[{"text_idx": "#000000", "text": "\"Dio al porko ne donas flugilojn\""}, {"text_idx": "#000001", "text": "~ Zamenhof pri porka gripo"}, {"text_idx": "#000002", "text": "\"Al c\u0302iu sinjoro estu lia honoro\""}, {"text_idx": "#000004", "text": "~ La homa enkarnig\u0302o de la angla lingvo pri lia mortinta malamiko"}, {"text_idx": "#000006", "text": "~ Ralph Dumain pri supra diraj\u0302o"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\"Lau\u0306 pos\u0302taj\u0302oj, eh\u0302is baseca voc\u0302o de Zamenhof kurag\u0302ige\""}, {"text_idx": "#000008", "text": "\"Ne mi, sed Zamenhof skribis tion\""}, {"text_idx": "#000009", "text": "~ Pau\u0306lo la Apostolo pri Zamenhof"}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"Zamenhof esas la vera patro di Ido\""}, {"text_idx": "#000012", "text": "\"D-ro Zamenhof kontakteblas nur angle\""}, {"text_idx": "#000013", "text": "~ Milokula Kato pri Zamenhof"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Eljejzer ben Mordh\u0302aj ha-Levi ha-Kodesh (boruh\u0302 hu), gojnome Sankta Lac\u0302jo Markido \"Luc\u0302jo\" Zamenhof \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645 \u2014 ni entute forigu tiujn \u201ealternativajn nomojn\u201d - estas la eterna kreanto de Esperanto. Neniu estis farita, neniu estas farata kaj nenio estos farota sen Li. Zamenhof kreis Esperanton, por ke homoj debatu, disputu kaj kalumniu anstatau\u0306 bati, pafi kaj murdi."}, {"text_idx": "#000016", "text": "7.2 Tamen Aristotelo scias ke"}, {"text_idx": "#000017", "text": "8.4 Verkoj de L. L. Zamenhof"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Nu! Antau\u0306 ol komenci la recenzon, mi devas konfesi, ke lau\u0306 aserto prezentita en 1916 de Joseph Silbernik, bofrato de L. L. Zamenhof, la familio Zamenhof eble originas de mezepoka Hispanio, el kiu g\u0302i en 1492 estis ekzilita per dekreto de la reg\u0302ino Izabela la 1-a pri judoj kiuj ne akceptis kristanig\u0302on.[1] C\u0302i tio devigus nin tute revizii la hipotezon de \"progresa\" hipotezo, sur kiu bazig\u0302as la tuta moderna eduko."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Kvankam modernaj teknikoj de genetika genealogio ebligas esploron de familia deveno per esploro de DNA, Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof (la nepo de L. L. Zamenhof) rifuzis en 2017 partoprenon en tia esploro, kiu ebligus detalan genetikan analizon de la Zamenhofa Y-kromosoma (nurvira) linio, kies portanto li estas (pere de sia patro Adamo, ties patro Ludoviko Lazaro, ties patro Marko kaj ties patro Fabian).[2] La Raporto pri la Sekcio de Teknikaj Vortaroj montras ke, iel la zamenhofologoj perdis la s\u0302ancon esplori la patran posteulan linion de L. L. Zamenhof \u2013 c\u0302ar lia ununura filo Adamo havis ununuran filon, kiu estas g\u0302uste Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof, kiu siavice havis nur filinojn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u201cDoktoro, via ekzamenado de miaj okuloj estas tro longa,\u201d diris la belega junulino. \u201cCu vi suspektas ion seriozan?\u201d"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201cNe, mia kara junulino, sed estas tia plezuro rigardi en tiajn belegajn okulojn, kaj ankau\u0306 ricevi du dolarojn pro la vizito.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ni opinias, kiel vi, ke estas en ordo ke la pag\u0302o \"Zamenhof\" temas pri diversaj homoj de tiu familia nomo (kvankam el ili nur L. L., eble ankorau\u0306 Lidia, estas vere enciklopedie konataj...) - samkiel artikolo pri \"Freud\" povas temi pri Sigmund kaj Anna, \"Mozart\" pri Leopold kaj Wolfgang Amadeus, kaj \"Bach\" pri la diversaj muzikistoj el la dinastio de Johann Sebastian."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tamen eble iu pensas, ke lau\u0306 mi estas troigo nomi pag\u0302on pri diversaj anoj de sama familio \"apartigilo\" dividu inter tute malsamaj signifoj de unu vorto (ekzemple Butano au\u0306 Elbo) - la vorto 'Zamenhof' en 'L. L. Zamenhof' kaj 'Lidia Zamenhof' tamen ne havas komplete malsaman signifon, sed signifas ekzakte la saman familion."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Saluton, karaj legantoj de Kontakto!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Necesas rimarkigi ke Evangelio lau\u0306 Edmond Privat diras, ke Sanktulo Zamenhof naskig\u0302is de tute sindona, sanktulineca patrino kaj genia, laborema, heroa patro. Sed estis malfelic\u0302o en lia vivo, c\u0302ar la gentoj ne komprenis unu la alian. C\u0302iuj malamis la judojn, c\u0302ar la judoj parolis la jidan. C\u0302iuj malamis la polojn, c\u0302ar la poloj parolis la polan. C\u0302iuj malamis la rusojn, c\u0302ar la rusoj seksatencis virinojn kaj knabinojn en la landoj okupataj de Rusio... kaj krome, ili parolis la rusan. Sed Zamenhof, genio kiu regis plurajn lingvojn (ekzemple la hebrean kaj la anglan), trovis solvon: neu\u0306trala internacia lingvo. Kia genio! Kia sanktulo! Al lia genio neniu povas kompari sin, krom eble Kristo mem."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Imagu do nian miregon, kiam lastan semajnon c\u0302iuj parizaj gazetoj dissciigis, ke Zamenhof estis geniulo. Tion oni certe ne povas diri pri persono kiu pravigas bebecan paroladon.\nKrome, ec\u0302 se Zamenhof ni foje nomas \"la Majstron\", tio -se li nuntempe ankorau\u0306 vivus- ne nepre farus el li la plej kvalifikita kaj neu\u0306trala vortaristo.\nSed li ja certe ne pravigus la bebecan paroladon kiel ja faras Wennergren."