[{"text_idx": "#000000", "text": "We use cookies to help make LingQ better. By visiting the site, you agree to our"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Biografi(et)o de Ludoviko Lazaro Zamenhof (1)"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Infane Zamenhof volis farig\u0302i fama rusa verkisto kaj multe skribadis, sed poste li s\u0302ang\u0302is sian revon."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Bjalistoko estis plurgenta urbo kaj dum sia infaneco, Zamenhof vidis surstrate multege da persekutado, batalado kaj intergenta malamo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Li tiutempe jam sciis, ke kiel grandag\u0302ulo li nepre forigos tiun c\u0302i malbonon kaj unuigos homaron."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Li konstatis ke por kontentigi c\u0302iujn, g\u0302i ne povas esti jam estanta nacia-lingvo, necesas alia neu\u0306trala lingvo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En 1865 Ludoviko eklernis en kvarjara elementa lernejo kaj poste de 1869 li lernis en Bjalistoka reala gimnazio, sed devis ripeti unuan klason pro malsano."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Antau\u0306 sia edukado en Varsovia gimnazio por klasikaj studoj, li eklernis la grekan kaj la latinan."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Li volis revivigi tiujn c\u0302i lingvojn kaj uzi ilin kiel la internacia lingvo,"}, {"text_idx": "#000017", "text": "tamen poste li rimarkis ke en tiuj c\u0302i lingvoj ekzistas multaj senutilaj antikvaj formoj kaj mankas modernaj esprimiloj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tiu c\u0302i grandioza tasko timigis Ludovikon."}, {"text_idx": "#000026", "text": "C\u0302i tiu -skaja ekinteresis lin kaj montris al li, ke la sufiksoj donas la eblon, el unu vorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne bezonas aparte ellerni."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Li profundig\u0302is en filozofiajn demandojn al kiuj li ne povis trovi respondon."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Li formis propran kredon pri vivo kaj pri morto."}, {"text_idx": "#000037", "text": "En la lasta klaso de gimnazio, projekto de la internacia lingvo estis jam preta, g\u0302i nomig\u0302is \u201cLingwe Uniwersala\u201d."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Ili kunvenis en la gepatra log\u0302ejo c\u0302e strato Novolipie kaj la 5-an de decembro 1878 c\u0302irkau\u0306 kuko ili festis la vivigon de la lingvo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kelkaj el la kolegoj vigle provis disvastigi kaj propagandi la lingvon, sed"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Ankau\u0306 tiutempe alia malg\u0302ojo lin trafis, g\u0302is tiam la patro ne malaprobis lian laboradon, sed nun venis la tempo elekti profesion kaj iri al universitato."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Kaj la patro postulis de li fordoni la kajerojn kun vortaro, gramatiko, versaj\u0302oj kaj tradukoj en Lingwe Uniwersala por ke Ludoviko koncentrig\u0302u sur studadon."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Rezulto de multjara Zamenhofa laboro kaj penado malaperis en patran s\u0302rankon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Kvankam li malmulte pensis pri la lingvo internacia, li neniam forgesis pri Hebreoj."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La cionista revekig\u0302o lin allogis."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Sed li neniam ig\u0302is gvidanto de la cionista movado."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Dum la venontaj ses jaroj Zamenhof laboris c\u0302iutage, bonigante kaj provante sian lingvon."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Li tradukadis multajn horojn kaj verkadis proprajn poemojn kaj pacajn kantojn."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Tiam li ankau\u0306 komprenis ke necesas netus\u0302ebla fundamento por ke la lingvo estontece ne disfalu c\u0302iuflanke, sed la fundamento mem aperis nur en 1905."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Li tute fordonis sin al la projekto, li restis la tutan tempon sub silento, al neniu li parolis pri sia laboro."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Nenie li c\u0302eestis, en nenio partoprenis."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Jam du jarojn antau\u0306 c\u0302io c\u0302i, Ludoviko finis siajn studojn."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Post kelkaj monatoj, li decidis fakulig\u0302i pri oftalmologio kaj vojag\u0302is al Vieno, de kie li revenis en au\u0306tuno 1886."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Kaj en Varsovio li malfermis akceptejon kiel okulisto."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Samjare, kiel ni jam scias, li ekkonis sian fianc\u0302inon kaj ricevis kurag\u0302igon por eldoni sian verkon al publiko."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Dum kiam li dau\u0306re laboris super la lingvo, atingis lin fama Volapuko, sed post ioma studado li konstatis ke la solvo mem ne tau\u0306gas."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Multaj jam baldau\u0306 forlasis la aferon kaj la movado malkreskis."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Poste lia estonta bopatro interesig\u0302is pri tiu grandega projekto."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La bopatro ekvidis en Ludoviko geniulon kaj kiel komerciisto decidis subteni lin mone kaj tiel ekpresig\u0302is La Unua Libro."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Danke al la fakto ke la patro de Ludoviko mem estis cenzuristo, la libro sukcese pasis la cenzurproceson"}, {"text_idx": "#000078", "text": "kaj la dudek sesan de julio 1887 eldonig\u0302is la unua libreto en la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "C\u0302iuj entenis la saman enkondukon, tekstojn en lingvo internacia kiel la krista preg\u0302o Patro nia au\u0306 versaj\u0302oj,"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Per deklaro sur la dua pag\u0302o la au\u0306toro jam forlasis c\u0302iajn rajtojn siajn, c\u0302ar \"lingvo internacia, kiel c\u0302iu nacia, estas komuna propraj\u0302o\"."