'n pri migdal'arb'o jam en 1466, kaj la bel'eg'a'j blank'a'j g\u0302is roz'kolor'a'j flor'o'j\nde la gajn'int'a arb'o est'as por la lok'a log\u0302'ant'ar'o simbol'o de virg'ec'o, etern'a re'nov'ig'o"}, {"text_idx": "#000978", "text": "La tig'frukt'a kverk'o (Quercus robur), arb'o kon'at'a ankau\u0306 kiel pedunkl'a kverk'o au\u0306 robur'o, en la rus'a region'o Abramcevo,\nhav'as ec\u0302 248 jar'o'j'n. Dum si'a long'a viv'o, g\u0302i est'is mut'a atest'ant'o pri mult'a'j el'star'a'j\nrus'a'j verk'ist'o'j, poet'o'j, pentr'ist'o'j kaj aktor'o'j, kiel inter'ali'e Gogol, Turgenev, Repin,\nVasnecov kaj Lev'it'a'n. Unu el la plej fam'a'j pentr'aj\u0302'o'j de Viktor Mih\u0302ajlovic\u0302 Vasnecov\nKverk'a bosk'o en Abramcevo, kiu datum'as de 1883 kaj akir'is grand'a'n sukces'o'n. La pentr'aj\u0302'o est'as hodiau\u0306 ekspozici'at'a\nen la s\u0302tat'a galeri'o Tretjakov en Moskvo."}, {"text_idx": "#000979", "text": "La fortik'a kaj masiv'a 150-jar'a ileks'kverk'o (Quercus rotundifolia) en la portugal'a urb'o Me\u0301rtola (region'o Alentejo) kontribu'as al la bio'divers'ec'o kaj\ndis'volv'ig\u0302'o de la lok'a kamp'ar'o. Dum amik'a kun'sid'o kun ge'amik'o'j en g\u0302i'a ombr'o, oni pov'as\ng\u0302is mal'fru'a nokt'o medit'i, el'g\u0302u'ant'e pac'o'n kaj trankvil'o'n."}, {"text_idx": "#000980", "text": "Part'o'pren'is la konkurs'o'n 15 arb'o'j el 15 eu\u0306rop'a'j land'o'j; voc\u0302'don'is en'tut'e 311 772 hom'o'j\nel la tut'a Eu\u0306rop'o. La konkurs'o, unu'a'foj'e lanc\u0302'it'a en 2011, vol'as atent'ig'i pri arb'o'j\nkiel grav'a natur'a ric\u0302'aj\u0302'o, kaj sam'temp'e sub'ten'i inter'naci'a'j'n projekt'o'j'n pri medi'protekt'ad'o."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Dat're'ven'o de kuba kultur'a instituci'o"}, {"text_idx": "#000983", "text": "La unu'a kultur'a institut'o nask'ig\u0302'int'a post la venk'o de la kuba revoluci'o fond'ig\u0302'is en\n1959 kaj reprezent'as la grav'ec'o'n, kiu'n por la s\u0302tat'o c\u0302iam hav'as la kuba kultur'o."}, {"text_idx": "#000984", "text": "La institut'o est'as la c\u0302ef'a au\u0306toritat'o ne nur por produkt'i kin'art'aj\u0302'o'j'n en'land'e, sed\nankau\u0306 por organiz'i la \u201eInter'naci'a'n Festival'o'n de Latin-Amerik'a Kin'art'o\u201d, kiu far'ig\u0302'is 40-jar'a en 2018."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Tio est'as la difin'o don'it'a de la unu'a oficial'a leg\u0302'o pri kultur'o, lau\u0306 iniciat'o de la\nkuba revoluci'o. Tem'as pri leg\u0302'o 169, kiu re'kon'as la ampleks'a'n valor'o'n de kin'art'o kiel\nfort'a'n kial'o'n por tiam fond'i la institut'o'n."}, {"text_idx": "#000986", "text": "ICAIC gvid'as ankau\u0306 la kin'art'a'n ag'ad'o'n en'land'e kaj util'ig'as g\u0302i'a'j'n trajt'o'j'n por prezent'i\nplej divers'a'j'n kaj real'a'j'n hom'a'j'n kaj soci'a'j'n konflikt'o'j'n en'kadr'ig'it'a'j'n en la kubaj"}, {"text_idx": "#000987", "text": "En si'a unu'a jar'dek'o la institut'o produkt'is kelk'a'j'n el la plej el'star'a'j film'o'j, kiu'j\nen'skrib'ig\u0302'is en la histori'o'n de la kuba kin'art'o en'land'e kaj ekster'land'e, kaj kiu'j krom'e\nal'don'ig\u0302'is al re'kon'at'a'j ekster'land'a'j list'o'j de la plej alt'kvalit'a'j film'o'j de la 20a"}, {"text_idx": "#000988", "text": "Memorias del Subdesarrollo (Memor'aj\u0302'o'j de Sub'evolu'o, 1968),\nLa muerte de un buro\u0301crata (For'pas'o de burokrat'o, 1966) kaj\nCecili'a Valde\u0301s (1982), kiu baz'ig\u0302'as sur la roman'o\nCecili'a Valde\u0301s o La lom'a del a\u0301ngel (Cecili'a Valde\u0301s au\u0306 la mont'et'o de la ang\u0302el'o) de la au\u0306tor'o Ciril'o Villaverde"}, {"text_idx": "#000989", "text": "Kiel asert'is la kuba intelekt'ul'in'o Grazziella Pogolotti\n3, \u201eLa institut'o ne nur prepar'is la kultur'a'n kin'art'a'n politik'o'n, sed ankau\u0306 kontribu'is\npor form'i la kultur'a'n politik'o'n de tiu unu'a jar'dek'o\u201d."}, {"text_idx": "#000990", "text": "2. Ciril'o Villaverde de la Paz (1812-1894) est'is kuba artikol'ist'o, roman'ist'o, instru'ist'o,\ntraduk'ist'o kaj verk'ist'o. Post 1868 li em'is al la kuba sen'de'pend'ec'o."}, {"text_idx": "#000992", "text": "En si'a last'a leter'o (MONATO 2019/05, p. 5) Alexander Gofen propon'as al la leg'ant'ar'o la \u201eorigin'a'n senc'o'n\u201d de ras'ism'o. Sed konstat'end'as, ke la menci'it'a'j \u201eantau\u0306'jug\u0302'o, mal'bon'a trakt'ad'o au\u0306 ekspluat'ad'o\u201d est'as nur simptom'o'j de ras'ism'o, ne la kern'o de la koncept'o mem. Tiu'n kern'o'n ne neces'as\nlong'e serc\u0302'i: ras'ism'o est'as pens'manier'o au\u0306 mond'koncept'o, lau\u0306 kiu hom'o'j est'as konsider'at'a'j\nne kiel individu'o'j kun propr'a'j bon'a'j kaj mal'bon'a'j trajt'o'j, sed kiel an'o'j de iu supoz'at'a\nras'o. Ras'ism'a si'n'ten'o kau\u0306z'as ne nur mal'bon'a'n trakt'ad'o'n kaj ekspluat'ad'o'n de iu'j, sed"}, {"text_idx": "#000993", "text": "Kaj lau\u0306 tiu vid'punkt'o la pens'manier'o kaj mond'koncept'o de s-ro Gofen s\u0302ajn'as est'i esenc'e\nras'ism'a'j, precip'e kiam li nom'as en'migr'ant'o'j'n \u201elol'o\u201d, do trud'herb'o de ali'a speci'o ol la lok'a log\u0302'ant'ar'o. Mi invit'as s-ro'n Gofen humil'e\nmedit'i pri la signif'o de la zamenhofaj vort'o'j bulonj'a'j: \u201einter la gast'am'a'j mur'o'j de Bulonj'o-sur-Mar'o kun'ven'is ne franc'o'j kun angl'o'j, ne rus'o'j\nkun pol'o'j, sed hom'o'j kun hom'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000994", "text": "De labor'u g\u0302is'mort'e al labor'u g\u0302is mort'o"}, {"text_idx": "#000995", "text": "\u201eLabor'u 365 tag'o'j'n, 24 hor'o'j'n g\u0302is'mort'e\u201d est'is kompani'a slogan'o de Watami [u\u0306atami], grand'a trink'ej-c\u0302en'o, kies prezid'ant'o far'ig\u0302'is\nmembr'o de la C\u0302ambr'o de Konsil'ist'o'j. \u201eEc\u0302 se vi mort'us, ne las'u vi'a'n task'o'n!\u201d est'is ali'a slogan'o skrib'it'a en la kompani'a kajer'et'o de Dentsu, la plej grand'a reklam'agent'ej'o"}, {"text_idx": "#000996", "text": "En la komenc'o de 2016 s\u0302ok'is la land'o'n la si'n'mort'ig'o de Takahas\u0302i Macuri, 24-jar'ag\u0302'a\nfrau\u0306l'in'o, kiu, akir'int'e diplom'o'n en la universitat'o de Tokio, dung'ig\u0302'is c\u0302e Dentsu 9\nmonat'o'j'n antau\u0306'e. Kelk'a'j'n monat'o'j'n antau\u0306 ol mort'i en decembr'o s\u0302i krom'labor'is c\u0302. 105\nhor'o'j'n monat'e. Tiam s\u0302i publik'ig'is en Tviter'o: \u201eMi perd'is c\u0302iu'j'n sent'o'j'n krom dorm'em'o ... jam je la kvar'a hor'o trem'ad'as mi'a korp'o ..."}, {"text_idx": "#000997", "text": "Dentsu post'e pag'is 500 000 en'o'j'n (c\u0302. 4000 eu\u0306r'o'j) pro romp'o de la leg\u0302'o pri labor'norm'o'j,\nsed nek la prezid'ant'o nek la super'ul'o de Takahas\u0302i est'is akuz'at'a'j. Tiu c\u0302i c\u0302ef'o labor'ig'is\nkaj molest'ad'is s\u0302i'n dir'ant'e \u201e20 hor'o'j da vi'a krom'labor'o neni'o'n signif'as por la kompani'o\u201d kaj \u201eMank'as kapabl'o al vi, kiu sent'as la nun'a'n task'o'n pen'ig'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000999", "text": "Lau\u0306 la japan'a Kabinet'a Ofic'ej'o en 2015 si'n mort'ig'is 2159 hom'o'j pro problem'o'j rilat'a'j\nal si'a labor'o. Jam en 2001 la ministr'ej'o pri bon'fart'o kaj labor'o publik'ig'is, ke krom'labor'i\npli ol 80 hor'o'j'n dum 2 g\u0302is 6 monat'o'j au\u0306 100 hor'o'j'n dum 1 monat'o, hav'as grand'a'n risk'o'n"}, {"text_idx": "#001000", "text": "Kial japan'o'j tiel long'e labor'as kaj ne for'las'as labor'ej'o'j'n, kiu'j preskau\u0306 g\u0302is'mort'e\nprem'as ili'n? Unu'e, labor'ist'o'j em'as labor'i long'e por hav'i krom'pag'o'n, c\u0302ar la salajr'o\nest'as mal'alt'a. Iu esplor'institut'o kalkul'is, ke se krom'labor'o est'us abol'it'a, la labor'ist'ar'o\nda eu\u0306r'o'j). Du'e, mult'a'j labor'ist'o'j \u2013 ec\u0302 simpl'a'j dung'it'o'j \u2013 hav'as sent'o'n de respond'ec'o kaj pens'as, ke ili ne g\u0302en'u si'a'j'n koleg'o'j'n kaj klient'o'j'n\nper si'a neglekt'o au\u0306 rezign'o. Tri'e, precip'e en la serv'industri'o gast'o'j kaj klient'o'j\npostul'as mult'e da serv'ad'o; ili dev'as est'i traktat'a'j kiel di'o'j, kio s\u0302arg\u0302'as labor'ist'o'j'n"}, {"text_idx": "#001002", "text": "Post la okaz'o de Dentsu mult'a'j grand'a'j kompani'o'j mal'permes'is tro long'a'n labor'ad'o'n.\nIli oft'e mal's\u0302alt'is lum'il'o'j'n de ofic'ej'o'j post la 21a hor'o, por ke dung'it'o'j ne plu labor'u.\nLa dung'it'o'j, tamen, re'ir'is hejm'e'n kun hejm'task'o'j."}, {"text_idx": "#001003", "text": "Ali'a, sed pli fundament'a kaj eventual'e pli grav'a kau\u0306z'o de long'a labor'ad'o est'as la\nmank'o de labor'fort'o. Lau\u0306 iu prognoz'o, en 2030 mank'os 6 440 000 labor'ist'o'j. Tial la\nreg'ist'ar'o, kun'e kun la politik'o de en'konduk'o de gast'labor'ist'o'j kaj stimul'ad'o de vir'in'a\nlabor'o, lanc\u0302'is projekt'o'n s\u0302ang\u0302'i la ag\u0302'o'lim'o'n de emerit'ig\u0302'o de 60-65 jar'o'j al 70, kaj\nsam'temp'e ali'ig'i la ag\u0302'o'lim'o'n de pensi'ig\u0302'o, tiel ke mult'a'j mal'jun'ul'o'j dev'as labor'i."}, {"text_idx": "#001004", "text": "labor'is en Uson'o, 25,7 % en Briti'o, 19,4 % en Germanio kaj 8 % en Franci'o. Nun la\njapan'a reg'ist'ar'o pen'e antau\u0306'e'n'ig'as la projekt'o'n kaj intenc'as alt'ig'i tiu'n kvant'o'n g\u0302is\n67 % en 2020 per la deviz'o \u201eKre'u la soci'o'n de dum'viv'a'j aktiv'ul'o'j\u201d, kiu por mult'a'j mal'jun'ul'o'j au\u0306d'ig\u0302'as kiel \u201eLabor'u g\u0302is'mort'e!\u201d"}, {"text_idx": "#001005", "text": "Du ekzil'it'a'j reg\u0302'o'j, la mal'alt'statur'a Viktor'o Emanuelo la 3a (Italio) kaj la alt'statur'a\nAhmet Zog la 1a (Albanio) aper'as sur fot'o de 1946 dum kun'mang\u0302'ad'o en restoraci'o en\nla c\u0302ef'urb'o de la reg\u0302'land'o Egipti'o, reg'at'a de la alban'de'ven'a kaj pli ol unu'jar'cent'a"}, {"text_idx": "#001006", "text": "La reprezent'ant'o de la savoja famili'o \u2013 iam mal'amik'o de la reg\u0302'o alban'a, kies kron'o'n li for'rab'is la 12an de april'o 1939, far'ig\u0302'ant'e\nreg\u0302'o de Italio-Albanio kaj Abiseni'o \u2013 est'is for'pel'it'a de si'a land'o per popol'a referendum'o juni'e 1946. Li reg'is Italion\ndum 46 jar'o'j kaj mort'is en Egipti'o unu jar'o'n post'e."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Ahmet Zog la unu'a est'is proklam'it'a reg\u0302'o de Albanio en la jar'o 1928 kaj est'is dev'ig'it'a\nfor'las'i la land'o'n en la unu'a'j tag'o'j de april'o 1939, post kiam fas\u0302ist'a Italio invad'is\ng\u0302i'n. Tamen komun'ist'o'j mal'permes'is al li re'ven'i Albanion por ili'a kongres'o dum'milit'a,\nmaj'e 1944. Ahmet Zog mort'is en Parizo en la jar'o 1961."}, {"text_idx": "#001008", "text": "Van'e ambau\u0306 dau\u0306r'e esper'is re'star'ig'o'n de la monarki'o per'e de si'a'j hered'ant'o'j. Tamen,\nambau\u0306 reg'ist'ar'o'j post long'a temp'o akcept'is, ke la reg\u0302'a'j famili'o'j plu'viv'u en la patr'uj'o.\nTiel, la ost'o'j de Emanuelo est'is re'en'tomb'ig'it'a'j en Italio decembr'e 2017, kaj la vidv'in'o,\nla fil'o kaj la nov'edz'in'o de Ahmet ek'log\u0302'is kaj en'tomb'ig\u0302'is en Tiran'o. Ceter'e la nep'o\nkun la nov'edz'in'o \u2013 nun log\u0302'ant'a'j en la iam'a reg\u0302'a rezid'ej'o en Tiran'o \u2013 dej\u0302or'as en s\u0302tat'a'j ofic'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001009", "text": "Fin'e de mart'o 2019 pli ol 4,4 milion'o'j da slovak'o'j voc\u0302'don'is por nov'a s\u0302tat'prezid'ant'o.\nVenk'is, kun 1 056 000 voc\u0302'o'j, ne'kon'at'a 45-jar'a politik'ist'in'o, advokat'in'o kaj civil'a\naktiv'ul'in'o Zuzana C\u030caputova\u0301 [zu\u0301zana c\u0302a\u0301putova]."}, {"text_idx": "#001010", "text": "Zuzana C\u030caputova\u0301 decid'is kandidat'ig\u0302'i en mart'o 2018. En la unu'a faz'o de la prezid'ant'a'j\nelekt'o'j s\u0302i ricev'is 40,6 % de la voc\u0302'o'j. S\u0302i kaj Maros\u030c S\u030cefc\u030covic\u030c [maros\u0302 s\u0302e\u0301fc\u0302ovic\u0302], profesi'a\ndiplomat'o, vic'prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o kaj komision'an'o pri la Energi-Uni'o,\nkiu ricev'is 18,7 % de la voc\u0302'o'j, avanc'is en la du'a'n faz'o'n de la elekt'o'j, kiu okaz'is\nla 30an de mart'o 2019. En g\u0302i C\u030caputova\u0301 ricev'is 58,4 % de la voc\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001011", "text": "S\u030cefc\u030covic\u030c, sen'de'pend'a kandidat'o kun silent'a sub'ten'o de la reg'ant'a politik'a parti'o\nSMER \u2013 socia\u0301lna demokracia (Direkt'o \u2013 social'demokrati'o), ricev'is nur 41,6 % de la voc\u0302'o'j. Mal'venk'o de tiu c\u0302i spert'a kaj\nlong'jar'a diplomat'o, kiu labor'as en alt'a'j posten'o'j en Eu\u0306rop'a Uni'o, est'as ankau\u0306 amar'a\nmal'venk'o por la politik'o de la reg'ant'a parti'o kaj por g\u0302i'a prezid'ant'o kaj eks'c\u0302ef'ministr'o\nRobert Fic'o. En'tut'e por la prezid'ant'a posten'o kandidat'is 15 hom'o'j."}, {"text_idx": "#001012", "text": "C\u030caputova\u0301 stud'is en la jur'a fakultat'o de la universitat'o Comenius en la slovak'a c\u0302ef'urb'o\nBratislav'o. Fin'int'e si'a'j'n stud'o'j'n, s\u0302i komenc'is labor'i en la lok'a magistrat'o de mal'grand'a\nurb'o Pezinok (c\u0302irkau\u0306 30 km nord'e de Bratislav'o) kiel asist'ant'in'o en la jur'a fak'o,\nkaj post'e kiel lok'a deput'it'o en la urb'o."}, {"text_idx": "#001013", "text": "En 2016 s\u0302i ricev'is la prestig\u0302'a'n inter'naci'a'n premi'o'n\nGoldman Environmental Prize (Medi'a premi'o Goldman) pro si'a sen'c\u0302es'a kampanj'o kontrau\u0306 mal'ferm'o de rub'aj\u0302'depon'ej'o\nen la urb'o Pezinok. C\u030caputova\u0301 hav'as ankau\u0306 si'a'n propr'a'n jur'a'n ofic'ej'o'n kaj est'as au\u0306tor'o\nkaj kun'au\u0306tor'o de plur'a'j publik'aj\u0302'o'j kaj membr'o de la ret'o\nEnvironmental Law Alliance Worldwide (ELAW, Tut'mond'a alianc'o pri medi'a jur'o) de medi'o'jur'ist'o'j. S\u0302i est'as divorc'int'a kaj hav'as"}, {"text_idx": "#001014", "text": "De 2017 C\u030caputova\u0301 est'as fond'a membr'o kaj vic'prezid'ant'o de la slovak'a social'liberal'a\nProgresi\u0301vne Slovensko (Progres'em'a Slovaki'o). S\u0302i'n favor'is tiu'j, kiu'j ne kred'is la promes'o'j'n de la nun'temp'a'j\nreg'ant'a'j politik'a'j parti'o'j. S\u0302i'a prezid'ant'a kandidat'ec'o baz'ig\u0302'is sur s\u0302ang\u0302'o, ver'o, egal'ec'o,\nhelp'o, just'ec'o kaj batal'ad'o kontrau\u0306 korupt'ad'o. S\u0302i mult'foj'e asert'is en la prezid'ant'a\nkampanj'o, ke just'ec'o en Slovaki'o ne c\u0302iam aplik'ig\u0302'as egal'e al c\u0302iu'j. S\u0302i'a'j grand'a'j avantag\u0302'o'j\nest'as bon'eg'a'j sci'o'j pri jur'o, polur'it'a retor'ik'o kaj pret'ec'o re'ag'i en c\u0302iu'j diskut'o'j."}, {"text_idx": "#001015", "text": "Inter s\u0302i'a'j mal'avantag\u0302'o'j nom'ebl'as sen'spert'ec'o pri en'land'a kaj ekster'land'a politik'o\nkaj mal'fort'a sci'pov'o de la angl'a lingv'o. Lau\u0306 politik'a'j analiz'ist'o'j C\u030caputova\u0301 dau\u0306r'ig'os\nla politik'o'n de la nun'temp'a slovak'a prezid'ant'o Andre'j Kiska."}, {"text_idx": "#001016", "text": "La prezid'ant'o'n oni elekt'as en Slovaki'o por serv'i kvin jar'o'j'n. La oficial'a en'posten'ig'o\nokaz'os la 15an de juni'o 2019, kaj la unu'a ekster'land'a vizit'o de C\u030caputova\u0301 est'os al\nC\u0302eh\u0302i'o. Okaz'e de la inau\u0306gur'o de la kvin'a slovak'a s\u0302tat'prezid'ant'o, Zuzana C\u030caputova\u0301, la\nSlovenska\u0301 pos\u030cta) el'don'os pos\u0302t'mark'o'n kun s\u0302i'a portret'o. Pos\u0302t'mark'o'j kun portret'o de prezid'ant'o hav'as\nlong'a'n tradici'o'n en Slovaki'o (ankau\u0306 en la iam'a C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o), sed ali'lok'e en la mond'o\ntia'j pos\u0302t'mark'o'j est'as mal'pli kutim'a'j."}, {"text_idx": "#001017", "text": "Zuzana C\u030caputova\u0301 ne est'as la unu'a prezid'ant'in'o de membr'o-s\u0302tat'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (antau\u0306'is\ns\u0302i'n i.a. Estoni'o, Kroati'o, Litovio kaj Malto), sed la unu'a prezid'ant'in'o en la histori'o\nde la land'o'j de la vis\u0302egrada grup'o (C\u0302eh\u0302i'o, Hungari'o, Pollando kaj Slovaki'o)."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Kvar'tag'a vizit'o de la brit'a princ'o Karlo"}, {"text_idx": "#001019", "text": "Karib'a vojag\u0302'o de reprezent'ant'o'j de la brit'a reg\u0302'a famili'o inkluziv'is la angl'a'j'n eks'koloni'o'j'n\nSankt'a Luci'o, Barbad'o, Sankt'a Vincent'o kaj Grenad'in'o'j, Sankt'a Kristofor'o kaj Neviso\nkaj Grenad'o. Kubo ig\u0302'is la ses'a, kvar'tag'a halt'lok'o, post kiu sekv'is la last'a cel'o:"}, {"text_idx": "#001020", "text": "La 25an de mart'o Miguel Di\u0301az-Canel Bermu\u0301dez, la prezident'o de Kubo, oficial'e akcept'is\nKarlon, princ'o'n de Kimr'uj'o, en la Palac'o de la Revoluci'o. Dum la renkont'ig\u0302'o la du\ngrav'ul'o'j inter's\u0302ang\u0302'is si'a'j'n opini'o'j'n pri la stat'o de rilat'o'j inter Kubo kaj\nBriti'o. Ili sam'opini'is pri tio, ke la rilat'o'j est'as baz'it'a'j sur kun'labor'ad'o kaj reciprok'a\nkaj profund'a respekt'o, kaj pri la dezir'o dis'volv'i lig'o'j'n sur la kamp'o'j de san'protekt'ad'o,\nkler'ig'ad'o, kultur'o, medi'o'protekt'ad'o kaj dau\u0306r'ig'ebl'a dis'volv'ad'o. Briti'o kaj Kubo hav'as\nsen'inter'romp'a'j'n histori'a'j'n rilat'o'j'n ek'de 1902."}, {"text_idx": "#001021", "text": "Charles [c\u0302alz]), princ'o de Kimr'uj'o, kaj li'a edz'in'o Camilla, duk'in'o de Kornvalo, honor'is la\nkub'an naci'a'n hero'o'n Jose\u0301 Marti\u0301 per flor'a kron'o sur Plac'o de la Revoluci'o. La program'o\nde la vizit'o de la reg\u0302'famili'a ge'edz'a par'o al la plej grand'a inter la antilaj insul'o'j\nest'is plen'a je divers'a'j ag'ad'o'j."}, {"text_idx": "#001022", "text": "John Lennon, situ'ant'a en la havana kvartal'o Vedado, princ'o Karlo kaj duk'in'o Camilla g\u0302u'is skulpt'aj\u0302'o'n\npri la brit'a pac-aktiv'ul'o, kompon'ist'o kaj membr'o de la muzik'a grup'o\nThe Beatles, kiu'n kre'is kuba art'ist'o Jose\u0301 Vill'a Sobero\u0301n. Lennon far'ig\u0302'is viktim'o de atenc'o antau\u0306\nsi'a dom'o en Nov'jork'o la 8an de decembr'o 1980. La brit'a'j ge'edz'o'j vizit'is ankau\u0306 la kultur'a'n\nYellow Sub'marin'e), nom'it'a alud'e al unu el la plej emblem'a'j kant'o'j de la brit'a rok'grup'o."}, {"text_idx": "#001023", "text": "Akompan'at'e de Eusebio Leal Spengler, direktor'o de la Ofic'ej'o de la Urb'a Histori'ist'o\nde Havano, princ'o Karlo kaj li'a edz'in'o pied'ir'is tra mal'larg\u0302'a'j strat'o'j de la mal'nov'a\nHavano, kie oni sen'vual'ig'is statu'o'n omag\u0302'e al S\u0302ekspiro."}, {"text_idx": "#001024", "text": "En la sid'ej'o de la Kuba Vir'in'a Federaci'o duk'in'o'n Camilla akcept'is Teresa Amarelle,\nla g\u0302eneral'a sekretari'o de la organiz'aj\u0302'o. La du vir'in'o'j inter's\u0302ang\u0302'is ide'o'j'n pri vir'in'a'j\nrajt'o'j kaj pri ili'a stat'o en Kubo, pri la ag'ad'o kontrau\u0306 fizik'a kaj psik'a per'fort'o\nkontrau\u0306 vir'in'o'j, pri tem'o'j lig'it'a'j al la streb'ad'o garanti'i egal'ec'o'n de vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001025", "text": "El'montr'o de kuba danc'a art'o"}, {"text_idx": "#001027", "text": "La reg\u0302'a'j gast'o'j vetur'is vizit'e al la special'a evolu'zon'o\nMariel (ZEDM), situ'ant'a 45 kilo'metr'o'j'n okcident'e de la c\u0302ef'urb'o, en la provinc'o Artemiso,\nkie ili part'o'pren'is en la ceremoni'o pri ek'konstru'ad'o de sun'panel'ar'o\nMariel Solar, kiu gener'os 50 mega'vat'o'j'n. Oni plan'as, ke g\u0302i plen'e funkci'os ek'de septembr'o. La antila\nland'o aspir'as jam en la jar'o 2030 gener'i 24 el'cent'o'j'n de si'a energi'bezon'o el re'nov'ig'ebl'a'j"}, {"text_idx": "#001028", "text": "La vizit'o al Imun'ologi'a Molekul'a Centr'o (IMC) far'ig\u0302'is la last'a oficial'a ag'o de la\nbrit'a'j gast'o'j, kie oni rakont'is al ili pri IMC kaj pri la terapi'a vakcin'o\nCimavax-EGF, kiu est'as gvid'a produkt'o de IMC destin'it'a por lukt'i kontrau\u0306 progres'int'a pulm'a kancer'o"}, {"text_idx": "#001029", "text": "Sen'dub'e plej oportun'a spec'o de urb'a trafik'o est'as metro'o. En mult'a'j urb'o'j tut'mond'e"}, {"text_idx": "#001030", "text": "Ukrainio ne post'rest'as. En la land'o metro'o ekzist'as en tri urb'o'j: Kievo, H\u0302arkovo kaj\nDnipro (antau\u0306'e Dnepropetrovsk). Krom'e, en la urb'o Krivyj Rig (rus'e: Krivoj Rog) est'as\ntiel nom'at'a \u201erapid'a tram'o\u201d, kiu lau\u0306 la opini'o de iu'j iom simil'as al metro'o. Antau\u0306 jar'o'j oni plan'is konstru'i\nmetro'o'n ankau\u0306 en la urb'o'j Doneck kaj Lviv, sed la plan'o'j ne real'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001031", "text": "Plej evolu'int'a est'as la metro'o en la ukraina c\u0302ef'urb'o Kievo. Tie la ide'o de sub'ter'a\nfer'voj'o ek'est'is jam en 1884, sed g\u0302i'n ne aprob'is la kieva reg'ist'ar'o. La du'a'n projekt'o'n\npri metro'o en la ukraina c\u0302ef'urb'o oni propon'is en 1916, sed ankau\u0306 g\u0302i ne efektiv'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001032", "text": "Nur en au\u0306gust'o 1944 la reg'ist'ar'o de Sovetio decid'is far'i esplor'o'j'n, teknik'a'n projekt'o'n\nkaj antau\u0306'kalkul'o'n de metro'o en Kievo. En april'o 1949 oni komenc'is g\u0302i'a'n konstru'ad'o'n,\nkaj en 1960 g\u0302i'a unu'a lini'o ek'funkci'is. Nun la metro'o est'as modern'a ing\u0302enier'a kompleks'o\nkun divers'a'j serv'o'j kiel vagon'ripar'ad'o k.a."}, {"text_idx": "#001033", "text": "En la sovetia period'o la metro'o port'is la nom'o'n de Vladimir Lenin, sed en la 90aj\njar'o'j la tabul'et'o'j'n kun tiu nom'o oni for'pren'is."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Komenc'e de la 60aj jar'o'j en H\u0302arkovo oni konstru'is nov'a'j'n log\u0302'ej'kompleks'o'j'n. Tio neces'ig'is\nankau\u0306 solv'o'n de la problem'o pri urb'a trafik'o."}, {"text_idx": "#001036", "text": "Sur'ter'a'j spec'o'j de transport'ad'o ne plu sufic\u0302'is lig'e kun la konstant'e pli'ig\u0302'ant'a nombr'o\nde pasag\u0302er'o'j. La antau\u0306'esplor'o'j montr'is, ke nek rapid'a tram'o nek unu'rel'a fer'voj'o pov'us\nreg'i la situaci'o'n. Kiel sol'a solv'o evident'ig\u0302'is la konstru'ad'o de metro'o."}, {"text_idx": "#001037", "text": "G\u0302i ek'funkci'is somer'e de 1975 kaj est'as la du'a lau\u0306 long'ec'o en la land'o. La metro'o konsist'as\nel tri lini'o'j (long'e: 38,1 km), 29 staci'o'j kaj tri kruc'ig\u0302'staci'o'j. Je dispon'o est'as\nankau\u0306 du vagon'ej'o'j. C\u0302iu'tag'e la metro'o'n uz'as 800 000 pasag\u0302er'o'j (lau\u0306 proksim'um'a'j kalkul'o'j\ng\u0302is nun vetur'is c\u0302irkau\u0306 8 miliard'o'j da person'o'j)."}, {"text_idx": "#001038", "text": "La metro'o en la urb'o Dnipro est'as la plej nov'a. G\u0302i hav'as nur unu lini'o'n kun 6 staci'o'j"}, {"text_idx": "#001039", "text": "Ties konstru'ad'o komenc'ig\u0302'is en 1981. Oni plan'is g\u0302i'n funkci'ig'i en 1991. Sed pro financ'a'j\nmal'facil'aj\u0302'o'j kaj la dis'fal'o de Sovetio la funkci'ig'o okaz'is vintr'e de 1995. Tiu metro'o\nest'as la plej mal'long'a en la mond'o. Por tra'vetur'i g\u0302i'n oni bezon'as 12 minut'o'j'n."}, {"text_idx": "#001040", "text": "Holio est'as hindu'a fest'o por fest'i la al'ven'o'n de printemp'o per j\u0302et'ad'o de kolor'ric\u0302'a'j\npulvor'o kaj akv'o. Tio est'as vast'e fest'at'a en Barato, Nepalo kaj en ali'a'j land'o'j, kie\nhindu'o'j log\u0302'as. Pakistano est'as nom'at'a \u201ela land'o de islam'o\u201d, sed mult'a'j hindu'o'j log\u0302'as c\u0302ef'e en la provinc'o Sindho, kiu situ'as en la sud'a part'o\nde Pakistano c\u0302e la land'lim'o kun Barato. Hindu'o'j konsist'ig'as 1,6 % de la tut'a log\u0302'ant'ar'o\nde Pakistano, kaj mult'a'j islam'an'o'j hav'as pra'a'j'n famili'an'o'j'n, kiu'j est'is hindu'o'j."}, {"text_idx": "#001041", "text": "La fest'o okaz'is la 20an de mart'o 2019. La reg'ist'ar'o kaj kon'at'a'j politik'ist'o'j de Pakistano\nkompliment'is hindu'a'j'n popol'o'j'n pro la fest'o. Pakistano est'as islam'a respublik'o, sed\ntio ne signif'as, ke g\u0302i est'as land'o nur por islam'an'o'j. La motiv'o fond'i Pakistanon est'is\nkre'i pac'a'n s\u0302tat'o'n, kie c\u0302iu'j hom'o'j pov'as hav'i liber'a'n kred'o'n. La fond'int'o de Pakistano,\nMuhammad Al'i Jinnah, dir'is, ke c\u0302iu'j hom'o'j rajt'as hav'i si'a'n kred'o'n, kaj oni rajt'as\naparten'i al ajn'a religi'o kaj la s\u0302tat'o ne inter'ven'u. Hom'o'j kun mal'sam'a'j religi'o'j, lingv'o'j,\nnaci'o'j ktp, log\u0302'as en unu s\u0302tat'o, Pakistano, sed divers'ec'o est'as oft'e bedau\u0306r'ind'e neglekt'at'a."}, {"text_idx": "#001043", "text": "C\u0302ar Holio est'as hindu'a fest'o, mult'a'j islam'an'o'j konsider'as, ke fest'i g\u0302i'n est'as profan'a\nag'o; tial iu fest'ant'a dev'as pet'i de Di'o pardon'o'n. Vir'o'j kaj vir'in'o'j danc'as kun'e, ni\ntus\u0302'as la vizag\u0302'o'n de ali'seks'ul'o'j por kolor'i ili'n, kaj tia'j ag'o'j est'as mal'bon'a'j lau\u0306\nla opini'o de sever'a'j islam'an'o'j. Student'o'j part'o'pren'ant'a'j en la fest'o est'as oft'e kritik'at'a'j,\nsed ili mem'fid'e dir'as, ke tio est'as ili'a kultur'o. Barato kaj Pakistano iam est'is unu\ns\u0302tat'o kaj hom'o'j en ambau\u0306 land'o'j komun'e hav'as kultur'a'n tradici'o'n."}, {"text_idx": "#001044", "text": "Opini'o'j dis'part'ig\u0302'as: iu dir'as, ke ni ne part'o'pren'u en fest'o de ali'a religi'o, sed ali'a\ndir'as, ke jes. Se ni de'nov'e pens'as pri la motiv'o kre'i Pakistanon, oni dev'as toler'i\nali'a'j'n religi'o'j'n kaj la profund'ec'o'n de kred'o. Mi person'e pens'as, ke oni pov'us viv'i\npli felic\u0302'e se oni toler'us la diferenc'o'j'n. Fest'i Holion ne est'as islam'a kultur'o, sed\nsen'dub'e part'o de la pakistana kultur'o. Oni en Pakistano dev'as konsider'i la bezon'o'n\npri toler'em'o, kiu tamen bedau\u0306r'ind'e mank'as en la nun'temp'a mond'o."