[{"text_idx": "#000002", "text": "Leontodo (Taraxacum officinale Weber), de la familio de la asteracoj (Asteraceae), estas sendube la plej konata kaj la plej rikoltata spontana herbo; g\u0302i trovig\u0302as fakte c\u0302ie g\u0302is 2000 m da altitudo, ankau\u0306 se g\u0302i emas kreski en modera klimato, en malfermitaj kaj sunaj lokoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "G\u0302i havas altecon de 3 g\u0302is 8 cm-oj; g\u0302iaj longaj folioj devenas rekte el la vertikala radiko kaj ili estas, tere, rozete metitaj, kun evidenta centra nervuraro kaj profunde dentrandaj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Trunko: g\u0302i devenas de folioj, estas kava skapo, senbarba kaj lateksoprodukta, kiu subtenas c\u0302e la pinto orflavan infloreskon, nomatan kapitulo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Floro: g\u0302i estas hermafrodita kaj ligulforma (t.e. la korolo montras suban porcion tuban de kiu pliig\u0302as bendforma plilongigo (ligulo) kunmetita el petaloj)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Florado: g\u0302i okazas printempe, sed povas pludau\u0306ri g\u0302is au\u0306tuno."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Polenig\u0302o: g\u0302i okazas kutime per polenantaj insektoj, sed foje ankau\u0306 per vento. De c\u0302iu floro ekestas fruktaro: tufo de blankaj haroj, kiuj, disig\u0302ante de la kapitulo, agas kiel paras\u0302uto, plifaciligas per vento la disvastigon de semoj. Infanoj, kaj ne nur ili, amuzig\u0302as blovante sur tiun tufon kaj flugigante g\u0302iajn harojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Radikoj: oni rikoltas ilin de majo g\u0302is oktobro. Oni povas sekigi ilin sune por vintra uzado. Ili enhavas substancojn, kiuj bonefikas al hepato kaj kolecisto, oleatan kaj linolean acidojn kaj vitaminojn A, B, C, D kaj PP."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Folioj: ili estas ric\u0302aj je kalio; fres\u0302aj au\u0306 sekig\u0302intaj, ili enhavas fitosterolon, vitaminon C, spurojn de tanino."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kelkaj au\u0306toroj pensas, ke la latina nomo \u201etaraksako\u201d devenas de la grekaj terminoj taraxis (malordo, malekvilibro) kaj akas (rimedo). Certe leontodo estas rimedo tre konata de la populara medicino. Inter la multaj nomoj asignitaj al tiu c\u0302i planto: leondento, hundodento, flava stelo, monah\u0302okapo, sunfloro de herbejo, estas ankau\u0306 la itala \u201episcialetto\u201d kaj la franca \u201epissenlit\u201d kiuj ambau\u0306 signifas \u201eg\u0302i pisigas en lito\u201d, pro diurezigaj povoj de g\u0302iaj folioj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Historio: c\u0302inaj kuracistoj preskribis taraksakon ekde la antikvaj tempoj, por kuraci multnombrajn malbonfartojn (malvarmumon, pulmiton, bronkiton, hepatiton, furunkojn, ulcerojn, superpezon). Arabaj kuracistoj de la 10-a jarcento estis la unuaj rekoni g\u0302iajn diurezigajn ecojn. En 1546, ankau\u0306 la germana botanikisto H. Bock difinis g\u0302in diureziga; Tabernaemontanus, germana apotekisto, en 1500 difinis taraksakon kiel planton kun eksterordinaraj ecoj, sed nur en la 20-a jarcento taraksakoterapio rekonig\u0302is grandskale. La oficina taraksako estas indig\u0302ena en Eu\u0306razio, sed nun estas naturigita g\u0302enerale en Ameriko, Suda Afriko, Novzelando, Au\u0306stralio, kaj Hindujo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Legendoj: Lau\u0306 popola kredado de multaj vilag\u0302oj, leontodo (taraksako) uzig\u0302is kiel orakolo: enamig\u0302intaj gejunuloj donis al tiu c\u0302i planto siajn esperojn; ili blovis decide sur akenon kaj, se c\u0302iuj g\u0302iaj haroj forflugas, iliaj revoj realig\u0302os."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Cimbroj, membroj de etna minoritato de norda Italio, kun germanaj prapatroj, mang\u0302is nekuiritajn foliojn de taraksako, kondimentitajn per rostetita lardo kaj vinagro. Krome ili submetis sin al fumigacioj de tiu c\u0302i planto por plifortigi la volon kaj stimuli spiritajn dotojn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Irlanda legendo rakontas ke, iam, gnomoj, elfoj kaj feinoj kuris tien kaj reen tra herbejoj kaj arbaroj ankorau\u0306 senmakulaj. Kiam la homo aperis, problemoj komencig\u0302is: elfoj kaj gnomoj rifug\u0302is inter rokojn au\u0306 en densan arbaron, dum feinoj kun okulfrapaj vestoj, ne trovis tau\u0306gajn kas\u0302ejojn, tiel ke ili ofte surpas\u0302ig\u0302is de senzorgaj homoj; feinoj ne sciante kiel libere vivi, decidis transformig\u0302i en florojn, en taraksakojn precize. Pro tio, se oni surpas\u0302as g\u0302in, tiu c\u0302i planteto revenas subite rekta, c\u0302ar en g\u0302ia korolo c\u0302eestas la spirito de feinoj, kiuj, orgojlaj, ne falas kaj ne deprimig\u0302as. Tiu c\u0302i floro estas difinita magia ne nur pro tiu legendo, sed ec\u0302 pro sia tenaca supervivo."