[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Lingva aktivismo por la estonteco de la homaro"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dum la festivalo en Gvatemalurbo, c\u0302eestantoj skribis kaj inters\u0302ang\u0302is vortojn en siaj respektivaj denaskaj lingvoj. Foto: Benedikt Borchers"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La angla sciencisto dedic\u0302is la lastajn pag\u0302ojn de sia libro al komentado pri la formorto de iuj homaj kulturoj au\u0306 indig\u0302enaj popoloj \u2013 fenomeno kiu 200 jarojn poste ankorau\u0306 dau\u0306ras, kiam centoj da lingvoj tra la mondo malaperas."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kial ni devas defendi kaj savi indig\u0302enajn lingvojn de formorto? La kialoj sekvas c\u0302efe fonan temon. En konsumisma, elc\u0302erpema kaj okcident-vivstila socio, oni instruas al ni ke lernado de dua lingvo necesas pro sociekonomia utilo au\u0306 markita statuso. Pro tio junuloj dedic\u0302as jarojn al pena studado de la angla, franca, germana au\u0306 c\u0302ina, dum aliaj estas devigataj bone lerni la hispanan por ne ig\u0302i viktimoj de diskriminacio au\u0306 marg\u0302enigado. Kial indus savi lingvon de grupo el nur 50 homoj, kiuj vivas plene malkonektitaj de la urbo? Tio estas la plej ofta demando kau\u0306zita de kolektiva blindeco."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kvarcent dudek indig\u0302enaj lingvoj en la regiono"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Latinameriko, parto de la mondo kiu spertis tro sangan konflikton de civilizacioj antau\u0306 500 jaroj, konservas unu el la plej grandaj diversecoj de lingvoj kaj kulturoj, kio ric\u0302igas la kulturan bagag\u0302on de g\u0302iaj nunaj s\u0302tatoj kaj tiel kontribuas al g\u0302ia aspiro al disvolvig\u0302o. Lau\u0306 la sociolingvistika atlaso de indig\u0302enaj popoloj en Latinameriko, dokumento farita de la Infan-Fonduso de Unuig\u0302intaj Nacioj (UNICEF), ekzistas 420 indig\u0302enaj lingvoj en la regiono. Tio montras ke multkulturismo postvivis c\u0302iujn ac\u0302ajn c\u0302apitrojn en historio, kvankam ekzistas landoj kiel Urugvajo au\u0306 Kubo, kiuj perdis siajn originajn lingvojn, kaj landoj kiuj proksimas al ilia kompleta perdo, kiel Salvadoro."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ambau\u0306 eventoj estis organizitaj kadre de la Internacia Jaro de Indig\u0302enaj Lingvoj (2019). La unuan eventon partoprenis 55 interretaj aktivuloj de indig\u0302enaj lingvoj el 15 landoj de Latinameriko, kiuj kundividis spertojn kaj projektojn celantajn disvastigi, savi kaj revigligi la originajn lingvojn de la kontinento. Dume la duan eventon partoprenis 400 homoj, inkluzive de interretaj aktivuloj, lingvistoj, indig\u0302enaj komunikantoj, sociologoj, teknologoj kaj edukistoj, inter aliaj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Utopia mondo de kunvivantaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Por vidi tiun c\u0302i revon realigita gravas mencii la rolon de la indig\u0302ena komunikado, vasta temo kiu meritas apartan alineon. Tiu c\u0302i komunikformo, kies c\u0302efa medio estas la komunumaj radiostacioj, luktis dum jaroj por videbligi indig\u0302enajn popolojn en latinamerikaj landoj kaj defendi la patrinan teron [\u201cpac\u0302amama\u201c] kaj la teritorion, samkiel la rajtojn de g\u0302ia popolo. Tamen, indig\u0302enaj lingvoj devas esti pli reliefigataj kiel grava punkto ene de la komunika atento."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La indig\u0302enaj kaj komunumaj amaskomunikiloj devas plifortigi la defendon de la originaj lingvoj de la popoloj kiujn ili reprezentas pere de produktado de enhavoj en tiuj c\u0302i lingvoj por konservi kaj plifortigi la kulturon kaj la identecon, por transdoni ilin al la novaj generacioj, por enpovigi ilin kaj igi ilin respektataj ene de la juraj kadroj en kiuj ili disvolvig\u0302as, kaj por garantii la interkulturecon kaj la dialogon de reciproka respekto en niaj landoj, kio povas igi nin mildigi la klimats\u0302ang\u0302on, savi la planedon kaj atingi bonan kunvivadon por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kaj ne nur tio. Esencas pli granda reta kunordigo inter la sag\u0302eco de la gardistoj de la tradicia indig\u0302ena komunikado kaj la junuloj kiuj pli facile uzas la novajn amaskomunikilojn kaj teknologion kun la celo kontribui al la indig\u0302ena komunikado kaj antau\u0306enigi la originajn lingvojn. La renkontig\u0302o kaj festivalo okazintaj en Gvatemalo montris ke ekzistas nova generacio de junuloj kun novigaj mensoj kaj deziroj esti parto de pozitiva s\u0302ang\u0302o en nia socio, utiligante sian kulturan identig\u0302on kaj sian familiarecon kun la mondo de Interreto."