[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Wind as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000003", "text": "En homa civilizo, vento inspiris mitologion, influis la okazaj\u0302ojn de historio, vastigis la intervalon de transporto kaj militado, kaj disponiganta energifonton por mekanika laboro, elektro kaj distro.\nVento funkciigas la vojag\u0302ojn de vels\u0302ipoj en tuta la oceanoj de la Tero.\nVarmaerbalonoj uzas la venton por preni ekskursetojn, kaj elektra flugo uzas g\u0302in por pliigi lifton kaj redukti fuelkonsumon.\nAreoj de vento tondas kau\u0306zite de diversaj veterfenomenoj povas konduki al dang\u0302eraj situacioj por aviadiloj.\nKiam ventoj ig\u0302as fortaj, arboj kaj homfaritaj strukturoj estas difektitaj au\u0306 detruitaj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ventoj povas formi terformojn, per gamo da ventprocezoj kiel ekzemple la formado de fekundaj grundoj, kiel ekzemple leu\u0306so, kaj per erozio.\nPolvo de grandaj dezertoj povas esti proponita grandajn distancojn de sia fontregiono per la dominaj ventoj;\nal ventoj kiuj estas akcelitaj per malglata topografio kaj asociitaj kun polvekaperoj ricevis regionajn nomoj en diversaj mondopartoj pro siaj signifaj efikoj al tiuj regionoj.\nVento ankau\u0306 influas la disvastig\u0302on de arbarofajroj.\nVentoj povas disigi semojn de diversaj plantoj, rajtigante la supervivon kaj disvastigon de tiuj plantospecioj, same kiel flugajn insektopopulaciojn.\nSe kombinite kun malvarmaj temperaturoj, vento havas negativan efikon al brutaro.\nVento influas la mang\u0302aj\u0302butikojn de bestoj, same kiel iliajn c\u0302asajn kaj defensivajn strategiojn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Teoria potenco kaptite per ventomuelejo"}, {"text_idx": "#000007", "text": "1 Specialaj specoj de vento\n3 Boforta skalo de ventofortecoj"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Vento estas kau\u0306zita de diferencoj en la atmosfera premo.\nKiam diferenco en atmosfera premo ekzistas, aeromovoj de la pli alta g\u0302is la pli malalta premareo, rezultigante ventojn de diversaj rapidecoj.\nSur rotacia planedo, aero ankau\u0306 estos deviigita per la koriolisforto, krom precize sur la ekvatoro.\nTutmonde, la du gravaj veturantaj faktoroj de grandskalaj ventpadronoj (la atmosferaj cirkulado) estas la diferenciga hejtado inter la ekvatoro kaj la poloj (diferenco en sorbado de sunenergio kondukanta al flosemfortoj) kaj la rotacio de la planedo.\nEkster la tropikoj kaj supre de frikciaj efikoj de la surfaco, la grandskalaj ventoj tendencas aliri geostrofan ekvilibron.\nProksime de la surfaco de la Tero, frikcio igas la venton esti pli malrapida ol g\u0302i estus alirilata.\nSurfacfrikcio ankau\u0306 igas ventojn krevigi pli enen en malaltajn aeropremojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ventodirekto estas kutime esprimita lau\u0306 la direkto de kiu g\u0302i originas.\nEkzemple, nordaventaj batoj de la nordo g\u0302is la sudo.\nVentmontriloj turnas por indiki la direkton de la vento.\nEn flughavenoj, Ventosakoj indikas ventodirekton, kaj ankau\u0306 povas esti uzitaj por taksi ventrapidecon de la angulo de maniero.\nVentrapideco estas mezurita per ventmezuriloj, plej ofte uzante rotaciantajn tasojn au\u0306 helicojn.\nKiel ekzemple kiam alta mezurfrekvenco estas necesa (enen esploraplikoj), vento povas esti mezurita per la disvastigrapideco de ultrason signaloj au\u0306 de la efiko de ventolado sur la rezisto de ekscitita drato.\nAlia speco de ventmezurilo uzas piinfantubojn kiuj ekspluatas la premdiagnozalternativon inter aertubo kaj ekstera tubo kiu estas eksponita al la vento por determini la dinamikan premon, kiu tiam kutimas komputi la ventrapidecon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Dau\u0306rantaj ventrapidecoj estas raportitaj tutmonde c\u0302e 10 metro- (33 ft) alteco kaj estas averag\u0302itaj dum 10\u2010minute tempokadro.