}, {"text_idx": "#001045", "text": "En 2004, kiam Eu\u0306rop'a Uni'o decid'is, ke en la balt'a'j land'o'j Litovio, Latvi'o kaj Estoni'o\nest'u prioritat'a fer'voj'konstru'ad'o, komenc'ig\u0302'is la tiel nom'at'a \u201ejar'cent'a projekt'o\u201d de la trans'eu\u0306rop'a fer'voj'a ret'o"}, {"text_idx": "#001046", "text": "C\u0302i projekt'o cel'as inter'lig'i Pollandon, la balt'a'j'n land'o'j'n kaj Finnlandon kaj tiel\npli'bon'ig'i la lig'o'n de centr'a kaj orient'a Eu\u0306rop'o kun Germanio. La projekt'o antau\u0306'vid'as\nfer'voj'a'n lini'o'n lig'ont'a'n Talin'o'n (Estoni'o) kaj Varsovion (Pollando) tra Rig'o (Latvi'o)\nkaj Kaunas (Litovio). La lig'o de Helsink'o al Talin'o c\u0302i-moment'e plu est'us per pram's\u0302ip'o'j,\nsed en est'ont'ec'o tunel'o el'fos'ot'a inter Helsink'o kaj Talin'o ebl'ig'us lig'i la eston'a'n\nc\u0302ef'urb'o'n kaj Helsink'o'n per fer'voj'o."}, {"text_idx": "#001047", "text": "Not'ind'as, ke por la fer'voj'a projekt'o mal'facil'aj\u0302'o'n kau\u0306z'as la fakt'o, ke ek'de la mez'o\nde la 20a jar'cent'o g\u0302is nun en la balt'a'j land'o'j oni uz'as fer'voj'trak'o'n larg\u0302'a'n je 1520\nmm, dum en Eu\u0306rop'o la s\u0302pur'o est'as 1435 mm. Tial nun'temp'e la pli'mult'o de fer'voj'a'j s\u0302arg\u0302'o'j\nven'as el orient'a'j land'o'j, precip'e Rusio. Mank'o de rekt'a fer'voj'a lini'o inter Nord'a\nkaj Balt'a Mar'o'j kau\u0306z'as al'don'a'j'n transport'kost'o'j'n."}, {"text_idx": "#001048", "text": "La lini'o Talin'o-Varsovio long'os minimum'e 870 km. Eu\u0306rop'a Uni'o cel'as al maksimum'a rapid'ec'o\nde 249 km/h por pasag\u0302er'a'j trajn'o'j kaj 120 km/h por s\u0302arg\u0302'trajn'o'j. La invest'ad'o en projekt'o'j'n\nen Litovio, Latvi'o kaj Estoni'o ating'os proksim'um'e 5,7 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Nur en\nLitovio invest'o'j super'os 2,4 miliard'o'j'n."}, {"text_idx": "#001049", "text": "Dum'e, la nov'a 120-km-long'a lini'o de\nRail Baltica ating'as Kaunas, la du'a'n urb'o'n de Litovio. Per g\u0302i hodiau\u0306 ebl'as semajn'fin'e trajn'e ating'i"}, {"text_idx": "#001051", "text": "Ankau\u0306 est'is publik'ig'it'a la temp'o, kiu'n la trajn'o bezon'os por ating'i divers'a'j'n urb'o'j'n.\nEkzempl'e, anstatau\u0306 la nun'a'j 9 hor'o'j bus'e, rapid'trajn'e la eston'a c\u0302ef'urb'o Talin'o el\nVilnius est'os ating'ebl'a post 3 hor'o'j 38 minut'o'j, la pol'a c\u0302ef'urb'o Varsovio post 4 hor'o'j\nkaj la latv'a Rig'o post nur 1 hor'o 54 minut'o'j (hodiau\u0306 bus'e tio postul'as 4 hor'o'j'n).\nHodiau\u0306 la trajn'o inter Vilnius kaj Kaunas por c\u0302irkau\u0306 100 km bezon'as g\u0302is 80 minut'o'j'n;\nper rapid'a trajn'o sufic\u0302'os nur 38 minut'o'j."}, {"text_idx": "#001052", "text": "La vojag\u0302'prez'o'j c\u0302i-moment'e ne est'as publik'ig'it'a'j, tamen klar'as, ke bilet'o'j por\nRail Baltica kost'os preskau\u0306 du'obl'e pli ol por bus'o, sed tamen rest'os du- au\u0306 tri'obl'e mal'pli alt'a'j"}, {"text_idx": "#001054", "text": "Kiel komplet'ig'o al la artikol'o\nPopol'a iniciat'o por sav'i abel'o'j'n (MONATO 2019/05, p. 8) mi pov'as inform'i, ke inter'temp'e la leg\u0302'o'propon'o est'is trakt'it'a en la bavar'a parlament'o.\nLa reg'ist'ar'o promes'is, ke g\u0302i far'ig\u0302'os leg\u0302'o."}, {"text_idx": "#001055", "text": "Kial Marielle Franc'o est'is murd'it'a? (MONATO 2019/05, p. 6): Mi renkont'is s\u0302i'n unu'foj'e, kaj mi pov'as dir'i, ke s\u0302i'a ekzist'o est'is ja minac'o al\nla bandit'ar'o, kiu reg'as Rio-n. Kurioz'e, la murd'int'o proksim'as al la fas\u0302ism'a prezident'o\nde mi'a kompat'ind'a land'o ..."}, {"text_idx": "#001056", "text": "Marielle Franc'o est'is murd'it'a (MONATO 2019/05, p. 6), c\u0302ar s\u0302i defend'is la mal'ric\u0302'ul'o'j'n ... La murd'int'o est'as proksim'ul'o de ni'a aktual'a"}, {"text_idx": "#001058", "text": "Goncourt est'as atribu'at'a c\u0302iu'jar'e al la au\u0306tor'o de \u201eimag'it'a verk'o proz'a\u201d, kio normal'e signif'as, ke g\u0302i'n ricev'as au\u0306tor'o'j de roman'o'j. Sed kiam en 2017 la premi'o'n\nricev'is E\u0301ric Vuillard [erik vu\u0306ija\u0301r] pro la verk'o\nL'ordre du jour (\u201eTag'ord'o\u201d), tio est'is surpriz'o, inter'ali'e c\u0302ar la verk'o ne est'as roman'o de klasik'a spec'o. La\nre\u0301cit, do rakont'o, kaj en g\u0302i li rakont'as \u2013 kun grand'a imag'pov'o \u2013 seri'o'n da histori'a'j okaz'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001059", "text": "Tem'as pri okaz'aj\u0302'o'j en Eu\u0306rop'o antau\u0306 la du'a mond'milit'o, dum la firm'ig'o de la nazi'a reg\u0302im'o\nen Germanio, precip'e rilat'e al la al'ig'o de Au\u0306strio al la german'a regn'o kaj la fi'fam'a'j\ninter'konsent'o'j munkenaj en la jar'o 1938a. C\u0302io'n c\u0302i Vuillard rakont'as en vigl'a manier'o,\nimag'ant'e la detal'o'j'n sed konstant'e al'don'ant'e pens'ig'a'j'n koment'o'j'n pri la rilat'o inter\nhistori'a real'o kaj la histori'a kompren'o de la post'e'ul'ar'o. Rezult'as tre leg'ind'a verk'o,\nkiu'n kon'u c\u0302iu, kiu serioz'e interes'ig\u0302'as pri la histori'o de tiu epok'o."}, {"text_idx": "#001060", "text": "Apart'e memor'ind'a'j en la tut'o est'as rakont'o'j pri adiau\u0306'a vesper'mang\u0302'o, al kiu la brit'a\nc\u0302ef'ministr'o Chamberlain invit'is Ribbentrop, la eks'ig\u0302'ant'a'n ambasador'o'n de Germanio,\ng\u0302ust'e en la vesper'o, kiam german'a'j trup'o'j en'ir'as la aneks'at'a'n Au\u0306strion, kaj pri la\nmunkena konferenc'o en septembr'o 1938."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Kaj tiu iom special'a verk'o est'as nun leg'ebl'a ankau\u0306 en Esperant'o. Gratul'ind'a est'as\nla iniciat'o traduk'i grav'a'n last'a'temp'a'n verk'o'n, kaj mi al'vok'as al pli'a'j tia'j iniciat'o'j."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Esperant'o aktiv' mi ek'sci'as, ke la traduk'int'o hav'as ambici'o'j'n pri pli'a'j traduk'o'j literatur'a'j. Mi pov'as\nnur rekomend'i al li, en ont'a'j afer'o'j konsil'ig\u0302'i ne nur c\u0302e si'a amik'ar'o sed c\u0302e ver'e spert'a'j\nuz'ant'o'j de la lingv'o, kaj eventual'e ec\u0302 part'o'pren'i en kurs'o'j au\u0306 labor'grup'o'j pri traduk'ad'o."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Lingv'a pri'pens'o pri ital'a revoluci'et'o"}, {"text_idx": "#001066", "text": "Dum la pas'int'a jar'o ankorau\u0306 ne est'is antau\u0306'vid'it'e, ke en Italio rajt'as ge'edz'ig\u0302'i oficir'o\nkaj sub'oficir'o. C\u0302i-jar'e tio est'as ebl'a, kaj la ministr'o pri defend'o c\u0302e'est'is la unu'a'n\ntia'spec'a'n ceremoni'o'n por gratul'i la ge'edz'o'j'n. Nu, la vort'o \u201egeedz'o'j\u201d est'as mal'facil'e aplik'ebl'a en c\u0302i tiu okaz'o, kaj mi uz'as la neu\u0306tr'a'n (au\u0306 neu\u0306tral'a'n) termin'o'n\n\u201epartner'o'j\u201d, c\u0302ar la nupt'a'n ceremoni'o'n fest'is du in'o'j."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Fakt'e, en Esperant'o, kiam oni ne pov'as (au\u0306 ne vol'as) indik'i la seks'o'n (nun oni foj'foj'e\nparol'as pri \u201egenr'o\u201d), la teori'a regul'o de la Fundament'o est'as, ke por hom'o'j seks'e ne'difin'it'a'j oni uz'u la\npronom'o'n \u201eg\u0302i\u201d, sed, lau\u0306 Plen'a Ilustr'it'a Vort'ar'o, efektiv'e Zamenhof uz'is tio'n nur por infan'o'j."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Alexander Gofen ankorau\u0306 frap'ad'as per si'a venen'a proz'o (MONATO 2019/03, p. 10-11). Tio okaz'ad'as de plur'a'j jar'o'j. C\u0302u la gazet'o inklin'as al fas\u0302ism'o?\nMi, blank'ul'a eu\u0306rop'an'o, al'ig\u0302'as al neni'a religi'o, jud-krist'an'a au\u0306 ali'a. Jes ja, tio\nekzist'as! Sed mi sci'as pri mal'grand'a klik'o tut'e ne islam'a \u201eKrani'o kaj tibi'o'j\u201d (angl'e\nSkull and bones), kiu vol'as reg'i la tut'a'n mond'o'n per milit'o, teror'o, mon'prem'o. G\u0302i kre'as nigr'a'j'n s\u0302af'o'j'n,\nc\u0302ef'e islam'a'j'n, por mal'atent'ig'i la popol'o'n pri la ver'a potenc'a organiz'aj\u0302'o, c\u0302ar la fort'o\nde tiu klik'o al'ven'as el la ombr'o. La mensog'o far'ig\u0302'as il'o por reg'i. C\u0302u sinjor'o Gofen\nver'e konsider'as tiu'j'n mensog'o'j'n real'o?"}, {"text_idx": "#001069", "text": "Antau\u0306 70 jar'o'j, la 12an de septembr'o 1949, mort'is la unu'a slovak'a botanik'ist'in'o, Izabel'a\nTextorisova\u0301 [tekstorisova], kiu okup'as apart'a'n kaj specif'a'n lok'o'n en la histori'o de"}, {"text_idx": "#001070", "text": "Izabel'a Textorisova\u0301 nask'ig\u0302'is la 16an de mart'o 1866 en la mal'grand'a slovak'a vilag\u0302'o\nRatkova\u0301, c\u0302irkau\u0306 200 kilo'metr'o'j'n nord-orient'e de Bratislav'o, en la famili'o de lok'a\nadvokat'o. S\u0302i vol'is far'ig\u0302'i baz'lern'ej'a instru'ist'in'o, sed s\u0302i'a patr'o decid'is, ke s\u0302i est'os\nleter'port'ist'in'o. Ne est'as mir'ind'e do, ke s\u0302i fin'is nur ses klas'o'j'n de la baz'lern'ej'o\nkaj plu stud'is nur kiel mem'lern'ant'o. En 1886 s\u0302i sukces'e tra'pas'is pos\u0302t'a'j'n ekzamen'o'j'n\nkaj tiel ek'labor'is en nov'a pos\u0302t'ofic'ej'o situ'ant'a en la mont'ar'a vilag\u0302'o Blatnica, kie\ns\u0302i rest'is praktik'e dum si'a tut'a viv'o."}, {"text_idx": "#001071", "text": "S\u0302i'a sopir'o al kler'ig\u0302'o est'is tiel fort'a, ke, krom la postul'em'a'j labor'a'j dev'o'j kaj la\nzorg'ad'o pri si'a'j ge'patr'o'j kaj tri frat'in'o'j, spit'e al c\u0302iu'j antau\u0306'jug\u0302'o'j kontrau\u0306 la scienc'a\nag'ad'o de vir'in'o'j en tiu temp'o, s\u0302i lern'is ses fremd'a'j'n lingv'o'j'n (la latin'a'n, la german'a'n,\nla franc'a'n, la rus'a'n kaj part'e ankau\u0306 la ital'a'n kaj la ruman'a'n) kaj intens'e stud'is\nnatur'a'j'n scienc'o'j'n \u2013 botanik'o'n, spele'ologi'o'n, astronomi'o'n kaj mineralogi'o'n."}, {"text_idx": "#001072", "text": "La fin'o'n de si'a kre'em'a kaj produkt'em'a viv'o s\u0302i pas'ig'is en la mal'grand'a urb'o Krupina,\nkie la 12an de septembr'o 1949 s\u0302i mort'is en la ag\u0302'o de 83 jar'o'j kaj kie s\u0302i est'as en'tomb'ig'it'a.\nEn 1981 s\u0302i'a'j rest'aj\u0302'o'j est'is transport'it'a'j en la naci'a'n tomb'ej'o'n en'e de la histori'a\nurb'o Mart'in, kie ripoz'as mult'a'j eminent'ul'o'j de la slovak'a politik'a kaj kultur'a viv'o."}, {"text_idx": "#001073", "text": "La vilag\u0302'o Blatnica kus\u0302'as c\u0302e la pied'o de la mont'ar'o Vel\u030cka\u0301 Fatra (Grand'a Fatro), kies\nc\u0302ef'a mont'o'dors'o est'as 45 kilo'metr'o'j'n long'a. En la pitoresk'a'j val'o'j kaj herb'ej'o'j de\ntiu mont'ar'o, Textorisova\u0301 mal'kovr'is kelk'a'j'n rar'a'j'n endemi'a'j'n speci'o'j'n, kiel roz'a dafn'o\nDaphne cneorum), edelvejs'o (Leontopodium alpinum) ktp. S\u0302i'a nom'o en'skrib'ig\u0302'is en la scienc'a'n botanik'a'n nomenklatur'o'n, precip'e post kiam\ns\u0302i mal'kovr'is en 1893 interes'a'n, antau\u0306'e ne'kon'at'a'n, nov'a'n speci'o'n de kard'o sur la lok'a\nmont'o Tlsta\u0301 (Dik-korp'a). Tiu'n c\u0302i la hungar'a botanik'ist'o A. Margittai (1880-1939) post'e\nnom'is, honor'e al s\u0302i, g\u0302ust'e"}, {"text_idx": "#001074", "text": "Dum si'a viv'o Textorisova\u0301 kre'is grand'a'n herb'o'kolekt'o'n, scienc'e nom'at'a'n\nHerbarium Textoris, kiu en'hav'as proksim'um'e 5000 herb'o'j'n. S\u0302i fak'e pri'skrib'is pli ol cent'o'n da nov'a'j plant'o'j\nel la tiel nom'at'a \u201eg\u0302arden'et'o Turiec\u201d, la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o de Mart'in (pro la river'o Turiec, kiu tra'flu'as la distrikt'o'n Mart'in).\nSi'a'j'n ric\u0302'a'j'n spert'o'j'n pri botanik'o s\u0302i regul'e publik'ig'is en la hungar'a fak'a period'aj\u0302'o"}, {"text_idx": "#001075", "text": "Textorisova\u0301 hav'is ankau\u0306 proksim'a'j'n rilat'o'j'n kun Ma\u0301s\u030ca Hal\u030camova\u0301, slovak'a poet'in'o de\nfragil'a kaj pur'e vir'in'a lirik'o (MONATO 2018/07, p. 10 (2018/012265.php). S\u0302i aper'ig'is ankau\u0306 mal'grand'a'j'n literatur'a'j'n artikol'o'j'n en la vir'in'a'j magazin'o'j\nListy z\u030cien (Leter'o'j de vir'in'o'j) kaj\nSvet dievc\u030cat (Mond'o de knab'in'o'j), kolekt'is material'o'n pri slovak'a'j dialekt'o'j kaj sporad'e kun'labor'is\nkun reprezent'ant'in'o'j de la slovak'a kaj c\u0302eh\u0302'a vir'in'a'j mov'ad'o'j."}, {"text_idx": "#001077", "text": "Ukrainio: defi'o'j por la nov'a prezid'ant'o"}, {"text_idx": "#001080", "text": "C\u0302iu'j naci'a'j kaj inter'naci'a'j observ'ant'o'j sub'strek'is, ke la unu'a kaj la du'a faz'o'j respond'is\nal inter'naci'a'j demokrati'a'j norm'o'j, kontrau\u0306'e al la elekt'o'j de 2004, kiam el la \u201evenk'o\u201d de Viktor Janukovic\u0302 rezult'is la Orang\u0302'a Revoluci'o kaj la venk'o de Viktor Jus\u0302c\u0302enko."}, {"text_idx": "#001081", "text": "La c\u0302i-supr'a'n part'o'n oni kompren'u el histori'a vid'punkt'o. Ukraina Sovetia Social'ism'a\nRespublik'o (Ukraina SSR) est'is la du'a lau\u0306 grand'ec'o, grav'ec'o kaj log\u0302'ant'ar'o el c\u0302iu'j\nsovetiaj respublik'o'j, hav'ant'a nukle'a'n potencial'o'n kaj est'int'a kun'fond'ant'o de UN. Ukraina\nSSR est'is la plej kompleks'a respublik'o de Sovetio, g\u0302i'a'j ali'pens'ul'o'j konsist'ig'is 75 %\nde c\u0302iu'j sovetiaj politik'a'j mal'liber'ul'o'j. Pro tio, post la proklam'o de si'a sen'de'pend'ec'o\nla 24an de au\u0306gust'o 1991 Ukrainio far'ig\u0302'is la mal'plej fid'ind'a najbar'o de Rusio, krom,\nprobabl'e, la tri balt'a'j land'o'j, kiu'j fakt'e por g\u0302i ne est'is tiel grav'a'j."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Ruslando pren'is de Ukrainio ne nur la nom'o'n (Petro la 1a de'komenc'e est'is car'o de Moskovio;\nnur en 1721 li anonc'is si'n imperi'estr'o de la Grand'a, Blank'a kaj Mal'grand'a Rusioj),\nsed ankau\u0306 la tut'a'n histori'o'n de la Kijiva Rusio (Ruteni'o). Fil'in'o'j de la Grand'a Kijiva\nPrinc'o Jaroslavo la Sag\u0302'a (983-1054) far'ig\u0302'is reg\u0302'in'o'j de Franci'o, Norvegi'o, Hungari'o."}, {"text_idx": "#001083", "text": "En ali'a'j eks'a'j sovetiaj respublik'o'j, krom la balt'a'j land'o'j, Ukrainio kaj Kartveli'o,\nprezident'o'j plen'um'as si'a'j'n dev'o'j'n dum mult'a'j jar'o'j. Kontrau\u0306'e, la rezult'o'j de elekt'o'j\nen Ukrainio oft'e ne ripet'ig\u0302'as. Fakt'e, dum si'a 28-jar'a ekzist'o la sen'de'pend'a Ukrainio\nhav'is 5 prezident'o'j'n, el kiu'j nur unu est'is re'elekt'it'a. Lau\u0306 oni'dir'o'j, la last'a'j elekt'o'j"}, {"text_idx": "#001084", "text": "La elekt'a procez'o komenc'ig\u0302'is la 31an de decembr'o, tri monat'o'j'n antau\u0306 la unu'a faz'o.\nKutim'e, dum la nov'jar'a nokt'o'mez'o la prezident'o salut'as la popol'o'n kun bon'dezir'o'j por\nla sekv'ant'a jar'o. Tio'n far'is la tiam'a prezident'o Poros\u0302enko, kaj tio'n el'send'is mult'a'j\ntelevid'kanal'o'j, krom unu: \u201e1+1\u201d. Tiu last'a, kiu'n posed'as la ric\u0302'ul'o Kolomojskij, el'send'is salut'vort'o'j'n de la komik'a\naktor'o Volodimir Zelenskij, kiu anonc'is pri si'a intenc'o kandidat'ig\u0302'i por la prezident'a\nposten'o. La histori'o sci'as pri simil'a'j fakt'o'j: lau\u0306'dir'e Lenin iam asert'is, ke ec\u0302 kuir'ist'in'o"}, {"text_idx": "#001085", "text": "La iam'a sovet'i-ukraina por-komun'ism'a poet'o Pavlo Tic\u0302in'a verk'is poem'o'n (kiu'n nepr'e\ndev'as parker'ig'i ukrainaj lern'ej'an'o'j), kiu komenc'ig\u0302'as per la vort'o'j:\nSur la plac'o, c\u0302e preg\u0302'ej'o\nEst'u ataman' por ni ...1\nDo, interes'a vic'o: kuir'ist'in'o, pas\u0302t'ist'o, kaj nun, post 100 jar'o'j, komik'a aktor'o ..."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Oni mult'e kritik'is kaj lau\u0306d'is Poros\u0302enkon pro li'a'j mank'o'j kaj ating'o'j: li ja pli'fort'ig'is\nla arme'o'n dum la milit'o kontrau\u0306 Rusio, li help'is akir'i la \u201etomoson\u201d, la dekret'o'n per kiu la Ortodoks'a Eklezi'o de Ukrainio far'ig\u0302'is la 15a sen'de'pend'a (de\nMoskvo). Sed oni ne pov'is lau\u0306d'i au\u0306 kritik'i la ali'a'n kandidat'o'n Zelenskij, c\u0302ar li far'is\nneni'o'n, ne aper'is publik'e ktp. Ankorau\u0306 unu mank'o de la aktor'o-prezident'o: li mal'bon'e\nparol'as la oficial'a'n lingv'o'n de la s\u0302tat'o, la ukrain'an. Nur nun li serc\u0302'as instru'ist'o'n."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Analiz'ant'e la last'a'j'n elekt'o'j'n, oni menci'u ankau\u0306 mal'trankvil'ig'aj\u0302'o'j'n: dum en antau\u0306'a\nbalot'ad'o en 2010 part'o'pren'is 25,5 milion'o'j da person'o'j, c\u0302i-jar'e tem'is pri nur 18,5\nmilion'o'j, 27 % mal'pli. Kial'o'j de tiu fakt'o est'as la aneks'ad'o de Krimeo far'e de Moskvo\nkaj la milit'o kun Ruslando en Donbaso (orient'a Ukrainio); la elekt'o'j'n ne part'o'pren'is\nankau\u0306 civit'an'o'j de Ukrainio log\u0302'ant'a'j en Rusio kaj Transnistrio (part'o de Moldavio\nokup'it'a de Rusio). Ali'a grav'a faktor'o est'as la el'migr'ad'o pro la mal'facil'a'j ekonomi'a'j\nkondic\u0302'o'j en la land'o: nur en Pollando nun log\u0302'as kaj labor'as proksim'um'e 2 milion'o'j"}, {"text_idx": "#001089", "text": "Mil'o'j da hom'o'j kolekt'ig\u0302'is sekv'a-tag'e apud la administr'ej'o de Petro Poros\u0302enko por dank'i\nli'n pro la 5-jar'a sen'lac'a labor'o. Antau\u0306 la nov-elekt'it'a prezident'o Zelenskij star'as\ndefi'o'j de du milit'o'j: kontrau\u0306 Rusio kaj kontrau\u0306 korupt'ad'o. Sukces'o'j'n al li!"}, {"text_idx": "#001090", "text": "1. Traduk'o de la au\u0306tor'o. Ataman'o est'is titol'o de la plej super'a c\u0302ef'o de la kozak'a'j\ntrup'o'j en la rus'a imperi'o."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Stud'o efektiv'ig'it'a cent'procent'e en Italio far'e de la institut'o IRCCS\nNeuromed, en la centr'o'sud'a region'o Molizo, montr'is, kial spirulin'o (scienc'e:"}, {"text_idx": "#001098", "text": "En la river'o Devoll, sud-orient'e en Albanio, est'as konstru'at'a'j hidroelektr'a'j central'o'j,\nkies kapacit'o est'as mal'pli grand'a ol tiu de la central'o'j en la river'o Drin \u2013 situ'ant'a en la nord'o \u2013 konstru'it'a'j jam en la komun'ism'a era'o, en la 70aj jar'o'j de la pas'int'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001099", "text": "Unu el ili, tiu de Moglica \u2013 la du'a en tiu river'o \u2013 est'as projekt'it'a kaj konstru'at'a de la norveg'a kompani'o\nStatkraft jam de kvar jar'o'j. La 160 metr'o'j'n alt'a dig'o, unu el la plej alt'a'j en la mond'o, per'e\nFranc'is garanti'os energi'pov'o'n de 180 mega'vat'o'j, kun jar'a produkt'ad'o de 450 000 mega'vat-hor'o'j.\nLa art'e'far'it'a lag'o ampleks'os pli ol sep kvadrat'a'j'n kilo'metr'o'j'n kaj hav'os volumen'o'n\nde 400 milion'o'j da kubaj metr'o'j."}, {"text_idx": "#001100", "text": "\u201eLa dig'o konsist'as el asfalt'a baz'o kaj lok'a plen'ig'a material'o\u201d, dir'is la ing\u0302enier'o kaj direktor'o William Burstrom. La central'o star'as sur mont'a\ndekliv'o kaj la akv'o ven'as per 16-kilo'metr'a tunel'o tra rok'a masiv'o. En la konstru'ad'o,\nlau\u0306 s-in'o Rigela Gegprifti \u2013 c\u0302ef'o de hom'rimed'o'j \u2013 est'as engag\u0302'it'a'j pli ol 2000 labor'ist'o'j el 23 land'o'j."}, {"text_idx": "#001101", "text": "Efik'o en la soci'a viv'o"}, {"text_idx": "#001102", "text": "Tia'j hidroelektr'ej'o'j \u2013 kun divers'a'j energi'pov'o'j \u2013 est'as konstru'at'a'j mult'nombr'e tra la tut'a Albanio. Ili efik'as bon'e al la infra'struktur'o\nen la region'o kaj al pli'vigl'ig\u0302'o de la log\u0302'ant'ar'a viv'o."}, {"text_idx": "#001103", "text": "En Italio dum 2018 not'ind'e mal'alt'ig\u0302'is la nombr'o de mal'ric\u0302'a'j person'o'j. C\u0302u ebl'e la kriz'o"}, {"text_idx": "#001104", "text": "Lau\u0306 plur'a'j statistik'o'j publik'ig'it'a'j de la eu\u0306rop'a statistik'a ofic'ej'o Eurostat, la nombr'o\nde ital'a'j civit'an'o'j, kiu'j spert'is pas'int'jar'e grav'a'n material'a'n mank'o'n, est'is 5 035 000.\nUnu'a'vid'e tio est'as alt'a nombr'o, sed fakt'e pli ol milion'o mal'pli ol la 6,1 milion'o'j\nregistr'it'a'j dum 2017. La person'o'j, kiu'j dev'is al'front'i signif'o'plen'a'n mal'hav'o'n, est'is"}, {"text_idx": "#001106", "text": "For'mort'o minac'as g\u0302is unu milion'o'n da speci'o'j"}, {"text_idx": "#001107", "text": "Lau\u0306 fres\u0302'a 1800-pag\u0302'a raport'o far'e de Inter'reg'ist'ar'a Scienc'politik'a Platform'o pri Bio'divers'ec'o\nIntergovernmental Scienc'e-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, IPBES) est'as hodiau\u0306 en dang\u0302er'o pli ol 40 % de la amfibi'a'j speci'o'j, preskau\u0306 33 %\nde la koral'a'j rif'o'j kaj pli ol tri'on'o de la mar'a'j mam'ul'o'j. El la 59 ekzist'ant'a'j speci'o'j\nde raj'o'j kaj s\u0302ark'o'j, 17 est'as en'dang\u0302er'ig'it'a'j sekv'e de tro'a fis\u0302'kapt'ad'o kaj ruin'ig'ad'o\nde biotop'o'j. Klimat'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j kaj insekt'o'j damag\u0302'as ankau\u0306 libanajn cedr'o'j'n. Ne mir'ind'e\ndo, ke la libana ministr'ej'o pri agrikultur'o en'konduk'is program'o'n, kiu antau\u0306'vid'as la\nplant'ad'o'n de g\u0302is 40 milion'o'j da cedr'o'j antau\u0306 2030."}, {"text_idx": "#001108", "text": "En la raport'o est'as inter'ali'e menci'it'e, ke bio'divers'ec'o est'as ni'a komun'a hered'aj\u0302'o\nkaj la plej grav'a sekur'ec'a voj'o al la hom'a super'viv'ad'o. La inter'naci'a ar'o de fak'ul'o'j,\nkiu'j pret'ig'is la esplor'o'n, resum'is jen'e la kvin kial'o'j'n, kiu'j plej influ'as la mal'aper'o'n\nde best'o'j kaj plant'o'j. Tem'as pri mal'pli'ig\u0302'o kaj detru'ig\u0302'o de biotop'o'j, ne'leg\u0302'a c\u0302as'ad'o\nde sovag\u0302'a'j best'o'j, tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o, medi'a mal'pur'ig'o; fin'e kulp'as la c\u0302e'est'o de\nnov'a'j speci'o'j de best'o'j kaj plant'o'j (ekzempl'e, rat'o'j, moskit'o'j, serpent'o'j ktp), kiu'j\nating'is de si'a'j origin'a'j lok'o'j ali'a'j'n mal'proksim'a'j'n land'o'j'n per'e de s\u0302ip'o'j au\u0306 aviad'il'o'j."}, {"text_idx": "#001109", "text": "La raport'o sci'ig'as, ke ekzist'as ne'rekt'a lig'it'ec'o inter klimat'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j/perd'o de\nbio'divers'ec'o kaj la grand'ig\u0302'ant'a nombr'o de hom'o'j en la mond'o (kio kun'tren'as kresk'ant'a'n\nkonsum'ad'o'n de resurs'o'j): oni klar'ig'as, ke ek'de 1970 la agrikultur'a rikolt'o fakt'e tri'obl'ig\u0302'is,\ndum el'hak'ad'o de arb'ar'o'j du'obl'ig\u0302'is. Ceter'e c\u0302iu'jar'e oni ekspluat'as 60 miliard'o'j'n da\ntun'o'j da re'nov'ig'ebl'a'j kaj ne're'nov'ig'ebl'a'j natur'a'j resurs'o'j. La urb'o'j est'as nun du'obl'e\npli grand'a'j ol en 1992. Kompar'e kun 1980, la mal'pur'ig'o pro plast'o est'as dek'obl'e pli\nmult'a. Pli'e, grand'a'j kvant'o'j da pez'a'j metal'o'j kaj toks'a'j fabrik-for'j\u0302et'aj\u0302'o'j mal'pur'ig'as"}, {"text_idx": "#001110", "text": "IPBES atent'ig'as, ke antau\u0306 2016 mal'aper'is 9 % de la ras'o'j de mal'sovag\u0302'a'j mam'ul'o'j bred'at'a'j\npor nutr'ad'o au\u0306 labor'o. La damag\u0302'o en eko'sistem'o'j, sam'kiel la esting'ig\u0302'o de spec'o'j de\nsovag\u0302'a'j kaj mal'sovag\u0302'a'j best'o'j kaj plant'o'j, est'as rekt'a konsekvenc'o de grand'a'j kaj\nmal'prudent'a'j ag'o'j de hom'o'j. La rezult'o'j de la raport'o cert'e est'os precip'a tem'o de\nla mond'a konferenc'o pri protekt'ad'o de speci'o'j, kiu okaz'os en C\u0302ini'o ven'ont'jar'e. Dum\ntiu konferenc'o est'os mond'vast'e determin'at'a'j la baz'a'j princip'o'j por la protekt'ad'o de"}, {"text_idx": "#001111", "text": "Oni fond'is la platform'o'n IPBES en Panam'o en 2012. G\u0302i cel'as pli'fort'ig'i kaj profund'ig'i\nscienc'a'n politik'a'n kun'labor'o'n por bio'divers'ec'o kaj dau\u0306r'i'pov'a evolu'o. IPBES ag'ad'as\nsub la au\u0306spici'o'j de kvar organiz'aj\u0302'o'j de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN): la Program'o de UN\npri la Hom'a Medi'o), Unesk'o, la Organiz'aj\u0302'o pri Nutr'ad'o kaj Agrikultur'o kaj la Program'o\nde UN pri Dis'volv'ad'o. La sekretariat'o de IPBES trov'ig\u0302'as en Bonn'o (Germanio). La raport'o\nest'is aprob'it'a dum g\u0302i'a 7a plen'a kun'ven'o de la 29a de april'o g\u0302is la 4a de maj'o 2019"}, {"text_idx": "#001112", "text": "Pli da inform'o'j hav'ebl'as angl'a'lingv'e c\u0302e"}, {"text_idx": "#001113", "text": "Orient'a Partner'ec'o: sukces'a politik'o de EU"}, {"text_idx": "#001114", "text": "Orient'a Partner'ec'o est'is fond'it'a en 2009 kiel diplomati'a projekt'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU)\npost iniciat'o de Pollando. G\u0302i prezent'as platform'o'n, kiu sub'ten'as eu\u0306rop'a'n integr'ad'o'n\nkaj cel'as pli'vast'ig'i la rilat'o'j'n kun la ses eks-sovetiaj respublik'o'j Armeni'o, Azerbajg\u0302ano,\nBelorusio, Kartveli'o, Moldavio kaj Ukrainio."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Pri la est'ont'ec'o de Orient'a Partner'ec'o, sed ankau\u0306 pri inter'hom'a'j rilat'o'j, region'a\nsekur'ec'o kaj ekonomi'a kun'labor'ad'o parol'is la ministr'o'j pri ekster'land'a'j afer'o'j de\nla Vis\u0302egrada Grup'o (C\u0302eh\u0302i'o, Hungari'o, Pollando kaj Slovaki'o) maj'e en Bratislav'o, Slovaki'o."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Lau\u0306 la slovak'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, Miroslav Lajc\u030ca\u0301k, li'a land'o de'long'e\nkonsider'as Orient'a'n Partner'ec'o'n sukces'a politik'o de EU kaj hav'as grand'a'n interes'o'n,\npor ke g\u0302i est'u plu'e inter la prioritat'o'j de EU. En solen'a proklam'o sub'skrib'it'a de\nla part'o'pren'ant'o'j oni esprim'is sub'ten'o'n al la land'o'j de Orient'a Partner'ec'o."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Plast'a'j rub'aj\u0302'o'j mal'pur'ig'as i.a. la mar'o'j'n. Fi'fam'a est'as grand'a kirl'ig\u0302'o mez'e en la\nPacifik'a Ocean'o. La plast'aj\u0302'o'j tie de'ven'as precip'e de tri river'o'j de orient'a kaj sud-orient'a\nAzi'o. Pri 90 % de la mar'a'j plast'aj\u0302'o'j respond'ec'as 10 river'o'j, du en Afrik'o, la ali'a'j\nen Azi'o. Sed la fenomen'o est'as tut'mond'e renkont'at'a c\u0302e strand'o'j. Fis\u0302'o'j kaj ali'a'j viv'est'aj\u0302'o'j\nsufer'as, mang\u0302'ant'e dis'frot'it'a'n plast'aj\u0302'o'n, la tiel nom'at'a'n mikro'plast'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Est'as diskut'o'j, c\u0302u oni redukt'u la produkt'ad'o'n de plast'o'j. Sed tio pov'as hav'i nur marg\u0302en'a'n\nefik'o'n. La tut'mond'e produkt'at'a kvant'o (320 milion'o'j da tun'o'j au\u0306 da kubaj metr'o'j) est'as\nlau\u0306 volumen'o kompar'ebl'a al tiu de s\u0302tal'o (1662 milion'o'j da tun'o'j au\u0306 210 milion'o'j da\nkubaj metr'o'j). Tio signif'as, ke plast'a'j material'o'j hav'as avantag\u0302'o'j'n, plen'um'as vast'ig\u0302'int'a'j'n\nbezon'o'j'n kaj est'as ne nur super'flu'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001121", "text": "Tamen est'as dezir'ind'e drast'e lim'ig'i la plast'aj\u0302'o'j'n nur unu'foj'e uz'at'a'j'n (kiel la plej\nmult'a'j pak'um'o'j, en Germanio 30,5 %, vid'u la diagram'o'n) kaj facil'e anstatau\u0306'ebl'a'j'n.