[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Lingvisto el Trinidado kaj Tobago: de astronomio g\u0302is c\u0302iutaga vivo \u201clingvistiko estas c\u0302ie\u201d"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tio estas la dua parto de la intervjuo kun la lingvisto Jo-Anne Ferreira, kiu venkis [en] en la internacia konkurso pri nomoj por ekzomondoj kaj ricevis eblecon nomi planedojn kiel reprezentanto de sia lando. La konkurso estis arang\u0302ita de la Internacia Astronomia Unio (IAU) kaj okazis omag\u0302e al la 100-a datreveno de ties fondig\u0302o."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ferreira proponis la vortojn Dingolay kaj Ramajay [en] por nomi la novajn stelon kaj ekzoplanedon. Lingvistika graveco de tiuj c\u0302i vortoj estis analizita en la unua parto de la intervjuo, kie s\u0302i rimarkigis, ke la nomelekto ig\u0302is triumfo de la trinidada Patois [elp. patua\u0300]. Se vi mem interesig\u0302as pri la steloj kaj s\u0302atus serc\u0302i ekzoplanedojn, en la gvidlibro \u201cLa Universo\u201d, eblas trovi detalajn instrukciojn [en]."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dau\u0306rigante nian konversacion, Ferreira parolas pri graveco de la lingvo g\u0302enerale kaj pri tio, ke lingvistiko rivelig\u0302as \u201cen c\u0302io... g\u0302i similas al matematiko kaj fiziko\u201d."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Patois absolutely needs resources \u2014 print, digital and more. We have a language documentation project afoot, and [language teacher] Nnamdi Hodge and I trek across the country interviewing as many Patois-speaking elders as possible, and filming, transcribing, translating and archiving. We have a Facebook page and Nnamdi has a YouTube channel. We can\u2019t do it alone though. We hope to embark on community-based language development, with \u201cThe Guide for Planning the Future of Our Language\u201d."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Based on the work of professors Carrington and Jean Bernabe\u0301, and colleagues of CRILLASH, Universite\u0301 des Antilles in Martinique and the Folk Research Centre of St Lucia, we've also developed a project about the Patois alphabet that's now in its pre-final version. We hope that the author, Gertrud Aub-Buscher, will finish her dictionary soon."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Patois vere bezonas resursojn \u2014 presitajn, ciferecajn kaj aliajn. Nun ni realigas projekton pri dokumentado. La instruisto Nnamdi Hodge [en] kaj mi vojag\u0302adas tra la lando, pridemandante lau\u0306eble plej multe da maljunuloj, parolantaj la trinidadan Patois kaj samtempe filmas, transliterumas, tradukas kaj arkivigas la registraj\u0302ojn. Ni havas komunan pag\u0302on c\u0302e Fejsbuko [en] kaj Nnamdi Hodge havas ankau\u0306 kanalon c\u0302e Jutubo [en]. Tamen ni solaj ne povas plenumi la tutan laboron. Ni esperas komenci evoluigon de la lingvo [en] je nivelo de la komunumoj, uzante \u201cla gvidilon pri planado de estonteco de nia lingvo\u201d [en]."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Surbaze de esploroj de la profesoroj Carrington kaj Jean Bernabe\u0301, kaj tiuj de la kolegoj el CRILLASH, la Universitato de la Antiloj [fr] en Martiniko kaj la Centro de Popolaj Studoj [en] de Sankta Lucio, ni lanc\u0302is projekton pri kreado de alfabeto por la trinidada Patois, kiu trovig\u0302as nun en antau\u0306fina fazo de redaktado. Ni esperas ke g\u0302ia au\u0306toro [en] Gertrud Aub-Buscher [en] baldau\u0306 finos sian vortaron."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Bildoj pri la trinidada kreola lingvo (\u201ckwe\u0301yo\u0300l\u201c) de Jo-Anne Ferreira, uzataj kun permeso."}, {"text_idx": "#000019", "text": "JAF: Antillean or Atlantic French-lexicon Creole is alive and well in many countries of the Caribbean, and it is the Number 2 language of the region, after Spanish. Thanks to Haiti, it is also the Number 1 language of CARICOM, even with 13 English-official countries."