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Do se ni rigardas de eu\u0306ropcentra vidpunkto, ni supozas ke la leg\u0302o realigas la principon, ke ni ne povas diri ke c\u0302iuj la esperantistoj au\u0306 interlingvaistoj havas nur unu vidpunkton, tamen, la vidpunktoj malsimilaj de L. L. Zamenhof kaj Alexander Gode ankorau\u0306 estas forta influo inter la esperantistaro kaj interlingvaistaro respektive. Zamenhof motivig\u0302is pro pluraj aspektoj de la 19-a jarcenta idealismo, kiu temas ekde la pozitivismo g\u0302is la utopia internaciismo, Esperanto, lau\u0306 la opinio de Zamenhof, estas teorie neu\u0306trala ilo por komunikado, kaj tio povus esti utila por divastigi la idealistajn principojn: komence la filozofio de Zamenhof estis la homaranismo kaj poste tiu filozofio ig\u0302is la interna ideo de Esperanto, ankau\u0306 c\u0302i tiu interna ideo estas grava por multaj el la proponoj de la lingvo:"}, {"text_idx": "#000028", "text": "La eu\u0306ropa karaktero de Esperanto estas tute hazarda, tamen oni povas trovi iujn karakterizaj\u0302ojn de la lingvo (kaj de aliaj okcidentaj landoj) en landoj ne-okcidentaj.\nEsperanto estas, ideale, la dua lingvo de c\u0302iuj, anstatau\u0306ante c\u0302iujn aliajn lingvojn en la internacia komunikado.\nEkzistas rivaleco inter la finvenkismo, kiu prognozas la finan venkon de Esperanto, kaj la rau\u0306mismo kiu diras ke oni ne atendu la finan venkon baldau\u0306, sed male oni profitu la nuna staton de la lingvo.\nLa kreado de interna kulturo estas grava afero por multaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Meze de la 20-a jarcento, kiam Gode gvidis la disvolvon de Interlingvao, la idealoj, kiuj entenis Esperanton jam s\u0302ajnig\u0302is naivaj, influita de Herder, Gode proponis romantikan kaj nepozitivan lingvan vidpunkton: La lingvoj estas aspekto de popola kulturo, ne ilo por atingi celon, ideologio ne povas ligig\u0302i al lingvo, krom artefarita maniero. Tio signifas ke, lau\u0306 lia vidpunkto, universala lingvo bazita sur la modelo de Esperanto estus neebla, au\u0306 plej malbone, ke oni nur povos atingi tian universalan lingvon pere de trudo, Gode pensis, ke universala lingvo supozu universalan tutmondan kulturon, kiu nune ne ekzistas kaj estas ne nepre bezonata."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Aliflanke, Gode pensis ke alia speco de internacia lingvo, ne universala kaj kulture ne neu\u0306trala estas vere ebla."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Estas fakto, ke Doktoro Esperanto' estas la pseu\u0306donimo per kiu Ludwik Lejzer Zamenhof publikigis sian Unuan Libron. Poste, liaj anoj donis tiun nomon al la lingvo mem, antau\u0306e konata nur kiel \"Lingvo Internacia\"."}, {"text_idx": "#000032", "text": "En la Unua Libro estis indikita la koresponda adreso \"Al sinjoro D-ro L. Zamenhof por d-ro Esperanto en Varsovio\", do Zamenhof ja menciis sian veran nomon, sed ne evidentigis sian identecon kun d-ro Esperanto."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Epistolo au\u0306 Memevangelio de ZamenhofRedakti"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kiu povus pli bone rakonti la vivon de Z, ol li mem? Tial mi ne faros alion, krom kopii leteron, kiun Z sendis al Michau\u0306, prez. de la Bulonja Grupo la 21. feb. 1905, kaj kiu ne estas g\u0302is nun publikigita pli ol unu miliono da fojon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u201eKara sinjoro - Vi petas, ke mi donu al Vi detalojn pri mi kaj mia vivo. Tro volonte mi tion c\u0302i faros, kiom mi povos, sed bedau\u0306rinde mi povos fari ne tro mute. Jen estas la kau\u0306zoj: por la estontaj diktatoroj mia biografio eble estos ne seninteresa, c\u0302ar efektive mia tuta vivo, de la plej frua kanabeco g\u0302is nun prezentas unu konstantan kaj senintetrumpan serion da diversaj bataloj:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "a) interne en mi konstante bataladis reciproke diversaj idealoj kaj diversaj celadoj, kiuj c\u0302iuj egale estis por mi ordonaj, sed kiun reciproke interkonsentigi estis afte troege malfacile, kaj tio c\u0302i mute min turmentadis"}, {"text_idx": "#000038", "text": "b) ekstertere mi afte devis bataladi kontrau\u0306 diversaj malhelpoj, c\u0302ar nenien miaj idealoj apartenadis al la idealoj en modo kaj tial neniam mokis al mi mokantoj kaj atakantoj. Krom tio mi tro multe da jaroj havis brandajn kaj tro turmentajn klopodojn kun la akirado de mia pano kaj tiu c\u0302i batalado pri la pano tro venenis mian vivon. En la lastaj jaroj mi fine atingis tion, ke pano jem al mi ne mokas; sed ho ve, la longa batalado min tro lacigis, kaj nun, ne havante ec\u0302 plenajn 46 jarojn, mi jem sentas min kiel pomo 60-jara."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mi naskig\u0302is en Bialystok la 3/15 de Decembro 1859. Mia patro (marg\u0302ene: kiu ankorau\u0306 vivas) kaj avo estis instruistoj de lingvo. La poma lingvo estis por mi c\u0302ien la plej kara objekto el la modo. Plej mute mi emis tiun lingvon, en kiu mi estis edukata, t. e. la lingvon rusan; mi lernadis g\u0302in kun plej branda plezuro; mi revis iam farig\u0302i branda rusa poeto (marg\u0302ene: en la infaneco mi skribis diversajn versaj\u0302ojn kaj en la 10-a jaro de mia vivo mi skribis 5-aktan tragedion.). Mi kun plezuro lernadis ankau\u0306 diversajn aliajn lingvojn, sed ili interesadis min c\u0302iam pli teorie ol praktike; kaj c\u0302ar mi nenien havis la eblon ekzercig\u0302adi en ili, kaj c\u0302ar mi c\u0302iam legadis nur per la okuloj, sed ne per la bus\u0302o, tial mi libereparolis nur en tri lingvo (ruse, pole kaj germane), la lingvon francan mi legas libere, sed parolas g\u0302in tro malmute kaj malbone; krom tio mi en diversaj tempoj lernis iom ankorau\u0306 c\u0302irkau\u0306 8 aliajn lingvojn, kiujn mi konas temen nur tro malmute kaj nur teorie."