[{"text_idx": "#000000", "text": "Inter la plej fruaj indikoj pri homa kulturo estas pentraj\u0302oj. La plej malnovaj kavernpentraj\u0302oj havas c\u0302irkau\u0306 40 mil jarojn kaj multe pli ag\u0302as ol la plej fruaj skribsistemoj. Dum la miljaroj, arto multe s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj per novaj materialoj kaj teh\u0302nikoj, la eblecoj dau\u0306re kreskas. Por realigi tiun antau\u0306eniron, necesas multe da esplorado kaj tio pli kaj pli nebuligas la limon inter arto kaj scienco."}, {"text_idx": "#000001", "text": "La bazo de okcidenta arto estas olefarbo, sed kiam oni komparas pentraj\u0302ojn el malsamaj epokoj, oni rimarkas ke tio ne c\u0302iam estis la kazo. Antau\u0306e, oni uzis temperon, kio venas de la Latina vorto por miksi. Tio ne estas stranga, c\u0302ar temporo konsistas el tri ingrediencoj, kiujn la pentristo mem devis miksi. La tri ingrediencoj estas la bazo por ajna farbo kaj apartenas al tri kategorioj, nome pigmento, ligento kaj solvanto. Pigmento estas tre kolora polvo, el organikaj au\u0306 neorganikaj fontoj, kiu donas specifan koloron al la pentraj\u0302o. Ligento estas likvaj\u0302o kiu ligas la pigmenton por igi la farbon pli dika kaj solvanto estas likvaj\u0302o en kiu la pigmento solvig\u0302as, por ke la farbo estu likva. Por krei temperon, oni uzu ovoflavon kiel ligenton kaj akvo kiel solvanton. Tio havas plurajn malavantag\u0302ojn tamen. Inter la plej grandaj estas la fakto ke likva tempero povas putri se oni ne uzas g\u0302in sufic\u0302e rapide kaj la fakto ke temporo ne estas tau\u0306ga por fluaj kolors\u0302ang\u0302ig\u0302oj. Por tamen atingi tiajn efikojn, artistoj anstatau\u0306e pentris etajn liniojn kiuj c\u0302iuj havis iomete malsaman koloron. Tio estas tre malfacila kaj kostas multe da laboro, sed la metodo funkciis. Malgrau\u0306 la granda peno de la artisto, la pentraj\u0302oj el tiuj epokoj tamen aspektas simplaj, kompare al tiuj el la 17a au\u0306 18a jarcento, kiam olefarbo ig\u0302is la normo. Olefarbo uzas oleon kiel ligenton kaj multe malpli rapide sekig\u0302as ol temporo. G\u0302i estis pli tau\u0306ga por artistoj kiuj volas krei nuancajn kolors\u0302ang\u0302ig\u0302ojn kaj instigis revolucion de koloro kaj lumo en arto. Ankau\u0306 tiu luma revolucio tre gravis por arto, pro tio ke lumo kaj ombroj ne nur estis uzataj por krei la iluzion de tridimensia objekto. En kelkaj rug\u0302aj kaj bluaj pigmentoj, lumo havas la saman rapidon kiel en oleo, kiu signifas ke la angulo de la lumo ne s\u0302ang\u0302ig\u0302as kiam g\u0302i trairas la farbon. Tiu efiko igas olefarbon la plej tau\u0306ga por krei nuancajn lumefikojn kaj pentri metalon kaj vitron, kiuj aspektas ec\u0302 pli belaj ol la veraj materialoj. Tio ne signifas ke antau\u0306aj artistoj havis malpli da talento ol tiuj, kiuj venis poste, sed anstatau\u0306e montras kiel novaj teh\u0302nikoj povas antau\u0306enigi la kvaliton kaj esprimkapablon de arto."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Olefarbo ebligas multe pli fluajn kolors\u0302ang\u0302ig\u0302ojn kaj eksperimentado kun lumo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "La teh\u0302niko de la artisto plej gravas en artaj\u0302o, sed tau\u0306gaj materialoj povas esti la diferencon inter bela arto kaj mirinda arto. Tial artistoj jam dum jarcentoj serc\u0302as la plej bonajn pigmentojn. Kelkaj koloroj estas facile haveblaj, sed kelkaj altvaloraj pigmentoj uzis la plej strangajn kaj maloftajn fontojn. Unu el la plej malfacile haveblaj koloroj estis bluo. En la antikva Egiptio, oni malkovris metodon por krei bluan pigmenton, kiun oni nomas Egiptan bluon. G\u0302i estas konsiderata la unua nenatura pigmento. Bedau\u0306rinde, la metodo estis forgesata c\u0302irkau\u0306 la komenco de la mezepoko. Dum jarcentoj la nura alternativo por krei bluan koloron estis la mineralo azurito. Azurito estis multkosta, sed g\u0302i kostis dekfoje malpli ol ultramaro, koloro farita per la gemo lazurito. Pro tio, kelkaj artistoj provis trompi la klientojn per la uzo de azurito anstatau\u0306 lazurito. Kiel ajn, blua koloro estis tre multkosta, kio signifis ke g\u0302i nur povis esti uzata por la plej gravaj partoj de pentraj\u0302oj, kiel la vestaj\u0302oj de sanktuloj. Aldone, azurito povis h\u0302emie reagi kun oksigeno kaj s\u0302ang\u0302ig\u0302i al la verda malakito. Por pli vaste povi uzi bluon, oni do bezonis alternativon. En la komenco de la 18a jarcento, Johann Jacob Diesbach senintence kreis novan bluan pigmenton, kiam li eksperimentis kun la oksidado de fero kaj la rug\u0302a pigmento caput mortuum. Li klopodis krei novan rug\u0302an pigmenton, sed la blua koloro estis tre bonvena. Pro tio ke la nova koloro