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tiuj c\u0302i junuloj kiuj partoprenis en Gvatemalo montris altan gradon de engag\u0302ig\u0302o, respondecon kaj socian konscion rilate al la uzado de ciferecaj platformoj por aktivismo. Kaj tio okazis en socia kunteksto en kiu granda parto de la junuloj uzas la teknologion c\u0302efe por amuzig\u0302o kaj frivolaj\u0302oj, en kiu la serioj de Netflix ig\u0302as nepra temo de c\u0302iutagaj konversacioj, kvazau\u0306 tio estus la sola temo de la vivo. Krom la malfacileco difini la aktivismon kaj la diversajn perspektivojn de c\u0302iuj personoj kiuj pristudas la temon, ni reliefigas la komunan celon, kio estas lukti por justa afero kiu profitigos niajn landojn kaj la homaron g\u0302enerale."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Grupo nomata Red KANQ, de dek indig\u0302enaj komunikistoj el kvin landoj (Gvatemalo, Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio) kunvokita de Deutsche Welle Akademie, partoprenis ambau\u0306 eventojn pri indig\u0302enaj lingvoj en Gvatemalo kun la celo produkti enhavojn por siaj amaskomunikiloj, pripensi formojn fari indig\u0302enan komunikadon, eksperimenti pri novaj formoj, kaj kunporti la akiritajn sciojn al siaj komunumoj. La skipo elektis kiel nomon la akronimon KANQ, kiu sugestas la temon de indig\u0302enaj lingvoj utiligante la unuajn literojn de la ses lingvoj reprezentataj en la kolektivo (K de la kaqchikel (eo: kakc\u0302ikela) kaj de la kichwa (eo: kic\u0302ua), A de la aymara (eo: ajmara), N de la nasa yuwe (eo:nasaa) kaj Q de la quechua (eo: kec\u0302ua) kaj de la q\u2019eqchi\u2019 (eo:kekc\u0302ia)."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La parado kiu progresigas kulturon pere de teknologio"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Antau\u0306 la renkontig\u0302o en Gvatemalo, la grupo partoprenis la Festivalon Gabo en Medelli\u0301n, Kolombio) kaj la Internacian Renkontig\u0302on de Indig\u0302ena Komunikado en Kusko (Peruo). La unua evento estis ne-indig\u0302ena kaj kunigis j\u0302urnalistojn de civitanaj amaskomunikiloj el la regiono, dum la dua evento renkontigis koncernatojn de tradicia indig\u0302ena komunikado. Tamen, la tria parado en la teroj de la kecaloj [hispane: quetzales] estis la plej granda kolekto de malkovroj danke al la granda c\u0302eesto de novigo kaj de la cifereca temo, sen ignori s\u0302losilajn temojn, ekz. la planado de dau\u0306ripovaj projektoj kaj teknologia suvereneco."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Post tiuj travivaj\u0302oj, Red KANQ kompilis gravajn sciojn kaj entuziasmig\u0302is de la transformema spirito de ciferecaj aktivuloj kiuj venis al Gvatemalo, per kio ili kondukas mesag\u0302on de espero al diversaj regionoj de Latinameriko. Rimarkindas ke la grupo konsistas el komunikistoj kiuj tralaboras malsamajn komunikilojn kiel radio, fotografio, kroniko kaj video, sed elstaras la c\u0302eesto de cifereca aktivulo por indig\u0302enaj lingvoj: Uskam Camey, juna majaa kakc\u0302ikelao el la provinco Chimaltenango kiu laboras por projekto Vikipedio en sia origina lingvo. Li estas grava ponto inter la tradicia komunikado kiun liaj kunuloj reprezentas kaj la laboro farata de la aliaj aktivuloj, per kio plifortig\u0302as la evoluigo de la reto."