[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Cathedral as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "episkopkatedro, \"sidloko\" de la greka kathedra (\u03ba\u03b1\u03b8\u03b5\u0301\u03b4\u03c1\u03b1), sidloko, benko, de kata \"lau\u0306\" + hedra sidloko, bazo, seg\u0302o) estas kristana preg\u0302ejo kiu enhavas la sidlokon de episkopo, [1] tiel funkciante kiel la centra eklezio de diocezo, konferenco, au\u0306 episkaro.\nLa ekvivalentperiodon por tia preg\u0302ejo en la germana estas Dom de latina domusecclesiae au\u0306 domus episcopalis;\nankau\u0306 itala Duomo, nederlanda Domkerk kaj parencoj en multaj aliaj eu\u0306ropaj lingvoj.\nPreg\u0302ejoj kun la funkcio de \"katedralo\" estas kutime specifaj por tiuj kristanaj konfesioj kun episkopa hierarkio, kiel ekzemple la katoliko, anglikana, ortodoksaj, kaj kelkaj luteraj kaj metodistpreg\u0302ejoj.\nPreg\u0302ejoj enkarnigantaj la funkciojn de katedralo unue aperas en Italio, Gau\u0306lio, Hispanio kaj Nordafriko en la 4-a jarcento, sed katedraloj ne ig\u0302is universalaj ene de la okcidenta Romkatolika Eklezio g\u0302is la 12-a jarcento, antau\u0306 kiu tempo ili evoluigis arkitekturajn formojn, instituciajn strukturojn kaj lau\u0306leg\u0302ajn identecojn apartaj de parokaj preg\u0302ejoj, monah\u0302aj preg\u0302ejoj kaj episkopejoj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "En respekto de la preg\u0302ejoj en la Greke ortodoksa eklezio kaj Rusa Ortodoksa Eklezio, la angla vorto \"katedralo\" ofte tradukas katolikon kaj sobor respektive, ambau\u0306 esprimoj havantaj signifon de \"kunigo\";\nsed tiu titolo ankau\u0306 estas aplikita al monah\u0302a kaj aliaj gravaj preg\u0302ejoj sen episkopaj respondecaj kampoj.\nKiam la eklezio c\u0302e kiu c\u0302efepiskopo au\u0306 \" metropolano \" prezidas estas specife celitaj, la esprimo katedriknaoj (lau\u0306litere: \"katedralo\") estas uzita."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Sekvante la Reformacion, la kristana eklezio en pluraj partoj de Okcidenteu\u0306ropo, kiel ekzemple Skotlando, Nederlando, certaj Swiss kantonoj kaj partoj de Germanio, adoptis presbiterkristanan kunecon kiu forigis episkopoj entute.\nKie praaj katedralkonstruaj\u0302oj en tiuj teroj dau\u0306re estas en uzo por kongregacia kultado, ili g\u0302enerale retenas la titolon kaj dignon de \"katedralo\", konservado kaj evoluigado de apartaj katedralfunkcioj, sed malpleno de hierarkia supereco.\nDe la 16-a jarcento pluen, sed precipe ekde la 19-a jarcento, preg\u0302ejoj originantaj de Okcidenteu\u0306ropo entreprenis fortajn programojn de misia agado, kau\u0306zante la fondon de nombregoj de novaj diocezoj kun rilataj katedralpotencularoj de s\u0302ang\u0302ig\u0302antaj formoj en Azio, Afriko, Au\u0306stralazio, Oceanio kaj la Amerikoj.\nKrome, kaj la Romkatolika Eklezio kaj ortodoksaj preg\u0302ejoj formis novajn diocezojn ene de antau\u0306e protestantaj teroj por konvertitoj kaj migrantsamreligiuloj.\nSekve, estas ne nekutime trovi kristanojn en ununura grandurbo esti servita per tri au\u0306 pli da katedraloj de malsamaj nominalaj valoroj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Kie paroka preg\u0302ejo provizore funkcias kiel la katedralo de diocezo, tio estas nomita por-katedralo.\nLa katedralo de metropolito estas nomita metropolitena katedralo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302ar katedraloj ofte estas precipe imponaj konstruaj\u0302oj, la esprimo \"katedralo\" ofte estas aplikita ordinarlingve al iu granda kaj impona preg\u0302ejo, nekonsiderante c\u0302u g\u0302i funkcias kiel katedralo, kiel ekzemple la Kristal Katedralo en Kalifornio au\u0306 la Arkta Katedralo en Troms\u00f8, Norvegio.\nLa Kristal Katedralo estis ac\u0302etita fare de la Romkatolika Eklezio ( Roman Catholic Diocese of Orange (Romia katolika Diocezo de Orange) en februaro 2012;\ng\u0302i estos konvertita en originalan katedralon kaj renomitan \"Christ Cathedral\"."}, {"text_idx": "#000008", "text": "1 la parto de Bishop"}, {"text_idx": "#000009", "text": "3 diakonoj, subdiakonoj kaj arkiprepostoj\n4 pordistoj, ekzorcistoj, lektoroj, akolitoj kaj primicerius\n5 la ordoj de virinoj: virgulinoj, vidvinoj kaj diakoninoj"}, {"text_idx": "#000011", "text": "6 Rilato de c\u0302apitro kaj episkopo"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Simbolaj funkcioj de la konstruaj\u0302o"}, {"text_idx": "#000013", "text": "La vorto katedralo estas derivita de la greka vorto episkopkatedro (\"sidloko\" au\u0306 \"seg\u0302o\"), kaj rilatas al la c\u0302eesto kaj signifo de la seg\u0302o au\u0306 trono de la episkopo au\u0306 c\u0302efepiskopo, levita super kaj pastraro kaj laikularo, kaj origine situanta alfrontante la parokanaron de malantau\u0306 la Sakrario.\nEn la praa mondo la seg\u0302o, sur s\u0302velinta podio, estis la karaktero de instruisto au\u0306 retoro kaj tiel simbolas la rolon de la episkopo kiel instruisto.\nS\u0302velinta trono ene de basilika halo ankau\u0306 estis definitiva por Late Antique prezidanta magistrato;\nkaj tiel la episkopkatedro ankau\u0306 simbolas la rolon de la episkopo en regado de lia diocezo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La episkopa trono enkarnigas la principon kiun nur episkopo igas katedralo, kaj tio dau\u0306re uzas ec\u0302 en tiuj preg\u0302ejoj kiuj jam ne havas episkopojn, sed retenas katedraldignon kaj funkciojn en praaj preg\u0302ejoj kiujn episkopoj antau\u0306e prezidis.\nSed la trono ankau\u0306 povas enkarnigi la principon kiun katedralo igas episkopo;\nambau\u0306 specife, en tio ke la episkopo estas elektita ene de la katedralo kaj estas inau\u0306guritaj per estado kronita ene de la katedralo per aklamo de pastraro kaj laikularo;\nkaj ankau\u0306 g\u0302enerale, en tio la esencaj kvalifikoj de la episkopoj de regula preg\u0302o, pli alta lernado kaj muzika kultado estis dum multaj jarcentoj, c\u0302efe alireblaj tra katedralfunkcioj.\nEn tio ekzistas distingo inter tiuj preg\u0302ejtradicioj, c\u0302efe tiuj de Eastern Orthodox Christianity sed antau\u0306e ankau\u0306 inkluzive de keltaj preg\u0302ejoj en Irlando, Skotlando kaj Kimrio, kies episkopoj estis faritaj en monah\u0302ejoj;\nkaj tiuj preg\u0302ejtradicioj kies episkopoj emis c\u0302efe ekesti tra la rangoj de katedralpastraro."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Originoj kaj karakterizaj\u0302oj de la unuaj katedraloj"}, {"text_idx": "#000017", "text": "En 269, baldau\u0306 post kiam Durao falis al la persa armeo, korpo de klerikoj kunvenis akuzliston kontrau\u0306 la episkopo de Antioh\u0302io, Paul of Samosata (Paul de Samosata), en la formo de malferma letero.\nInter la akuzoj estis ke Paul, kiu ricevis la burg\u0302an rangon de ducenarius pro kontaktoj en la imperiestra kortego, nedece starigis c\u0302emetaj\u0302on, au\u0306 secretum, por li mem en la eklezio de Antioh\u0302io;\nke ene de tiu c\u0302emetaj\u0302o li starigis tronon de kiu li prezidis en kultado;\nkaj ke li trejnis inan koruson kanti himnojn de sia propra elpensado.\nTiuj praktikoj estis c\u0302iuj kondamnitaj kiel inventoj, nedece importante la simbolojn de lia sekulara romia magistratofico en preg\u0302ejriton;\ndum arogante kaj blasfeme asertante ke la persono de la episkopo en eukaristia kultado estas sesila en la loko de Kristo mem.\nDau\u0306re en cent jaroj, c\u0302iuj episkopoj en la mediteranea mondo havis katedralojn, c\u0302io sidis sur tronoj ene de enfermita rifug\u0302ospaco, kaj c\u0302io establis edukitajn korusojn por plifortigi eukaristian kultadon."