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Patois was once spoken by every creed and race in this country. It belongs to no one and everyone. Unfortunately, it is dying in Trinidad and Tobago, Grenada and Venezuela, since it is no longer a first language."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Here, however, it is so interwoven into our everyday speech that most of us don\u2019t even recognise that some things we say are Patois or due to Patois. We haven\u2019t truly grasped the impact of Patois on what and how we speak: calques, vocabulary in the areas of flora, fauna, foods, folklore and festivals, music, place names, our syntax, pronunciation, and intonation. Patois itself has borrowed from many other languages in our space, sharing a symbiotic relationship with them. It's time for a return to roots to explain the present, and to understand our uniqueness."}, {"text_idx": "#000022", "text": "With 12,200 entries, Patois may constitute only 10 percent of Lise Winer's edited \u201cDictionary of the English/Creole of Trinidad and Tobago\u201d, but it\u2019s deep in our marrow and linguistic DNA. Everyone needs to get this dictionary and get it now."}, {"text_idx": "#000023", "text": "I insist on capitalising my name, my language, my nationality. We just mentioned that words change, and change they must, if they are around long enough or if they change location. Those who happen to know that a patois in France is a non-standardised regional variety of French don\u2019t seem to know that that common noun changed and became a proper noun here, regardless of any stigma attached to the French meaning. Any negative word can undergo amelioration, because of the will of the speakers and their power to determine the course, the meaning, the status, definition and even the connotation of any word. In English, all proper nouns are capitalised. French stopped being a reference point for English a long time ago."}, {"text_idx": "#000024", "text": "The spirit of Patois has triumphed in the face of adversity and it will not be put down or humiliated any longer."}, {"text_idx": "#000025", "text": "JAF: La kreola surbaze de la franca leksiko de la Antiloj au\u0306 de la atlantika regiono estas viva kaj bone fartas en pluraj karibiaj landoj. G\u0302i estas la dua lau\u0306 signifo lingvo en la regiono, post la hispana. Danke al Haitio g\u0302i estas lau\u0306 graveco ankau\u0306 la unua lingvo de la Karibia Komunumo (CARICOM), malgrau\u0306 tio ke en tiu supranacia organizaj\u0302o en kiu membras 13 landoj kaj kies oficiala lingvo estas la angla."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En la trinidada Patois, iam parolis reprezentantoj de c\u0302iuj kredoj kaj rasoj en tiu c\u0302i lando. G\u0302i apartenas al neniu kaj al c\u0302iuj samtempe. Bedau\u0306rinde g\u0302i estas mortanta en Trinidadao kaj Tobago, Grenado kaj Venezuelo, c\u0302ar g\u0302i ne plu estas unua lingvo por la plimulto de la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tamen Patois plu restas nepra parto de nia c\u0302iutaga parolo. Plejparto de ni ec\u0302 ne konscias, ke iuj vortoj uzataj de ni estas fakte la Patois au\u0306 devenas de tiu lingvo. Ni ankorau\u0306 ne komplete konsciig\u0302is pri la influo de la Patois sur nia terminologio kaj kiel ni parolas: niaj pau\u0306sitaj vortoj, la vortoj pri floro, fau\u0306no, mang\u0302aj\u0302oj [en], folkloro [en] kaj festivaloj [en], muziko [en], toponimoj [en], nia sintakso, proponco kaj intonacio. En Patois mem prunteprenis elementojn el diversaj lingvoj parolataj en nia regiono kun kiuj ni havas proksimajn rilatojn. Ni devas reveni al la fontoj por klarigi la nuntempon kaj kompreni nian unikecon."