\nUsono raportas ventojn super 1\u2010minute mezumo por tropikaj ciklonoj, [12] kaj 2\u2010minute mezumon ene de veterobservaj\u0302oj.\nHindio tipe raportas ventojn super 3\u2010minute mezumo.\nScii la venton provante mezumon estas grava, c\u0302ar la valoro de unu-minuta dau\u0306ranta vento estas tipe 14% pli bonega ol dek-minuta dau\u0306ranta vento.\nMallonga ekesto de altrapida vento estas nomita pus\u0302vento, unu teknika difino de pus\u0302vento estas: la maksimumo kiuj superas la plej malsupran ventrapidecon mezuritan dum dek-minuta tempintervalo je 10 nodoj (19 km/h).\nKriego estas duobligo de la ventrapideco super certa sojlo, kiu dau\u0306ras por minuto au\u0306 pli."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Por determini ventojn supre, rau\u0306insonde determinas ventrapidecon per GP, radionavigacio, au\u0306 radar spurado de la enketo.\nAlternative, movado de la gepatra veterbalon pozicio povas esti spurita de la grundo vide uzante teodolitojn.\nMalproksimaj sentaj teknikoj por vento inkludas SODAR, doplerajn lidar'ojn kaj radarojn, kiuj povas mezuri la dopleran s\u0302ang\u0302on de elektromagneta ondo disigis au\u0306 reflektis de interrompitajn aerosolojn au\u0306 molekulojn, kaj radiomezuriloj kaj radaroj povas esti uzitaj por mezuri la surfackrudecon de la oceano de spaco au\u0306 aviadiloj.\nOceankrudeco povas esti uzita por taksi ventrapidecon proksima al la marsurfaco super oceanoj.\nGeofiksita satelitfiguraj\u0302o povas esti utiligita por taksi la ventojn c\u0302ie en la atmosfero bazita sur kiom longe nuboj movig\u0302as de unu bildo al la venonta.\nVenting\u0302enieristiko priskribas la studon de la efikoj de la vento sur la finkonstruita medio, inkluzive de konstruaj\u0302oj, pontoj kaj aliaj homfaritaj objektoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "S\u0302eloj ekaperas de kelkaj tegmentoj;\niu difekto en stratkanaletoj au\u0306 apudrelvojo;"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Konfirmitaj tornadoj kun neniu raportita difekto (t.e., tiuj kiuj restas en malfermaj kampoj) c\u0302iam estas klasitaj EF0."}, {"text_idx": "#000018", "text": "grandaj arboj rompis au\u0306 elradikigita;\nau\u0306toj deterigita for al grundo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tutaj rakontoj de sinsekvaj domoj detruis;\nsevera difekto en grandaj konstruaj\u0302oj kiel ekzemple butikcentroj;\npezaj au\u0306toj levite la grundo kaj j\u0302etita;\nstrukturoj kun malfortaj fundamentoj estas malbone difektitaj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Fort-enkadrigitaj, bone konstruitaj domoj ebenigis kaj fundamentojn balaitajn for;\ns\u0302tal-plifortikigitkonkretaj strukturoj estas kritike difektitaj;\naltaj konstruaj\u0302oj kolapsas au\u0306 havas severajn strukturajn deformadojn."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La staciomodelo elpensita en surfacaj vetermapoj utiligas ventkontrau\u0306hokon por montri kaj ventodirekton kaj rapidecon.\nLa ventkontrau\u0306hoko montras la rapidi uzantajn \"flagojn\" sur la fino."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ventoj estas prezentitaj kiel blovante de la direkto kiun la kontrau\u0306hoko alfrontas.\nTial, nordorienta vento estos prezentita kie linio etendig\u0302as de la nubcirklo g\u0302is la nordoriento, kun flagoj indikantaj ventrapidecon sur la nordorienta fino de tiu linio.\nPost kiam punktskribite en mapo, analizo de isotaks (vicoj de egalaj ventrapidecoj) povas esti plenumita.\nIzotakimetroj estas precipe utilaj en diagnozado de la loko de la j\u0302etfluo sur supra-nivela konstanta premfurorlisto, kaj estas kutime situantaj c\u0302e au\u0306 super la 300 hPa nivelo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Venta energio estas la kineta energio de la aero en movig\u0302o.