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La deklaracio de Konstantino de imperia favoro direkte al kristanismo transformis c\u0302iujn aspektojn de kristana vivo en la Romia Imperio.\nDe estanta minoritatreligio, plejparte limigita al urbaj areoj kaj limigitaj sociaj grupig\u0302oj, kaj kondic\u0302igita de oficiala malamikeco kaj foja persekuto;\nKristanismo akiris multe vastigitajn nombrojn da eblaj anoj de c\u0302iuj klasoj, komence dau\u0306re ene de urbocentroj, sed poste etendantaj eksteren al la pagus , la kampara landinterno de la grandurbo.\nLa sekvo estis radikala vastig\u0302o en la konstruaj\u0302oj, financado kaj personaro de rilataj preg\u0302ejpotencularoj dum la 4-a jarcento.\nLa unuaj katedraloj reprezentas tiun vastig\u0302on en materiala formo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La loko kaj enpag\u0302igo de la unuaj katedraloj variis sufic\u0302e de grandurbo al grandurbo, kvankam plej, c\u0302ar c\u0302e Aquileia, tendencis esti metitaj ene de la urbomuroj sed for de la urba centro;\nsed certaj elementoj preskau\u0306 estas c\u0302iam trovitaj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Au\u0306gusteno de Hipono taksis sian propran enspezon kiel esti 20 fojojn tiu de sia patro, negrava s\u0302tatoficisto;\nkaj Augustine estis neniel la plej ric\u0302a episkopo en Nordafriko.\nSed en akceptado de Konstantino la statuso de g\u0302entilaj magistratoj, episkopoj nun estis ankau\u0306 favoraj al granda elspezo por konservi sian novan stilon kaj statuson;\nkaj ankau\u0306 plenumi la rilatan imposton, ekzemple en dungado de edukitaj lau\u0306leg\u0302aj asistantoj por apogi ilin kiam sesio kiel g\u0302entilaj jug\u0302istoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "C\u0302iuj preskribitaj klerikoj ligitaj al la katedralo, kaj maskla kaj ina, estis pagitaj tra stipendioj de la g\u0302enerala fondaj\u0302o.\nTio validis kaj por la pastraro laborante rekte ene de la katedralo mem, kaj ankau\u0306 al la pastraro, nomitaj Canonicus alkroc\u0302itaj al preg\u0302ejoj fonditaj fare de la episkopo ene de la grandurbo.\nDe la fino de la 4-a jarcento, kiel la misio de la eklezio etendigita pli en kamparajn areojn, \"baptejpreg\u0302ejoj\" estis fonditaj en pli foraj vilag\u0302oj, tiel ke kamparanaj log\u0302antaroj povis ricevi la bapton de la episkopo loke;\nkaj la pastraro en tiuj preg\u0302ejoj ankau\u0306 validis kiel Canonicus kaj tiris regulan stipendion."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Abundaj helpdonaj surskriboj montras tiujn plej novajn preg\u0302ejprogramojn;\nmozaikoj, tegmentoj, meblaj arang\u0302oj, estis financitaj per privataj donacoj.\nLa kostoj de prizorgado kaj lumo, aliflanke, atakis la g\u0302enerala fondaj\u0302o.\nTio ankau\u0306 aplikita al la eklezioj, konata kiel tituli, servita rekte fare de la pastraro de la episkopo, g\u0302enerale ankau\u0306 inkluzive de iuj pluvivaj dompreg\u0302ejoj de la periodo antau\u0306e la Pacon de la Preg\u0302ejo kaj la kamparajn baptejekleziojn;\nsed ne al la kapeloj, nomitaj parochiae, establita fare de kamparaj terposedantoj por la oportuno de iliaj luantoj.\nLa episkopo, en respekto de lia burg\u0302a statuso, estis atendita kontribui al publikaj konstrulaboroj de g\u0302enerala utilo;"}, {"text_idx": "#000028", "text": "En c\u0302iuj grandurboj, episkopoj dedic\u0302is grandajn sumojn al la subteno de vidvinoj, orfoj kaj la senhavuloj.\nTiaj donacoj estis forta kvalito da la eklezio en pli fruaj jarcentoj, sed tiam emis esti specife direktitaj al la kristano helpobezona.\nNun la bonfara kompaso ig\u0302is g\u0302enerala.\nEpiskopoj venteis aparte preni respondecon por akirado de elac\u0302etomonfinanco, kie lokaj personoj ig\u0302is kaptitaj.\nKrome, estis atendite ke c\u0302iu diocezo apogus xenodochion , gastejon por la senhejma kaj fremdulojn."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Episkopoj estis c\u0302e la kapo da la loka eklezio;\nsed ne eksplicite ene de la cursus honorum, c\u0302ar nomumo estis kromelekto de la loka pastraro kaj homoj.\nNe surprize, la pastraro emis preferi nomumon de episkopoj de ene de la vicoj da katedralpresbiteroj;\nsed loka laika elekto ofte tendencis prefere al eksteruloj, au\u0306 sensacian sanktan viron, ermiton au\u0306 asketon;\nau\u0306 alie altranga oficisto au\u0306 diplomato, kiu eble havos favorajn kontaktojn por ekspluati en tribunalo.\nSed la plej multaj episkopoj venis de la kuria klaso, kiu estas tiuj tenantaj la heredan rangon de dekurion kun la devontigo servi la urbodelegitaron, kiam nur personoj de tiu klaso kaj supre estus vers\u0302ajnaj havi plenan retorikan edukon en greka kaj latina gramatiko;\nsen kiu g\u0302i ne estis ebla por knabo kreskigita kun scio nur de Late Antique-vulgara parolado por esprimi sin en aprobitaj klasikaj lingvaj formoj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Estis atendite ke la normala prezidanto c\u0302e kaj la Komunio kaj Baptism estus la episkopo;\nkiu festus en la katedralo kaj en titularaj preg\u0302ejoj en victurno.\nSed, en praktiko, la episkopo bezonis deputitojn por eukaristia kultado kaj ankau\u0306 por la Dia Oficejo de c\u0302iutaga preg\u0302o, kaj tiu imposto falis al la presbiteroj.\nLa episkopo selektis altrangan presbiteron kiel arkipastro kiu funkciis kiel sia oficiala deputito en c\u0302iuj ritaferoj kaj kiel kapo de la familia.\nLa arkipastro ankau\u0306 respondecis pri la katedrallernejo.\nPost la 5-a jarcento, ekzistis jam ne s\u0302tatsubvenciitaj laikaj instruistoj de retoriko kaj gramatiko en la Okcidento (krom en partoj de Italio) kaj tiel la eklezio devus eduki sian propran."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ekzakte c\u0302ar la presbiteroj nomumis por la episkopo en ritaj aferoj, tiel ke la diakonoj nomumis en administraj kaj financaj aferoj, precipe en la altigo kaj liverado de bonfarado.\nC\u0302e la kapo de la diakonato estis la arkipreposto;\nla c\u0302efa deputito de la episkopo en manag\u0302eraj aferoj.\nOriginale malsupera en rango al la arkipastro, la arkipreposto ekde la sesa jarcento establis klaran prioritaton.\nSubdeacons helpis la diakonojn, sed male al ili estis permesitaj geedzig\u0302i post preskribo;\nsekve multaj klerikoj maldau\u0306rigis la cursus honorum c\u0302e tiu punkto, kaj estis ne malkutime ke subdiakono por estus elektita episkopo;"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Pordistoj, ekzorcistoj, lektoroj, akolitoj kaj primicerius"}, {"text_idx": "#000034", "text": "En praktiko, la unuaj tri el tiuj ordoj tendencis ricevi kune, kaj estis tipe aplikitaj al knaboj same junaj kiel sep.\nTiuj knablektoroj estis tro junaj por la bazlernejo, sed estis aprezitaj kiel h\u0302oristoj, kaj tiel estis inkluditaj en la schola cantorum au\u0306 koruslernejo.\nOrigine sub la respondeco de la diakonoj, la organizo de korusoj estis reformita fare de papo Gregorio la Famulo, kiu prezentis la oficejon da primicerius au\u0306 kapkantoro por tiu celo.\nkiel sen iu ampleksa sistemo de muzika notacio, la nura maniero kiel en kiuj diserva muziko povus esti konservita kaj pludonita estis tra profesiaj korusoj de solida muzika trejnado entreprenanta katedralon devotas - kaj tiaj kapabloj ne estas garantiitaj por c\u0302eesti en prominenta klerikismo."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La ordoj de Women: virgulinoj, vidvinoj kaj diakoninoj"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Tiuj ordoj gravegis en pli fruaj jarcentoj;\nsed tendencita por esti flankenlasita en katedraloj de la 4-a jarcento pluen.