[{"text_idx": "#000001", "text": "Onus probandi, ou charge de la preuve (qui revient a\u0300 celui qui pre\u0301tend)"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Faisons un petit exercice : veuillez s\u2019il vous plai\u0302t fermer les yeux l\u2019espace de deux secondes, la\u0300, maintenant. Puis rouvrez-les1. Nous vous affirmons que le livre que vous tenez en main en a profite\u0301, pendant que vos yeux e\u0301taient ferme\u0301s, pour se transformer en petit monstre verda\u0302tre globuleux, silencieux, inodore et de me\u0302me masse. C\u2019e\u0301tait tellement rapide que vous n\u2019avez rien perc\u0327u... Comment ? Vous ne nous croyez pas ? Prouvez-nous que ce n\u2019est pas vrai. A-ah ! Vous ne pouvez pas montrer que c\u2019est faux...? Vous e\u0302tes donc oblige\u0301 de croire en notre monstre."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Vous l\u2019avez compris : c\u2019est a\u0300 celui qui pre\u0301tend quelque chose de le prouver et non aux autres de prouver que ce qu\u2019il pre\u0301tend n\u2019est pas vrai. Ce n\u2019est pas aux critiques de Claude Vorilhon, alias Rae\u0308l de prouver qu\u2019il n\u2019a pas pu e\u0302tre enleve\u0301 par des extraterrestres, mais bien a\u0300 lui de de\u0301montrer qu\u2019il l\u2019a e\u0301te\u0301. De la me\u0302me fac\u0327on, ce n\u2019est pas aux critiques d\u2019une technique manuelle de montrer qu\u2019elle est inefficace, mais bien aux pre\u0301tendants de montrer qu\u2019elle posse\u0300de l\u2019efficacite\u0301 que ceux-ci lui pre\u0302tent2. Imaginons le bazar s\u2019il fallait prendre pour vraie toute affirmation, par exemple sur un me\u0301dicament, et devoir attendre que quelqu\u2019un montre qu\u2019elle est fausse pour y renoncer. Tout vendeur de potions pourrait re\u0301torquer a\u0300 vos doutes : \u00ab prouvez donc que ma potion n\u2019est pas miraculeuse \u00bb. Il est de toute fac\u0327on logiquement impossible de montrer que quelque chose n\u2019existe pas. Ce proble\u0300me est appele\u0301 la charge, ou le fardeau de la preuve (burden of proof, disent les anglo-saxons), et cela incombe a\u0300 celui qui pre\u0301tend3. Ce renversement de charge de la preuve sert d\u2019appa\u0302t pour des appels a\u0300 l\u2019ignorance, ou ad ignorantiam, formes de de\u0301monstration absurdes a\u0300 l\u2019image de notre livre-monstre globuleux, qui consiste a\u0300 dire qu\u2019une proposition est vraie parce qu\u2019elle n\u2019a pas e\u0301te\u0301 de\u0301montre\u0301e fausse."}, {"text_idx": "#000004", "text": "(extrait de Tout ce que vous n\u2019avez jamais voulu savoir sur les the\u0301rapies manuelles, N. Pinsault, R. Monvoisin, PUG, 2014)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Voici un exemple d\u2019onus probandi donne\u0301 par Simone de Beauvoir."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Antau\u0306 ol paroli pri \u201cscienco\u201d, oni ja interkonsentu pri g\u0302iaj diversaj sencoj. C\u0302i tiu s\u0302tupo estas lau\u0306 ni nepreterlasebla, c\u0302ar la plursenceco de la vorto ja malsimpligas la diskutojn, en kiuj la diversaj sencoj miksig\u0302as. Distingeblas lau\u0306 ni kvin sencoj. La vorto \u201cscienco\u201d povas signifi:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Senco 1. Premdevigan klopodon intelektan celantan racian komprenon de la natura kaj socia mondoj.\nSenco 2. Aron da enhavoric\u0302aj scioj komune akceptitaj, taksataj objektivaj kaj konsiderataj je difinita momento.