\nLa kineta energio de pakaj\u0302eto da aero de maso da m kun rapideco v estas evoluita je 1\u20442 m da v2 .\nPor trovi la mason de la pakaj\u0302eto pasi tra areo A perpendikularan g\u0302ian rapidecon (kiu povis esti la rotorareo de turbino), ni multobligas g\u0302ian volumenon post tempo t pasis kun la aerdenseco \u03c1, kiu evoluas al ni m = A v t \u03c1.\nTiel, ni trovas ke la totala venta energio estas:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Diferencig\u0302ante kun respekto al tempo trovi la kreskokvoton de energio, ni trovas ke la totala ventoenergio estas:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ventoenergio estas tiel proporcia al la tria potenco de la ventrapideco."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Totala ventoenergio povus esti kaptita nur se la ventrapideco estas reduktita al nul.\nEn realisma ventomuelejo tio estas malebla, c\u0302ar la kaptita aero ankau\u0306 devas forlasi la turbinon.\nRilato inter la enigaj\u0302o kaj produktaj\u0302a ventrapideco devas esti pripensita.\nUtiligante la koncepton de fluotubo, la maksimuma atingebla ekstraktado de ventoenergio de ventomuelejo estas 59% de la totala teoria ventoenergio [25] (vidi:"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Pliaj nesufic\u0302ecoj, kiel ekzemple rotorklingofrikcio kaj tirig\u0302o, rapidumujperdoj, generatoro kaj transformilperdoj, reduktu la potencon liveritan per ventomuelejo.\nLa baza rilato kiu la turbinpotenco estas (c\u0302irkau\u0306) proporcia al la tria potenco de rapideco restas."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Orientaj ventoj, averag\u0302e, dominas la fluopadronon trans la poloj, okcidentaj ventoj blovas trans la mez-latitudoj de la tero, poleu\u0306ards de la subtropika kresto, dum orientaj ventoj denove dominas la tropikojn."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Rekte sub la subtropika kresto estas la problemoj, au\u0306 c\u0302evallatitudoj, kie ventoj estas pli malpezaj.\nMultaj el la dezertoj de la Tero kus\u0302as proksime de la meza latitudo de la subtropika kresto, kie deveno reduktas la relativan humidecon de la aeramaso.\nLa plej forte ventoj estas en la mez-latitudoj kie malvarma polusaero renkontas varman aeron de la tropikoj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La pasatoj (ankau\u0306 nomitaj komercoj) estas la domina padrono de orientaj surfacventoj trovitaj en la tropikoj direkte al la ekvatoro de la Tero.\nLa pasatoj blovas c\u0302efe de la nordoriento en la Norda duonglobo kaj de la sudoriento en la Suda duonglobo.\nLa pasatoj funkcias kiel la stiradfluo por tropikaj ciklonoj kiuj formig\u0302as super la oceanoj de la mondo.\nPasatoj ankau\u0306 stiras afrikan polvon okcidenten trans Atlantiko en la Karibion, same kiel partojn de sudorienta Nordameriko."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Musono estas lau\u0306sezona domina vento kiu dau\u0306ras plurajn monatojn ene de tropikaj regionoj.\nLa esprimo unue estis uzita en la angla en Hindio, Banglades\u0302o, Pakistano, kaj najbaraj landoj por rilati al la grandaj lau\u0306sezonaj ventoj blovantaj de la Hinda Oceano kaj Araba Maro en la sudokcidento alportante pezan pluvokvanton al la areo.\nG\u0302ia poleu\u0306ard progresado estas akcelita per la evoluo de varmeco malalte super la aziaj, afrikaj, kaj nordamerikaj kontinentoj dum majo g\u0302is julio, kaj super Au\u0306stralio en decembro."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La Westerlies au\u0306 la Domina Westerlies estas la dominaj ventoj en la mezlatitudoj inter 35 kaj 65-grada latitudo.\nTiuj dominaj ventoj blovas de la okcidento g\u0302is la oriento, [35] [36] kaj stiras ekstertropikajn ciklonojn en tiu g\u0302enerala maniero.\nLa ventoj estas c\u0302efe de la sudokcidento en la Norda duonglobo kaj de la nordokcidento en la Suda duonglobo.