\nEu\u0306rop'a Uni'o nun mal'permes'os plast'a'j'n vat'baston'et'o'j'n, trink's\u0302alm'o'j'n, unu'foj'a'j'n mang\u0302'il'o'j'n\nk.a. kaj postul'as, ke la membr'o's\u0302tat'o'j lim'ig'u la konsum'ad'o'n de plast'a'j sak'o'j al 90\nating'is la c\u0302i-last'a'n valor'o'n jam en 2017, c\u0302ar \u2013 pro kampanj'o el la medi'o'protekt'a ministr'ej'o \u2013 plej mult'a'j vend'ej'o'j postul'as pag'o'n por la pli'mult'o de la sak'o'j. Oni nun vol'as pli'akr'ig'i"}, {"text_idx": "#001122", "text": "Por redukt'i rub'aj\u0302'o'j'n special'e en depon'ej'o'j, en 1991 Germanio mal'permes'is rekt'a'n depon'ad'o'n\nkaj dev'ig'is produkt'ant'o'j'n re'pren'i kaj re'util'ig'i la pak'um'o'j'n. Sam'temp'e oni konstru'is\nkaj modern'ig'is rub'o'brul'ig'ej'o'j'n. La jar'a depon'ad'o tiel redukt'ig\u0302'is je faktor'o 10, kaj\nnur 1 % de la plast'a'j for'j\u0302et'aj\u0302'o'j ating'as depon'ej'o'j'n. Konsum'ant'o'j nun pag'as jam c\u0302e\nla ac\u0302et'o mal'mult'a'j'n cend'o'j'n por pak'um'o'j, mon'o'n, kiu est'as trans'don'at'a al firma'o'j,\nkiu'j dis'spec'ig'as la kolekt'it'a'n pak'um'rub'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001129", "text": "Por evit'i plast'a'j'n for'j\u0302et'aj\u0302'o'j'n en la medi'o, cert'e iom help'as redukt'i la kvant'o'n de\nunu'foj'a'j pak'um'o'j kaj ali'a'j tia'j var'o'j, au\u0306 per liber'a vol'o au\u0306 per impost'o'j au\u0306 per mal'permes'o'j.\nSed est'as mult'e pli efik'e kolekt'i ekz. pak'um'o'j'n kaj re'util'ig'i ili'n. Germanio \u2013 kaj g\u0302is nun bedau\u0306r'ind'e nur mal'mult'a'j ali'a'j land'o'j \u2013 est'as tiu'rilat'e sur bon'a voj'o. 99 % de la kolekt'it'a'j pak'um'o'j est'as re'util'ig'at'a'j,\nau\u0306 kiel material'o au\u0306 kiel brul'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001131", "text": "Jen nur kelk'a'j ekzempl'o'j de mult'a'j ebl'a'j pli'bon'ig'o'j. Sed unu'a pas\u0302'o por redukt'i la\nmond'vast'a'j'n plast'a'j'n for'j\u0302et'aj\u0302'o'j'n est'us, se mult'a'j land'o'j sekv'us simil'a'n voj'o'n kiel"}, {"text_idx": "#001133", "text": "Kiu ne esper'as la ne'esper'ebl'a'n, ne trov'os g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Heraklit'o oft'e nom'ig\u0302'as \u201ela obskur'a\u201d au\u0306 \u201ela ne'kompren'ebl'a\u201d, sed nepr'e li rest'as fascin'a."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Andre\u0301 Cherpillod, lau\u0306 propr'a asert'o ne'est'ant'e kapabl'a traduk'i Heraklit'o'n el la grek'a\noriginal'o, uz'is plur'a'j'n divers'lingv'a'j'n traduk'o'j'n por el tiu'j distil'i si'a'n propr'a'n\nversi'o'n. Tiu'n metod'o'n tre sag\u0302'a'n si'a'temp'e ankau\u0306 mi uz'is por mi'a versi'o de la\nEvangeli'o kopt'a lau\u0306 Tomas'o. Kaj la rezult'o, kiu'n en tiu c\u0302i libr'et'o li prezent'as, prav'ig'as li'a'n elekt'o'n."}, {"text_idx": "#001136", "text": "Cherpillod kompren'ebl'e uz'is fak'ul'o'j'n al mi ne'kon'at'a'j'n, nun'temp'a'j'n, dum si'a'temp'e por\n2 mi uz'is precip'e la tekst'fragment'o'j'n en la el'don'o de Brun'o Snell, Mu\u0308nchen-Zu\u0308rich,"}, {"text_idx": "#001137", "text": "La el'don'o'n de koleg'o-traduk'ist'o Cherpillod mi sen'hezit'e jug\u0302'as pli bon'a ol mi'a'n propr'a'n:\nunu'e sen'ambigu'e li komenc'as per prezent'ad'o de si'a labor'metod'o, du'e li al'don'is en'konduk'o'n"}, {"text_idx": "#001139", "text": "Pag\u0302'o 7, c\u0302e I. La stult'ec'o de la hom'o'j kaj ili'a'j pens'o'majstr'o'j: \u201eLa surd'ec'o de la hom'o'j al la Diskurs'o\u201d. La noci'o \u201ediskurs'o\u201d por franc'e-parol'ant'o'j nepr'e est'as kon'at'a, sed en tiu c\u0302i traduk'o el tiel for'a epok'o\ng\u0302i impres'as al mi tro filozofi-fak'ul'e; mi mem mi'a'traduk'e prefer'is \u2013 kaj nepr'e rest'as c\u0302e tio \u2013 la mult'e pli simpl'a'n \u201eparol'o\u201d."}, {"text_idx": "#001142", "text": "Rest'as al mi mir'ig'e, kiel mal'mult'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la hom'ar'o post tiu for'a period'o, kiam\nmi leg'as en pag\u0302'o 11: \u201eKoncern'e la mult'a'j'n mort'em'ul'o'j'n, / ili sat'ig\u0302'as kiel brut'o'j, per ventr'o, kaj seks'o,"}, {"text_idx": "#001143", "text": "Pag\u0302'o 11. Mi bedau\u0306r'as, ke erar'o'n mi trov'is en la rakont'o pri la efez'an'o'j plen'kresk'a'j:\n\u201eili'n ekzil'is la plej'valor'a Hermodoro\u201d dev'as est'i \u201eili ekzil'is la plej'valor'a'n Hermodoron\u201d."}, {"text_idx": "#001144", "text": "Al c\u0302iu sen'hezit'e mi pov'as rekomend'i tre trankvil'e, kvazau\u0306 gust'um'ant'e, ek'tra'leg'i tiu'j'n\nc\u0302i cit'aj\u0302'o'j'n de tiu tre grand'a antau\u0306'sokrat'a filozof'o. G\u0302u'u g\u0302i'n!"}, {"text_idx": "#001147", "text": "Komenc'e de maj'o 2019 pap'o Francisko vizit'is unu'a'foj'e Bulgarion (jam vizit'it'a'n en maj'o\nde 2002 de la pol'a pap'o Johano Pau\u0306lo la 2a), kadr'e de vojag\u0302'o, kiu post'e ven'ig'is li'n\nankau\u0306 al Nord-Makedonio. Bulgar'a rom'katolik'a monah\u0302'in'o, frat'in'o Svetla Zekova, kiu\nag'as en monah\u0302'ej'o de Respublik'o Kipro, sed flug'is al si'a patr'o'land'o por la okaz'o, c\u0302e'est'is\nmem la event'o'n kaj hav'ig'is kelk'a'j'n ekskluziv'a'j'n fot'o'j'n, inform'ant'e ankau\u0306 la leg'ant'ar'o'n\nde MONATO pri la c\u0302ef'a'j tem'o'j trakt'it'a'j de la unu'a sud-amerik'a pap'o dum li'a vizit'o."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Post unu'tag'a rest'ad'o en la bulgar'a c\u0302ef'urb'o Sofio, kie, serc\u0302'ant'e voj'o'n al ne tre facil'a\nekumen'ism'a dialog'o, li pov'is oficial'e renkont'i estr'o'j'n de la lok'a ortodoks'a eklezi'o\nkaj pilgrim'e vizit'i la katedral'o'n de sankt'a Aleksander Nevski, li aviad'il'e ating'is\nRakovski. Tem'as pri urb'et'o log\u0302'at'a de proksim'um'e 26 000 person'o'j en la sud'o de Bulgario,\nne mal'proksim'e de Plovdiv: tie viv'as mult'a'j rom'katolik'o'j kaj est'as monah\u0302'ej'o de francisk'an'a'j\nmonah\u0302'in'o'j, al kiu'j aparten'as ankau\u0306 Svetla Zekova."}, {"text_idx": "#001149", "text": "En la maten'o de la 6a de maj'o 2019 pap'o Bergoglio (li'a ital'de'ven'a famili'nom'o) celebr'is\nla sankt'a'n mes'o'n, dum kiu unu'a'foj'e ek'de si'a pap'ig\u0302'o li komuni'is 245 infan'o'j'n, kiu'j\nven'is de c\u0302iu part'o de Bulgario. La preg\u0302'ej'o sankt'a Mikael'o est'is plen'a, kaj mult'a'j\nhom'o'j (10 000 en'tut'e al'ven'is tie por la okaz'o) ja ne pov'is en'ir'i en g\u0302i'n: c\u0302iu infan'o\npov'is do est'i akompan'at'a nur de unu ge'patr'o; la ali'a dev'is atend'i ekster'e. Fin'e de\nla liturgi'o, ric\u0302'a de intens'a'j moment'o'j kaj reciprok'a'j dank'o'j, mult'a'j roz'a'j petal'o'j\n(simbol'o de Bulgario) fal'is de la preg\u0302'ej'a plafon'o, salut'ant'e la pap'o'n."}, {"text_idx": "#001150", "text": "En la post'tag'mez'o de la sam'a tag'o, post au\u0306tomobil'a tra'vetur'ad'o tra la urb'et'o Rakovski,\npap'o Francisko renkont'is la rom'katolik'a'n komun'um'o'n, au\u0306skult'ant'e plur'a'j'n el'kor'a'j'n atest'o'j'n\n(ekzempl'e tiu'n de monah\u0302'in'o, kiu rakont'is si'a'n mal'facil'a'n viv'o'n kaj la kial'o'n de si'a\ndecid'o, far'it'a dum pilgrim'ad'o en sud'a Franci'o, ig\u0302'i monah\u0302'in'o por serv'i la ali'ul'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001151", "text": "Li al'parol'is la c\u0302e'est'ant'o'j'n ital'lingv'e (help'at'e de bulgar'e'n traduk'ant'a pastr'o), dum\nili parol'is al li en la bulgar'a. Li kapt'is la okaz'o'n por long'e kaj spontan'e parol'i\nal la bulgar'a komun'um'o pli kiel amik'o kaj spirit'a gvid'ant'o ol kiel reg'ant'o de la eklezi'o\n(li oft'e asert'as, ke li sent'as si'n precip'e episkop'o de Romo)."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Li ne tus\u0302'is nebul'a'j'n doktrin'a'j'n tem'o'j'n, sed per emoci'plen'a'j rigard'o kaj voc\u0302'o sci'ig'is\nsi'a'n vid'punkt'o'n pri divers'a'j tem'o'j rilat'a'j al la c\u0302iu'tag'a viv'o kaj rakont'is anekdot'o'j'n\nel si'a person'a spert'o. Jen unik'a ebl'o por kon'i kaj kompren'i, kia hom'o est'as pap'o Francisko,\npreter tio, kio'n mal'preciz'e la inter'naci'a gazet'ar'o oft'e raport'as. Fakt'e oni oft'e li'n\nmis'kompren'as pro li'a ag'manier'o tiel mal'proksim'a de la \u201etradici'o\u201d, sed li klar'e montr'as, precip'e dum tiu'j renkont'ig\u0302'o'j kun kred'ant'o'j, si'a'j'n sincer'ec'o'n"}, {"text_idx": "#001153", "text": "Unu'e la pap'o dank'is al la c\u0302e'est'ant'o'j pro la varm'a bon'ven'ig'o, la bel'a'j tradici'a'j danc'o'j\nkaj la divers'a'j parol'a'j atest'o'j. Li klar'ig'is, ke li pov'as fin'fin'e el'kompren'i, kial\nAngel'o Roncalli (post'e far'ig\u0302'int'a pap'o Johano la 23a) en la pas'int'a'j jar'dek'o'j tiom\nam'is Bulgarion, kie li jun'ag\u0302'e rest'is inter 1925 kaj 1934. La pap'o klar'ig'is, ke ni\ndev'as vid'i per la okul'o'j de kred'o kaj de am'o, sekv'ant'e la spur'o'j'n de la \u201ebon'a pap'o\u201d, kiu sci'pov'is agord'i si'a'n kor'o'n lau\u0306 tiu de Jesuo kaj ne konsent'is kun tiu'j, kiu'j\nc\u0302irkau\u0306 si vid'is nur mal'bon'o'n kaj kiu'j'n Roncalli tial nom'is \u201eprofet'o'j de mal'bon'sort'o\u201d. Oni ja dev'as fid'i je Di'o, kiu akompan'as ni'n dau\u0306r'e kaj, ec\u0302 mez'e de la problem'o'j de\nla viv'o, kapabl'as real'ig'i ne'atend'it'a'j'n kaj surpriz'a'j'n projekt'o'j'n, anonc'is la pap'o."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Alud'ant'e al la tiu'maten'a vizit'o al la rifug\u0302'ej'o de Vrazhedebna, li asert'is, ke li g\u0302oj'as\nek'kon'i hom'o'j'n de'ven'ant'a'j'n de plej divers'a'j land'o'j de la mond'o, al'ven'int'a'j'n al Eu\u0306rop'o\npor trov'i pli bon'a'j'n viv'kondic\u0302'o'j'n. \u201eNi dev'as ek'konsci'i, ke c\u0302iu person'o est'as fil'o de Di'o, sen'de'pend'e de ties etn'o au\u0306 religi'a\naparten'o. Por am'i iu'n, ne neces'as pet'i ties viv'histori'o'n. Am'o ven'as antau\u0306 c\u0302io c\u0302i,\nc\u0302ar g\u0302i est'as sen'pag'a. C\u0302u vi sci'as i'o'n pli'a'n? Ni dev'as atent'i.\u201d"}, {"text_idx": "#001156", "text": "Li dau\u0306r'ig'is si'a'n parol'ad'o'n per pli person'a kaj el'kor'a stil'o: \u201eMi neniam renkont'is pesimist'o'n, kiu far'is i'o'n bon'a'n en si'a viv'o. La Sinjor'o est'as\nla unu'a, kiu ne pesimist'as. Pesimist'o'j detru'as c\u0302io'n, ili vid'as bel'a'n kuk'o'n kaj j\u0302et'as\nvinagr'o'n sur g\u0302i'n. Jesuo si'a'flank'e est'as\nne-kurac-ebl-a optimist'o. Li c\u0302iam parol'as bon'e pri ni, klopod'ant'e konduk'i c\u0302iu'n el ni antau\u0306'e'n, vet'ant'e\nde'nov'e pri ni, don'ant'e al ni krom'a'n ebl'o'n post c\u0302iu fal'o kaj ec\u0302 pek'o, tra'vid'ant'e nov'a'n\nvoj'o'n por ni. Kiel bel'as, kiam ni'a'j komun'um'o'j est'as konstru'ej'o'j de esper'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001157", "text": "\u201eEklezi'o neni'o ali'a est'as ol famili'o inter ali'a'j famili'o'j. G\u0302i est'as dom'o kun mal'ferm'it'a'j\npatr'in'o. Se pord'o s\u0302ajn'as foj'foj'e ferm'it'a, la s\u0302los'il'o est'as c\u0302iam sur g\u0302i, en la serur'o: oni\nne dev'as frap'i c\u0302e la pord'o, c\u0302iu pov'as mem mal'ferm'i g\u0302i'n sen pet'i apart'a'n permes'o'n.\nSufic\u0302'as mal'mult'o por mal'ferm'i g\u0302i'n. Preg\u0302'ej'o'j ne est'u do ferm'it'a'j al iu ajn. Eklezi'o\nest'as patr'in'o, c\u0302ar patr'in'o ne kondamn'as, ne mal'aprob'as, sed c\u0302iam atend'as, kurag\u0302'ig'as,\nakcept'as. Patr'in'o'j neniam hav'as antau\u0306'pret'ig'it'a'n respond'o'n; ili c\u0302iam konsol'as, c\u0302iam\nhav'as surpriz'o'n por ni kaj vol'as ni'a'n felic\u0302'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001158", "text": "\u201eLa dev'o de eklezi'o est'as hav'i mal'ferm'it'a'j'n pord'o'j'n, kiel far'is sankt'a'j Ciril'o kaj\nMetod'o, kiu'j traduk'is la Bibli'o'n al slav'a'j lingv'o'j, por ke c\u0302iu hom'o pov'u kompren'i\nla vort'o'n de Di'o kaj efik'e aplik'i g\u0302i'n al si'a propr'a viv'o. Oni dev'as nun el'ir'i, est'i\nkurag\u0302'a kaj kre'em'a, por prov'i kompren'i, kiel ebl'as traduk'i la am'o'n de Di'o, en konkret'a\nkaj kompren'ebl'a manier'o, por la nun'a jun'ul'ar'o. Ni dev'as ating'i ties kor'o'n, kon'i g\u0302i'a'j'n\natend'o'j'n kaj rev'o'j'n kiel komun'um'o-famili'o, kiu sub'ten'as, akompan'as, invit'as spekt'i\nla est'ont'ec'o'n per'e de esper'a'j okul'o'j, sen'de'pend'e de la frustr'ig\u0302'o'j kaj el'rev'ig\u0302'o'j, kiu'j'n"}, {"text_idx": "#001159", "text": "\u201eEn la mond'o est'as du kategori'o'j, kiu'j sufer'as mult'e: la jun'ul'ar'o kaj la mal'jun'ul'ar'o.\nNi dev'as ig'i ili'n renkont'ig\u0302'i, ili fakt'e bezon'as unu la ali'a'n. La mal'jun'ul'o'j est'as\nla radik'o, la viv'a memor'o de ni'a kred'o. La jun'ul'o'j ja bezon'as radik'o'j'n, memor'o'n. Est'as\nunu bel'a profet'aj\u0302'o de la profet'o Joelo:\nLa mal'jun'ul'o'j rev'ad'os, la jun'ul'o'j profet'ad'os. Kiam ili renkont'ig\u0302'as, la mal'jun'ul'o'j de'nov'e ek'rev'as, ek'viv'as, dum la jun'ul'ar'o est'as\nkurag\u0302'ig'at'a de ili. Ili tiel komenc'as vizit'i la est'ont'ec'o'n (ital'e"}, {"text_idx": "#001160", "text": "La pap'o fin'e ben'is la c\u0302e'est'ant'ar'o'n, memor'ig'ant'e la fam'a'n ben'o'n de pap'o Johano la 23a,\nkiu mal'ferm'ant'e la 2an vatikan'a'n koncili'o'n sub lun'lum'o, invit'is si'a'temp'e la c\u0302e'est'ant'o'j'n\nport'i al si'a'j hejm'o'j, kaj precip'e al si'a'j infan'o'j, li'a'n kares'o'n. Li salut'is la monah\u0302'in'o'j'n,\nla sacerdot'o'j'n, brak'um'ant'e inter'ali'e plur'a'j'n invalid'o'j'n, antau\u0306 ol ek'vetur'i al Nord-Makedonio."}, {"text_idx": "#001161", "text": "La plej fam'a arg\u0302ent'a mon'er'o est'as taler'o kun portret'o de la imperi'estr'in'o Maria Theresia"}, {"text_idx": "#001163", "text": "En la urb'o Sankt Joachimsthal (hodiau\u0306 Ja\u0301chimov en C\u0302eh\u0302i'o) oni preg'is simil'a'j'n mon'er'o'j'n\nek'de 1519 g\u0302is 1528. Oni nom'is ili'n Joah\u0302im-taler'o'j au\u0306 mal'long'e taler'o'j. La nom'o \u201edolar'o\u201d etim'ologi'e ven'as de taler'o."}, {"text_idx": "#001164", "text": "La 21an de septembr'o 1753 Maria Theresia kaj la princ'o de Bavari'o konvenci'e re'nov'ig'is\nla mon'sistem'o'n. El unu \u201eKolonj'a mark'o\u201d (234 g da pur'a arg\u0302ent'o) oni preg'is 10, kaj el unu \u201eViena mark'o\u201d (281 g da pur'a arg\u0302ent'o) 12 taler'o'j'n."}, {"text_idx": "#001165", "text": "Sur la teritori'o de la tiam'a Habsburga Monarki'o est'is mult'a'j preg'ej'o'j. Unu el ili\nest'is de 1764 g\u0302is 1805 en Gu\u0308nzburg, urb'o je 125 km okcident'e de Munkeno."}, {"text_idx": "#001166", "text": "Sur la supr'a flank'o de taler'o el tiu preg'ej'o vid'ebl'as Maria Theresia en profil'o. Sur\nla mon'er'o'j de 1764 kaj 1765 s\u0302i aper'as kun si'a bukl'a har'ar'o. En la period'o 1765 g\u0302is\n1780 s\u0302i port'as vidv'in'a'n vual'o'n, c\u0302ar s\u0302i'a edz'o for'pas'is en 1765. La mal'long'ig'it'a sur'skrib'o\nest'as latin'a: M. THERESIA. D. G. R. IMP. HU. Bo. Reg. (Maria Theresia De'i Gratia Romanorum Imperatrix, Hungariae Bohemiaeque Reg'in'a, Maria Theresia, per di'a grac'o imperi'estr'in'o de la romi'an'o'j, reg\u0302'in'o de Hungari'o kaj"}, {"text_idx": "#001169", "text": "Sur kelk'a'j mon'er'o'j el la preg'ej'o Gu\u0308nzburg aper'as la liter'o G, post'e H. La liter'o'n\nG ricev'is mon'er'o'j el la preg'ej'o en Nagyba\u0301nya en Hungari'o (hodiau\u0306 Baia Mar'e en Rumani'o).\nEn 1805, dum la napoleonaj milit'o'j, oni ferm'is la preg'ej'o'n Gu\u0308nzburg, sed la konstru'aj\u0302'o'j\ndau\u0306r'e ekzist'as. Ni vizit'is la urb'o'n Gu\u0308nzburg en maj'o 2018 kaj pov'is en'ir'i la ej'o'j'n"}, {"text_idx": "#001170", "text": "En Au\u0306strio la taler'o kun la portret'o de la imperi'estr'in'o est'is valid'a g\u0302is 1858, kaj\nen iu'j afrik'a'j land'o'j ec\u0302 en la 20a jar'cent'o. En kelk'a'j land'o'j g\u0302i ricev'is stamp'o'n \u201ekontrau\u0306'mark'o\u201d por indik'i, ke g\u0302i valid'as. La taler'o est'is preg'at'a ne nur en Au\u0306strio, sed ankau\u0306 en\nLondono, Romo, Milano kaj Kalkat'o. En'tut'e oni preg'is pli ol 400 milion'o'j'n da pec'o'j."}, {"text_idx": "#001172", "text": "Dum la last'a'j jar'dek'o'j oni observ'is averag\u0302'e kvin meteorit'o-fal'o'j'n en c\u0302iu jar'o. Kvin\nel'cent'o'j de la trov'it'a'j meteorit'o'j konsist'as el metal'o'j (c\u0302ef'e fer'o kaj nikel'o), la\nali'a'j el s\u0302ton'o. Jam en la bronz'epok'o (2200 g\u0302is 800 antau\u0306 ni'a era'o), antau\u0306 la Fer'a\nEpok'o (en Mez-Eu\u0306rop'o de la 8a jar'cent'o antau\u0306 ni'a era'o g\u0302is la 5a jar'cent'o de ni'a era'o)\noni uz'is fer'o'n el meteorit'o'j."}, {"text_idx": "#001173", "text": "Tambur'a bru'o kaj intens'a fulm'ad'o akompan'is la fal'o'n de meteorit'o la 1an de februar'o\n2019, je la 13a hor'o, proksim'e de la urb'o Vin\u0303ales en la okcident'o de Kubo. Supr'e de\nla urb'o vid'ebl'is fum'a stri'o. La okul'frap'a event'o dau\u0306r'is nur 20 sekund'o'j'n. Unu'e la\nobserv'ant'o'j kred'is, ke kras\u0302'is aviad'il'o. Post'e ili kompren'is, ke meteorit'o fal'is. Tuj\noni komenc'is kolekt'i la fragment'o'j'n. Oni trov'is pli ol 100 kilo'gram'o'j'n da material'o.\nKelk'a'j pec'o'j kus\u0302'is sur tegment'o'j, ali'a'j trov'ig\u0302'is profund'e en la mol'a ter'o."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Lud'o'vic Ferrie\u0300re, la c\u0302ef'a kurator'o de la meteorit'a kolekt'o de NHM, pri'skrib'as la nov'a'n\nakir'aj\u0302'o'n: \u201eG\u0302i est'as preskau\u0306 tut'e kovr'it'a de ne-bril'a brun'e nigr'a fand'a krust'o, hav'as kor'a'n form'o'n,\nkaj la mas'o est'as 61 gram'o'j. Flank'e g\u0302i est'as romp'it'a; tie oni vid'as la hel'griz'a'n struktur'o'n\nde la mineral'o kaj s\u0302ok-vejn'o'j'n. Lau\u0306 la klasifik'o la meteorit'o est'as\nordinar'a kondrit'o L6. Kondr'o'j est'as kelk'a'j'n mili'metr'o'j'n grand'a'j silikat-glob'et'o'j en la meteorit'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001176", "text": "Christian Ko\u0308berl, la g\u0302eneral'a direktor'o de la muze'o kaj esplor'ist'o de impaktoj, dank'is\nal la kuba ambasador'o Ju'a'n Antonio Ferna\u0301ndez Palacios pro la valor'a donac'o: \u201ePor NHM, kiu hav'as la plej grand'a'n kaj mal'nov'a'n kolekt'o'n de meteorit'o'j, la vinjalesa\naerolit'o est'as valor'a pli'ric\u0302'ig'o de la kolekt'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001178", "text": "La vort'o \u201emeteor'o\u201d ven'as de la grek'a vort'o \u03bc\u03b5\u03c4\u03b5\u0301\u03c9\u03c1\u03bf\u03c2 [meteor'os] kaj signif'as \u201een la aer'o\u201d. En la 15a jar'cent'o oni opini'is, ke la c\u0302iel'o est'as di'a kaj sen's\u0302ang\u0302'a kaj oni ne pov'is\nimag'i, ke s\u0302ton'o pov'as fal'i de grand'a distanc'o sur la ter'o'n. \u201eMeteor'o\u201d est'is tiam vort'o ankau\u0306 por veter'a'j fenomen'o'j kiel pluv'gut'o'j, nub'o'j kaj neg\u0302'flok'o'j.\nHodiau\u0306 oni sci'as, ke meteor's\u0302ton'o'j ven'as el la kosm'o kaj veter'fenomen'o'j aparten'as al"}, {"text_idx": "#001179", "text": "Meteoroid'o est'as c\u0302iel'a korp'o, kiu mov'ig\u0302'as tra la kosm'o. Meteor'o est'as lum'a fenomen'o,\nkau\u0306z'at'a de la renkont'ig\u0302'o de meteoroid'o kun la atmosfer'o de Ter'o. Tre hel'a meteor'o\nnom'ig\u0302'as bolid'o. Meteorit'o (nom'it'a ankau\u0306 aer's\u0302ton'o, aerolit'o, meteor's\u0302ton'o) est'as natur'a\nmineral'a fragment'o, post'rest'aj\u0302'o de meteoroid'o, fal'int'a el la kosm'o sur Ter'o'n."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Komet'o est'as mal'grand'a kosm'a korp'o, oft'e kun du \u201evost'o'j\u201d, unu el gas'o, la ali'a el polv'o. Pri impakto oni parol'as, se kosm'a objekt'o traf'as"}, {"text_idx": "#001181", "text": "Pri pederast'o kaj li'a'j viktim'o'j"}, {"text_idx": "#001182", "text": "Divers'a'j naci'o'j de la mond'o konstru'as c\u0302i tiu'n skulpt'aj\u0302'o'n en la nom'o de tut'mond'a'j patr'in'ec'o\nkaj am'o kaj la kurac'a fort'o de muzik'o\n. Tem'as pri fraz'o aper'int'a en la komenc'o de film'et'o de Michael Jackson pri li'a album'o\nHistory. Kelk'a'j interpret'is g\u0302i'n kiel omag\u0302'o'n al\nLa grand'a diktator'o de Charlie Chaplin, kiu kurioz'e ankau\u0306 uz'is la inter'naci'a'n lingv'o'n sur la s\u0302ild'o'j de\nla vend'ej'o'j en la jud'a kvartal'o."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Kvankam tiu'j fanatik'ul'o'j blind'e defend'as li'n, ili ne kapabl'as klar'ig'i fakt'o'n, kiu'n\ntamen neni'u ne'as \u2013 nek li'a'j famili'an'o'j, nek li'a'j advokat'o'j: kio'n far'is Michael Jackson kun et'a'j knab'o'j\ndum la pli ol 1000 nokt'o'j pas'ig'it'a'j kun'e en li'a dorm'o'c\u0302ambr'o? La g\u0302is'nun'a'j pretekst'o'j\n\u201eli est'is ekster'ordinar'e kre'em'a, do natur'e hav'is bizar'a'n viv'o'n\u201d kaj \u201eli neniam g\u0302u'is normal'a'n infan'ec'o'n\u201d ne plu konvink'as iu'n, kiu rigard'is la film'o'n."}, {"text_idx": "#001186", "text": "Mi konfes'as, ke post spekt'ad'o de la film'o mi iom obsed'ig\u0302'is pri tiu c\u0302i tem'o, kaj leg'is\nc\u0302io'n, kio'n oni iam skrib'is pri'e. Mi mal'kovr'is ali'a'j'n dokument'film'o'j'n de la jar'o'j 2002-2004,\nen kiu'j inter'ali'e j\u0302urnal'ist'o'j kaj polic'ist'o'j montr'as, kio okaz'is en Neverland. Mi\nrest'is s\u0302ok'it'a. Krom'e, mi trov'is plur'a'j'n nov'aj\u0302'o'j'n de la 1990aj jar'o'j, en kiu'j la j\u0302urnal'ist'o\ntrankvil'e dir'as: \u201eMichael Jackson al'ven'is akompan'at'a de si'a jun'a amik'o X, 9-jar'a\u201d. Ankau\u0306 pri unu el li'a'j edz'ig\u0302'fest'o'j oni normal'e leg'as, ke \u201ela edz'ig\u0302'atest'ant'o est'is Z, 8-jar'a amik'o de la stel'ul'o\u201d. Ekzist'is tiom da atent'ig'a'j signal'o'j, ke el la nun'a perspektiv'o mal'facil'e kompren'ebl'as,\nkial neni'u i'o'n far'is. Dum'e, la pederast'o dau\u0306r'ig'is si'a'n krim'a'n ag'ad'o'n. Ver's\u0302ajn'e ni\nc\u0302iu'j kulp'as, iu'grad'e, inkluziv'e de esperant'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mi leg'is, ke la du plej grav'a'j hom'o'j, kiu'j (iom) uz'is Esperant'o'n est'is\npap'o Johano Pau\u0306lo la 2a kaj la el'star'a kant'ist'o kaj danc'ist'o Michael Jackson. Honest'e\nmi ne sci'as, c\u0302u mi kapabl'os au\u0306skult'i de'nov'e li'a'j'n kant'o'j'n sen re'vid'i la trist'a'j'n mien'o'j'n\nde Wade kaj James. C\u0302u ebl'as apart'ig'i la hom'o'n de ties kre'aj\u0302'o'j? Kiel ni rilat'u al la\nmal'hel'a dimensi'o de art'ist'o? C\u0302u ni dau\u0306r'e menci'u li'n en ni'a propagand'a varb'ad'o?"}, {"text_idx": "#001188", "text": "Bril'a humur'o pri viv'o en Barcelono"}, {"text_idx": "#001189", "text": "Mi kun grand'a interes'o pren'is por recenz'o la libr'o'n, c\u0302ar tiu c\u0302i verk'o de Eduard'o Mendoza,\ndiferenc'e de ali'a'j, g\u0302is nun ne ekzist'as en mi'a lingv'o. La verk'o (ne roman'o tamen,\nsed grand'a novel'o) aparten'as al la g\u0302enr'o \u201ehumur'a scienc'fikci'o\u201d, kies pint'a dis'flor'ad'o okaz'is en la 1950aj kaj 1960aj jar'o'j en kre'ad'o de Robert Sheckley,\nWilliam Ten'n kaj, apart'e, Stanis\u0142aw Lem (Stel'a'j tag'libr'o'j de Ijon Tichy k.a.). Tiu c\u0302i verk'o, aper'int'a 30 jar'o'j'n post la pint'a'j specimen'o'j, est'as marg\u0302en'a\npor la au\u0306tor'o, tial ne ating'as ili'a'n nivel'o'n, sed est'as tut'e dign'a reprezent'ant'o de"}, {"text_idx": "#001191", "text": "La skrupul'a'j pri'skrib'o'j de divers'a'j kolizi'o'j kaj ironi'a'j menci'o'j de barcelonaj mor'o'j\nnask'as la fort'a'n humur'a'n efik'o'n de la tut'a tekst'o, absurd'a'n komik'ec'o'n. Pro tio la\nleg'ant'o, sen'de'pend'e de la grad'o de kon'at'ec'o kun la viv'o en Hispanio, oft'e sincer'e\nrid'as. Nu, jen ekzempl'o: \u201eMi est'as al'ven'int'a je la lim'o de mi'a korp'a rezist'o. Mi ripoz'as met'ant'e mi'a'j'n du genu'o'j'n\nsur la grund'o, la mal'dekstr'a krur'o fald'it'a mal'antau\u0306'e'n kaj la dekstr'a fald'it'a antau\u0306'e'n.\nVid'int'e mi'n je tiu poz'o, sinjor'in'o don'as al mi mon'er'o'n de du'dek kvin pes'et'o'j, kiu'n\nmi tuj en'glut'as por ne s\u0302ajn'i mal'g\u0302entil'a\u201d (p. 15)."}, {"text_idx": "#001193", "text": "Erar'o'j ebl'as ankau\u0306 c\u0302e bon'a'j traduk'ist'o'j. Ili'n pov'as korekt'i prov'leg'ist'o'j kaj redaktor'o'j.\nEn la libr'o est'as menci'it'a'j ec\u0302 du: Ste\u0301phane Brault kaj Lod'e Van de Veld'e. Sed ili\nc\u0302u real'e neni'o'n prov'leg'is, c\u0302u mem ne tre bon'e reg'as la gramatik'o'n de Esperant'o. Ali'okaz'e\ntiom da erar'o'j en la tekst'o ne rest'us. Ni nur bedau\u0306r'u, ke g\u0302u'ad'o'n de la bon'a verk'o\nmal'help'as fus\u0302'aj\u0302'o'j en la traduk'o."}, {"text_idx": "#001196", "text": "La region'o'n c\u0302irkau\u0306 la urb'o Saint-Etienne stamp'is la ekspluat'ad'o de karb'o-min'ej'o'j.\nNun'temp'e c\u0302iu'j s\u0302akt'o'j est'as ferm'it'a'j. Rest'as ankorau\u0306 mult'a'j spur'o'j de tiu ekonomi'a\nag'ad'o, el kiu'j la plej el'star'a est'as la s\u0302akt'o'tur'o de\nPuits Couriot (s\u0302akt'o Couriot, nun min'ej'o-muze'o), kaj g\u0302i'a'j du rub'aj\u0302'o-mont'et'o'j."}, {"text_idx": "#001197", "text": "Antau\u0306 ne'long'e aper'is en lok'a j\u0302urnal'o artikol'o pri min'ist'o, kiu labor'is dum 64 jar'o'j.\nPierre Bru'as [pjer bru'as] nask'ig\u0302'is en 1857 kaj en'ir'is en min'ej'o'n en la ag\u0302'o de 10 jar'o'j.\nLi fin'e emerit'ig\u0302'is en 1931, post 64 jar'o'j da labor'o: li est'is tiam 74-jar'a."