\nSenco 3. La aplikitajn sciencojn kaj teh\u0302nikarojn, kun c\u0302i tiu grava punkto, kiu estas la socipolitika estig\u0302o de la esplorbranc\u0302oj, de la teh\u0302nikaraj malvolvig\u0302adoj kaj de la financaj fluoj.\nSenco 4. La sciencan komunumon kaj ties morojn, ties ritojn kaj povoluktojn (t.e., la sociscienca kono pri la scienca kampo)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Senco 1. Premdevigan klopodon intelektan celantan racian komprenon de la natura kaj socia mondoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Senco 2. Aron da enhavoric\u0302aj scioj komune akceptitaj, taksataj objektivaj kaj konsiderataj je difinita momento."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Senco 4. La sciencan komunumon kaj ties morojn, ties ritojn kaj povoluktojn (t.e., la sociscienca kono pri la scienca kampo)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Al c\u0302i tiuj kvar sencoj, ni aldonas jenan, kiu estas misforma spegulo de la lasta:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Senco 5. La sciencan komunumon kaj ties morojn, ties ritojn kaj povoluktojn, sed de-ekstere perceptitan (t.e., iuspeca sociscienca kono pri la socia prezento pri la scienca komunumo el la vidpunkto de la ordinara individuo)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "C\u0302i tiu kvina senco s\u0302ajnas al ni necesa, c\u0302ar la ordinara prezentado pri la scienca mondo ofte estas fantazia, ec\u0302 paranoja, kaj igas nemalatenteblan parton de la homoj malagnoski sciencon kiel klopodon (1a senco) pro la malakcepto de la bildo, kiujn ili memfaras pri scienca komunumo lumringita de s\u0302tatsekretoj kaj mensogoj. Sekve, la malagnosko de scienco ofte devenas de skolo ne vere kontrau\u0306scienca, sed \u201ckontrau\u0306sciencula\u201d. C\u0302i tiu fenomeno estas komprenebla: unue, kvankam la scienculo ofte eraras c\u0302iutage, la malkunigo de liaj au\u0306 s\u0302iaj scioj kaj praktikoj, kiu okazas en amaskomunikiloj, ne ebligas c\u0302i tiun fakton. Tiam sekvas tion tre idealigita vidmaniero pri la praktiko. Plie, la \u201cabsoluta vero\u201d de la scienculoj regule estas ekspluatita, tiel de la j\u0302urnalistoj liverantaj tribunon al fakuloj pri fakoj, kiuj kelkfoje ne estas iliaj, kiel de la politikaj sferoj, kun la flankenig\u0302oj, kiujn oni konas: ni pensu pri la konsekvencoj de C\u0302ernobil au\u0306 pri la irakaj armiloj amasdetruaj. Fine, la perceptado de la rilatumo de profitoj al riskoj de teh\u0302nikaro ne tre klaras por la ordinarulo, kiu c\u0302iuokaze ne estas konsultita pri c\u0302i tiu temo. Kiam aldonig\u0302as aferoj tiaj, kiaj la infektita sango1, asbesto2 kaj kuraciloj kun gravaj kromefikoj kiel Vioxx3, malfacilas komprenigi la interparolanton malaklamantan \u201csciencon\u201d lau\u0306 la 5a senco, ke malmulte da aferoj, kiujn li au\u0306 s\u0302i kredas kas\u0302itaj, vere estas; ke ili estas eventuale alireblaj kaj ke la kritiko, kiu devenas de c\u0302i tiuj dramoj neniel malkonfirmas la sciencan klopodon lau\u0306 la 1a senco kaj glitas sur g\u0302i tiel, kiel sur anas-plumoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La kreskanta malakcepto de scienco fare de la publiko kaj la sukceso de iuj spiritismaj influsferoj devenas de konfuzo inter c\u0302i tiuj kvin difinoj: ekzemple, scienco kiel racia klopodo esploradi la mondon (1a senco) estos malakceptita c\u0302ar klonado timigas (2a senco), c\u0302ar la atomenergia teknokratklubo c\u0302iam decidas ofendmokante demokration (5a senco), c\u0302ar la atombomboj eksplodis (3a senco), c\u0302ar povokvereloj manifestig\u0302as dum sciencaj kongresoj (4a senco), au\u0306 c\u0302ar rezulto, kiun oni taksis vera, pruvig\u0302is malvera (2a senco)."