[{"text_idx": "#000000", "text": "Nia trezoro: Baudouin de Courtenay"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Inter la plej fruaj eminentaj lingvosciencistoj, kiuj aprobis kaj subtenis la planlingvan ideon kaj la lingvon Esperanto, estis Jan Niecis\u0142aw Ignacy Baudouin de Courtenay (1845\u20131929). Naskita en Radzymin apud Varsovio en familio kun francaj-polaj radikoj, Baudouin de Courtenay studis en Germanio kaj poste laboris kiel profesoro pri slavistiko en universitatoj de Ruslando, kie li estis nomata Ivan Aleksandrovic\u0302 Boduen de Kurtene. Pro politikaj motivoj, nur en 1918 li povis esti dungita de la Varsovia universitato.\nBaudouin de Courtenay estis unuavice talenta kaj sindona fakulo pri malnova pola lingvo, pri hindeu\u0306ropaj lingvoj kaj slavaj dialektoj, precipe slovenaj. Efektivigante siajn lingvajn studojn, Baudouin persone vizitis fremdajn landojn por esplori lokajn idiomojn en rekta kontakto kun la indig\u0302enoj. En sia laboro li aplikis ne nur lingvistikajn metodojn, sed ankau\u0306 matematikajn formulojn, natursciencajn eksperimentojn, psikologiajn spertojn kaj sociologiajn rimedojn. Pro siaj avangardaj ideoj li konfliktis kun la \u201cjungramatikistoj\u201d (Brugmann, Leskien). Per siaj modernaj teorioj li malfermis al la lingvistiko kvazau\u0306 revoluciajn opciojn kaj perspektivojn, precipe en la semantiko, semiotiko, semasiologio, morfologio, fonetiko, fonematiko kaj psikofonetiko, same kiel en la antropofoniko, sonfiziologio, dialektologio, psiko- kaj socilingvistiko kaj lingvopatologio, kaj pretigis la vojon al la strukturismo en la lingvistiko."}, {"text_idx": "#000002", "text": "En sia politika agado Baudouin postulis la egalrajtan traktadon de la etnoj, la separadon inter s\u0302tato kaj eklezio, la agnoskon de sennacieco kaj senreligieco kaj pledis kontrau\u0306 naciismo, s\u0302ovinismo kaj antisemitismo. Sian nekutiman civitanan kurag\u0302on Baudouin pagis per malamikaj reagoj flanke de s\u0302tataj kaj akademiaj instancoj kaj per la portempa perdo de siaj libereco kaj laborposteno."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Unuan kontakton kun la universala lingvo Baudouin de Courtenay probable havis c\u0302irkau\u0306 1884. Tiam li laboris en la universitato de Dorpat (Tartu, Estonio). En la \u201cDelegacio por la adopto de internacia helplingvo\u201d, fondita de Louis Couturat kaj Louis Leau en 1901, Baudouin farig\u0302is kun Otto Jespersen vicprezidanto de ties Komitato, kies tasko estis ekzameni la tau\u0306gan planlingvan solvon. Kiel konate, la Komitato elektis en principo Esperanton kiel proponotan universalan helplingvon, tamen ne sen postuli kelkajn reformojn en tiu lingvo. Kiam la Lingva Komitato, la plej alta lingva instanco de la Esperanto-movado, rifuzis efektivigi la postulatajn reformojn, estis publikigita en 1907 la reformlingvo Ido. Tio kondukis ne nur al movada skismo, sed ankau\u0306 al la eksig\u0302o de Baudouin el la Komitato, c\u0302ar li opiniis, ke Ido signifas \u201cmalprogreson\u201d kompare kun Esperanto. Kvankam lau\u0306 liaj propraj klarigoj Baudouin de Courtenay iom scipovis kompreni kaj legi Esperanton, li avertis la publikon, ke li ne konsideras sin esperantisto, nek estas adepto de ia ajn alia internacia helplingvo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Baudouin de Courtenay verkis kelkajn signifajn artikolojn pri la planlingva demando, kiuj aperis en esperantistaj kaj nacilingvaj periodaj\u0302oj. Lia unua c\u0302i-tema artikolo probable estis tiu, kiu aperis en la efemera Peterburga gazeteto Esperanto de I. Ostrovskij en 1905. Liaj tri c\u0302efaj artikolaj kontribuaj\u0302oj pri planlingvoj, kiuj estas prezentindaj, estis publikigitaj en la jenaj gravaj revuoj:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "En Analoj de la naturfilozofio (Lepsiko, 1907), Baudouin de Courtenay ne nur rifuzis la asertojn de la lepsikaj jungramatikistoj Karl Brugmann kaj August Leskien (c\u0302e kiu Baudouin