[{"text_idx": "#000003", "text": "Tommaso d'Aquino , lit. ' Tomaso de tiu de Akvino;\nDominika monah\u0302o, katolika pastro, kaj Doktoro de eklezio.\nLi estis imense influa filozofo, teologo, kaj juristo en la tradicio de skolastiko, ene de kiu li ankau\u0306 estas konata kiel la Doktoro Angelicus kaj la Doktoro Communis .\nLa nomo Aquinas identigas liajn praulajn originojn en la distrikto de Akvino en aktuala Latio."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Li estis la plej antau\u0306a klasika propagandanto de natura teologio kaj la patro de Thomismo;\nde kiu li argumentis ke racio estas trovita en dio.\nLia influo sur okcidenta penso estas konsiderinda, kaj multe de moderna filozofio formig\u0302is au\u0306 kontrau\u0306batalis liajn ideojn, precipe en la lokoj de etiko, naturleg\u0302o, metafiziko, kaj politika teorio.\nMale al multaj fluoj en la eklezio de la tempo, [7] Tomaso ampleksis plurajn ideojn prezentitajn fare de Aristotelo - al kiu li telefonis \"al la filozofo\" - kaj provis sintezi aristotelan filozofion kun la principoj de kristanismo.\nLiaj plej konataj laboroj estas la Summa Theologiae kaj la Summa contra Gentiles .\nLiaj komentaj\u0302oj en Biblia historio kaj sur Aristotelo ankau\u0306 formas gravan parton de lia korpo de laboro.\nKrome, Tomaso estas eminenta por siaj eukaristiaj himnoj, kiuj formas parton de la liturgio de la eklezio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La Romkatolika Eklezio honoras Thomas Aquinas kiel sanktulo kaj rigardas lin kiel la modelinstruiston por tiuj studantaj por la pastraro, kaj efektive la plej altan esprimon de kaj natura kialo kaj konjekta teologio.\nEn modernaj tempoj, sub papaj direktivoj, la studo de liaj verkoj estis longe utiligita kiel kerno de la postulata programo de studo por tiuj serc\u0302antaj preskribon kiel pastroj au\u0306 diakonoj, same kiel por tiuj en religia formacio kaj por aliaj studentoj de la sanktaj disciplinoj (filozofio, katolika teologio, eklezia historio, liturgio, kaj kanona juro)."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Thomas Aquinas estas konsiderita unu el la plej grandaj teologoj kaj filozofoj de la Romkatolika Eklezio.\nBenedikto la 15-a deklarita: \"Tiu (dominika) ordo ...\nlernita nova brilo kiam la eklezio deklaris la instruado de Tomaso esti sia propra kaj tiu kuracisto, honoris kun la specialaj lau\u0306doj de la papoj, la majstro kaj patrono de katolikaj lernejoj.\"\nLa angla filozofo Anthony Kenny konsideras Tomaso'n esti \"unu el la dekduaj plej grandaj filozofoj de la okcidenta mondo\"."}, {"text_idx": "#000009", "text": "1 Konservante naturon ene de gracio\nPensoj sur postvivo kaj resurekto"}, {"text_idx": "#000011", "text": "4 Konsilo al la leganto"}, {"text_idx": "#000013", "text": "En la ag\u0302o de kvin Tomaso komencis lian fruan edukon c\u0302e Monte Cassino sed post la armea konflikto inter la Emperor Frederick II kaj Gregorio la 9-a disvers\u0302ita en la abatejon frue en 1239, Landulf kaj Theodora havis Tomaso'n rekrutita c\u0302e la studiogenraslo ( universitato) j\u0302us establite fare de Frederick en Napolo.\nEstis c\u0302i tie ke Tomaso estis vers\u0302ajne prezentita al Aristotelo, Ibn-Rus\u0302d kaj Maimonido, kiuj c\u0302iuj influus lian teologian filozofion.\nG\u0302i estis ankau\u0306 dum lia studo en Napolo kiu Tomaso venis sub la influon de Johano de St. Julian, dominika predikisto en Napolo, kiu estis parto de la aktiva fortostrec\u0302o per la dominika ordo rekruti devotajn anojn.\nLia instruisto en aritmetiko, geometrio, astronomio, kaj muziko ekzistis Petrus de Ibernia."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En la ag\u0302o de dek nau\u0306 Tomaso firmanima al ligi la j\u0302us fonditan Dominikanojn.\nLa opinios\u0302ang\u0302o de Tomaso ne plezurigis lian familion.\nEn provo malhelpi la enmiksig\u0302on de Theodora en la elekto de Tomaso, la dominikanoj arang\u0302is movi Tomaso'n al Romo, kaj de Romo, al Parizo.\nTamen, dum sur lia vojag\u0302o al Romo, per la instrukciaj\u0302o de Theodora, liaj fratoj kaptis lin kiam li trinkis de fonto kaj prenis lin reen al siaj gepatroj c\u0302e la kastelo de Monte San Giovanni Campano."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Tomaso estis tenita kaptito dum preskau\u0306 unu jaro en la familiokasteloj c\u0302e Monte San Giovanni kaj Roccasecca en provo malhelpi lin supozado de la dominika kutimo kaj pus\u0302i lin en rezignado pro de sia nova aspiro.\nPolitikaj konzernoj malhelpis la papon ordigado la liberigo de Tomaso, kiu havis la efikon de etendado de la aresto de Tomaso.\nTomaso pasis tiu tempon de testo tutoranta siajn fratinojn kaj komunikanta kun membroj de la Dominikanoj.\nFamilianoj ig\u0302is malesperaj malemigi Tomaso'n, kiu restis celkonscia interligi la dominikanojn.\nC\u0302e unu poento, du el liaj fratoj frekventis la iniciato de dungado de prostituitino por delogi lin.\nLau\u0306 legendo, Tomaso forpelis s\u0302in uzante fajroferon.\nTiun nokton du ang\u0302eloj ekaperis al li kiam li dormis kaj fortigis sian persistemon resti celibata."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Antau\u0306 1244, vidante tiel c\u0302iuj s\u0302iaj provoj malemigi Tomaso'n malsukcesis, Theodora serc\u0302is s\u0302pari la dignon de la familio, arang\u0302ante ke Tomaso por eskapus dum la nokto tra sia fenestro.\nEn s\u0302ia menso, sekreta fug\u0302o de aresto malpli difektis ol senkas\u0302a kapitulaco al la dominikanoj.\nTomaso estis sendita unua al Napolo kaj tiam al Romo por renkonti Johannes von Wildeshausen, la Master General of the Dominican Order (Majstro Generalo de la Dominikanoj)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En 1245 Tomaso estis sendita por studi c\u0302e la Fakultato de la Arto c\u0302e la Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo, kie li plej vers\u0302ajne renkontis dominikan akademiulon Alberto la Granda, [26] tiam la tenilon de la Prezidanto de Teologio c\u0302e la Postgimnazio de Skt. Jakobo en Parizo.\nKiam Albertus estis sendita fare de siaj c\u0302efoj por instrui c\u0302e la nova studiogenraslo en Kolonjo en 1248, [26] Tomaso sekvis lin, malkreskante la oferton de Pope Innocent IV por nomumi lin abato de Monte Cassino kiel Dominikano.