[{"text_idx": "#000004", "text": "Moldavoj elektis la unuan virinan prezidenton"}, {"text_idx": "#000005", "text": "La elektita prezidento de Moldavio Maia Sandu en sia kampanja filmeto la 12-an de novembro. Bildo publikigita en la fejsbuka pag\u0302o de Maia Sandu."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Maia Sandu farig\u0302os la unua ina prezidento de Moldavio post konvinka venko en la prezidenta baloto."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lau\u0306 la unuaj datumoj de la Centra Balota Komisiono de Moldavio (CEC), Sandu ricevis 57,7% el la voc\u0302oj kaj la alia kandidato, Igor Dodon, ricevis 42,3% el la voc\u0302oj. Sandu, eksa ekonomikisto de la Monda Banko, uzis kontrau\u0306koruptan platformon, altiris investojn al unu el la plej malric\u0302aj landoj de Eu\u0306ropo, reformis la juran sistemon kaj alportis travideblecon al skandala politiko."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302i tio estis ilia dua duelo. Dodon, kiu estas alig\u0302inta al la Partio de Socialistoj (PSRM), ig\u0302is prezidento en 2016, mallarg\u0302e superante Sandu je kvin procentoj. Dodon, kiu montras sian porrusian politikon, subtenis \u201cstabilecon\u201d kaj pli proksimajn ekonomiajn ligojn kun Rusio. Sandu, kiu ankau\u0306 gvidas la Partion pri Ago kaj Solidareco (PAS), estas pli por-eu\u0306ropa."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Eksterlandaj observantoj g\u0302enerale konsideras c\u0302iujn moldavajn voc\u0302donojn kiel geopolitikajn, ec\u0302 civilizajn, elektojn inter Rusio kaj Eu\u0306ropo. Sed por multaj voc\u0302donantoj, la prioritato estas ekonomia disvolvig\u0302o. C\u0302iukaze la lando estas profunde interligita kun ambau\u0306 \u2013 Moldavio realigas la plejparton de sia komerco kun EU [Eu\u0306ropa Unio], kun kiu g\u0302i subskribis asociig\u0302an interkonsenton en 2014. Dume, rusiaj militistoj kaj rusia mono garantias la status quo en C\u0302ednestrio [Ndltr.: separatisma regiono], kiu kontrolas la maldekstran bordon de la rivero Dnestro."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sandu ricevis pli ol 948 000 de voc\u0302donoj; la plej altan voc\u0302donan nombron en la historio de Moldavio. Multaj el tiuj moldavoj kiuj subtenis Sandu estis elmigrintoj \u2014 plejofte ili log\u0302as en EU [Eu\u0306ropa Unio]. La sekvaj scenoj c\u0302e balotejo en Germanio montras, ke moldavaj elmigrantoj havas nenian ambivalencon pri politiko hejme:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "This is the queue of Moldovans waiting to vote in the 2nd round of the presidential elections today \u2013 at a polling station in Germany. The choice is between the pro-Russian incumbent and his pro-European challenger. /I3n4nrqi1b"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tiu c\u0302i estas la vico de moldavoj kiuj atendas por voc\u0302doni en la dua prezidenta baloto okazanta hodiau\u0306 \u2013 c\u0302e balotejo en Germanio. La elekto estas inter la nuna por-rusia prezidento kaj lia por-eu\u0306ropa konkuranto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ilia partopreno estis emfazita per la nivelo de la lastatempa politika tumulto en Moldavio."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En 2014, miliardo da dolaroj estis s\u0302telita el tri lokaj bankoj, komplice kun pluraj influaj politikistoj. La skandalo kolerigis la publikan opinion kaj kondukis al la falo de la eksa c\u0302efministro Vlad Filat, unu el la plej influaj homoj en la lando. Ekde tiam, la politiko de Moldavio estis dominata de la oligarko Vlad Plahotniuc.Kelkaj supraj\u0302e por-eu\u0306ropaj koaliciaj registaroj gviditaj de la Demokrata Partio (PDM), kiu estis kontrolita de Plahotniuc, kontrau\u0306batalis la por-rusian PSRM kaj grupon de partioj kontrau\u0306-Plahotniuc sed por-eu\u0306ropaj, unu el kiuj estis gvidita de Sandu. En 2018 la EU konsideris ke Moldavio estas \u201ckaptita de oligarkaj interesoj\u201d."