[{"text_idx": "#000001", "text": "Ekde 2020, g\u0302i estas oficiala internacia tago, subtenita de Unig\u0302intaj Nacioj, kiun oni festas la 18an de Septembro. Antau\u0306e g\u0302i ne estis apogita de gravaj internaciaj organizoj.\nLa Internacia Koalicio por Egala Salajro estas platformo pri tiu c\u0302i temo formata de la Internacia Organizaj\u0302o de Laboro, la Virina Fako de Unig\u0302intaj Nacioj kaj aliaj partneraj organizoj.\nLa Tago ekzistas por atentigi homojn pri genra salajra malegaleco. G\u0302i signifas ke dum (abstrakta) viro gajnis 1 dolaron, je mondskala nivelo (abstrakta) virino gajnis 77 cendojn pro samvalora laboro. Se oni ne zorgas pri malestigi tiun c\u0302i malegalecon (kiu averag\u0302e ekzistas), la socio bezonus 257 jarojn por atingi salajran egalecon.\nInteresaj estas la malsimilecoj je pluraneca perspektivo. Ekzemple, rilate al la deveno de la virino, en la jaro 2019, kompare al unu dolaro gajnita de blankhau\u0306ta, ne latinamerik-devena viro:"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Virino de azia-amerika deveno gajnis $0.85, do la tago en kiu oni atingas la saman salajron estas la 5a de Marto. (La monsumon kiun iu viro gajnis en 2018, la virino gajnos nur la 5an de Marto 2019);\nUsona virino de afrika au\u0306 azia deveno gajnis $0.61, do la tago estas la 22a de Au\u0306gusto;\nUsona virino de indig\u0302ena deveno gainis $0.58, do la tago estas la 3a de Septembro;\nVirinoj de latinamerika deveno gajnis $0.53, tiel la tago por ili estas la 20a de Novembro 2020."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302e Eu\u0306ropunia nivelo la malsimilo inter salajroj de viroj kaj virinoj estas nuntempe averag\u0302e 14% (datumoj de 2018), kaj en Italujo, la lando kie mi nun log\u0302as, estas simila situacio ol en Usono rilate al virinoj de azi-amerika deveno (15% de malsimileco).\nOni facile povas imagi ke la malegaleco dependas multe de la fako en kiu oni laboras, c\u0302ar g\u0302enerale \u201cvirinecaj\u201d laboroj estas malpli prestig\u0302aj au\u0306 ne postulantaj altajn studojn. La malegaleco estas ankorau\u0306 pli signifa por virinoj, kiuj havas filojn. Ekzemple se oni komparas patran averag\u0302an salajron kaj patrinan salajron, en 2018 patrinoj gainis $0.69 por c\u0302iu $1 gajnita de patroj, do en 2019 la tago de egala salajro por virinoj-patrinoj estis la 10a de Junio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kvankam dum la pasintaj 15 jaroj la tutmonda komunumo multe penis inspiri kaj allogi virinojn kaj knabinojn en sciencon, tamen virinoj kaj knabinoj dau\u0306re ne plene kaj samskale partoprenas en g\u0302i. Nuntempe nur c\u0302irkau\u0306 30% de c\u0302iuj esploristoj estas virinoj mondskale. Lau\u0306 la enketoj de UNESCO, nur 30% de lernantoj, kiuj elektas STEM-fakojn (nome Scienco-Teknologio-Ing\u0302enierado-Matematiko) estas knabinoj. Parolante pri universitataj studoj, en kelkaj fakoj kiel konstruado, matematiko, statistiko, informadiko, tiuj datoj varias el 2-3% g\u0302is 5-7% .\nEn 2015 la G\u0302enerala Asembleo de Unuig\u0302intaj Nacioj adoptis rezolucion por deklari la 11an de Februaro la Internacian Tagon de Virinoj kaj Knabinoj en Scienco"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Lau\u0306 g\u0302i, la celoj de la Tago estas atentigi pri kiom gravas atingi plenan kaj egalan aliron de virinoj kaj knabinoj al scienco kaj partoprenigi ilin pli aktive en g\u0302i, kaj antau\u0306eniri atingon de genra egaleco kaj potencigon de virinoj kaj knabinoj.\nAldone, scienco kaj genra egaleco ambau\u0306 estas esencaj por la atingo de la internacie interkonsentitaj disvolvaj celoj, inkluzive de la Agendo 2030 por Dau\u0306ripova Disvolvig\u0302o."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Krom tiuj g\u0302eneralaj datoj, okazas ankau\u0306 fakaj kaj naciaj tagoj. Jen sube du ekzemploj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tutmonda Tago de Intelektaj Propraj\u0302oj (2018)"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiam ni parolas pri novigo, lau\u0306 la enketoj de la Monda Organizo de Intelektaj Propraj\u0302oj (WIPO), en la jaro 1995 nur 17% de internaciaj patentpetoj prezentitaj lau\u0306 la Patenta Kunlabora Traktato (PCT), inkluzivis almenau\u0306 unu virinon inter la listigitaj inventistoj.\nEn 2008 jaro, tiu organizo dedic\u0302is la Internacian Tagon de Intelektaj Propraj\u0302oj al Virina kontibuo al kreemo kaj novigo.\nLa sekvan jaron, okaze de la Internacia Tago de Virinaj Rajtoj, la sama organizo diskonigis multajn statistikojn koncerne al partopreno de virino en IP-ligitaj procezoj kaj pri virinaj spertoj de patentigo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Oni festas g\u0302in dum la unua semajno de Februaro por agnoski la atingojn de inaj atletoj, rekoni la influon de sporta partopreno por virinoj kaj knabinoj, kaj honori la progreson kaj dau\u0306ran lukton por egaleco de virinoj en sportoj.\nC\u0302iun jaron, ekde 1987, la Usona Kongreso agnoskas virinajn kontribuojn al sportoj. NGWSD estas festata c\u0302iujare tra Usono en la formo de komunumaj eventoj, kiujn partoprenas famaj inaj sportistoj, disdonado de premioj kaj aliaj agadoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ekde 2007, g\u0302i okazas kun la subteno de koalicio de 15 internaciaj neregistaraj kaj registaraj organizaj\u0302oj, kaj sciencaj kaj medicinaj socioj, kiuj fakas pri seksa kaj reprodukta sano kaj estas sponsorita de la firmego Bayer AG. La 26-an de Septembro c\u0302iujare oni lanc\u0302as tutmondan kampanjon, kiu vizias estontecon en kiu c\u0302iu gravedeco estas dezirata. La celoj de MKT estas plibonigi la scion pri kontrau\u0306koncipado kaj ebligi junulojn fari informitajn elektojn pri sia seksa kaj reprodukta sano."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ami iun, kies c\u0302eesto kaj atento redonas al ni la senton de digno kaj valoro, kiun ni penas trovi en ni mem, estas fenomeno komuna al multaj emociaj, romantikaj kaj familiaj rilatoj. En interhomaj rilatoj, la bezono plenigi c\u0302i tiun originalan mankon de memamo igas onin vundeblaj, c\u0302ar g\u0302i facile kondukas al tolerado de ec\u0302 malg\u0302ustaj kaj perfortaj kondutoj por ne perdi tiun c\u0302eeston, de kiu oni trovas validigon.Mi pensas, ke c\u0302i tiu interpreto ankau\u0306 aplikeblas al grupa kaj amasa dinamikoj, kiam publika figuro estas objekto de granda emocia investo.En la amo de Napolo al Maradona, la prioritata elemento restas tiu de elac\u0302eto, malgrau\u0306 c\u0302iujn kontrau\u0306dirojn de la figuro kaj la polemikaj pritaksoj, kiuj racie povas esti prezentitaj pri ria konduto.Ami na Maradona ne estas kontrau\u0306-feminisma, same kiel ne estas kontrau\u0306-feminisma ami kunulon au\u0306 perfortan gepatron, au\u0306 resti emocie ligita al spertoj, kiujn ni vivis kun malsama konscio ol tiu akirita poste."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Finfine emocioj ne estas elektitaj, kaj diskuti ilian pravecon ne utilas por s\u0302ang\u0302i la aferojn. Anstatau\u0306e vi povas elekti kiel agi, kaj do ankau\u0306 kien direkti vian atenton, al kiu kaj kio dedic\u0302i pensojn, vortojn, tempon kaj energion.Por multaj el ni, kiuj proprasperte scias, kio signifas esti implikita en perfortaj / toksaj / malfunkciaj rilatoj, la simplaj konsideroj, kiujn mi kundividas c\u0302i tie, estas ege malevidentaj: kompreni tion estas malfacila laboro kaj postulas konstantan kaj pezan laboron sur ni mem kaj sur niaj skemoj de kundependeco."