\nTiel longa tiel plenkreskulbapto dau\u0306ris kiel regula okazo, inaj diakonoj dau\u0306rigus esti bezonitaj por tiu servo;\nla sed alie c\u0302effaktoro garantianta tiujn ordojn estis frap-sur efiko de la regulo de abstinado aplikita al episkopoj, presbiteroj kaj diakonoj.\nKiam viro ig\u0302is preskribita, kaj movig\u0302is en la episcopion kun la resto de la episkopfamilia;\ntiam kutime ankau\u0306 ekzistus postulo por subteno al iliaj patrinoj, edzinoj kaj filinoj;\nkaj la ordoj de vidvinoj kaj virgulinoj respektive dau\u0306rigis plejparte por tiu celo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Spite al larg\u0302aj diferencoj dum tempo en instituciaj strukturoj kaj pli larg\u0302aj historiaj kuntekstoj;\nla esencaj funkcioj establitaj c\u0302ar la unuaj katedraloj tendencis resti kiel karakterizaj katedralfunkcioj malsupren la jarcentoj;\ndisponigante forumon por civita gvidado;\nengag\u0302ig\u0302o al pli alta lernado;\nkaj la antau\u0306enigo kaj disvastigo de muziko."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La historio de la korpo de pastraro ligita al la katedralo estas obskura, kaj en c\u0302iu kazo lokaj konsideroj influis g\u0302ian evoluon, aliflanke kiun la c\u0302eftrajtoj estis tiamaniere kutimaj por c\u0302io."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Origine la episkopo kaj katedralpastraro formis specon de konfesion, kiu, dum ne en la vera signifo monah\u0302ejo, estis tamen ofte nomita monasterio, la vorto ne havante la limigitan signifon kiun g\u0302i poste akiris.\nEn tio kus\u0302as la kialo de la s\u0302ajna anomalio ke preg\u0302ejoj kiel York Minster kaj Katedralo Lincoln, kiuj neniam havis iujn ajn monah\u0302ojn ligitaj al ili, heredis la nomon de monah\u0302eja preg\u0302ejo au\u0306 monah\u0302ejo.\nEn tiuj fruaj komunumoj la pastraro ofte vivis dise en siaj propraj log\u0302ejoj, kaj ne estis malofte geedzitaj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "En la 8-a-jarcenta Chrodegang, Bishop of Metz (Episkopo de Metz) (743-766), kompilis kodon de reguloj por la pastraro de la katedraloj, kiu, kvankam vaste akceptite en Germanio kaj aliaj partoj de la kontinento, akiris malmultan akcepton en Anglio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Lau\u0306 la regulo de Chrodegang, la katedralpastraro devis vivi sub ofta tegmento, okupi oftan dormejon kaj submetig\u0302i al la au\u0306toritato de specialoficiro.\nLa regulo de Chrodegang estis, fakte, modifo de la benediktina regulo.\nGizo, hejmanto de Loreno, kiu estis episkopo de Wells de 1061 g\u0302is 1088, enkondukis g\u0302in en Anglio, kaj trudis g\u0302ian observon al la pastraro de lia katedralo, sed g\u0302i ne estis sekvita por longa tie, au\u0306 aliloke en Anglio."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Finmezepoko: monah\u0302aj kaj sekularaj katedraloj"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Dum la 10-a kaj 11-a jarcentoj, la katedralpastraro ig\u0302is pli sendube organizita kaj estis dividitaj en du klasojn.\nUnu estis tiu de monah\u0302a establado de iu rekonita ordo de monah\u0302oj, ofte la benediktanoj, dum la alia klaso estis tiu de kolegio de pastraro, ligita per neniuj j\u0302uroj krom tiuj de ilia preskribo, sed regita per kodo de statutoj au\u0306 kanonoj: tial la nomo de \" kanono \".\nEn tiu maniero ekestis la distingo inter la monah\u0302aj kaj laikaj katedraloj.\nEkster Britio, monah\u0302aj katedraloj estas konataj nur c\u0302e Monreale en Sicilio kaj Downpatrick en Irlando."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Koncerne monah\u0302ajn katedralojn, la interna registaro estis tiu de la ordeno al kiu la c\u0302apitro apartenis kaj c\u0302iuj membroj konservis eternan log\u0302ejon."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La alternativo de tio estis la katedralo regita fare de laika c\u0302apitro;\nla dignoj de provosto, dekano, c\u0302efkantisto, kanceliero, kasisto, ktp., kreig\u0302is por la reguligo kaj bona ordo de la eklezio kaj g\u0302iaj servoj, dum la foresto de la kanonoj, prefere ol ilia eterna log\u0302ejo, ig\u0302is la regulo, kaj kondukis al ilia impostestaj\u0302o farita fare de korpo de \"vikarioj\", kiu plenumis por ili c\u0302e la servoj de la eklezio."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Antau\u0306 la reformado c\u0302iuj katedraloj de Okcidenteu\u0306ropo estis de la Eklezio Romkatolika.\nEn Anglio, multe de la strukturo da la monastic kaj katedralsistemo estis rekonstruita dum la Angla Reformado.\nKvankam la katedraloj estis retenitaj fare de la nun sendependa kaj establita Eklezio de Anglio, la monah\u0302aj katedralc\u0302apitroj estis dissolvitaj fare de reg\u0302o Henry VIII kaj, kun la esceptoj de Bath kaj Coventry, [7] estis refounditaj fare de li kiel c\u0302apitroj de kanonoj kun dekano kiel la kapo kaj alia pastraro kiel negravaj kanonoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "En Germanio kaj aliaj partoj de Eu\u0306ropo, kun la disvastig\u0302o de la Lutera Preg\u0302ejo, kelkaj praaj preg\u0302ejoj, kiel Nidaros-katedralo, Norvegio, kaj Lu\u0308beck Cathedral, Germanio, ig\u0302is la sidlokoj de protestantaj episkopoj, kiel en Anglio.\nMultaj novaj preg\u0302ejoj estis konstruitaj kiuj servas la regionan administran funkcion de katedralo.\nTamen, ne c\u0302iuj preg\u0302ejoj kiuj funkcias kiel la sidloko de episkopo estas konataj kiel \"katedralo\", la kutimo varianta de loko al loko, lau\u0306 loka tradicio.\nKelkaj estas simple elektita \"preg\u0302ejo\", kiel okazas en Budolfi Church, la lutera katedralo de Aalborg en Danio."}, {"text_idx": "#000048", "text": "En la plej granda parto de Eu\u0306ropo, la plej frua kapo de laika preg\u0302ejo s\u0302ajnas estinti la provosto ( praepositus, probst, ktp.), kiu estis akuzita ne nur je la interna reguligo de la eklezio kaj malatento-eraro de la membroj de la c\u0302apitro kaj kontrolo de la servoj, sed ankau\u0306 estis la stevardo au\u0306 seneskal de la teroj kaj havaj\u0302oj de la eklezio.\nC\u0302i-lasta ofte plejparte engag\u0302is lian atenton, al la neglekto de liaj hejmaj kaj ekleziaj devontigo, kaj plendoj baldau\u0306 estis levitaj ke la provosto estis ankau\u0306 multe miksita en sekularaj aferoj, kaj estis tro ofte forestanta de liaj spiritaj devontigo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Tio kau\u0306zis, en multaj kazoj, la institucion de nova oficiro vokis la \"dekanon\", kiu havis pagendaj\u0302on de tiu parto de la devontigo de la provosto kiuj rilatigis al la interna disciplino de la c\u0302apitro kaj la servoj de la eklezio."}, {"text_idx": "#000050", "text": "En kelkaj kazoj, la oficejo de provosto estis aboliciita, sed en aliaj g\u0302i estis dau\u0306rigita: la provosto, kiu estis foje arkipreposto ankau\u0306, restanta kapo de la c\u0302apitro.\nTiu arang\u0302o estis plej ofte sekvita en Germanio.\nEn Anglio la provosto estis preskau\u0306 nekonata.\nEpiskopo Gizo prezentis provoston kiel kapon de la c\u0302apitro de Wells Cathedral, sed la oficejo poste estis subigita al la aliaj dignoj kaj la provosto ig\u0302is simple la stevardo de certaj de la prebendal teroj.\nLa provosto de la kolegiata preg\u0302ejo de Beverley Minster estis la plej rimarkinda kazo de tia oficiro en Anglio, sed c\u0302e Beverley li estis ekstera oficiro kun au\u0306toritato en la registaro de la eklezio, neniu budo en la koruso kaj nebaloto en c\u0302apitro."