\nAlbertus tiam nomumis la malvolontan Tomaso magister studention.\nC\u0302ar Tomaso estis trankvila kaj ne parolis multon, kelkaj el liaj kunstudantoj opiniis ke li estis malrapida.\nSed Albertus profete ekkriis: \"vi nomas lin la stulta virbovo, sed en lia instruado li unun tagon produktos tian mug\u0302adon ke g\u0302i estos au\u0306dita c\u0302ie en la mondo.\""}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tomaso instruis en Kolonjo kiel lernanta profesoro ( baccalaureus-biblicus), instrukciante studentojn en la libroj de la malnovtestamenta kaj skriba Expositio super Isaiam ad litteram ( Literal-Komentaj\u0302o pri Jesaja), Postilla super Ieremiam ( Komentaj\u0302o en Jeremio) kaj Postilla super Threnos ( Komentaj\u0302o en Lamentadoj).\nTiam en 1252 li revenis al Parizo por studi por la magistro en teologio.\nLi prelegis pri la Biblio kiel lernanta profesoro, kaj sur ig\u0302i baccalaureus Sententiarum (frau\u0306lo de la Frazoj) [29] dedic\u0302is sian finalon tri studjaroj al komentado la Punojn de Peter Lombard.\nEn la unua el liaj kvar teologiaj sintezoj, Tomaso kunmetis masivan komentaj\u0302on en la Frazoj titolita Scriptum super libros Sententiarium ( Komentaj\u0302o en la Frazoj).\nKrom liaj majstraj skribaj\u0302oj, li skribis De ente et essentia ( On Being and Essence) por siaj Kundominikanoj en Parizo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la fonto de 1256 Tomaso estis nomumita reganto majstro en teologio sur Parizo kaj unu el liaj unuaj verkoj sur supozado ke tiu oficejo estis Contra impugnantes Dei cultum et religionem ( Against Those Who Assail the Worship of God and Religion), defendante la almozordenojn, kiuj venis sub atakon de Vilhelmo de sankt-amrilato.\nDum lia permanenta ofico de 1256 g\u0302is 1259, Tomaso skribis multajn verkojn, inkluzive de:\nQuestiones disputatae de veritate ( Disputed Questions on Truth), kolekto de dudek nau\u0306 pridisputataj demandoj sur aspektoj de kredo kaj la homa kondic\u0302o [31] preparig\u0302is por la publikuniversitataj debatoj kiujn li prezidis Lent kaj Adventon;\nQuaestiones quodlibetales ( Quodlibetal Questions), kolekto de liaj respondoj al demandoj pozis al li de la akademia spektantaro;\nkaj kaj Expositio super librum Boethii De trinitate ( Komentaj\u0302o sur Boethius estas estas De trinitate) kaj Expositio super librum Boethii De hebdomadibus ( Komentaj\u0302o sur Boethius estas De hebdomadibus), komentaj\u0302oj en la verkoj de 6-ajarcenta romia filozofo Boethius.\nAntau\u0306 la fino de lia vicregistaro, Tomaso laboris pri unu el siaj plej famaj verkoj, Summa contra Gentiles ."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En 1259 Tomaso kompletigis lian unuan vicregistaron c\u0302e la studiogenraslo kaj forlasis parizan tiel ke aliaj en lia sinsekvo povis akiri tiun instrunsperton.\nLi revenis al Napolo kie li estis nomumita kiel g\u0302enerala predikisto fare de la provinca c\u0302apitro de 29 septembro 1260.\nSeptembro 1261 li estis alvokita al Orvieto kiel monah\u0302eja lektoro respondeca por la pastoreca formado de la monah\u0302oj nekapablaj sekvi studiogenraslon .\nEn Orvieto Thomas kompletigis lia Summa contra Gentiles , skribis la Catena aurea ( La Ora C\u0302eno), [35] kaj produktita laboras por Pope Urban IV kiel ekzemple la liturgio por la lastatempe kreita festeno de Corpus Christi kaj la Contra errores graecorum ( Against the Errors of the Greeks (Kontrau\u0306 la Eraroj de la Grekoj).\nKelkaj el la himnoj kiujn Tomaso skribis c\u0302ar la festeno de Corpus Christi dau\u0306re estas kantitaj hodiau\u0306, kiel ekzemple la Pange lingua, Tantum ergo, kaj Panis angelicus. Moderna stipendio konfirmis ke Tomaso estis efektive la verkinto de tiuj tekstoj, punkto ke kelkaj konkursis."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En februaro 1265 la nove elektita Klemento la 4-a alvokis Tomaso'n al Romo por funkcii kiel papa teologo.\nTiu sama jaro kiam li estis ordonita fare de la dominika C\u0302apitro de Agnani [37] instrui c\u0302e la studio konventuale c\u0302e la romia monah\u0302ejo de Santa Sabina, kelkajn jarojn antau\u0306e fondis, en 1222.\nLa studio c\u0302e Santa Sabina nun ig\u0302is eksperimento por la dominikanoj, la ordo unua -studia provinciale, meza lernejo inter la studiokonventuale kaj la studiogenraslo.\nAntau\u0306 tiu tempo la romia provinco ofertis neniun specialecan edukon de iu speco, neniuj artoj, neniu filozofio;\nnur simplanima monah\u0302ejo trejnas, kun iliaj bazaj kursoj en teologio por log\u0302antaj monah\u0302oj, funkciis en Toskanio kaj de la meridionale dum la unuaj pluraj jardekoj da la ordo vivo.\nSed la nova studio c\u0302e Santa Sabina devis esti lernejo por la provinco\", studioprovinciale.\nTolomeo da Lucca, asociita kaj frua kinejo de Tomaso, rakontas al ni ke c\u0302e la Santa Sabina studio Tomaso instruis la plenan vicon da filozofiaj temoj, kaj moralaj kaj naturaj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Dum c\u0302e la Santa Sabina studioprovinciale Tomaso komencis sian plej faman laboron, la Summa theologiae , [35] kiujn li elpensis specife kiel tau\u0306ga al komencado studentoj: \"Dum kuracisto de katolika vero devas ne nur por instrui la scipovan, sed al li apartenas ankau\u0306 por instrukcii komencantojn.\nKiel la apostolo diras en 1 korintanoj 3:1-2, kiel al beboj en Kristo, mi donis vi melkas por trinki, ne viando, nia proponita intenco en tiu laboro devas peri tiujn aj\u0302ojn kiuj apartenas al la kristana religio en maniero kiel kiu konvenas al la instrukcio de komencantoj.\"\nDum tie li ankau\u0306 verkis gamon da aliaj verkoj kiel lia nefinita Compendium Theologiae kaj Responsio ad fr. Ioannem Vercellensem de articulis 108 sumptis ex opere Petri de Tarentasia ( Reply to Brother John of Vercelli Regarding 108 Articles Drawn from the Work of Peter of Tarentaise).\nEn lia pozicio kiel kapo de la studio Tomaso kondukis serion de gravaj disputoj sur la potenco de dio, kiun li kompilis en sia De potentia.\nNicholas Brunacci [1240-1322] estis inter la studentoj de Tomaso c\u0302e la Santa Sabina studioprovinciale kaj poste c\u0302e la pariza studio genraslo.