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La 25-a de Novembro ne estas la Internacia Tago \u201ckontrau\u0306 perforto kontrau\u0306 virinoj\u201d, c\u0302ar se ec\u0302 hodiau\u0306 necesus establi datrevenon por principe konstati, ke seksa perforto ne estas etike akceptebla, miaflanke, mi emus sinmortigi.G\u0302i nomig\u0302as Internacia Tago *POR FORIGO* de perforto kontrau\u0306 virinoj: iniciatema titolo, kiu invitas, praktike, respondeci kaj engag\u0302ig\u0302i, identigi efikajn agajn strategiojn por atingi la celon.Por solvi problemon, unue necesas kompreni g\u0302in en g\u0302ia komplikeco, kaj tial fingromontri la kontrau\u0306dirojn, kiuj manifestig\u0302as en niaj spertoj kaj en niaj atestoj, utilas nur se sekvas la devo esplori ilin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cMi c\u0302eestis kiel liceano la francan feminisman agon \u201cLunde la 14-an de septembro\u201d, kiu celis apogi la liberecon de virinoj vestig\u0302i libere kaj komprenigi tion, ke la problemo ne estas tio, ke virinoj \u201cmaldece\u201d vestig\u0302as, sed tio, ke la seks-agresantoj estas ja tiuj kiuj maldecas. La movado naskig\u0302is en sociaj retejoj, kaj decidis protesti g\u0302uste tiu-lunde en francaj liceoj por la rajto libere vestig\u0302i, kun la celo kontrau\u0306batali seksismajn diskriminaciojn. En liceoj, multaj vestaj\u0302oj (kiel mallongaj jupoj, s\u0302ortoj...) estas malpermesataj, nur al lernantinoj, pro \u201cnedececo\u201d. Virlernantoj ja rajtas vesti s\u0302ortojn kiam varmas. Tio klare estas genro-bazita diskriminacio.Tial, multaj liceaninoj g\u0302uste decidis vestig\u0302i tiu-lunde per mallongaj jupoj kaj aliaj vestaj\u0302oj taksitaj kiel nedecaj, por protesti kontrau\u0306 la malpermeso de ili. Notindas, ke la rajto vestig\u0302i kiel oni deziras ne nur temas pri libereca afero, sed ankau\u0306 temas pri rajto efike labori, c\u0302ar ekzemple, precize lunde varmegis.Mialicee tiu protesto ne sukcesis s\u0302ang\u0302igi la regularon. Male, la estroj de la liceo memorigis la regulojn pri malpermesataj vestaj\u0302oj. Tamen g\u0302i efikis kiel vekigilo. Edukistino demandis al liceanino vestita per mallonga jupo: \u201ckiel via virprofesoro scios kie vin rigardi?\u201d. Dum la juna generacio en Francujo nun estas grandaplejparte senkatenigita de seksismaj pensoj, tiu demando estas perfekta elmontro, ke ne tiel estas por la pli maljunaj generacioj, ec\u0302 por edukistoj. Landaskale, tiu movado estis interalie subtenita de la ekssekretario pri intergenra egaleco kaj nuna sekretario pri civitaneco Marle\u0300ne Schiappa, kaj de la feminisma asocio Nous Toutes. Sed male ol s-rino Schiappa, Jean-Michel Blanquer, la franca ministro pri edukado, diris ke \u201csufic\u0302as vestig\u0302i normale kaj c\u0302io iros bone\u201d, kaj ke lau\u0306 li \u201cekzistas ia granda prudenteco, kiun ni devas havi\u201d. Ec\u0302 se objektive, tiu movado malsukcesis atingi siajn celojn pri libera vestig\u0302o, g\u0302i instigis al debato pri tiu c\u0302i temo kaj multaj francaj amaskomunikiloj informis pri g\u0302i.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Do, vi eble rimarkis multajn novaj\u0302ojn pri COVID-19 en la lastaj tagoj. Mi estos honesta, estas timige kaj estas multo por pritrakti. La mondo estas nun timiga loko, kaj por multaj homoj c\u0302iam estis. Mi esperas, ke c\u0302i tiu afis\u0302o povas helpi normaligi tion, kion vi eble sentos, kaj ankau\u0306 donos iujn konsilojn pri sidado kun malfacilaj sentoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Bonvolu kontroli viajn fontojn kiam temas pri koronvirusaj informoj [...] La Monda Organizaj\u0302o pri Sano havas precizajn kaj g\u0302isdatigitajn informojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Kiuj ajn sentoj aperos c\u0302e vi rilate al COVID-19, ili validas."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ekrankopio de \u201cRamita Seca,\u201d produktita de Elisa Portela per YouTube, enhavante koreografion kaj ludadon de la rolulo \u201cBartolina Xixa\u201d, reg\u0302injo inspirita de anda indig\u0302ena estetiko."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Meze de granda rubodeponejo, c\u0302irkau\u0306ata de nebulo, silueto en larg\u0302a pas\u0302tela rozkolora jupo, kun longaj harplektaj\u0302oj, dancas vidalon [vidala, en la hispana], formon de tradicia poeziaj\u0302o akompanata de muziko tipa de argentina folkloro."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Temas pri Bartolina Xixa, drag folk rolulo de la Andoj kreita de Maximiliano Mamani\u0301, kiu repripensas nordargentinan folkloron el genra perspektivo kaj celas dekoloniigi g\u0302in fokusig\u0302ante pri indig\u0302enaj popoloj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La vidalo estas plena je simbolismo. Komponitaj de la kantisto-kantverkisto Aldana Bello, la versoj esploris la temon de la minekspluatado kaj la abomenaj\u0302ojn faritajn kontrau\u0306 la indig\u0302enaj komunumoj:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mamani\u0301 naskig\u0302is en Jujuy, en la ekstrema nordokcidento de Argentino, kaj kreskis en la najbara regiono Salta. Ri studas Antropologion c\u0302e la Nacia Universitato de Salta kaj laboras kiel instruisto de popolaj dancoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Hago danzas folklo\u0301ricas argentinas, peruanas y bolivianas. Me gusta la mu\u0301sica popular, por eso me surgio\u0301 la necesidad de reflexionar sobre el folklore y pensar que a mi\u0301, como marica, se me negaba la posibilidad de mostrarme a la hora de construir una coreografi\u0301a y armar una pareja de baile..."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mi faras popolajn dancojn argentinajn, peruajn kaj boliviajn. Mi s\u0302atas popolan muzikon, kaj pro tio mi bezonis pripensi g\u0302in kaj mian pozicion kiel gejo en g\u0302i, c\u0302ar oni rifuzis al mi la s\u0302ancon esprimi min kiam temis pri farado de koreografio kaj duopa danco..."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Me di cuenta de que a muchas personas les pasa lo mismo porque el folklore esta\u0301 pensado desde una lo\u0301gica heterosexual. Se le dan ciertos atributos a los varones, a los gauchos, como la fuerza, la firmeza y el galanteo. Es el que dirige. Las mujeres, en tanto, son sumisas, complacientes."