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Li labor'is c\u0302e plur'a'j kompani'o'j, c\u0302iam kiel c\u0302e-fund'a min'ist'o. Kiel mult'a'j'n koleg'o'j'n\nli'n traf'is plur'a'j labor-akcident'o'j, ekzempl'e iam li rest'is 5 hor'o'j'n super'kovr'it'a kaj\nest'is g\u0302ust'a'temp'e sav'it'a. Tiu akcident'o kau\u0306z'is la perd'o'n de du fingr'o'j. Li'a'j koleg'o'j\nadmir'is li'a'n energi'o'n kaj lert'ec'o'n. Ili nom'is li'n \u201epa'c\u0302j'o Bru'as\u201d kaj rakont'is:"}, {"text_idx": "#001199", "text": "\u201eC\u0302e la s\u0302akt'o Cambefort li komand'is la supr'e'n- kaj mal'supr'e'n-lev'ad'o'n de la lift'o-kag\u0302'o,\nkun respond'ec'o pri la viv'o de min'ist'o'j. Tiam oni uz'is sonor'il'o'n por signal'i al la\nsurfac'a mas\u0302in'ist'o: 1 frap'o por ir'i supr'e'n, 2 frap'o'j por ir'i mal'supr'e'n, 3 por iom retro'pas\u0302'i,\nkiam la kag\u0302'o halt'is tro alt'e, kaj kontinu'a sonor'ad'o por pet'i rekt'a'n supr'e'n'ir'ad'o'n.\nNeniam li erar'is, kaj li nombr'is si'a'j'n sonor'il-frap'o'j'n en la region'a dialekt'o, parenc'a\nal la okcitan'a lingv'o. Fakt'e li est'is vizit'int'a lern'ej'o'n dum nur kelk'a temp'o\u201d."}, {"text_idx": "#001200", "text": "Sed la c\u0302ef'a kau\u0306z'o de li'a long'eg'a karier'o est'as famili'a: li zorg'is long'temp'e pri mult'nombr'a\nfamili'o. Li edz'ig\u0302'is unu'a'foj'e en 1883 kun Madeleine Ve\u0301rot, kun kiu li hav'is du fil'in'o'j'n:\nPhilome\u0300ne kaj Annette, nask'ig\u0302'int'a'j respektiv'e en 1885 kaj 1891. Tio est'is neni'o ekster'ordinar'a,\nsed li'a edz'in'o bedau\u0306r'ind'e mort'is en 1904, kaj li re'edz'ig\u0302'is en 1906 kun Louise Mayanson.\nLi est'is jam 49-jar'a, sed li est'is bon'e kon'at'a de si'a'j kun'ul'o'j kiel vir'o fort'a kaj\nplen'e energi'a. Li'a nov'a edz'in'o est'is vidv'in'o kaj al'port'is al la ge'edz'a par'o si'a'j'n\n4 infan'o'j'n. Krom'e s\u0302i nask'is kun Pierre Bru'as du pli'a'j'n infan'o'j'n, Louise kaj Fe\u0301lix,"}, {"text_idx": "#001201", "text": "Do, en la ag\u0302'o de 52 jar'o'j li respond'ec'is pri 8 ne'matur'a'j infan'o'j, sed tio ne mal'kurag\u0302'ig'is"}, {"text_idx": "#001202", "text": "Tia tut'a viv'o da labor'o dev'is est'i agnosk'it'a. Tio'n pens'is la tie'a deput'it'o Petrus\nFaure, kiam li ek'sci'is pri\npa'c\u0302j'o Bru'as. Li postul'is por li la medal'o'n de la Honor-Legi'o. G\u0302eneral'e, tiu'n medal'o'n ricev'as\nnur arme'a'j oficir'o'j au\u0306 alt'rang'ul'o'j, sed c\u0302i-foj'e tem'is pri simpl'a labor'ist'o, kies ves\u0302t'o'n\nli ornam'is la 1an de au\u0306gust'o 1937, mez'e de famili'an'o'j, amik'o'j kaj la tut'a komun'um'a"}, {"text_idx": "#001203", "text": "Li'a viv'o en la nun'temp'o"}, {"text_idx": "#001204", "text": "Kial tiu histori'o ni'n tus\u0302'as profund'e ankorau\u0306 nun? Mult'a'j aspekt'o'j de li'a viv'o est'as\nal'log'a'j. En tiu temp'o apenau\u0306 ekzist'is emerit'o-pensi'o'j au\u0306 sistem'o de soci'a asekur'o.\nLabor'o est'is nepr'a neces'o. Ebl'e kelk'a'j liberal'ul'o'j (lau\u0306 ekonomi'a vid'punkt'o) per li'a\nekzempl'o emfaz'os la ebl'o'n de pli long'a labor-karier'o, g\u0302ust'e nun'temp'e, kiam pro la\npli'long'ig\u0302'o de viv'o aper'as financ'a'j problem'o'j c\u0302e emerit'o-kas'o'j. Tamen ali'a'j pov'os respond'i,\nke tia'j viv-kondic\u0302'o'j est'as bild'o'j de la pas'int'ec'o. Felic\u0302'e la soci'o progres'is, almenau\u0306"}, {"text_idx": "#001205", "text": "En Vieno situ'as la palac'o\nAlbert'in'a, en kiu trov'ig\u0302'as la plej grand'a kolekt'o de grafik'aj\u0302'o'j en la mond'o. Krom'e tie est'as\ndau\u0306r'a ekspozici'o de la \u201eKolekt'o Batliner\u201d, kiu ampleks'as verk'o'j'n ek'de la franc'a impresionism'o g\u0302is modern'a art'o. En la palac'a'j\nej'o'j oni ekspozici'as ne nur propr'a'j'n art'aj\u0302'o'j'n, sed ankau\u0306 dau\u0306r'a'j'n au\u0306 por'temp'a'j'n prunt'aj\u0302'o'j'n"}, {"text_idx": "#001206", "text": "En la du'a du'on'o de la 17a jar'cent'o, sur la teren'o, kie nun star'as la palac'o, est'is\nkort'eg'a konstru-ofic'ej'o. En 1742 ties direktor'o Emanuel Teles da Silva Tarouca [taruka]\n(1696-1771) ricev'is de la imperi'estr'in'o Maria Theresia de Au\u0306strio la permes'o'n ali'konstru'ig'i\ng\u0302i'n al palac'o, kiu'n oni nom'is \u201ePalac'o Tarouca\u201d. Tarouca est'is la fil'o de la portugal'a ambasador'o, dum mult'a'j jar'o'j eduk'ist'o, grav'a\nkonsil'ant'o kaj intim'ul'o de Maria Theresia. Li pensi'ig\u0302'is en 1757. Post'e Maria Theresia\nac\u0302et'is la palac'o'n kaj uz'is g\u0302i'n kiel gast'o'dom'o'n."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Albert kun si'a edz'in'o vojag\u0302'is de januar'o g\u0302is juli'o 1776 tra Italio. En Venecio la\n4an de juli'o 1776 la au\u0306str'a ambasador'o Giacomo Durazzo trans'don'is al ili pli ol mil\nkupr'o'gravur'aj\u0302'o'j'n, kiu'j pli'grand'ig'is la grafik'aj\u0302-kolekt'o'n. Tiu'temp'e oni ne plu amas'ig'is\nkurioz'aj\u0302'o'j'n, sed fond'is scienc'e koncept'it'a'j'n kolekt'o'j'n kaj bibliotek'o'j'n."}, {"text_idx": "#001209", "text": "En 1780 Albert ig\u0302'is au\u0306str'a guberni'estr'o en Au\u0306str'a Nederlando. Tie la kort'eg'a arkitekt'o\nLouis de Montoyer (1749-1811) konstru'ig'is en Lak'e'n, nord'e de Bruselo, kastel'o'n, en\nkiu la par'o log\u0302'is. En 1792 Albert kaj Maria Christina pro revoluci'o dev'is fug\u0302'i kun\nla kolekt'o unu'e al Dresdeno, la hejm'urb'o de Albert. Post'e ili trans'log\u0302'ig\u0302'is al Vieno.\nEn 1795 la imperi'estr'o Francisko la 2a sub'ten'is la par'o'n financ'e kaj donac'is al ili\nla palac'o'n de la iam'a posed'ant'o Tarouca."}, {"text_idx": "#001210", "text": "Albert komisi'is al si'a arkitekt'o Montoyer adapt'i la palac'o'n por si'a'j grafik'aj\u0302-kolekt'o\nkaj bibliotek'o kaj inter 1802 kaj 1804 al'konstru'ig'is reprezent'a'n al'o'n, uz'ant'e ankau\u0306\npart'o'n de la au\u0306gustena monah\u0302'ej'o. La palac'o ig\u0302'is pli ol du'obl'e pli grand'a. La nun 150\nmetr'o'j'n long'a fasad'o apud la imperi'estr'a palac'o Hofburg montr'as impres'e la financ'a'n\npov'o'n kaj mem'konsci'o'n de la duk'o. La intern'aj\u0302'o'j'n de la palac'o de Lak'e'n li integr'is\nen nov'a'j'n pomp'a'j'n salon'eg'o'j'n kun silk'a'j teg'aj\u0302'o'j el Lion'o kaj or'um'it'a'j kristal'a'j lustr'o'j."}, {"text_idx": "#001211", "text": "Dum la adapt'ad'o de la palac'o la par'o log\u0302'is en Kaunitz apud Vieno, kie Maria Christina\nmort'is en 1798. S\u0302i est'is nur 56-jar'a. Maria Christina est'is la sol'a infan'o de Maria\nTheresia, kiu rajt'is edz'in'ig\u0302'i ne lau\u0306 la dinasti'a strategi'o de la imperi'estr'in'o, sed"}, {"text_idx": "#001212", "text": "Si'a'j'n last'a'j'n viv'jar'dek'o'j'n Albert pas'ig'is en si'a palac'o sen mult'a'j kontakt'o'j kun la\npublik'o. Li pli'ampleks'ig'is la grafik'aj\u0302-kolekt'o'n. En 1816 Albert decid'is, ke g\u0302i est'u\nne'dis'ig'ebl'a kaj ne'vend'ebl'a valor'aj\u0302'o. Post li'a mort'o en 1822 la hered'ant'o'j pli'grand'ig'is\nla kolekt'o'n. Post'e g\u0302i ig\u0302'is part'o de la Habsburga famili'a fond'aj\u0302'o. En 1870 la unu'a'n\nfoj'o'n oni nom'is la grafik'aj\u0302-kolekt'o'n\nAlbert'in'a memor'e al la nom'o de g\u0302i'a fond'int'o."}, {"text_idx": "#001213", "text": "Post la unu'a mond'milit'o Au\u0306strio ig\u0302'is respublik'o, kaj mult'a'j nobel'o'j perd'is si'a'n propr'aj\u0302'o'n.\nNov'a posed'ant'o ig\u0302'is la jun'a s\u0302tat'o, kiu ne pag'is kompens'o'n al la nobel'o'j. Oni vol'is\nneni'ig'i la memor'o'n pri la monarki'a pas'int'ec'o. La pomp'a'j salon'eg'o'j ferm'ig\u0302'is. Ili ig\u0302'is\nten'ej'o'j de art'aj\u0302'o'j, ofic'ej'o'j kaj bibliotek'o'j. La kultur'a hered'aj\u0302'o iom post iom ruin'ig\u0302'is.\nTamen la grafik'aj\u0302-kolekt'o pli'grand'ig\u0302'is c\u0302e Alfred Stix, la direktor'o de\nAlbert'in'a de 1923 g\u0302is 1934. Li komplet'ig'is g\u0302i'n ac\u0302et'ant'e franc'a'j'n kaj german'a'j'n desegn'aj\u0302'o'j'n.\nAlbert'in'a por la palac'o kaj kolekt'o ig\u0302'is oficial'a en 1921."}, {"text_idx": "#001214", "text": "Albert'in'a sufer'is grav'a'j'n damag\u0302'o'j'n pro bombard'ad'o far'e de uson'a'j aviad'il'o'j. G\u0302is 1952 oni nur\nsupr'aj\u0302'e re'nov'ig'is la palac'o'n, kiu tamen perd'is si'a'n histori'a'n ident'ec'o'n. Dum la jar'o\n1959 g\u0302i est'is mal'ferm'it'a nur 35 hor'o'j'n semajn'e, kaj la nombr'o de vizit'ant'o'j ne est'is"}, {"text_idx": "#001215", "text": "De 1962 g\u0302is 1986 direktor'o Walter Koschatzky re'viv'ig'is la palac'o'n kaj kolekt'o'n. Li"}, {"text_idx": "#001216", "text": "Oni ali'konstru'ig'is kaj re'nov'ig'is la konstru'aj\u0302'o'n en la 1990aj jar'o'j. La re'mal'ferm'o\nokaz'is en 2003. Est'is restau\u0306r'it'a la histori'a fasad'o kaj 18 pomp'a'j salon'eg'o'j. En divers'a'j\nland'o'j oni sukces'is ac\u0302et'i original'a'j'n mebl'o'j'n el la period'o 1780-1822. La c\u0302ef'a'n en'ir'ej'o'n\noni konstru'is sur la nivel'o de la 11 metr'o'j'n alt'a bastion'o. Est'ig\u0302'is nov'a'j ej'o'j por\nekspozici'o'j. Ties are'o kresk'is de 150 m2 al 5000 m2. Ek'de tiam la nov'a sub'ter'a ten'ej'o ampleks'as 5000 m2. Ind'as menci'i s\u0302tup'ar'o'n por fest'a'j event'o'j kaj spegul'a'n c\u0302ambr'o'n."}, {"text_idx": "#001217", "text": "Aktual'e la vizit'ant'o'j'n impres'as flug'il'simil'a tegment'o (Soravia Wing, 2003) el titan'o,\nprojekt'it'a de la au\u0306str'a skulpt'ist'o Hans Hollein (1934-2014). Tem'as pri 53 metr'o'j'n\nlong'a, mal'larg\u0302'a tegment'o antau\u0306 la en'ir'ej'o, kiu au\u0306dac'e \u201etra'strek'as\u201d la histori'a'n fasad'o'n. Tiu tegment'o est'is kaj est'as eg'e pri'diskut'at'a. G\u0302i tamen neces'as,\nc\u0302ar g\u0302i protekt'as kontrau\u0306 pluv'o la nov'a'j'n lift'o'n kaj rul's\u0302tup'ar'o'n. Erwin kaj Hanno Soravia\npag'is la kost'o'j'n de la tegment'o. Krom'e ties famili'o okup'ig\u0302'is pri la konstru-projekt'o'j"}, {"text_idx": "#001218", "text": "Sub la tegment'o de la palac'o leg'ebl'as\nSammlung Batliner (Kolekt'o Batliner]. G\u0302i konsist'as el 500 verk'o'j ek'de la franc'a impresionism'o g\u0302is modern'a\nart'o kaj est'as kern'o de dau\u0306r'a ekspozici'o. En 2007 tiu kolekt'o far'ig\u0302'is propr'aj\u0302'o de\nAlbert'in'a. La famili'o Rit'a kaj Herbert Batliner kolekt'is la art'aj\u0302'o'j'n ek'de la 1960aj jar'o'j."}, {"text_idx": "#001221", "text": "La nombr'o de vizit'ant'o'j eg'e pli'ig\u0302'is. G\u0302i ating'as preskau\u0306 800 000 jar'e.\nAlbert'in'a est'as nun unu el la plej mult'e vizit'at'a'j muze'o'j en Vieno. G\u0302i'a'j fak'o'j est'as grafik'aj\u0302'o'j,\nfot'o'j, pentr'aj\u0302'o'j kaj arkitektur'a'j ekspon'aj\u0302'o'j. La nombr'o de kun'labor'ant'o'j pli'mult'ig\u0302'is"}, {"text_idx": "#001222", "text": "Ge'vir'o'j de l' mar'o vest'as si'n per long'a elast'a vost'o el plast'o, s\u0302irm'as si'a'j'n okul'o'j'n per okul'vitr'o'j\npor nag\u0302'ad'o kaj en'akv'ig\u0302'as. Nag\u0302'ant'e oni c\u0302iel amuz'ig\u0302'as en basen'o, lag'o au\u0306 mar'o. Por komunik'ig\u0302'i\nen la sub'akv'a mond'o oni ek'lern'as gest'o'lingv'o'n de man'o'j kaj mov'o'j. Oni uz'as si'a'n fantazi'o'n\nen la nag\u0302'ad'o kaj trejn'as si'a'j'n muskol'o'j'n, precip'e tiu'j'n en la mez'o de la korp'o. Tial\nili'a s\u0302at'okup'o est'as ankau\u0306 fort'ig'a sport'o."}, {"text_idx": "#001223", "text": "Tiu spec'o de nag\u0302'ad'o est'ig\u0302'is en Au\u0306strali'o antau\u0306 dek'o da jar'o'j. Nun g\u0302i dis'vast'ig\u0302'as en\nEu\u0306rop'o. En Finnlando oni jam al'ig\u0302'as al kurs'o'j pri \u201emar'vir(in)a nag\u0302'ad'o\u201d (not'u, ke ankau\u0306 vir'o'j pov'as al'ig\u0302'i!). La kurs'o'j'n arang\u0302'as hom'o'j, kies hobi'o far'ig\u0302'is"}, {"text_idx": "#001224", "text": "Plen'kresk'ul'o'j kaj ge'knab'o'j, kiu'j tim'as en'akv'ig\u0302'i, pov'as for'pus\u0302'i la tim'o'n imag'ant'e si'n\nmar-est'ul'o'j. En la nag\u0302'ad'o oni komenc'as amuz'i si'n per fantazi'aj\u0302'o'j. Lud'ant'e oni mult'e\nrid'as, serc\u0302'as trezor'o'j'n kas\u0302'it'a'j'n sur la fund'o de la basen'o kaj admir'as la kolor'o'j'n"}, {"text_idx": "#001225", "text": "ge'vir'o'j de l' mar'o okaz'ig'is nask'ig\u0302'tag'a'n fest'o'n, kiu komenc'ig\u0302'is en basen'o, kie ili g\u0302is'sat'e admir'is la\nlert'o'n kaj lud'o'j'n en la akv'o. Kiam ili fin'e sen'vost'ig'is si'n, ili ek'g\u0302oj'is pri si'a'j\nre'trovit'a'j gamb'o'j. Iu el ili ek'kri'is: \u201eHo, mi tamen est'as du'pied'ul'o!\u201d"}, {"text_idx": "#001226", "text": "Fakt'o'j: La plast'a nag\u0302'vost'o kost'as c\u0302irkau\u0306 65 eu\u0306r'o'j'n. Komenc'ant'o'j dev'as kapabl'i nag\u0302'i\n50 m kaj sci'pov'i sen'strec\u0302'e flos'i sur la akv'o."}, {"text_idx": "#001228", "text": "Kelk'a'j medikament'o'j tradici'e uz'at'a'j en la pas'int'ec'o kaj kon'at'a'j pro si'a efik'ec'o ne\nplu hav'as la sam'a'n re'san'ig'a'n ec'o'n kaj tial far'ig\u0302'as pli kaj pli sen'util'a'j. Tio'n sci'ig'is\nfin'e de april'o 2019, kun iom da mal'trankvil'o, fak'ul'o'j de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j. Ili klar'ig'is,\nke ne tem'as pri tut'e nov'a fenomen'o, sed ke oni jam spert'as c\u0302i-rilat'e ver'a'n tut'mond'a'n\nkriz'o'n, kiu kompren'ebl'e pens'ig'as kaj tim'ig'as kaj medicin'ist'o'j'n kaj pacient'o'j'n. La\nfenomen'o de rezist'ad'o kontrau\u0306 medikament'o'j do dau\u0306r'e pli'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001232", "text": "La konferenc'o'n organiz'is la ne-reg'ist'ar'a organiz'aj\u0302'o\nR20 - Regions of Climate Action (Region'o'j de klimat'a ag'ad'o), kiu'n en 2010 fond'is la uson'a aktor'o kaj eks'a guberni'estr'o"}, {"text_idx": "#001233", "text": "En si'a mal'ferm'a parol'ad'o la au\u0306str'a prezident'o Alexander Van der Bellen sub'strek'is\nla urg\u0302'ec'o'n, kun kiu oni dev'as kontrau\u0306'batal'i la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n. Li deklar'is: \u201eNi sci'as, ke la temp'o el'c\u0302erp'ig\u0302'as \u2013 la klimat-kriz'o ja ekzist'as de'long'e.\u201d Nun oni dev'as invers'ig'i la tendenc'o'n pri el'las'ad'o de forc'ej'a'j gas'o'j. La soci'a'n kaj\nekonomi'a'n model'o'j'n est'ont'ec'e oni dev'as tiel ali'ig'i, ke ili funkci'u sen el'las'ad'o de\nkarbon'di'oksid'o. Tiu'n cel'o'n oni dev'as ating'i g\u0302is la jar'o 2050."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Aplau\u0306d'at'a est'is la parol'ad'o de Greta Thunberg, kiu fond'is en au\u0306gust'o 2018 la mond'skal'a'n\nFridaysForFuture (Vendred'o'j por la est'ont'ec'o), kadr'e de kiu oni organiz'as protest'o'j'n kaj lern'ej'an'a'j'n\nstrik'o'j'n por pli bon'a klimat-politik'o kaj al'vok'as la reg'ist'ar'o'j'n aktiv'e ag'ad'i."}, {"text_idx": "#001235", "text": "Thunberg dir'is, ke la hom'o'j ec\u0302 ne sci'as, en kia dang\u0302er'o ili trov'ig\u0302'as. Ili maksimum'e\nrimark'as, ke io mal'g\u0302ust'e funkci'as kaj ke ig\u0302'as pli varm'e. Kiam klar'ig\u0302'is al s\u0302i la detru'a'j\nefik'o'j, kiu'j'n hav'as la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o, s\u0302i est'is mir'ig'it'a. G\u0302i en'tut'e mank'as en la nov'aj\u0302'o'j\nkaj ne c\u0302iu'tag'e oni parol'as pri tio. Fakt'e antau\u0306 long'a temp'o oni dev'is proklam'i kriz'a'n\nstat'o'n de la klimat'o kaj aktiv'e ag'ad'i. Anstatau\u0306 tio la tem'o pri klimat'o est'as traktat'a"}, {"text_idx": "#001236", "text": "La sved'a jun'ul'in'o apelaci'is, ke la politik'ist'o'j urg\u0302'e kontrau\u0306'ag'u la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n.\nKompren'ebl'e, milion'o'j da infan'o'j pov'us ir'i sur la strat'o'n, sed ili ne est'as gvid'person'o'j,\nankau\u0306 ne scienc'ist'o'j. Por mastr'i la kriz'o'n oni dev'us ali'ig'i c\u0302iu'j'n viv'o'sfer'o'j'n. Unu'op'a'j\nsolv'o'j, izol'it'a'j unu de ali'a, ne plu sufic\u0302'as, dir'is Thunberg. La jun'a'j hom'o'j dev'us\npostul'i de la nun respond'ec'a generaci'o: \u201eNi ne plu hav'as temp'o'n kaj ni ne al'las'os, ke vi el'tir'u vi'n!\u201d"}, {"text_idx": "#001237", "text": "Arnold Schwarzenegger pled'is por pli da aktiv'ad'o kaj al'vok'is grand'a'j'n rev'o'j'n. Oni\nopini'is li'n frenez'a en li'a viv'o, c\u0302ar li hav'is s\u0302ajn'e ne'ebl'a'j'n cel'o'j'n far'ig\u0302'i korp'o'kultur'ist'o-c\u0302ampion'o,\nfilm'stel'ul'o au\u0306 politik'ist'o. \u201eTamen rev'ul'o'j ali'ig'as la mond'o'n, kaj ne skeptik'ul'o'j\u201d, emfaz'is Schwarzenegger. Li kritik'is, ke ankorau\u0306 7 milion'o'j da hom'o'j mort'as jar'e\npro polu'ad'o de la natur'medi'o. Tia est'as la nun'a stat'o. \u201eC\u0302u ni g\u0302i'n konserv'u?\u201d, li turn'is si'n al la skeptik'ul'o'j. Li al'vok'is, ke anstatau\u0306 tio oni al'ig\u0302'u al la klimat-protekt'a"}, {"text_idx": "#001238", "text": "Antonio Guterres, g\u0302eneral'a sekretari'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN), deklar'is, ke la situaci'o\nest'as ver'e \u201etre serioz'a\u201d. Li al'vok'is la mond'a'n komun'um'o'n al pli da engag\u0302'ig\u0302'o kontrau\u0306 la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. \u201eNi far'as tro mal'mult'e de tio, kio est'as inter'konsent'it'a. Kaj ni nun sci'as, ke g\u0302i en'tut'e\nne sufic\u0302'as\u201d, dir'is Guterres. Li alud'is la inter'konsent'o'n en Parizo, kiu'n oni akcept'is en la jar'o\n2015. Konform'e al g\u0302i la ter'varm'ig\u0302'o dev'us est'i lim'ig'it'a g\u0302is sub 2 celsi'a'j grad'o'j. G\u0302is\nhodiau\u0306 mult'a'j land'o'j ne real'ig'is tio'n, kio'n ili promes'is en Parizo. Kiel nov'a'j'n konkret'a'j'n\npas\u0302'o'j'n li list'ig'is inter'ali'e la en'konduk'o'n de impost'o'j pro polu'ad'o de la natur'a medi'o\nkaj for'ig'o'n de la subvenci'o'j por fosili'a'j brul'aj\u0302'o'j. \u201eMi sci'as, ke ni pov'as ating'i tio'n, kondic\u0302'e ke ni hav'u politik'a'n vol'o'n\u201d, deklar'is la g\u0302eneral'a sekretari'o de UN."}, {"text_idx": "#001239", "text": "En la konferenc'o okaz'is fak'diskut'o'j pri tem'o'j kiel klimat-komunik'ad'o, dau\u0306r'i'pov'a turism'o,\nbio'ekonomi'o, mov'ig\u0302'ad'o. Arnold Schwarzenegger part'o'pren'is en diskut'o pri la tem'o \u201eAer'a polu'ad'o kaj san'o\u201d, c\u0302ar g\u0302i est'as tre grav'a por li. \u201eVen'is la temp'o, ke ni vek'ig\u0302'u kaj parol'u pri tio, kio ver'e grav'as: c\u0302iu'n tag'o'n ja mort'as\n25 000 hom'o'j pro aer'a polu'ad'o\u201d, dir'is Schwarzenegger."}, {"text_idx": "#001240", "text": "Oni prezent'is projekt'o'j'n pri plej bon'a klimat-protekt'ad'o en Mali'o, Nikaragvo, Maldiv'o'j,\nLesot'o kaj projekt'o'n pri redukt'o de la el'las'ad'o de karbon'di'oksid'o en evolu'land'o'j."}, {"text_idx": "#001241", "text": "Monik'a Langthaler, la organiz'ant'in'o de la arang\u0302'o, dir'is: \u201eC\u0302i-jar'e ni sukces'is ating'i pli da hom'o'j kaj don'i fort'a'n signal'o'n por la klimat-protekt'o.\u201d En la konferenc'o, kiu okaz'is la tri'a'n foj'o'n en Vieno, part'o'pren'is 1200 politik'ist'o'j,\nfak'ul'o'j kaj eminent'ul'o'j el 30 land'o'j."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Inter'naci'a grup'o de scienc'ist'o'j mal'kovr'is nov'a'n speci'o'n de natrik'o, kiu viv'as en Turki'o,\nAzerbajg\u0302ano, Armeni'o, Kartveli'o, Irako, Irano kaj Rusio, krom en mal'grand'a are'o de\norient'a Eu\u0306rop'o. Sur'baz'e de genetik'a'j kaj morfologi'a'j don'it'aj\u0302'o'j la scienc'ist'o'j konstat'is,\nke de la natrik'o scienc'e nom'at'a\nElaphe sauromates ekzist'as du mal'sam'a'j speci'o'j. La nov'a, dis'a speci'o de natrik'o est'as nom'it'a\nElaphe urartica kaj scienc'e pri'skrib'it'a en la c\u0302i-maj'a el'don'o de la inter'naci'a scienc'a gazet'o"}, {"text_idx": "#001243", "text": "La nov'a'n scienc'a'n nom'o'n propon'is la scienc'ist'o'j honor'e al la german'a zoolog'o kaj botanik'ist'o\nPeter Sim'o'n Pallas (1741-1811), kiu propon'is si'a'temp'e la nom'o'n\nElaphe sauromates. La specif'a epitet'o de la nov'a scienc'a nom'o (urartica) de'ven'as de la nom'o de mal'nov'a reg\u0302'o'land'o de la fer'epok'o, kon'at'a kiel Urarto, kiu\nsitu'is en mont'ar'a region'o inter la sud-orient'o de la Nigr'a Mar'o kaj la sud-okcident'o\nde Kaspi'o. La reg\u0302'o'land'o akir'is potenc'o'n en la du'a du'on'o de la 9a jar'cent'o a.K. kaj\nest'is konker'it'a de med'o'j komenc'e de la 6a jar'cent'o a.K."}, {"text_idx": "#001244", "text": "Lau\u0306 zoolog'o'j est'as ekster'ordinar'e kompleks'e trov'i c\u0302i tiu'n speci'o'n de natrik'o en liber'a\nnatur'o. Ili kolekt'as baz'a'j'n genetik'a'j'n inform'o'j'n jam de 17 jar'o'j, kaj nur detal'a analiz'o\nde DNA (deoksi'rib'o'nukle'a acid'o) klar'e montr'is, ke tem'as pri frat'a kaj tiel nom'at'a\nkript'a, t.e. kas\u0302'it'a speci'o de natrik'o. La sum'a long'o de la nov'a speci'o est'as kutim'e\n1,2 metr'o'j. G\u0302i ne est'as venen'a kaj tut'e sen'dang\u0302er'as."}, {"text_idx": "#001245", "text": "La serpent'o'j de la genr'o\nElaphe est'as tre popular'a'j inter la bred'ist'o'j de serpent'o'j. Ili viv'as ne nur en la mez'varm'a\nzon'o, sed ankau\u0306 en sub'tropik'a'j kaj tropik'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#001246", "text": "Tiu'n c\u0302i jar'o'n en Litovio oni pov'us nom'i la jar'o de elekt'o'j kaj referendum'o'j \u2013 okaz'is tri balot'ad'o'j kaj du referendum'o'j."}, {"text_idx": "#001247", "text": "Post dek'jar'a litova prezident'ec'o Dali'a Grybauskaite\u0307 trans'don'is si'a'n posten'o'n al la\nnov'a prezident'o. La 26an de maj'o, en la du'a faz'o de la prezident'a balot'ad'o, li venk'is\nkandidat'in'o'n de konservativ'ul'o'j (Patr'o'land'a Uni'o - krist'an'demokrat'o'j de Litovio) Ingrida\nS\u030cimonyte\u0307, kolekt'int'e 65,68 % de la voc\u0302'o'j kontrau\u0306 33,04 %. Spert'ul'o'j rimark'ig'as, ke\nal la venk'o de Nause\u0307da fort'e kontribu'is la fakt'o, ke li est'as sen'parti'a person'o, ekonomik'ist'o,\nhom'o inteligent'a kaj trankvil'a en komunik'ad'o. En la unu'a faz'o de la prezident'a'j elekt'o'j,\nkiu okaz'is la 12an de maj'o, S\u030cimonyte\u0307 ricev'is 31,31 % kaj Nause\u0307da 30,94 %."}, {"text_idx": "#001248", "text": "Gitanas Nause\u0307da est'as 55-jar'ag\u0302'a financ'ist'o, preleg'ant'o, scienc'ist'o. Li part'o'pren'is\nen la prezident'a'j elekt'o'j kiel sen'de'pend'a kandidat'o. Ek'de 2008 li est'is konsil'ant'o\nde la prezid'ant'o de la sved'a bank'o Seb, financ'a analiz'ist'o, kaj post'e c\u0302ef'a ekonomik'ist'o.\nEn au\u0306gust'o 2018 li for'las'is si'a'n posten'o'n en la bank'o."}, {"text_idx": "#001250", "text": "La 12a de juli'o est'is la unu'a ofic'tag'o de la nov'a prezident'o Nause\u0307da. La prezident'o\nde Litovio elekt'ig\u0302'as per rekt'a voc\u0302'don'ad'o de la posed'ant'o'j de litova s\u0302tat'an'ec'o por\nperiod'o de kvin jar'o'j. Tiu'n posten'o'n li ne pov'as okup'i pli long'e ol du'foj'e si'n'sekv'e,"}, {"text_idx": "#001251", "text": "Interes'e, ke por la posten'o de prezident'o c\u0302i-jar'e kandidat'ig\u0302'is ec\u0302 nau\u0306 person'o'j, inter\nkiu'j est'is ankau\u0306 la nun'a c\u0302ef'ministr'o Saulius Skvernelis. Antau\u0306 la voc\u0302'don'ad'o li dir'is,\nke li for'las'os si'a'n posten'o'n, se li ne venk'os en la unu'a faz'o de elekt'o'j. En la unu'a\nfaz'o li tamen rest'is nur la tri'a, kolekt'int'e 19,58 % de la voc\u0302'o'j, kaj rezult'e li konfirm'is,\nke li intenc'as demisi'i. Tamen post'e li s\u0302ang\u0302'is si'a'n opini'o'n kaj komenc'is parol'i pri\ntio, ke li pov'us rest'i sur si'a posten'o."}, {"text_idx": "#001252", "text": "Krom la prezident'a'j elekt'o'j, en Litovio okaz'is du grav'a'j referendum'o'j (la 12an de\nmaj'o) kaj elekt'o'j de 11 person'o'j por Eu\u0306rop'a Parlament'o (la 26an de maj'o)."}, {"text_idx": "#001253", "text": "En la referendum'o'j la voc\u0302'don'ant'o'j dev'is esprim'i si'a'n opini'o'n rilat'e du demand'o'j'n:\nc\u0302u ili aprob'as du'obl'a'n civit'an'ec'o'n kaj c\u0302u ili konsent'as mal'pli'ig'i la nombr'o'n de parlament'an'o'j"}, {"text_idx": "#001254", "text": "Pli konkret'e, oni propon'is etend'i la civit'an'ar'o'n tiel, ke la litov'an pasport'o'n pov'us\nkonserv'i ankau\u0306 tiu'j hom'o'j, kiu'j akir'is \u201ecivit'an'ec'o'n en s\u0302tat'o'j, kiu'j plen'um'as la kriteri'o'j'n de eu\u0306rop'a kaj trans'atlantik'a integr'ig\u0302'o\u201d. Referendum'o pri tiu c\u0302i konstituci'a amend'o okaz'is kun 53,16-procent'a part'o'pren'o;\ntamen la amend'o ne est'is aprob'it'a, c\u0302ar g\u0302i ne kolekt'is sufic\u0302'a'j'n aprob'a'j'n voc\u0302'o'j'n: \u201ejes\u201d dir'is 73,92 % kontrau\u0306 26,08 % da ne'a'j voc\u0302'o'j, sed por ke g\u0302i est'u aprob'it'a, jes'e dev'is\nvoc\u0302'don'i pli ol du'on'o de c\u0302iu'j registr'it'a'j voc\u0302'don'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001255", "text": "La nun'a parlament'o de Litovio konsist'as el 141 parlament'an'o'j. En la referendum'o civit'an'o'j\ndev'is esprim'i si'a'n opini'o'n, c\u0302u ind'as redukt'i la nombr'o'n de parlament'an'o'j g\u0302is 121.\nAnkau\u0306 tiu c\u0302i amend'o ne sukces'is, c\u0302ar tro mal'mult'a'j voc\u0302'don'ant'o'j part'o'pren'is. Kvankam\n76,19 % jes'is, la part'o'pren'o de la voc\u0302'don'ant'o'j ating'is nur 47,80 % anstatau\u0306 la neces'a'j"}, {"text_idx": "#001256", "text": "Litovio hav'as 11 mandat'o'j'n en Eu\u0306rop'a Parlament'o. Tiu c\u0302i nombr'o est'as c\u0302i-jar'e divid'it'a\ninter sep politik'a'j parti'o'j. Tri lok'o'j'n okup'os membr'o'j de Patr'o'land'a Uni'o (krist'an'demokrat'o'j),\npo du la parti'o de litovaj social'demokrat'o'j kaj Uni'o de Kamp'ar'an'o'j kaj Verd'ul'o'j. Po\nunu mandat'o'n gajn'is kvar ali'a'j politik'a'j organiz'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001257", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la balot'ad'o por Eu\u0306rop'a Parlament'o okaz'is en Litovio sam'temp'e kun tiu\npor nov'a prezident'o, la aktiv'ec'o de balot'ant'o'j por Eu\u0306rop'o est'is mal'pli alt'a: preskau\u0306\n10 000 person'o'j rifuz'is uz'i la voc\u0302'don'il'o'n de Eu\u0306rop'a Parlament'o kaj pli ol 5 % simpl'e"}, {"text_idx": "#001258", "text": "Ver's\u0302ajn'e ebl'as konstat'i, ke la plej popular'a'j politik'a'j fort'o'j en Litovio est'as la\nkonservativ'ul'o'j kaj la social'demokrat'o'j. La 3an de mart'o en Litovio okaz'is municip'a'j\nelekt'o'j. La rezult'o'j montr'is, ke la konservativ'ul'o'j kaj la social'demokrat'o'j ricev'is\nla plej grand'a'n nombr'o'n da mandat'o'j: po 274. Por 1502 municip'a'j mandat'o'j konkurenc'is"}, {"text_idx": "#001259", "text": "En Litovio ek'de 1990 okaz'as elekt'o'j por urb'a'j konsili'o'j. 60 municip'a'j konsili'o'j est'as\nelekt'at'a'j por kvar jar'o'j. La nombr'o de mandat'o'j en urb'a'j konsili'o'j de'pend'as de la\nnombr'o de voc\u0302'don'rajt'a'j civit'an'o'j en tiu'j municip'o'j."