\nEn novembro 1268 li estis kun Tomaso kaj lia partnero kaj sekretario Reginald of Piperno (Reginald de Piperno), kiam ili postlasis Viterbon sur sian vojon al Parizo komenci la akademian jaron.\nAlia studento de Thomas estas estas estas c\u0302e la Santa Sabina studioprovinciale estis Benita Tommasello da Perugia."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Tomaso restis c\u0302e la studio c\u0302e Santa Sabina de 1265 g\u0302is li estis alvokita reen al Parizo 1268 por sekundinstruvicregistaro.\nKun lia foriro por Parizo en 1268 kaj la trairejo de tempo la pedagogiaj agadoj de la studioprovinciale c\u0302e Santa Sabina estis disigitaj inter du kampusoj.\nNova monah\u0302ejo de la ordo c\u0302e la Eklezio de Santa Maria sopra Minerva havis modestan komencon en 1255 kiel komunumo por virinkonvertitoj, sed kreskis rapide en grandeco kaj graveco post estado donita inte al la dominikanmonah\u0302oj en 1275.\nEn 1288 la teologiokomponento de la provinca instruplano por la eduko de la monah\u0302oj estis translokigita de la Santa Sabina studioprovinciale g\u0302is la studiokonventuale c\u0302e Santa Maria sopra Minerva, kiu estis redesignateita kiel studium particularis theologiae.\nTiu studio estis transformita en la 16-a jarcento en la Postgimnazion de Sankt Tomaso ( latine:\nEn la 20-a jarcento la kolegio estis translokigita al la monah\u0302ejo de Sanktuloj Dominiko kaj Sixtus kaj estis transformita en la Pontifical University of Saint Thomas Aquinas, (Pontifika Universitato de Sankt Tomaso Aquinas,) Angelicum ."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En 1268 la dominika ordo asignis Tomaso'n por esti regantmajstro en la Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo por dua fojo, pozicion kiujn li tenis g\u0302is la printempo de 1272.\nParto de la kialo de tiu subita reasigno s\u0302ajnas esti ekestig\u0302inta de la pliig\u0302o de \" Averroism \" au\u0306 \"radikala Aristotelianismo \" en la universitatoj.\nEn respondo al tiuj perceptitaj eraroj, Tomaso skribis du verkojn, unu el ili estante De unitate intellectus, contra Averroistas ( On the Unity of Intellect, against the Averroists (Sur la Unueco de Intelekto, kontrau\u0306 la Averroists) en kiu li riproc\u0302as Averroism kiel malkongrue kun kristana doktrino.\nDum lia dua vicregistaro, li finis la duan parton de la Summa kaj skribis De virtutibus kaj De aeternitate mundi, contra murmurantes ( On the Eternity of the World, against Grumblers (Sur la Eterneco de la Mondo, kontrau\u0306 grumbluloj), [42] c\u0302i-lasta de kiu traktis kontestatan Averroist kaj aristotelan begininglesnes de la mondo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kontestas kun kelkaj gravaj franciskanoj konspiritaj por igi lian duan vicregistaron multe pli malfacila kaj g\u0302enata ol la unua.\nJaron antau\u0306 Tomaso retransprenita la vicregistaro c\u0302e la 1266-67 parizaj disputoj, franciskana majstro Vilhelmo de Baglione akuzis Tomaso'n je apogado de Averroists, plej vers\u0302ajne nombrante lin kiel unu el la \"blindajn gvidantojn de la blindulo\".\nEleonore Stump diras, \"ke estis ankau\u0306 konvinke argumentite ke Akvinas estas De aeternitate mundi estis direktita aparte kontrau\u0306 lia Fransiscan-kolego en teologio, John Pecham.\""}, {"text_idx": "#000028", "text": "En realeco, Tomaso estis profunde g\u0302enita per la disvastig\u0302o de Averroism kaj estis indignigita kiam li malkovris Siger of Brabant (Siger de Brabant) instruajn Averoistajn interpretojn de Aristotelo al parizaj studentoj.\nLa 10an de decembro 1270, la Episkopo de Parizo, Etienne Tempier, emisiis edikton kondamnantan dek tri aristotelanon kaj Averroistic-proponojn tiel hereza kaj ekskomunikante iu ajn kiu dau\u0306re apogis ilin.\nMultaj en la eklezia komunumo, la tielnomitaj au\u0306gustenanoj, estis timantaj ke tiu enkonduko de Aristotelianismo kaj la pli ekstrema Averroism eble iamaniere poluos la purecon de la kristaneco.\nEn kio s\u0302ajnas esti provo kontrau\u0306agi la kreskantan timon de aristotela penso, Tomaso kondukis serion de disputoj inter 1270 kaj 1272:\nDe virtutibus in communi ( On Virtues in General (Sur Virtoj g\u0302enerale), De virtutibus cardinalibus ( On Cardinal Virtues), De moko ( On Hope)."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En 1272 Tomaso prenis forpermeson de la Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo kiam la dominikanoj de lia hejm-provinco nomita sur li establi studiogenraslon kie ajn li s\u0302atis kaj kunlaborantaron g\u0302i kiam li plezurigis.\nLi elektis establi la institucion en Napolo, kaj movig\u0302is tien por preni sian pos\u0302ton kiel regantmajstro.\nLi prenis tempon en Napolo por labori pri la tria partio de la Summa donante prelegojn en diversaj religiaj temoj.\nLi ankau\u0306 predikis al la homoj de Napolo c\u0302iun tagon en Pruntedonis, 1273.\nTiuj predikoj sur la ordonoj, la kredaro, paternostrp, kaj ave Maria estis tre popularaj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dum unu okazo, c\u0302e 1273 c\u0302e la dominika monah\u0302ejo de Napolo en la kapelo de Sankta Nikolao, [53] post Matins, Tomaso restadis kaj estis vidita fare de la sakristiano Domenic de Kaserto esti s\u0302vebanta en preg\u0302o kun larmoj antau\u0306 ikono de la krucumita Kristo.\nKristo diris al Tomaso, \"You frau\u0306do skriba puto de me, Tomaso.\n=What reward would you have por via laboro?\"\nTomaso respondis, \"Nenio sed vi, sinjoro.\"\nPost tiu inters\u0302ang\u0302o io okazis, sed Tomaso neniam parolis pri g\u0302i au\u0306 surpaperigis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000032", "text": "En 1054 la Granda Skismo okazis inter la Latina Preg\u0302ejo sekvanta la papon (konatan kiel la Eklezio Romkatolika) en la Okcidento, kaj la Patriarchate of Constantinople (Patriarkeco de Konstantinopolo) en la Oriento (konata kiel la Orienta Ortodoksismo).\nRigardante por trovi manieron reunuigi la Orientan Ortodoksismon kaj la Eklezio Romkatolikan, Gregorio la 10-a kunvenigis la Second Council of Lyon (Dua Konsilio de Lyon) por esti tenita la 1an de majo 1274 kaj alvokis Tomaso'n por partopreni.\nC\u0302e la renkontig\u0302o, la laboro de Tomaso por papo Urban IV koncerne la grekojn, Contra errores graecorum, estis prezentota."