}, {"text_idx": "#000051", "text": "En Germanio kaj Skandinavio, kaj en kelkaj el la katedraloj en Sud Francio, la provosto estis la ordinara kapo de la katedralc\u0302apitro, sed la oficejo ne estis ofta aliloke.\nKiel konsideroj Francio, de 136 katedraloj ekzistantaj c\u0302e la Revolucio, 38 nur, kaj tiuj au\u0306 sur la limoj de Germanio au\u0306 en la ekstremaj\u0302o sude, havis provoston kiel la kapo de la c\u0302apitro.\nEn aliaj la provosto ekzistis kiel malc\u0302efa oficiro.\nEkzistis du provostoj c\u0302e Autun, kaj Lyon kaj Chartres havis kvar c\u0302iun, c\u0302io kiel malc\u0302efaj oficiroj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La normala konstitucio de la c\u0302apitro de laika katedralo konsistis el kvar eminentuloj (eble ekzistos pli), aldone al la kanonoj.\nTiuj estas la dekano, la c\u0302efkantisto, la kanceliero kaj la kasisto.\nTiuj kvar eminentuloj, okupantaj la kvar angulbudojn en la koruso, estas nomitaj enen multaj el la statutoj la kvatuormajorpersonae de la eklezio."}, {"text_idx": "#000053", "text": "La rolo de dekano (de decanus) s\u0302ajnas esti derivinta g\u0302ian nomon de la benediktina \"dekano\" kiu havis dek monah\u0302ojn sub sia pagendaj\u0302o.\nLa rolo de dekano venis en ekziston por provizi la lokon de la provosto en la interna administrado de la eklezio kaj c\u0302apitro.\nEn Anglio c\u0302iu laika katedralo estis gvidita fare de dekano kiu estis origine elektita fare de la c\u0302apitro kaj konfirmita en oficejo fare de la episkopo.\nLa dekano estas prezidanto de la c\u0302apitro, kaj ene de la katedralo havas pagendaj\u0302on de la elfaro de la servoj, prenante precizigitajn partojn de ili de statuto dum la c\u0302effestivaloj.\nLa dekano sidas en la c\u0302efa budo en la koruso, kio estas kutime c\u0302e la okcidenta fino de la suda flanko."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Plej proksime al la dekano (kutime) estas la c\u0302efkantisto ( primicerius, kantoro, ktp.), kies speciala imposto estas tiu da reguligado de la muzika parto de la servoj.\nLa c\u0302efkantisto prezidas en la foresto de la dekano, kaj okupas la ekvivalentan budon sur la norda flanko, kvankam ekzistas esceptoj al tiu regulo, kie, c\u0302ar c\u0302e tiu de St Paul, la arkipreposto de la katedralurbrangoj due kaj okupas kio estas kutime la budo de la c\u0302efkantisto."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La tria eminentulo estas la kanceliero ( scholasticus, e\u0301coldtre, capiskol, magistral, ktp.), kiu ne rajtas esti konfuzita kun la kanceliero de la diocezo.\nLa kanceliero de la katedralo estas akuzita je la malatento-eraro da g\u0302iaj lernejoj, devus legi diecprelegojn, kaj ekzameni la lektions en la koruso kaj korekti neprizorgitajn legantojn.\nLa kanceliero ofte estas la sekretario kaj bibliotekisto de la c\u0302apitro.\nEn la foresto de la dekano kaj c\u0302efkantisto, la kanceliero estas prezidanto de la c\u0302apitro, kaj ene de la katedralo estas kutime asignita la plej orientan budo, sur la flanko de la dekano de la koruso."}, {"text_idx": "#000056", "text": "La kvara eminentulo estas la kasisto ( kusto, sacrisla, keficier) kiu estas kuratoro de la s\u0302tofo, kaj de la tuta meblaro kaj ornamaj\u0302oj de la eklezio, kaj kies imposto devis disponigi panon kaj vinon por la Komunio, kaj kandeloj kaj incenso.\nLa kasisto ankau\u0306 reguligis tiajn aferojn kiel la sonorado de la sonoriloj.\nLa budo de la kasisto estas kontrau\u0306a al tiu de la kanceliero."}, {"text_idx": "#000057", "text": "En multaj katedraloj estas kromaj eminentuloj, kiel la prelektor, subdekano, vickanceliero, succentor-canonicorum, kaj aliaj, kies roloj venis en ekziston por provizi la lokojn de la aliaj forestantaj eminentuloj, c\u0302ar foresto estis la mortiga makulego de la laikaj eklezioj, kaj en tio ili kontrastis tre malbone al la monah\u0302aj eklezioj, kie c\u0302iuj membroj estis en kontinua log\u0302ejo.\nKrom la eminentuloj ekzistis la ordinaraj kanonoj, c\u0302iu el kiujn, kutime, arang\u0302is apartan prebendon au\u0306 fonduson, krom ricevado de sia parto de la komunaj financo de la eklezio."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Plejparte la kanonoj ankau\u0306 rapide ig\u0302is ne-log\u0302anto, kaj tio kondukis al la distingo de residentiary kaj ne-residentiary-kanonoj, kiujn kasregistrilo en la plej multaj preg\u0302ejoj kiujn la nombro da log\u0302antaj kanonoj ig\u0302is sendube limigitaj en nombro, kaj la ne-residentiary-kanonoj, kiuj jam ne partoprenis en la komunaj financo, ig\u0302is g\u0302enerale konataj kiel prebenduloj nur, kvankam memstare foresto ili ne perdis sian pozicion kiel kanonoj, kaj retenis siajn voc\u0302ojn en c\u0302apitro kiel la aliaj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Tiu sistemo da foresto kau\u0306zis ankau\u0306 la institucion de vikarioj koralo, c\u0302iu kanono havanta sian propran vikarion, kiu sidis en sia budo en sia foresto, kaj kiam la kanono c\u0302eestis, en la budo tuj malsupre, sur la dua formo.\nLa vikarioj havis neniun lokon au\u0306 voc\u0302donon en c\u0302apitro, kaj, kvankam nemaldungeble krom deliktoj, estis la servistoj da siaj forestantaj kanonoj kies budojn ili okupis, kaj kies imposton ili elfaris.\nEkster Britio ili ofte estis nomitaj duon-prebenduloj.\nC\u0302ar tempo iris sur la vikariojn estis al sin ofte asimilita kiel speco de pli malgranda c\u0302apitro, au\u0306 kolegio, sub la inspektado de la dekano kaj c\u0302apitro."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Rilato de c\u0302apitro kaj episkopo"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ekzistis neniu distingo inter la monah\u0302aj katedralc\u0302apitroj kaj tiuj de la laikaj kanonoj, en ilia rilato al la episkopo au\u0306 diocezo.\nEn ambau\u0306 kazoj la c\u0302apitro estis la consilio kiu de la episkopo li vers\u0302ajne konsultos en plej superregaj aferoj kaj sen farado tiel li ne povis agi.\nTiel, jura decido de episkopo bezonis la konfirmon de la c\u0302apitro antau\u0306 ol g\u0302i povus esti devigita.\nLi ne povis s\u0302ang\u0302i la altarlibrojn, au\u0306 \"uzon\" de la eklezio au\u0306 diocezo, sen capitula konsento, kaj ekzistas episkopaj agoj, kiel ekzemple la nomumo de dioceza kanceliero, au\u0306 c\u0302efvikario, kiuj dau\u0306re bezonas konfirmon de la c\u0302apitro, sed la pli malnovan teorion de la c\u0302apitro kiel la konsilio de la episkopo en regado de la diocezo farig\u0302is aj\u0302o de la pasinteco, en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En g\u0302ia entreprena kapacito la c\u0302apitro prenas pagendaj\u0302sedeferiinveston de diocezo.\nEn Anglio, aliflanke (krom kiel konsideroj Salisbury kaj Durham), [8] tiu kutimo neniam akiris, la du c\u0302efepiskopoj havante, de tempo pretermemora, okupita pagendaj\u0302o de la vakaj diocezoj en siaj respektivaj provincoj.\nKiam, aliflanke, au\u0306 de la vidas de Canterbury au\u0306 Jorko estas vaka la c\u0302apitroj de tiuj preg\u0302ejoj ekkontrolas, ne nur de la diocezo, sed de la provinco ankau\u0306, kaj cetere, tial, de iuj da la diocezoj de la provinco kiu povas esti vaka en la sama tempo."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La rolo de la katedralo estas c\u0302efe servi dion en la komunumo, tra g\u0302ia hierarkia kaj organiza pozicio en la preg\u0302ejstrukturo.\nLa konstruaj\u0302o mem, memstare fizika c\u0302eesto, simbolas kaj la gloron de dio kaj de la eklezio.