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Pri la artikol'o de Cristina Casella\nObl'ig\u0302'as film'o'j pri matematik'ist'o'j (MONATO 2019/07, p. 14 (2019/012411.php) mi opini'as, ke mank'as menci'o de la televid'a seri'o titol'it'a en la angl'a lingv'o\nNumb3rs (Num3ro'j) kaj en la franc'a lingv'o\nLa loi des nombres (La leg\u0302'o de la nombr'o'j), kiu'n kre'is Nicolas Falacci kaj Cheryl Heuton en 2005. En\n118 epizod'o'j de po 42 minut'o'j, g\u0302i rakont'as la kun'labor'ad'o'n de du frat'o'j, la el'star'a\nnormal'a matematik'ist'o Charlie Eppes kaj la FBI-an'o Do'n Eppes, kontrau\u0306 krim'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Fis\u0302'milit'o inter Skot'land'o kaj Irlando"}, {"text_idx": "#001262", "text": "La viv'o de mar'a fis\u0302'kapt'ist'o est'as mal'facil'a, dang\u0302er'a kaj oft'e ne tre rekompenc'at'a.\nEc\u0302 pli mal'facil'ig'as g\u0302i'n tio, ke kvant'o'j kaj speci'o'j de fis\u0302'o'j konstant'e mal'kresk'as,\nkaj pro tio ne'mal'oft'e okaz'as disput'o'j pri la rajt'o fis\u0302'kapt'i en iu'j region'o'j de ocean'o.\nUnu el la plej grav'a'j inter tia'j disput'o'j est'is la tiel nom'at'a'j \u201emoru-milit'o'j\u201d inter Islando kaj Briti'o, kiu'j est'ig\u0302'is en la 1970aj jar'o'j kaj fin'ig\u0302'is per la venk'o\nfar'e de Islando en 1976, kiam g\u0302i gajn'is la ekskluziv'a'n rajt'o'n kapt'i moru'o'j'n en 370-kilo'metr'a"}, {"text_idx": "#001263", "text": "Nov'a \u201efis\u0302'milit'o\u201d ek'flagr'is dum la unu'a semajn'o de juni'o, c\u0302i-foj'e ne inter Islando kaj Briti'o, sed\ninter du mal'grand'a'j kelt'a'j najbar'o'j: Skot'land'o kaj Irlando. La skot'a reg'ist'ar'o en\nEdinburg'o avert'is Irlandon, ke g\u0302i intenc'as eksped'i si'a'j'n s\u0302ip'o'j'n por dev'ig'i la irlandajn\nfis\u0302'ist'o'j'n for'las'i la 12-mejl'a'n1 zon'o'n c\u0302irkau\u0306 la izol'it'a rok'a insul'et'o\nRockall [rokol], kiu situ'as 301 kilo'metr'o'j'n okcident'e de Skot'land'o, 423 kilo'metr'o'j'n nord-okcident'e\nde Irlando kaj 700 kilo'metr'o'j'n sud'e de Islando."}, {"text_idx": "#001264", "text": "Tiu c\u0302i decid'o de la skot'a reg'ist'ar'o furioz'ig'is la irland'an reg'ist'ar'o'n, kiu ne akcept'as,\nke Rockall est'as skot'a posed'aj\u0302'o. En la jar'o 1955, Briti'o deklar'is posed'o'n de la rok'a\ninsul'et'o, kaj en 1972 g\u0302i est'is en'kadr'ig'it'a kiel part'o de Skot'land'o, kaj specif'e kiel\naparten'ant'a al Hebrida Insul'ar'o, kvankam Rockall est'as et'a ne'log\u0302'ebl'a rok'a insul'et'o\n370 kilo'metr'o'j'n for de la plej proksim'a lok'o, kie log\u0302'as hom'o'j (la insul'o Nord'a Uisto,\nunu el la insul'o'j de la For'a'j Hebridoj)."}, {"text_idx": "#001265", "text": "Irlando neniam asert'is, ke Rockall est'as g\u0302i'a posed'aj\u0302'o, kvankam antau\u0306 mult'a'j jar'o'j\niu irlanda unu'op'ul'o prov'is sur'ter'ig\u0302'i tie por instal'i irland'an flag'o'n kaj perd'is si'a'n"}, {"text_idx": "#001266", "text": "Kred'ebl'e la ag'o de la skot'a reg'ist'ar'o est'as part'e klar'ig'ebl'a per la fakt'o, ke Skot'a\nNaci'a Parti'o, kiu hav'as pli'mult'o'n en la skot'a parlament'o, pli kaj pli intenc'as postul'i\nsen'de'pend'ec'o'n de Skot'land'o kiel suveren'a s\u0302tat'o kaj ne part'o de Briti'o. G\u0302i vol'as rest'i\nmembr'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, kvankam g\u0302i'a'j fis\u0302'kapt'ist'o'j neniam est'is kontent'a'j pri ties fis\u0302'kapt'a"}, {"text_idx": "#001267", "text": "2. La gazet'ar'o alud'as pri ali'a ebl'a motiv'o por asert'i (au\u0306, respektiv'e, kontest'i) posed'o'n\nde la insul'o: eventual'a proksim'a sub'mar'a font'o de naft'o kaj natur'a gas'o. (red.)"}, {"text_idx": "#001268", "text": "Mi s\u0302at'is la konklud'a'j'n demand'o'j'n de la artikol'o far'e de Xavi Alcalde (MONATO 2019/07, p. 12-13): C\u0302u ebl'as apart'ig'i la hom'o'n de ties kre'aj\u0302'o'j? Kiel ni rilat'u al la mal'hel'a dimensi'o"}, {"text_idx": "#001269", "text": "Jam Pus\u0302kin star'ig'is simil'a'n demand'o'n: \u201eC\u0302u pov'as kun'est'i geni'ec'o kaj mal'bon'farad'o?\u201d"}, {"text_idx": "#001271", "text": "Est'as Di'o, kiu inspir'as geni'a'n art'o'n, kaj inter la art'o'j muzik'o est'as g\u0302ust'e tia art'o,\nkiu ebl'ig'as plen'e apart'ig'i la Origin'a'n Au\u0306tor'o'n dis'de pek'a'j \u201eper'ant'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001272", "text": "ebl'e song\u0302'ant'e pri ne'verk'it'a'j verk'o'j."}, {"text_idx": "#001273", "text": "Mi memor'os li'n kiel last'foj'e, kun supl'a sun'c\u0302apel'o\nkaj el'fek'ebl'a sen'difekt'a se elefant'o g\u0302i'n digest'is."}, {"text_idx": "#001274", "text": "C\u0302u vi sci'as, per kiu vok'o oni halt'ig'as c\u0302eval'o'n en Esperant'o kaj kiel oni re'ir'ig'as\ng\u0302i'n? C\u0302u vi kon'as la blek'o'j'n (best'son'o'j'n) de c\u0302eval'o? Kaj krom'e: kie kaj kiel oni trov'as\nrespond'o'j'n al tiu'j demand'o'j? \u2013 Nu, c\u0302iu'j trov'ebl'as en Piv, sed \u2013 ho, ve \u2013 oft'e kas\u0302'it'e kaj en ne'sistem'a'j lok'o'j. La j\u0302us aper'int'a\nEsprim'ar'o \u2013 Promen'o'j en Eden'o de la kon'at'a flandr'a leksikograf'o Petro Desmet'\n1 mal'kas\u0302'as ili'n en rapid'e konsult'ebl'a'j registr'o'j."}, {"text_idx": "#001275", "text": "En la c\u0302apitr'o pri \u201ebest'o'blek'o'j\u201d ni leg'as ekzempl'e: \u201ec\u0302eval'o: hen'as, ronk'as, snuf'as, snuf'eg'as, naz'o'bru'as, blov'as\u201d \u2013 kaj sam'spec'e pri pli ol 470 ali'a'j best'o'j. Ankau\u0306 invers'ig'it'a list'o ekzist'as: \u201ehen'i: c\u0302eval'o, mul'o, mustang'o, pone'o, stalon'o, zebr'o\u201d. Simil'e kiel best'o'j, ankau\u0306 objekt'o'j \u201eblek'as\u201d. Kiam pez'aj\u0302'o'j kun'pus\u0302'ig\u0302'as ili \u201edir'as\u201d\nbac! kaj la trumpet'o konsol'e vok'as\ntrateratra! \u2013 jen pli'a list'o de la\nEsprim'ar'o. G\u0302i plu'send'as ni'n al ankorau\u0306 pli'a c\u0302apitr'o, nom'e tiu pri interjekci'o'j. Kaj tie ni intuici'e\nkaj tuj'e trov'as la respond'o'n al la tekst'komenc'a'j demand'o'j: \u201ehalt'ig'o de labor'best'o, de c\u0302eval'o:\npru!\u201d kaj \u201einstig'o de c\u0302eval'o al mov'ig\u0302'o:"}, {"text_idx": "#001277", "text": "H\u0302or'o: Ar'o da sam'opini'ant'a'j person'o'j:\nla h\u0302or'o de la kri'ist'o'j kaj mok'ist'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001278", "text": "Pri proverb'o'j kaj frazeologi'aj\u0302'o'j tem'as la plej ampleks'a c\u0302apitr'o, kiu'n mi last'e vol'as\nmenci'i tie c\u0302i (est'as ankorau\u0306 pli'a'j). Kiel c\u0302e la \u201elepor'kor'o\u201d ankau\u0306 g\u0302i ord'ig'as de la signif'o al la vort'o'j, dum en Piv est'as invers'e, nom'e de la\nvort'form'o al la signif'o. Ekzempl'o:\nakord' \u2013 en plen'a akord'o:\nakord'i kiel akv'o kaj fajr'o [...], kaj tiel plu g\u0302is la senc'o'kompleks'o\nzorg', kiu sol'a en'hav'as preskau\u0306 tri'dek sub'ide'o'j'n; la last'a est'as \u201ecert'ig'i si'n por est'ont'o:\ngard'i kandel'o'n por la nokt'o\u201d."}, {"text_idx": "#001280", "text": "tir'i la medol'o'n de l'\nEsprim'ar'o: Por tiu, kiu plau\u0306d'e-felic\u0302'e nag\u0302'et'as en la kiel-vi-fart'as-lag'o, g\u0302i ne hav'os apart'a'n\ngrav'ec'o'n. C\u0302iu'j, kiu'j part'um'as kun la au\u0306tor'o la am'o'n al esprim'ric\u0302'a, suk'plen'a, vari'flor'a\nEsperant'o, g\u0302i'n dank'e, tuj'e kaj g\u0302u'e akir'os. Por leksikograf'o'j-koleg'o'j g\u0302i est'as nepr'aj\u0302'o\nkaj kontribu'u al pli'ric\u0302'ig'o de lau\u0306'ebl'e mult'a'j vort'ar'o'j."}, {"text_idx": "#001281", "text": "1. Desmet' i.a. verk'is la plej ampleks'a'n vort'ar'o'n nederland'an-Esperant'o'n-nederland'an,\nest'as kun'traduk'int'o de la nov'a Bild'vort'ar'o, pri'labor'is la Zamenhof'an Proverb'ar'o'n kaj\nest'as konstant'a kun'labor'ant'o de MONATO."}, {"text_idx": "#001282", "text": "2. La sol'a trov'lok'o est'as en la post'mort'e publik'ig'it'a unu'a volum'o de\nFabel'o'j de Andersen (1923), mult'aspekt'e ne'fid'ind'e redakt'it'a (kaj evident'e s\u0302ang\u0302'it'a) de iu"}, {"text_idx": "#001283", "text": "La unu'a fot'o de nigr'a tru'o"}, {"text_idx": "#001284", "text": "Ver's\u0302ajn'e c\u0302iu'j amas'komunik'il'o'j komenc'e de april'o montr'is la unu'a'n fot'o'n de la nigr'a\nMessier 87, situ'ant'a en la centr'o de la galaksi'o Virg'o A (au\u0306 M87), je c\u0302irkau\u0306 55 milion'o'j da\nlum'jar'o'j de Ter'o. G\u0302i ja hav'as mas'o'n 6,5-miliard'obl'a'n de tiu de la sun'o."}, {"text_idx": "#001287", "text": "C\u0302u vi sci'as, kiu est'as la plej recenz'it'a verk'o en Esperant'o? Tre ver's\u0302ajn'e tio est'as\nVojag\u0302'o en Esperant'o-land'o de Bor'is Kolker. Aper'is pri g\u0302i recenz'o ne nur en MONATO (2002/08, p. 18), sed en 18 ali'a'j lok'o'j."}, {"text_idx": "#001288", "text": "La du'a en la c\u0302ampion'a list'o est'as\nArn'e, la c\u0302ef'id'o, infan'libr'o de Leif Nordenstorm, kun 16 recenz'o'j, kaj la 3a la roman'o\nVojag\u0302'o al Kazohinio de Sa\u0301ndor Szathma\u0301ri kun 14."}, {"text_idx": "#001289", "text": "En entrepren'o mi est'as gvid'ant'o de part'o de la firma'o. Mi bon'e kon'as la labor'o'n, kaj\nc\u0302iu'j dir'as, ke mi est'as bon'a fak'ul'o kaj bon'a estr'o de tiu part'o de la firma'o. Sed\nen la c\u0302iu'tag'a viv'o kaj en kontakt'o'j kun hom'o'j ekster la entrepren'o mi est'as ordinar'a\nmal'fort'ul'o. Mi ne pov'as komenc'i la plej ordinar'a'n inter'parol'ad'o'n en rilat'o'j kun ali'a'j,\napart'e kun vir'in'o'j. Dum inter'parol'ad'o kun ali'a'j hom'o'j pri c\u0302iu'tag'a'j afer'o'j, mi est'as\nembaras'ig\u0302'em'a, mi ne sci'as, pro kio, sed mi oft'e dir'as i'o'n, kio'n oni ne pov'as lig'i\nkun tem'o de inter'parol'o, mi est'as konfuz'it'a, ec\u0302 ne sci'as pardon'pet'i, kiam mi far'is"}, {"text_idx": "#001290", "text": "Mi ceter'e est'as ordinar'a jun'a hom'o, du'dek-nau\u0306-jar'a, fin'is c\u0302e ekonomik'a fakultat'o;\nmi est'is bon'a student'o. Log\u0302'as mi en mal'grand'a log\u0302'ej'o, kiu'n por mi ac\u0302et'is la ge'patr'o'j.\nMi hav'as ankau\u0306 modest'a'n sed nov'a'n person'a'n vetur'il'o'n kaj tre solid'a'n salajr'o'n. Mi\ndir'as al vi: tut'e ordinar'a hom'o kaj ankau\u0306 tut'e ordinar'a mal'fort'ul'o mi est'as."}, {"text_idx": "#001291", "text": "Iu'j mi'a'j kon'at'o'j dir'as, ke mi est'as ekstravaganc'ul'o, ke mi est'as sklav'o de mi'a'j kutim'o'j.\nMi el'lit'ig\u0302'as je preciz'e difin'it'a hor'o. Post la maten'a tualet'o, mi trink'as ankau\u0306 preciz'e\ndifin'it'a'n mark'o'n de kaf'o. Mi inter'arang\u0302'as kolor'o'j'n de mi'a'j vest'o'j lau\u0306 iu'j mi'a'j, nur\nmi'a'j, regul'o'j. Se vi demand'us mi'n, kial mi g\u0302ust'e tiel far'as, mi ne pov'us klar'ig'i."}, {"text_idx": "#001292", "text": "Vendred'e c\u0302iu'foj'e, post la fin'o de la labor'o, mi pas'um'ant'e en'ir'as kaf'ej'o'n, kiu situ'as\nen strat'o proksim'a al mi'a log\u0302'ej'o. Tie mi sid'as c\u0302iam sur la sam'a lok'o, trink'as c\u0302iam\nsam'a'n spec'o'n de nigr'a bier'o kaj leg'as c\u0302iam la sam'a'n tag'gazet'o'n. C\u0302i tie mi silent'as\nunu hor'o'n, ebl'e inter's\u0302ang\u0302'as kelk'a'j'n vort'o'j'n kun kelner'o; post'e mi pag'as kaj tiam for'ir'as"}, {"text_idx": "#001293", "text": "C\u0302iu'j gast'o'j \u2013 oft'e ili est'as hom'o'j el mi'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o \u2013 kon'as unu la ali'a'n kaj kon'as mi'n kiel strang'ul'o'n, sed mi ne parol'as kun ili. En la\nkaf'ej'o c\u0302iu'vendred'e oni gard'as \u201emi'a'n\u201d lok'o'n. Kelner'o'j al mi al'port'as trink'aj\u0302'o'n kaj gazet'o'n, ec\u0302 ne demand'ant'e, kio'n mi dezir'as."}, {"text_idx": "#001297", "text": "\u2013 Fakt'e, mi ne pov'us sci'i! \u2013 mi respond'is al tiu vir'in'a voc\u0302'o."}, {"text_idx": "#001299", "text": "\u2013 Ho ve! Ho ve! Mi pardon'pet'as! Mi pardon'pet'as cent'foj'e! Mi opini'is, ke vi est'as iu\nali'a! Mi cent'foj'e pardon'pet'as pro tiu mis'kompren'o! Mi opini'is, ke vi est'as mi'a parenc'o.\nMi erar'is! \u2013 La nigr'a'j okul'o'j rigard'is mi'n pet'eg'ant'e."}, {"text_idx": "#001301", "text": "Pardonpetinte, s\u0302i for'ir'is al ali'a fin'o de la serv'o'tabl'o, mend'is kaf'o'n, kaj rest'is\nsid'ant'a tie, ver's\u0302ajn'e atend'ant'e iu'n."}, {"text_idx": "#001302", "text": "Temp'o pas'ad'is, sed neni'u al'ven'is."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Mi est'is konfuz'it'a. Sam'moment'e mi est'is surpriz'it'a pri mi'a ag'manier'o. Imag'u, mi en\ntia'j okaz'aj\u0302'o'j nur murmur'is i'o'n sen'senc'a'n, absurd'a'n, direkt'ant'e la rigard'o'n al ali'a\nflank'o. C\u0302i-foj'e mi respond'is, rigard'ant'e en la okul'o'j'n de la vir'in'o. Tiu'j okul'o'j,\nen kiu'j mi vid'is diabl'et'o'j'n, almenau\u0306 tiel s\u0302ajn'is al mi, tut'e ne el'ir'is el mi'a kap'o\nkaj dau\u0306r'e obsed'is mi'n. Kvankam neni'u al'ven'is c\u0302e s\u0302i, mi ne hav'is kurag\u0302'o'n invit'i s\u0302i'n"}, {"text_idx": "#001304", "text": "Ekster'e komenc'ig\u0302'is tempest'o. Unu'e ek'blov'is vent'o, kaj post'e ven'is ver'a pluv'eg'o. Terur'e,\nkvazau\u0306 la c\u0302iel'o mal'ferm'ig\u0302'us. Mi ne pov'is for'pren'i mi'a'n rigard'o'n de la nigr'okul'a frau\u0306l'in'o."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Rigard'ant'e mi'a'direkt'e'n, s\u0302i ek'rid'et'is. Tiu rid'et'o al mi s\u0302ajn'is ne'ordinar'a: s\u0302i rid'et'is\nper la tut'a vizag\u0302'o, sed apart'e s\u0302i'a'j okul'o'j lud'is kiel ole'o sur diafan'a akv'o."}, {"text_idx": "#001306", "text": "La gast'o'j de la kaf'ej'o unu post la ali'a for'ir'is. La frau\u0306l'in'o probabl'e iu'n atend'is,\nsed tiu ne al'ven'is. La pluv'eg'o ne c\u0302es'is. Ankau\u0306 mi ek'mov'ig\u0302'is. Tamen, ir'ant'e apud la"}, {"text_idx": "#001307", "text": "\u2013 Permes'u, ke mi vetur'ig'u vi'n hejm'e'n! Antau\u0306 la kaf'ej'o star'as mi'a au\u0306t'o. La pluv'eg'o est'as\nfort'a. \u2013 Mi tio'n dir'is kvazau\u0306 infan'a'n poem'et'o'n."}, {"text_idx": "#001308", "text": "S\u0302i ek'g\u0302oj'is, sed dir'is, ke s\u0302i log\u0302'as mal'proksim'e en mal'nov'a part'o de la urb'o. Mi dir'is,\nke tio ne est'as grav'a."}, {"text_idx": "#001309", "text": "En la au\u0306t'o mi de'nov'e ig\u0302'is la mal'nov'a konfuz'ul'o, sed s\u0302i sen'c\u0302es'e babil'ad'is. S\u0302i rakont'is,\nke s\u0302i fin'is si'a'n stud'ad'o'n sed ankorau\u0306 ne trov'is labor'o'n; s\u0302i dezir'is labor'o'n ie proksim'e,\nc\u0302ar en la urb'o viv'as s\u0302i'a'j mal'jun'a'j ge'patr'o'j. Ne, s\u0302i ne hav'as frau\u0306l'a'n kor'amik'o'n; s\u0302i\nvol'as est'i bon'a student'in'o, kiu pri'zorg'as mal'jun'a'j'n ge'patr'o'j'n; ili ne hav'as mon'o'n\npor pag'i s\u0302i'a'j'n stud'o'j'n. S\u0302i en la kaf'ej'o atend'is parenc'o'n, kiu promes'is help'i s\u0302i'n trov'i\nlabor'o'n. Tiu'n parenc'o'n s\u0302i long'temp'e ne vid'is ..."}, {"text_idx": "#001310", "text": "Mi nur sporad'e j\u0302et'is rigard'o'n al s\u0302i, sed s\u0302i mult'e plac\u0302'is al mi. S\u0302ajn'is, ke s\u0302i far'ig\u0302'is\npli seren'a, pli g\u0302oj'a en mi'a au\u0306t'o. Mi pov'is dir'i neni'o'n, nur \u201ejes\u201d kaj \u201ene\u201d. Tiel fort'e s\u0302i influ'is mi'n."}, {"text_idx": "#001311", "text": "Mi vetur'ig'is s\u0302i'n en ali'a'n part'o'n de la urb'o, kaj halt'is antau\u0306 du'dek'etag\u0302'a apartament'ar'o.\nEst'is mi tre konstern'it'a: mi forges'is demand'i s\u0302i'n pri la nom'o, telefon'numer'o, numer'o\nde log\u0302'ej'o, adres'o ... Ankorau\u0306 pluv'is. S\u0302i g\u0302entil'e dank'is kaj for'kur'is al la en'ir'ej'o\nde la apartament'ar'o. Mi for'vetur'is hejm'e'n."}, {"text_idx": "#001312", "text": "Rest'ant'e sol'a, mi dir'is al mi mem, ke mi est'as grand'a kaj ne'korekt'ebl'a stult'ul'o, kaj\nmi tio'n ripet'ad'is la tut'a'n sekv'a'n semajn'o'n."}, {"text_idx": "#001313", "text": "En mi'a kap'o, sen'de'pend'e de mi'a vol'o, en'log\u0302'ig\u0302'is la nigr'a'j okul'o'j de tiu bel'a vir'in'o,\nkies famili'a'n nom'o'n kaj vok'nom'o'n mi, stult'ul'o, ne kon'is. Tiu'j nigr'a'j okul'o'j g\u0302en'is,\nke mi koncentr'ig\u0302'u dum la labor'o, dum negoc'a'j kun'ven'o'j. Mi mal'bon'e dorm'is kaj oft'e"}, {"text_idx": "#001314", "text": "Vendred'o'n mi de'nov'e al'ven'is en \u201emi'a\u201d kaf'ej'o."}, {"text_idx": "#001315", "text": "Kaj \u2013 imag'u \u2013 sur tiu \u201emi'a\u201d seg\u0302'o en la kaf'ej'o sid'is s\u0302i, trink'ant'e kaf'o'n kaj parol'ant'e kun kelner'o."}, {"text_idx": "#001316", "text": "S\u0302i ne rimark'is mi'n. Mi al'ir'is, kovr'is per mi'a'j man'plat'o'j s\u0302i'a'j'n okul'o'j'n kaj dir'is:"}, {"text_idx": "#001318", "text": "S\u0302i ek'parol'is mi'a'n nom'o'n kaj rapid'e dau\u0306r'ig'is:"}, {"text_idx": "#001319", "text": "\u2013 Mi atend'is vi'n! Mi opini'is, ke vi ne al'ven'os, sed kelner'o klar'ig'is, ke vi ... \u2013 S\u0302i dir'is mult'o'n unu'spir'e, mezur'ant'e mi'n per si'a'j penetr'em'a'j nigr'a'j okul'o'j."}, {"text_idx": "#001320", "text": "Pas'is kvin monat'o'j. Ni nun prepar'as ge'edz'ig\u0302'o'n. Ni konklud'is, ke ne erar'o, sed felic\u0302'a\ncirkonstanc'o bapt'o'patr'is al ni'a lig'o, ni'a est'ont'a ge'edz'ec'o."}, {"text_idx": "#001321", "text": "Mi plu'e est'as fak'a gvid'ant'o en la firma'o, sed nun mi ne est'as fus\u0302'ul'o en la ordinar'a\nc\u0302iu'tag'a viv'o. S\u0302i, mi'a nigr'okul'a bel'ul'in'o, vek'is en mi iu'n dorm'ant'a'n part'o'n, pri kiu"}, {"text_idx": "#001322", "text": "La c\u0302iu'jar'a al'ven'o al la karib'a region'o de grand'a kvant'o da polv'er'o'j, form'e de nub'o'j\nel la sahara dezert'o, okaz'ig'as s\u0302ok'o'n mal'favor'a'n kontrau\u0306 divers'a'j eko'sistem'o'j mar'a'j\nkaj ter'a'j, kaj g\u0302eneral'e kontrau\u0306 la hom'a san'o."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Doktor'o pri fizik'o Eugenio Mojena Lo\u0301pez, konsil'ant'o de la prognoz'a centr'o de la kuba\ninstitut'o pri mete'ologi'o, cert'ig'as, ke \u201epli'mult'ig\u0302'o de bronk'a astm'o, alergi'o'j, hau\u0306t'o- kaj kor-mal'san'o'j en Kubo, s\u0302ajn'e hav'as\nunu el si'a'j kau\u0306z'o'j en la tun'o'j da sahara polv'o, al'ven'ant'a'j c\u0302iu'jar'e al la insul'ar'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001324", "text": "Mojena Lo\u0301pez sci'ig'as ankau\u0306, ke lau\u0306 j\u0302us'a stud'o la grand'a'j ond'o'j de polv'o efik'as mal'favor'e\nal la viv'o en la karib'a'j koral'rif'o'j, c\u0302ar ili'n atak'as fung'o endemi'a en Afrik'o, kiu'n\ntransport'as tiu'j polv'o'nub'o'j. La polv'o vojag\u0302'ant'a tra alt'a'j atmosfer'a'j tavol'o'j mal'san'ig'as\nankau\u0306 mar'a'j'n mam'ul'o'j'n. Tiu fenomen'o est'as kon'at'a kiel \u201erug\u0302'a tajd'o\u201d, c\u0302ar eg'e mult'ig\u0302'as rug\u0302'alg'o'j, el kiu'j mult'a'j est'as toks'a'j, ankau\u0306 por hom'o'j. Last'e g\u0302i\nhav'as mal'favor'a'n efik'o'n al riz'o, fazeol'o'j, frukt'arb'o'j, suker'kan'o kaj ali'a'j kultiv'aj\u0302'o'j,"}, {"text_idx": "#001325", "text": "La sahara polv'o en'hav'as fer'kombin'aj\u0302'o'j'n, sal'o'n, silic'o'n kaj ali'a'j'n mineral'o'j'n, al'don'e\npersist'a'j'n organ'a'j'n polu'aj\u0302'o'j'n, virus'o'j'n, fung'o'j'n, bakteri'o'j'n kaj divers'a'j'n akar'o'j'n\npatogen'a'j'n, kapabl'a'j'n damag\u0302'i hom'o'j'n, plant'o'j'n kaj best'o'j'n."}, {"text_idx": "#001326", "text": "La polv'o'nub'o'j'n est'ig'as sabl'o's\u0302torm'o'j super Saharo kaj Sahelo. Ili pov'as ating'i alt'ec'o'n\nde tri g\u0302is sep kilo'metr'o'j. Oni taks'as, ke c\u0302irkau\u0306 90 milion'o'j da tun'o'j da sahara polv'o\nc\u0302iu'jar'e al'ven'as al Karibio printemp'e kaj somer'e. Dum la last'a'j kvin jar'dek'o'j la kvant'o\nda polv'o dis'sem'it'a atmosfer'e pli ol dek'obl'ig\u0302'is. La saharaj polv'o'nub'o'j averag\u0302'e ating'as\nla karib'a'n zon'o'n ses tag'o'j'n post kiam la sabl'o's\u0302torm'o okaz'is en la afrik'a dezert'o.\nIli g\u0302eneral'e al'ven'as al la Antiloj en la monat'o'j mart'o kaj april'o, sed la plej grand'a\nond'ar'o de polv'o'j okaz'as juni'e, juli'e kaj komenc'e de au\u0306gust'o."}, {"text_idx": "#001327", "text": "Por help'i al'front'i la mond'a'n klimat'a'n s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n la kuba reg'ist'ar'o aprob'is s\u0302tat'a'n plan'o'n\nnom'at'a'n \u201eTask'o Viv'o\u201d, kiu postul'as prioritat'o'n en la land'a medi'a politik'o. La land'a ministeri'o pri scienc'o,\nteknologi'o kaj medi'o respond'ec'as pri efektiv'ig'o kaj kontrol'o de la task'o'j de tiu program'o.\nPor redukt'i la efik'o'j'n de sahara polv'o tra la land'o, \u201eTask'o Viv'o\u201d postul'as sistem'a'n plen'um'ad'o'n de plur'sektor'a'j ag'ad'o'j en c\u0302iu log\u0302'lok'o kaj region'o de"}, {"text_idx": "#001329", "text": "Mod'o'kre'ist'o re'viv'ig\u0302'as en la nom'o de arane'o"}, {"text_idx": "#001330", "text": "Nov'a speci'o de au\u0306strali'a arane'o, last'a'temp'e mal'kovr'it'a, ricev'is si'a'n nom'o'n (scienc'e\nJot'us karllagerfeldi) lau\u0306 la j\u0302us for'pas'int'a mod'o'kre'ist'o Karl Lagerfeld (1933-2019). La nov'a'n scienc'a'n\nnom'o'n propon'is inter'naci'a grup'o de german'a'j kaj au\u0306strali'a'j scienc'ist'o'j, c\u0302ar la arane'o\nmemor'ig'as per si'a'j kolor'o'j pri la stil'o de Karl Lagerfeld. La nov'a speci'o de arane'o\nhav'as korp'o'n kolor'ig'it'a'n nigr'e, brun'e kaj blank'e, dum la ali'a'j reprezent'ant'o'j de la\nJot'us est'as hel'kolor'a'j, nur rug\u0302'a'j au\u0306 blu'a'j."}, {"text_idx": "#001331", "text": "C\u0302i tiu salt'ant'a arane'et'o est'as grand'a inter kvar kaj kvin mili'metr'o'j'n. Oni g\u0302i'n trov'is\nproksim'e al la lag'o Broadwater (Kvinsland'o, Au\u0306strali'o). En Au\u0306strali'o viv'as mil'o'j da\narane'o'speci'o'j, sed mult'a'j arane'o'j de tiu genr'o ankorau\u0306 ne est'as pri'skrib'it'a'j."}, {"text_idx": "#001332", "text": "La german'a mod'o'kre'ist'o, art'ist'o kaj fot'ist'o, sed ankau\u0306 karikatur'ist'o, Karl Lagerfeld\nmort'is en februar'o 2019 en la ag\u0302'o de 85 jar'o'j. Ek'de 1983 li gvid'is la fam'a'n franc'a'n\nChanel g\u0302is si'a mort'o. Li est'is original'a kaj re'kon'ebl'a c\u0302ef'e pro si'a'j blank'a har'ar'o, nigr'a'j\nokul'vitr'o'j, amel'it'a'j kol'um'o'j kaj nigr'a'j sen'fingr'a'j gant'o'j."}, {"text_idx": "#001334", "text": "Dum 2017 proksim'um'e 464 000 hom'o'j en la mond'o perd'is si'a'n viv'o'n rezult'e de murd'o'j,\nsuper'ant'e klar'e la kvant'o'n de 89 000 pere'int'o'j en arm'it'a'j konflikt'o'j dum la sam'a jar'o.\nTio'n raport'is en Vieno la Ofic'ej'o pri Drog'o'j kaj Krim'ad'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UNODC),\nprezent'ant'e \u201eTut'mond'a'n stud'o'n pri murd'o'j 2019\u201d."}, {"text_idx": "#001335", "text": "\u201eLa cel'o de la stud'o est'as don'i klar'ig'o'j'n pri seks'rilat'a'j mort'ig'o'j, mort'ig'a per'fort'o\nfar'e de band'o'j kaj ali'a'j problem'o'j, por sub'ten'i prevent'ad'o'n kaj inter'ven'o'j'n cel'e al\nmal'pli'ig'o de la nombr'o de murd'o'j\u201d, dir'is Jurij Fedotov, direktor'o de UNODC. \u201eLa land'o'j dev'ont'ig'is si'n kadr'e de la Cel'o'j por Dau\u0306r'i'pov'a Evolu'ig'o redukt'i c\u0302iu'j'n form'o'j'n\nde per'fort'o kaj kun ili lig'it'a'j'n mort'o-indic'o'j'n antau\u0306 la jar'o 2030. La stud'o en'hav'as\ngrav'a'j'n ekzempl'o'j'n de efik'a'j inter'ven'o'j je komun'um'a nivel'o, kiu'j kontribu'as al pli'bon'ig'o'j\nen region'o'j, kiu'j est'as tus\u0302'at'a'j de per'fort'o, band'o'j kaj organiz'it'a krim'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001336", "text": "La stud'o montr'as, ke la total'a nombr'o de hom'o'j, kiu'j sufer'is per'fort'a'n mort'o'n rezult'e\nPro la fakt'o, ke la mond'a log\u0302'ant'ar'o tamen pli rapid'e pli'mult'ig\u0302'as, la indic'o de la\nregistr'it'a'j pere'int'o'j konstant'e redukt'ig\u0302'as. Tial en la mond'o mal'pli'ig\u0302'is la kvant'o"}, {"text_idx": "#001337", "text": "Nur al organiz'it'a krim'ad'o dum 2017 oni atribu'as 19 procent'o'j'n de c\u0302iu'j murd'o'j. Ek'de\nla komenc'o de la 21a jar'cent'o band'o'j kaj organiz'it'a'j krim'grup'o'j mort'ig'is sam'e mult'e\nda hom'o'j kiel c\u0302iu'j arm'it'a'j konflikt'o'j en la tut'a mond'o. Krom'e la organiz'it'a krim'ad'o\nsam'kiel arm'it'a'j konflikt'o'j mal'stabil'ig'is land'o'j'n, sub'fos'is la soci-ekonomi'a'n evolu'o'n"}, {"text_idx": "#001338", "text": "La averag\u0302'a tut'mond'a indic'o de murd'o'j dum 2017 (6,1) kas\u0302'as drast'a'j'n region'a'j'n diferenc'o'j'n.\nLa indic'o en Nord- kaj Sud-Amerik'o (17,2) est'as la plej alt'a ek'de la komenc'o de fid'ind'a'j\nregistr'ad'o'j en 1990. Ankau\u0306 la indic'o en Afrik'o (13,0) est'as super la tut'mond'a averag\u0302'o,\ndum la indic'o'j en Azi'o, Eu\u0306rop'o kaj Oceani'o est'as sub la tut'mond'a indic'o de murd'o'j"}, {"text_idx": "#001339", "text": "Kvankam la murd'o-indic'o'j en Amerik'o est'as sam'e alt'a'j kiel antau\u0306'e, la situaci'o en la\nunu'op'a'j land'o'j diferenc'as. Iu'j lok'a'j log\u0302'ant'ar-grup'o'j hav'as indic'o'n de murd'o'j kompar'ebl'a'n\nkun tiu'j en konflikt'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#001340", "text": "La plej oft'a'j viktim'o'j est'as vir'o'j"}, {"text_idx": "#001341", "text": "Lau\u0306 plej nov'a'j taks'o'j dum 2017 tut'mond'e 81 procent'o'j de la registr'it'a'j viktim'o'j est'as\nvir'o'j kaj jun'ul'o'j, kaj pli ol 90 procent'o'j de la suspekt'at'o'j pri murd'o'j est'as vir'o'j.\nLa stud'o montr'as tamen, ke la seks'a diferenc'o inter la viktim'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as lau\u0306 la ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001342", "text": "Knab'o'j kaj knab'in'o'j en ag\u0302'o de 9 jar'o'j \u2013 kaj pli jun'a'j \u2013 est'as murd'at'a'j, lau\u0306 inform'o'j el 41 land'o'j, sam'kiel hom'o'j el ali'a'j ag\u0302'o'grup'o'j. Krom'e\nvir'o'j konsist'ig'as pli ol 40 procent'o'j'n de la viktim'o'j."