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Sur lian vojon al la Konsilio, rajdante sur azenon lau\u0306 la Via Appia, [61] li frapis sian kapon sur la branc\u0302o de falinta arbo kaj ig\u0302is grave malsana denove.\nLi tiam estis rapide eskortita al Monte Cassino por konvaleski.\nPost ripozado por tempeto, li metis denove, sed maldau\u0306rigis c\u0302e la cisterciano Fossanova Abbey post denove malsanig\u0302ado.\nLa monah\u0302oj mamnutris lin dum pluraj tagoj, [64] kaj kiam li ricevis siajn lastajn ritojn kiujn li preg\u0302is: \"mi skribis kaj instruis multon koncerne tiun tre sanktan korpon, kaj koncerne la aliajn sakramentojn en la kredo de Kristo, kaj koncerne la Sanktan Roman Preg\u0302ejon, al kies g\u0302ustigo mi eksponas kaj submetas c\u0302ion kion mi skribis.\"\nLi mortis la 7an de marto 1274 [63] donante komentaj\u0302on en la Alta Kanto de Salomono."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Dum jarcentoj, ekzistas revenantaj asertoj ke Tomaso havis la kapablon s\u0302vebi.\nEkzemple, Gilbert Keith Chesterton skribis ke, \"liaj travivaj\u0302oj inkludis bon-atestitkazojn de levitacio en ekstazo;\nkaj la Felic\u0302ega Virgulino ekaperis al li, konsolante lin kun la bonvenaj novaj\u0302oj ke li neniam estus episkopo.\""}, {"text_idx": "#000036", "text": "En la La Divina Commedia , Danto vidas la klarigitan animon de Tomaso en la C\u0302ielo de la Suno kun la aliaj grandaj ekzempleroj de religia sag\u0302eco.\nDanto asertas tiun Tomaso'n mortitan per venenado, sur la ordo de Charles of Anjou (Karlo de Anj\u0302uo);\n218) citas tiu kredo, kaj la Anonimo Fiorentino priskribas la krimon kaj g\u0302ian motivon.\nSed la historiisto Ludovico Antonio Muratori reproduktas la raporton faritan fare de unu el la amikoj de Tomaso, kaj tiu versio de la rakonto donas neniun sugeston de perfido."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La teologio de Tomaso komencis sian pliig\u0302on al prestig\u0302o.\nDu jarcentojn poste, en 1567, Pio la 5-a proklamis St. Thomas Aquinas Doktoro de eklezio kaj vicigis sian festenon kun tiuj de la kvar grandaj latinaj patroj:\nAmbrozio, Au\u0306gusteno de Hipono, Hieronimo kaj Gregorio.\nC\u0302e la Koncilio de Trento, Tomaso havis la honoron de havado de sia Summa theologiae metita sur la altaron kune kun la Biblio kaj la Decretals."}, {"text_idx": "#000038", "text": "En lia encikliko de 4 au\u0306gusto 1879, Aeterni Patris , Leono la 13-a deklaris ke la teologio de Thomas Aquinas estis definitiva ekspozicio de katolika doktrino.\nTiel, li direktis la pastraron por preni la instruon de Tomaso kiel la bazo de iliaj teologiaj pozicioj.\nLeo XIII ankau\u0306 dekretis tiel c\u0302iujn katolikajn seminariojn kaj universitatoj devas instrui la doktrinojn de Tomaso, kaj kie Tomaso ne parolis en temo, ke la instruistoj estis \"instigitaj por instrui al konkludoj ke estis akordaj kun lia pensado.\"\nEn 1880, Saint Thomas Aquinas estis deklarita patrono da c\u0302iuj katolikaj instruinstancoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Kiam la diabloadvokato c\u0302e sia kanonig procezo obj\u0302etis ke ekzistis neniuj mirakloj, unu el la kardinaloj respondis, \" Tot miraculis, quot articulis \" - \"ekzistas same multaj mirakloj (en lia vivo) kiel artikoloj (en lia Summa )\".\nKvindek jarojn post la morto de Tomaso, la 18an de julio 1323, Johano la 22-a, sidigita en Avignon, prononcis Tomaso sanktulo."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Monah\u0302ejo en Napolo, proksime de la katedralo de St.-Sankta Januaro, montras c\u0302elon en kiu li supozeble vivis.\nLiaj restaj\u0302oj estis metitaj en la Church of the Jacobins (Preg\u0302ejo de la jakobenoj) en Tuluzon la 28an de januaro 1369.\nInter 1789 kaj 1974, ili estis tenitaj en la Basilique de Saint-Sernin, Toulouse (Basilikve de Saint-Sernin, Tuluzo).\nEn 1974, ili estis resenditaj al la Preg\u0302ejo de laj Perukkolomboj, kie ili restis iam-ajna poste."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kiam li estis enkanonigita, lia festotago estis enigita en la G\u0302enerala Roman Kalendaro por festado la 7an de marto, la tago da lia morto.\nEkde tiu dato ofte falas ene de Lent, la revizio de la kalendaro (1969) movis lian monumenton al 28 januaro, la daton de la traduko de liaj restaj\u0302oj al Church of the Jacobins (Preg\u0302ejo de la jakobenoj), Tuluzo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Thomas Aquinas estas honorita kun festotago en kelkaj preg\u0302ejoj de la Anglikana Komunio."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Sumo de teologio Disertaj\u0302o pri Juro"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Thomas Aquinas estis teologo kaj Scholastic filozofo.\nTamen, li neniam konsideris sin filozofo, kaj kritikis filozofojn, kiujn li vidis kiel paganoj, por c\u0302iam \"falado manke de la vera kaj bonorda sag\u0302eco por esti trovita en kristana revelacio.\"\nKun tio en menso, Tomaso havis respekton por Aristotelo, tiel mult tiel ke en la Summa, li ofte citas Aristotelo'n simple kiel \"la filozofon.\"\nMulto de lia laboro portas sur filozofiaj temoj, kaj en tiu signifo povas esti karakterizita kiel filozofia.\nLa filozofia penso de Tomaso penis grandegan influon pri posta kristana teologio, aparte tiu de la Romkatolika Eklezio, etendig\u0302ante al okcidenta filozofio g\u0302enerale.\nTomaso staras kiel veturilo kaj modifier de Aristotelianismo kaj Neoplatonismo.\nEstas dirite ke Tomaso modifis kaj Aristotelianismon kaj Neoplatonismon per peza dependeco sur la Pseudo-Dionysius."}, {"text_idx": "#000046", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Komentaj\u0302oj pri Aristotelo"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Thomas Aquinas skribis plurajn gravajn komentaj\u0302ojn en la verkoj de Aristotelo, inkluzive de On the Soul (En la animo) , Nicomachean Ethics kaj Metaphysics .\nLia laboro estas rilata al la tradukoj de William of Moerbeke (Vilhelmo de Moerbeke) de Aristotelo de la greka en la latinan."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Thomas Aquinas kredis \"ke por la scio pri iu vero entute la homo bezonas dian helpon, ke la intelekto povas esti proponita fare de dio al sia ago.