\nIli estas plej forte en la vintro kiam la premo estas pli malalta super la polusoj, kaj plej malforta dum la somero kaj kiam premoj estas pli altaj super la polusoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kune kun la pasatoj, la u\u0306esterly ebligis reveniran komercvojon por vels\u0302ipoj transirantan Atlantikon kaj Pacifikajn Oceanojn, c\u0302ar la u\u0306esterlies kau\u0306zas la evoluon de fortaj marfluoj sur la okcidentajn flankojn de oceanoj en ambau\u0306 hemisferoj tra la procezo de okcidenta intensigo.\nTiuj okcidentaj marfluoj transportas varman, subtropikan akvon poleu\u0306ards direkte al la polusregionoj.\nLa u\u0306esterlies povas esti precipe forta, precipe en la suda hemisfero, kie ekzistas malpli tero en la mezlatitudoj por igi la fluopadronon plifortigi, kiu bremsas la ventojn.\nLa plej forte okcidentaj ventoj en la mezlatitudoj estas ene de bendo konata kiel la Mug\u0302anta Kvardekoj, inter 40 kaj 50-grada latitudo sude de la ekvatoro.\nLa Westerlies ludas gravan rolon en portado de la varmajn, ekvatorajn akvoj kaj ventojn al la okcidentaj marbordoj de kontinentoj, [40] [41] precipe en la suda hemisfero pro it vasta oceana vastaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La polusaj orientaj ventoj, ankau\u0306 konataj kiel Polar Hadley-c\u0302eloj, estas sekaj, malvarmaj dominaj ventoj kiuj blovas de la altpremaj regionoj de la polusaj maksimumoj c\u0302e la nordaj kaj sudaj polusoj direkte al la malaltaj aeropremoj ene de la Westerlies c\u0302e altaj latitudoj.\nMale al la Westerlies, tiuj dominaj ventoj blovas de la oriento g\u0302is la okcidento, kaj ofte estas malfortaj kaj neregulaj.\nPro la malalta sunperspektivo, malvarma aero kreskas kaj trankvilig\u0302as c\u0302e la poluso kreante surfacajn altpremajn regionojn, kau\u0306zante alekvatoran elfluon de aero;\ntiu elfluo estas deviigita okcidenten per la koriolisforto."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Dum la nokto, la tero malvarmetig\u0302as pli rapide ol la oceano pro diferencoj en iliaj specifvarmaj valoroj.\nTiu temperaturs\u0302ang\u0302o igas la tagtempan brizon disipi.\nKiam la temperaturo surtere malvarmetig\u0302as sub la temperaturo enmare, la premo super la akvo estos sub la nivelo de tiu de la tero, establante almaran brizon, tiel longe kiel surtera vento ne estas sufic\u0302e forta por kontrau\u0306batali g\u0302in."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Super levitaj surfacoj, hejtado de la grundo superas la hejtadon de la c\u0302irkau\u0306a aero en la sama alteco super marnivelo, kreante rilatan termikan malkulminon super la tereno kaj pliigante iujn ajn termikajn malkulminojn kiuj alie ekzistintuntaj, [46] [47] kaj s\u0302ang\u0302ante la ventcirkuladon de la regiono.\nEn lokoj kie ekzistas kruda topografio kiu signife interrompas la median ventofluon, la ventcirkulado inter montoj kaj valoj estas la plej grava kontribuanto al la dominaj ventoj.\nMontetoj kaj valoj konsiderinde distordas la aerfluon per kreskanta frikcio inter la atmosfero kaj termaso per funkciado kiel fizika bloko al la fluo, deviigante la venton paralela al la intervalo j\u0302us kontrau\u0306flue de la topografio, kiu estas konata kiel barierjeto.\nTiu barierjeto povas pliigi la malaltan nivelventon je 45%.\nVentodirekto ankau\u0306 s\u0302ang\u0302ig\u0302as pro la konturo de la tero."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Se ekzistas enirpermesilo en la montara sistemo, ventoj rapidos tra la intermonto kun konsiderinda rapideco pro la Bernoulli-principo kiu priskribas Inversan interrilaton inter rapideco kaj premo.\nLa aerfluo povas resti turbula kaj nekonstanta por iom da distanco lau\u0306vente en la pli platan kamparon.\nTiuj kondic\u0302oj estas dang\u0302eraj g\u0302is ascendantaj kaj descendaj aviadiloj.\nMalvarmetigu ventojn akcelantajn tra montinterspacoj donig\u0302is regionaj nomoj.