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Homaj fontoj de cifereca inspiro en indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Inter la pluraj travivaj\u0302oj kiujn la grupo de komunikistoj spertis en Gvatemalo, elstaras la projektoj de Alberto Cruz kaj He\u0301ctor Marti\u0301nez, du junaj salvadoranoj kiuj, kvankam ne denaskaj parolantoj de na\u0301huat o pipil, decidis lerni g\u0302in por savi la lastan indig\u0302enan lingvon ekzistantan en la Malgranda Fingreto de Ameriko (aludo al Salvadoro) kaj disvastigi g\u0302in per sociaj retoj. Same kiel Isela Xospa, meksika artistino kiu utiligas ilustradon kaj malgrandan kulturan industrion inkluzivantan ludilojn, vestaj\u0302ojn kaj glumarkojn por disvastigi la ric\u0302econ de la nau\u0306atla de Milpa Alta. Au\u0306 Vero\u0301nica Aguilar, juna lingvistino el Veracruz kiu lernis mis\u0302tekan lingvon de siaj geavoj kaj nun laboras en reta projekto kiu instruas kaj disvastigas unu inter la plej gravaj lingvoj de la asteka lando."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Klarigindas ke la aktivismo devas esti ne nur cifereca, precipe antau\u0306 la cifereca manko ekzistanta en niaj landoj. Ankau\u0306 la majstroj, esploristoj, eldonistoj kaj administrantoj de publikaj politikoj povas farig\u0302i aktivistoj de indig\u0302enaj lingvoj. Tiel, aktivismo devas movig\u0302i kaj kompletig\u0302i en ambau\u0306 kadroj kaj inspiri aliajn homojn kiuj malkovras la temon, kiel Bele\u0301n Pe\u0301rez, juna gvaraniino el Paragvajo kiu povis partopreni en la renkontig\u0302o danke al subvencio de 37 homoj donita de la kunordiga konsorcio. Kvankam s\u0302i ne havas konkretan projekton, danke al lernado s\u0302i nun pensas disvastigi la historion de la gvarania popolo per la eduka sistemo. En s\u0302ia lando, malgrau\u0306 ke la gvarania estas parolata de pli ol 80% de la log\u0302antaro, c\u0302i tiu lingvo ne havas la statuson kiun g\u0302i meritas."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La plimulto de la civitanaj amaskomunikiloj en Latinameriko tamen konservas malg\u0302ustan bildon de indig\u0302enaj popoloj, kiuj estas rigardataj kiel homoj for de civilizacio, kialoj de soci-mediaj konfliktoj, malamikoj de progreso au\u0306 viktimoj de tragedioj, nur pro malbona statistiko au\u0306 malestimaj rakontoj. La spegulo de amaskomunikiloj ne montras la subtenon de indig\u0302enaj popoloj al prizorgado de la naturmedio kaj al kultura ric\u0302eco de niaj landoj, ne disvastigas la multon kion la originaj popoloj povas proponi al la mondo, ne instruas al homoj ke la indig\u0302enoj estas dignaj kaj meritas respekton por, almenau\u0306, elimini strukturajn problemojn kiel rasismo kaj ekskludo, profundaj malbonaj\u0302oj kiuj estas la veraj kialoj de nia subevoluado. Ankau\u0306, indig\u0302enaj lingvoj ne c\u0302eestas en la plimulto de amaskomunikiloj. Atingi ekvilibran reprezentadon estus plua pas\u0302o al enpovigo kaj respekto."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Pro c\u0302io tio, aktivismo necesas. Ni devas kunigi klopodojn por savi indig\u0302enajn lingvojn utiligante la eblojn de moderna mondo plena je teknologio, tutmondig\u0302o kaj junuloj kiuj celas farig\u0302i agentoj de reala s\u0302ang\u0302o por la estonteco. Estas la homaro, ne la naturo, kiu nun havas en siaj manoj la grandan oportunon plilongigi la vivon de indig\u0302enaj lingvoj kaj multobligi ilian c\u0302eeston per la scioj kaj perceptoj pri la vivo kiuj enestas en c\u0302iu vorto, preg\u0302o au\u0306 verso. Tiel, anekdotoj kiel tiu pri la papago de Humboldt neniam plu ripetig\u0302os en la sciencaj kaj historiaj libroj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Red KANQ, Gvatemalurbo, novembro 2019."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Plej novaj artikoloj pri Bolivio"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Germinda Casupa\u0301, c\u0302ikita indig\u0302eno fronte al fajro kaj masklismo"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Bolivio: la lukto de feminista c\u0302olino estas nun c\u0302e Interreto"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Aboni komentojn de c\u0302i tiu artikolo per retpos\u0302to"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Speciala danko al niaj multaj subtenantoj"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Bonvolu subteni nian gravan laboron"}]