\"\nTamen, li kredis ke homoj havas la naturan kapaciton scii multajn aj\u0302ojn sen speciala dia revelacio, ec\u0302 se tia revelacio okazas de tempo al tempo, \"precipe en konsidero al tia (veroj) kiel aparteni al kredo.\"\nSed tio estas la lumo kiu ricevas al viro fare de dio lau\u0306 la naturo de viro: \"Nun c\u0302iu formo donacita al kreitaj aj\u0302oj fare de dio havas potencon por celkonscia ago [ueco], kiun g\u0302i povas kau\u0306zi en proporcio al it propra bonorda fonduso;\nkaj preter kiu g\u0302i estas senpova, krom de superadeita formo, kiel akvo-skatolo nur varmeco kiam varmigite per la fajro.\nKaj tiel la homkompreno havas formon, viz.\nkomprenebla lumo, kiu de si mem estas sufic\u0302a por sciado de certaj kompreneblaj aj\u0302oj, viz.\ntiuj kiujn ni povas veni por scii tra la sencoj.\""}, {"text_idx": "#000049", "text": "La etiko de Tomaso estas bazita sur la koncepto de \"unuaj principoj de ago.\"\nEn lia Summa theologiae , li skribis:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Virto indikas certan perfektecon de potenco.\nNun la perfekteco de aj\u0302o estas pripensita c\u0302efe en konsidero al sia fino.\nSed la fino de potenco estas ago.\nPro kio potenco lau\u0306dire estas perfekta, harmoniante kiam g\u0302i estas difinita al sia ago."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Tomaso emfazis ke \" Synderesis lau\u0306dire estas la leg\u0302o de nia menso, c\u0302ar g\u0302i estas kutimo enhavanta la preskribojn de la naturleg\u0302o, kiuj estas la unuaj principoj de homaj agoj.\""}, {"text_idx": "#000052", "text": "c\u0302iuj agoj de virto estas preskribitaj per la naturleg\u0302o: ekde c\u0302iu onies kialo kompreneble diktas al li por agi virte.\nSed se ni parolas pri virtaj agoj, pripensitaj en ili mem, t.e., en iliaj bonordaj specioj, tiel ne c\u0302iuj virtaj agoj estas preskribitaj per la naturleg\u0302o: por multaj aferoj estas faritaj virte, al kiu naturo ne tendencas komence;\nsed tio, tra la enketo de racio, estis trovita fare de viroj esti kondukta s\u0302prucperli vivante.\"\nTial, ni devas determini c\u0302u ni estas parolado de virtaj agoj kiel sub la aspekto de virta au\u0306 kiel ago en g\u0302iaj specioj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Nun la objekto de la teologiaj virtoj estas God Himself, kiu estas la lasta fino de c\u0302iuj, kiel superado de la scio pri nia kialo.\nAliflanke, la objekto de la intelektaj kaj moralaj virtoj estas io komprenebla g\u0302is homa kialo.\nPro kio la teologiaj virtoj estas specife apartaj de la moralaj kaj intelektaj virtoj."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Thomas Aquinas skribis \"ke Greed estas peko kontrau\u0306 dio, ekzakte kiel c\u0302iuj mortaj pekoj, en tiel multo kiel viro kondamnas aj\u0302ojn eterna por la konsidero de tempaj aj\u0302oj.\""}, {"text_idx": "#000056", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Krome, Tomaso distingis kvar specojn de juro: eterna, natura, homa, kaj dia.\nEterna law estas la dekreto de dio kiu regas c\u0302ion kreadon.\nG\u0302i estas, \"Ke Juro kiu estas la Supera Kialo ne povas esti komprenita por esti alirilata ol nepra kaj eterna.\"\nNaturleg\u0302o estas la homa \"partopreno\" en la eterna leg\u0302o kaj estas malkovrita per racio.\nNaturleg\u0302o estas bazita sur \" unuaj principoj \":"}, {"text_idx": "#000057", "text": "tio estas la unua preskribo de la leg\u0302o, ke varo estas farota kaj antau\u0306enigita, kaj malico estas evitota.\nC\u0302iuj aliaj preskriboj de la naturleg\u0302o estas bazitaj sur tio ..."}, {"text_idx": "#000058", "text": "C\u0302u la naturleg\u0302o enhavas plurajn preskribojn, au\u0306 tia nur estas klarigita fare de Tomaso, \"C\u0302iuj inklinoj de iuj partoj entute de homnaturo, ekz., de la konkupisciblaj kaj koleremaj partoj, en tiel malproksima kiel ili estas regitaj per racio, apartenas al la naturleg\u0302o, kaj estas reduktitaj al unu unua preskribo, kiel deklarite supre: tiel tio la preskriboj de la naturleg\u0302o estas multaj en ili mem, sed estas bazitaj sur unu ofta fundamento.\""}, {"text_idx": "#000059", "text": "La deziroj vivi kaj generi estas nombritaj fare de Tomaso inter tiuj bazaj (naturaj) homaj valoroj sur kiuj c\u0302iuj homaj valoroj estas bazitaj.\nLau\u0306 Tomaso, c\u0302iuj homaj tendencoj estas adaptitaj direkte al realaj homaj varoj.\nEn tiu kazo, la homnaturo koncerne estas geedzig\u0302o, la totala donaco de si al alia kiu certigas familion por infanoj kaj estontecon por la homaro.\nLi difinis la duoblan inklinon de la ago de amo: \"direkte al la varo kiun viro deziras al iu (al li mem au\u0306 al alia) kaj direkte al tio al kiu li deziras iun varon\"."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Koncerne la Homan Juron, Tomaso finas,\" ...\nke ekzakte c\u0302ar, en la konjekta kialo, de nature konataj enindikeblaj principoj, ni desegnas la konkludojn de la diversaj sciencoj, kies scio ne estas aldonita al ni per naturo, sed akirita per la klopodoj de racio, tiel al g\u0302i estas de la preskriboj de la naturleg\u0302o, kiel de g\u0302eneralaj kaj enindikeblaj principoj, kiujn homa kialo bezonas por dau\u0306rigi per la pli speciala persistemo de certaj aferoj.\nTiuj specialaj persistemoj, elpensitaj per homa kialo, estas nomitaj homaj leg\u0302oj, kondic\u0302e ke la aliaj esencaj kondic\u0302oj de leg\u0302o estu observitaj ...\nHoma juro estas pozitiva juro: la naturleg\u0302o aplikita fare de registaroj al socioj."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Natura kaj homa juro ne estas adekvata sole.\nLa bezono de homa konduto por esti direktita faris necesa havi Dian juron.\nDia juro estas la aparte rivelita leg\u0302o en la skribaj\u0302oj.\nTomaso citas, \"La apostolo diras (la hebreaj 7.12): La pastraro estanta tradukita, estas necese ke traduko ankau\u0306 estu farita de la leg\u0302o.\nSed la pastraro estas duobla, kiel deklarite en la sama trairejo, viz, la levitika pastraro, kaj la pastraro de Kristo.\nTial la Dia leg\u0302o estas duobla, nome, la Ag\u0302a Juro kaj la Nov-Juro.\""}, {"text_idx": "#000062", "text": "Tomaso ankau\u0306 tre influis katolikajn komprenojn de g\u0302ismortaj kaj pardoneblaj pekoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Thomas Aquinas rilatas al bestoj tiel stulta kaj ke la natura ordo deklaris sin bestojn favore al la uzo de viro.