\nKatedralo, g\u0302ia episkopo kaj eminentuloj havas tradiciajn funkciojn kiuj estas plejparte religiaj en naturo, sed ankau\u0306 povas esti proksime rilataj al la burg\u0302a kaj komunuma vivo de la grandurbo kaj regiono."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La katedralo estas ofte la plej impona konstruaj\u0302o, kaj unu el la plej praaj konstruaj\u0302oj en sia urbo.\nLa granda grandeco kaj majesteco de la katedralo povas esti el c\u0302iu proporcio al la urbo mem.\nLa mono kaj inteligento elspezis sur la konstruaj\u0302o estas viditaj kiel honorado de dio, kaj ankau\u0306 povas montri kaj la sindonemon kaj la statuson de la patronoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Katedraloj tre ofte estas orientitaj orienten/okcidente, tiel ke la devotuloj rigardas direkte al la levig\u0302anta suno, simbolante la Levig\u0302intan Kriston.\nLa arkitektura formo de la konstruaj\u0302o plej ofte havas la bazan planon de kruco.\nTiu formo estas kaj funkcia kaj simbola, g\u0302ia simboleco rilatanta al la kruco sur kiu Jesuo estis krucumita.\nLa formo estas liturgie funkcia kiam g\u0302i permesas al la konstruaj\u0302o esti dividita en sekciojn kie malsamaj agadoj okazas, au\u0306 tio estas okupita fare de malsamaj homoj, kiel ekzemple la pastraro, la koruso kaj laikaro."}, {"text_idx": "#000066", "text": "La c\u0302efparto de la konstruaj\u0302o, produktanta la pli longan brakon da la kruco, estas nomita la navo, kaj estas kie devotuloj kunvenas;\nla esprimo estas de la latinaj\u0302o por s\u0302ipo.\nLa katedralo estas simbole s\u0302ipo ekhavanta homojn de dio tra la s\u0302tormoj de vivo.\nLa navo ankau\u0306 estas uzita por gravaj procesioj, kiuj kolektas au\u0306 eniras c\u0302e la ekstrema pordo (liturgie g\u0302enerale nomita la Okcidenta Pordo).\nLa navoj sur c\u0302iu flanko de la navo faciligas la movadon de homoj ene de la konstruaj\u0302o, sen interrompado de devotuloj en la centra spaco."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La armiloj da la kruco estas nomita la transeptoj kaj ofte enhavas kelkajn kapelojn.\nEkstrema de la c\u0302efeniro estas la rifug\u0302ejo kie la Felic\u0302ega Sakramento estas metita sur la altaro au\u0306 vespermang\u0302otablo por la konsekro.\nLa vorto pasis en modernan la anglan kun s\u0302ang\u0302ita signifo c\u0302ar tradicie al krimulo kiu povis akiri aliron al tiu areo sen kapto estis tiel donita la rifug\u0302ejo de la eklezio."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Katedralkonstruaj\u0302oj da la okcidenteu\u0306ropa tradicio simbolas la progresadon da la kristana animo direkte al Salvation.\nMultaj katedraloj de orienteu\u0306ropa tradicio estas centre planitaj.\nTiuj preg\u0302ejoj preskau\u0306 estas c\u0302iam kupolhavaj.\nLa simboleco en tiuj katedralstrukturoj estas de la hierarkio de la Tero kaj C\u0302ielo, kaj ofte rivelas sian signifon tra la interna ornamado de la konstruaj\u0302o kun freskoj au\u0306 mozaikoj."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Krom g\u0302ia organiza funkcio kiel la sidloko da la episkopo, kaj la rendevuejo por la c\u0302apitro da la diocezo, la katedralo havas liturgian funkcion en ofertaj c\u0302iutagaj diservoj.\nLa plej multaj katedraloj havas almenau\u0306 tri servojn de kultado c\u0302iun tagon, ofte prenante la formon de fruprediko, Eu\u0306karistio kaj vesperservo kiu ofte estas kantita fare de la c\u0302efkantisto kaj koruso.\nEkzistas ofte kromaj servoj dimanc\u0302e.\nKatedraloj g\u0302enerale havas areon dedic\u0302itan al la elfaro de korusservoj kaj kun sidigado specife por la koruso kaj dignitory de la eklezio kaj urbo.\nTiu parto da la konstruaj\u0302o estas nomita la koruso au\u0306 Quire, kaj estas g\u0302enerale situanta inter la rifug\u0302ejo kaj la navo.\nC\u0302ar muziko ofte ludas gravan rolon en la prezento de la liturgio, katedraloj g\u0302enerale havas tuborgenon por akompani la koruson."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Katedraloj c\u0302iam havas tiparon au\u0306 akvobasenon c\u0302e kiu la rito de Baptism estas prezentita, en kiu persono estas formale akceptita en la kristanan eklezion.\nLa tiparo ofte estas metita direkte al la pordo c\u0302ar la Bapto signifas eniron en la komunumon de la eklezio.\nEn kelkaj katedraloj, plej precipe en Italio, la rito da Baptism estas prezentita en aparta konstruaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Unu el la funkcioj de la katedralo estas la legado kaj klarigado sur la Sankta Biblia Historio.\nLa katedralo g\u0302enerale havas katedron de kiu la skribaj\u0302o estas legita.\nTio ofte prenas la formon de aglo de latuno au\u0306 c\u0302izita ligno kiu apogas la libron pri siaj etenditaj flugiloj kaj estas la simbolo de Sankta Johano la Evangeliisto.\nTamen, kelkajn katedraloj retenas kompleksajn mezepokajn strukturojn sur ambau\u0306 flankoj da la eklezio, unun por la legado de la Evangelio kaj la aliajn por la legado de la Epistolo."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La funkcio de pliprofundigado la skribaj\u0302ojn estas tradicie farita de la katedro kiu estas g\u0302enerale konstruita en tia manieron ke la voc\u0302o de la predikisto estas projekciita eksteren al la parokanaro.\nLa katedro ofte estas ornamita kun la pafvunditaj figuroj de viro, leono, virbovo kaj aglo, reprezentante la Evangelioverkistojn, Mateo'n, Marko'n, Luko'n kaj Johano'n."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La servoj kiuj estas arang\u0302itaj ene de la katedralo sekvas c\u0302iujaran ciklon.\nLa elektitaj bibliaj valoroj por c\u0302iu tago da la jaro de la eklezio establas padronon kiu alternas periodojn de introspekto kaj pento kun periodoj de festado, kaj estas punktita per la du superfestadoj de Kristnasko kaj Pli oriente."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Multaj katedraloj estas pilgrimadoceloj al kiu homoj vojag\u0302as por devoti au\u0306 honori sanktan objekton au\u0306 la relikvujon da sanktulo.\nMultaj katedraloj estas rigarditaj kiel lokoj kiuj disponigis fruktodonajn religiajn travivaj\u0302ojn, kie preg\u0302oj estis responditaj au\u0306 mirakloj okazis.\nPilgrimado estis precipe populara en la malfrua mezepoka periodo.\nKelkaj katedraloj kiel ekzemple Santiago de Compostela dau\u0306re altiras pilgrimojn."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La formalaj katedralservoj estas ligitaj al la ciklo de la jaro kaj respondas al la sezonoj de la Norda duonglobo, Kristnasko falanta en la vintro kaj Pasko en la fonto.\nKatedraloj ofte arang\u0302as dankdiservon nomita Tago de rikolto en la au\u0306tuno."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Naskig\u0302ojn, geedzig\u0302oj kaj mortoj ofte estas festitaj per servoj c\u0302e katedraloj kaj la katedralo ofte funkcias kiel deponejo da loka historio registrante tiujn okazaj\u0302ojn.\nLa katedralo markas tempojn de nacia kaj loka civita festado kaj tristecon kun specialservoj.\nLa entombigoj de tiuj famaj ene de la komunumo estas kutime okazigitaj c\u0302e katedraloj.\nHomoj kiuj servis la komunumon au\u0306 la eklezion ofte estas entombigitaj ene de la katedralo kun kiu ili estas rilataj.\nAlternative, ili povas esti festitaj per monumento.\nKelkaj katedraloj, kiel ekzemple Aachen kaj Rheims estas la tradiciaj kronadlokoj de monarkoj."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Alia civita funkcio de la katedralo estas la aldonado da signifaj burg\u0302aj informoj.\nProklamoj povas esti al la log\u0302antaro de la s\u0302tupoj de la katedralo, au\u0306 ene de la katedralo mem."