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mi komprenis, ke la sama afero okazas al multaj, c\u0302ar folkloro estis kreita de aliseksema vidpunkto. Kelkaj trajtoj estas donataj al la vira figuro, al gau\u0306c\u0302oj [ekzemple], kiel fortikeco, firmeco kaj amindumado. Li gvidas. Virinoj, aliflanke, estas cedemaj, obeemaj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La sociaj pridemandadoj de Mamani\u0301 ne limig\u0302as je la mondo de folkloro \u2014 ili ankau\u0306 alparolas la tendencojn, kiuj regas tutmondajn estetikojn en kiuj \u201creg\u0302injo\u201d estas taksata, estetikoj kiuj, lau\u0306 la artisto, estas ligitaj al stereotipoj pri la koncepto de ineco de la okcidentaj kulturoj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ria reg\u0302inja rolulo apartigas sin de tiuj tendencoj: inspirita de Bartolina Sisa Vargas, ajmara gvidantino, kiu rebelis kontrau\u0306 la hispana imperio kaj poste estis kaptita, torturita kaj mortigita en La Paz, Bolivio, en 1782, Mamani\u0301 pagas tributon al tiu c\u0302i anda virino, la \u201cc\u0302olino\u201d \u2014 \u201claborema virino, domestrino, kiu iras labori c\u0302iutage kaj havas fortajn ligojn kun sia familio, sia komunumo, siaj prapatroj, siaj tradicioj\u201d."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En epizodo de la podkasto \u201cRelatos Disidentes\u201d au\u0306 \u201cKronikloj de Malkonsentemulo,\u201d de la Salta portalo, Vo\u0301Ve\u0300, Mamani\u0301 priskribas sian karakteron."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Suelo decir que le presto mi cuerpo a Bartolina Xixa. [Un personaje que] nace por la urgencia de poder pensar otras formas de hacer folclore, otra forma de entender identidades que me vienen atravesando y que vienen atravesando a un colectivo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mi kutime diras, ke mi pruntedonas mian korpon al Bartolina Xixa. [Karaktero, kiu] naskig\u0302is de la urg\u0302eco esti kapabla pripensi aliajn manierojn folklorumi, alian manieron por kompreni identecojn, kiuj transiras mian propran sperton kaj kiuj transiras sperton de tuta grupo."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Defii la koncepton de argentina vireco kaj la \u201cGLAT-normo\u201d"}, {"text_idx": "#000040", "text": "La aktivismo kaj la batalado de Mamani\u0301 sinturnas al sociaj retejoj \u2014 specife Facebook kaj Instagram \u2014 tra kiuj transdoni provokemajn mesag\u0302ojn. La plej bona ekzemplo estas Facebook-afis\u0302o, kiu famig\u0302is kiel la \u201cgejkiso\u201d, kiu disvastig\u0302is virusece en la platformon en novembro 2018."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Dum la antau\u0306ludparto de piedpilkkonkurso inter la Boca Juniors kaj River Plate teamoj, konata kiel \u201cla Superklasika\u201d, Mamani\u0301 publikigis la afis\u0302on, enhavantan bildojn de kiso, antau\u0306 la monah\u0302ejo San Bernardo, en Salta, inter li kaj alia viro, surhavante la t-c\u0302emizojn de la rivalaj teamoj. Ri proklamis g\u0302in la \u201cSuperklasika Geja Kiso\u201d."}, {"text_idx": "#000042", "text": "En eltiraj\u0302o de la teksto legeblas:"}, {"text_idx": "#000043", "text": "El super cla\u0301sico beso Marica, Somos negros, somos villeros, somos del interior de Argentina, somos pobres, no somos el esteriotipo de cuerpo esbelto, somos los rostros negados por la colonialidad, SOMOS MARICAS, empoderadas y subalternas, alejadas del \u201ccla\u0301sico\u201d gay estereotipado. [...] Transitamos nuestra vida en los espacios y en la memoria que siempre son acallados por la heteronorma y la LGBTnorma. [...] Un cla\u0301sico argentino no es un BOCA Y RIVER, un cla\u0301sico argentino es ver co\u0301mo nos estigmatizan, nos insultan, nos expulsan, nos odia, nos matan."}, {"text_idx": "#000044", "text": "La superklasika Geja Kiso. Ni estas nigraj, ni estas de la getoj, ni estas de la kamparo, ni estas malric\u0302aj. Ni ne havas la stereotipan sveltan korpon, ni estas la vizag\u0302o, kiun kolonieco rifuzas agnoski. Ni estas gejac\u0302oj, potencigitaj kaj subrangaj, for de la stereotipa \u201cklasika\u201d geja [viro] [...] Ni vivas niajn vivojn en spacoj kaj memoroj, kiuj estas c\u0302iam silentigitaj far de la aliseksemula normo kaj de la GLAT-normo [...] Argentina klasikaj\u0302o ne estas Boca kontrau\u0306 River. Argentina klasikaj\u0302o estas vidi, ke ni estas stigmatizataj, insultataj, forpelataj (de niaj landoj), malamataj, mortigataj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La afis\u0302o altiris c\u0302iajn reagojn kaj komentojn subtenajn, malakceptajn, primokajn, admirajn, amajn kaj malamajn de uzantoj. Global Voices parolis kun Mamani\u0301 pri la afis\u0302o per WhatsApp:"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Una cosa interesante fue la de atacarnos diciendo que no e\u0301ramos argentinos. [...] Lo que queri\u0301an decir era que el rostro de la argentinidad es blanco, es heterosexual, y no tiene atributos morenos, indi\u0301genas, ni de diversidades sexuales."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Interesa afero estis vidi, kiel ili atakis nin dirante, ke ni ne estas argentinanoj [...] Kion ili provis diri estas, ke la vizag\u0302o de Argentino estas blankula, estas aliseksema, kaj ne havas malhelhau\u0306tajn au\u0306 indig\u0302enajn ecojn, nek havas g\u0302i ajnan seksan diversecon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mamani\u0301 agnoskas, ke ri estas atentema kiam ri publikigas en sociajn retejojn, konsciante pri kiel tio venigas al ili atakojn kaj maltoleremon. Sed ri ne lasas ke atakoj kaj negativa kritiko intermetig\u0302u al la c\u0302efa celo, kio estas disvastigi artaj\u0302ojn pere de sia reg\u0302inja rolulo, Bartolina, en la spirito de media, socia, politika kaj genra aktivado."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mamani\u0301 ankau\u0306 substrekis kiel, ene de la \u201creg\u0302injejo\u201d kaj de la GLAT-komunumoj de Argentino, oni c\u0302iam pridemandas rian manieron esprimi diversecon el \u201cperiferia perspektivo\u201d, rian elekton de estetika ikono de bolivia indig\u0302ena kulturo kiel reg\u0302inja rolulo:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "No es lo mismo ser un gay blanco de una ciudad que un gay moreno, con un cuerpo no estandarizado [segu\u0301n los ca\u0301nones de belleza dominantes], con rostro indi\u0301gena, que vive en una comunidad alejada de toda la cultura capitalista. [Ser] gay, pobre, trabajador... todo eso va a diferenciar las construcciones."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ne estas la sama [afero] esti blankula geja [viro] de la urbo kaj esti bruna geja [viro], kun korpo, kiu ne estas normeca [lau\u0306 la reganta ideo de beleco], kun indig\u0302ena vizag\u0302o, kiu log\u0302as en komunumo for de c\u0302iu kapitalisma kulturo. [Esti] geja, malric\u0302a, de la laborista klaso... c\u0302io c\u0302i, kio difinas kaj apartigas [niajn sociajn] strukturojn [kaj spertojn]."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Irene Patrick-Ogbogu, 43-jarag\u0302a, ekuzis rulseg\u0302on antau\u0306 sep jaroj. Tiam s\u0302i spertis malkreskon de sia libera volo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "\u201cMi ne plu povas eliri, kiel antau\u0306e, mi ne povas fari plejparton de la aferoj en la publikaj spacoj, kaj homoj nur rigardas min kompate\u201d, diris al mi Patrick-Ogbogu dum telefonintervjuo la 10-an de au\u0306gusto."