\nTomaso neis ke homoj havas ajnan devontigon de bonfarado al bestoj c\u0302ar ili ne estas personoj.\nAlie, estus kontrau\u0306leg\u0302e mortigi ilin por mang\u0302aj\u0302o.\nSed homoj dau\u0306re devus esti bonfaraj g\u0302is ilin, c\u0302ar \"kruelaj kutimoj eble portos en nian traktadon de homoj.\""}, {"text_idx": "#000064", "text": "Tomaso kontribuis al ekonomia penso kiel aspekto de etiko kaj justeco.\nLi traktis la koncepton de akceptebla prezo, normale g\u0302ia merkata prezo au\u0306 reguligita prezo sufic\u0302a kovri vendistkostojn de produktado.\nLi kverelis ke estis malmorale por vendistoj akiri iliajn prezojn simple c\u0302ar ac\u0302etantoj estis en premado de bezono de produkto."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La teorio de Tomaso de politika ordo ig\u0302is tre influa.\nLi vidas viron kiel socia estaj\u0302o ke vivoj en komunumo kaj interagas kun g\u0302iaj aliaj membroj.\nTio kau\u0306zas, inter aliaj aj\u0302oj, la labordividon."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Tomaso faris distingon inter bona viro kaj bona civitano, kiu estis gravaj al la evoluo de libervolisma teorio.\nTio estas, la sfero de individua au\u0306tonomio estis unu kiu en la s\u0302tato ne povis enmiksig\u0302i."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La reg\u0302oj estas la reprezentantoj de dio en siaj teritorioj.\nSed la eklezio, reprezentita fare de la papoj, estas super la reg\u0302oj en aferoj de doktrino kaj moraleco.\nKiel sekvo, la reg\u0302oj kaj alimondaj regantoj havas devon adapti siajn leg\u0302ojn al la doktrinoj kaj etiko de la katolika eklezio.\nEkzemple, la sekularaj au\u0306toritatoj devas ekzekuti personojn kiujn la eklezio mortkondamnis por herezo kaj ili devas batali kaj subigi grupojn de herezuloj kiel ekzemple la Albigenses kaj Valdenanoj por reestigi la unuecon de la eklezio."}, {"text_idx": "#000069", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Sekvante la koncepton de Aristotelo de sklaveco, Tomaso pravigas tiun institucion pro la kialoj de naturleg\u0302o."}, {"text_idx": "#000071", "text": "En lia Summa theologiae Tomaso evidente deklaras sian pozicion sur la naturo de la animo;\ndifinante g\u0302in kiel \"la unuan principon de vivo.\"\nLa animo ne estas karna, au\u0306 korpo;\ng\u0302i estas la ago de korpo.\nC\u0302ar la intelekto estas senkorpa, g\u0302i ne utiligas la korporganojn, c\u0302ar \"la operacio de io ajn sekvas la reg\u0302imon de sia estaj\u0302o.\""}, {"text_idx": "#000072", "text": "Lau\u0306 Tomaso la animo ne estas materio, ne ec\u0302 senkorpa au\u0306 spirita materio.\nSe g\u0302i estus, g\u0302i ne povus kompreni universalaj\u0302ojn, kiuj estas malgravaj.\nRicevilo ricevas aj\u0302ojn lau\u0306 la propra naturo de la ricevilo, tiel por animo (ricevilo) por kompreni (ricevi) universalaj\u0302ojn, g\u0302i havendaj\u0302o la saman naturon kiel universalaj\u0302oj.\nAnkorau\u0306, c\u0302iu substanco kiu komprenas universalaj\u0302ojn eble ne estas afer-forma kunmetaj\u0302o.\nTiel, homoj havas raciajn animojn, kiuj estas abstraktaj formoj sendependa da la korpo.\nSed homo estas unu ekzistanta, ununura materiala substanco kiu venas de korpo kaj animo: t.e. kion Tomaso volas diri kiam li skribas ke \"io unu en naturo povas esti formita de intelekta substanco kaj korpo\", kaj \"aj\u0302o unu en naturo ne rezultig\u0302as el du permanentaj unuoj se oni ne havas la kvaliton de granda formo kaj la aliajn de materio.\""}, {"text_idx": "#000073", "text": "La animo estas \" granda formo \";\ng\u0302i estas parto de substanco, sed g\u0302i ne estas substanco flank itself.\nTamen, la animo ekzistas aparte de la korpo, kaj dau\u0306ras, post morto, en multaj el la kapacitoj ni pensas pri kiel home.\nGranda formo estas kiun igas aj\u0302on membro de la specio al kiu g\u0302i apartenas, kaj granda formo ankau\u0306 estas la strukturo au\u0306 konfiguracio kiu provizas la objekton per la kapabloj kiuj faras la objekto kio g\u0302i estas.\nPor homoj, tiuj kapabloj estas tiuj de la racia besto."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Walter Freeman proponas ke Thomismo estas la filozofia sistemo klariganta pensadon kiu estas plej kongrua kun neu\u0306romovaj fortoj, en artikolo (2008) en la j\u0302urnalo Mind and Matter titolitan \"Nelinian Brain Dynamics kaj Intention According al Aquinas.\""}, {"text_idx": "#000076", "text": "Thomas Aquinas rigardis teologion, au\u0306 la sankta doktrino , kiel scienco, [59] la krudajn materialajn datenojn el kiu konsistas el skriba skribaj\u0302o kaj la tradicio de la Romkatolika Eklezio.\nTiuj fontoj de datenoj estis produktitaj per la mem-revelacio de dio al individuoj kaj grupoj de homoj dum historio.\nKredo kaj racio, dum klare sed rilate, estas la du primaraj iloj por prilaborado de la datenoj de teologio.\nTomaso kredis ke ambau\u0306 estis necesaj - au\u0306, prefere, ke la kunfluejo de ambau\u0306 estis necesa - c\u0302iukaze por akiri veran konon de dio.\nTomaso miksis grekan filozofion kaj kristanan doktrinon per sugestado ke racia pensado kaj la studo de naturo, kiel revelacio, estis validaj manieroj kompreni verojn apartenantajn al dio.\nLau\u0306 Tomaso, dio rivelas sin tra naturo, do studi naturon devas studi dion.\nLa finfinaj celoj de teologio, en la menso de Tomaso, devas utiligi racion ekkompreni la veron pri dio kaj por sperti savon tra tiu vero."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Tomaso kredis ke vero estas konata tra racio ( natura revelacio) kaj kredo ( supernatura revelacio).\nSupernatura revelacio havas it originon en la inspiro de la Sankta Spirito kaj farig\u0302as havebla tra la instruado de la profetoj, sumigis supren en Holy Scripture, kaj elsendita fare de la Magisterium, kies sumo estas nomita \"Tradicio\".\nNatura revelacio estas la vero havebla al c\u0302iuj homoj tra ilia homnaturo kaj potencoj de racio.\nEkzemple, li sentis tio validis por raciaj manieroj scii la ekziston pri dio."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kvankam oni povas dedukti la ekziston de dio kaj liaj Atributoj (Unueco, Truth, Goodness, potenco, Knowledge) tra racio, certaj detaloj povas esti konataj nur tra la speciala revelacio de dio tra Jesus Christ.