}, {"text_idx": "#000040", "text": "En mia infaneco mi emis tro pasie la lingvon rusan kaj la tutan rusan regnon; sed baldau\u0306 mi konvinkig\u0302is, ke mian emon oni pagas per malemo, ke ekskluzivaj mastroj de tiu lingvo kaj lando monas sin pomoj, kiuj vidas en mi nur senratan fremdulon (malgrau\u0306 ke mi kaj miaj avoj kaj praavoj naskig\u0302is kaj laboris en tiu c\u0302i lando), c\u0302iuj malemas, malestimas kaj premegas miajn flatojn; mi vidis, ke ankau\u0306 c\u0302iuj aliaj rasoj log\u0302antaj en mia rubo sin reciproke c\u0302iuj malemas kaj persekutas... kaj mi mute suferis de tio c\u0302i, kaj mi komerce revadis pri tia felic\u0302a tempo, kiam malaperos c\u0302iuj raciaj malemoj, kien ekzistos lingvo kaj lando apartenantaj plenrate al c\u0302iuj siaj uzantoj kaj log\u0302antoj, kien la pomoj ekkomprenos kaj ekemos unuj la aliajn."}, {"text_idx": "#000041", "text": "En la jaro 1869 mi eniris en la Bialistokan realan gimnazion; sed post du monatoj mi devis eliri pro rava malsano (en mia infaneco mi tro afte estadis malsana); en 1870 mi eniris denove kaj mi lernis kun brandaj sukcesoj (mi devas rimarki, ke en la tuta 9-jara dau\u0306ro de mia gimnazia lernado, kiel en Bialystok, kiel poste, en Varsovio, mi estis c\u0302ien la unua en mia klaso; la instruantoj rigardadis min kiel troege kapablan kaj miaj kolegoj profetadis (marg\u0302ene: sen ia envio, sed tro bondezire, c\u0302ar nenien mi havis inter la kolegoj ian malumikon), ke mi havos en la vivo c\u0302iem la plej grandajn sukcesojn; tio c\u0302i tamen poste tute ne plenumig\u0302is kaj mi longe devis batali g\u0302is mi ellaboris al mia familio modestan panon). En 1873 miaj gepatroj translog\u0302ig\u0302is Varsovion, kie mia patro ricevis la oficon de instruisto de germana lingvo en la reala gimnazio. Mi restis 5 monatojn dome por lerni la lingvojn latinan kaj grekan, kaj poste mi eniris en la Varsovian 2-an filologian gimnazion, kiun mi finis en la jaro 1879. Tien mi forveturis Moskvon kaj eniris tie en la medicinan nerdaj\u0302on de la tiea universitato. Miaj Moskvaj kolegoj estis reprezentanto de tro mutaj plej diversaj rasoj, kaj tio c\u0302i fortikigis en mi la celadon al unuigita poma familio. Baldau\u0306 la financa stato de miaj gepatroj farig\u0302is tro malbona, ili ne povis jen tenadi min en Moskvo, kaj tial en 1881 mi revenis Varsovion, eniris tie en la universitaton, kiun mi finis en la komerco de Januaro 1885. Mi forveturis tiam en la vilag\u0302on Vejseje, por komerci kuracistan praktikon. Praktikinte tie en la dau\u0306ro de 4 monatoj, mi konvinkig\u0302is, ke mi por la komunisma medicina praktiko tute ne tau\u0306gas, c\u0302ar mi estas tro impresig\u0302ema kaj la suferoj de la malsanuloj (precipe de la mortantoj) tro mute min turmentis. Tiam mi revenis Varsovion kaj decidis elektri por mi specialecon pli trankvilan, mone la malsanojn de okuloj. Mi laboris en la dau\u0306ro de 6 monatoj en la okulista apartaj\u0302o de unu Varsovia malsanulejo, poste mi lernis kelkan tempon en la klinikoj de Vieno (Au\u0306strujo) kaj en la fino de 1886 mi komercis okulistan praktikadon en Varsovio. Tiam mi konatig\u0302is kun mia nuna edzino, Klaro Zilbernik el Kovno (s\u0302i tiam gastis c\u0302e sia flatino, log\u0302anta en Varsovio). La 9-an de Au\u0306gusto 1887 mi edzig\u0302is. Al mia fianc\u0302ino mi klarigis la tutan esencon de mia ideo kaj la planon de mia estonta agado. Kaj mi demandis s\u0302in, c\u0302u s\u0302i volas ligi kun mi sian sorton. S\u0302i ne sole tute konsentis, sed s\u0302i donis al mia tuta dispono la sumon da mono, kiun s\u0302i posedis, kaj tio c\u0302i donis al mi la eblon, post longa vana serc\u0302ado de eldonanto, fine eldoni mem (marg\u0302ene: en julio 1887) miajn unuajn kvar bros\u0302urojn (lernolibro de Esperanto en lingvoj rusa, pola, germana kaj franca). Baldau\u0306 poste mi eldonis la \u201eDuan libron\u201c, \u201eAldonon\u201c, \u201eNeg\u0302an Blovadon\u201c kaj \u201eGeflatojn\u201c (verkitaj de Grabowski), Tradukon de \u201eDua Libro\u201c kaj \u201eAldono\u201c, Mezan Vortaron Germanan, plenan vortaron rusan, anglan kaj svedan lernolibron, Princinon Mary, Adresaron ktp., kaj mi ankau\u0306 donis la necesan monon por la eldono de la verkoj de Einstein kaj H. Phillips. Mi ankau\u0306 donis mutajn anoncojn en la gasetoj, dissendis brandan nombron da libroj ktp."}, {"text_idx": "#000042", "text": "C\u0302iu persono jam scias ke estas agrable por nia asocio konstati, ke Esperanto baldau\u0306 forglutis la pli grandan parton de la mono de mia edzino; la tutan reston ni baldau\u0306 formong\u0302is, c\u0302ar la enspezoj de mia kuracista praktiko estis terure malgrandaj. En la fino de 1889 mi restis sen kopeko!"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Tro malg\u0302oja estis tien mia vivo. Mi devis forlasi Varsovion kaj serc\u0302i mian panon en ia alia loko. Mia edzino devis forveturi kun mia infano al sia patro kaj mi veturis (en Novembro 1889) en la rubo H\u0302erson (nuda Rusujo), kie ne estis okulistoj (marg\u0302ene: tie estis nur unu okulistino), kaj kie mi tial esperis trovi panon por mia familio. Sed mia espero min terure trumpis: miaj tieaj enspezoj ne sole ne donis al mi eblon nutri mian farnilion, sed ec\u0302 por mi mem ili ne sufic\u0302is malgrau\u0306 mia tro modesta kaj tro avara moniero de vivado! Mi simple kaj litere, afte, ne havis ec\u0302 kion mang\u0302i: tro ofte mi restadis sen tagmang\u0302o sur la herbo! Nek mia edzino, nek miaj parencoj ion sciis pri tio c\u0302i, c\u0302ar mian edzinon mi ne volis malg\u0302ojigi, kaj en miaj leteroj mi konstante konsolis s\u0302in, ke estas al mi tro bone, ke mi havas tro bonajn esperojn, ke mi baldau\u0306 venigos s\u0302in al mi ktp. Teme fine mi ne povis jen pli elteni kaj mi devis konfesi al mia edzino la tutan mian staton. Mi estis tiam ankorau\u0306 tro fiera, por akcepti de iu monan helpon; tamen la malg\u0302ojego kaj la insistaj petoj de mia edzino devigis min akcepti monan subtenadon de mia bopatro (kiu tiem kaj ankau\u0306 poste neniem rifuzadis al mi sian helpon kaj elspezis por mi fre mute da mono) kaj mi revenis Varsovion, esperante, ke nun mia kuracista praktiko iros pli bone. En Majo 1890 mi revenis Varsovion."