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Hodiau\u0306, en Nig\u0302erio, homoj kun ajna speco de handikapo estas ofte traktitaj kun malestimo. Dum nova leg\u0302o aprobita en 2018 donas novajn esperojn por la inkluzivigo de handikapuloj, nig\u0302erianoj kun handikapo dau\u0306re alfrontas aron da obstakloj kaj mistraktoj, inter alie parolajn kaj seksajn misuzojn, diskriminacion en la laborloko, kaj limigitan aliron al la publikaj spacoj kaj transportoj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Patrick-Ogbogu estas la fondinto kaj direktoro de la Centro por Antau\u0306enigo de Handikapulaj Rajtoj [en, kiel c\u0302iuj sekvaj ligiloj se ne indikite alie], organizaj\u0302o kiu laboras por s\u0302ang\u0302i la manieron en kiu handikapeco estas vidata kaj alfrontata en Nig\u0302erio. Sed s\u0302i estas ankau\u0306 unu el la c\u0302irkau\u0306 27 milionoj da nig\u0302erianoj kun korpa handikapo. La rekta sperto de diskriminacio kontrau\u0306 homoj kun handikapo estigis s\u0302ian deziron je s\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Lau\u0306 la homrajta aktivisto Ekaete Umoh, la sociaj antau\u0306jug\u0302oj estas la plej g\u0302ena solvindaj\u0302o, c\u0302ar la percepto diktas la agon."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Diskriminacio minacas la rajtojn de homo kun handikapo, influante ilian aliron al la sansistemo, ilian ekonomian inkluzivecon, kaj ilian edukadon. Okupig\u0302as pri la problemo #RampUpNigeria, kampanjo en la sociretejoj starigita fare de la aktivisto por la handikapulaj rajtoj Blessing Ocheido por substreki la preskau\u0306 neekzistantan alireblecon de rulseg\u0302oj en Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En aliaj landoj, la bankau\u0306tomatoj estas provizitaj de au\u0306skultiloj kaj de brajla klavaro, tiel ke homoj kun au\u0306daj au\u0306 vidaj problemoj povu aliri senprobleme al sia propra mono sen ajna helpo. En Nig\u0302erio, tamen, malmultaj bankau\u0306tomatoj havas tiajn ecojn, kaj ilia alteco igas ilin nealireblaj por uzantoj en rulseg\u0302o. Restauracioj, malsanulejoj kaj aliaj publikaj ejoj estas preskau\u0306 nealireblaj por homo kun apartaj bezonoj \u2013 kvankam oni foje trovas preg\u0302ejon kun signolingva interpretisto."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Tiuj c\u0302i spacoj, tiom necesaj sed samtempe malfacile alireblaj, malebligas sendependecon. Kaj, rimarkas Umoh, estas g\u0302uste pro tiuj c\u0302i strukturaj baroj, kaj ne pro la handikapo mem, ke handikapeco ig\u0302as s\u0302arg\u0302o kaj la antau\u0306jug\u0302o pli emfazata."}, {"text_idx": "#000064", "text": "\u201cMultaj homoj vidas handikapecon kiel aferon pli de karitato ol de homaj rajtoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Kiel Patrick-Ogbogu, Umoh ekhavis poliomjeliton en la 80-aj jaroj, kiam la viruso tus\u0302is centojn da infanoj en la tuta mondo. Kvankam Umoh ne uzas rulseg\u0302on, la malsano tus\u0302is la muskolojn de unu el s\u0302iaj gamboj, lasante unu el ili videble malpli granda ol la alia."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Diskriminacio pri handikapeco ene de la familioj"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Umoh asertas ke s\u0302ia batalo por la handikapulaj rajtoj komencig\u0302is per agoj je la familia nivelo. \u201cMi s\u0302atus viziti la hejmojn de la familioj kaj diri al ili: \u2018Rigardu min! C\u0302u io malbonas pri mi?\u2019 Tio por helpi ilin kompreni, kio estas handikapeco.\u201d La atentemo pri familioj kreskig\u0302is danke al s\u0302iaj universitataj spertoj, kiam \u2013 trude tenata en konstruaj\u0302o dedic\u0302ita al studentoj kun handikapoj, fizikaj au\u0306 ne \u2013 s\u0302i malkovris ke g\u0302uste familioj estas parto de la problemo."}, {"text_idx": "#000068", "text": "\u201cVivante en tiu c\u0302i socio, familioj aldonis al la evoluo [de siaj infanoj] malaltan memestimon. Oni au\u0306das pri familioj kiuj kas\u0302as [handikapitajn] homojn, [kelkaj] mistraktante siajn filojn.\u201d \u2014 Ekaete Umoh"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Edukisto por surdaj infanoj en Lagos, kiu petis ne esti rekonebligita g\u0302uste pro la delikata naturo de laboro kun familioj, diris al mi ke kiam surdaj infanoj naskig\u0302as en averag\u0302a nig\u0302eria familio, la bons\u0302ancaj finig\u0302as sub la prizorgado de institucioj, c\u0302ar la gepatroj ne scias kiel prizorgi ilin \u2013 aliaj ec\u0302 estas adoptitaj de instruistoj. Tiuj kiuj vivas kun siaj familioj estas apartigitaj kaj neniam lernas komuniki g\u0302uste, kio influas ilian evoluon kaj ec\u0302 pli limigas iliajn vivelektojn."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Familiaj kaj sociaj antau\u0306jug\u0302oj surefikas homojn kun c\u0302ia tipo de handikapo, sed ankau\u0306 genro estas faktoro. Esplorado sugestas ke handikapitaj virinoj havas 10-foje pli grandan probablecon sperti hejman perforton, misuzadon kaj seksan agreson. Inoj kun handikapo estas ankau\u0306 preteratentitaj de aktivistoj por virinaj rajtoj, asertas Umoh. Pro tiu c\u0302i kialo, kaj Umoh kaj Patrick-Ogbogu zorgas specife pri la rajtoj de handikapitaj virinoj."}, {"text_idx": "#000071", "text": "El c\u0302iuj antau\u0306jug\u0302oj, religiaj kaj kulturaj kredoj povas esti la plej akraj. CNN raportas ke en Nig\u0302erio handikapeco estas ofte konsiderata kiel supernatura konsekvenco de malbono au\u0306 sorc\u0302ado kaj, pro tio, handikapuloj estas ofte marg\u0302enigitaj au\u0306 ec\u0302 ekzilitaj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La unua pas\u0302o direkte al aliro al homaj kaj juraj rajtoj"}, {"text_idx": "#000073", "text": "C\u0302iuj aktivistoj pri handikapulaj rajtoj konsentas ke iliaj klopodoj estus pli fruktodonaj kun la juro c\u0302e ilia flanko."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La 23-an de januaro 2019, preskau\u0306 20 jaroj post g\u0302ia unua propono, la nig\u0302eria prezidento Muhammadu Buhari subskribe leg\u0302igis la Akton pri [Malpermeso de] Diskriminacio kontrau\u0306 Handikapuloj, 2018."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La akto donas al komisiono respondecon pri \u201cinstruado, san-prizorgado, sociaj, ekonomiaj kaj civitanaj rajtoj\u201d por la homoj kun handikapo. Lau\u0306 la novaj leg\u0302oj, kiu ajn estus kaptita dum diskriminacia ago kontrau\u0306 handikapuloj, riskus monpunon je 100.000 nig\u0302eriaj nairoj (egalaj al 276 usonaj dolaroj) au\u0306 ses monatojn en malliberejo, au\u0306 ambau\u0306."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Umoh klarigis ke temas pri vera venko ne nur por la handikapuloj, sed ankau\u0306 por la tuta lando, c\u0302ar g\u0302i certe kreos laborpostenojn kaj komercajn s\u0302ancojn. La produktado de protezaj membroj, por helpi mutilitajn homojn agrable vivi en la socio, estas klara ekzemplo de tio."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Umoh mastrumas la Familie Centritan Iniciaton por Handikapuloj (FACIP), neprofitcelan organizaj\u0302on kiu ekde 19 jaroj okupig\u0302as pri edukado de familioj pri handikapeco kaj pri antau\u0306enigo de politikaj s\u0302ang\u0302oj kaj de rajtoj de knabinoj kun handikapeco. S\u0302i havas hipotezon, ke la leg\u0302a projekto pri handikapeco estis preterlasita dum tiom da jaroj pro malbons\u0302anca miksaj\u0302o de antau\u0306jug\u0302oj kaj misfunkcia jura sistemo. Ofbodo-Patrik konsentas: \u201cIam [la leg\u0302a projekto] atingis la prezidentan oficejon; lia preteksto estis manko de sufic\u0302a bug\u0302eto por la postuloj de la leg\u0302a projekto.