}, {"text_idx": "#001343", "text": "En c\u0302iu'j region'o'j kresk'as kun pli'ig\u0302'ant'a ag\u0302'o la probabl'ec'o, ke ge'jun'ul'o'j far'ig\u0302'os viktim'o'j\nde murd'o'j. Vir'o'j kaj jun'ul'o'j en ag\u0302'o inter 15 kaj 29 jar'o'j hav'as tut'mond'e la plej alt'a'n"}, {"text_idx": "#001344", "text": "Kvankam vir'in'o'j kaj jun'ul'in'o'j konsist'ig'as mult'e pli mal'alt'a'n procent'o'n de viktim'o'j\nol vir'o'j, tamen c\u0302e ili est'as la plej grand'a nombr'o de murd'o'j lig'it'a'j kun intim'a'j partner'o'j"}, {"text_idx": "#001345", "text": "Cel'direkt'it'a'j kaj efik'a'j inter'ven'o'j por kontrau\u0306'batal'i la murd'ad'o'n postul'as ampleks'a'n\nkompren'o'n pri g\u0302i'a'j dis'vast'ig\u0302'o kaj faktor'o'j. La kau\u0306z'o'j de murd'ad'o el'star'ig'it'a'j en la\nstud'o est'as mal'egal'ec'o, sen'labor'ec'o, politik'a mal'stabil'ec'o, seks'a'j stereotip'o'j en\nla soci'o kaj ekzist'o de organiz'it'a krim'ad'o. Paf'il'o'j, drog'o'j kaj alkohol'o favor'as la"}, {"text_idx": "#001346", "text": "La stud'o de UNODC indik'as ankau\u0306 la signif'o'n de la reg'model'o, kiu koncentr'ig\u0302'as al jur's\u0302tat'ec'o,\nkontrau\u0306'batal'o de korupt'o, invest'o'j en soci-ekonomi'a evolu'o, inkluziv'e kler'ig'o'n. C\u0302iu'j\nc\u0302i est'as decid'a'j por la redukt'ad'o de per'fort'a'j krim'o'j."}, {"text_idx": "#001348", "text": "gamification (\u201elud'ec'ig'o\u201d) nask'ig\u0302'is kun la cel'o ig'i amuz'a'j la ag'o'j'n kutim'e konsider'at'a'j'n enu'ig'a'j, dank'e al\nkontent'ig'ant'a'j element'o'j tip'a'j por vide'o'lud'o'j. La nov'generaci'a'j program'o'j por la stud'ad'o\nde fremd'a'j lingv'o'j konserv'as la interes'o'n de la uz'ant'o'j, en'pren'ant'e la baz'a'j'n element'o'j'n\nde vide'o'lud'o'j, kiel poent'o'j, \u201eviv'o'j\u201d, rang'o'tabel'o'j, nivel'o'j kaj gaj'a'j son'o'j por fest'i sukces'o'j'n, kiel ekzempl'e kiam oni\nbon'e plen'um'as test'o'n. Ebl'as ankau\u0306 s\u0302par'i la rekompenc'o'j'n por al'ir'i al nov'a'j defi'o'j\nau\u0306 far'i estetik'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n en la inter'fac'o \u2013 ec\u0302 se, mal'e al la tip'a\nfreemium-model'o (part'e sen'pag'a, part'e pag'a), ne ekzist'as ebl'o de ac\u0302et'o'j kun cirkul'ad'o de real'a"}, {"text_idx": "#001351", "text": "Uz'ant'o'j hav'as c\u0302iu'tag'a'n cel'o'n liber'e elekt'ebl'a'n kaj est'as rekompenc'at'a'j pro la plen'um'ad'o\nde ekzerc'o'j, pro la regul'a uz'o de la program'o kaj, g\u0302eneral'e, pro si'a foj'foj'e ver'e\nentuziasm'a lingv'o'lern'em'o. Se oni ne uz'as Duolingon kelk'a'j'n tag'o'j'n, oni ricev'as ret'pos\u0302t'a'n\nmesag\u0302'o'n afabl'e memor'ig'ant'a'n pri la komenc'a si'n'dev'ig'o (ekzempl'e 10-minut'a lern'ad'o tag'e)\nkaj invit'ant'a'n al pli oft'a al'ir'o. La el's\u0302ut'o kaj la uz'ad'o de Duolingo est'as sen'pag'a'j.\nLa program'o profit'as la kontribu'o'j'n de hom'o'j kun alt'a lingv'o'nivel'o, kiu'j traduk'as\nla en'hav'o'n de la ret'ej'o."}, {"text_idx": "#001352", "text": "La fond'int'o de Duolingo, Lu'is von Ahn, respond'ec'as ankau\u0306 pri la fam'a'j\nreCAPTCHA-il'o'j, kiu'j ebl'ig'as al la uz'ant'o'j pruv'i est'i ne robot'o'j."}, {"text_idx": "#001353", "text": "La 28an kaj 29an de juni'o konferenc'o de la Grup'o de 20 (mal'long'e, G20) okaz'is en Osaka,\nla du'e plej grand'a urb'o en Japani'o. G20 est'as la forum'o de la plej grav'a'j land'o'j,\nEu\u0306rop'a Uni'o kaj c\u0302ef'a'j inter'naci'a'j financ'a'j organiz'aj\u0302'o'j por pri'diskut'i precip'e ekonomi'a'j'n\nafer'o'j'n kaj ali'a'j'n grav'a'j'n task'o'j'n kiel medi'protekt'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001354", "text": "Nun'temp'e Japani'o s\u0302ajn'as la plej tau\u0306g'a kaj sekur'a lok'o por gast'ig'i inter'naci'a'n event'o'n,\nkie kun'sid'as gvid'ant'o'j de grav'a'j land'o'j kaj organiz'aj\u0302'o'j, c\u0302ar en Japani'o la risk'o,\nke okaz'os ag'o'j de politik'a au\u0306 religi'a teror'o au\u0306 manifestaci'o'j kontrau\u0306 la konferenc'o,\nest'as mal'grand'a. 30 000 polic'an'o'j el la tut'a land'o est'is mobiliz'it'a'j; por la du tag'o'j\nde la konferenc'o oni ferm'is najbar'a'j'n s\u0302ose'o'j'n kaj c\u0302irkau\u0306 450 publik'a'j'n infan'g\u0302arden'o'j'n\nkaj lern'ej'o'j'n en Osaka; c\u0302iu'j rub'uj'o'j en staci'dom'o'j est'is ferm'it'a'j ne nur en Osaka,\nsed ankau\u0306 en Tokio, 400 km for de Osaka, por ke neni'u en'met'u eksplod'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001356", "text": "Mal'e, Abe, sur la fon'o de en'land'e stabil'a pozici'o kaj person'e intim'a'j rilat'o'j kun\ngvid'ant'o'j de potenc'o'j kiel Uson'o kaj Rusio, vast'e vojag\u0302'as ekster'land'e'n, propon'as,\npersvad'as kaj montr'as model'o'n de liber'a komerc'o kaj inter'naci'a kun'labor'o. Ekzempl'e,\nAbe jam kvar'foj'e lud'is golf'o'n kun Trump, kaj 25-foj'e hav'is pint'a'j'n konferenc'o'j'n kun\nPutin dum si'a ses'jar'a reg'ad'o. Dum la sam'a period'o li vizit'is 80 land'o'j'n por plen'um'i\nsi'a'n \u201ediplomati'o'n de la bird'okul'a vid'punkt'o pri la ter'glob'o\u201d."}, {"text_idx": "#001357", "text": "Kompren'ebl'e Abe tut'e ne est'as perfekt'a: li kaj membr'o'j de li'a kabinet'o plur'foj'e est'is\nmez'e de skandal'o'j. Se tia'j skandal'o'j okaz'us antau\u0306 dek jar'o'j, tio nepr'e renvers'us la\nkabinet'o'n. Sed hodiau\u0306 dank'e al la ses mal'grand'a'j kaj mal'fort'a'j opozici'a'j parti'o'j,\nAbe g\u0302u'as preskau\u0306 absolut'a'n potenc'o'n. Nur 5,5 % de la voc\u0302'don'ant'o'j sub'ten'as la Konstituci'a'n\nDemokrati'a'n Parti'o'n, la plej grand'a'n opozici'a'n parti'o'n, sed, ali'flank'e, la Liberal-Demokrati'a'n\nParti'o'n de Abe sub'ten'as c\u0302irkau\u0306 35 % de la voc\u0302'don'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001359", "text": "Tuj antau\u0306 la konferenc'o de G20, sur'baz'e de si'a'j amik'a'j rilat'o'j kaj kun Uson'o kaj kun\nIrano, Abe vizit'is Teheranon por plen'um'i per'ad'o'n inter tiu'j land'o'j, kiu'j akr'e kontrau\u0306'star'as\npri la nukle'a produkt'ad'o far'e de Irano. Bedau\u0306r'ind'e, la pac'per'ant'a vizit'o de Abe fiask'is,\nc\u0302ar dum li'a vizit'o Irano atak'is du petrol's\u0302ip'o'j'n en la Hormuza Mar'kol'o kaj paf'fal'ig'is"}, {"text_idx": "#001360", "text": "Dum la konferenc'o de G20 Abe apart'e renkont'ig\u0302'is kun Trump kaj Putin por antau\u0306'e'n'ig'i\ngrav'a'j'n far'end'aj\u0302'o'j'n inter tiu'j land'o'j. Trump ne'klar'e menci'is komerc'a'n ced'o'n de'flank'e\nde Abe, ebl'e por help'i al Abe, kiu hav'os elekt'o'j'n de membr'o'j de la senat'o en juli'o.\nSed en au\u0306gust'o Trump anonc'os grand'a'n frukt'o'n, kiu'n li akir'is de Japani'o por la uson'a\npopol'o, kiu ven'ont'jar'e hav'os elekt'o'j'n de prezid'ant'o. La 26a konferenc'o inter Abe kaj\nPutin nur de'nov'e konfirm'is, ke ili pen'u akcel'i la pac'traktat'o'n prokrast'at'a'n ek'de la\nfin'o de la du'a mond'milit'o kaj inter'konsent'o'n pri trans'don'ad'o de insul'o'j aneks'it'a'j"}, {"text_idx": "#001361", "text": "C\u0302u en la mond'o venk'is popol'ism'o?"}, {"text_idx": "#001363", "text": "Je la ag\u0302'o 82, post 41 jar'o'j kiel episkop'o \u2013 38 el ili kiel c\u0302ef'episkop'o de Havano \u2013 for'pas'is la 26an de juli'o Jaime Lucas Or'teg'a Alamino, \u201ela kardinal'o\u201d, au\u0306 tut'simpl'e \u201eJaime\u201d [h\u0302ajme] por la pli'mult'o de la kubaj katolik'o'j. Spit'e al la somer'a varm'eg'o, dum tri\ntag'o'j hom'o'j ven'is en la havan'an katedral'o'n adiau\u0306'i li'n, kaj oni celebr'is mes'o'j'n por"}, {"text_idx": "#001364", "text": "La funebr'a'n ceremoni'o'n c\u0302e'est'is, krom la kuba episkop'ar'o, episkop'o'j el Uson'o kaj Puertoriko,\nla prezid'ant'o de la Naci'a Asemble'o de la Popol'a Pov'o, du vic'prezid'ant'o'j de la S\u0302tat'a\nkaj de la Ministr'a Konsili'o'j, kaj flor'kron'o'j'n send'is la prezid'ant'o Miguel Di\u0301az-Canel\nkaj la general'o Rau\u0301l Castro. Ankau\u0306 mesag\u0302'o de la pap'o Francisko est'is leg'it'a."}, {"text_idx": "#001365", "text": "Dum si'a mult'jar'a ag'ad'o \u2013 li est'is ordin'it'a en 1964, post stud'o'j en Kanado \u2013 Or'teg'a est'is si'a'temp'e paroh\u0302'estr'o en si'a nask'ig\u0302'urb'o Jagu\u0308ey Grand'e (provinc'o Matanzas)\nkaj de la katedral'o provinc'a, prezid'ant'o de la tie'a Diocez'a Komision'o Kateh\u0302eza, profesor'o\npri moral'a teologi'o c\u0302e la havana seminari'o, episkop'o de Pin'ar del Ri\u0301o kaj c\u0302ef'episkop'o\nde Havano. Dum tri si'n'sekv'a'j period'o'j (ek'de 2001) li est'is prezid'ant'o de la Kuba Konferenc'o\nde Katolik'a'j Episkop'o'j, kaj post kelk'a temp'o est'is re'e elekt'it'a. Kardinal'o Or'teg'a\nmembr'is en la Pap'a Konsili'o pri Soci'a Komunik'ad'o, la Kongregaci'o pri Evangeliz'ad'o\nde la Popol'o'j kaj plur'a'j ali'a'j kongregaci'o'j, kaj est'is konsil'ant'o c\u0302e la Pap'a Komision'o"}, {"text_idx": "#001366", "text": "Kiel c\u0302ef'episkop'o de Havano li kre'is nov'a'j'n paroh\u0302'o'j'n, re'konstru'ig'is pli ol kvin'dek\nkirk'o'j'n kaj paroh\u0302'a'j'n dom'o'j'n, star'ig'is la nun'a'n sid'ej'o'n de la Konferenc'o de Kubaj Katolik'a'j\nEpiskop'o'j kaj la Dom'o'n de Laik'o'j. Li konsekr'is kvin episkop'o'j'n kaj ordin'is 43 sacerdot'o'j'n,\nkaj sukces'is akir'i kaj la permes'o'n kaj la mon'o'n por la konstru'ad'o de nov'a seminari'o\n\u2013 la antau\u0306'a'n konfisk'is la reg'ist'ar'o por milit'ist'a'j cel'o'j en la ses'dek'a'j jar'o'j."}, {"text_idx": "#001367", "text": "En 2011 kardinal'o Or'teg'a prezent'is al la tiam'a pap'o Benedikto la 16a si'a'n demisi'a'n\nleter'o'n, c\u0302ar episkop'o'j dev'ig'e emerit'ig\u0302'u je la ag\u0302'o de 75 jar'o'j, sed li est'is petit'a\nrest'i en la posten'o. Nur en 2016 la pap'o Francisko akcept'is li'a'n demisi'o'n kaj anstatau\u0306'ig'is\nli'n per la tiam'a episkop'o de la provinc'o Camagu\u0308ey, Ju'a'n de la Caridad Garci\u0301a Rodri\u0301guez."}, {"text_idx": "#001368", "text": "Ordin'it'e en 1964, la jun'a pastr'o zorg'is pri plur'a'j task'o'j, inkluziv'e kiel Vikari'o\nKun'labor'a en la urb'o Ca\u0301rdenas, g\u0302is en la jar'o 1966 li est'is pun'e send'it'a pro si'a religi'a\nag'ad'o al agrikultur'a pun'establ'o de la tiam'a'j\nUMAP (Milit'ist'a'j Unu'o'j Apog'a'j de la Produkt'ad'o). Tie li kas\u0302'e celebr'is di'serv'o'j'n, konfes'pren'is\nkaj evit'ig'is kelk'a'j'n si'n'mort'ig'o'j'n inter la pun'at'o'j. Post ok monat'o'j li est'is liber'ig'it'a;\nli hav'is viz'o'n por el'migr'i al Hispanio, sed elekt'is rest'i en Kubo kaj re'e okup'ig\u0302'is\npri plur'a'j paroh\u0302'o'j. En 1969 li est'is nom'um'it'a paroh\u0302'estr'o de la katedral'o de Matanzas."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Decembr'e de 1978 Johano Pau\u0306lo la 2a nom'um'is li'n episkop'o de Pin'ar del Rio. Post tri\njar'o'j da sen'lac'a labor'o tie li est'is promoci'it'a al la c\u0302ef'episkop'ej'o de Havano, kiu"}, {"text_idx": "#001370", "text": "Tem'is de'nov'e pri mal'facil'a'j jar'o'j. Kvankam novembr'e de 1978 komenc'ig\u0302'is la oficial'a'j\ndialog'o'j kun la tiel nom'at'a komun'um'o kuba en ekster'land'o (dialog'o'j dau\u0306r'ig'it'a'j en 1979,\nkiu'j regul'ig'is la migr'a'j'n rilat'o'j'n kun Uson'o) la politik'a atmosfer'o est'is sufic\u0302'e varm'a.\nEn novembr'o 1994 la pap'o Johano Pau\u0306lo la 2a ig'is li'n la du'a kuba kardinal'o."}, {"text_idx": "#001371", "text": "La sekv'a'j jar'o'j est'is sufic\u0302'e s\u0302arg\u0302'it'a'j, ne nur en Kubo: inter ali'a'j task'o'j, en 1996\nla kardinal'o est'is elekt'it'a kiel unu el la vic'prezid'ant'o'j de la Konferenc'o de Katolik'a'j\nEpiskop'o'j de Latin-Amerik'o (CELAM), kaj li c\u0302e'est'is la Asemble'o'n pri Amerik'o de la Sinod'o de Episkop'o'j c\u0302e Vatikan'o,\ninter novembr'o kaj decembr'o 1997. En 1998 li est'is honor'a invit'it'o c\u0302e la Mond'a Kongres'o\nde la Inter'naci'a Katolik'a Gazet'ar'a Unu'ig\u0302'o (UCIP) en la sid'ej'o de Unesk'o en Parizo, okaz'e de la al'jug\u0302'o de or'a medal'o al la havana"}, {"text_idx": "#001372", "text": "Tamen sen'dub'e la plej grav'a event'o de 1998 est'is la unu'semajn'a vizit'o de la pap'o Johano\nPau\u0306lo la 2a al la land'o en januar'o. Post'e la kardinal'o hav'is s\u0302anc'o'n gast'ig'i pap'a'j'n"}, {"text_idx": "#001374", "text": "Kubo kaj la eklezi'o est'is la du c\u0302ef'a'j afer'o'j en la viv'o de kardinal'o Or'teg'a. Dum si'a'j\nmult'a'j jar'o'j c\u0302e la stir'il'o li klopod'is pli'bon'ig'i la rilat'o'j'n inter la eklezi'o kaj\nla reg'ist'ar'o, au\u0306 pli g\u0302ust'e, inter kub'an'o'j kaj kub'an'o'j. Tio al'tir'is al li kaj lau\u0306d'o'j'n\nkaj mal'lau\u0306d'o'j'n. Ne c\u0302iu'j, c\u0302iam, kompren'is li'a'n ag'ad'o'n. Dum intervju'o en 2014 li konfes'is:\n\u201eSe mi dev'us re'komenc'i kaj re'orient'i mi'a'n viv'o'n, s\u0302ajn'as al mi ke, spert'int'e kaj sci'ant'e,\nke Di'o mi'n vok'as, mi de'nov'e Li'n sekv'us, ebl'e kun pli da sci'o pri la signif'o de tio,\nsed sam'e g\u0302oj'e kaj per la sam'a anim'a si'n'ten'o, kaj ebl'e ec\u0302 pli bon'e.\u201d"}, {"text_idx": "#001375", "text": "La plej mal'jun'a min'ist'o (MONATO 2019/08-9, p. 7-8 ) aper'is erar'et'o c\u0302e la fot'o'j: La s\u0302akt'o-fot'o montr'as la muze'o'n de min'ej'o en Saint-Etienne\nnom'at'a \u201ePuits Couriot\u201d kaj ne la s\u0302akt'o'n Cambefort, kie labor'is Pa'c\u0302j'o Bru'as."}, {"text_idx": "#001376", "text": "En la recenz'o de mi'a libr'o,\nLa Eksperiment'o: La forges'it'a revoluci'o de Kartvel'uj'o (MONATO 2019/08-09, p. 26-27) aper'as kelk'a'j erar'o'j."}, {"text_idx": "#001377", "text": "La recenz'int'o, Nikolao Gudskov, skrib'as, ke \u201ela social'demokrat'o'j ne sukces'is solv'i plur'a'j'n problem'o'j'n, unu'a'vic'e la naci'a'n\u201d \u2013 kvazau\u0306 mi ne est'us skrib'int'a pri ili. Est'as plen'a c\u0302apitr'o en la libr'o pri la kartvel'a'j\nnaci'a'j mal'pli'mult'o'j, kaj tie mi konklud'is, ke \u201ela kartvel'a'j social-demokrat'o'j ne c\u0302iam mastr'um'is la afer'o'n bon'e, kaj en kelk'a'j okaz'o'j\nest'is respond'ec'a'j pri terur'a'j krim'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001378", "text": "Li skrib'as ankau\u0306, ke \u201esocial'ism'o pov'as est'i nur rezult'o de la soci'a revoluci'o en industri'e evolu'int'a land'o\u201d \u2013 sed en mi'a libr'o mi skrib'is mult'e pri tiu tem'o, kaj mi cit'is la kartvel'a'j'n gvid'ant'o'j'n,\nkiu'j bon'e sci'is tio'n (mal'e al la bols\u0302evist'o'j)."}, {"text_idx": "#001379", "text": "\u201eNeni'u mond'a potenc'o agnosk'is sen'de'pend'a'n Kartveli'o'n\u201d, li skrib'as. Sed fakt'e, li erar'as. Ekzempl'e, en februar'o 1921, la Super'a Konsili'o\nde la venk'int'a'j alianc'a'j potenc'o'j decid'is jur'e agnosk'i Kartveli'o'n. Graf'o Curzon telegraf'is\nal si'a reprezent'ant'o en Kartveli'o: \u201eLa reg'ist'ar'o de li'a reg\u0302'a mos\u0302t'o don'as al g\u0302i\u201d \u2013 la Kartvel'a Demokrat'a Respublik'o \u2013 \u201ejur'a'n agnosk'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001380", "text": "Li dub'as, ke Stalin hav'is la potenc'o'n lanc\u0302'i la invad'o'n en 1921, sed fakt'e Stalin kaj\nli'a'j amik'o'j far'is tio'n mal'antau\u0306 la dors'o'j de la sovetia gvid'ant'o Lenin kaj la estr'o\nde la rug\u0302'a arme'o Trockij."}, {"text_idx": "#001381", "text": "La kartvel'o'j \u201ene rezist'is al la okup'ad'o\u201d de la rus'o'j post la invad'o, li skrib'as. Ebl'e li ne leg'is la c\u0302apitr'o'n \u201eLa fin'a batal'o\u201d, kiu pri'skrib'as la rezist'ad'o'n de la kartvel'o'j, inkluziv'e de la grand'eg'a ribel'o en"}, {"text_idx": "#001383", "text": "Li konklud'is, ke mi'a libr'o \u201enun ekzist'as krom en Esperant'o, nur en la angl'a kaj en la kartvel'a\u201d. Mi g\u0302oj'as inform'i c\u0302iu'j'n, ke la libr'o aper'os c\u0302i jar'e ankau\u0306 en la rus'a, kaj ni esper'as\nfin'i la german'a'n traduk'o'n dum la ven'ont'a'j monat'o'j."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Gigant'a afrik'a helik'o: ne'dezir'at'a gast'o en Kubo"}, {"text_idx": "#001385", "text": "La kuba arkipelag'o ric\u0302'as je bio'divers'ec'o dank'e al si'a'j fau\u0306n'o kaj flau\u0306r'o. Pli specif'e,\n1 fau\u0306n'o'n, la fau\u0306n'o'n de la molusk'o'j, unu el la plej divers'spec'a'j tut'mond'e, c\u0302ar g\u0302i hav'as\nendemi'ec'o'n, kiu ating'as 95 % inter g\u0302i'a'j ter'a'j reprezent'ant'o'j (Henry Augustus Pilsbry,\nuson'a malakologo, nom'is Kubon \u201emalakologia paradiz'o\u201d). Tia natur'a pejzag\u0302'o est'as tamen minac'at'a de la en'ir'o en la land'o'n de ekzot'a, invad'a"}, {"text_idx": "#001386", "text": "La gigant'a'n afrik'a'n helik'o'n (Achatina fulica) oni konsider'as la plej invad'a speci'o de ter'a molusk'o ne'indig\u0302en'a en Kubo, kaj unu\nel la cent ekzot'a'j kaj invad'a'j speci'o'j plej damag\u0302'a'j mond'skal'e lau\u0306 la Inter'naci'a Uni'o\npor la Konserv'o de Natur'o (angl'e\nInternational Uni'o'n for the Conservation of Natur'e and Natural Resources, IUCN)."}, {"text_idx": "#001387", "text": "La helik'o est'as konsider'at'a ekzot'a for de si'a de'ven-are'o (orient'a Afrik'o: pli preciz'e\nKenjo, Tanzanio kaj Somali'o) kaj est'as tip'a por la tropik'a zon'o. G\u0302i'a invad'o ek'is en\nla 19a jar'cent'o kaj est'is facil'ig'at'a c\u0302ef'e de hom'o'j. G\u0302i pov'as ag'i kiel plag'o kontrau\u0306\nkultiv'aj\u0302'o'j kaj est'as aktiv'a vektor'o de mal'san'o'j."}, {"text_idx": "#001389", "text": "La humid'a kuba klimat'o favor'as la re'produkt'ad'o'n de la helik'o tra speci'o'j de veget'aj\u0302'o'j\nhortikultur'a'j, ornam'a'j kaj natur'a'j, en ekskrement'o'j de hejm'a'j best'o'j, fal'foli'ar'o sur'ter'a"}, {"text_idx": "#001390", "text": "La helik'o est'as speci'o c\u0302io'vor'a, konsum'ant'a precip'e veget'aj\u0302'a'n material'o'n, sed pov'as\nankau\u0306 ingest'i inter'ali'e liken'o'j'n, fung'o'j'n, paper'o'n kaj karton'o'n: tio est'as sukces'a\nkarakteriz'aj\u0302'o por ke g\u0302i pov'u adapt'ig\u0302'i je divers'a'j eko'sistem'o'j. Ali'a karakteriz'aj\u0302'o\nest'as g\u0302i'a kapabl'o enter'ig\u0302'i c\u0302e minac'o'j au\u0306 por protekt'i si'n kontrau\u0306 pred'ant'o'j, ferm'ant'e\nsi'a'n konk'o'n per membran'o kaj mal'pli'ig'ant'e si'a'n metabol'o'n dum mal'favor'a'j kondic\u0302'o'j (kiel\nsen'pluv'ec'o au\u0306 mank'o de mang\u0302'aj\u0302'o)."}, {"text_idx": "#001391", "text": "Tiu speci'o c\u0302io'n'mang\u0302'a est'as grav'a minac'o por la pli ol 1500 au\u0306tokton'a'j kubaj helik'o'j\npro la konkur'ad'o pri mang\u0302'aj\u0302'o'j kaj spac'o. Oni jam konstat'is, ke la helik'o pov'as si'n\nnutr'i per almenau\u0306 250 plant'a'j speci'o'j, mult'a'j'n el kiu'j oni ekonomi'a'cel'e kultiv'as."}, {"text_idx": "#001392", "text": "La gigant'a afrik'a helik'o kutim'as log\u0302'i en urb'o'j, prefer'as lok'o'j'n mal'pur'a'j'n kaj, c\u0302ar\ng\u0302i est'as origin'a el Afrik'o, g\u0302i'a log\u0302'ant'ar'o sen'diferenc'e dis'vast'ig\u0302'as, de'lok'as indig\u0302en'a'j'n\nspeci'o'j'n kaj mal'ekvilibr'ig'as eko'sistem'o'j'n pro la mank'o de natur'a'j pred'ant'o'j ag'ant'a'j"}, {"text_idx": "#001393", "text": "Kiel sci'ig'is la biolog'o Antonio Alejandro Va\u0301zquez Perera, estr'o de laboratori'o pri\nmalakologio en la institut'o pri tropik'a medicin'o\nPedro Kouri\u0301, \u201eUnu'a'foj'a raport'o pri g\u0302i'a aper'o en Kubo okaz'is en juli'o 2014, en la c\u0302ef'urb'a municip'o\nArroyo Naranjo; g\u0302i est'is far'it'a de ni'a laboratori'o kaj publik'ig'it'a en la revu'o\nMolluscan Research. Nun'temp'e g\u0302i c\u0302e'est'as en c\u0302iu'j kontinent'o'j.\u201d Esplor'o publik'ig'it'a en la scienc'a revu'o\nBiological Invasions ebl'ig'is lig'i la pli'vast'ig'o'n de tiu c\u0302i invad'a speci'o kun religi'a joruba praktik'ad'o;\nali'vort'e, g\u0302i'n oni en'ig'is en'land'e'n por plen'um'i ceremoni'o'j'n."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Doktor'o Va\u0301zquez Perera klar'ig'as: \u201eParazit'ologi'a esplor'o okaz'ig'it'a de ni'a laboratori'o ebl'ig'is al'don'e detekt'i, ke individu'o'j\nAchatina fulica est'as infekt'it'a'j de la parazit'a nematod'o\nAngiostrongylus cantonensis, ag'ant'o kau\u0306z'ant'a mening'it'o'n c\u0302e hom'o'j. La gigant'a afrik'a helik'o pov'as est'i gast'ig'ant'o\nde larv'o'j de nematod'o'j, inter ili el'star'as tiu\nAngiostrongylus cantonensis, malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i est'as rong\u0302'ul'a parazit'o.\u201d Li al'don'is: \u201eTiu nematod'o pov'as akcident'e infekt'i person'o'j'n per'e de la konsum'ad'o de veget'aj\u0302'o'j ne'bon'e\nlav'it'a'j au\u0306 de krud'a'j molusk'o'j. La gigant'a afrik'a helik'o pov'as ankau\u0306 kau\u0306z'i bronk'it'o'n,\nencefal'it'o'n, hist'a'n inflam'o'n, cefale'o'n, diare'o'n kaj febr'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001396", "text": "1. Malakologio est'as branc\u0302'o de zoologi'o, kiu okup'as si'n pri la stud'ad'o de molusk'o'j."}, {"text_idx": "#001397", "text": "Plej efik'a rimed'o kontrau\u0306 rong\u0302'ul'o'j"}, {"text_idx": "#001399", "text": "\u201eBiorat est'as uz'ebl'a por elimin'i rong\u0302'ul'o'j'n, nom'e rat'o'j'n kaj mus'o'j'n, kaj ili'a'j'n plag'o'j'n\u201d sci'ig'is Andre\u0301s Molina Soto, g\u0302eneral'a direktor'o de\nLabiofam. G\u0302i est'as produkt'at'a en la centr'o-sud'o de Kubo ek'de 1994, kaj grand'a'n kvant'o'n da\ng\u0302i akir'as instituci'o'j pri publik'a san'o por mal'pli'ig'i kaj for'ig'i \u201ene'dezir'at'a'j'n gast'o'j'n\u201d.\nBiorat est'as el'labor'it'a sur'baz'e de riz'o kun s\u0302el'o, kiu'n oni ferment'ig'as. G\u0302i uz'as kiel aktiv'a'n\nsubstanc'o'n la bakteri'o'n salmonel'o (Salmonella enteritidis) kaj pli preciz'e g\u0302i'a'n variant'o'n Danysz, pli tau\u0306g'a'n por rat'o'j kaj mus'o'j. G\u0302i est'as\nne-noc'a por ali'a'j speci'o'j kaj est'as ankau\u0306 bio'mal'kompon'ebl'a."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Inter la avantag\u0302'o'j oni pov'as menci'i, ke g\u0302i mort'ig'as rat'o'j'n kaj mus'o'j'n per unu'foj'a\naplik'o; ke g\u0302i ne damag\u0302'as hom'o'j'n kaj hejm'a'j'n best'o'j'n; ke g\u0302i facil'e util'ig'ebl'as kaj\naplik'ebl'as; ke mal'san'a'j rong\u0302'ul'o'j infekt'as kaj mort'ig'as la san'a'j'n; ke unu'foj'a aplik'o\nsufic\u0302'as por mal'aper'ig'i rong\u0302'ul'o'j'n dum 6-8-monat'a period'o; en lok'o'j, kie est'as ankau\u0306\nBiorat est'as prefer'at'a de rat'o'j kaj mus'o'j. Oni dev'as aplik'i la produkt'o'n, kiam plej grand'a\nest'as la ag'ad'o de rong\u0302'ul'o'j (post la 4a post'tag'mez'e)."}, {"text_idx": "#001402", "text": "Ne'ordinar'a'j event'o'j okaz'is en Albanio en la jar'o 2019. La unu'a inter ili est'is la\ntotal'a bojkot'o de la parlament'o domin'at'a de social'ist'o'j (78 lok'o'j el 140) far'e de\nla opozici'o, c\u0302ar la parlament'a pli'mult'o voc\u0302'don'ad'is (ek'de 2013, kiam g\u0302i gajn'is la elekt'o'j'n,\nfar'ant'e tro'a'j'n promes'o'j'n) tut'e neglekt'ant'e la mal'pli'mult'o'n."}, {"text_idx": "#001403", "text": "Lau\u0306 la opozici'o, plur'a'j membr'o'j de la social'ist'a parlament'a grup'o kaj proksim'um'e 370\nalt'a'j s\u0302tat'a'j funkci'ul'o'j, kiu'j'n en'posten'ig'is la social'ist'a reg'ist'ar'o de Ed'i Ram'a, est'as\nlig'it'a'j al la en'land'a drog-mafi'o."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Amas'a'j protest'o'j de student'o'j por nul'ig'o de la leg\u0302'o pri instru'ad'o kaj ali'a'j civit'an'a'j\nprotest'o'j kontrau\u0306 tiel nom'at'a'j \u201eekonomi'a'j oligarh\u0302'o'j\u201d, kiu'j mal'respekt'is la publik'a'n interes'o'n kaj est'is lig'it'a'j kun evident'a korupt'ad'o,\nig'is la c\u0302ef'ministr'o'n s\u0302ang\u0302'i februar'e preskau\u0306 du'on'o'n de si'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001405", "text": "Inter'temp'e, pro la grand'a justic'a re'form'o iniciat'it'a de la inter'naci'a komun'um'o (Uson'o\nkaj Eu\u0306rop'a Uni'o), ek'de la jar'o 2016 la land'o praktik'e rest'as sen konstituci'a kaj kasaci'a\nkort'um'o'j. Do, mank'as super'a arbitraci'o!"}, {"text_idx": "#001406", "text": "La opozici'o bojkot'is ankau\u0306 la normal'a'j'n lok'a'j'n elekt'o'j'n en juni'o 2019, el kio rezult'is,\nke la social'ist'o'j est'is la sol'a parti'o venk'int'a en ili. La prezident'o Ilir Met'a el'pas\u0302'is\ndefend'e al la plur'ism'a sistem'o akir'it'a en la jar'o 1991 post du'on'jar'cent'a total'ism'a\nreg\u0302im'o, sed la social'ist'a parlament'o respond'e komenc'is la procedur'o'n por li'a el'posten'ig'o!"}, {"text_idx": "#001407", "text": "La somer'a'j feri'o'j kaj la bezon'o de turism'a'j en'spez'o'j provizor'e trankvil'ig'is la politik'a'n\nsituaci'o'n. Tiel oni atend'as la au\u0306tun'o'n por esper'i grand'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n: la opozici'o postul'as\nekster'ordinar'a'j'n lok'a'j'n kaj parlament'a'j'n elekt'o'j'n, kiu'j'n arang\u0302'u trans'ir'a reg'ist'ar'o\nsen Ed'i Ram'a kiel c\u0302ef'ministr'o, kio re'star'ig'u plur'ism'o'n en Albanio. La social'ist'o'j\npersist'as en si'a nov'a pozici'o de absolut'a domin'ad'o."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Mi est'as belg'o, kiu pas'ig'is la unu'a'n part'o'n de si'a profesi'a viv'o (1970-1987) en la\nbank'a mond'o. G\u0302i est'is la trans'ir'a period'o inter la epok'o, en kiu ordinar'a hom'o ne\nsent'is si'n komfort'a en bank'o kaj ceter'e ankau\u0306 ne bezon'is bank'kont'o'n, kaj la nun'temp'o,\nne plu imag'ebl'a sen la elektron'ik'a'j pag'il'o'j propon'at'a'j de bank'o'j kaj pseu\u0306do-bank'o'j."