\nEn Mezameriko, ekzemploj inkludas la Papagayo-venton, la Panaman venton, kaj la Tehuano-venton.\nEn Eu\u0306ropo, similaj ventoj estas konataj kiel la Boreo, Tramontane, kaj Mistral.\nKiam tiuj ventoj blovas super malfermaj akvoj, ili pliigas miksadon de la supraj tavoloj de la oceano kiu levas malvarmeta, nutraj\u0302-ric\u0302aj akvoj al la surfaco, kiu kondukas al pliigita mara vivo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kiel priskribite pli frue, dominaj kaj lokaj ventoj ne estas disvastigitaj egale trans la tero, kio signifas ke ventrapidecoj ankau\u0306 malsamas proksime de regiono.\nKrome, la vento rapidas ankau\u0306 pliig\u0302as kun la alteco."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ventototordo, foje referita kiel ventototordo au\u0306 ventogradiento, estas diferenco en ventrapideco kaj direkto super relative mallonga distanco en la atmosfero de la Tero.\nVentototordo povas esti rompita malsupren en vertikalaj kaj horizontalaj komponentojn, kun horizontala ventototordo vidite trans frontoj kaj proksime de la marbordo, [60] kaj vertikala tondo tipe proksime de la surfaco, [61] kvankam ankau\u0306 sur pli altaj niveloj en la atmosfero proksime de supra-nivelaj jetoj kaj alfrontaj zonoj supre."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Vento tondu sin estas mikroskalo meteologia fenomeno okazanta super tre malgranda distanco, sed g\u0302i povas esti rilata al mezoskalo au\u0306 sinoptikaj skalaj vetertrajtoj kiel ekzemple krieglinioj kaj malvarmfrontoj.\nG\u0302i estas ofte observita proksime de mikroeksplodoj kaj malsupreneksplodoj kau\u0306zitaj de fulmotondroj, [63] frontoj, areoj de loke pli alte malaltaj nivelventoj referitaj kiel malaltaj niveljetoj, proksime de montoj, [64] radiadinversioj kiuj okazas pro klara zono kaj trankviligas ventojn, konstruaj\u0302ojn, [65]\nVentototordo havas signifan efikon dum deterig\u0302o kaj alterig\u0302o de aviadiloj pro iliaj efikoj al kontrolo de la aviadilo, [68] kaj estis signifa kialo de aviadilakcidentoj implikantaj grandan perdon de vivo ene de Usono."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Sono movado tra la atmosfero estas trafita per ventototordo, kiu povas fleksi la ondofronton, kau\u0306zado sonas por esti au\u0306dita kie ili normale ne faris, au\u0306 inverse.\nForta vertikala ventototordo ene de la troposfero ankau\u0306 malhelpas tropikciklonan evoluon, [70] sed helpas organizi individuajn fulmotondrojn en vivantajn pli longajn vivociklojn kiuj tiam povas produkti severan veteron.\nLa termika vento kiun koncepto klarigas kiel diferencoj en vento rapidas kun alteco estas dependa de horizontalaj temperaturdiferencoj, kaj klarigas la ekziston de la j\u0302etfluo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Kamikazo (\u795e\u98a8) estas japana vorto, kutime tradukita kiel dia vento, kredita esti donaco de la dioj.\nLa esprimo unue povas estinti uzita kiel la nomo de paro au\u0306 serioj de tifonoj kiuj lau\u0306dire savis Japanion de du mongolaj flotoj sub Kublai Khan kiu atakis Japanion en 1274 kaj denove en 1281.\nProtestant Wind estas nomo por la s\u0302tormo kiu malinstigis la Hispanan Flotegon de invado de Anglio en 1588 kie la vento ludis pivotan rolon, [79] au\u0306 la favorajn ventojn kiuj ebligis William of Orange (Vilhelmo de Orange) invadi Anglion en 1688.\nDum Egyptian Campaign de Napoleona, la francaj soldatoj havis malmolan tempon kun la h\u0302amsin vento: kiam la s\u0302tormo prezentig\u0302is \"kiel sango-dej\u0302oro sur la malproksima c\u0302ielo\", la indig\u0302enoj iris por preni kovron, dum la francoj \"ne reagis dum alvenis tro malfrue, tiam sufokig\u0302is kaj svenanta en la blindigado, sufokante murojn de polvo.\"\nDum la Norda Afrika Kampanjo de la 2-a Mondmilito, \"aliancitaj kaj germanaj soldatoj estis plurajn fojojn devigitajn halti en mez-batalo pro sablos\u0302tormoj kau\u0306zitaj de h\u0302amsino ...