\u201d"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Patrick-Ogbogu fidas ke la novaj leg\u0302oj plibonigos la situacion de handikapuloj. S\u0302i estas kunlaborinta kun la registaro por krei s\u0302ancojn por homoj kun handikapo ekde kiam DRAC fondig\u0302is en 2011, kaj en tiu periodo s\u0302i estas atestinta s\u0302ang\u0302ojn en la percepto de la problemo. Idris Agboluaje, DRAC-ano, asertas ke li mem vidis s\u0302ang\u0302ojn en la sinteno de la edukistoj kaj de la policistoj al la handikapuloj, faciligante por tiuj c\u0302i la ekzercadon de iliaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Novaj esperoj por la inkluzivigo de handikapeco"}, {"text_idx": "#000081", "text": "La celo, asertas Umoh, estas normaligi handikapecon, kio adresos la izoligon kaj segregadon de la handikapuloj. \u201cKiel la infanoj komprenos siajn samag\u0302ulojn, se ili ne povas interagi [kun ili]?\u201d, s\u0302i demandas."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Umoh kredas, ke la Ministerio pri Publika Edukado devas esti implikita: \u201cLa [demokratiaj] rajtoj por la handikapuloj devus esti inkluzivigitaj en la programo de la socisciencaj studoj.\u201d S\u0302i proponas ke signolingvo devus esti lingva opcio en la nig\u0302eriaj lernejoj, flanke de fremdaj lingvoj kiel la franca."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Patrick-Ogbogu substrekas la neceson de publika reprezentado kiel en la senato, dum Umoh entuziasmig\u0302as pri la ideo de kunlaborado inter la handikapuloj kaj iliaj aliancanoj. Tiu c\u0302i pensas ke la baroj (enaj kaj eksteraj) blokantaj la s\u0302ancojn kaj kreantaj limojn povas esti facile forigitaj per pli granda nombro da publikaj kaj privataj organizaj\u0302oj kiuj postulas handikapulajn rajtojn."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Patrick-Ogbogu emfazas ke, pli ol c\u0302io, la leg\u0302o pri handikapeco temas pri videblo. \u201cTio c\u0302i estas s\u0302anco por la handikapuloj esti vidataj tiaj, kiaj ili estas: homoj kun la rajto kaj la povo ekzerci siajn homajn rajtojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000085", "text": "C\u0302i tiu artikolo c\u0302erpas el reta ekspozicio pri Imrich Matya\u0301s\u030c (legebla en la slovaka lingvo)."}, {"text_idx": "#000086", "text": "G\u0302is antau\u0306nelonge oni tute ne sciis, ke ajna GLAT-aktivismo okazis en teritiorio de Slovakujo jam en la 30-aj jaroj. Sed en 2012 slovaka historiistino Jana Jablonicka\u0301-Zezulova\u0301 malkovris taglibrojn kiujn verkis nekredeble interesa homo. Li nomig\u0302is Imrich Matya\u0301s\u030c, vivis en la jaroj 1896-1974 en Bratislavo, kaj laboris kiel oficisto. Samtempe li evidentig\u0302is esti la unua slovaka aktivulo pri rajtoj de samseksamuloj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Matya\u0301s\u030c ekaktivis jam 22-jarag\u0302e kaj ne c\u0302esis siajn klopodojn g\u0302is la momento kiam samseksamo estis (parte) malkrimigita en C\u0302eh\u0302oslovakujo. Entute li diligente aktivis dum 40 jaroj. Li strebis influi juristojn, kuracistojn, psih\u0302ologojn kaj aliajn intelektulojn por konvinki ilin ke samseksamaj homoj estas maljuste persekutataj kaj ke ilia situacio nepre s\u0302ang\u0302ig\u0302u. Nome, tiutempe samseksamaj agoj estis punataj per malliberigo (ec\u0302 ne parolante pri la rilata socia stigmo)."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Al C\u0302eh\u0302oslovakujo venis inspiro c\u0302efe de Germanujo, kie la movado por malkrimigo de samseksamo komencig\u0302is jam antau\u0306e, interalie per fondo de tiucela asocio en Berlino en 1897. En Prago oni do komencis eldoni revuon Voc\u0302o de seksumorientig\u0302a minoritato (Hlas sexua\u0301lni\u0301 mens\u030ciny). Matya\u0301s\u030c estis lau\u0306 la g\u0302isnunaj scioj la sola slovaka kontribuanto al la revuo. G\u0302ia c\u0302efa celo estis forigi la leg\u0302ajn paragrafojn, kiuj kaj en C\u0302eh\u0302ujo, kaj en Slovakujo (en c\u0302iu el la du partoj de la s\u0302tato estis malsama leg\u0302aro) punadis samseksamon per malliberigo (en Slovakujo nur inter ic\u0302oj \u2013 ne pro tio ke g\u0302i estis pli progresema lando, kiel lesboj tiutempe foje s\u0302ercis, sed c\u0302ar tie seksemeco de virinoj estis tiom plene ignorata). Krom tio oni en la revuo publikigadis ekzemple ankau\u0306 beletraj\u0302ojn au\u0306 anoncojn. La kontribuaj\u0302oj de Matya\u0301s\u030c estis diversaj: historiaj, kritikaj, biografiaj, ktp."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Krom verki por Voc\u0302o (kiun ri ankau\u0306 finance kaj organize subtenis kaj senpage dissendadis al scientistoj, kuracistoj kaj jug\u0302istoj), la agado de Matya\u0301s\u030c konsistis ankau\u0306 el tio ke li preskau\u0306 c\u0302iumonate organizis prelegojn kie samseksamo estis diskutata. Krome li donis senpagajn jurajn konsilojn al homoj akuzitaj pri samseksamo. Li korespondis kaj estis en kontakto kun la berlina movado, kie li c\u0302erpis novajn faktojn kaj argumentojn por uzi en la propra lando. G\u0302enerale li argumentis per scienco, kaj lau\u0306 propraj vortoj konsideris sian strebon \u201cbatalo etika [...] por justeco [kaj] vera humanismo\u201d."}, {"text_idx": "#000090", "text": "En la 50-aj jaroj Matya\u0301s\u030c ofte spertis policajn pridemandadojn kaj hejmajn vizitojn de la \u201cmora sekcio\u201d de la polico. La c\u0302efa kialo estis, ke oni per minacoj kaj c\u0302antag\u0302oj strebis de Matya\u0301s\u030c ekhavi informojn pri konataj kaj politikemaj samskesamuloj de la Komunisma Partio, por povi senkredindigi ilin. Matya\u0301s\u030c rezistis kaj rifuzis doni ajnajn informojn. Li indikis, ke la pridemandadoj, kiujn li priskribas en siaj taglibroj, estis elc\u0302erpigaj kaj negative efikis lian mensan kaj fizikan sanon. La pridemandadoj dau\u0306ris g\u0302is duono de la 60-aj jaroj (do ec\u0302 post la parta malkrimigo)."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Matya\u0301s\u030c en la taglibroj priskribas ankau\u0306 tiamajn \u201ckuracadojn\u201d de samseksemo, kiujn spertis liaj konatuloj. La kuracadoj estis tre multekostaj kaj, evidente, tute senefikaj. En la pli bona kazo oni uzis psih\u0302oanalizajn metodojn kiel hipnozo au\u0306 sugestado \u2013 tiuj estas priskribitaj de Matya\u0301s\u030c. Bedau\u0306rinde ni scias de aliaj historiaj fontoj ke krom ili estis kiel \u201ckuracado\u201d uzitaj ankau\u0306 h\u0302emiaj\u0302oj, kastrado au\u0306 aliaj formoj de torturo."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Estas mirinde, ke Matya\u0301s\u030c dau\u0306rigis sian agadon ankau\u0306 en la 50-aj jaroj, kiam li ne plu havis subtenon de Voc\u0302o au\u0306 de ajna GLAT-rajta movado. Nome, nazioj kaj la dua mondmilito detruis ajnajn strebojn al tiurilata socia liberaligo. Matya\u0301s\u030c esperis, ke post la milito eble komunistoj finfine malkrimigos samseksamon. En la jaro 1950 aperis nova krimleg\u0302aro. Tamen, g\u0302i ne alportis la s\u0302ang\u0302on pri kiu li esperis \u2013 samseksamo dau\u0306re estis krimo punata per malliberigo. Matya\u0301s\u030c estis furioza pri tio. Malgrau\u0306 siaj malagrablaj spertoj kun la policaj pridemandadoj li ne rezignis. Li skribadis leterojn al diversaj komisionoj kaj ministrejoj. Li kontaktis ankau\u0306 plurajn c\u0302eh\u0302oslovakajn seksologojn por peti de ili subtenon kaj pruvojn por sia pledado."