\nLa plej gravaj teologiaj komponentoj de kristanismo, kiel ekzemple la Triunuo, la Enkarnig\u0302o, kaj bonfarado estas rivelitaj en la instruo da la eklezio kaj la Skribaj\u0302oj kaj eble ne alie estas deduktitaj."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Konservanta naturo ene de gracio"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Rivelita scio ne neas la veron kaj la tutecon de homa scienco kiam home, g\u0302i plue establas ilin.\nUnue, g\u0302i koncedas ke la samaj aj\u0302oj povas esti traktitaj de du malsamaj perspektivoj sen unu nuligante la alian;\ntiel povas ekzisti du sciencoj de dio.\nDue, g\u0302i disponigas la bazon por la du sciencoj: oni funkcias tra la potenco de la lumo da natura kialo, la aliaj tra la lumo de dia revelacio.\nKrome, ili minimume povas, iagrade, konservi el c\u0302iu alies manieron c\u0302ar ili malsamas \"lau\u0306 genro\".\nSankta doktrino estas g\u0302isfunde malsama speco de aj\u0302o de teologio, kio estas parto de filozofio (ST I. 1.1 anonco 2)."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Kredo kaj racio kompletigas prefere ol kontrau\u0306diri unu la alian, c\u0302iu donante malsamajn opiniojn pri la sama vero."}, {"text_idx": "#000082", "text": "C\u0302ar katoliko Tomaso kredis ke dio estas la \"produktanto de c\u0302ielo kaj tero, de c\u0302iu tio estas videbla kaj nevidebla.\"\nKiel Aristotelo, Tomaso postulis tiun vivon povis formig\u0302i de ne-vivanta materialo au\u0306 plantvivon, teorion de dau\u0306ranta abiogenezo konata kiel spontanea generacio:"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Plie Tomaso pripensis la teorion de Empedoklo ke diversajn mutaciis speciojn aperis c\u0302e la krepusko de Kreado.\nTomaso argumentis ke tiuj specioj estis generitaj tra mutacioj en besta spermo, kaj argumentis ke ili ne estis neintencitaj proksime de naturo;\nprefere, tiaj specioj estis simple ne destinitaj por eterna ekzisto.\nTiu diskuto estas trovita en lia komentaj\u0302o pri Aristotle's Physics :"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La sama aj\u0302o estas vera de tiuj substancoj Empedoklo dirita estis produktitaj komence de la mondo, kiel ekzemple la \"virbovo-epigono\", t.e., duona virbovo kaj duonoviro.\nPor se tiaj aj\u0302oj ne povis alveni en iu fino kaj fina natura stato tiel ke ili estus konservitaj en ekzisto, tio ne estis c\u0302ar naturo ne celis tion [fina s\u0302tato], sed c\u0302ar ili ne estis kapablaj je esti konservitaj.\nPor ili ne estis generitaj lau\u0306 naturo, sed per la korupto de iu natura principo, c\u0302ar nun ankau\u0306 okazas tiel kelkaj monstraj idoj estas generitaj pro la korupto de semo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Au\u0306gusteno de Hipono konsentis forte kun la konvencia sag\u0302eco de sia tempo, kiu kristanoj devus esti pacifistoj filozofie, sed ke ili devus utiligi defendon kiel rimedon de konservado de paco en la longa kuro.\nEkzemple, li rutine argumentis ke pacifismo ne malhelpis la defendon de naivuloj.\nEn esenco, la postkuro de paco eble postulos bataladon konservi g\u0302in en la longperspektiva.\nTia milito ne rajtas esti profilakta, sed defensiva, reestigi pacon."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Klare, kelkaj specialaj karakterizaj\u0302aroj dise \"milito\" de \"skismo\", \"tumultado\", kaj \"ribelemo.\"\nDum estus malkongrue paroli pri \"justa skismo\", \"justa tumultado\" au\u0306 \"justa ribelemo\" (la tri esprimoj indikas al peko kaj pekon nur) \"milito\" sole permesas subklasifikon en bonaj kaj malbonaj specojn.\nMirige, aliflanke, Augustine ne laboras supren kun terminologian kontraston inter \"justa\" kaj \"maljusta\" milito.\nThomas Aquinas, jarcentojn poste, uzis la au\u0306toritaton de la argumentoj de Augustine en provo difini la kondic\u0302ojn sub kiuj milito povis esti justa.\nLi arang\u0302is tiujn en sia historia laboro, Sumo de teologio:"}, {"text_idx": "#000088", "text": "Unue, milito devas okazi por bona kaj j\u0302us celo prefere ol la postkuro de ric\u0302aj\u0302o au\u0306 potenco.\nDue, j\u0302us krig devas esti kondukita fare de konvene starigita au\u0306toritato kiel ekzemple la s\u0302tato.\nTrie, paco devas esti centra motivo ec\u0302 en la mezo de perforto."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La Lernejo de Salamanca vastigis la komprenon de Tomaso de naturleg\u0302o kaj j\u0302us militon.\nSurbaze de tiu milito estas unu el la plej malbonaj malicoj suferitaj fare de la homaro, kiun la anoj de la lernejo konkludis ke g\u0302i devus esti frekventis nur kiam estis necese malhelpi ec\u0302 pli grandan malicon.\nDiplomatia interkonsento estas preferinda, ec\u0302 por la pli potenca partio, antau\u0306 ol milito estas komencita.\nEkzemploj de \" j\u0302us milito \" estas:"}, {"text_idx": "#000091", "text": "Milito surbaze de sia origina instigo: g\u0302i devas observi serion de kromaj postuloj: ne estas"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Sub tiu doktrino, ekspansiistmilitoj, militoj de rabado, militoj por konverti malfidojn au\u0306 paganojn, kaj militoj por gloro estas c\u0302io esence maljustaj."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Tomaso kredis ke la ekzisto de dio estas memevidenta en si mem, sed ne al ni.\n\"Tial mi diras ke ke tiu propono, \"dio ekzistas\", de si mem estas memevidenta, c\u0302ar la predikato estas la sama kiel la subjekto ...\nNun c\u0302ar ni ne scias la esencon pri dio, la propono ne estas memevidenta al ni;\nsed bezonoj esti montrita per aj\u0302oj kiuj estas pli konataj al ni, kvankam malpli konate en sia naturo - nome, de efikoj.\""}, {"text_idx": "#000095", "text": "Tomaso kredis ke la ekzisto de dio povas esti montrita.\nNelonge en la Summa theologiae kaj pli grandskale en la Summa contra Gentiles , li pripensis en bonega detalo kvin argumentojn por la ekzisto de dio, vaste konata kiel la kvinkveviae (Kvin Manieroj)."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Koncerne la naturon da dio, Tomaso sentig\u0302is la plej bona aliro, ofte nomita la per negativa , devas pripensi kio dio ne estas.