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Post nekonkludaj parlamentaj balotoj pasintprintempe, la regado de Plahotniuc kolapsis kaj li fug\u0302is el la lando, lasante PSRM kaj Sandu formi unuig\u0302an registaron por \u201cde-oligarkigo\u201d. Sandu servis kiel c\u0302efministro dum kelkaj monatoj, antau\u0306 ol tiu registaro ankau\u0306 falis pasintnovembre pro mocio de malfido fare de PSRM kaj kelkaj el la restantaj deputitoj de DPM."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Dua oficperiodo por Dodon povintus esti s\u0302anco por PSRM fortigi sian jam konsiderindan influon sur la moldava politiko."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Se la elektig\u0302o de Sandu estas barilo al tiu celo, g\u0302i povas ne esti nesuperebla. Kun kelkaj esceptoj \u2014 kiel la nomumado de la c\u0302efministro kaj la alvoko al naciaj referendumoj \u2014 la prezidenteco de Moldavio estas vaste ceremonia ofico. Tamen, g\u0302i estas grava pozicio kaj ebligas la posedanton starigi la dinamikon de la politika debato. Se tiuj gestoj kolizias kun la registara politiko, la prezidento povas rapide farig\u0302i reala kapdoloro por tiamaj registaroj, kiel la koalicio gvidita de DPM malkovris post la elektig\u0302o de Dodon."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201cLa venko de Maia Sandu reprezentas duoblan veng\u0302on \u2014 por la registaro elpovigita en 2019 kaj por la balotoj perditaj en 2016. La sukceso de Sandu ne devus c\u0302iukaze esti konsiderata absoluta subteno por s\u0302ia politika agendo. Granda parto de la voc\u0302donintoj s\u0302atas kaj subtenas s\u0302in kaj la partion kiu staras malantau\u0306 s\u0302i. Sed pli eta parto voc\u0302donis kontrau\u0306 Igor Dodon kaj s\u0302atas aliajn estrojn ol Sandu, kiel Renato Usati\u0302i au\u0306 Ilan Shor\u201d, klarigas Dionis Cenusa, moldava politika analizisto kaj esploristo c\u0302e la Instituto pri Politikaj Studoj de la Universitato Justus-Liebig de Giessen."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u201cDo, resume, la voc\u0302oj por Maia Sandu en la dua vico ne reprezentas s\u0302ian nunan realan popularecon. Tio ne signifas ke la aferoj povas s\u0302ang\u0302ig\u0302i se s\u0302ia prezidenteco akiros bonajn rezultojn\u201c, Cenusa diris al Global Voices."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tiel la subteno por Sandu venis de diverseca grupo, inkluzive de s\u0302iaj konkurintoj de la unua balotperiodo, la liberalaj kaj centro-dekstraj politikistoj Andrei Na\u0306stase kaj Dorin Chirtoaca\u0306, kies politiko rilatas al la unuig\u0302o kun la najbara s\u0302tato Rumanio, pozicio vaste mals\u0302atata de por-rusiaj voc\u0302donantoj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "C\u0302i-foje, ili ricevis helpon de neantau\u0306vidita aliancano. Renato Usati\u0302i, urbestro de Ba\u0306lt\u0326i, la dua plej granda urbo de Moldavio, kiu ricevis dek elcentojn de la voc\u0302oj en la unua balotperiodo. Usati\u0302i estras Nian Partion, por-rusian popolisman opozician grupon kies bazo iamaniere koincidas kun la balotantaro de Dodon. Sed kiam Usati\u0302i ne sukcesis aliri la duan balotperiodon, li petis siajn subtenantojn voc\u0302doni \u201ckontrau\u0306 Dodon\u201d."