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Grandega sukceso okazis en la jaro 1961, kiam samseksamo estis (parte) malkrimigita. Tiu jaro estas relative frua, kompare kun aliaj landoj de la mondo. Tamen, mi diras \u201cparte\u201d, c\u0302ar seksumado inter samseksaj homoj pli junaj ol 18 jaroj dau\u0306re estis krimo, dum aliseksema seksumado estis leg\u0302e permesita jam ekde 15 jaroj. Plena malkrimigo okazis nur en la jaro 1990. La 29an de novembro 1961, la tagon de la malkrimigo, Matya\u0301s\u030c skribis: \u201cG\u0302i estas certe progreso, kaj 70% humana.\u201d"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Matya\u0301s\u030c dum sia vivo tute ne atingis ajnan famon au\u0306 honoron. Male, oni preskau\u0306 forgesis pri li g\u0302is la antau\u0306nelonga hazarda malkovro de liaj taglibroj. Li mortis per memmortigo en 1974 kiam li ag\u0302is 78 jarojn."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La rakonto de Imrich Matya\u0301s\u030c fascinas kaj kortus\u0302as min interalie pro sia dau\u0306ra aktualeco. Ec\u0302 se ekde 1990 ni en Slovakujo havas plenan malkrimigon, la justeco por GLAT-uloj daxure ne estas centelcenta \u2013 ec\u0302 en la nivelo de leg\u0302aj reformoj, mankas ekzemple leg\u0302oj kiuj permesus al samseksamuloj oficiale krei familiojn kaj leg\u0302e protekti ilin. La argumentoj kaj konsiloj kiujn Matya\u0301s\u030c skribis antau\u0306 jardekoj estas grandparte dau\u0306re uzeblaj hodiau\u0306. La nelacig\u0302ema kaj esperplena aktivulo estas lau\u0306 mi inspiro por la hodiau\u0306a generacio de aktivuloj, por dau\u0306rigi en la laboro kiun li antau\u0306 jardekoj komencis."}, {"text_idx": "#000097", "text": "\u2018Vi ne rajtas kunkuri, c\u0302ar vi estas tro bona. Tio estas nejusta por la aliaj.\u2019"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Jen la mesag\u0302o, kiun Caster Semenya, multfoje premiita Olimpika kuristo el Sudafriko, efektive j\u0302us ricevis. IAAF, la Internacia Asocio de Atletikaj Federacioj, j\u0302us aprobis regulon, kiu devigos al atletinoj kun tro altaj niveloj de testosterono submetig\u0302i al medicina terapio. La specifeco de la kategorio, kaj la tempumo, sugestas ke la regulo estis kreita specife por celi Semenyan. Por povi kuri en konkursoj en novembro, s\u0302i devos preni drogojn por fiksi siajn hormonojn ekde nun g\u0302is tiam."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Sonas absurde, sed estas vero. Kas\u0302ig\u0302ante malantau\u0306 la kurteno de medicinaj vortoj kiel hyperandrogenism kaj ideoj de \u2018egaleco\u2019 kaj \u2018justeco\u2019, grandparte okcidentaj asocioj premas tiujn medikamentojn al c\u0302efe nigraj, neokcidentaj virinoj."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Tio ne estas la unua fojo por Semenya. En 2016, post venki 800m-an konkurson, s\u0302i estis afliktita de kontroversio. Lyndsey Sharp, brita, blanka kuristo, kiu venis en la 3a vico, larmoplene plendis, ke s\u0302i ne havis s\u0302ancon venki pro tio, ke la au\u0306toritatoj NE devigis al Semenya kaj aliaj atletoj redukti siajn hormonnivelojn. Aliaj britaj, blankaj atletoj saltis por defendi Lyndsey-n kaj ataki Semenyan."}, {"text_idx": "#000101", "text": "La ideo de \u2018nejusta avantag\u0302o\u2019 radikig\u0302as en la blanka genra duumo elpensita dum la naskig\u0302o de koloniismo. Oni kreis s\u0302ablonojn de ineco kaj ic\u0302eco, surbaze de \u2018dezirindaj\u2019 blankaj homoj, kaj markis c\u0302ion ekster tiuj limoj kiel falsan. Kiel iu pepanto rimarkis: kiam oni laste levis demandon pri la hormonniveloj de blanka atletino, konkursante pri martelj\u0302eto?"}, {"text_idx": "#000102", "text": "C\u0302iuj profesiaj atletoj havas nejustajn avantag\u0302ojn. Se ne, ili ne estus sukcesaj. Se ni volas biologie modifi la korpojn de iuj, por ke ili estu \u2018egalaj\u2019, oni do submetu c\u0302iujn atletojn al rigoraj testoj kaj drogoj por konformi al specifa hormonprofilo. Kaj c\u0302u oni ankau\u0306 ekskludu tro altajn atletinojn? Tro junajn? Sporto ne estas bita simulo, en kiu oni povas egaligi c\u0302iujn trajtojn, por vidi kiu \u2018vere\u2019 estas la plej bona atleto."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Tiu diskuto bedau\u0306rinde ne estas io nova. En la lastaj kelkaj monatoj s\u0302tormis diskutoj en sociaj retoj ankau\u0306 pri sporto kaj transgenreco. Multaj homoj, ec\u0302 progresemaj, insistas, ke transgenraj atletoj devu konkurenci en sia \u2018biologia\u2019 genra kategorio. Tio estas, ke transgenraj virinoj estu traktataj kiel ic\u0302oj, kaj transgenraj viric\u0302oj kiel inoj, por la bezonoj de la konkurso, tiel ke ili ne havu \u2018nejustan avantag\u0302on\u2019. Tiu speguleco inter la du aferoj ne preterpasis sen rimarko de la komunikiloj \u2013 en iu usona novaj\u0302ejo, oni ec\u0302 referencis Semenyan kiel \u2018transgenra atleto\u2019, kirlante la konfuzon."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Do klare estas, ke la afero ne nur temas pri justeco, sed pri rasisma, transfobia genra duumo kun radikoj en koloniismo. Tio estas ec\u0302 sen mencii interseksajn homojn, kiuj havas tre vastajn kaj variajn biologiajn trajtarojn. Post legi c\u0302i tiujn novaj\u0302on mi komencas ec\u0302 dubi, c\u0302u entute ekzistu genrokategorioj por sportoj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "La s\u0302tata instituto por rasbiologio, rasscienca organizo, fondita en 1922, de kie venis multaj rasismaj s\u0302ablonoj kaj ideoj"}, {"text_idx": "#000106", "text": "La afero estas jena: hormonoj ne havas sekson. Testosterono ne estas \u2018ic\u0302a hormono\u2019, kaj estrogeno ne estas \u2018ina hormono\u2019. C\u0302iuj bezonas ekvilibron de ambau\u0306 por povi vivi. Estrogeno en viric\u0302oj modulas libidon, erektan funkcion, kaj kreadon de spermoj. Testosterono en virinoj modulas fertilecon, libidon, produktadon de rug\u0302aj globuloj kaj distribuon de graso. Ili pliig\u0302as kaj malpliig\u0302as kun ag\u0302ig\u0302o, kaj varias en individuoj. Sen iu el la du, viaj ostoj komencus korodig\u0302i. Jes, ili estas asociitaj kun iuj duarangaj seksaj karakteroj, kiel barboj kaj mamoj, sed la kompreno de tiuj kiel pruvo de genra duumo estas c\u0302efe kultura fenomeno."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Krome, s\u0302ang\u0302i hormonreg\u0302imon povas tumultigi onian mensan staton. Eble nesurprize, oni atendas, ke virinoj, kaj nur virinoj, simple eltenu tiujn s\u0302ang\u0302ojn. Ekzemple, la kontrau\u0306koncipa pilolo, hormona medikamento kiu uzig\u0302as ekde la 60aj jaroj, montrig\u0302is antau\u0306 kelkaj jaroj havi fortan ligon kun deprimig\u0302o. Unue, estas mirinde, ke oni neniam esploris tion antau\u0306e, sed due, post tiu novaj\u0302o nenio s\u0302ang\u0302ig\u0302is \u2013 oni ankorau\u0306 atendas, ke inoj respondecu pri kontrau\u0306koncipo, kaj ne ic\u0302oj. Do, c\u0302u la trudo de tiuj hormonoj al atletoj kiel Caster Semenya ankau\u0306 ne malegaligas la sistemon? C\u0302u la aliaj atletoj ankau\u0306 prenu medikamentojn, kiuj kau\u0306zas mensan s\u0302ang\u0302on? Kompreneble, la psih\u0302ologia trau\u0306mo de esti traktata kiel nenorma virino kaj trompulo nur pliigas tiun efikon. Multaj atletinoj estis sekrete testitaj kaj persvaditaj rezigni sian karieron sen plua klarigo, kaj la sama afero neformale okazas en lernejoj tra la mondo, kie instruistoj, trejnistoj kaj lernantoj malinstigas tro \u2018ic\u0302ecajn\u2019 knabinojn de partoprenado en sportoj."