\nSableroj kirlita per la vento al blindigitaj la soldatoj kaj kreitaj elektraj tumultoj kiuj igis kompasojn senutilaj.\""}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ekzistas multaj malsamaj formoj de vels\u0302ipoj, sed ili c\u0302iuj havas certajn bazajn aj\u0302ojn komune.\nKrom rotors\u0302ipoj uzantaj la Magnus-efikon, c\u0302iu vels\u0302ipo havas karenon, rigante kaj almenau\u0306 unu maston por teni supren la velojn kiuj uzas la venton por funkciigi la s\u0302ipon.\nOceanvojag\u0302oj de vels\u0302ipo povas dau\u0306ri multajn monatojn, [84] kaj ofta dang\u0302ero ig\u0302as trankviligita pro manko de vento, [85] au\u0306 esti krevigita de kurso per severaj s\u0302tormoj au\u0306 ventoj kiuj ne permesas progreson en la dezirata direkto.\nSevera s\u0302tormo povis kau\u0306zi vrakon, kaj la perdo de c\u0302iuj manoj.\nVels\u0302ipoj povas nur porti certan kvanton de provizoj en sia holdo, tiel ke ili devas plani longajn vojag\u0302ojn singarde por inkludi konvenajn provizaj\u0302ojn, inkluzive de dolc\u0302akvo."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Por aerdinamikaj aviadiloj kiuj funkciigas relative al la aero, ventoj influas terrilatan rapidecon, [89] kaj koncerne fajrigil-ol-aerajn veturilojn, vento povas ludi signifan au\u0306 izolan rolon en ilia movado kaj grunda trako.\nLa rapideco de surfacvento estas g\u0302enerale la primara faktoro reganta la direkton de flugaktivecoj en flughaveno, kaj flughaven startlenoj estas vicigitaj por respondeci pri la komuna ventodirekto (j) de la loka c\u0302irkau\u0306aj\u0302o.\nEkante kun favora vento povas esti necesa sub certaj cirkonstancoj, malfavora vento estas g\u0302enerale dezirinda.\nFavora vento pliigas deterig\u0302distancon postulis kaj malpliigas la grimpadgradienton."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Rolo en la natura mondo"}, {"text_idx": "#000054", "text": "En aridaj klimatoj, la c\u0302effonto de erozio estas vento.\nLa g\u0302enerala ventcirkulado movas malgrandajn partiklojn kiel ekzemple polvo trans larg\u0302ajn oceanmilojn da kilometer'ojn lau\u0306venten de ilia punkto de origino, [101] kiu estas konata kiel deflacio.\nOkcidentaj ventoj en la mez-latitudoj de la planedo motivigas la movadon de marfluoj de okcidento al oriento trans la oceanoj de la mondo.\nVento havas gravegan rolon en helpado de plantoj kaj aliaj nemoveblaj organismoj pri disvastigo de semoj, sporoj, poleno, ktp.\nKvankam vento ne estas la primara formo de semdisvastigo en plantoj, g\u0302i disponigas disvastigon por granda procento de la biomaso de terplantoj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Ekzistas lokaj nomoj por ventoj asociitaj kun sablo kaj polvos\u0302tormoj.\nLa Calima portas polvon sur sudorientajn ventojn en la kanariajn insulojn.\nLa Harmatano portas polvon dum la vintro en la Gvinean Golfon.\nLa S\u0302iroko alportas polvon de norda Afriko en sudan Eu\u0306ropon pro la movado de ekstertropikaj ciklonoj tra Mediteranea Maro.\nPrintempaj s\u0302tormsistemoj movig\u0302antaj trans la orientan Mediteranean kialpolvon por porti en tuta Egiptujo kaj la araba duoninsulo, kiuj estas loke konataj kiel Khamsin.\nLa Shamal estas kau\u0306zita de malvarmfrontaj c\u0302esigpolvo en la atmosferon dum tagoj en tempo trans la Persaj Golfaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Sur marbordoj kaj izolitaj montoj, la arbarolimo ofte enestas multe sub la nivelo de ekvivalentaj altecoj enlanda kaj en pli granda, pli kompleksaj montsistemoj, c\u0302ar fortaj ventoj reduktas arbokreskon.\nAltaj ventoj traserc\u0302as for maldikajn grundojn tra erozio, [118] same kiel difektas membrojn kaj branc\u0302etojn.\nKiam altaj ventoj frapas malsupren au\u0306 elradikigas arbojn, la procezo estas konata kiel ventj\u0302eto.