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La stato de mia animalo estis tiem terura. Mi sentis tro bone, ke tio c\u0302i estas mia lasta provo, kaj se g\u0302i ankau\u0306 nun ne sukcesos al mi, mi estas perdita. En la dau\u0306ro de la unua jaro mi preskau\u0306 frenezig\u0302is de malespero. Sed fine, dank' al la lasta striptizo de mi, la sorto komerce estis por mi pli favora. Baldau\u0306 mia kuracista praktiko komerce pli kaj pli brandig\u0302adis kaj jen de la jaro 190l, g\u0302i estas tiel branda, ke miaj enspezoj tute kovras miajn elpezojn. Mi estas savita. Post mutaj jaroj de branda suferado kaj batalado mi nun fine ricevis pli trankvilan vivon, kaj havas tute sufic\u0302an panon por mia familio (kvankam kompreneble mi devas vivi tro modeste kaj kalkuli c\u0302iun kopekon). Mi log\u0302as en unu el la plej malric\u0302aj stratoj de Varsovio, miaj pacientoj estas monoj malric\u0302aj kaj pagas al mi tro malmute; mi devas akceptadi 30-40 pacientojn c\u0302iutage, por havi de ili tiom, kiom aliaj kuracistoj havas de 5-10 pacientoj; tamen mi estas nun tro kontenta, c\u0302ar mi havas mian panon kaj bezonas jam nenies helpon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Sed au\u0306skultu ! Pri la libereco skribis bohema estetikisto F. X. S\u030calda jenajn legindajn vortojn, kiujn devus esperantistoj kaj esperantistaj verkistoj tre ofte legi kaj relegi:La verkoj au\u0306toritaj de Sankta Zamenhof estas multaj, sed c\u0302efaj inter ili estas Hamlet kaj la Sankta Biblio, lau\u0306 diversaj kriterioj."}, {"text_idx": "#000049", "text": "En la prilingvaj verkoj rimarkindaj estas unue la prudento kaj toleremo de L. L. Zamenhof. La natura emo de elpensinto al arta lingvo estas plej detale elmontri c\u0302iujn flankojn de sia elpensaj\u0302o. Tiel faris Johann Martin Schleyer, provizante sian Volapu\u0308kon per kompleta gramatiko kaj dika vortaro. Male Zamenhof liveris unue nur la minimumon, 16-regulan gramatikon kaj 917-radikan vortareton: \u201elasante c\u0302ion alian al libera iom-post-ioma ellaborig\u0302ado.\u201c C\u0302iam li evitis aldoni al la primitiva fundamento novajn devigojn; li timis c\u0302iujn troajn precizigojn, kiuj farig\u0302us katenoj. Preskau\u0306 sur c\u0302iu pag\u0302o de Lingvaj Respondoj oni trovas la saman ideon:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "\u201eNur la uzo iom post iom ellaboros definitivajn regulojn.\u201c\n\u201eNe venis ankorau\u0306 la tempo, ke ni estu tro pedantaj.\u201c\n\u201eNi ne devas peni, ke nia lingvo estu tro preciza, c\u0302ar tiam ni nin mem nur katenus.\u201c\n\u201eEn tiaj okazoj, kie kelka libereco alportas al ni nenian malutilon, kial ni devus senbezone nin malliberigi?\u201c\n\u201eSe grandampleksan vortaregon ni volus pretigi teorie kaj 'en rapideco', ni tre dang\u0302ere enkatenigus nian lingvon.\u201c"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Sed tiu toleremo estis ebla, nur c\u0302ar la bazoj de la lingvo estis firmigitaj kontrau\u0306 c\u0302ia s\u0302ancelo. Tion li atingis, havigante karakteron de netus\u0302ebleco al la tri verkoj Gramatiko, Ekzercaro kaj Universala Vortaro, kiun li kolektis en l905 sub titolo de Fundamento de Esperanto. Por ke iu ajn lingvo povu regule kreski kaj disvolvig\u0302adi estas necese, ke enestu en g\u0302i ia potenca inertforto, kiu konservas al la plej granda parto de la lingvo oportunan sens\u0302ang\u0302on kaj stabilon, nepran kondic\u0302on por interkomprenig\u0302ado. En la naturaj lingvoj, tiun inertforton prezentas la jarcenta tradicio. En Esperanto, kie tia ne ekzistis, Zamenhof anstatau\u0306igis g\u0302in per la Fundamento, kun sia karaktero de \u201edogma\u201c netus\u0302ebleco. Tiu lingva tabuo estas, post la kreado mem de Esperanto, plej genia elpenso de Zamenhof. G\u0302i certigis al g\u0302i senriskan evolupovon kaj ebligis al Zamenhof tre libere proponi kaj uzi novajn vortojn (c\u0302irkau\u0306 3 mil), el kiuj la plimulto estis poste registrita en la Oficialaj Aldonoj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Tute ne necese estas diri ke C a m e r a r i u s nedubis pri siaj konkludoj : Aliaj, kiuj volas c\u0302ion scii pli bone ol ni, raportis, ke Zamenhof ne verkis la Talmudon. Tamen, generalo Von Franko cinike deklaris, ke g\u0302i estis verkita de aliaj, antau\u0306 1500 jaroj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Nia kolego St. Kamaryt sciigas en \u00ab Progreso \u00bb (aprilo 1928) ke originalaj\u0302oj konsistas c\u0302efe el antau\u0306paroloj al liaj diversaj verkoj, el traktaj\u0302oj kaj el paroladoj. Du pecoj havas apartan gravecon: la traktajo pri Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia kaj la kolekto de la Kongresaj Paroladoj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "En respublikana zono la situacio normalig\u0302is, lau\u0306 financa aspekto, g\u0302is tiel tre supera grado, ke ni trovas en la unua profundecon de penso, potencon de logiko, klaron de sag\u0302o, kiuj donas al tiu libreto eksterkutiman valoron por klerigado. G\u0302i estas verko klasika, en la plej forta kaj lau\u0306da senco de la vorto."