doktorig\u0302is), kiuj opiniis, ke la konscia perhoma kreado de artefaritaj lingvoj ne eblas kaj ne decas, sed li donis ankau\u0306 la unuan kompetentan sciencan pritakson de Esperanto. Aparte li lau\u0306dis en g\u0302i la okulfrapan regulecon de la gramatika, fonetika, grafika, morfologia kaj sintaksa strukturoj kaj substrekis la evidentajn lingvajn avantag\u0302ojn de Esperanto kompare kun la naturaj lingvoj. Esperanton li pritaksis kiel nek tro latinecan nek tro artefaritan lingvon. Lia c\u0302efa kritiko pri Esperanto koncernis la regularon, lau\u0306 kiu en c\u0302i tiu lingvo la ina formo estas derivita de la vira formo (ekzemple: patro/patrino, knabo/knabino ktp.) kaj lau\u0306 kiu la inverso estas formita per la sufikso mal-. El ideologia vidpunkto Baudouin estis konvinkita, ke Esperanto povus servi kiel rimedo de la paco kaj unuecigo de la popoloj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En sia ampleksa ruslingva artikolo aperinta en 1908 en la aldonaj\u0302o Espero de la Peterburga kleriga j\u0302urnalo Vestnik Znanija Baudouin de Courtenay ankorau\u0306foje resumis la ideojn kaj avantag\u0302ojn de la planita internacia helplingvo per konvinkaj argumentoj, emfazante aparte la propedeu\u0306tikan kaj pedagogian valorojn de Esperanto. Samtempe li admonis la esperantistojn, ke ili ne ripetu la erarojn de la volapukistoj kaj ne konsideru sian lingvon supereca kaj netus\u0302ebla. Esperanton mem li konsideris ankorau\u0306 ne tute matura internacia helplingvo kaj opiniis, ke g\u0302ia perfektigo devus esti la tasko de la lingvoscienco."}, {"text_idx": "#000007", "text": "En artikolo aperinta en Pola Esperantisto en aprilo 1909 Baudouin de Courtenay okupig\u0302is pri kelkaj \u201criproc\u0302oj farataj al la lingvoj internaciaj g\u0302enerale kaj al Esperanto aparte\u201d. En c\u0302i tiu brila teksto li plene rifuzis plendojn, kiuj koncernis la asertojn, ke Esperanto estas \u201cne unuforma lingva miksaj\u0302o\u201d kaj \u201celpensita fikcio\u201d kaj ke en g\u0302i estas \u201cmalfacile reprodukti frazeologion\u201d. Kaj li konkludis, ke \u201cvanaj estas la timoj de diversaj skeptikuloj, esprimitaj rilate al Esperanto\u201d, pri kiu li cetere kredis, ke g\u0302i ne disfalos en unuopajn idiomojn kiel siatempe la popola lingvo latina."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kiam en 1916 en Petrogrado estis fondita la societo Kosmoglot, en kiu aktivis grupo de kuriozaj planlingvistoj, Baudouin de Courtenay estis nomita g\u0302ia honora prezidanto. Okaze de speciala kunveno omag\u0302e al Zamenhof en aprilo 1918 en Petrogrado, Baudouin ankorau\u0306foje plenimprese emfazis la signifon de la nobla morala-etika verko de la mortinta au\u0306toro de Esperanto, kiun li konis persone. Kiam Baudouin de Courtenay forpasis en novembro 1929, Leo Belmont honoris en patosa nekrologo de Pola Esperantisto la malaperintan scienciston kiel \u201cgloran kunlaboranton de komunaj eu\u0306ropaj lingvoscienco kaj kulturo\u201d kaj kiel \u201cgrandan patrioton kaj veran homaranon\u201d."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cUnuan kontakton kun la universala lingvo Baudouin de Courtenay probable havis c\u0302irkau\u0306 1884.\u201d"}, {"text_idx": "#000014", "text": "C\u0302ar iu lingvisto citis kaj miskomprene komentis tiun c\u0302i frazon en sia artikolo, evidente erare pensinte ke \u201cuniversala lingvo\u201c signifas Esperanton (kiu kiel konate aperis nur en 1887), mi devas emfazi, ke en tiu c\u0302i kazo kaj kunteksto \u201cuniversala lingvo\u201d ne signifas \u201cEsperanton\u201d. Lau\u0306 iu fonto (kiun mi devos retrovi), oni povas supozi ke BdC konatig\u0302is kun (au\u0306 eksciis pri) la demando de la internacia planlingvo g\u0302enerale, principe, en si mem, kiel tia ktp. kiam li estis en Dorpat. En tiu tempo ankorau\u0306 iom \u201cfuroris\u201d Volapu\u0308k."