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Plumbistoj klopodas celante kompreni racie kiel malfunkcias la sanitaraj instalaj\u0302oj. Ili do uzas c\u0302iutage sciencan metodon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ja povas temi pri konfuzo, sed ankau\u0306 pri grava manipulado: utiligante la nuran vorton \u201cscienco\u201d sen precizigi, pri kiu senco temas (ofte devus temi pri la 1a senco, sed s\u0302ajnas esti komprenata de la publiko lau\u0306 la 4a au\u0306 5a), oni lasas disvastig\u0302i la miskomprenon, lau\u0306 kiu la racia klopodo malkovri la mondon rekte gvidas al malutilaj sociaj konsekvencoj. Ni insistas pri tio, kio lau\u0306 ni devus esti komune akceptita punkto: la fakto, ke scienco lau\u0306 la 4a au\u0306 5a difinoj kontrau\u0306stareblas, kaj kontrau\u0306starindas, ne sekvigas, ke oni forj\u0302etu c\u0302iujn aliajn sencojn de l\u2019 vorto. Male \u2212 la tuta kritika klopodo c\u0302i tie kus\u0302as \u2212 estus grave diskonigi tion, ke realproprigo de scienco kiel klopodo estas multe pli efika ol nura kaj pura deturno. Ni plu limigos nin al rekamado de scienco lau\u0306 la 1a senco."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kiel skribis la franca fizikisto Brok (Broch), \u201cla metodo, pli ol la rezulto, fakte karakterizas la sciencan spiriton\u201d."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Traduk-adaptita de Andreo Hoaro el Richard Monvoisin, Pour une didactique de l\u2019esprit critique [Por didaktiko de l\u2019 kritika spirito], doktora disertaj\u0302o, Grenoblo, Francujo, 2007. Pri la modifoj kaj adaptoj respondecas nur la esperantiginto."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sofismo estas rezonado s\u0302ajne korekta, sed fakte erara. G\u0302i distingig\u0302as de paralogismoj per la fakto, ke g\u0302i estas intence trompa."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Oni antau\u0306supozas pruvotaj\u0302on, kiam oni starigas demonstron, kies konkludo estas akceptita jam antau\u0306e, au\u0306 kiu s\u0302ajnas sencohava nur se la au\u0306skultanto jam akceptis tiun konkludon."}, {"text_idx": "#000023", "text": "G\u0302i povas alpreni plurajn formojn:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La formo de demanda subsugesto: C\u0302u vi volas diri, ke fizikaj leg\u0302oj ekzistas sendepende de Dia volo?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "La formo de analogio: Same kiel domo bezonas arkitekton, la universo klare bezonas Kreinton."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La formo de rondira rezonado: Virgulino naskis Jesuson. Kiel eblus tio sen dia interveno? Kia ajn la respondo, g\u0302i nerekte agnoskas la ekziston de dia volo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La formo de g\u0302irafpelilo: Tiu c\u0302i g\u0302irafpelilo estas efikega. Pruve: C\u0302u vi vidas g\u0302irafojn en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o?"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ne hezitu proponi kompletigaj\u0302ojn au\u0306 ekzemplojn pri tiu sofismo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La ekfrapa efiko konsistas en uzado de konotacio (au\u0306 kromnocio \u2013 kiun oni povus ankau\u0306 nomi vortpezo) \u2013 por venigi en la menson de la interparolanto ideojn iom (au\u0306 tre) malsamajn, ol tiuj, kiuj kutime akompanas iaj vortoj. G\u0302i estas fiuzado de la distanco inter konotacio kaj denotacio. Du vortoj povas esti samdenotantaj, sed elvoki malsamajn konotaciojn, plac\u0302ajn au\u0306 malplac\u0302ajn, lau\u0306kaze ."