}, {"text_idx": "#000085", "text": "La 9-an de au\u0306gusto 1887 okazis la geedzig\u0302o de Klara kaj Ludoviko"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Ili enlog\u0302is tre modestan c\u0302ambrareton sur la strato Pj\u0302ejazd 9, en Varsovio."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La 1-an de septembro 1889 sub la kunlaborado de Zamenhof aperis la unua periodaj\u0302o en la internacia lingvo - \u201cLa Esperantisto\u201d."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Poste la 13-an de decembro 1889 naskig\u0302is lia unua filino - Zofia."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Kvankam kreig\u0302is multaj Esperanto-kluboj kaj ekestis internacia movado, klientaro ne plenigis la Ludovikan akceptejon."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Li veturis H\u0302ersonen, sed revenis Varsovien en majo 1890 kaj ekprenis sur sin la eldonon de \u201cLa Esperantisto\u201d."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Tio ebligis Zamenhofon pace labori."}, {"text_idx": "#000105", "text": "li ec\u0302 estis helpjug\u0302isto en la Departementa Jug\u0302ejo en Grodno."}, {"text_idx": "#000106", "text": "En 1894 Zamenhof publikigis en \u201cLa Esperantisto\u201d reformprojekton de Esperanto, hodiau\u0306 konata sub la nomo Esperanto 1894,"}, {"text_idx": "#000107", "text": "sed la voc\u0302donado montris ke esperanto ne s\u0302ang\u0302ig\u0302u."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Kvankam vivo en Grodno iris bone, en 1895, tradukaj\u0302o el Tolstoja \u201cKredo kaj Prudento\u201d estis presita en \u201cLa Esperantisto\u201d."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Pro tio la rusa cenzuro malpermesis la gazeton en la Imperio, kie estis la plej granda abonantaro."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Baldau\u0306 li ig\u0302is fama inter malric\u0302uloj kaj lia laborejo estis plena de mateno g\u0302is vespero."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Tiel li vivadis g\u0302is la morto, tre modeste, tre malric\u0302e, for de c\u0302ia lukso."}, {"text_idx": "#000117", "text": "En 1886 li jam rezigis pri la cionisma solvo kaj li elpensis novan ideologion por Hebreoj."}, {"text_idx": "#000118", "text": "En 1901 li publikigis bros\u0302uron en la rusa lingvo nomatan \u201cHilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando\u201d"}, {"text_idx": "#000119", "text": "sed denove kiel c\u0302iu Zamenhofa klopodo pri Hebreaj aferoj, g\u0302i ne vekis entuziasmon inter Hebreoj."}, {"text_idx": "#000120", "text": "La 29-an de januaro 1904 venis lia dua filino, Lidja."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Zamenhof atendis tiun horon, sed samtempe timis, finfine li decidis veturi tien kun edzino."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En c\u0302efurbo la plej brila, en la mondo lin atendis bruado kaj flatado."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Urbestraro lin akceptis en la urbodomo."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Ministro de publika instruado donis al li la ordenon de honoro."}, {"text_idx": "#000128", "text": "En la supro de Ejfela turo li tagmang\u0302is kun plej famaj scienculoj de Francujo."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Lia ric\u0302a gastiganto Javal, okulisto fama, proponis al li katedron kaj salajron por direkti la movadon, sed la modestulo rifuzis."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Post la reveno al Varsovio, en vintro 1905 eksplodis milito pro la rusia revolucio."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Abomena vidaj\u0302o! Kiel malsama je la bulonja!"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Komprenite, Zamenhof sentis sian devon fari plian pas\u0302on."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Por eviti tiujn eventojn estontece, li decidis igi Hilelismon g\u0302enerala, tiel ekestis Homaranismo"}, {"text_idx": "#000136", "text": "En 1906 bros\u0302ureto pri la ideo presig\u0302is, sur la kovrilo ne estis skribita nomo de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Zamenhof ne volis por ke Esperanto estu au\u0306tomate ligita kun iu ideologio au\u0306 pensmaniero, esperantismo kaj homaranismo restu aparte."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Poste por gajni plenan liberecon de Esperanta movado, en 1912 li publike formetis de si c\u0302iun oficialan rolon en la aferoj."}, {"text_idx": "#000139", "text": "En 1907, la 30-an de novembro mortis lia patro kaj la venonta okazaj\u0302o ec\u0302 pli profundigis la vundon."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Zamenhof elektis lin por prezenti Esperanton antau\u0306 Delegacio por alpreno de la lingvo internacia,"}, {"text_idx": "#000142", "text": "sed anstatau\u0306e de Beaufront proponis Idon - internacian planlingvon bazitan sur Esperanto."}, {"text_idx": "#000143", "text": "C\u0302i tio kau\u0306zis grandan doloron al Zamenhof, li estis perfidita..."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Dau\u0306re okazis kunvenoj, aperis multaj gazetoj, novaj verkoj kaj tradukoj skribitaj de Zamenhof kaj aliaj, venis al Esperanto-movado pli ol forlasis."}, {"text_idx": "#000146", "text": "En 1908 li farig\u0302is honora prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, sed de 1909 Zamenhof sentis sin pli kaj pli kiel sklavo de Esperanto."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Scienculoj amikaj al Zamenhof petegis lin, ke li ne kompromitu la vastig\u0302on de la lingvo per sia kredo politika-religia."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Ec\u0302 en paca Belgujo, en Antverpeno 1911, la kongresa parolado devis esti senkolora pro proksimeco al pli potencaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Zamenhof ne povis toleri tion plu."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Li decidis ke Universala Kongreso en Krakovo en 1912 estos la lasta kongreso, kiun li malfermos."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Poste, li plene dedic\u0302is sin al homaranismo kaj c\u0302eestis venontajn kongresojn ne sur sceno, sed sidante inter aliaj esperantistoj."}]