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dankon pro tiu chi interesa artikolo. Ja estus bone se iu povus esperantigi la chefajn verkojn de Baudouin de Courtenay per kiuj li klarigis sian sintenon pri la konstruitaj interlingvoj kaj Esperanto."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Jen ankorau\u0306 kelkaj utilaj ligoj el la elektronika arkivo de Pola Esperantisto 1908-9 lige kun Baudouin de Courtenay:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mi scias, ke tiuj artikoloj jam aperis presitaj (antau longa tempo). Sed la problemo estas, ke tiuj artikoloj ne estas konataj en la Esperanto- kaj ech interlingvistika movado, pri tradukado al Eo mi tute ne parolu. Tio koncernas praktike chiujn lingvistikajn kontribuajhojn de BdC, kaj ne nur de li. Do, mi levis principan demandon. Sen kompreni la ghenerale lingvistikajn verkajhojn kaj opiniojn de BdC apenau eblas plene kompreni la sintenon de BdC pri planlingvoj. Mi chiam trovis strange kaj malghuste, ke e-istoj stulte kaj reakcie reagas al chiuspeca literaturo, kiu ne rekte koncernas Esperanton au interlingvistikon kaj rifuzas konsideri ghin kvazau kiel ion, kio ne koncernas au ne devus koncerni ilin."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La prelego pri la miksita karaktero de c\u0302iuj lingvoj estas tre bone konata kaj multfoje eldonita, kaj g\u0302i havas neniun rilaton al planlingvoj, kiel Esperanto. G\u0302i estas la enkonduka leciono por lia slavistika kurso pri kompara gramatiko. Pri Baudoin estas multegaj tekstoj, interalie, e\u0442 \u201c\u0411\u043e\u0434\u0443\u044d\u043d\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0447\u0442\u0435\u043d\u0438\u044f\u201d."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Eble ni aperigos ankau\u0306 lian manuskriptan ekciklopedian artikolon pri Zamenhof."}, {"text_idx": "#000025", "text": "En miaj arkivoj mi trovis:\n\u0418. \u0411\u043e\u0434\u0443\u044d\u043d \u0434\u0435 \u041a\u0443\u0440\u0442\u0435\u043d\u0435 : \u00ab\u041e \u0441\u043c\u0435\u0448\u0430\u043d\u043d\u043e\u043c \u0445\u0430\u0440\u0430\u043a\u0442\u0435\u0440\u0435 \u0432\u0441\u0435\u0445 \u044f\u0437\u044b\u043a\u043e\u0432\u00bb(\u0432\u0442\u0443\u043f\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u0430\u044f \u043b\u0435\u043a\u0446\u0438\u044f, \u0421.-\u041f\u0435\u0442\u0435\u0440\u0431\u0443\u0440\u0433\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306 \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442, 21-\u0435 \u0441\u0435\u043d\u0442\u044f\u0431\u0440\u044f 1900 \u0433.)"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dankon pro la publikigo de mia artikolo.\nPri Baudouin mi verkis siatempe tutan c\u0302apitron kadre de mia universitata diplomverkaj\u0302o antau\u0306 20 jaroj pri Esperanto kaj interlingvistiko en Ruslando."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Dum la esplorado en svisaj bibliotekoj mi malkovris antau\u0306nelonge germanlingvan doktorigan disertacion pri Baudouin fare de (la polino) Renata Budziak: Jan Baudouin de Courtenay als Soziolinguist und Sprachsoziologe. Bamberg 1997. Unu tuta c\u0302apitro estas dedic\u0302ita al la okupig\u0302o de Baudoin pri planlingvoj. Mia kritiko de tiu laboraj\u0302o estas duobla, nome, ke estis konsiderataj c\u0302efe polaj fontoj, due ke la au\u0306torino iom senkritike remac\u0302is la kutiman propagandon de la esperantistoj pri paco, pacismo, amikeco, interpopola justeco ktp. (nu la problemo estas, ke Baudouin mem parolis pri tio)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kio pro spacomanko ne eblis mencii en la supra artikolo de La Ondo estas, ke en Sovetunio Baudouin de Courtenay estis misfamigita de fanatikaj ideologoj kiel \u201csubjektivisma idealisto\u201d kaj \u201cnaiva materiisto\u201d kaj konsiderata kiel \u201clakeo de la okcidenta lingvistiko\u201d. En komunisma Pollando la lingvisto Doroszewski nomis lin \u201cbaza individuisto\u201d."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Koran dankon pro la artikolo, tre interesa biografio de nia eminenta lingvisto."}]