}, {"text_idx": "#001413", "text": "Post'skrib'o en la 28a de au\u0306gust'o 2019"}, {"text_idx": "#001415", "text": "Grand'eg'a evolu'o dum la pas'int'a'j 50 jar'o'j"}, {"text_idx": "#001416", "text": "La 1970aj jar'o'j est'is turn'o'punkt'o en la funkci'ad'o de la belg'a bank'a sistem'o. Antau\u0306\n1970 la cel'publik'o de la bank'o'j konsist'is nur en komerc'o, industri'o kaj ric\u0302'ul'o'j. La\nsimpl'a labor'ist'o au\u0306 ter'kultur'ist'o ne bezon'is bank'o'n. Ceter'e, en la plej grav'a financ'a\ntransakci'o dum la viv'o de belg'o'j, la ac\u0302et'o de dom'o, bank'o'j ne pov'is inter'ven'i, c\u0302ar\nili ne rajt'is don'i hipotek'a'j'n prunt'o'j'n: tio est'is la monopol'o de s\u0302par'kas'o'j kaj kelk'a'j"}, {"text_idx": "#001422", "text": "La \u201esovag\u0302'a\u201d kapital'ism'o kau\u0306z'is en la jar'o'j 2008-2010 mond'a'n bank'o'kriz'o'n, kiu kolaps'ig'is ankau\u0306\nplur'a'j'n belg'a'j'n bank'o'j'n. Ili pov'is plu'ekzist'i nur dank'e al grand'skal'a s\u0302tat'a help'o\n(inter'temp'e plej'part'e re'pag'it'a). Unu bank'o, la post'sekv'ant'o de la franc'a-belg'a\nDexia, kies belg'a part'o est'is fuzi'o de publik'a kaj kooperativ'a bank'o'j, dau\u0306r'e est'as s\u0302tat'a\nposed'aj\u0302'o. Inter la rimed'o'j, kiu'j'n uz'is la Eu\u0306rop'a Centr'a Bank'o por san'ig'i la bank'a'n\nsektor'o'n, est'is la kvazau\u0306 nul'a rent'o'nivel'o. Tio plen'e renvers'is la profit'baz'o'n de\nla bank'o'j. Rezult'o est'is pli'a s\u0302rump'o de la nombr'o de ofic'ist'o'j kaj fili'o'j."}, {"text_idx": "#001424", "text": "La tradici'a'j invest'ebl'o'j est'as s\u0302par'kont'o'j kaj obligaci'o'j (c\u0302u de la bank'o, c\u0302u de la\ns\u0302tat'o, c\u0302u de komerc'a entrepren'o). Invest'fondus'o'j est'as ofert'at'a'j de la bank'o'j ek'de\nla 1970aj jar'o'j kaj hav'as moder'a'n sukces'o'n. Ac\u0302et'o de akci'o'j neniam est'is popular'a\nen Belgi'o, kaj la kolaps'o de mult'a'j bank'o'j (kies akci'o'j est'is konsider'at'a'j tut'e sekur'a\ninvest'o) memor'ig'is pri la grand'a'j ebl'a'j risk'o'j."}, {"text_idx": "#001433", "text": "La du c\u0302ef'rol'ul'o'j cel'as memor'ig'i la ven'ont'a'j'n generaci'o'j'n pri tia'j afer'o'j por ating'i\npli pac'a'n kaj just'a'n soci'o'n. Sekv'e, oni dev'as konstru'i muze'o'n de memor'o, de kruel'o\nkaj horor'o, nom'e muze'o'n de milit'o. Se g\u0302i sukces'us inkluziv'i c\u0302iu'j'n milit'il'o'j'n de la\nmond'o, ekster'e oni est'us pli sekur'a. Per mal'long'a'j c\u0302apitr'o'j, Magr'is montr'as al ni\nc\u0302iu'n salon'o'n de la muze'o lau\u0306 faden'o, kiu inter'plekt'ig\u0302'as kun ali'a'j, kiel la mult-tabul'a'j\nnot'o'j, verk'it'a'j de g\u0302i'a iniciat'int'o kaj la famili'a itiner'o de Luis'a Brooks, la hom'o,\nfin'e real'ig'ant'a g\u0302i'n. Kurioz'e, la tut'o baz'ig\u0302'as sur real'a person'o, kiu ekzist'is en Triest'o"}, {"text_idx": "#001434", "text": "Jen post'leg'ad'a pri'pens'o: est'as tiom da milit'a'j muze'o'j en la mond'o, tiom da monument'o'j\nal milit'em'a'j prod'aj\u0302'o'j ... c\u0302u oni dev'us trans'form'i ili'n, por ke ili far'ig\u0302'u memor'aj\u0302'o'j\nal pac'o kaj al bon'o?"}, {"text_idx": "#001436", "text": "Kial grav'as dau\u0306r'e esplor'i kaj pri'pens'i tiu'j'n hont'ind'a'j'n epizod'o'j'n de ni'a histori'o?\nC\u0302ar ni dev'as ne forges'i, kio okaz'is, kio'n far'is la hom'a (c\u0302u ver'e infan'a?) ras'o. C\u0302ar\nni ne dev'as al'kutim'ig\u0302'i. C\u0302ar, ebl'e, la fum'o de la kremaci'ej'o de'ven'as de ni'a intern'o.\nC\u0302ar honor'ig'ant'e la viktim'o'j'n kaj la etik'a'j'n hero'o'j'n, ankorau\u0306 plej'part'e anonim'a'j'n,\nni re'pren'as iom de la dign'o, perd'it'a pro la fi'ec'o de la murd'ist'o'j \u2013 ankau\u0306 plej'part'e anonim'a'j, ankorau\u0306. En Hispanio oni tio'n nom'as"}, {"text_idx": "#001437", "text": "La libr'o de Claudio Magr'is far'as grand'a'n kaj alt'kvalit'a'n kontribu'o'n tiu'cel'e. La majstr'a\ntraduk'o de Carlo Minnaja ebl'ig'as, ke c\u0302iu'j kon'at'ig\u0302'u kun g\u0302i en raci'a lingv'o. Kaj li\nal'don'is pli ol 200 util'a'j'n pied'not'o'j'n por kompren'i kaj g\u0302u'i la erudici'o'n de la au\u0306tor'o.\nLa revizi'ad'o de Feder'ic'o Gobbo perfekt'e en's\u0302ov'ig\u0302'as en profesi'a'n el'don'o'n. Kaj li al'don'is\nvalor'a'n prezent'o'n de la libr'o g\u0302ust'e por ni, esperant'ist'o'j, kiu'j ne mal'proksim'as de\npac'ism'a'j utopi'o'j. Fin'e, la bel'a kovr'il'o de la Fel-el'don'o sam'as al tiu original'a, pri"}, {"text_idx": "#001438", "text": "Post tra'leg'o de du'dek'o da recenz'o'j en plur'a'j lingv'o'j, s\u0302ajn'as, ke kelk'a'j kritik'ist'o'j\ntrov'is la verk'o'n tro ambici'a kaj long'a, foj'e ankau\u0306 iom konfuz'a, ne mal'oft'e kun tro'a\nuz'o de klis\u0302'o'j. Dum'e, la pli'mult'o el ili taks'is g\u0302i'n el'star'a, unik'a, poezi'a kaj fascin'a,\nenciklopedi'a (ne hazard'e c\u0302iu recenz'o fokus'ig\u0302'as pri mal'sam'a epizod'o kaj cit'as apart'a'n\nfraz'o'n), pint'o de la eu\u0306rop'a human'ism'o. Inter'ali'e, g\u0302i premi'ig\u0302'is kiel la plej bon'a libr'o\nde la jar'o 2016 de la ital'a j\u0302urnal'o"}, {"text_idx": "#001441", "text": "La 23an de au\u0306gust'o la balt'a'j land'o'j fest'is la 30an dat're'ven'o'n de event'o, kiu fort'e\nsimbol'is ili'a'n streb'ad'o'n al liber'ec'o."}, {"text_idx": "#001442", "text": "En tiu tag'o de 1989, hom'o'j de Litovio, Latvi'o kaj Estoni'o \u2013 tiam okup'at'a'j de Sovetio \u2013 lig'is la c\u0302ef'urb'o'j'n Vilnius, Ri\u0304ga kaj Tallinn per hom'c\u0302en'o 650 kilo'metr'o'j'n long'a, tiel\ndeklar'ant'e si'a'n aspir'o'n al liber'ec'o. Oni kalkul'as, ke c\u0302irkau\u0306 2 milion'o'j da hom'o'j star'is\nunu apud ali'a. La tag'o est'is elekt'it'a ne hazard'e, c\u0302ar tio est'is la 50a dat're'ven'o de\n1. Histori'ist'o'j konsent'as, ke la Balt'a Voj'o \u2013 kiu kun'ig'is tri naci'o'j'n \u2013 est'is unu el la plej grav'a'j pas\u0302'o'j sur'voj'e al sen'de'pend'ec'o."}, {"text_idx": "#001443", "text": "En 2009 Unesk'o al'don'is al si'a Mond'a Memorlisto la Balt'a'n Voj'o'n \u2013 pac'a'n politik'a'n manifestaci'o'n \u2013 kiel soci-politik'a'n fenomen'o'n, kies signif'o kaj influ'o al la sen'de'pend'ig\u0302'o de Litovio,\nLatvi'o kaj Estoni'o, ne est'as diskut'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Sur la katedral'a plac'o de Vilnius star'ig\u0302'is la memor'dekoraci'o \u201eRadi'o-ond'o\u201d, kiu est'as tiel grand'a kiel kvin'etag\u0302'a dom'o. La instal'aj\u0302'o est'as 19,25 metr'o'j'n long'a,\n16,60 metr'o'j'n alt'a kaj konsist'as el 2145 radi'o'aparat'o'j. Je la 19a hor'o ili c\u0302iu'j dis'au\u0306d'ig'is\nla tiam'a'n tre popular'a'n kant'o'n \u201eBaltio jam vek'ig\u0302'as\u201d. La naci'a agent'ej'o\nFactum, kiu registr'as naci'a'j'n rekord'o'j'n, inform'is, ke la art'aj\u0302'o far'ig\u0302'is unu er'o en la list'o"}, {"text_idx": "#001447", "text": "La naci'a radi'o kaj televid'o real'ig'is si'a'n ide'o'n kun help'o de la art'ist'o'j Viac\u030ceslavas\nMickevic\u030cius kaj Ieva Makauskaite\u0307. \u201eTiu'temp'e la radi'o est'is eg'e grav'a kaj est'as ne'imag'ebl'e, ke la Balt'a Voj'o est'us sukces'int'a\nsen modern'a teh\u0302nik'o\u201d, dir'is Mickevic\u030cius, kiu tiu'temp'e est'is nur kvar'jar'a knab'o."}, {"text_idx": "#001448", "text": "Post la dat're'ven'a'j solen'aj\u0302'o'j de la Balt'a Voj'o la radi'o'art'aj\u0302'o est'is trans'lok'it'a al\nla Eu\u0306rop'a Park'o proksim'e de Vilnius por konstant'a ekspon'ad'o."}, {"text_idx": "#001449", "text": "1. Traktat'o pri ne-agres'o sub'skrib'it'a la 23an de au\u0306gust'o 1939 en Moskvo inter Sovetio"}, {"text_idx": "#001450", "text": "C\u0302u vi al'ter'ig\u0302'is en iu belg'a flug'haven'o last'a'temp'e au\u0306 for'flug'is de g\u0302i? Do tre ver's\u0302ajn'e\nvi ne est'as serc\u0302'at'a krim'ul'o!"}, {"text_idx": "#001451", "text": "En la jar'o 2019 en Belgi'o est'is arest'it'a'j 94 person'o'j, kiu'j'n oni suspekt'as pri teror'ism'o,\n120 person'o'j, kiu'j est'as suspekt'at'a'j pri hom's\u0302akr'ad'o kaj 7 kidnap'ant'o'j. Ili c\u0302iu'j plan'is"}, {"text_idx": "#001452", "text": "La 15an de januar'o 2018 kre'ig\u0302'is la Sekci'o pri Pasag\u0302er'a'j Inform'o'j (angl'e\nPassenger Information Unit), kiu plan'as kompar'i la pasag\u0302er'list'o'j'n de c\u0302iu'j flug'o'j, kiu'j al'ter'ig\u0302'as en Belgi'o au\u0306\nfor'ir'as de g\u0302i, kun datum'baz'o'j de hom'o'j suspekt'at'a'j au\u0306 kulp'ig'it'a'j pri grav'a'j krim'o'j.\nNun, fin'e de 2019, 70 % de c\u0302iu'j pasag\u0302er'o'j est'as kontrol'at'a'j."}, {"text_idx": "#001453", "text": "La 27an de april'o 2016 la Eu\u0306rop'a Parlament'o kaj la Konsili'o de Eu\u0306rop'a Uni'o aprob'is\nla direktiv'o'n 2016/681 pri la uz'o de pasag\u0302er'list'o'j por la prevent'o, el'trov'o kaj esplor'ad'o\nde teror'ism'a'j kaj ali'a'j grav'a'j krim'o'j."}, {"text_idx": "#001454", "text": "La 28an de novembr'o de la sam'a jar'o la Eu\u0306rop'a Komision'o publik'ig'is la detal'o'j'n, kiu'j'n\nla membr'o-s\u0302tat'o'j dev'is ating'i g\u0302is maj'o 2018. Tiu'j detal'o'j antau\u0306'vid'as inter'ali'e, ke\ndev'as kontrol'i la pasag\u0302er'o'j'n, kiu'j ven'as de land'o ekster EU au\u0306 ir'as al land'o ekster g\u0302i,\nrajt'as kontrol'i tiu'j'n, kiu'j far'as flug'o'j'n intern'e de EU au\u0306 intern'e de la membr'o-s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001455", "text": "\u201eNi ricev'as la datum'o'j'n 48 hor'o'j'n antau\u0306 la plan'it'a for'ir'o au\u0306 al'ven'o, kio don'as al ni\niom da temp'o por prepar'i kelk'a'j'n afer'o'j'n\u201d, dir'as Gunter Ceuppens, direktor'o de la Sekci'o pri Pasag\u0302er'a'j Inform'o'j. \u201eLa datum'o'j tiam est'as kruc'ig'at'a'j kun tiu'j de hom'o'j, kiu'j est'as serc\u0302'at'a'j. Kiam la kruc'ig'o\nrezult'ig'as traf'o'n, ili est'as analiz'at'a'j en la sekci'o kaj post'e trans'don'at'a'j al la\nflug'haven'o, kie tiu hom'o sur'ter'ig\u0302'os au\u0306 for'ir'os.\u201d"}, {"text_idx": "#001456", "text": "\u201eDe la komenc'o en 2018 la sekci'o analiz'is pli ol 26 milion'o'j'n da datum'o'j. Tio est'as\nc\u0302irkau\u0306 70 % de la datum'o'j de c\u0302iu'j flug'pasag\u0302er'o'j en ni'a land'o\u201d, dir'is la belg'a ministr'o pri intern'a'j afer'o'j Pieter De Crem. \u201ePor kompar'o, pas'int'jar'e la sekci'o analiz'is nur c\u0302irkau\u0306 33 % de la flug'pasag\u0302er'o'j. La\nintenc'o est'as, ke fin'e de 2019 ni ating'u 100 % de la aviad'kompani'a'j pasag\u0302er'o'j, sed\nankau\u0306 la datum'o'j'n pri pasag\u0302er'o'j de inter'naci'a'j trajn'o'j kaj bus'o'j ni vol'as al'don'i.\u201d"}, {"text_idx": "#001457", "text": "C\u0302ie en la mond'o sent'ig\u0302'as la forc'ej'a efik'o pro la el'las'ad'o de karbon-di'oksid'o est'ig'at'a\nde la hom'a ag'ad'o. C\u0302e la orient'a rand'o de Eu\u0306razi'o la situaci'o est'as grav'a. C\u0302ar la japan'a\ninsul'ar'o est'as c\u0302irkau\u0306'at'a de la mar'o, la indic'o de alt'ig\u0302'o de la temperatur'o est'as pli\ngrand'a ol la mez'nombr'a kvant'o. Dum la last'a'j 100 jar'o'j g\u0302i alt'ig\u0302'is je 1,1 celsi'a'j grad'o'j."}, {"text_idx": "#001458", "text": "Lau\u0306 la varm'ig\u0302'o de la akv'o en la Filipina Mar'o, mult'e da mar'akv'o vapor'ig\u0302'as, kaj far'ig\u0302'as\ngrand'eg'a'j kirl'o'j, el kiu'j baldau\u0306 kresk'as kaj form'ig\u0302'as tropik'a'j s\u0302torm'o'j kaj tajfun'o'j.\nC\u0302iu'jar'e, averag\u0302'e 27 tajfun'o'j nask'ig\u0302'as, kaj c\u0302irkau\u0306 tri el ili sur'ter'ig\u0302'as en Japani'o'n.\nScienc'ist'o'j antau\u0306'vid'as pli'mult'ig\u0302'o'n kaj pli'grand'ig\u0302'o'n de tajfun'o'j pro la alt'ig\u0302'o de la\nmar'akv'a temperatur'o. Tial oni tim'as, ke iu gigant'a tajfun'o atak'os Japani'o'n kaj inund'os\nvast'a'n part'o'n de ni'a'j insul'o'j."}, {"text_idx": "#001459", "text": "La mult'ig\u0302'o de karbon'di'oksid'o kau\u0306z'as varm'ig\u0302'o'n kaj acid'ig\u0302'o'n de la mar'akv'o, el kio rezult'as\ns\u0302ang\u0302'ig\u0302'o kaj detru'o de la eko'sistem'o. En la last'a'j jar'o'j oni kapt'is ne mult'a'j'n el iu'spec'a'j\nfis\u0302'o'j, kiel salm'o'j kaj sairoj\n1, kiu'j antau\u0306'e est'is abund'e kapt'at'a'j. Varm'ig'it'a'j mar'a'j tajd'o'j mal'facil'ig'as la re'produkt'ad'o'n\nde tiu'j fis\u0302'o'j au\u0306 for'pel'as ili'n nord'e'n. Uson'a'j scienc'ist'o'j raport'is, ke en orient'a\nAzi'o la fis\u0302'a resurs'o mal'mult'ig\u0302'is je 15-35 % dum la last'a'j 80 jar'o'j."}, {"text_idx": "#001460", "text": "De kelk'a'j jar'o'j okaz'as, ke moskit'o'j ne ven'as pik'i hom'o'j'n en la somer'fin'o en Tokio\nkaj ali'a'j urb'o'j. Lau\u0306 fak'ul'o'j, la moskit'o'j ne pov'as ag'ad'i en medi'o kun temperatur'o\noC. Al'don'e la fak'ul'o'j avert'as pri la ebl'o \u2013 c\u0302ar en Japani'o la klimat'o est'as tropik'a \u2013 ke ali'spec'a'j moskit'o'j, kiu'j transport'as malari'o'n kaj ali'a'j'n tropik'a'j'n mal'san'o'j'n,"}, {"text_idx": "#001461", "text": "Ne nur la varm'o far'as la japan'a'n somer'o'n ne'el'ten'ebl'a, sed ankau\u0306 la humid'ec'o, kiu kelk'foj'e\nsuper'as 70 %. C\u0302i-au\u0306gust'e en Tokio est'is 10 tag'o'j, en kiu'j la plej alt'a temperatur'o\nsuper'is 35 grad'o'j'n. Dum unu semajn'o \u2013 inter la 29a de juli'o kaj la 4a de au\u0306gust'o \u2013 57 person'o'j mort'is en Japani'o pro grand'a varm'a ond'o, kaj 18 347 est'is ambulanc'e transport'it'a'j\nal mal'san'ul'ej'o'j. En 2018 pli ol 1000 mort'is pro simil'a varm'ond'o. Ne'mal'mult'a'j mort'is\nnokt'e, kio signif'as, ke dum'nokt'e la rol'o de humid'ec'o est'as grand'a."}, {"text_idx": "#001462", "text": "Por protekt'i si'n kontrau\u0306 la fort'a sun'a varm'o kaj la trans'viol'a'j radi'o'j, la japan'a\npopol'o uz'as sun'ombrel'o'j'n. Jam antau\u0306 300 jar'o'j urb'an'o'j uz'is bel'a'j'n ombrel'o'j'n far'it'a'j'n\nel fortik'a'j paper'o'j. Alt'rang'a'j vir'o'j, inkluziv'e de samuraj'o'j, kurac'ist'o'j kaj bonz'o'j,\nkonkur'e uz'is okul'frap'a'j'n ombrel'o'j'n. La reg'ist'ar'o foj'foj'e mal'permes'is luks'a'j'n sun'protekt'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#001463", "text": "En la modern'a epok'o tut'e mal'aper'is la kutim'o port'i sun'ombrel'o'j'n c\u0302e vir'o'j. Tamen nun\nla ministeri'o pri medi'o rekomend'as, ke ankau\u0306 vir'o'j uz'u tiu'j'n protekt'il'o'j'n. Lau\u0306 enket'o,\nc\u0302. 70 % de la vir'in'o'j uz'as ombrel'o'n, dum nur c\u0302. 5 % de la vir'o'j uz'as g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001464", "text": "Cololabis saira, parenc'o de skombr'o (red.)"}, {"text_idx": "#001465", "text": "Esplor'ist'o'j de la universitat'o Tulane en Uson'o sukces'e ident'ig'is nov'a'n speci'o'n de\nmal'grand'a s\u0302ark'o, kiu c\u0302as'as iom ne'kutim'e. G\u0302i al'log'as si'a'j'n viktim'o'j'n tia'manier'e, ke\nen mal'lum'o g\u0302i ek'lum'as. Est'as ankau\u0306 interes'e, ke c\u0302i tiu nov'a speci'o de s\u0302ark'o est'as\nnur 14 centi'metr'o'j'n long'a. Krom per si'a scienc'a nom'o (Mollisquama mississippiensis) g\u0302i est'as kurioz'e kon'at'a ankau\u0306 kiel \u201euson'a pos\u0302'a s\u0302ark'o\u201d (angl'e"}, {"text_idx": "#001466", "text": "C\u0302i tia s\u0302ark'o est'is mal'kovr'it'a en la Golf'o de Meksiko en februar'o 2010 per s\u0302ip'o de\nNational Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA, Federaci'a Ocean'a kaj Atmosfer'a Administraci'o). Scienc'ist'o'j ek'inform'is la publik'o'n\npri la koncern'a golf'a s\u0302ark'o jam en 2015, sed oficial'e g\u0302i est'is scienc'e klasifik'it'a"}, {"text_idx": "#001467", "text": "Tiu c\u0302i pred'ant'o c\u0302as'as fis\u0302'o'j'n pli ol 300 metr'o'j'n sub la mar'nivel'o. Lau\u0306 esplor'ist'o'j\nel mal'grand'a pos\u0302'gland'o, situ'ant'a proksim'e de g\u0302i'a'j antau\u0306'a'j nag\u0302'il'o'j, la s\u0302ark'o el's\u0302pruc'as\nfluoresk'a'n fluid'aj\u0302'o'n. Tiel g\u0302i al'tir'as la atent'o'n de viktim'o, kiu nag\u0302'as al la lum'o,\ndum g\u0302i (praktik'e ne'vid'ebl'e) atak'as."}, {"text_idx": "#001468", "text": "La best'o est'as unu el du kon'at'a'j speci'o'j de pos\u0302'a'j s\u0302ark'o'j de la genr'o\nMollisquama. La ali'a pos\u0302'a s\u0302ark'o, ankau\u0306 mal'oft'e vid'at'a, est'as pacifik'a speci'o, scienc'e nom'at'a\nMollisquama parini. C\u0302i tiu fis\u0302'a vertebr'ul'o est'as 40 centi'metr'o'j'n long'a. Oni g\u0302i'n mal'kovr'is en 1979 c\u0302e"}, {"text_idx": "#001470", "text": "Mult'a'j \u201eold'ul'o'j\u201d (sed ankau\u0306 plen'kresk'ul'o'j, kelk'foj'e ec\u0302 sub la ag\u0302'o de 40 jar'o'j) spert'as presbiop'ec'o'n,\nnormal'a'n stat'o'n lig'it'a'n al oni'a mal'jun'ig\u0302'o, kiu ne ebl'ig'as al la okul'o'j vid'i bon'e \u2013 kaj precip'e leg'i \u2013 de proksim'e. Se, por leg'i tiu'n c\u0302i artikol'o'n, vi jam bezon'as uz'i okul'vitr'o'j'n au\u0306 iom\nmal'proksim'ig'i la revu'o'n de vi'a'j okul'o'j, tre interes'os vi'n sci'i, ke baldau\u0306 aper'os nov'a"}, {"text_idx": "#001471", "text": "Sufic\u0302'os fakt'e en'met'i c\u0302iu'tag'e kelk'a'j'n gut'o'j'n en vi'a'j'n okul'o'j'n. Tio est'os ver'a revoluci'o\npor milion'o'j da hom'o'j, kiu'j dev'as al'front'i c\u0302i tiu'n vid'a'n mal'ord'o'n kaj foj'e, forges'int'e\nsi'a'j'n okul'vitr'o'j'n, ne hezit'as pet'i la help'o'n de ne'kon'at'o'j en super'bazar'o por ek'sci'i\nkelk'a'j'n detal'o'j'n pri la ingredienc'o'j au\u0306 la kost'o de la produkt'o'j, kiu'j'n ili vol'as"}, {"text_idx": "#001472", "text": "Nov'art'is (por nun, tem'as pri okul'akv'o kon'at'a nur per si'a mal'long'ig'o: Unr844) dev'us ig\u0302'i hav'ebl'a\njam en 2023 post la fin'o de la test'ad'o, ankorau\u0306 plen'um'at'a. Estr'o'j de la farmaci'a kompani'o\ndiskut'is en septembr'o 2019, en la svis'a urb'o Bazel'o, kun la inter'naci'a gazet'ar'o, pri\nsi'a'j nov'a'j esplor'o'j kaj pri la perspektiv'o'j, kiu'j'n ili mal'ferm'as tut'mond'e."}, {"text_idx": "#001473", "text": "\u201eLa kurac'ad'o de presbiop'ec'o est'as tre interes'a fak'o, c\u0302ar tiu problem'o koncern'as rimark'ind'a'n\npart'o'n de la adolt'a log\u0302'ant'ar'o, kaj la esplor'o'j don'as kurag\u0302'ig'a'j'n rezult'o'j'n\u201d, klar'ig'is Gaia Panina, medicin'a direktor'o de"}, {"text_idx": "#001476", "text": "La 19an de au\u0306gust'o 2019 la 26-jar'a jun'ul'o A\u0301ngel Ernest'o Lo\u0301pez Herna\u0301ndez star'ig'is mond'rekord'o'n,\nkiam li \u201eblind'e\u201d pedal'is per unu'rad'a cikl'o tri kilo'metr'o'j'n en 13 minut'o'j kaj 35 sekund'o'j. Tio'n li\nfar'is tra c\u0302ef'a'j strat'o'j de la urb'o Sancti Spi\u0301ritus."}, {"text_idx": "#001477", "text": "\u201eKiam mi ek'kon'is Aliet Pe\u0301rez Marti\u0301nez, kiu romp'is \u2013 la 13an de au\u0306gust'o 2016 en Santiag'o de Cuba \u2013 la mond'a'n rekord'o'n de blind-stir'ad'o de motor'cikl'o sen krom'c\u0302ar'o, mi sent'is mi'n inspir'it'a\nde li'a hero'aj\u0302'o\u201d, dir'is A\u0301ngel Ernest'o. \u201eMal'kovr'int'e tiu'n c\u0302i vetur'il'o'n kun nur unu rad'o, mi intenc'is romp'i la rekord'o'n kaj,\nc\u0302ar mi est'as tre obstin'a, tio'n mi ating'is.\u201d"}, {"text_idx": "#001478", "text": "Por garanti'i, ke li'a vid'pov'o far'ig\u0302'as nul'a, sur la okul'o'j li port'is unu'e bandag\u0302'o'n el\nkoton'o kaj gaz'o; sur tio li port'is krom'e mask'o'n kaj fin'e nigr'a'n kapuc\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001479", "text": "A\u0301ngel Ernest'o labor'as en la municip'a grup'o pri scen'a'j art'o'j, kiel klau\u0306n'o\nGalletica (kekseto) kaj kiel amator'a ekvilibr'ist'o sur sep benk'et'o'j. Antau\u0306 pli ol unu jar'o li\nplan'is tiu'n hero'aj\u0302'o'n antau\u0306'e neniam kon'at'a'n en la mond'o."}, {"text_idx": "#001480", "text": "La jun'ul'o esper'as sukces'i registr'i la event'o'n en la libr'o"}, {"text_idx": "#001481", "text": "La 7an de septembr'o 2019 en Parizo okaz'is futbal'matc\u0302'o Franci'o-Albanio. Lau\u0306'regul'e oni\nau\u0306d'ig'as la naci'a'j'n himn'o'j'n de ambau\u0306 land'o'j \u2013 unu'e, tiu'n de la gast'o, c\u0302i-okaz'e de Albanio."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Sed, strang'e, c\u0302iu'j 80 000 spekt'ant'o'j au\u0306d'is g\u0302is'fin'e la himn'o'n de Andoro! Alban'o'j protest'is\nc\u0302e la c\u0302ef'arbitraci'ant'o, kaj tiu c\u0302i, si'a'vic'e, c\u0302e la organiz'ant'o'j. Post kvar minut'o'j,\nla parol'ist'o, pardon'pet'ant'e, anonc'is la himn'o'n de ... Armeni'o!"}, {"text_idx": "#001483", "text": "Fin'fin'e, pli grav'a person'o re'pardon'pet'is, kaj la spekt'ant'o'j au\u0306d'is la alban'a'n himn'o'n\n\u2013 star'e, tiel esprim'ant'e, ankau\u0306 ili, si'a'n pardon'pet'o'n je la nom'o de la franc'a popol'o.\nTio'n far'is oficial'e, du tag'o'j'n post'e, ankau\u0306 la franc'a prezident'o Emmanuel Macron en\nsi'a mesag\u0302'o al la alban'a c\u0302ef'ministr'o Ed'i Ram'a."}, {"text_idx": "#001484", "text": "Tiu c\u0302i mal'agrabl'a okaz'int'aj\u0302'o vek'is disput'o'j'n en Albanio. C\u0302u g\u0302i est'is ver'e sen'intenc'a\nhom'a erar'o okaz'int'a du'foj'e au\u0306 ies fi'intenc'a ag'o?"}, {"text_idx": "#001485", "text": "Ceter'e, oni ek'sci'is, ke UEFA mon'pun'is la franc'a'n futbal'a'n federaci'o'n je 10 000 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001486", "text": "C\u0302u Brit'el'ir'o kviet'e okaz'is jam en mart'o?"}, {"text_idx": "#001487", "text": "Kiam la 28an de au\u0306gust'o la brit'a c\u0302ef'ministr'o Bor'is Johnson deklar'is, ke li suspend'os\nla parlament'o'n, ek'est'is tuj'a furor'o en politik'a'j rond'o'j pri \u201ekonstituci'a kriz'o\u201d, kun strat'manifestaci'o'j kontrau\u0306 \u201ela puc\u0302'o\u201d. Sed ver'dir'e, la konstituci'a kriz'o ek'is ne la 28an de au\u0306gust'o 2019, sed la 23an de\njuni'o 2016, kiam est'is deklar'it'a la rezult'o de la referendum'o pri brit'a membr'ec'o en"}, {"text_idx": "#001488", "text": "Plej grav'a event'o ek'de 1660"}, {"text_idx": "#001489", "text": "Tri monat'o'j'n post tiu referendum'o okaz'is fak'a seminari'o c\u0302e la Universitat'o de Londono\npri la konsekvenc'o'j de Brit'el'ir'o. Unu preleg'ant'o pri'skrib'is Brit'el'ir'o'n kiel la plej\ngrav'a'n konstituci'a'n event'o'n de la brit'a histori'o post 1660, c\u0302ar g\u0302i montr'as, ke rilat'e\nal la demand'o pri Eu\u0306rop'o, la suveren'ec'o de la popol'o super'as la suveren'ec'o'n de la"}, {"text_idx": "#001490", "text": "Ali'a preleg'ant'o dir'is, ke li ne pov'as pens'i pri ali'a event'o en la brit'a histori'o,\nen kiu la popol'o g\u0302is iu grad'o redukt'is la suveren'ec'o'n de la parlament'o. Li klar'ig'is,\nke lau\u0306 jur'a vid'punkt'o la referendum'o est'is nur konsil'a, sed c\u0302ar la reg'ist'ar'o promes'is\nrespekt'i la rezult'o'n de la voc\u0302'don'o, la pli'mult'o de la parlament'an'o'j kompren'is g\u0302i'n\nkiel dev'ig'a'n. Post la referendum'o la reg'ist'ar'o kaj la parlament'o sekv'as politik'o'n,\nkiu'n ili kontrau\u0306'as. \u201eTia situaci'o est'as sen'precedenc'a en ni'a long'a konstituci'a histori'o\u201d, asert'is la preleg'ant'o, \u201eEu\u0306rop'o do respond'ec'is pri la en'konduk'o de nov'a koncept'o en la brit'a'n konstituci'o'n,\nla suveren'ec'o'n de la popol'o\u201d."}, {"text_idx": "#001491", "text": "La plej long'a sesi'o ek'de 1707"}, {"text_idx": "#001492", "text": "Ordinar'e parlament'a'j sesi'o'j dau\u0306r'as unu jar'o'n, komenc'ig\u0302'ant'e en april'o au\u0306 maj'o. Fin'e\nde sesi'o leg\u0302'propon'o'j ek'konsider'it'a'j nul'ig\u0302'as, kaj dev'as est'i de'komenc'e re'en'konduk'it'a'j.\nLa nov'a sesi'o komenc'ig\u0302'as per reg\u0302'in'a parol'ad'o, en kiu s\u0302i el'met'as la reg'ist'ar'a'n plan'o'n\npor la sesi'o. Tamen la sesi'o, dum kiu Theresa May trakt'is pri Brit'el'ir'o, dau\u0306r'is jam\npli ol du jar'o'j'n, kaj est'is la plej long'a ek'de la unu'ig\u0302'o de Angli'o kaj Skot'land'o en\n1707, kaj do jam ven'is temp'o por nov'a parlament'a sesi'o."}, {"text_idx": "#001493", "text": "Bor'is Johnson far'ig\u0302'is c\u0302ef'ministr'o la 24an de juli'o, la tag'o'n antau\u0306 la somer'a pau\u0306z'o,\nkiu dau\u0306r'is g\u0302is la 3a de septembr'o. Dum tiu pau\u0306z'o li anonc'is, ke la parlament'a sesi'o\nfin'ig\u0302'os la 10an de septembr'o, kaj la nov'a sesi'o komenc'ig\u0302'os la 14an de oktobr'o \u2013 por ebl'ig'i la okaz'ig'o'n de la parti'konferenc'o'j, por kio la parlament'o tradici'e pau\u0306z'as,\nsed el tio rezult'is la plej long'a suspend'o de la parlament'o post g\u0302i'a sesi'o de 1930-1931.\nLau\u0306 Bor'is Johnson, tio'n li far'is por ebl'ig'i nov'a'n program'o'n de soci'a'j re'form'o'j sub\nli'a c\u0302ef'ministr'ec'o, sed lau\u0306 li'a'j kritik'ant'o'j li far'is tio'n por silent'ig'i la parlament'o'n"}, {"text_idx": "#001494", "text": "Konflikt'a'j opini'o'j kaj politik'a'j artifik'o'j"}, {"text_idx": "#001495", "text": "En la semajn'o, en kiu la parlament'o kun'ven'is inter la somer'a pau\u0306z'o kaj la fin'o de\nla sesi'o, la parlament'o decid'is, ke la c\u0302ef'ministr'o pet'u prokrast'o'n de la dat'o de Brit'el'ir'o.\nTamen Bor'is Johnson dau\u0306r'e insist'is, ke la leg\u0302'o jam dir'as, ke Briti'o el'ir'os la 31an\nde oktobr'o, sen'de'pend'e de tio, c\u0302u Briti'o kaj EU ating'os inter'konsent'o'n au\u0306 ne. La antau\u0306'a'j\nprokrast'o'j ne ebl'ig'is nov'a'j'n trakt'ad'o'j'n, kaj don'is nur temp'o'n por prov'i tra'pus\u0302'i esenc'e\nla sam'a'n inter'konsent'o'n kontrau\u0306 la vol'o de la parlament'o."}, {"text_idx": "#001496", "text": "Tio, kiel Bor'is Johnson sukces'os pri tio sen ag'i kontrau\u0306'leg\u0302'e, far'ig\u0302'is grand'a demand'o\nen la amas'komunik'il'o'j. Tamen iu au\u0306tor'o el la Brit'a Asoci'o pri Konstituci'a Jur'o (United Kingdom Constitutional Law Association) sugest'is unu ebl'o'n. C\u0302iu nov'a leg\u0302'o, por ke g\u0302i valid'u, dev'as est'i promulg'it'a de la\nreg\u0302'in'o lau\u0306 konsil'o de la c\u0302ef'ministr'o. Li argument'is, ke ebl'us, kaj ec\u0302 dec'us, ke la\nc\u0302ef'ministr'o prezent'u nov'a'n leg\u0302'o'n al la reg\u0302'in'o, kun rekomend'o, ke s\u0302i rifuz'u g\u0302i'n promulg'i."