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Uzante la ekfrapan efikon, oni bazas sin malpli sur la senco de la vortoj, ol sur la emocioj, kiujn ili povas estigi."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Duhidrogena monooksido estas kemia (molekula) kombinaj\u0302o senkolora kaj senodora, kiun oni ankau\u0306 nomas duhidrogena oksido. G\u0302i trovig\u0302as en pluraj kau\u0306stikaj, eksplodpovaj, au\u0306 toksaj kombinaj\u0302oj, kiel sulfata acido, nitroglicerino kaj etilalkoholo."}, {"text_idx": "#000033", "text": "C\u0302i-sube, duhidrogena monooksido en likva formo kaj rivero malpurigita de duhidrogena monooksido."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Fakte, duhidrogena monooksido estas nur akvo. En tiu c\u0302i ekzemplo, la ekfrapa efiko venas de la uzo de sciencaj terminoj \u2013 vortoj ja timigaj. Kvankam c\u0302io kio estas menciita veras, la efiko estas esence negativa. Oni povas estigi bonegan ekfrapan efikon ec\u0302 per nuraj bildoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Francio komencas la rekonkeron de la tuta teritorio de Malio. C\u0302u oni ne provas mildigi la krudecon de la vorto vere uzenda c\u0302i tie \u2013 milito? Sed termino tia kuntrenas negativan efikon..."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kaj fine, jen kelkaj ekzemploj el la Eta kurso pri intelekta sindefendado de Normand Baillargeon : Inteligenta frapo \u2013 bombado, kiun oni esperas preciza, pro la proksimeco de civitanoj al la celo; Ekspedicieto \u2013 invado; Ekstraj mortintoj civitanaj viktimoj."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Pli da detaloj en la c\u0302i-supre menciita libro de Normand Baillargeon franclingve."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Redaktis france anoj el Cortecs, esperantigis la kebeka skeptikulo"}, {"text_idx": "#000039", "text": "C\u0302i tiu sofismo konsistas el du s\u0302tupoj. Unue, krei c\u0302ifonfiguron falsante la starpunkton de la interparolanto tiel, ke g\u0302i ig\u0302u erara kaj facile refutebla. Due, detrui g\u0302in asertante, ke oni refutis la starpunkton de la interparolanto."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La evoluistoj certigas, ke la surtera vivo hazarde aperis. Sed kiel homo au\u0306 elefanto povus aperi el nenio, el nenie?\nLa kontrau\u0306antoj de astrologio asertas, ke la astroj ne influas nin. Demandu do al maristoj, c\u0302u Luno ne influas la tajdon!\nKritikante la efikon de akupunkturo, vi mals\u0302ate flankenbalaas la azian kulturon."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La evoluistoj certigas, ke la surtera vivo hazarde aperis. Sed kiel homo au\u0306 elefanto povus aperi el nenio, el nenie?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "La kontrau\u0306antoj de astrologio asertas, ke la astroj ne influas nin. Demandu do al maristoj, c\u0302u Luno ne influas la tajdon!"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Kritikante la efikon de akupunkturo, vi mals\u0302ate flankenbalaas la azian kulturon."}, {"text_idx": "#000045", "text": "redukton al Hitlero (latine reductio ad Hitlerum) \u2212 \u201cresume, vi alprenas eu\u0306genikismajn teoriojn\u201d;\nperligan atakon kontrau\u0306 homo (latine argumentum ad hominem) \u2212 \u201cvi alvokas Volteron kaj liajn verkojn pri la egalo de l\u2019 homoj, zorge forgesante lian partoprenon en sklavkomerco."