venis el Berlino kaj estis uzata en la Prusia armeo, g\u0302i estis nomata Prusia bluo au\u0306 Berlina bluo kaj rapide estis uzata por c\u0302iaj celoj. Poste, en la 19a jarcento, Humphry Davy denove malkovris metodon por krei Egiptan bluon. Estas mirinda ke jam antau\u0306 pli ol kvarmil jaroj oni kapablis krei la pigmenton, c\u0302ar oni bezonis tre altajn temperaturojn inter 800 kaj 900 gradoj kaj bonan regon de oksigeno. Hodiau\u0306 ekzistas multaj specoj de bluo kaj ekranoj kaj printiloj igis specife cejanon tre grava, sed la h\u0302emio malantau\u0306 tiuj pigmentoj ne ekzistus sen la inspiro de artistoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pro novaj pigmentoj, pentristoj en la 19a jarcento povis plene eksperimenti per koloroj, io kion Vincent van Gogh taksis grava"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Pentraj\u0302oj estas tre gravaj. Multaj el ili ne nur estas belaj, sed ankau\u0306 havas gravan rolon en historio. Pentraj\u0302oj helpas nin krei bildon de kulturoj, kiuj ne plu ekzistas kaj esprimas pli ol nur vortoj. Pro tio, homoj volas konservi pentraj\u0302ojn kaj protekti ilin. En multaj landoj, detrui gravan pentraj\u0302on estas kontrau\u0306leg\u0302a kun alta puno kaj muzeoj kaj s\u0302tatoj estas tre zorgemaj kiam temas pri pentraj\u0302oj. Tio kau\u0306zas problemon tamen, c\u0302ar oni volas samtempe protekti la pentraj\u0302on, sed ankau\u0306 certigi ke kiel eble plej da homoj povas g\u0302ui g\u0302in. Bedau\u0306rinde, multaj pentraj\u0302oj estas simple tro vundeblaj por montri en muzeo, pro tio ke la atmosfero kaj lumo povas malnovigi ilin tro rapide. Unu maniero por solvi tion estas foti la pentraj\u0302on kaj printi tiun, sed rigardi foton de pentraj\u0302o estas malsama sperto ol rigardi la veran farbon. Esplorgrupo de la TU Delft havas solvon. Ili kreas metodojn por 3D-printi la strukturon kaj koloron de la pentro, por krei tre realismajn imitojn de pentraj\u0302ojn. Lau\u0306 la grupo, oni multe esploras kiel oni povas krei malsamajn formojn per 3D-printado au\u0306 krei pli fortajn materialojn, sed por krei bonan produkton, g\u0302i ankau\u0306 aspektu bone. Tial ili ekzercas per gravaj pentraj\u0302oj. Por printi pentraj\u0302on, oni devas unue krei modelon de g\u0302i en komputilo. Tion oni faras per tre detala skanado de la pentraj\u0302o, kiu dau\u0306ras dum horoj. Oni skanas etajn kvadratojn unu post unu, vico post vico, g\u0302is oni kovris la tuton. La skanilo konsistas el du fotiloj, kiuj registras la koloron kaj dikecon de la farbo. La du fotiloj vidas la dikecon same kiel homaj okuloj. La du fotiloj havas iomete malsaman perspektivon kaj tion la komputilo povas uzi por kalkuli kiom proksima specifa punkto de la pentraj\u0302o estas. Kiam tio ne sufic\u0302as por vidi la diferencojn, oni povas projekcii paternon sur la farbon kiu aspektas regula sur plata ebeno, sed kurbig\u0302as tie, kie la farbo ne estas ebena. Poste la datumoj estas sendataj al la printilo, kiu printas per etaj gutoj da inko kaj tavolo post tavolo rekreas la pentraj\u0302on. Malkiel kutima printilo, kiu uzas la nudan paperon kiel blankon, la 3D-printilo ankau\u0306 printas blankan inkon, pro tio ke g\u0302i reproduktu ankau\u0306 la dikecon de la blanka farbo. Krom tio, la miksado de la koloroj aspektas same kiel en kutima printilo. C\u0302i tiu metodo kreas tre realismajn kopiojn, kiujn kutimaj homoj ne povas distingi de la originalo, kvankam spertuloj ja povas vidi diferencojn en la koloroj kaj brilo de la pentraj\u0302o. La sekva defio do estas reprodukti tiun brilon kiel eble plej realisme, kaj plibonigi la antau\u0306ajn pas\u0302ojn. En la modelo de la pentraj\u0302o, oni ankau\u0306 aldonas datumojn pri la brilo nun, per registri la pentraj\u0302on kun lumo el specifaj anguloj. Eble estontece la teh\u0302niko ig\u0302as tiom facile aplikebla ke oni povos ac\u0302eti mirinde realismajn imitojn en la muzea vendejo kaj videbligi ankau\u0306 la plej vundeblajn artaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Arto kaj scienco estas pli forte ligitaj ol oni pensas. Ne nur pentrado, sed ankau\u0306 aliaj artformoj kiel arh\u0302itekturo kaj filmado c\u0302iuj influis sciencon propramaniere. Ili instigis sciencistoj al krei novajn materialojn kaj ilojn, sed ankau\u0306 inspiris sciencistojn per igi scivolemo bela. Aliflanke ankau\u0306 scienco influis arton, ekzemple en la 17a kaj 18a jarcentoj, kiam sciencistoj kaj iliaj iloj ig\u0302is oftaj en pentraj\u0302oj, sed ankau\u0306 en la moderna periodo, kiam artaj\u0302oj provis kapti la rapidecon de la socio kaj la rapidan kreskon de teh\u0302nologio. Mallonge dirite, scienco nek arto estus la sama, sen ilia reciproka influo."}]