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Malfacilas imagi, ke paroladoj estis, kvankam oficialaj\u0302oj, plej intime pripensitaj kaj plej skrupule redaktataj; Zamenhof penis enfermi en ilin c\u0302iujn siajn konvinkojn kaj esperojn, sian hom-amon kaj di-respekton. Celante \u201eefiki sur la sentojn\u201c pli ol sur la spiritojn, en tiu granda \u201ekorekscita religia\u201c festo, kiel li imagis la Universalajn Kongresojn, li provis esti la predikanto \u201esub la verda standardo\u201c. De la unua parolado en Bulonjo g\u0302is la lasta en Krakovo, c\u0302ie oni sentas la entuziasmon de la kredanto, la idealismon de la majstro, la sindonemon de la homo. Li aspektas al ni kiel alia pli humana Moseo, gvidanta, admonanta kaj konsolanta sian popolon trans c\u0302iuj malhelpoj de la vojo. Se mankas al li la kapabloj de granda oratoro, li tus\u0302as nin ec\u0302 pli profunde per la simpleco de la stilo kaj la sincereco de la tono."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Kiu volos posedi g\u0302ustan bildon de Zamenhof, li prenu tiujn du malgrandajn librojn, la Esencon kaj la Paroladojn, lian tutan inteligenton kaj lian tutan koron. Ambau\u0306 estas el la nombro de tiuj nemultaj verkoj, kiuj honorigas la homaron."}, {"text_idx": "#000062", "text": "C\u0302iuj g\u0302is nun montritaj verkoj estas subskribitaj de la pseu\u0306donimo \u201eD-ro Esperanto\u201c"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Artikoloj kaj tradukoj, aperintaj en la gazeto \u201eLa Esperantisto\u201c de 1889 g\u0302is 1895, estas kolektitaj, la artikoloj en O. V., la tradukoj en F. K., krom tiu de \u201eLa Batalo de l' Vivo\u201c, aparte represita en Londono 1911."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Hamleto, tragedio de V. S\u0302ekspir, Tu\u0308mmel, Nu\u0308rnberg 1894. Represita de Hachette, Parizo ekde 1902 (oni atentu, ke kelkaj modifoj estis metitaj de L. de Beaufront. La preseraroj estas sufic\u0302e multaj, kaj ofte difektas la signifon au\u0306 la ritmon. La represo de la 1-a akto en la F. K. estas konforma al la unua eldono. Kritika studo en Lingva Kritiko. - Granda Vortaro Germana-Esperanta, Centralnaja, Odeso 1894. (Nur la 1-a kajero)."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Esenco kaj estontenco de la ideo de lingvo internacia (tiu lasta traktaj\u0302o estis aparte eldonita sub la nomo de Unuel, kun franca traduko de Beaufront kaj Vallienne, kaj antau\u0306parolo. Hachette, Parizo 1907.) Aldonis al tio la anoniman poemon \u201ePreg\u0302o sub la verda standardo\u201c"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Fundamento de Esperanto. Hachette, Parizo, 1905."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La Revizoro, de Gogol. 1907. De tiu verko g\u0302is la \u201eReadmono\u201c c\u0302iuj menciitaj verkoj aperis unue, komplete au\u0306 parte, en La Revuo, poste en aparta eldono c\u0302e Hachette, Paris."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Je sia morto, en 1917, Zamenhof lasis, manuskripte, la kompletan tradukon de la Fabeloj de Andersen, kaj de la Malnova testamento (el la Biblio). La Fabeloj aperis c\u0302e la Centra Librejo, Parizo (1a volumo, 1923 - 2a, 1926 - 3a, 1932 - 4a, en presado)."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La Malnova testamento aperis en la Biblio, eldonita en Londono, 1926, de la Brita Biblia Societo. La teksto estas la rezulto de longa kaj tre konscienca laboro de angla biblia komitato super la Za manuskripto: se oni komparas kun la Hachette'-aj eldonoj, oni miros pri la nombro de la korektoj (605 nur en la 41 unuaj psalmoj!). Kiel ajn lojala kaj skrupula estis la revizio de la komitato, oni ne povas uzi tiun tekston, en g\u0302ia nuna formo, por scienca studo al la Zamenhofaj lingvo kaj stilo. Tio cetere nenion deprenas de la literatura graveco kaj fidindeco de tiu c\u0302efverko."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Verkoj de L. L. ZamenhofRedakti"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Diversajn rimedojn proponis au\u0306toroj de jusaj gravaj verkoj. Kelkaj proponis ke c\u0302i tie kus\u0302as stranga afero antau\u0306 ni: Post longa pripensado, longa kiel fazanvosto, mi alvenis al tiu c\u0302i sag\u0302a konkludo, sag\u0302a kiel Salomono mem, ke la verkoj de L. L. Zamenhof dividig\u0302as en tri kategorioj."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Ankau\u0306 Prof. Suzuki, el Japanujo, rimarkas, ke Zamenhofa Proverbaro estas trezoro por nia lingvo. Unu sola ekzemplo: \u201cs\u0302tono de falpus\u0302ig\u0302o\u201d. Tre malfacile, eble ec\u0302 neeble, estus trovi pli precizan, pli konvenan, pli demonstrecan de la konstru-kapablo de Esperanto, ol tiun nomon de la konusforma s\u0302tono, kiu c\u0302e murangulo s\u0302irmis domon kontrau\u0306 la ferradoj de g\u0302iranta c\u0302eval-veturilo. Vere, Jesuo antau\u0306 parolis pri tio, sed, ne tiel klare."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Proverboj ofte portas du sencojn, unu konkretan, tuj unuanivele tradukeblan, kaj alian figursencan, duanivele enhavantan pli g\u0302eneralan, ec\u0302 universalan konstaton, moralon, instruon. Kiam ni diras: \u201cdras\u0302i fojnon\u201d ni komprenas, ke temas pri vana laboro, c\u0302ar ni ne povas eltiri grenon el herbaro, kiu lau\u0306difine ne enhavas g\u0302in. La konkretan sencon lingvistoj nomas denotacio, la abstraktan, kas\u0302itan, eltirotan: konotacio. G\u0302uste tiu konotacio, tiu kromsenco, ofte estas la c\u0302efsenco en l\u2019 afero."