}, {"text_idx": "#000046", "text": "redukton al Hitlero (latine reductio ad Hitlerum) \u2212 \u201cresume, vi alprenas eu\u0306genikismajn teoriojn\u201d;"}, {"text_idx": "#000047", "text": "perligan atakon kontrau\u0306 homo (latine argumentum ad hominem) \u2212 \u201cvi alvokas Volteron kaj liajn verkojn pri la egalo de l\u2019 homoj, zorge forgesante lian partoprenon en sklavkomerco."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Alvoko al nescio (ad ignorantiam), alinome \u201cinversigo de la provs\u0302arg\u0302o\u201d"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Temas pretendi, ke io veras tial, ke ne pruvitas, ke g\u0302i malveras; au\u0306 inverse. Jen ekzemploj:"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Neeblas pruvi, ke min ne forkaptis la eksterteranoj. Do mi estis forkaptita de la eksterteranoj (argumento de Rael, sektestro)."}, {"text_idx": "#000053", "text": "C\u0302i tiu formo de falsa dilemo (vd. la juli-au\u0306gustan numeron de Sennaciulo) konsistas el la aserto, ke tial, ke nepruvitas la malvero de io, oni povas deklari, ke g\u0302i veras. Tio ne nur kontrau\u0306staras racian skeptikismon, sed ankau\u0306 estas evidenta okazo de inversigo de l\u2019 provs\u0302arg\u0302o: kvankam ja tiu, kiu asertas, devas pruvi sian aserton, tamen, la interparolanto, asertante, ke g\u0302i veras, subkomprenigas \u201ckaj pruvu al mi, ke tio malveras\u201d. Oni retrovas c\u0302i tiun sofismon en tiaj frazoj, kiaj: \u201cpruvu al mi, ke homeopatio ne funkcias\u201d."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Jen plia amuza ekzemplo por kompreni, kial \u201ckiu asertas, tiu devas pruvi\u201d:"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Se mi asertas, ke inter c\u0302i tiuj du fingroklakoj (klak, klak!), mi nudig\u0302is kaj trifoje rondiris la c\u0302ambron saltante per unu piedo, kaj poste revestig\u0302is, sed vi nenion vidis, c\u0302ar mi estis en superspaco; se mi aldonas \u201cpruvu al mi la malon\u201d, vi bone komprenas, ke vi (false) kaptitas en via argumentaro. C\u0302ar ja mi devas pruvi tion, kion mi asertas."}, {"text_idx": "#000056", "text": "La non sequitur (\u201ckio ne sekvas\u201d)"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Silogismo estas racia rezonado, kiu konsistas el tri frazoj: du premisoj (maj\u0302ora kaj minora), kiuj devas logike konduki al la konkludo. C\u0302i tiu rezonmaniero estas la baza principo de multaj famaj asertoj kiaj:"}, {"text_idx": "#000058", "text": "C\u0302iuj homoj estas mortemajSokrato estas homoDo Sokrato estas mortema"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Aristotelo formaligis c\u0302i tiun rezon-manieron kaj klasigis c\u0302iujn rezon-tipojn. Kelkaj estas logike validaj, ekzemple:"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Por kompreni, kial c\u0302i tiu lasta ne validas, la SAT-anoj partoprenintaj la lastan SAT-kongreson iomete pensu pri la kanto \u201cLa pluvo\u201d. Oni povas aserti, ke kiam j\u0302us pluvis (A), tiam la \u201ctrotuaroj malsekaj estas\u201d (B). Kaj jen, promenante, mi vidas, ke la trotuaroj estas malsekaj. \u201cDo j\u0302us pluvis\u201d s\u0302ajne logike pensas mi... Sed ja povas esti multaj kialoj, pro kiuj la trotuaroj estas malsekaj. Eble purigistoj j\u0302us pasis. Eble subite multaj homoj decidis lavi siajn biciklojn surtrotuare. Eble... Oni vidas, ke tia rezono ne validas: el la fakto, ke B veras, oni ne povas dedukti, ke A veras."