[{"text_idx": "#000001", "text": "La dua eldono de tiu vivo, verkoj kaj ideoj de Zamenhof aperis nur du jarojn post la unua eldono de 2009, kio en Esperantujo atestas brilan sukceson de vendo. Jam c\u0302e la unua apero, la legantaro komprenis, ke la hagiografia tempo forpasis, kaj ke venis tiu de objektiva biografio. Dubindas, ke estonte naskig\u0302os studo pli kompleta, escepte se aperos nova(j) dokumento(j), afero pli kaj pli nevers\u0302ajna, kun la paso de l\u2019 jaroj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La dua eldono de Homarano ne estas nura represo de l\u2019 antau\u0306a: g\u0302i numeras 360 pag\u0302ojn, kaj la antau\u0306a 320. La titoloj de kelkaj c\u0302apitroj s\u0302ang\u0302ig\u0302is; ilia enteno konsideras novajn vidpunktojn, kaj kelkajn eltrovojn aperintajn post 2009; la stilo en pluraj lokoj ig\u0302is, se eble, pli \u201cobjektiva\u201d kaj malpli \u201csubjektiva\u201d."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La c\u0302efa rezulto de tiu preskau\u0306 definitiva studo, estas montri, ke se ni estas \u201cEsperantistoj\u201d, ni neniel estas \u201cZamenhofanoj\u201d. La c\u0302efa ideo de Zamenhof estis lia hilelismo-homaranismo. La lingvo estis en lia animo afero nur flanka, akcesora; la spirita unuig\u0302o de la homaro per la hilielismo-homaranismo c\u0302iam restis por li la granda celo (\u201cHilelismo estas la plej grava el c\u0302iuj miajn laboroj\u201d)."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Kiel lia vivo influis al nia Esperanto, ni povas ekscii, ekzemple, legante ke, se la Unua Libro estus aperinta kelkajn monatojn antau\u0306e, ni havus verban formon kun ~es por imperfekto kaj ne havus la akuzativon... Tio vers\u0302ajne klarigas, kial li facile proponis kaj estis preta akcepti s\u0302ang\u0302ojn en la lingvo: da Esperantoj li sendube havis pli ol dek en la kapo, sed c\u0302iu speco restis la sama persono sub malsama vesto, t. e. gramatiko simpla, radikoj sens\u0302ang\u0302aj, plejeble internaciaj, leksiko simpligita per afiksoj..."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Antau\u0306 tiu verko, kiu lau\u0306 la s\u0302ablona diro \u201clegig\u0302as kiel romano\u201d, oni restas senvoc\u0302a, kiam oni konsideras la gigantan laboron kiun g\u0302i necesigis. Evidente Aleksander Korj\u0302enkov estis \u201csurloke\u201d kompare, ekzemple, kun Gaston Waringhien, kiu eldonis la korespondadon Zamenhofan."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Sed kion signifas \u201csurloke\u201d, kiam centoj kaj miloj da kilometroj disigas bibliotekojn, arkivejojn au\u0306 dokumentejojn en Grodno, Peterburgo, Moskvo por tiu, kiu vivas en la iama \u201cEmanuel-Kant-urbo\u201d?"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Sed malgrau\u0306 tiu taskego, kiu pelis la au\u0306toron al la unua rango de la zamenhofologoj, eble ec\u0302 al la trono, ni restas malsataj pri pluraj \u201cmisteroj\u201d en la Lazara vivo (Post la legado de la unua c\u0302apitro oni ne plu emas skribi \u201cLudoviko\u201d)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kial li iris studi medicinon je pli ol mil kilometroj de sia hejmo? C\u0302u parizano facile irus studi medicinon en Romo? Berlinano en Barcelono? Tio estas proksimume la distanco inter Varsovio, kie staris brila universitato, kaj Moskvo. C\u0302u patra deziro forigi lin de la politikemo? Patrina zorgo pri rilato kun netau\u0306ga knabino? Deziro de Lazaro proksimig\u0302i al alia loko, kaj do al alia persono? (Li komence celis studi en Tartu!). Iu romantika esperantistino iam deklaris al mi: \u201cAmafero, certe amafero!