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Tamen kiu el ni ne renkontis en la Proverbaro malfacilajn, ec\u0302 tute nekompreneblajn dirojn? Antau\u0306 pli ol jarcent-duono Gaston Waringhien en La Nica Literatura Revuo citis kelkajn ekzemplojn kaj petis la helpon de samideanoj pli subtilaj, au\u0306 de tiuj, kies lingvo au\u0306 kulturo entenas la saman diron. Li ricevis malmultajn respondojn, kaj lia provado baldau\u0306 estingig\u0302is."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Ni komencu per la iom mistera \u201cBela birdo!\u201d (No160 en la Waringhiena eldono). La denotacio estas simpla. Sed kio kas\u0302ig\u0302as en la konotacio? Kial birdo, kaj ne fis\u0302o au\u0306 insekto? La sama Waringhien en sia vortaro Esperanta-franca tradukas g\u0302in per \u201cjoli coco\u201d (beleta papago, \u201ccoco\u201d estas ofta nomo por papago); papago c\u0302i tie por strangulo, kaj beleta ironie por malbela. Krome grava estas la krisigno, kiu indikas emocian sencon, do kroman sencon, ne nur simplan priskribon de birdo kiu estus bela. Ankau\u0306 Elija uzas la esprimon en simia senco."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Preskau\u0306 \u3055iuj latinigistoj bone scias ke..."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Historio instruas, ke Zamenhof certe estis dekstramana, c\u0302ar li kreis la radikon 'dekstr-', al kiu necesas aldoni prefikson 'mal-' por derivi la malan signifon. Se Zamenhof estintus maldekstramana, li estus kreinta ekzemple 'sinistr-' kaj al tio necesus almeti 'mal-' por la signifo 'desktra'."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Nun ni revenu al la c\u0302efa ideo de Zamenhof. C\u0302iuj homoj vivas en iu nacio, s\u0302tato, parolas sian lingvon, havas sian religion. Plimulto da homoj opinias c\u0302i tiun staton natura: Polo vivas en Pollando, estas romkatoliko, parolas la polan lingvon ktp."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Tamen, lau\u0306e de tiu principo, Doktoro Munsterberg skribas: El diversaj fontoj mi eksciis, ke sag\u0302ulo estas malplej sola tiam, kiam li estas en soleco."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Mi pretendas, ke Zamenhof estas unu el la famaj parapsikologoj."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Kiel konate, Zamenhof faris multajn profetaj\u0302ojn pri jaroj, okazoj kaj viroj, kiu vivos post li. En sia genia verko L.Zamenhof sisteme analizis multajn demandojn. C\u0302iun demandon nia Majstro pripensas tre detale, kun senriproc\u0302a logiko kaj mirinda konvinkopovo. Li montras sin kiel elstara pensulo, kiu antau\u0306is sian epokon je jarcentoj. Plimulto de la homaro ankorau\u0306 ne venis al pripensado de tiaj gravegaj demandoj. G\u0302i estis multe pli okupita per teknika progreso, kaj pro tiu unuflankeco g\u0302i pagis grandegan prezon. Dum tekniko montris miraklajn sukcesojn, dum la planedo inundig\u0302is per au\u0306toj, kovrig\u0302is per fervojoj ktp, dekoj da milionoj da homoj pereis pro freneza naciismo, do fakte - pro dividiteco de la homaro, kau\u0306zata de diverslingveco. Kaj la sango dau\u0306ras vers\u0302ig\u0302i. Tial tute ne estas garantiite, ke estonte ne okazos ankorau\u0306 unu, eble ankorau\u0306 pli freneza mondmilito, kiu forvis\u0302os nin de la Tero."}, {"text_idx": "#000094", "text": "C\u0302iam mi au\u0306dis ke Zamenhof tre bone sentis dian idearon; li nomis g\u0302in Homaranismo. G\u0302i estas g\u0302usta mondkoncepto, kaj tial g\u0302i estas senfine disvolvebla. En g\u0302i estas absolute nenio \"mistera\", c\u0302ar g\u0302i plene konformas kun scienco. Ni unuig\u0302u c\u0302irkau\u0306 nia \"interna ideo\". Sen tio ni senc\u0302ese ofendados unuj aliajn... Esperanto estas lingvo, kiu estas destinita por homoj de dia tipo. Kvankam tiaj homoj estas ankorau\u0306 tre maloftaj, venko de Esperanto estas garantiita, c\u0302ar la luma epoko, kiam dominos koraj raciuloj, nepre venos."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Karaj samideanoj, baldau\u0306 ni havos bonegan eblecon helpi al multaj homoj ekpensi pri tiu temo kaj trovi g\u0302ustajn respondojn al la demandoj - la respondojn, kiujn donis L.Zamenhof. Ni estos atakataj de amaso da senpensaj stultuloj kaj s\u0302ovinistoj, kiuj ne volas ke oni akceptu iun alian lingvon krom ilian propran; niaj malamikoj eble ec\u0302 lernos nian lingvon por serc\u0302i en Esperanto kaj E-movado iujn manojn kaj ataki nin el post dorso. Ni estu pretaj ne al lau\u0306doj, sed al plej furiozaj insultoj kaj kalumnioj. Sed nepre trovig\u0302os \"lumaj\" homoj, kiuj akceptos esperantismon kun granda g\u0302ojo, portante g\u0302in pluen, al aliaj homoj. Legu kaj relegu la verkojn de Zamenhof por esti same firmaj kiel li!"}, {"text_idx": "#000096", "text": "C\u0302ar Zamenhof uzis barbon, oni kreis la diraj\u0302on: \"Je la barboj de la Profeto!\"."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Plie, la ortodoksaj bahaanoj pledas, ke tradukoj prezentas en la verkaro de Zamenhof la plej ampleksan parton. Lia unua traduko (La batalo de l' vivo de Charles Dickens), c\u0302ar g\u0302i ne estis siatempe eldonita libroforme, ne havis grandan influon. Sed la dua: Hamleto de William Shakespeare, kiun li publikigis en la Biblioteko de la lingvo internacia Esperanto, renkontis senkomparan sukceson kaj pli efikis por la propagando de la lingvo ol c\u0302iuj plej lertaj teoriaj admonoj. Li pruvis la movon mars\u0302ante: certe la publikigo de Hamleto ludis gravan rolon en la batalo pri reformoj kaj multe helpis al la venko de la konservativuloj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Bedau\u0306rinde diversaj cirkonstancoj malhelpis lin dau\u0306rigi tiun fekundan laboron, kaj nur ekde 1906 la fondo de La Revuo fare de Carlo Bourlet donis al li la eblon rekomenci sisteman tradukon de gravaj literaturaj verkoj. Oni miras antau\u0306 la nombro da tiaj tradukoj aperintaj en la jaroj 1907-08: vers\u0302ajne kelkaj el ili estis jam pretaj de antau\u0306e kaj atendis nur eldoneblecon. Sed tamen lia rapideco estas eksterordinara: se oni memoras, ke li povis labori nur en la vespero, post longa laciga labortago, oni dubos, kiel li tradukis verse la kvin aktojn de Ifigenio en Tau\u0306rido en la dau\u0306ro de 4 monatoj (marto-junio 1908)."