\nTio estas plej vers\u0302ajne sur ventflankaj deklivoj de montoj, kun severaj kazoj g\u0302enerale okazi al arbo staras tio estas 75 jaroj au\u0306 pli ag\u0302aj.\nPlantvariaj\u0302oj proksime de la marbordo, kiel ekzemple la sitka-piceo kaj marvinbero, [120] estas pritonditaj reen per vento kaj salsprajaj\u0302o proksime de la marbordo."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Vento ankau\u0306 povas kau\u0306zi plantodifekton tra sablabrazio.\nFortaj ventoj kolektos lozan sablon kaj g\u0302ardenteron kaj j\u0302eti g\u0302in tra la aero c\u0302e rapidecoj intervalantaj de 25 mejloj je horo (40 km/h) g\u0302is 40 mejloj je horo (64 km/h).\nTia ventoblovita sablo kau\u0306zas ampleksan difekton en plantoplantidoj c\u0302ar g\u0302i fendas plantc\u0302elojn, igante ilin minacataj per vaporig\u0302o kaj arido.\nUzante mekanikan sableksplodilon en laboratoriokonteksto, sciencistoj aligitaj kun la Agrikulturesploro-Servo studis la efikojn de ventoblovita sablabrazio sur kotonplantidoj.\nLa studo montris ke la plantidoj reagis al la difekto kreita per la ventoblovita sablabrazio s\u0302ang\u0302ante energion de tigo kaj radikkresko g\u0302is la kresko kaj riparo de la difektitaj tigoj.\nPost periodo da kvar semajnoj la kresko de la plantido denove ig\u0302is unuforma c\u0302ie en la planto, kiam g\u0302i antau\u0306e estis la ventoblovita sablabrazio okazis."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Brutaro kaj s\u0302afoj estas emaj al ventomalvarmo kau\u0306zita de kombinaj\u0302o da vento kaj malvarmaj temperaturoj, kiam ventoj superas 40 kilometrojn je horo (25 mph), igante sian hararon kaj lankovraj\u0302ojn neefikaj.\nKvankam pingvenoj uzas kaj tavolon de graso kaj plumoj por helpi protekti sin kontrau\u0306 malvarmo en kaj akvo kaj aero, iliaj nag\u0302iloj kaj piedoj estas malpli imunaj kontrau\u0306 la malvarmo.\nEn la plej malvarmaj klimatoj kiel ekzemple Antarkto, imperiestropingvenoj uzas kau\u0306rantan konduton por postvivi la venton kaj malvarmon, ade alternante la membrojn sur la ekstera flanko de la kunvenita grupo, kiu reduktas varmoperdon je 50%.\nFlugi insektojn, subaron de artikuloj, estas balaita antau\u0306en per la dominaj ventoj, [126] dum birdoj sekvas sian propran kurson ekspluatante ventkondic\u0302ojn, por au\u0306 flugi au\u0306 gliti.\nKiel tia, fajnaj liniopadronoj ene de veteroradar figuraj\u0302o, asociita kun konverg\u0302antaj ventoj, estas dominitaj per insektorendimento.\nBirdomigrado, kiu tendencas okazi subite ene de la plej malsupraj 7,000 piedoj (2,100 m) de la atmosfero de la Tero, poluas ventoprofilojn kolektitajn de veteroradaro, precipe la WSR-88D, pliigante la median ventrendimenton je 15 nodoj (28 km/h) g\u0302is 30 nodoj (56 km/h)."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Fajfleporoj uzas muron de s\u0302tonetoj por stoki sekajn plantojn kaj herbojn por la vintro por protekti la mang\u0302aj\u0302on de estado krevigitaj for.\nBlatoj uzas iometajn ventojn kiuj antau\u0306as la atakojn da eblaj predantoj, kiel ekzemple bufoj, por postvivi siajn renkontojn.\nIlia cerci estas tre sentema al la vento, kaj helpas al ili postvivi la duonon de iliaj atakoj.\nAlko havas fervoran flarsento kiu povas detekti potencialon alvente predantojn c\u0302e distanco de 0.5 mejloj (800 m).\nPliig\u0302oj en vento super 15 kilometroj je horo (9.3 mph) signalas glacimevojn por pliigi siajn furag\u0302ajn kaj aviadilajn atakojn sur dikbekaj mure."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ekzemple, bruligas tarifojn de bruletantaj tagaloj estas g\u0302is kvin fojojn pli grandaj dum la tago pro pli malalta humideco, pliigis temperaturojn, kaj pliigis ventrapidecojn.\nSunlumo varmigas la grundon dum la tago kaj igas aerfluojn vojag\u0302i supren, kaj malsupren dum la nokto kiam la tero malvarmetig\u0302as.