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Homoj ne volas, ke Caster Semenya gajnu medalojn. Tio ne temas pri justeco en sporto, sed pri koloniismo kaj la genra duumo. La reguloj pri hormonprofiloj tus\u0302as preskau\u0306 ekskluzive nigrajn atletojn, ofte afrikdevenajn, kaj severe limigas la prosperon de transgenraj atletoj. Tiuj reguloj simple ne estas defendeblaj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Tamen, mi s\u0302atus fini per io pozitiva. Malgrau\u0306 la atakoj, Caster Semenya gajnis 15 orajn medalojn en diversaj konkursoj de sia vivo. Kaj kiam temas pri transgenreco, estas multaj g\u0302ojigaj ekzemploj de klopodado fronte al malakcepto. Mack Beggs estas transgenra atletic\u0302o, kiu estis devigita konkursi en la ina kategorio pro usons\u0302tataj leg\u0302oj. Li venkis la Teksasan konkurson du jarojn sinsekve."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La genra duumo dau\u0306ras, sed la diverseco kaj potenco de la homa esto c\u0302iam venkas."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Se vi scipovas la anglan, mi rekomendas la jenan pepc\u0302enon de Julia Serano, au\u0306toro de Whipping Girl, kiu bele ilustras la temon per metaforo."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Gvidlinioj pri alirebleco de programeroj"}, {"text_idx": "#000113", "text": "C\u0302i tiu dokumento prezentas ideojn kaj sugestojn, rilate al la alirebleco de programeroj. \u201cAlirebla\u201d, en c\u0302i tiu kunteksto, ne indikas nur lau\u0306vortan fizikan eblon (ekz. estas lifto por homoj, kiuj ne povas uzi s\u0302tuparon), sed ankau\u0306 konsideron pri la etoso kaj kromaj kondic\u0302oj, kiuj povus malkomfortigi au\u0306 endang\u0302erigi iun."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Organizi programeron 100%-e alireblan, sendepende de ecoj kiel ag\u0302o, lingvonivelo, handikapeco, sano, fizika trejnado, ktp. estus tre malfacile, se entute eble. Sed organizi programeron pli alireblan estas io, kion c\u0302iuj povas tre facile fari per iom da pripensado kaj atentemo."}, {"text_idx": "#000115", "text": "C\u0302i-sube ni listigas kelkajn konsilojn por helpi al vi, kiel programkontribuanto, alirebligi vian programeron."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Uzu enhavavertojn en la priskribo de via programero, kaj ripetu ilin je la komenco de g\u0302i."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Enhavaverto povas esti rapida komento rilata al tiklaj temoj traktotaj, kiuj povus esti s\u0302okigaj/malkonfortigaj/anksiigaj, ekzemple por apartenantoj de malsama kulturo au\u0306 homoj, kiuj postvivis trau\u0306mon. Ofta (kaj eble s\u0302ablona) ekzemplo estas mencio au\u0306 priskribo de seksperforto."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Vi povas uzi enhavavertojn ankau\u0306 por sciigi la c\u0302eestantojn pri kiuspeca partopreno estas atendata el ili, ekz. c\u0302u ili devos nur sidi kaj au\u0306kulti, au\u0306 ili devos movig\u0302i, paroli, au\u0306 aliel interveni."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Utilas diri, ke estas en ordo se partoprenanto volas foriri de la programero, pro iu ajn kialo."}, {"text_idx": "#000120", "text": "La koncepto \u201csekura spaco\u201d indikas kuntekston, kie oni strebos pli egaligi la spacon kaj la diskuton, kompare kun la \u201cnormala socio\u201d."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Klopodu gvidi la diskuton tiel, ke c\u0302iu sentu sin sekuraj (el psika/emocia vidpunkto), kaj komfortaj paroli. Zorgu aparte pri homoj el malprivilegiitaj grupoj, kiel anoj de malplejmultoj/subpremitaj kategorioj au\u0306 novuloj. Ne akceptu primokojn, ofendojn kaj prijug\u0302ajn komentojn. Depende de la temo de la diskuto, povas utili subtreki g\u0302ian konfidencan karakteron. Starigu regulojn por peti la parolon, kaj eviti g\u0302enan interrompadon. Plena tia regularo, kune kun video, kiu montras uzeblajn gestojn por regi diskuton, troveblas c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Por igi programeron pli alirebla"}, {"text_idx": "#000123", "text": "... al blinduloj kaj / au\u0306 malforvidantoj:"}, {"text_idx": "#000124", "text": "Se vi projekcias ion, au\u0306 skribas sur tabulo, c\u0302iam komentu tion ankau\u0306 voc\u0302e.\nEvitu projekcii tro longajn tekstojn, kaj uzu grandan, simplan tiparon."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Se vi legos ion (sen lau\u0306tigilo en la c\u0302ambro), havu prefere la tekston projekciitan sur ekrano. Alternative (au\u0306 aldone), elprintu kelkajn foliojn kun la teksto, kaj avertu komence de la programero ke haveblas printaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "... al homoj kun limigita movig\u0302povo:"}, {"text_idx": "#000127", "text": "Se vi proponas ludon, sport-aktivaj\u0302on, au\u0306 alian programeron en kiu necesas movig\u0302i, provu elpensi pli facilan version por homoj kun movig\u0302problemoj au\u0306 kun malmulte da fizika trejnado.\nRespektu c\u0302ies limojn: diru eksplicite ke enordas se iu ne sukcesas fari tiun ekzercon, au\u0306 ec\u0302 tute ne volas provi."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Klopodu paroli malrapide kaj klare, uzu frazojn mallongajn.\nKlarigu mallongigojn, kaj fakajn vortojn.\nKlarigu specifaj\u0302ojn de la Esperanta kulturo (ekz. kio estas gufujo, au\u0306 nomojn de \u201cfamuloj\u201d kiujn vi citas/mencias)\nFaru ofte pau\u0306zojn por demandi c\u0302u necesas plia klarigo.\nSe vi perceptas, ke homoj eble ne komprenas, ne hezitu reklarigi kaj simpligi klarigojn."}, {"text_idx": "#000129", "text": "... al GLAT-aj / kviraj homoj:"}, {"text_idx": "#000130", "text": "Ne antau\u0306supozu la genron au\u0306 la seksorientig\u0302on de la c\u0302eestantoj. Se vi volas mencii unu el ili por fari ekzemplon, kaj vi ne certas pri ties preferata pronomo, uzu genroneu\u0306tran pronomon/esprimon.\nC\u0302e danc-kursoj au\u0306 simile, anstatau\u0306 la tradiciajn rolojn de \u201cviro\u201d kaj \u201cvirino\u201d, uzu genroneu\u0306trajn rolojn kiel \u201cgvidanton\u201d kaj \u201csekvanton\u201d, kaj lasu la homojn libere elekti inter ili."}, {"text_idx": "#000131", "text": "La sugestoj c\u0302i-supre menciitaj estas nur kelkaj ekzemploj, kaj certe estus multaj aliaj aldoneblaj. Vi povas mem elpensi/serc\u0302i aldonajn strategiojn, kiuj aplikig\u0302as pli specife al la tipo de programero, kiun vi organizas, au\u0306 al iu kategorio da partoprenantoj, kiujn vi volas aparte inkluzivi."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Tamen, antau\u0306 ol vi saltas el via seg\u0302o por komenti pri tiu mankanta akuzativo (jes, mi faris g\u0302in intence), mi volas starigi demandon: se korektoj estas ofendaj, konfuzaj, au\u0306 ignorotaj, c\u0302u ili efektive funkcias? Mi dirus, ke ne. Se ili ne plialtigas la lingvonivelon, ili rapide farig\u0302as ilo por skeptikumi, kritiki, kaj ataki."