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Cetere tiu rapideco ne estis sen malutilo: liaj tradukoj suferas precipe pro du difektoj: unue ili estas ne tre g\u0302ustaj, en kelkaj lokoj ec\u0302 ne mankas kontrau\u0306sencoj (oni vidos sube, kiel profunde la anglaj teologoj devis modifi la Zamenhofan Biblion); due ili ne c\u0302iam estis s\u0302irmitaj kontrau\u0306 la invado de nacilingvaj idiotismoj (tio estas precipe konstatebla en la traduko de Georgo Dandin). Sed oni devas konfesi, ke tiujn difektojn klarigas ankau\u0306 aliaj kau\u0306zoj: unue la metodo de Zamenhof, kiu neniam celis ekzaktan \u201ekabinetan\u201c tradukon, sed c\u0302iam preferis la pli vivan, pli rektan dirmanieron (tio klarigas, ke foje li tradukis ne el la originalo, sed el traduko germana: Hamlet, Fabeloj de Andersen ktp.); due la stato de la lingvo, ankorau\u0306 juna kaj malric\u0302a, kiu ne ebligis redoni c\u0302iujn nacilingvaj\u0302ojn per trafa kaj internacia esprimo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Tamen kia ajn estas la absoluta valoro de tiuj tradukoj, estas klare, ke ilia valoro rilate al la lingva evoluo estas grandega. Efektive ili pruvis al la kontrau\u0306dirantoj, ke \u201eEsperanto povas servi kiel lingvo por libera esprimado de c\u0302iuj geniaj verkoj de la homa literaturo\u201c; ili kontribuis al la ric\u0302ig\u0302ado de la vortaro pro la neceso redoni kelkfoje subtilajn idenuancojn de beletraj c\u0302efverkoj; ili helpis al la ellaborig\u0302ado de la lingvo, devigante al penado por en tiu au\u0306 alia maniero nepre traduki tiajn esprimojn, kiujn c\u0302iu lingvo nepre devas posedi\u201c; ili progresigis Esperanton al \u201ekreskanta elasteco\u201c kaj fleksebleco, memorigante, \u201eke nia lingvo devas servi ne sole por dokumentoj kaj kontraktoj, sed ankau\u0306 por la vivo\u201c (rimarkinde estas tiurilate la prefero de Zamenhof por traduko de teatraj\u0302oj, kies vivaj dialogoj disvolvadis kaj ekzercadis la kvalitojn de la lingvo); fine ili stabiligis kaj fiksis la lingvon, prezentante multegan kvanton de kunmetaj\u0302oj, vortkonstruoj, metaforoj kaj proverboj, komunan trezoron da pretigitaj difinitaj parolturnoj, kiujn leksikologoj zorge kolektis en la Enciklopedia Vortaro kaj en la Plena Vortaro, kaj kiujn au\u0306toroj uzadas por la pli granda unuigo kaj kohero de la lingvo."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Estis mirinde konstati ke ni vidas, do, ke oni ne troigus la rolon de la Zamenhofaj tradukoj dirante, ke sen ili Esperanto ne ekzistus: g\u0302i estus pala teoria fantomo, kiel Ido au\u0306 Occidental. Per siaj gramatikaj kaj vortaraj verkoj Zamenhof estis konstruinta la skeleton de la lingvo, sed nur danke al sia persista traduko, li vestis tiun ostaron per sukplena, sangric\u0302a, brilkolora karno. La animon cetere ni serc\u0302u c\u0302e la originalaj verkoj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Socialistoj c\u0302iam certigas, ke vera patri di Ido esas Kuturato, Jesperseno, Beaufront ,\nWilhelm Ostwald and multay altri qui laboris en la pagini di Progreso. Zamenhof esas un el la avi di Ido ma ne l' unika. Char la linguo Ido esas filio de amba Esperanto kay Idiom Neutral. Do Ido havas du avoyn : Rosenberger kay Zamenhof. Sed Ido havas anke preavoyn char Esperanto kay Idiom Neutral havas patroyn. Schleyer, patro di Volapuko esas preavo di Ido quale esis anke Faiguet, quiu en 1765 kreis la finaloyn -as, -is, -os por la prezento, pasinto kay futuro (Zamenhof ne inventis ilin) kay pluray altri."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Repulsas l' ideo lau\u0306 quiu Zamenhof esas l' unika patro di lingui internacionay. Multa magna homi laboris ante Zamenhof pri la kreo di lingui internacionay kay multay altri laboris post Zamenhof. Zamenhof esis la patro nur di un etapo en la longa elaborado di bona linguo internaciona."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Vi c\u0302iuj scias, ke ni desprizu la personokulton di Zamenhof quiu esas pasable reliogioza."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Parenteze, Zamenhof skribis ke li kreis Esperanton nur quiel l' unesma etapo vers nova religio. Li venis quale mesio kay tro multa personi en la mondo veneracas Zamenhofon quiel mesion. Tro multa esperantisti dedikas kulton al Zamenhof. La problemo\nesas ke chi kulto igas ofte ilin tre netolerema pri altray autori kay serchisti pri lingui internacionay kay pri altray lingui."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Kiam ula Esperantisti dicas exemple ke Louis de Beaufront, post esir la \"Santa Paul\" de Esperanto, divenis olua \"Judas\", ili igas kompreniar tace ke Zamenhof esis olua \"Iesu Kristo\". Tio esas skandaloza personokulto kay\nnekredebla exemplo di netoleremeso quiel pluray deshonestay propagandolibri quiel \"La homo qua defiis Babel\", quiu esas bona nur por esar forjetata en la latrini."