\u201d Ni vers\u0302ajne neniam scios. (Amuze estas aldoni, ke la samon s\u0302i asertis pri Kabe: \u201cKabe certe kabeis pro amafero!\u201d Je mia miro, s\u0302i pludiris: \u201cVidu lian portreton en Esperanto en perspektivo! Kia belulo!\u201d Ni lasu s\u0302in al s\u0302iaj imagoj...)"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Alia demando, pli grava: kio estis la malsano, kiu dum pluraj semajnoj detenis la knabon Zamenhof for de la lernejo? Se konsideri la severon de lia patro Marko, g\u0302i devis esti sufero klare videbla, elc\u0302erpiga, febra, dau\u0306ra. Je tiuj kriterioj, post elimino de la flava malsano, facile videbla, restas nur unu el la pluraj tifaj febroj, au\u0306 rikeciozoj, transdonataj de puloj, cimoj sed c\u0302efe de korpaj pedikoj. Oni nun forgesis, kiel familiaraj kaj abundaj estis homaj parazitoj en la pasintaj jarcentoj. Rikeciozo povas mortigi, precipe infanon (fratineto de Lazaro mortis ankau\u0306 pro nenomita malsano). Sed pli grave, oni konsideris, ke tifa febro povis sekvaj\u0302e doni al posta plenkreskulo tre gravan arteriton, la malsanon de Bu\u0308rger (au\u0306 Buerger), kiu tre oftis en judaj homgrupoj tiutempaj. Mi priprelegis en Bureso, kaj montris histologiajn vidojn pri g\u0302i. Nuntempe oni simple sin turnu al Vikipedio por spekti tiajn bildojn kaj havi kontentigajn informojn pri la \u201cBuerger-malsano\u201d en multaj naciaj lingvoj. C\u0302u Zamenhof suferis tiun tipon de arterito, tiam oftega c\u0302e orienteu\u0306ropaj judoj \u201chelpe\u201d de tabako? Ni neniam scios, c\u0302ar ne ekzistis liatempe arteraj radiografioj. Sed ni neniam forgesu, ke Zamenhof havis du vivojn \u2013 la tagan de kuracisto kaj la noktan de esperantisto \u2013 aktiveco jam neeltenebla de bonfarta homo; krome li estis tre grava malsanulo, kiu jam en siaj kvardekaj jaroj apenau\u0306 povis simple pas\u0302i."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Alia demando, flanka; onidiro sufloris en Francujo, ke ankau\u0306 Alfred Michaux estis juda. Sed nenia skriba au\u0306 atesta pruvo de tio ekzistas. Estas nun nur unu persono kun tiu nomo en Bulonjo; altelefonita, s\u0302i respondis, ke nenian rilaton s\u0302i havas kun tiu advokato, kies sekvaj\u0302o malaperis en Bulonjo. La prezidanto de la loka juda asocio ankau\u0306 telefone respondis, ke li konas neniun judon kun tiu nomo, kiu cetere ne aspektas juda (Kio nenion pruvas: Klein, Bernard, Wolf, Picard kaj aliaj oftaj francaj familiaj nomoj povas esti judaj au\u0306 nejudaj). Li aldonis, ke pro la dummilita preskau\u0306 kompleta bombodetruo de la urbo, ne restas familiaj arkivoj en la Bulonjaj urbodomo au\u0306 sinagogo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Resume, kvankam bedau\u0306rinde restas truoj en la puzlo, c\u0302io konebla en la vivo kaj idearo de Zamenhof trovig\u0302as en tiu nepre havenda libro. Do senatende mendu g\u0302in, se vi ankorau\u0306 ne posedas."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Legu ankau\u0306 la recenzon de la unua eldono (recenzis Walter Z\u0307elazny)."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Groteska laudado kaj troigita fanfaronado, che samtempa manko de kritiko, shajnas esti la nacia sporto, au la kronika malsano en la Eo-movado. Au eble nur speco de humursento (kiun mi persone ne povas sekvi)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]