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Persone, mi emas eviti korekti erarojn entute, sed en iuj okazoj tio estas nepra, ekz. se temas pri oficiala retejo kun gravaj informoj. Do c\u0302i tie mi prezentos kelkajn argumentojn pri kiel korekti lingvaj\u0302on estante afabla kaj konscia pri la kialo kaj la kielo."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Ne traktu lingvaj\u0302on kiel personan elekton"}, {"text_idx": "#000135", "text": "Eble tio sonas kvazau\u0306 sensence. Oni ja elektas siajn vortojn, do c\u0302u oni ne ankau\u0306 elektas siajn erarojn?"}, {"text_idx": "#000136", "text": "Nu, lau\u0306 jardekoj da studoj lingvosciencaj, ne. Oni konstruas internan, koheran gramatikon c\u0302iuetape dum la akirado de lingvo, kaj al la homo, kiu produktas \u2018eraron\u2019, tio efektive estas parto de ties kohera sistemo."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Tio ne signifas, ke ni ignoru normojn, ke ne estu alcelata nivelo de Bona Esperanto. Tamen, ni c\u0302esu trakti la neatingon de tiu nivelo kiel personan kulpon. Tiu sinteno radikas en eksmodaj, eu\u0306ropcentrismaj perceptoj de lingvo bazitaj sur Latino. Ili simple ne havu lokon en internacia, pacema komunumo kiel Esperantujo."}, {"text_idx": "#000138", "text": "La temo estas tro vasta por trakti komplete c\u0302i tie, sed fakte estas neniu studo, kiu pruvis, ke korekti lingvajn erarojn havas iun ajn dau\u0306ran pozitivan efikon je lingvaj\u0302o. Do mi konsilas jene: korektu ne la homon, sed la eraron."}, {"text_idx": "#000139", "text": "C\u0302i tiu por mi estas persona c\u0302evaleto. Okazis al mi plurfoje, ke mi uzas vorton en Facebook, kaj iu verdulo galopas al la komentejo por kritiki g\u0302in."}, {"text_idx": "#000140", "text": "\u2018Vi ne diru \u201capo\u201d. Kara, vi ne simple povas preni iun ajn vorton de via denaska lingvo kaj esperantigi g\u0302in!\u2019"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Oni s\u0302ajne c\u0302iam supozas, ke mi fus\u0302as lingve c\u0302ar mi estas anglo. Sed en preskau\u0306 c\u0302iu tia okazo, la vortuzon mi prenis de alia, neangla Esperantisto."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Flanke al tio, ke estas tede por mi kontrau\u0306i tiujn argumentojn, estas tre malg\u0302entile. C\u0302u Esperantujo ne estas komunumo de lingva egaleco? Do kial mi devas senti min katenita al mia \u201cmalegala\u201d denaska lingvo?"}, {"text_idx": "#000143", "text": "G\u0302enerale, tre ofte videblas tiaj komentoj pri \u2018hispanismoj\u2019 kaj \u2018germanismoj\u2019, sed ne c\u0302iam eblas certi, de kie fontas iu (lau\u0306 vi) stranga vorto au\u0306 gramatika eraro. Anstatau\u0306 piki la pekinton per elpensintaj erarfontoj, fokusu la eraron mem."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Se vi korektas eraron, kiun vi trovis en la retpag\u0302o de TEJO, ne faru tion en Facebook-fadeno. Sendu retmesag\u0302on rekte al la TEJO-oficejo. Kaj se vi korektas la eraron de specifa homo, konsideru fari tion private."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Mi pretas agnoski, ke kiel sperta Esperantisto mi ankorau\u0306 faras simplajn kaj stultajn erarojn, au\u0306 ne c\u0302iam trovas la g\u0302ustan vorton. Antau\u0306 kelkaj monatoj mi prelegis c\u0302e la Londona Esperanto-Klubo, kaj la postan semajnon mi ricevis mesag\u0302on rilate al mia prelego. Oni prikomentis la enhavon, kaj donis etan liston da rimarkigoj pri mia lingvaj\u0302o. Mi tre aprezis tion, c\u0302ar ne temis pri skeptika kritiko, sed pri efektive helpemaj konsiloj, provizataj antau\u0306 fono de lau\u0306doj. Mi konsciis pri aferoj, kiuj antau\u0306e neniam eniris mian kapon (ekz. kiam oni parolas pri la periodo, kiam oni renkontas iun, oni diru \u2018la horo\u2019 anstatau\u0306 \u2018la tempo\u2019)."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Memoru: se la korekto ne povos uzig\u0302i, g\u0302i probable ne utilos. Kaj anstatau\u0306 esti amara inters\u0302ang\u0302o, g\u0302i povus esti ec\u0302 amika!"}, {"text_idx": "#000147", "text": "C\u0302u la lingvaj\u0302o gravas en c\u0302i tiu situacio?"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Kiam vi parolas kun viaj amikoj, c\u0302u en Esperanto au\u0306 en la denaska lingvo, c\u0302u vi interrompas ilin por korekti eraron? Kiam turisto alvenas vin en via urbo kaj demandas pri stratnomo fus\u0302bus\u0302e, c\u0302u vi kritikas ties prononcon?"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Se jes, mi pensas, ke ni ne povas esti amikoj..."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Sed, parolante serioze, ofte korektoj ne estas necesaj au\u0306 ec\u0302 dezirataj. Legu la situacion, kaj se vi pensas, ke via kontribuo pli g\u0302enus ol helpus, lasu g\u0302in gorg\u0302e."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Krome, se vi ofte komunikas kun iu, demandu ties preferon. Povus esti, ke via amiko progresanta volas foje ricevi korektojn, au\u0306 povus esti, ke tiu ege mals\u0302atas viajn korektojn sed ne kurag\u0302is diri tion. Sekve al tio, estas c\u0302iam tau\u0306gaj kaj maltau\u0306gaj momentoj por retrokuplo. Vers\u0302ajne post prelego oni ja volas scii, kiel plibonigi g\u0302in venontfoje, sed dum konversacio en drinkejo tute ne."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Kompreneble estas scenoj, kie estas malklare kiom gravas korektado. Lastatempe estis longa fadeno en Facebook pri la komitata dissendolisto de TEJO tiuteme, kie oni plendis pri la malalta lingvonivelo de iuj komitatanoj. Mia persona opinio estas, ke la korektoj ne helpas al la malpli fluparolaj komitatanoj, nur timigas. En tiaj okazoj oni konservu la komentojn por oficiale publikigotaj dokumentoj kaj videoj."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Sed kiel mi diris supre, tio dependas de homo al homo. Do se vi dubas, petu korektpermeson private. Ec\u0302 se la homo neos, ri vers\u0302ajne g\u0302ojos, ke vi entute demandis."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Mi ne povas skribi c\u0302i tiun artikolon sen mencii unikan problemon al Esperantujo. En nia komunumo, ne ekzistas profesiaj provlegantoj kaj redaktoroj. Oni devas ofte uzi personajn kontaktretojn por ekhavi tiujn servojn. Kaj dum ne ekzistos tia helpo, multos la lingvaj eraroj en retejoj kaj presaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Tial mi decidis krei Provlegan Servon. Provlega Servo estas Telegram-kanalo kie vi povas peti kaj inters\u0302ang\u0302i provlegadon kun aliaj Esperantistoj. Do se vi estas korektema, jen la perfekta loko por vi! Vi povas korektadi g\u0302is la fina venko, kaj oni ec\u0302 dankos vin pri tio. Kaj aliflanke, se vi ankorau\u0306 ne tutbone regas la lingvon, kaj volas helpon pri via dokumento, jen tau\u0306gega loko por vi."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Fine, mi estus hipokritulo, se mi ne dirus la jenan: mi bonvenigas korektojn al c\u0302i tiu artikolo, okaze ke vi lasas ilin en komento sube, kaj sekvas la suprajn konsilojn."}]