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En Patois nun estas registritaj 12 200 vortoj, kio povas konsistigi nurajn 10% de \u201cla vortaro de la anglakreola lingvo de Trinidado kaj Tobago\u201d [en] redaktita de Lise Winer, tamen por ni tio estas parto de nia konscio, kus\u0302anta profunde en nia DNA. C\u0302iu devas lau\u0306eble pli baldau\u0306 konatig\u0302i kun tiu c\u0302i vortaro."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La spirito de Patois superis c\u0302iujn malnobligojn [fr] kaj g\u0302i ne plu toleros humiligojn [en]."}, {"text_idx": "#000031", "text": "JMF: Vi opinias ke la lingvistoj devas subteni la lingvan egalrajtecon. Kial?"}, {"text_idx": "#000032", "text": "JAF: Because no language can possibly be superior to another. We describe, not prescribe or proscribe. Why tell a silk fig that it is a bad lacatan? We are who we are. So it's equal language rights for all. We have declarations, charters, codes, etc."}, {"text_idx": "#000033", "text": "JAF: Simple c\u0302ar neniu lingvo efektive povas domini super alia. Ni priskribas lingvon, sed ne trudas au\u0306 malpermesas g\u0302in. Por kio diri al vera figo, ke g\u0302i estas malbona lakatan [en]? Ni estas kio ni estas. Do temas pri samaj lingvaj rajtoj, lingva egaleco devas esti por c\u0302iuj. Ni havas deklaraciojn [en], c\u0302artojn [en], regularojn, ktp."}, {"text_idx": "#000035", "text": "JAF: Crime is linked to lack of jobs, [which] is linked to lack of education, [which] is linked to lack of language access. Is nobody seeing the link twixt crime and language?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Language policy and language planning fall right under sociolinguistics \u2014 you can plan for people to acquire a language; legally and socially raise the status of a language, and add vocabulary by creating dictionaries and grammars. We currently have no national language policy. CARICOM and the Association of Caribbean States don't have language policies either."}, {"text_idx": "#000038", "text": "It's not like English is totally foreign here, but it's like a second language for too many. I have no problem with English as our national official language \u2014 it's part of us \u2014 but I do have a problem with the minoritising of the majority and their language. Bilingualism and multilingualism are normal around the world. The problem is we like to think of bilingualism as good only if it includes a language with status."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Lack of language access slows people down: in education, in getting the right job [...] so if it's English needed, then teach it as a skill, using students\u2019 backgrounds as bridges \u2014 not barriers."}, {"text_idx": "#000040", "text": "JAF: Krimnivelo estas ligita al manko de laboro, kiu estas ligita al manko de edukiteco, kiu siavice estas ligita al manko de alireblo al la lingvo. C\u0302u neniu vidas ligon inter krimnivelo kaj la lingvo?"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Lingva politiko kaj lingva planado trovig\u0302as kadre de sociolingvistiko. Oni povas plani ke homoj ekkonu la lingvon. Oni povas jure kaj socie altigi statuson de la lingvo, larg\u0302igi vortprovizon, kreante vortarojn kaj gramatikon. Nun mankas al ni lingva politiko. Ankau\u0306 la Karibia Komunumo (CARICOM) kaj la Asocio de Karibiaj S\u0302tatoj [en] ne havas lingvan politikon."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Se eblus ricevi statistikon pri kiom da civitanoj en la lando iras al universitato kaj kiom da ili ne havas tiun eblecon, kaj se eblus vidi el kiuj regionoj ili venas, ekscii kiu lingvo estas denaska por ili, mi pensas ke la situacio tiukaze rapide ig\u0302us pli klara. Ni plu malstimulas parolantojn kiuj scipovas nur unusolan lingvon, c\u0302u la kreolan au\u0306 dialekton. Necesas haltigi tiun c\u0302i procezon."