[{"text_idx": "#000004", "text": "Amasa arboplantado en Etiopio rompis mondajn rekordojn, sed g\u0302ia efiko postulos tempon"}, {"text_idx": "#000006", "text": "[C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo]"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tiu c\u0302i artikolo estis verkita de gast-kontribuanto Sheila Halder, farm-sistema kunordiganto c\u0302e Send a Cow (vidu sube)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ne ekzistas dubo \u2013 arboj estas bonaj por la planedo. La potenco de arboj regis la ceftitolojn dum la tuta somero de 2019."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ankau\u0306 en julio, la Crowther-laboratorio de la Svisa Federacia Instituto pri Teknologio en Zuriko publikigis studon [en] trovantan ke planti milliardojn da arboj tra la mondo estas la plej farebla kaj ekifa maniero trakti klimatan s\u0302angon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La arboj ne nur purigas nian aeron kaj helpas batali kontrau\u0306 klimata sang\u0302o, sed ankau\u0306 promocias biodiversecon. Studo [en] farita en Kostariko montris ke planti nur unu arbo povas plimultigi la nombron de birdaj specioj de preskau\u0306 nulo g\u0302is 80."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Arboj ofertas senfinajn, palpeblajn avantag\u0302ojn al farmistoj. Ili plibonigas la kvaliton de la grundo, malmultigas la erozion, kaj protektas brutojn kaj rikoltojn. Gravas konsideri kiom da fekunda tero farmistoj tutmonde posedas \u2013 tio estas grandega kvanto da arboplantada potencialo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Planti 350 millionojn da arboj en unu tago estas nekredebla atingo, sed necesas tempo por ke arboj maturig\u0302u kaj atingu sian tutan karbon-kaptan potencialon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Etiopio sekvas en la spuroj de aliaj amasaj arboplantaj iniciatoj en C\u0302inio kaj Barato. Amasaj arboplantaj projektoj estas ekscitaj, sed la solvo neniam estas tiom simpla kiel g\u0302i aspektas. Dum la valora tempo de kreskado, necesas samtempe protekti novajn arbojn de forigo au\u0306 detruo, kaj samtempe gardi jam ekzistantajn maturajn arbarojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Aliaj ekosistemoj, aldone al arboj, estas gravegaj rilate karbonkaptadon. Bruligado de fosiliaj brulaj\u0302oj kaj senarbigado estas kau\u0306zinta rapidan, nerenverseblan s\u0302ang\u0302on de la klimato."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Arboj forigas karbonan dioksidon el la aero, stokante g\u0302in en arboj kaj grundo, kaj eligas oksigenon en la atmosferon. Sed c\u0302iamfrosta grundo (densa subsurfaca tavolo de tero kun c\u0302iama subglacia temperaturo), torfo kaj herbejoj (kiuj trovig\u0302as en kaj montaj kaj sekaj regionoj de Etiopio), ankau\u0306 efike kaptas karbonon, kaj do necesas konservi kaj rekapabligi ankau\u0306 ilin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Kiuj arboj estas plej bonaj?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Kelkaj kritikantoj [en] de la etiopia iniciativo de amasa arboplantado (nomita Green Legacy, \u201cVerda Heredaj\u0302o\u201d) avertas pri la dang\u0302ero de planti neindeg\u0302enajn arbospeciojn, kiuj fakte detruas anstatau\u0306 plibonigas la ekosistemon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Historie, Etiopio uzis eu\u0306kalipton, indig\u0302enan al Au\u0306stralio, por rapide rearbigi lokojn senarbarigitajn por agrikulturo. La arbo estis enkondukita fine de la 19-a jarcento, kaj pli ol dekduo da eu\u0306kaliptaj specioj estas plantitaj en Etiopio dum la pasinta jarcento \u2013 c\u0302efe por uzado kiel fonto de brulaj\u0302oj kaj por konstruado. Kvankam rapide kreskanta, la normale uzataj specioj elc\u0302erpas akvoresursojn, pliigas erozion, kaj fakte senigas la grundon je nutraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "C\u0302i-foje, tamen, civitanoj lau\u0306raporte plantis arbetojn [en] de indig\u0302enaj specioj aldone al tiuj de ne-indig\u0302enaj eu\u0306kalipto kaj avokado. Indig\u0302enaj specioj evoluis en siaj landoj dum jarmiloj kaj estas imunaj kontrau\u0306 nuntempaj malsanoj. La aliro de la etiopia registaro s\u0302ajnas montri rapidan redukton de la plantado de eu\u0306kaliptoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tamen, kelkfoje nelokaj specioj havas sencon. Ekzemple, arbospecio nomita kaliandro [en], origine el Centra Ameriko, estas tre efika por la produktado de altproteina furag\u0302o en Orientafriko. Kaliandraj grajnoj estas vaste disponeblaj kaj ac\u0302eteblaj por etaj farmistoj. Simile, kiam homoj bezonas arbojn por ligno, la plej tau\u0306gaj kaj rapide kreskantaj arboj estas ne tiuj lokaj. En tiuj kazoj, farmistoj devas konsideri la celon de arboplantado kaj siajn lokajn mediojn, dum ili ankau apogas sin per bona ekologia planado."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Inundig\u0302emaj valoj kie la arboj absorbas akvon preventas malfavorajn kondic\u0302ojn por aliaj plantoj. La rezistema eu\u0306kalipto povas esti plantita tie \u2013 necesas nur haki arbojn c\u0302e la bazo kaj permesi al ili rekreski. Tial, tiu c\u0302i tekniko estas populara elekto por brulligno pro sia dau\u0306ra, repleniganta ofertado."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ne ekzistas \u201carg\u0302enta kuglo\u201d por la klimata krizo, sed arboplantado estas parto de la solvo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La protektado de ekzistantaj arbaroj kaj aliajn ekosistemoj estas same grava kiel la plantado de novaj arboj. Urboplanistoj povas ankau\u0306 ludi rolon limigante urban disetendig\u0302adon kaj preventante ke terenoj estu konvertitaj al homfaritaj strukturoj. Junuloj en kampara Orientafriko devas vidi realigeblan estontecon en farmado kaj resti dedic\u0302itaj al protektado de la tero."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Malmultigi la uzadon de karbonbazitaj brulaj\u0302oj kiel karbo, petrolo kaj tergaso ankau\u0306 estas nepraj\u0302o."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Rearbarigado povas profunde surefiki la mondon. Unu enterprenema loka grupo [en] en Etiopio antau\u0306nelonge oferis sian tempon kaj donacis monon por regeneri ok hektarojn da tero. La grupanoj laboris surloke kaj kune plantis 5000 arbojn kaj 1200 herbotranc\u0302ojn, kun planoj baldau\u0306 enkonduki fruktarbojn.."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Imagu la efikon se tiu c\u0302i komunuma spirito disvastig\u0302us c\u0302irkau\u0306 la mondo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Plej novaj artikoloj pri Subsahara Afriko"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kial la svahila ne ig\u0302is unuiga lingvo de Afriko?"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}]