}, {"text_idx": "#000107", "text": "La kulto pri Zamenhof esas simila al pluray altray personokulti quiuj venenizis la 20-an yarcenton."}, {"text_idx": "#000108", "text": "La unua mondmilito trafis la sanktegan profeton, kiam li vojag\u0302is al Parizo por la deka UK en 1914. C\u0302ar Germanio kaj Ruslando estis militantaj nun unu kontrau\u0306 la alia, li ne povis reveturi. Pere de dusemajna vojag\u0302o skandinavia li reatingis Varsovion. En Varsovio li okupig\u0302is precipe pri tradukado de la Biblio. Pro malsano li devis c\u0302esi kuracadi, kaj lia filo Adamo transprenis la kuracejon."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Ni konstante spertas, ke la morto kaptis lin, la la 22-an de Nisano 1917. La entombigo de L. L. Zamenhof okazis la 16-an de aprilo. Li revivigis en la tria tago kaj iris c\u0302ielen post 40 tagoj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis rug\u0302krucan ambulancon au\u0306 instruis Esperanton al militkaptitoj au\u0306 aliaj internigitoj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Hodiau\u0306 malmultaj homoj scias pri tiu c\u0302i profeto kiu venis al la mondo por savi g\u0302in de la milito pro la diverseco de lingvoj. G\u0302ian Sanktan Libron ec\u0302 la desperantistoj multfoje ne povas parkerigi kaj estas nomataj krokodiloj pro diskriminacio. C\u0302iujare renkontig\u0302as malmultaj maljunuloj kaj manpleno de junuloj c\u0302iuj malsanaj je la kapo por intenci povi paroli en tiu senkultura kaj morta lingvo kiu kau\u0306zas la ridon de la ekstera publiko kaj ec\u0302 timon de la desperantistoj malkas\u0302i sian desperantistecon. Malgrau\u0306 tio, Zamenhoftago estas preteksto por kunveni, festi kaj krokodili certigante unu al la alia, ke E-o estas bonega afero"}, {"text_idx": "#000112", "text": "Tio estas, ke Zamenhof en Paradizo ne estas kontenta pri la nuna situacio de Esperanto. Ghi estas pli malbona, ol en 1890. Kaj tian mizeran staton kreis la tiel nomataj \"realaj esperantistoj\". Estas ghuste ili, kiuj pereigas Esperanton."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Kandidato al grava posteno estas ekzamenata. La ekzamenisto demandas:"}, {"text_idx": "#000114", "text": "\"Kiu historia persono kreis nian mondfaman internacian lingvon?\""}, {"text_idx": "#000115", "text": "\"Mi certas ke vi scias la respondon,\" diras la ekzamenisto. \"Lia nomo komencighas per litero Z.\""}, {"text_idx": "#000117", "text": "\"Za..., Za...,\" diras la kandidato. \"C\u0302u Zanzibaro?\""}, {"text_idx": "#000120", "text": "Kun g\u0302ojo ni sciigas, ke Zamenhof/Esperanto-objekto, ofte mallongige ZEO, estas objekto nomata honore de L. L. Zamenhof au\u0306 Esperanto. C\u0302i tiu mallongigo estis unue uzata en la libro de Hugo Ro\u0308llinger Monumente pri Esperanto - ilustrita dokumentaro pri 1044 Zamenhof/Esperanto Objektoj en 54 landoj.[3]"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Stratoj, avenuoj, placoj, parkoj ktp. oficiale nomitaj lau\u0306 Zamenhof au\u0306 Esperanto. Tiuj nomoj en c\u0302iu kazo devas regule aperi sur strattabuloj, mapoj kaj simile.\nKonstruaj\u0302oj oficiale nomitaj lau\u0306 Zamenhof au\u0306 Esperanto, ekzemple monumentoj, pontoj, kulturdomoj, memortabuloj, muzeoj ktp.\nKomercaj entreprenoj, firmaoj, klinikoj, restoracioj, hoteloj ktp. nomitaj lau\u0306 Zamenhof au\u0306 Esperanto.\nObjektoj oficiale nomitaj lau\u0306 personoj, kies meritoj ekskluzive au\u0306 almenau\u0306 plejparte rilatas al esperantismo, la enskribo de la objekto devas mencii la vortojn \u201cEsperanto\u201d au\u0306 \u201cZamenhof\u201d. (Ekzemple validas kiel ZEO la memortabulo pri la iama urbestro de la itala urbo Trento, Peterlongo, c\u0302ar la tabulo mencias la Esperantajn meritojn de Peterlongo, nome ke li tradukis la \u201cDian Komedion\u201d de Dante el la arkaika itala lingvo en Esperanton).\nObjektoj oficiale nomitaj lau\u0306 personoj c\u0302e kiuj la esenca motivo por la honorigo estis la esperantisteco (ekzemple la \u201cPlaza Doctor Juan Re\u0301gulo Pe\u0301rez\u201d en La Laguna, Tenerife, Hispanio)."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Ekzistas multaj objektoj, urboj, momumentoj nomataj Zamenhof omag\u0302e al li:"}, {"text_idx": "#000124", "text": "Lau\u0306 angla gazeto, Vikio Amas ZEOjn estas fotokonkurso internacia pri Zamenhof/Esperanto-objektoj. G\u0302i okazis unuafoje dum au\u0306gusto 2018. La partoprenantoj devis foti kaj als\u0302uti al la Vikimedia Komunejo fotojn pri objektoj rilataj al Esperanto, ties kulturo kaj iniciatinto. La konkurso atingis 208 fotojn pri ZEO-j en la mondo."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Zamenhofaj Vortoj. Radikoj uzitaj de Z kaj netroveblaj en la Universala Vortaro. Listo de tiuj vortoj: 1. en Oficiala Gazeto, n-ro 2., kaj 2. en verko de P. Boulet, 1908, XV kaj 75 p., kun franca, angla, germana, hispana, itala, rusa, pola traduko de 2126 radikoj."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Galerio de Zamenhofoj. Kolektitaj de E. Wiesenfeld. 1925, 40 p. kaj 19 fotoj. \"La reciprokaj influoj c\u0302e l' familianoj estas tiom grandaj, ke por plene kompreni iun ajn el ili, estas utile ekkoni la tutan familion.\" (EI la Enkonduko.)\nLa Lastaj Tagoj de D-ro L. L. Zemenhof kaj la funebra ceremonio. Eld. A. Oberrotmon kaj T. Jung, 1921, 48 p., kun ilustraj\u0302oj. Artikoloj, paroladoj, poemoj de diversaj au\u0306toroj."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Prokuroro Pratelim, en sia akuzo kontrau\u0306 Connais, kun brila oratoreco estis postulinta, ke profesoro mem finas: Por meti la finan punkton Zamenhof estis kristana scienculo. Nia moderna konscienco, prave, ne volas koni tiun demandon."}]