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ekstraktoj el leontodo estas uzataj, solaj au\u0306 kune kun aliaj naturaj substancoj, en herbosciencaj\u0302oj destinitaj al traktado kaj/au\u0306 al preventado de: edemo, reteno de la akvo, celulito, obezeco, podagro, alta kolesterolo, dermatozo, konstipo, intesta fermentado, hemoroidoj, hepataj afekcioj ne infektaj, dispepsio (malfacila digesto), toksig\u0302o pro nutraj superuzoj, leg\u0302era hiperglikemio, iktero kaj litiazoj de galduktoj. Ili estas utiligitaj kiel purigantoj, hepataj malkongestiloj kaj sentoksigiloj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Leontodo estas puriga, sentoksiga diurezigilo. Ideala por printempaj kaj hipokaloriaj dietoj. G\u0302i stimulas delikate la produktadon de galo, helpante la hepaton kaj inteston dum digestaj malfacilaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Atentu! Printempe, lau\u0306longe de strato, oni vidas kurbajn homojn kiuj rikoltas tiun planton por uzi g\u0302in, bedau\u0306rinde, kiel salaton. Bedau\u0306rinde, jes, bedau\u0306rinde!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tiu c\u0302i saniga kaj bonefika vegetalo, kreskante surstrate au\u0306 proksime de poluitaj stratoj, estas plenplena je tetraetila plumbo, do g\u0302i estas preskau\u0306 venena!"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Zorgu rikolti g\u0302in en aperta kamparo, en puraj naturaj lokoj, ne aspergitaj per herbicidoj au\u0306 sterkumoj, por g\u0302ui g\u0302iajn kuracajn ecojn."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Leontodo estis mang\u0302ata nekuirita au\u0306 kuirita, dum multaj generacioj, au\u0306 utiligata por kurac-uzo per dekoktaj\u0302oj (tau\u0306gaj estas g\u0302iaj radikoj, ankau\u0306 sekigitaj,) kaj infuzaj\u0302oj (tau\u0306gaj estas g\u0302iaj folioj)."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Oni povas trovi fojfoje leontodon en vendejo, kiel verdan branc\u0302artufon, sen floroj. Atentu, se vi volas ac\u0302eti g\u0302in, ke folioj estu humidaj je la tus\u0302o, integraj, sen brunaj makuloj, speciale lau\u0306 la centra pala parto, kiuj indikus ke ili estis rikoltitaj antau\u0306 longa tempo."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Evitu preni leontodon en okazo de gastrito kaj de ulcero. Kiel c\u0302iu planto, kiu enhavas amarajn elementojn, g\u0302i povas kau\u0306zi gastrajn misfartojn pro hiperacideco."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La verdaj kaj fres\u0302aj folioj estas utiligitaj lau\u0306instinkte de c\u0302iuj sovag\u0302aj bestoj de la tipa mediteranea arbaro (leporoj, sovag\u0302aj kunikloj, damaoj, kapreoloj) kiam ili havas malsanojn de la digesta aparato au\u0306 ili estas toksig\u0302intaj. Eksperimenta kontrolo, de la fakultato de forstaj sciencoj de Florenco, konfirmis la biologan observadon."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Malgrandaj kaj molaj folioj, rikoltitaj antau\u0306 la florado de la planto, kreskintaj en nepoluitaj lokoj, bone lavitaj, konstituas s\u0302atatan salaton, dank\u2019 al duonamara, sed plac\u0302a saporo. Oni povas mang\u0302i ilin solaj au\u0306 kune kun diverstipaj krudaj legomoj. Per sekigitaj kaj rostitaj radikoj oni akiras surogaton de kafo, malpli plac\u0302a gustosense ol tiu c\u0302i, sed certe malpli noca al nia organismo."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Printempa salato (por 6 homoj)"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Pretigu fritpaston miksante 4 kulerojn da faruno kune kun 4 kuleroj da akvo (atentu ke ne formig\u0302u grumeloj). Ripozigu la fritpaston dum duono de horo kaj poste mergu la florojn, unu post alia. Fritu en varma oleo la fritpastitajn florojn g\u0302is ili havos orkoloran aspekton, metu ilin sur sorbopaperon por ke troa oleo forig\u0302u, salu kaj mang\u0302u ilin varmaj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Rizoto kun leontodo, karoto kaj sinapo"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Fritu s\u0302alotojn au\u0306 cepojn pecete tranc\u0302itajn en oleo, prefere olivoleo, kune kun (se al vi plac\u0302as) ajlero kaj flava sinapo. Aldonu rizon, lau\u0306 via bezono, kaj rostu g\u0302in. Kunmetu parton de la haketita taraksako kaj miksu g\u0302in dum kelkaj minutoj. Aldonu karoton pecete tranc\u0302itan, kuleron da kaporoj kaj vegetalan bolantan buljonon, la necesan kvanton por ke la rizo kuirig\u0302u. Fritrostu la restantan leontodon kun oleo kaj ajlero (kaj iomete da papriko, se tion vi s\u0302atas) kaj eventuale salo. Mang\u0302u la rizoton kune kun la fritrostita leontodo."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ingrediencoj: pasto por plata kuko, 100 g da petaloj kaj folioj de leontodoj, 10 g da pinsemoj, manpleno da rosinoj,1 kulereto da fres\u0302a haketita majorano, olivoleo, salo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ingrediencoj (por 4 homoj): 320 g da \u201epennette\u201d, 350 g da sens\u0302eligitaj tomatoj, 350 g da folioj, petaloj de 10 floroj de leontodo, 50 g da cepo, 2 ajleroj, majorano, seka fromag\u0302o (s\u0302afa fromag\u0302o se eblas), olivoleo, salo, pipro."}, {"text_idx": "#000049", "text": "C\u0302i tiu artikolo estis verkita de Filomena CANZANO (Italio) kaj publikigita en Esperantista Vegetarano, n-ro 2, 2014"}]