\nArbarofajroj estas ventolitaj per tiuj ventoj kaj ofte kondukas la aerfluojn super montetoj kaj tra valoj.\nUsonaj arbarofajroperacioj rondiras c\u0302irkau\u0306 24-hora fajrotago kiu komencig\u0302as je 10:00 a.m. pro la antau\u0306videbla pliig\u0302o en intenseco rezultig\u0302anta el la tagtempovarmeco."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La suna vento estas tre diferenca de surtera vento, en tio ke g\u0302ia origino estas la suno, kaj g\u0302i estas kunmetita de s\u0302arg\u0302itaj partikloj kiuj evitis la atmosferon de la suno.\nSimila al la suna vento, la planeda vento estas kunmetita de malpezaj gasoj kiuj evitas planedajn atmosferojn.\nDum longaj tempodau\u0306roj, la planeda vento povas radikale s\u0302ang\u0302i la kunmetaj\u0302on de planedaj atmosferoj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La plej rapida vento iam registrita venas de la surkreskaj\u0302disko de la IGR J17091-3624 nigra truo."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La hidrdinamika vento ene de la supra parto de la atmosfero de planedo permesas malpeze al kemiaj elementoj kiel ekzemple hidrogeno suprenig\u0302i al la eksobazo, la mimimuma limo de la eksosfero, kie la gasoj tiam povas atingi eskapan rapidon, enirante kosman spacon sen trafa aliaj eroj el gaso.\nTiu speco de gasperdo de planedo en spacon estas konata kiel planeda vento.\nTia proceso super geologia tempo igas akvo-ric\u0302ajn planedojn kiel ekzemple la Tero evolui en planedojn kiel Venuso.\nPlie, planedoj kun pli varmaj pli malaltaj etosoj povis akceli la perdkurzon de hidrogeno."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Prefere ol aerumi, la suna vento estas fluo de s\u0302arg\u0302itaj partikloj - plasmo - elj\u0302etitaj de la supra atmosfero de la suno kun rapideco de 400 kilometroj je sekundo (890,000 mph).\nG\u0302i konsistas plejparte el elektronoj kaj protonoj kun energioj de proksimume 1 keV.\nLa fluo de partikloj varias en temperaturo kaj rapideco kun la trairejo de tempo.\nTiuj partikloj povas eviti la graviton de la suno, delvis pro la alta temperaturo de la korono, [149] sed ankau\u0306 pro alta kineta energio kiun partikloj akiras tra procezo kiu ne estas bone komprenita.\nLa suna vento kreas la Heliosferon, vastan vezikon en la interstela medio c\u0302irkau\u0306ante la Sunsistemon.\nPlanedoj postulas grandajn kampojn por redukti la jonigon de sia supra atmosfero de la suna vento.\nAliaj fenomenoj kau\u0306zitaj de la suna vento inkludas geomagnetajn s\u0302tormojn kiuj povas knokau\u0306tajn elektroretojn la Teron, [151] la aurorae kiel ekzemple la Polusa au\u0306roro, [152] kaj la plasmovostoj de kometoj kiuj c\u0302iam indikas for de la suno."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Nuna mapo da tutmondaj surfacventoj"}, {"text_idx": "#000076", "text": "La vento estas movado de la aero tra la atmosfero. Tian movadon plejparte kau\u0306zas la malsama varmigo de la tero kaj la maro per la suno. La varmigo diferas dum tago kaj nokto, dum somero kaj vintro. Per tio estig\u0302as regionoj de alta kaj malalta aerpremo. La aero fluas de la alta al la malalta. Tiu fluo estas kurbigita per la Coriolis-forto rezultanta de la volvado de la Tero."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Granda vento, kiu estas malalta aeropremo centra, malpli ol 975 hPa, okazas per koncentrita varmeco sur maro."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Specialaj ventoj ofte havas diversajn au\u0306 similajn nomojn (variantojn) lau\u0306 regiono kaj dialekto."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La skalo pri ventoj estis fiksita de F. Beaufort, brita mara oficisto, 1774 - 1857"}, {"text_idx": "#000085", "text": "\u201e Ec\u0302 plej bonan s\u0302ipon malbonigas la ventoj. \u201d\n\u201e Hundo bojas la vojon, vento portas la bojon. \u201d\n\u201e Ne maro dronigas s\u0302ipon, sed la ventoj. \u201d"}]