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Okazas sofismo nomata non sequitur tiam, kiam tiaj konkludoj, kiuj ne logike sekvas la premisojn, estas farataj. Oni tamen atentu, ke temas pri la logika valido de la rezono. La konkludo ja povas esti vera, ec\u0302 se g\u0302i ne sekvas la premisojn, au\u0306 se la premisoj ne estas veraj:"}, {"text_idx": "#000064", "text": "C\u0302iuj rozoj estas bluajC\u0302i tiu azeno estas verdaDo c\u0302i tiu rozo estas rozkolora"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Utiligante c\u0302i tiun sofismon, oni iluzitrompas per s\u0302ajnigo de logika rezonado."}, {"text_idx": "#000066", "text": "\u201cNu, oni facile povas distingi g\u0302in\u201d, mense diros la leganto, pensante pri la j\u0302us menciitaj silogismoj. La problemo estas, ke ili preskau\u0306 neniam estas tiel prezentitaj. Ili plej ofte kas\u0302ig\u0302as, dise, kaj unu el la taskoj de la intelekta memdefendanto estas elfosi ilin..."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Oni diris al mi: \u201cSe vi ne mang\u0302os c\u0302i tiun kac\u0302on, vi estos enfermita en punlaborejon.\u201d Nu, mi mang\u0302is c\u0302i tiun kac\u0302on, do mi ne estos enfermita en punlaborejon."}, {"text_idx": "#000068", "text": "C\u0302iuj rabistoj unue s\u0302telis ovon. Vi s\u0302telis ovon, do vi ig\u0302os rabisto."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Tre probable, supera inteligentulo ludis gravan rolon en la ellaborado de l\u2019 universo. Hazardo kaj iu ajn teorio de l\u2019 evoluo do ne povas esti la solaj kau\u0306zoj de tia perfekto."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Temas proponi nur du malsamrangajn alternativojn, formetante c\u0302iujn aliajn, tamen eblajn alternativojn. La celo estas malpliigi la elekton al du alternativoj, kiuj ne vere estas kontrau\u0306aj. Finfine, la elekto estas konfiskita kaj la decido limigita."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La Bus\u0302-argumento: \u201cKiuj ne estos kun ni, tiuj estos kontrau\u0306 ni\u201d.\nSe vi ne estas c\u0302i tia, do vi estas tia.\nSe vi ne kontrau\u0306as, do vi malkontrau\u0306as.\nSe vi ne akceptas la komploton de la 11-a de Septembro, vi malkontrau\u0306as Bus\u0302on..."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La Bus\u0302-argumento: \u201cKiuj ne estos kun ni, tiuj estos kontrau\u0306 ni\u201d."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Se vi ne estas c\u0302i tia, do vi estas tia."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Se vi ne kontrau\u0306as, do vi malkontrau\u0306as."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Se vi ne akceptas la komploton de la 11-a de Septembro, vi malkontrau\u0306as Bus\u0302on..."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Jen praa rezonmaniero, kie ne estas tria, kvara, kvina vojoj... Ne! Temas pri jino kaj jango, blanka kaj nigra, lumo kaj mallumo de la persa Manianismo de l\u2019 3-a jarcento. Estas tre disvastigita sofismo, ofte utiligita por kontrau\u0306meti la \u201cmalpli plejmalbonan\u201d alternativon al la plejmalbona:"}, {"text_idx": "#000078", "text": "C\u0302u nudpiediri au\u0306 ac\u0302eti s\u0302uojn fabrikitajn de infanoj en C\u0302inujo?\nC\u0302u militon en Irako au\u0306 lasi tutismon libere disvatig\u0302i?\nC\u0302u malpermeson de l\u2019 vualo au\u0306 religian ekstremismon?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "C\u0302u nudpiediri au\u0306 ac\u0302eti s\u0302uojn fabrikitajn de infanoj en C\u0302inujo?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "C\u0302u militon en Irako au\u0306 lasi tutismon libere disvatig\u0302i?"