}, {"text_idx": "#001497", "text": "Briti'o est'as fam'a pro mank'o de skrib'it'a konstituci'o, au\u0306, pli g\u0302ust'e, de \u201ekod'ig'it'a\u201d konstituci'o. Ekzist'as kelk'a'j histori'a'j dokument'o'j, sed pli'e al tio la procedur'o'j'n\noni decid'as per'e de precedenc'o'j. La konstituci'a histori'o est'as long'dau\u0306r'a potenc'lukt'o\ninter la monarh\u0302i'o kaj la parlament'o. Nun'temp'e oni konsider'as, ke la parlament'o est'as\nsuveren'a, sed la monarh\u0302'o konserv'as kelk'a'j'n rajt'o'j'n. Lau\u0306 la angl'a'lingv'a Vikipedio,\n\u201eLa parlament'o est'as du'c\u0302ambr'a, sed hav'as tri part'o'j'n, konsist'ant'a'j'n el la Suveren'o\n(Reg\u0302'in'o-en-Parlament'o), la C\u0302ambr'o de Lord'o'j, kaj la C\u0302ambr'o de Deput'it'o'j (la Sub'a C\u0302ambr'o)\u201d. Do la potenc'o-divid'o inter la Suveren'o kaj la Parlament'o far'ig\u0302'is iom'et'e obskur'a."}, {"text_idx": "#001498", "text": "Nov'a'j leg\u0302'o'j dev'as ricev'i reg\u0302'a'n aprob'o'n, kaj la fin'o kaj komenc'o de parlament'a'j sesi'o'j\ndev'as ricev'i reg\u0302'a'n aprob'o'n. Tio ne est'as afer'o por la parlament'a'j c\u0302ambr'o'j, sed afer'o\npor la c\u0302ef'ministr'o kaj la monarh\u0302'o. Tiu aprob'rajt'o nom'ig\u0302'as \u201ela reg\u0302'a prerogativ'o\u201d. La reg\u0302'a'n prerogativ'o'n oni aplik'as tradici'e ankau\u0306 al ekster'land'a'j afer'o'j, inkluziv'e\nde la lanc\u0302'o de milit'o'j, sen tio, ke la parlament'a'j c\u0302ambr'o'j hav'us formal'a'n voc\u0302'o'n en"}, {"text_idx": "#001499", "text": "Theresa May kiel c\u0302ef'ministr'o aplik'is la reg\u0302'a'n prerogativ'o'n, kiam s\u0302i don'is la formal'a'n\naviz'o'n al Eu\u0306rop'a Uni'o pri Brit'el'ir'o, tiel difin'ant'e la el'ir'dat'o'n la 29a de mart'o 2019.\nTamen la Alt'a Kort'um'o jug\u0302'is tio'n kontrau\u0306'konstituci'a, c\u0302ar tem'as ne nur pri ekster'land'a'j\nrilat'o'j, sed ankau\u0306 pri leg\u0302'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, kiu'j valid'as en'e de la land'o. Pro tio\nTheresa May dev'is tio'n post'e akcept'ig'i per'e de la parlament'a'j c\u0302ambr'o'j. Post'e, inter'konsent'e\nkun Eu\u0306rop'a Uni'o, s\u0302i plu'etend'is tiu'n dat'lim'o'n g\u0302is la 31a de oktobr'o, dum s\u0302i tri'foj'e\nsen'sukces'e prov'is akcept'ig'i esenc'e la sam'a'n propon'o'n en la parlament'o."}, {"text_idx": "#001501", "text": "Tia'j demand'o'j est'as g\u0302eneral'e evit'ind'a'j en la brit'a soci'o, c\u0302ar la or'a regul'o de la\nbrit'a politik'o est'as, ke oni ten'u la reg\u0302'in'o'n for de la politik'o. Tamen ekzist'is alud'o'j\nal eventual'a mis'uz'o de la reg\u0302'a prerogativ'o rilat'e al la invad'o de Irako, kaj cert'e\nlev'ig\u0302'os pli'a'j demand'o'j ankau\u0306 pri tio, c\u0302u la skot'a verdikt'o rest'os ne'kontest'at'a."}, {"text_idx": "#001502", "text": "Ekzist'as plur'a'j precedenc'o'j de long'a'j suspend'o'j de la parlament'o. Plej last'e c\u0302ef'ministr'o\nJohn Major en 1997 fru'e c\u0302es'ig'is la parlament'a'n sesi'o'n, tiel evit'ant'e debat'o'n pri sub'ac\u0302et'o\nde parlament'an'o'j por far'i parlament'a'j'n demand'o'j'n. Nun John Major est'as unu el la sub'ten'ant'o'j\nde la jur'a ag'ad'o kontrau\u0306 la suspend'o de la parlament'o far'e de Bor'is Johnson."}, {"text_idx": "#001503", "text": "C\u0302u Brit'el'ir'o jam okaz'is en mart'o?"}, {"text_idx": "#001505", "text": "Lau\u0306 Robin Tilbrook, c\u0302iu'j jur'ist'o'j, kiu'j koment'is pri la afer'o, kun la escept'o nur\nde tiu'j, kiu'j est'as pag'at'a'j por argument'i kontrau\u0306'e, dir'as, ke li hav'as fort'a'n argument'ar'o'n.\nTamen la afer'o ec\u0302 ne ating'is la Alt'a'n Kort'um'o'n, pro inter'ven'o de unu el la jug\u0302'ist'o'j,\nkiu deklar'is g\u0302i'n \u201etut'e sen merit'o\u201d. Robin Tilbrook apelaci'is, argument'ant'e, ke tiu jug\u0302'ist'o hav'as, pro si'a histori'o,\npolitik'a'j'n motiv'o'j'n, kaj ne dev'us est'i en'plekt'it'a en tiu c\u0302i afer'o. Li nun atend'as\ndecid'o'n de Eu\u0306rop'a Kort'um'o pri Hom'a'j Rajt'o'j (ne de Eu\u0306rop'a Uni'o), al kiu li pled'is pri\nla rajt'o est'i au\u0306d'at'a de jur'a tribunal'o."}, {"text_idx": "#001506", "text": "La ironi'o mal'antau\u0306 tiu c\u0302i konfuz'o est'as, ke origin'e la c\u0302ef'a motiv'ig\u0302'o mal'antau\u0306 la kampanj'ad'o\npor brit'a el'ir'o el Eu\u0306rop'a Uni'o \u2013 kaj ec\u0302 kontrau\u0306 la Traktat'o de Maastricht, kiu kre'is Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n \u2013 est'is la mank'o de demokrati'o en Eu\u0306rop'a Uni'o. Sed nun, kiam Briti'o prov'as re'gajn'i\nla suveren'ec'o'n, la demand'o est'as, g\u0302ust'e kie kus\u0302'u tiu suveren'ec'o en'e de Briti'o."}, {"text_idx": "#001507", "text": "La plej last'a libr'o de profesor'o Vernon Bogdanor, el'don'it'a en februar'o c\u0302i-jar'e, titol'ig\u0302'as\nPreter Brit'el'ir'o: cel'e al Brit'a Konstituci'o. Li argument'as por kod'ig'it'a konstituci'o sam'tip'a kiel tiu'j, kiu'j'n hav'as ali'a'j land'o'j.\nLa libr'o pri'skrib'as pli'a'n konfuz'o'n en'konduk'it'a'n de la au\u0306tonom'a reg'ad'o en Skot'land'o\nkaj Kimri'o. En la antau\u0306'last'a c\u0302apitr'o li cit'as kelk'a'j'n eminent'a'j'n konstituci'a'j'n jur'ist'o'j'n.\nUnu el tiu'j asert'is: \u201eAl la grand'a pli'mult'o el ni mank'as klar'a kaj ampleks'a kompren'o de tio, kio est'as la\nkondic\u0302'o'j de ni'a konstituci'o\u201d. Lau\u0306 ali'a: \u201ekonstituci'e, ni nun trov'as ni'n en sen'voj'a dezert'o sen ajn'a map'o au\u0306 kompas'o\u201d."}, {"text_idx": "#001508", "text": "Vernon Bogdanor mem pli fru'e en si'a libr'o skrib'is, ke antau\u0306 la al'ig\u0302'o de Briti'o al\nla Eu\u0306rop'a Komun'um'o en 1973, \u201ela brit'a konstituci'o pov'us est'i karakerizata per preciz'e ok vort'o'j: \u201aKio'n ajn la reg\u0302'in'o-en-parlament'o promulg'as, tio est'as leg\u0302'o\u2019.\u201d"}, {"text_idx": "#001509", "text": "Tiel ni re'ven'as al la fundament'a problem'o, kiu'n difin'is profesor'o Bogdanor, ke la\npopol'o voc\u0302'don'is por Brit'el'ir'o, dum la parlament'o kontrau\u0306'as. Tio konduk'is al konflikt'o,\nen kiu la obskur'a konstituci'a kaj jur'a situaci'o est'as uz'at'a kiel batal'rimed'o. En la\nangl'a lingv'o, oni nom'as tio'n\nlawfare \u2013 vort'lud'a kun'fand'o de la vort'o'j\nwarfare (milit'ad'o). G\u0302ust'e tia jur'a milit'ad'o sur'baz'e de obskur'a konstituci'o est'as en la centr'o"}, {"text_idx": "#001510", "text": "Se gas- au\u0306 elektro-kompani'o kre'as fos'aj\u0302'o'n en vi'a strat'o por en'met'i tub'o'j'n au\u0306 kabl'o'j'n,\ng\u0302i dev'as avert'i simil'a'j'n kompani'o'j'n, kiel ekzempl'e la koncern'a'n telefon-kompani'o'n,\npor ke ili pov'u uz'i la okaz'o'n por instal'i au\u0306 re'nov'ig'i ankau\u0306 si'a'j'n kabl'o'j'n, ekzempl'e\nInter'ret-kabl'o'n, en la sam'a fos'aj\u0302'o. Tio c\u0302i est'as eu\u0306rop'a direktiv'o jam de kvin jar'o'j,\nkaj al g\u0302i dev'is adapt'ig\u0302'i la lok'a'j leg\u0302'o'j en c\u0302iu'j land'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) antau\u0306 la\n1a de januar'o 2016. La direktiv'o s\u0302ajn'as logik'a, mon- kaj temp'o-s\u0302par'a, kaj do oni atend'us,\nke la leg\u0302'o'n oni c\u0302ie tuj aprob'us."}, {"text_idx": "#001511", "text": "Paradoks'o: oni dev'as, sed ne rajt'as"}, {"text_idx": "#001512", "text": "Tamen Belgi'o est'as apart'a fenomen'o. G\u0302i est'as federaci'o, kiu konsist'as el Flandri'o\n(la plej grand'a part'o), Valoni'o kaj Bruselo (la plej mal'grand'a part'o). Tial la eu\u0306rop'a\ndirektiv'o dev'as est'i leg\u0302'ig'it'a tri foj'o'j'n, apart'e en c\u0302iu federaci'er'o. La leg\u0302'ig'o okaz'is\npreskau\u0306 tuj en Flandri'o kaj Valoni'o, sed post kvar jar'o'j ankorau\u0306 ne en Bruselo. La\nkial'o est'as ne tio, ke la brusela leg\u0302'don'a instanc'o ne konsider'as la direktiv'o'n ind'a,\nsed tio, ke g\u0302i konsider'as si'n ne rajt'ig'it'a kre'i tia'n leg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001513", "text": "La Eu\u0306rop'a Kort'um'o opini'as, ke Eu\u0306rop'a Uni'o sufic\u0302'e long'e atend'is nun, kaj komenc'e de\njuli'o decid'is pag'pun'i Belgi'o'n je 5000 eu\u0306r'o'j tag'e g\u0302is la leg\u0302'o est'os real'ig'it'a. Est'as\natent'ind'e, ke g\u0302i decid'is pag'pun'i Belgi'o'n, sed ne Bruselon, c\u0302ar ja Belgi'o est'as an'o\nde Eu\u0306rop'a Uni'o, ne la apart'a'j federaci'er'o'j. Bruselo protest'is, kaj dir'is al Eu\u0306rop'a\nUni'o, ke g\u0302i ne est'as rajt'ig'it'a far'i tia'n leg\u0302'o'n, sed la Komision'o re'ag'is per simpl'a\n\u201ese Flandri'o kaj Valoni'o ja sent'as si'n kompetent'a'j, tiam ankau\u0306 Bruselo sent'u si'n kompetent'a"}, {"text_idx": "#001514", "text": "Philippe De Backer, la ministr'o en Belgi'o respond'ec'a pri \u201eadministr'a simpl'ig'o\u201d, sent'as si'n tre mal'komfort'a pri tiu c\u0302i mult'e'kost'a jur'a nod'o kaj pet'is Bruselon \u201ere'konsider'i si'a'n pozici'o'n\u201d. Li ne tre bon'e kompren'as la obj\u0302et'o'j'n de Bruselo kaj pet'as \u201esimpl'e leg\u0302'ig'i la direktiv'o'n, sam'e kiel far'is Flandri'o kaj Valoni'o\u201d."}, {"text_idx": "#001515", "text": "C\u0302u ebl'e Kafka stud'is en Belgi'o?"}, {"text_idx": "#001516", "text": "La c\u0302i-jar'a \u201ePremi'o pri g\u0302ust'a viv'manier'o\u201d (angl'e:\nRight Livelihood Award) ir'as al kvar ricev'ont'o'j:"}, {"text_idx": "#001517", "text": "1. La defend'ant'o de hom'a'j rajt'o'j Aminatou Haidar en Okcident'a Saharo, \u201epro s\u0302i'a konstant'a sen'per'fort'a ag'ad'o, malgrau\u0306 mal'liber'ig\u0302'o kaj tortur'o, cel'e al just'ec'o\nkaj mem'decid'rajt'o por la popol'o de Okcident'a Saharo\u201d."}, {"text_idx": "#001518", "text": "2. La advokat'o Guo Jianmei en C\u0302ini'o, \u201epro s\u0302i'a pionir'a kaj persist'a labor'ad'o por sekur'ig'i la rajt'o'j'n de vir'in'o'j en C\u0302ini'o\u201d."}, {"text_idx": "#001519", "text": "3. La klimat'aktiv'ul'in'o Greta Thunberg en Svedi'o, \u201ec\u0302ar inspir'ant'a kaj pli'klar'ig'ant'a politik'a'j'n postul'o'j'n pri urg\u0302'a klimat'ag'ad'o, kiu reflekt'as"}, {"text_idx": "#001520", "text": "4. La indig\u0302en'a gvid'ant'o Davi Kopenawa de la janomana popol'o en Brazilo, kun'e kun\nHutukara Associac\u0327a\u0303o Yanomami, \u201epro ili'a kurag\u0302'a rezolut'ec'o por protekt'i la arb'ar'o'j'n kaj bio'divers'ec'o'n de la amazon'a\nregion'o, kaj la land'o'j'n kaj kultur'o'n de g\u0302i'a'j indig\u0302en'a'j popol'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001521", "text": "La premi'o est'is fond'it'a en 1979, kiam la sved-german'a filatel'ist'o Jakob von Uexku\u0308ll\n[fon ikskil] propon'is al la Nobel-fond'aj\u0302'o kre'i du nov'a'j'n Nobel-premi'o'j'n, ne kompren'ant'e,\nke la testament'o de Nobel ne ebl'ig'as tio'n. Ec\u0302 la sved'a naci'a bank'o ja pov'is kre'i nur\nNobel-memor'premi'o'n pri ekonomik'o, ne Nobel-premi'o'n. Pro la rifuz'o de la fond'aj\u0302'o, von\nUexku\u0308ll do fond'is propr'a'n premi'o'n, financ'at'a'n de li'a pos\u0302t'mark'kolekt'o."}, {"text_idx": "#001522", "text": "Mi'a'j amik'o'j nom'as mi'n klimat'a skeptik'ul'o. Sed c\u0302u ver'e? Mi ja kred'as, ke la klimat'o\nsur ni'a ter'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. Mi ankau\u0306 kred'as, ke CO2 sorb'as varm'o'radi'ad'o'n. Mi ankau\u0306 est'as konvink'it'a, ke ni dev'as est'i zorg'em'a'j pri fosili'a'j\nmineral'o'j: ili est'as kompleks'a'j molekul'o'j, en kiu'j'n la sun'o invest'is mult'a'n energi'o'n.\nSed ... mi ne kred'as, ke la hom'o kau\u0306z'as la nun'a'n klimat'a'n s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001523", "text": "Mi'a'j amik'o'j nom'as mi'n negaci'ant'o: iu, kiu ne'as la evident'a'n real'o'n. Ili ankorau\u0306 ne\nstar'ig'as mi'n sur la brul's\u0302tip'ar'o'n, sed tamen rigard'as mi'n kun cert'a mal'fid'o, iom'et'e\nkiel herez'ul'o'n. La sekv'a tekst'o ne cel'as konvert'i mi'a'j'n amik'o'j'n, sed nur organiz'i\nmi'a'j'n propr'a'j'n ide'o'j'n kaj eventual'e kompar'i ili'n kun ali'a'j vid'punkt'o'j."}, {"text_idx": "#001524", "text": "Unu'e pri klimat'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. C\u0302io komenc'ig\u0302'is antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 14 miliard'o'j da jar'o'j kun la\n\u201egrand'a knal'o\u201d, la pra'eksplod'o, iom'et'e strang'a hipotez'o sed nun vast'e akcept'it'a. Antau\u0306 3,5 miliard'o'j\nda jar'o'j ni'a mond'o jam ekzist'is kaj tiam ver's\u0302ajn'e ek'est'is la viv'o. La surfac'o de la\nter'o est'is ankorau\u0306 varm'a kaj mal'mol'a. Aper'is kontinent'o'j, el kiu'j Rodinio antau\u0306 c\u0302irkau\u0306\n1 miliard'o da jar'o'j est'is la unu'a, preskau\u0306 cert'e sekv'it'a de ali'a'j."}, {"text_idx": "#001525", "text": "Pange'o ekzist'is antau\u0306 250 milion'o'j da jar'o'j. G\u0302i est'is grand'a ter'a mas'o kun ver's\u0302ajn'e\nkontinent'a klimat'o. Pange'a iom post iom dis'ig\u0302'is en apart'a'j'n kontinent'o'j'n. Geolog'o\nrakont'is al mi, ke ek'de tiam cent'o'j, ebl'e mil'o'j, da klimat'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j okaz'is. Glaci'a'j'n\nperiod'o'j'n sekv'is varm'a'j period'o'j. Cert'e ili c\u0302iu'j okaz'is sen hom'a inter'ven'o. Rest'as\nmir'ind'e, ke nun'temp'e, kiam la s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o okaz'as la dek'mil'a'n foj'o'n, hom'o'j vol'as atribu'i\nla kau\u0306z'o'n al hom'o'j. Pro divers'a'j kial'o'j hom'o'j vol'as est'i respond'ec'a'j pri ebl'a'j katastrof'o'j."}, {"text_idx": "#001526", "text": "En bibli'a'j temp'o'j, Jeremio kaj ali'a'j profet'o'j jam antau\u0306'dir'is katastrof'o'j'n rezult'ant'a'j'n\nel hom'a kondut'o. Ezekiel'o antau\u0306'vid'is la apokalips'o'n kaj la fin'o'n de la temp'o. C\u0302i tiu\ndamn'it'a pens'ad'o dau\u0306r'e viv'as en divers'a'j religi'a'j sekt'o'j. Est'as far'it'a scienc'a esplor'ad'o\npri tiu fenomen'o kaj s\u0302ajn'as, ke la famili'o decid'as, kio'n oni kred'as. Ankau\u0306 la teori'o\nde mond'varm'ig\u0302'o kau\u0306z'it'a de hom'o'j aparten'as al c\u0302i tiu seri'o. Kon'at'a est'as la \u201eraz'il'o de Ockham\u201d (William of Ockham, 14a jar'cent'o). G\u0302i dir'as, ke oni ne supoz'u nov'a'n kau\u0306z'o'n de io,\nse ni'a'j spert'o'j instru'as al ni, ke g\u0302i c\u0302iam okaz'is sen tiu specif'a kau\u0306z'o. Se mil klimat'a'j\ns\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j okaz'is sen hom'a inter'ven'o, ne util'as formul'i hipotez'o'n por la mil-kaj-unu'a."}, {"text_idx": "#001527", "text": "Mi'a'j amik'o'j dir'as: nun la cirkonstanc'o'j mal'sam'as. La teori'o de antrop'o'gen'a varm'ig\u0302'o\npruv'ig\u0302'is, c\u0302ar 97 % de la scienc'ist'o'j asert'as tio'n. Ekzist'as konsent'o inter erudici'ul'o'j.\nDo laik'o'j kiel mi ne rajt'as dub'i pri tio. Sed c\u0302u konsent'o pri teori'o est'as konvink'a\npruv'aj\u0302'o (pens'u pri la konsent'o pri sorc\u0302'ad'o)? Kaj ec\u0302 la konsent'o de 97 % ne est'as ver'a\nkonsent'o, rest'as 3 %. Ekzist'as franc'a esprim'o pri c\u0302i tio:\nl'art de grouper les chiffres (la art'o grup'ig'i nombr'o'j'n). Krom'e montr'ig\u0302'as, ke tiu nombr'o 97 % ven'as de unu sol'a\npublik'aj\u0302'o, kaj ke ali'a'j au\u0306tor'o'j komplet'e refut'is g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Kred'ant'o'j dir'as \u2013 kaj probabl'e tio est'as g\u0302ust'a \u2013 ke la kvant'o de CO2 en la atmosfer'o alt'ig\u0302'is de c\u0302irkau\u0306 290 ppm (milion'on'o'j) g\u0302is c\u0302irkau\u0306 410 ppm kaj ke\ntiu kresk'o est'as rekt'a sekv'o de brul'ig'ad'o de fosili'a'j brul'aj\u0302'o'j far'e de hom'o'j. En la\ninform'a'j kampanj'o'j pri klimat'o, grafik'aj\u0302'o oft'e montr'as la temperatur'o'n sur la ter'o\nkaj la CO2 en la aer'o, de'pend'e de temp'o; la du lini'o'j \u2013 fenomen'o'j \u2013 kur'as preskau\u0306 perfekt'e paralel'e. La mez'a temperatur'o sur la ter'o alt'ig\u0302'is ek'de 1850\nje c\u0302irkau\u0306 1,0 grad'o. Por mult'a'j, tio pruv'as, ke la emisi'o de CO2, se ne la sol'a, cert'e est'as la plej grav'a kau\u0306z'o de mond'a varm'ig\u0302'o, c\u0302ar ekzist'as fort'a"}, {"text_idx": "#001532", "text": "Mi'a'j amik'o'j dir'as: est'is c\u0302iel klar'e pruv'it'e, ke CO2 sorb'as varm'o'n kaj ke la CO2-koncentr'ig\u0302'o pli'ig\u0302'as. Sed ekzist'as ankorau\u0306 ali'a'j faktor'o'j. Krom \u201epli mal'grand'a'j frat'o'j\u201d kiel ozon'o kaj rid'gas'o (N2O) tem'as ankau\u0306 c\u0302ef'e pri met'an'o kaj akv'a vapor'o."}, {"text_idx": "#001533", "text": "Met'an'o 25-obl'e pli fort'e ol CO2 konserv'as la atmosfer'a'n varm'o'n; g\u0302i pli'ig\u0302'is je 150 % en la atmosfer'o ek'de la 18a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001535", "text": "CO2 hav'as divers'a'j'n font'o'j'n \u2013 ankau\u0306 ni'a korp'o kontribu'as al g\u0302i. C\u0302irkau\u0306 kvar'on'o de la CO2 el'las'at'a en la atmosfer'o'n c\u0302iu'jar'e est'as provizor'e stok'it'a en plant'o'j kaj ali'a kvar'on'o\nen la ocean'o'j. La fakt'o, ke iu'j CO2-font'o'j mem est'as klimat'a'j, ne facil'ig'as la problem'o'n. Pli'e, ebl'as, ke la varm'ig\u0302'o\nmem pli'ig'as la CO2-koncentr'ig\u0302'o'n, kiel sugest'as la cit'it'a'j datum'o'j pri polus'a glaci'o. Iu'j CO2-pur'ig'il'o'j est'as ankau\u0306 klimat'de'pend'a'j: plant'o'j kresk'as pli bon'e, kiam ili ricev'as\npli da CO2, kaj pro pli varm'a printemp'o, fal'foli'a'j arb'o'j ricev'as si'a'j'n grand'eg'a'j'n surfac'a'j'n\nfoli'o'j'n, per kiu'j ili sorb'as CO2. Ali'flank'e, brul'ig'i fosili'a'j'n brul'aj\u0302'o'j'n lau\u0306'dir'e hav'as kvin- g\u0302is ses-obl'e pli grand'a'n\nefik'o'n al la pli'ig\u0302'o de CO2 ol la redukt'it'a kapabl'o sorb'i CO2 rezult'e de sen'arb'ar'ig'o kaj mal'aper'o de ali'a'j natur'a'j are'o'j."}, {"text_idx": "#001538", "text": "Ekzist'as dek'o'j da komput'il'a'j model'o'j, kaj regul'e oni dev'as korekt'i la rezult'o'j'n. IPCC\nkorekt'is si'n en januar'o 2019 kaj raport'is, ke la varm'ig\u0302'o de la 21a jar'cent'o ne sum'ig\u0302'os\nal pli ol 0,5oC, kaj ke antrop'o'gen'a'j emisi'o'j neniam pov'as kau\u0306z'i varm'ig\u0302'o'n je 1,5oC."}, {"text_idx": "#001539", "text": "Nun'temp'e ekzist'as du mond'a'j vid'punkt'o'j, far'it'a'j per ekster'pol'ad'o kaj eg'a simpl'ig'o\nde datum'o'j. Unu'e, la mond'o mort'ant'a pro sek'ec'o, alt'ig\u0302'ant'a mar'nivel'o kaj varm'ig\u0302'o kaj\nla ali'a utopi'o de stabil'a klimat'o en mond'o bon'eg'a por c\u0302iu'j. Al Gore dir'is bon'e en\nsi'a preleg'o okaz'e de la akcept'o de la Nobel-premi'o:\nWe ar'e what is wrong and we must make it right (Mal'ord'ig'is ni, kaj ni dev'as re'ord'ig'i.)"}, {"text_idx": "#001544", "text": "2. Vid'u pli en la ret'o sub"}, {"text_idx": "#001547", "text": "Mars\u0302'o de la ital'a jun'ul'ar'o"}, {"text_idx": "#001548", "text": "De temp'o al temp'o, au\u0306 pli preciz'e koincid'e kun la komenc'o de la lern'o'jar'o, la jun'a'j\ngeneraci'o'j de Italio esprim'as per mars\u0302'o'j si'a'n mal'kontent'o'n, precip'e por protest'i kontrau\u0306\nlok'a'j mis'funkci'o'j. Tio komenc'ig\u0302'is antau\u0306 kvin'dek'o da jar'o'j c\u0302e universitat'o, kontrau\u0306\nla mal'bon'a ekzempl'o de iu'j profesor'o'j, kiu'j dedic\u0302'is mal'mult'e da temp'o al instru'ad'o\npor si'n dedic\u0302'i al propr'a'j esplor'o'j au\u0306 privat'a'j profesi'o'j au\u0306 al politik'o."}, {"text_idx": "#001549", "text": "Kun la pas'o de la jar'o'j part'o'pren'is pli mult'e la lice'an'o'j, do adolesk'ant'o'j, kiu'j kelk'foj'e\nokup'is si'a'n lern'ej'o'n dum po kelk'a'j hor'o'j (au\u0306 ec\u0302 nokt'o'j) semajn'e, por arang\u0302'i paralel'a'n\n\u201emem'reg'at'a'n\u201d program'o'n pli proksim'a'n al si'a'j interes'o'j. Tiu mod'o dau\u0306r'is kelk'a'j'n generaci'o'j'n, kaj\npost'e silent'e esting'ig\u0302'is. C\u0302i-jar'e la komenc'o de la lern'o'jar'o preskau\u0306 koincid'is kun\nla politik'a protest'ad'o de la \u201eflav'a'j ves\u0302t'o'j\u201d en Franci'o, kiu'j kun'tren'is ankau\u0306 ge'jun'ul'o'j'n, kaj osmoz'e ankau\u0306 la ital'a'j'n ge'jun'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#001550", "text": "Tamen tut'e ne'atend'it'a en Italio est'is la amas'a part'o'pren'o de la jun'ul'ar'o en sam'temp'a'j\nmars\u0302'o-manifestaci'o'j en pli ol cent urb'o'j: en'tut'e, pli ol unu milion'o da ge'knab'o'j al'ig\u0302'is\nkvazau\u0306 procesi'e. Kvankam en c\u0302i tiu sezon'o okaz'as politik'a'j balot'ad'o'j en ni'a land'o,\nneni'u politik'a parti'o iel part'o'pren'is. Nur la (nov'a) ministr'o pri publik'a instru'ad'o\nsend'ig'is al la lern'ej'estr'o'j cirkuler'o'n, por ke ili al'las'u, ke en tiu tag'o la lice'an'o'j"}, {"text_idx": "#001551", "text": "Do kio okaz'is? Est'is dis'kon'ig'it'a la parol'ad'o de Greta Thunberg [tunberj] antau\u0306 la\nspecial'a pint'o'kun'ven'o pri klimat'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (la 23an de septembr'o 2019)\n(la esperant'ig'o'n de la tekst'o vi trov'os c\u0302i-sub'e)."}, {"text_idx": "#001552", "text": "Cert'e rest'as instig'o al konsci'ig\u0302'o au\u0306 al mem'konsci'ig\u0302'o pri la problem'o de la varm'ig\u0302'o\nde ni'a planed'o. Kaj tio koncern'as ne nur la jun'ul'ar'o'n, nek nur Unu'ig\u0302'int'a'j'n Naci'o'j'n."}, {"text_idx": "#001553", "text": "Mi'a mesag\u0302'o est'as: ni observ'os vi'n. Tio c\u0302i est'as tut'e mis'a. Mi ne dev'us est'i tie c\u0302i.\nMi dev'us re'est'i en mi'a lern'ej'o ali'flank'e de la ocean'o. Tamen vi turn'as vi'n al ni jun'ul'o'j\npor trov'i esper'o'n. Kiel vi au\u0306dac'as?"}, {"text_idx": "#001554", "text": "Vi s\u0302tel'is mi'a'j'n rev'o'j'n kaj mi'a'n infan'ag\u0302'o'n per vi'a'j vant'a'j parol'o'j. Kaj tamen mi est'as\ninter la bon's\u0302anc'ul'o'j. Hom'o'j sufer'as. Hom'o'j mort'as. Tut'a'j medi'o-sistem'o'j kolaps'as.\nNi trov'ig\u0302'as en la komenc'o de amas'a eksterm'ad'o, dum c\u0302iu'j vi'a'j parol'o'j koncern'as nur\nmon'o'n kaj fabel'o'j'n pri sen'fin'a ekonomi'a kresk'ad'o. Kiel vi au\u0306dac'as?"}, {"text_idx": "#001556", "text": "Vi dir'as, ke vi au\u0306d'as ni'n kaj kompren'as la urg\u0302'ec'o'n. Sed \u2013 kiom ajn mal'g\u0302oj'a kaj koler'a mi est'as \u2013 mi ne vol'as kred'i tio'n. C\u0302ar, se vi ver'e kompren'us la situaci'o'n kaj ankorau\u0306 rifuz'ad'us\nag'i, tiam vi est'us diabl'a'j. Kaj tio'n mi rifuz'as kred'i."}, {"text_idx": "#001558", "text": "Tiu'j 50 % est'as ebl'e akcept'ebl'a'j por vi. Sed la nombr'o'j ne en'pren'as la sojl'o'punkt'o'j'n,\nla retro'kupl'a'j'n cikl'o'j'n, la pli'a'n varm'ig\u0302'o'n kiu'n kas\u0302'as toks'a polu'ad'o de la atmosfer'o,\nkaj c\u0302iu'j'n aspekt'o'j'n de egal'ec'o kaj klimat-just'ec'o. Tiu'j nombr'o'j baz'ig\u0302'as ankau\u0306 sur\nla supoz'o, ke mi'a generaci'o suc\u0302'os cent'o'j'n da miliard'o'j da tun'o'j de vi'a CO\n2 el la aer'o \u2013 per teknologi'o'j, kiu'j apenau\u0306 ekzist'as."}, {"text_idx": "#001559", "text": "Do 50 %-a risk'o est'as por ni, kiu'j dev'os viv'i kun tiu'j konsekvenc'o'j, simpl'e ne-akcept'ebl'a."}, {"text_idx": "#001560", "text": "Por hav'i 67 %-an s\u0302anc'o'n rest'i sub tut'mond'a varm'ig\u0302'o de 1,5\noC \u2013 la plej bon'a kalkul'o, kiu'n pov'as prezent'i IPCC\n1 \u2013 je la 1a de januar'o 2018 la mond'o pov'is el'ig'i ankorau\u0306 420 giga'tun'o'j'n da CO\n2. Hodiau\u0306 tiu nombr'o jam redukt'ig\u0302'is al mal'pli ol 350 giga'tun'o'j."}, {"text_idx": "#001561", "text": "Kiel vi au\u0306dac'as s\u0302ajn'ig'i, ke la problem'o'n ebl'as solv'i per'e de \u201ela kutim'a negoc'ad'o\u201d kaj kelk'a'j teknik'a'j arang\u0302'o'j? Je la hodiau\u0306'a'j nivel'o'j de el'ig'ad'o la rest'ant'a CO\n2-bug\u0302et'o est'os tut'e for'uz'it'a en'e de ok jar'o'j kaj du'on'o."}, {"text_idx": "#001563", "text": "Vi perfid'as ni'a'j'n atend'o'j'n. Sed la mond'a jun'ul'ar'o komenc'as kompren'i vi'a'n perfid'o'n.\nC\u0302iu'j est'ont'a'j generaci'o'j observ'as vi'n. Kaj se vi elekt'as perfid'i ni'n, mi dir'u: ni"}, {"text_idx": "#001564", "text": "Ni ne permes'os, ke vi rest'u sen'pun'a'j pro tio. C\u0302i tie kaj en c\u0302i tiu moment'o, ni strek'as\nla lim'o'n; la mond'o vek'ig\u0302'as. Kaj s\u0302ang\u0302'o ven'os, c\u0302u vi tio'n s\u0302at'as au\u0306 ne s\u0302at'as."}, {"text_idx": "#001566", "text": "La universitat'o de Mons (Belgi'o) en oktobr'o don'is tri doktor'ec'o'j'n pro honor'o al person'o'j,\nkiu'j labor'as pri dau\u0306r'i'pov'a soci'o. La plej fam'a sen'dub'e est'as la sved'a jun'ul'in'o Greta\nThunberg [tunberj]. Kun s\u0302i ricev'is la honor'ig'o'n la franc'a eks-ministr'o, medi-aktiv'ul'o,\nverk'ist'o kaj prezent'ist'o Nicolas Hulot kaj la brit'a ekonomik'ist'o Nicholas Ster'n, kiu\nlabor'as ankau\u0306 en la kamp'o de ekologi'o."}, {"text_idx": "#001568", "text": "C\u0302i-jar'e la Sved'a Akademi'o al'jug\u0302'is Nobel-premi'o'n pri literatur'o ankau\u0306 al la au\u0306str'o\n1. Sen pri'diskut'i la art'ist'a'j'n valor'o'j'n de la premi'it'o alban'o'j est'as tre s\u0302ok'it'a'j kaj\nc\u0302agren'it'a'j, c\u0302ar tem'as pri hom'o kun ide'o'j kaj ag'o'j ekstrem'e fas\u0302ism'a'j, esprim'it'a'j kaj\nel'montr'it'a'j ankau\u0306 okaz'e de la last'a'j milit'o'j en la eks'a Jugoslavio, c\u0302ef'e en Kosovo."}, {"text_idx": "#001569", "text": "Peter Handke sub'ten'is la pere'ig'a'j'n klopod'o'j'n de la reg\u0302im'o de la \u201ebuc\u0302'ist'o de Balkani'o\u201d, Milos\u0302evic\u0302o, kontrau\u0306'star'is la NATO-bombard'ad'o'j'n al milit'ist'a'j ej'o'j de Serbi'o, kaj\nc\u0302e'est'is la en'tomb'ig'a'j'n solen'aj\u0302'o'j'n de la last'a serb'a diktator'o komun'ist'a, eg'e admir'at'a"}, {"text_idx": "#001570", "text": "Alban'o'j g\u0302eneral'e \u2013 kaj apart'e tiu'j de Kosovo \u2013 sent'as si'n humil'ig'it'a'j kaj sen'iluzi'ig'it'a'j pro tia decid'o de la Akademi'o, kiu tradici'e\nel'star'ig'as la plej progres'em'a'j'n person'o'j'n de ni'a hom'ar'o. Per si'a prezid'ant'o Mehmet\nKraja la Akademi'o de Scienc'o'j de Kosovo send'is oficial'a'n protest'o'n, dum la alban'a\nc\u0302ef'ministr'o Ed'i Ram'a dir'is, ke \u201emi unu'a'foj'e vom'em'is pro tia decid'o de la sved'a akademi'o\u201d."}, {"text_idx": "#001571", "text": "Ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j al'vok'is pri petici'o kun cent'mil'o'j da sub'skrib'o'j, send'ot'a\nal Svedi'o por postul'i la nul'ig'o'n de la premi'o al'jug\u0302'it'a al Peter Handke."}, {"text_idx": "#001572", "text": "1. Au\u0306str'a verk'ist'o, au\u0306tor'o de teatr'aj\u0302'o'j, novel'o'j, poem'o'j kaj ese'o'j."}]