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Katedraloj ofte estas asociitaj kun signifaj laikaj organizoj kiel ekzemple la oficejo de la loka urbestro kaj konsilio, la loka tribunalo, la loka regimento, lernejoj, sportorganizoj kaj servokluboj.\nLa katedralo ofte havas sian propran lernejon, c\u0302efe por la eduko de h\u0302oristoj, sed ofte inkluzive de aliaj infanoj ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La katedralo, ofte estanta granda konstruaj\u0302o, funkcias kiel rendevuejo por multaj homoj.\nLa katedralo ofte formas centron de malsamaj agadoj ligitaj al socialservo, junulagadoj, studo, muziko kaj dekoraciaj artoj."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Katedralkonstruaj\u0302oj, aparte tiuj originantaj de la Mezepoka periodo, estas ofte la plej grandiozaj el preg\u0302ejoj en la diocezo (kaj lando).\nLa praaj katedraloj de Anglio, de Norda Francio, Belgio, Hispanio, Portugalio, Germanio kaj Sicilio, la Baroque-katedraloj de Sudameriko, kaj multaj individuaj katedraloj de Italio kaj aliaj partoj de Eu\u0306ropo, estas inter la plej grandaj kaj plej bonaj religiaj konstruaj\u0302oj.\nMultaj estas famaj por ilia arkitekturo au\u0306 iliaj dekoraciaj trajtoj kiel ekzemple skulptaj\u0302o, vitralo kaj freskoj."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Dum katedralkonstruaj\u0302oj, g\u0302enerale, tendencas esti grandaj, grandeco kaj grandiozeco malofte estis esencaj postuloj.\nFrue keltaj kaj saksaj katedraloj tendencis esti de eta grandeco, kiel estas la bizanca tielnomita Little Metropole Cathedral de Ateno.\nEn Italio, kun kelkaj rimarkindaj esceptoj kiel ekzemple Katedralo Santa Maria del Fiore kaj Duomo de Milano, katedraloj estas multaj kaj ofte estas similaj en formo kaj grandeco al monah\u0302aj au\u0306 grandaj parokaj preg\u0302ejoj.\nEn modernaj tempoj, kie funkcieco estas la plej antau\u0306a konsidero, katedralo povas esti modesta strukturo."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Katedraloj de monah\u0302a fundamento, kaj iuj el laika pastraro havas klostrojn kiuj tradicie disponigis malferman areon kie sekularaj agadoj okazis protektitan kontrau\u0306 vento kaj pluvo.\nKelkaj katedraloj ankau\u0306 havas kanonikejon kie la c\u0302apitro povis renkonti.\nEn Anglio, kie tiuj konstruaj\u0302oj pluvivis, ili ofte estas okangulaj.\nKatedralo povas turni sur la c\u0302efplaco de urbo, kiel en Florenco, au\u0306 g\u0302i povas enkadrig\u0302i en murita proksime kiel c\u0302e Canterbury.\nPovas ekzisti kelkaj rilataj monah\u0302aj au\u0306 pastrarkonstruaj\u0302oj, la palaco de episkopo kaj ofte lernejo eduki la h\u0302oristojn."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Multaj katedralkonstruaj\u0302oj estas tre famaj pro sia arkitekturo kaj havas lokan kaj nacian signifon, kaj artiste kaj historie.\nMultaj estas listigitaj inter la UNESCO World Heritage Sites (Unesko Monda Heredaj\u0302o de UNESKO)."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Multaj katedraloj, pro ilia granda grandeco kaj la fakto ke ili ofte havas turojn, spajrojn au\u0306 kupolojn, havas g\u0302is la 20-a jarcento, estanta la plej gravaj famaj\u0302oj en grandurboj au\u0306 en vidoj trans la kamparo.\nKun highrise konstruaj\u0302o, burg\u0302a ago estis prenita en kelkaj kazoj, kiel ekzemple la Katedralo de Kolonjo por malhelpi la elvidon de la katedralo esti ruinigita."}, {"text_idx": "#000086", "text": "C\u0302ar multaj katedraloj prenis jarcentojn por konstrui kaj ornami, ili konsistigas gravan artan investon por la grandurbo en kiu ili staras.\nNe nur povas la konstruaj\u0302o mem esti arkitekture signifa, sed la eklezio ofte enhavas trezorojn kiel ekzemple vitralo, s\u0302tono kaj lignostatuoj, historiajn tombojn, ric\u0302e c\u0302izitan meblaron kaj objektojn de kaj arta kaj religia signifo kiel ekzemple relikvujoj.\nKrome, la katedralo ofte ludas gravan rolon en rakontado de la rakonto de la urbo, tra g\u0302iaj plakedoj, surskriboj, tomboj, vitralo kaj pentraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Pro tiuj kialoj, turistoj vojag\u0302is al katedraloj dum centoj da jaroj.\nMultaj katedraloj servas turistojn s\u0302argante pagon al iuj vizitantoj ekstere servotempojn au\u0306 petante donacon au\u0306 farante pagendaj\u0302on por preni fotojn.\nKatedraloj kiuj estas precipe popularaj turistejoj foje disponigas gvidistojn, bros\u0302uretojn, suvenirojn kaj kafejojn."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Je Katedralo kvalifikig\u0302as Kristana (katolika, ortodoksa au\u0306 anglikana preg\u0302ejo ( = kirko), en kiu trovig\u0302as la trono de episkopo de la episkopujo. De tio venas la nomo, c\u0302ar en greka lingvo \u03ba\u03b1\u03b8\u03b5\u0301\u03b4\u03c1\u03b1 signifas seg\u0302o. Origine la trono estis lokita funde de la Absido en akso de la konstruaj\u0302o, simile al la trono de la jug\u0302isto en la romianaj Bazilikoj, konstruaj\u0302o kiu estas origina modelo de la kristanaj preg\u0302ejoj."}, {"text_idx": "#000093", "text": "C\u0302ar la plej famaj katedraloj estas belegaj kaj grandegaj preg\u0302ejoj, multaj da homoj diras \"katedralo\" por signifi iun ajn grandegan belegan preg\u0302ejon. Ili tamen eraras: estas ja katedralo nur se en g\u0302i troveblas la trono de episkopo. Ekzistas pluraj malgrandaj katedraloj, kaj pluraj urboj kun kirkoj pli grandaj ol la urba katedralo. Ekzemple, la Baziliko de Sankta Petro de Romo, kvankam la c\u0302efkirko de romkatolikismo, ne estas katedralo; la seg\u0302o de la Papo kiel episkopo de Romo estas la Katedralo de Sankta Johano Laterana."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Alia vorto por granda, belega preg\u0302ejo (katedralo au\u0306 ne) estas baziliko, kiu temas pri kirko al kiu la Papo donis specifajn ceremoniajn honorojn."}, {"text_idx": "#000095", "text": "G\u0302is la fino de la 12-a jarcento la Eu\u0306ropaj katedraloj ne estis tre grandaj; multaj abatejaj preg\u0302ejoj estis pli ampleksaj. Kau\u0306zo de tio estis, ke g\u0302is tiu epoko, urboj estis malmulte log\u0302ataj, la reg\u0302landoj de okcidenta Eu\u0306ropo estis precipe feu\u0306daj kaj kamparecaj. Kaj simile la povo de episkopoj estis bremsata de tiu de la grandaj abatejoj, kies abatoj estis kiel feu\u0306daj grandsinjoroj, protektitaj de la papo, regantaj edukadon de junuloj, partoprenante en la aferoj de eklezio, ili tenis ekonomian kaj kleran potencon."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Kiam ekis la komunuma movado, urboj ig\u0302is pli log\u0302ataj, kaj pli fieraj, la episkopoj de tiuj pli potencaj kaj aktivaj. Tiam ili ekis rekonstrui pli grandaj kaj pli belaj siajn katedralojn. La neceso konstrui pli ampleksajn konstruaj\u0302ojn instigis al arh\u0302itektaj kaj teh\u0302nikaj progresoj, la nun tiel nomata gotika stilo kreig\u0302is. La religia fervoro, materiaj necesoj kaj urba fiero igis konkuri al havig\u0302i la plej belan vastan altan au\u0306dacan katedralon. Tiam konstruitaj katedraloj kiel Beauvais (plej alta volbo), Ulm (plej alta turo) Amiens (plej vasta surfaco), Metz (plej grandsurfacaj vitraloj), Ko\u0308ln, ktp. Al analfabeta parokano la skulptaj\u0302oj kaj vitraloj de la katedraloj prezentis la rakontojn kaj instruon de la religio bildforme. Nun ili estas inter la plej belaj kaj impresaj konstruaj\u0302oj en la Eu\u0306ropaj urboj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La vortoj mezepoko, fido, katedraloj, s\u0302ajnas lau\u0306 la homa komunuza kompreno, tiel nedisigeblajn kiel formantan mitologian tuton. Veras, ke la senlima dau\u0306ro, kiun oni nomas Mezepoko tuj elvokas la imagbildon de la katedraloj. C\u0302ar g\u0302i estas la plej reala kaj hodiau\u0306a manifestig\u0302o, kiun tiuj jarcentoj nin heredigis. Tuteu\u0306rope, tiuj imponegaj konstruaj\u0302oj svarmas, kaj precipe en okcidenta Eu\u0306ropo, restas nur kelkaj vilag\u0302oj, kiuj ne posedas almenau\u0306 unu preg\u0302ejon. Majoritato el ili estis konceptitaj je la 13-a jarcento; multaj pli ag\u0302as, kaj plejpartaj estis preskau\u0306 tutare rekonstruitaj inter la 14-a kaj la 16-a jarcento, kaj iele direblas ke, koncerne religian arton, la 16-a jarcento ankorau\u0306 apartenas al Mezepoko."