}, {"text_idx": "#000081", "text": "C\u0302u malpermeson de l\u2019 vualo au\u0306 religian ekstremismon?"}, {"text_idx": "#000082", "text": "La falsa dilemo ankau\u0306 funkcias pri du malpozitivaj proponoj, kiuj same malpliigas la elektojn. C\u0302i tiun falsan dilemon oni nomas \u201cnek-neko\u201d. G\u0302i ekzemple kas\u0302ig\u0302as en ekstremdekstraj frapfrazoj kiel \u201c(Mem elektu landonomon): s\u0302atu g\u0302in au\u0306 g\u0302in forlasu!\u201d."}, {"text_idx": "#000083", "text": "C\u0302i tiu strategio timindas, c\u0302ar g\u0302i inside gvidas la debaton, g\u0302in simpligante al unusola antagonismo. Sed c\u0302i tiu estas nur s\u0302ajna: la fakto, ke du proponoj interkonkuras, ne nepre sekvigas, ke ili estas kontrau\u0306diraj. La falsa dilemo estigas iluzion pri \u201ckontrau\u0306dira konkureco\u201d. En la aserto \u201cau\u0306 vi estas kun ni, au\u0306 vi estas kontrau\u0306 ni\u201d, oni povas trovi akcepteblajn argumentojn por esti ne \u201ckun ili\u201d, kaj tamen ne esti \u201ckontrau\u0306 ili\u201d: ne estas kontrau\u0306diro."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Finfine, ambau\u0306 interkonkurantaj supozoj povas montrig\u0302i malveraj!"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La ora dento de Fontenelle"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Jen metaforo utila por reliefigi kelkajn fiksajn ideojn de paranormalistoj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Certigu ni la fakton antau\u0306 ol zorgi pri la kau\u0306zo. Ja malrapida tiu metodo estas por la plejparto, kiu nature kuras al la kau\u0306zo kaj flankenlasas la verecon de la fakto. Tamen, ni tiel evitos esti mokitaj, pro la malkovro de h\u0302imeraj\u0302a kau\u0306zo."}, {"text_idx": "#000088", "text": "C\u0302irkau\u0306 la fino de la pasinta jarcento, bedau\u0306rindaj\u0302o tia okazis tiel amuze al kelkaj germanaj scienculoj, ke mi ne povas ne elvoki la aferon c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000089", "text": "\u00ab En 1593, disvastig\u0302is la onidiro, ke en la bus\u0302o de sepjara Sileziano, kiu estis perdinta siajn laktodentojn kreskis, inter siaj normalaj dau\u0306raj dentoj, unu kiu estis ora. Horstius, profesoro de medicino de la universitato de Helmstadt, raportis, en 1595, pri tiu dento, kaj asertis, ke g\u0302i estas parte natura, parte mirakla, kaj sendita de Dio al tiu knabo por konsoli kristanojn persekutitajn de la Turkoj. Imagu: kia konsolo, kaj kia rilato inter tiu dento kaj la kristanoj kaj Turkoj! Tiun saman jaron, por ke al tiu ora dento ne manku heroldoj, Rullandus verkis g\u0302ian historion. Du jarojn poste, Ingolsteterus, alia eminentulo, skribe kontrau\u0306staris al tio, kion pensis Rullandus pri la ora dento, kaj Rullandus tuj faris belan kaj multescian rebaton. Alia famulo nomata Libavius, kolektis c\u0302ion, kio estis dirita pri la dento, aldonante sian propran opinion. Post tiom da erudiciaj\u0302oj, nur mankis, ke ja ora estu la dento. Oraj\u0302isto ekzamenis g\u0302in, kaj montris, ke g\u0302i fakte estas tre lerte kovrita per orfolio. Bedau\u0306rinde, unue venis la libroj, kaj nur poste la oraj\u0302isto. \u00bb"}, {"text_idx": "#000090", "text": "Nenio estas pli konforma al la naturo, ol agi tiele en c\u0302iaj cirkonstancoj. Konfirmas nian malscion ne tiom kio estas ja, sed kies kialon ni ne konas, kiom kio estas ne, kaj kies kialon ni malkovras malgrau\u0306e. Tio signifas ne nur, ke ni ne havas vero-atingigantajn principojn, sed ankau\u0306, ke ni havas aliajn, kiuj per malvero kontentig\u0302as."}]