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La angla lingvo ne estas konsiderata fremda lingvo en Trinidado kaj Tobago, sed por plejparto de la log\u0302antoj g\u0302i tamen estas la dua. Mi ne havas problemojn pro tio ke la angla estas oficiala lingvo \u2014 g\u0302i estas nia neforigebla parto \u2014 tamen mi ne s\u0302atas ke oni neglektas la plimulton kaj de g\u0302ia lingvo. Dulingveco kaj plurlingveco estas normalaj aferoj en la tuta mondo. La problemo estas, ke ni emas pensi ke dulingveco donas avantag\u0302on nur kiam g\u0302i inkluzivas lingvon kun alta statuso, kiun oni perceptas kiel prestig\u0302an."}, {"text_idx": "#000044", "text": "La lingva baro vere bremsas homojn: en edukado, en ricevado de bona laboro [...], do se la angla necesas, instruu g\u0302in kiel utilan scion, uzante jamajn sciojn de la lernantoj por starigi lingvajn ligilojn anstatau\u0306 krei barilojn."}, {"text_idx": "#000045", "text": "JMF: C\u0302u la lingvoj povas esti unuiga faktoro en socio tiom diversa kiel Trinidado kaj Tobago?"}, {"text_idx": "#000046", "text": "JAF: We have operated exonormatively for such a long time, but more and more, as any nation should, we are coming into our own. Individual words, like dingolay and pelau [a rice dish], belair/be\u0300le\u0300, [a dance], have more than one origin. All of our languages, past and present, have gone into making us who we are. One of my students is investigating linguocultural rich points, and it\u2019s fascinating. Trinbagonians are connected through a shared linguocultural history and present \u2014 we don\u2019t have to constantly define or explain or substitute our words in our conversations."}, {"text_idx": "#000047", "text": "JAF: Dum longa tempo ni sekvis specifaj\u0302ojn de aliaj landoj, sed nun c\u0302iam pli, same kiel iu ajn popolo, ni transiras al sendependa ekzistado. Apartaj vortoj kiel dingolay kaj pelau [en; riza plado], belair/be\u0300le\u0300 [en; danco] havas pli ol unu originan fonton. C\u0302iuj niaj lingvoj, iamaj kaj nunaj, faris nin kio ni estas. Unu el miaj lernantoj esploras lingvokulturologiajn [ru: \u043b\u0438\u043d\u0432\u043e\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f] specifaj\u0302ojn de la lingvo kaj tio estas interesega afero. La trinindadanoj estas kunligitaj de la komuna lingvokultura historio kaj nuntempo \u2014 ni ne bezonas c\u0302iam difini, klarigi au\u0306 anstatau\u0306igi vortojn dum niaj konversacioj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "JMF: Kiom rimarkindaj estas s\u0302ang\u0302oj inter la indig\u0302enaj kaj hereditaj lingvoj de Karibio?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "JAF: Intangible cultural heritage is being recognised more and more. Language reclamation is happening. Long live endonormativity [uzo de lingvovarianto kiel normo] \u2014 we will dictate our own pace."}, {"text_idx": "#000050", "text": "JAF: La nemateria kultura heredaj\u0302o ricevas c\u0302iam pli grandan agnoskon. La lingvo renaskig\u0302as. Vivu endonormaleco [uzo de specifa lingvovarianto kiel la normo] \u2014 ni sekvu nian propran ritmon."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCivitanaj komunikilojEdukadoLingvoMedioScienco"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Post COP26, karibia starpunkto pri klimata maljusteco kaj \u201c1,5 por resti viva\u201d"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Defendo de la malgrandaj insulaj evoluantaj s\u0302tatoj c\u0302e COP26 fare de la c\u0302efministrino de Barbado Mia Mottley igas s\u0302in regiona rokstelulino"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000061", "text": "C\u0302iuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje c\u0302ar tiu povus esti markita kiel spamo.\nBonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaj\u0302ojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Bonvolu subteni nian gravan laboron"}]