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Temas do pri proksimume kvin-jarcenta dau\u0306rtempo : la disfloro, la maturig\u0302o, la apogeo, la dekadenco de civilizacio kies eu\u0306ropanoj estas la heredantoj. Iame malestime konsiderita, kaj poste ekzaltita, la mezepoko dau\u0306re simbolas la kruelecon kaj la barbarecon c\u0302e multaj homoj, dum aliopiniuloj lau\u0306das tiun periodon kiel frapantan je pureco kaj respektindan je fideco, taksas g\u0302in enorma kaj delikata au\u0306 filozofas pri la Granda Klereco de la Mezepoko. Fakte, tiu jam malproksima tempo estas la temo de pasiaj opinioj kaj kristaligas nian simbolan konduton rilate al la estinteco. Por historistoj, g\u0302i signifas estantecon. Nu, la mezepokaj preg\u0302ejoj estas ja estantaj c\u0302eestaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Kio unue mirigas pri tiuj monumentoj, tio estas ilia digna arta sinteno, kiu rivelas maloftan maturecon spirite kaj morale. Kaj ec\u0302 se en tiu periodo en Eu\u0306ropo okaziis pendigitaj s\u0302telistoj au\u0306 bruligitaj herezuloj, ec\u0302 se en tiuj tempoj, popoloj dormis sur pajlo kaj amase pereis pro malsatego kaj epidemio, oni konstatu ke tiu periodo ankorau\u0306 signifis grandan civilizacion."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Ne tau\u0306gas deklari ke nur la fido konstruis katedralojn : la fido de la kristanaj unuaj jarcentoj estis pli vigla sed tamen ne elpensis originalan arton. Kaj ec\u0302 dum la Mezepoko, fluegoj de religia Renesanco estis plivole malfavora al tiu konstrua ardo kiu dum pli ol tri jarcentoj transformis urbojn al kaosaj kontruejoj, kaj kiu konsistas el fenomeno pli socia ol religia. Ni tempas en periodo kulture superita de eklezio kaj kiam starigo de religia konstruaj\u0302o estis la videbla signo de demografia ekspansio, ekonomia progreso, kaj de la kreskanta graveco de la urbegoj. Sed ekde la 16-a jarcento, laikaj valoroj intermiksas religiajn valorojn, ilin batalas, ilin infektas kaj finfine preskau\u0306 tute ilin anstatau\u0306igas."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Nepras tamen apartigi, en tiu katedrala epopeo, kiu dau\u0306ris kvin jarcentojn, plurajn etapojn el la evoluo, kiu unuavide s\u0302ajnas malrapida, sed kiu, rilate al la sankta arto en la aliaj teraj civilizacioj, estis fulma. De la 16-a jarcento g\u0302is la 20-a, la artoj (arkitekturo, skulpturo, pentrado) malpli multe evoluis ol inter la 12-a kaj la 13-a au\u0306 inter la 15-a kaj la 16-a."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Post jarcentoj de katastrofa regreso, dum kiuj la eu\u0306ropanoj malpli multig\u0302is kaj stagnoputris en senafekta mizero, kiun ili ne konis de la romana konkero, la kristana Eu\u0306ropo sin flegis. Unue, aperis demografia renesanco : dum la 11-a jarcento, la log\u0302antoj de okcidenta Eu\u0306ropo duoblig\u0302is. Oni pacience kulturebligis la veproplenajn terojn, kaj baldau\u0306 la produkteco kreskiis kaj la negocoj viglig\u0302is. Homoj denove ankris sur sia grundo, kaj anstatau\u0306 senc\u0302ese forfug\u0302i antau\u0306 la invadantoj, ekkonstruis firmajn kaj enradikitajn domegojn. El tiuj konstruaj\u0302oj, la plej gravaj estis la dia domoj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Okcidenteu\u0306ropaj landoj estis de prahistorio ric\u0302aj je sanktejoj; ec\u0302 la plej modestaj urboj enhavis siajn romanajn templojn; ekde la 3-a au\u0306 la 4-a jarcento, c\u0302iuj kultadis lokan martiron au\u0306 sanktan episkopon ; Ekde la 5-a relikvoj alportitaj de Romo au\u0306 de Azio certigis al Eu\u0306ropaj civitoj la protektado de la unuaj kristaj kunuloj. Nenombreblaj novaj diaj\u0302oj, sanktuloj - kies c\u0302eesto estis garantiita de la relikvoj - anstatau\u0306igis la antau\u0306ajn diojn. Post la masivaj detruoj de la Malnova Mezepoko (476-887), la homoj de la 11-a jarcento rekonstruis siajn disfalitajn templojn, antau\u0306e starigitajn sur sanktulaj enterigejoj. De tiu epoko ag\u0302as potencaj, noblaj konstruaj\u0302oj, kiuj kelkfoje pli similas al fortikaj\u0302oj ol al preg\u0302ejoj, atestantoj pri arto ankorau\u0306 penetrita de romanaj s\u0302ablonoj sed kiu tamen tendencas plialtig\u0302i kaj plilongig\u0302i - kiu karakterizas la okcidentan arkitekturon male al la orienta tradicio de la cirkla au\u0306 kvadrata templo. Se la orienta preg\u0302ejo estas la simbolo de la universo, la okcidenta simbolas la krucon."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La 12-a jarcento estis tiu de la krucmilitaj triumfoj kaj de la ekonomia progreso pro negoca etendig\u0302o. Ankau\u0306 tiame tempis revolucio en arkitektura fako, kies fiereco situis en monumentaj skulptaj\u0302oj. Tiu epoko de pli kaj pli pompaj realigaj\u0302oj inventis kaj aplikis - proksimume je la dua parto de l' jarcento - la pintarkon, la ogivan volbon kaj fenestron, kiu ebligis pli altan navon. La preg\u0302ejoj senc\u0302ese altig\u0302is, ornamig\u0302is de spajro traborante la c\u0302ielon, de skulptitaj porc\u0302oj kiu elvokis la Lastan Jug\u0302on kaj la sanktulajn figurojn per pli frapantega efekto ol tiu de la pentitaj bildoj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "La 13-a jarcento, tiu de la herezioj, de la Inkvizicio, de la lerta supreniro de la negoca burg\u0302eco, de la pomalgranda laikig\u0302o de la moraro, gvatadis la apogeon de mezepoka pasio pri konstrumetioj. Estis, pli ol iam, la tipa jarcento pri katedraloj. Piuloj, antau\u0306e plejparte regitaj de pilgrimaj preg\u0302ejoj kaj nutritaj de la relikva kulto, sin turnis al la loka sanktejo, la civita preg\u0302ejo, ofte dedic\u0302ita al la Sankta Virgulino - tio indikas liberig\u0302on kaj spiritecig\u0302on, kaj ec\u0302 malproprig\u0302o de la religia pensado. C\u0302iu urbo deziris katedralon, pli bela ol tiun de la najbara vilag\u0302o. Tiu periodo distingig\u0302as per sia decide revolucia volo pri renovigo, sia bunteco pri novaj solvoj, sia streba esploro por venki teknikajn malfacilaj\u0302ojn, sia senbrida konkuremeco. La nova stilo alvenigas al kreskanta ekzaltig\u0302o de la vertikala linio, dau\u0306re pli svelta, al ekzaltig\u0302o de lumo kiu trairas vitraloj dau\u0306re pli grandaj kaj ornamitaj, al ekzaltig\u0302o de la homa mieno kion oni emfazas prefere por sia perfekta beleco ol por sia mistika simboleco."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Direblas ke dum la 13-a jarcento aperis la klasika gotiko ; sed la mirinda impeto de tiu arto kiu ne malfortig\u0302is en la 14-a jarcento, kiun la retroiro pro ondo de nigra pesto tamen energie stampis. Oni dau\u0306re rekonstruas katedralojn ke la antau\u0306a jarcento nefinite forlasis. La religiaj sentoj farig\u0302as pli interna, pli intima, pli malkvieta. Tial la multoblig\u0302o de privataj kapeloj kaj s\u0302lositaj h\u0302orejoj. Dum la 14-a kaj 15-a jarcentoj, la gotika arto evoluas al baroka koncepto de dekoro kaj skulpturo, la katedraloj ornamig\u0302as de veraj \"s\u0302tonaj puntoj\" kaj de statuoj kiuj rezignas la realismon favore al gracio au\u0306 tragedio montrig\u0302eme emfazita."