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ambau\u0306 kampanjoj akuzis la aliulon pri koruptado. La elstara politikisto de PSRM Bogdan T\u0326i\u0302rdea sugestis ke la aliancanoj de Sandu kaj la c\u0302efaj sendependaj amaskomunikiloj estis agentoj de la filantropa miliardulo George Soros, dum la kampanjo de Sandu tiris atenton al kas\u0302e registrita kunveno de junio 2019 inter Dodon kaj Plahotniuc."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La kampanjaj materialoj de Dodon levis kelkajn tre realajn zorgojn inter la moldavaj voc\u0302donantoj pri \u201coptimumigo\u201d, la malkresko de la s\u0302tata sektoro kiun la politika tendenco de Sandu rekomendis. Tamen, la c\u0302efa tono estis tiu de kultura milito: flugfolioj sugestis ke la elektig\u0302o de Sandu malpromocios la statuson de la rusa lingvo en Moldavio, malpermesos publikan celebradon de la venko fare de Sovetunio super Nazia Germanio, kaj subfosos la valorojn de la ortodoksa kristanismo lau\u0306leg\u0302igante samseksan edzig\u0302on. Ili proklamis: \u201cMoldavio havas ion por perdi!\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tio devigis Sandu publikigi ruslingvan fejsbukan videon la 12-an de novembro, en kiu s\u0302i neis c\u0302iujn tiujn akuzojn."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En fres\u0302dataj intervjuoj kun rusiaj komunikiloj, kiel TV Doj\u0302d [Pluvo], Sandu ripete esprimis sian deziron konservi fortajn ligilojn kun Rusio, ec\u0302 se s\u0302i ankau\u0306 donas novan vivon al la asociig\u0302a interkonsento de 2014 kun Eu\u0306ropa Unio. S\u0302ia unua prioritato en rilatoj kun Moskvo, s\u0302i diras, estas restarigi moldavajn eksportojn al Rusio, kiuj estis malhelpitaj pro malbonaj rilatoj en fres\u0302dataj jaroj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Vladimir Solovjov, eksa moldava korespondanto de la rusia j\u0302urnalo Kommersant, skribas por Carnegie Moscow ke Kremlo povos eble ec\u0302 trovi komunan lingvaj\u0302on kun Sandu. La j\u0302urnalisto sugestas ke Rusio eble ripozis sur siaj lau\u0306roj en la fres\u0302dataj jaroj, kontente krucinta surbruste la brakojn dum sinsekvaj nepopularaj por-eu\u0306ropaj registaroj damag\u0302is la kredindecon de Eu\u0306ropa Unio c\u0302e moldavoj. Sed dum Moskvo metis sian esperon en ununuran politikiston, li atentigas, Bruselo komencis pli larg\u0302an programon por rehavi tiun fidon, ripari vojojn kaj rekonstrui lernejojn. Kaj malgrau\u0306 la s\u0302ajna asistado de konsilantoj pri komunikado de Kremlo al Dodon, svaga alvoko kontrau\u0306 s\u0302ang\u0302o ne estis sufic\u0302e alloga."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La signifo de la gajno de Sandu ne estas bagatela, c\u0302efe se oni konsideras tion, ke s\u0302i alfrontis seksisman lingvaj\u0302on, provojn disvastigi mensogojn pri s\u0302ia persona vivo kaj kritikadon fare de religiuloj pro senedzeco en s\u0302ia pli ol 40-jara ag\u0302o. La espero estas ke la unua virina prezidento de Moldavio alportos novan dinamikon pri egaleco en publika vivo, kion la simbolismo de s\u0302ia pozicio certe permesos."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Grave, tiu rolo ankau\u0306 ebligos al Sandu peti parlamentajn balotojn, kiujn s\u0302i jam anoncis kiel prioritaton. Tiam la interesoj estos ec\u0302 pli altaj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Vidu la specialan dosierujon de Global Voices pri la politika tumulto en Moldavio."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Civitanaj komunikilojElektadoFres\u0302a Novaj\u0302oPolitikoRegadoVirinoj kaj socia sekso"}, {"text_idx": "#000038", "text": "\u201cLa Balkanoj estas la eu\u0306ropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj\u201d, diras albana verkisto Elvi Sidheri"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Bonvolu subteni nian gravan laboron"}]