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Ankau\u0306 la 16-a jarcento estis tre grava por la gotika movado. G\u0302i dau\u0306rigas la 15-a akcentanta sian turmentitan estetikon. Dum la laika arto renesancig\u0302as kaj italig\u0302as, katedraloj starigitaj fine de la 16-a jarcento dau\u0306re fidelas tiun tradicion, kaj se intelektularoj taksas g\u0302in barbara kaj dekadenca, fideloj restas komplezemaj pri g\u0302i. Tamen jam temas pri la ekfinig\u0302o de tia arto kaj mondo."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Tiujn monumentojn mirindajn pro siaj dimensioj kaj luksecoj oni estigis koste de ekterordinaraj sinoferoj. Tiuj monaj kaj homfortaj streboj instigis la religiaj kontrau\u0306uloj klami ke tiuj tiel lau\u0306ditaj katedraloj fakte simbolis hontindan ekspluatadon de popolo. Kaj ja veraj\u0302o : precipe ekde la fino de la 12-a jarcento, la konstruado estis monvora afero. Por c\u0302iu malavara donaco de princoj, prelatoj, kaj alig\u0302enraj komercistoj, la popolo elsuc\u0302e pagis - per imposto, renta s\u0302uldo, servuto, vojimposto, takso, prezarsorig\u0302o - kaj g\u0302i estis preme instigita fari \"propravolaj\" mondonoj, fakte ofte deviga. La mono c\u0302erpita por la katedraloj eble ebligus la tiamaj kamparanoj pli komforte vivi ; tamen ne certas ke la estrantaj klasoj ne trovus aliajn pretekstojn por elspezi la popola mono. Kaj katedraloj estis malpli multekostaj ol mezepokaj militoj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Certas ke tiun financan donadon popolo g\u0302enerale konsentis : pro superstic\u0302o, pieco, vanteco, deva senco, c\u0302iuj oferis. Sen la marteladbataj alvokoj por publika bonkoreco, nenia preg\u0302ejego konstruig\u0302us. Kaj se oni lernas ke tiu katedrala konstruado dau\u0306ris pli ol du jarcentoj, oni ne konkludu ke mezepokaj homoj malrapide laboris, sed prefere ke mono mankis."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Estus ankau\u0306 eraro opinii ke tiuj impresaj staritaj\u0302oj laborigis amasojn da dungitaroj - plenaj je arda fervoro au\u0306 male ribelitaj kaj kruele ekspluatitaj - svarmantaj sur skafaldoj kaj paliativante per multeco la teknikajn nesufic\u0302ecojn. Fakte, c\u0302ian katedralon nur kelkaj dekoj da masonistoj, s\u0302tonhakistoj laboris. Unuformaj, organizitaj skipoj, tro j\u0302aluzaj je siaj privilegioj por flustri al aliaj la metiaj sekretoj. Ofte bonhave gros\u0302itaj, ili ne kompromisis pri salajro, kaj kaze de paga malakurateco, forraketis kaj dungig\u0302is c\u0302e alia laborloko, c\u0302ar senlaboreco estis abstrakta timo. Konstruejegoj ankau\u0306 laborigis multe da braklaboristoj por duarangaj taskoj tia kia rubforigo au\u0306 materiaj transportoj; apenau\u0306 ekzistis sub-proletaron: c\u0302iaj laboroj, ec\u0302 tia de la bovisto kies komisio estis stiri jungitarojn, postulis profesian kvalifikon."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Alie, konsiderante la multecon de sanktejoj starigitaj je la 12-a, 13-a, kaj 14-a jarcento, sen paroli pri laikaj konstruaj\u0302oj, konstrumetiaj fakuloj konsistis el atentinda popola divido. Masonistoj, ministoj, s\u0302tonhakistoj, c\u0302arpentistoj, lignaj\u0302istoj, s\u0302nuristoj, tegmentistoj, forg\u0302istoj, ferornamistoj, teraj\u0302istoj, vitrofaristoj, pentristoj, origistoj, gisistoj, pavimistoj, kaj kromaj istoj kiu zorgis pri internaj dekoracioj kaj meblaroj: juvelistoj, tapetistoj, meblistoj, ktp... strukturis eliton, aron da metiistoj, kies kelkaj korporaciig\u0302is. Oni cetere longe malpermesis formi masonistojn, pro la efektiva potenco ke ili poste akireblis. Indas do diri ke la katedralaj faradoj vivigis kaj progresigis nenombreblajn profesiojn, inter kiuj kelkaj farig\u0302is veraj industrioj."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Kiam preg\u0302ejegan ekkonstruon oni decidis, nepris unue organizi la samtempan laboron de pluraj profesiaj skipoj, kiuj poste establig\u0302is en atelieroj enurbe au\u0306 c\u0302irkau\u0306urbe. Skulptitajn dekoraciojn oni preparis dum la unuaj muroj estis starigitaj. S\u0302tonojn oni hakis en minejoj dum fundamentoj estis solidigitaj. La framoj ofte ne jam pretig\u0302is dum jam estis la enfiksotaj vitrofenestroj. La konstruadestroj au\u0306 organizistoj konservis senhaltan kontaktadon kun c\u0302iuj tiuj atelieroj, zorgis pri la materiaj liveradoj kaj laboristaj pagoj. La t.n. katedralaj kreskigistoj do konsistis el svarmanta plebo sufic\u0302e fakitaj kaj privilegiaj, manlaboristoj arigitaj en familioj, kies farscio ili transdiris oldule iden. Pluraj estig\u0302is s\u0302vebaj ularoj, migrante de ia konstruejo al la sekvanta, kunportante siajn aparatarojn, spoke cirkulantajn tra provincoj, kaj kelkfoje ekzilig\u0302ante translimen."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Kejkaj miris ke samepokuloj s\u0302ajnis preteratenti majstrojn kiu konceptis planverkojn, plenumis artaj\u0302ojn kiel la arkitektoj au\u0306 skulptistoj. Oni samrangigis la duajn kiel nuraj kompetentaj s\u0302tonhakistoj: ili plenumis specifan laboron lau\u0306 donita desegnaj\u0302o. Kiu au\u0306toris tiun desegnaj\u0302on? La arkitekto, au\u0306 arkitekta asistanto. Sed la arkitekto mem, kiu nepris scipovi spertitan konon pri konstrueca fararto, estis preskau\u0306 estimita kiel lambdaa (vidu diskutpag\u0302on) laboristo kiun trafas grava salajro sed kiu ricevas kroman pagon kiam ajn li mane laboras konstrueje."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Arkitekton oni tamen ne tus\u0302is. Eble malpli ol pastro au\u0306 episkopo kiu regis la laboradon kaj kiun oni kutime atribuis la verka merito. Ja tiuj prelatoj plejofte estis veraj fakaj spertuloj. Lau\u0306 propono de l' arkitekto, planoj estis skizitaj de la kanonikoj, kies ofico en la projektkreo estis c\u0302efa. La arkitekto, tiom genia kiom li eble estis, estis konsiderita kvazau\u0306 nura obeanto. Mezepoke, altteknika epoko, plej gravis intelekton kaj racion."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Katedraloj iompostiome altig\u0302is, preskau\u0306 sisteme ero de konstrua kampanjo. Homo- au\u0306 heterogena, c\u0302ia atestas la markstampon de jarcentoj, dum kies arta stilo kaj penso evoluis. La distingaj trajtoj de la Mezepoko estas c\u0302i-tiu evoluo, tiu malsato pri renovo kiun aperigas la lentan kaj profundan transformig\u0302ado de la religia sento dum jarmila duono. Evidento pli elokventa ol ajnajn manuskriptojn."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Sed la grandskala epopeo pri mezepoka konstruo, la rakonto pri tiuj laboristaj popoloj kiu kreskigis tiujn monumentojn restas same c\u0302iatempe. Katedralon oni prilaboris dum militoj, sieg\u0302oj, malsategoj. Feston oni solenis meze de tiaj konstruejoj. Katedrala laboro, eterne nefinita, estis konsistiga parto de la civita vivo. Por multaj mezepokaj homoj, finkompleta katedralo esprimis nur abstrakteco, neimagebla sopiro. Nuntempe, por ni homoj, g\u0302i simbolas c\u0302iamajn solidaj\u0302ojn, eterne nemovantajn, limigitajn je au\u0306stera kaj sobra beleco de nuda s\u0302tono, kvazau\u0306 elpurigita vizio de elpasinta mito."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Listo de katedraloj en Francio"}]