\nTio igis lin proponi kvin deklarojn pri la diaj kvalitoj:"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Tomaso kverelis ke dio, dum tute unuig\u0302inte, ankau\u0306 estas perfekte priskribita fare de Three Interrelated Persons.\nTiuj tri personoj (Patro, Filo, kaj Sankta Spirito) estas konstituitaj fare de siaj rilatoj ene de la esenco de dio.\nTomaso skribis ke la esprimo \"Trinity\" \"ne signifas la rilatojn mem de la personoj, sed prefere la nombron da personoj ligitan al unu la alian;\nkaj tial g\u0302i estas ke la vorto en si mem ne esprimas konsideron al alia.\"\nLa Patro generas la Filon (au\u0306 la Vorto) de la rilato de memkonscio.\nTiu eterna generacio tiam produktas eternan spiriton \"kiu g\u0302uas la dian naturon kiel la Amo por dio, la Amon por la Patro por la Vorto.\""}, {"text_idx": "#000101", "text": "Tiu Trinity ekzistas sendepende de la mondo.\nG\u0302i transcendas la kreitan mondon, sed la Triunuo ankau\u0306 decidis doni gracion al homoj.\nTio okazas tra la Enkarnig\u0302o de la Vorto en la persono de Jesus Christ kaj tra la log\u0302ado de la Sankta Spirito ene de tiuj kiuj spertis savon de dio;"}, {"text_idx": "#000102", "text": "La kvin pruvoj de Tomaso por la ekzisto de dio prenas kelkajn el la asertoj de Aristotelo koncerne principojn de estaj\u0302o.\nPor dio c\u0302ar Prima causa (\"unua kialo\") venas de la koncepto de Aristotelo de la neinfluita proponinto kaj asertas ke dio estas la finfina kialo de c\u0302iuj aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "En la Sumo de teologio Tomaso komencas sian diskuton de Jesus Christ rakontante la biblirakonton de Adamo kaj Eva kaj priskribante la negativajn efikojn de prapeko.\nLa celo de la Enkarnig\u0302o de Kristo estis reestigi homnaturon forigante la poluadon de peko, kiuj homoj ne povas fari memstare.\n\"Dio-Sag\u0302eco jug\u0302is g\u0302in konveni ke dio devus ig\u0302i viro, tiel ke tiel oni kaj la sama persono estus kapabla kaj reenpostenigi viron kaj oferti kontenton.\"\nTomaso kverelis en favoro de la kontentvido de punpago;\ntio estas, ke Jesus Christ mortis \"por kontentigi por la tuta homaro, kiu estis jug\u0302ita por morti pro peko.\""}, {"text_idx": "#000104", "text": "Tomaso argumentis kontrau\u0306 pluraj specifaj nuntempaj kaj historiaj teologoj kiuj tenis malsamajn vidojn pri Kristo.\nEn respondo al Photinus, Tomaso deklaris ke Jesuo estis vere dia kaj ne simple homo.\nKontrau\u0306 Nestorio, kiu sugestis ke Filo de Dio estis simple ligita al la viro Kristo, Tomaso argumentis ke la pleno de dio estis integrita parto de la ekzisto de Kristo.\nTamen, rifutante la opiniojn de Apollinaris, Tomaso diris ke Kristo havis vere homan (racian) animon, ankau\u0306.\nTio produktis duecon de naturoj en Kristo.\nTomaso argumentis kontrau\u0306 Eu\u0306tiko ke tiu dueco dau\u0306ris post la Enkarnig\u0302o.\nTomaso deklaris ke tiuj du naturoj ekzistis samtempe ankorau\u0306 distingeble en unu reala homa korpo, male al la instruo de Manichaeus kaj Valentinus."}, {"text_idx": "#000106", "text": "En mallonga \"Kristo havis realan korpon de la sama naturo de ni, vera racia animo, kaj, kune kun tiuj, perfektaj diaj\u0302o.\"\nTiel, ekzistas kaj unueco (en lia unu hipostazo ) kaj kunmetaj\u0302o (en liaj du naturoj, homo kaj Dio) en Kristo."}, {"text_idx": "#000107", "text": "mi respondas ke, La Persono au\u0306 hipostazo de Kristo povas esti rigarditaj lau\u0306 du manieroj.\nUnue c\u0302ar g\u0302i estas en si mem, kaj tiel g\u0302i estas entute simpla, ec\u0302 kiel la Naturo de la Vorto.\nDue, en la aspekto de persono au\u0306 hipostazo al kiu g\u0302i apartenas por ekzisti en naturo;\nkaj tiel la Persono de Kristo ekzistas en du naturoj.\nTial kvankam ekzistas unu ekzistante esti en li, ankorau\u0306 ekzistas malsamaj aspektoj de vivtenado, kaj tial Li lau\u0306dire estas sinteza persono, fakte tiel unu estante ekzistas en du."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Eh\u0302igante Atanazion, li diris ke \"La nura generita Filo de Dio ...\nsupozis nian naturon, tiel ke li, faris viron, eble faros al viroj diojn.\""}, {"text_idx": "#000109", "text": "Thomas Aquinas identigis la celon de homa ekzisto kiel unio kaj eterna kuneco kun dio.\nTiu celo estas realigita per la beata vizio, en kiu persono travivas perfektan, senfinan felic\u0302on vidante la esencon de dio.\nLa vizio okazas post morto kiel donaco de dio g\u0302is tiuj kiuj en vivo spertis savon kaj elsavig\u0302on tra Kristo."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La celo de unio kun dio havas implicojn por la vivo de la individuo sur la tero.\nTomaso deklaris ke la volo de individuo devas esti ordonita direkte al dekstraj aj\u0302oj, kiel ekzemple bonfarado, paco, kaj sankteco.\nLi vidis tiun orientig\u0302on kiel ankau\u0306 la vojo al felic\u0302o.\nEfektive, Tomaso ordigis sian traktadon de la morala vivo c\u0302irkau\u0306 la ideo de felic\u0302o.\nLa rilato inter volo kaj celo estas antau\u0306a en naturo \"c\u0302ar sincereco de la volo konsistas el estado lau\u0306regule ordonita al la lasta fino [t.e., la beata vizio].\"\nTiuj kiu vere serc\u0302as kompreni kaj vidi dion nepre amos kion dio amas.\nTia amo postulas moralecon kaj portas frukton en c\u0302iutagaj homaj elektoj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Thomas Aquinas apartenis al la Dominikanoj (formale Ordo Praedicatorum , la Ordo de Predikistoj) kiu komencis kiel ordo dedic\u0302ita al la konvertig\u0302o de la Albigensians kaj aliaj heterodoksaj frakcioj, komence per pacaj rimedoj;\nposte la Albigensians estis traktita per la Albigensismo.\nEn la Summa theologiae , li skribis:"}, {"text_idx": "#000112", "text": "kun konsidero al-herezuloj kiujn du poentoj devas esti observitaj: oni, sur sia propra flanko;\nla alia, sur la flanko de la eklezio.\nSur sia propra flanko ekzistas la peko, per kio ili meritas ne nur esti apartigitaj de la eklezio per anatemo, sed ankau\u0306 esti distranc\u0302itaj de la mondo per morto.\nPor g\u0302i estas multe pli grava afero al korupta la kredo ol kiu rapidigas la animon, por forg\u0302i monon, kiu apogas tempan vivon.\nPro kio se falsintoj de mono kaj aliaj malbonfarantoj estas tuj kondamnitaj al morto fare de la laika au\u0306toritato, multe pli da kialo estas tie por herezuloj, tuj kiam ili estas jug\u0302itaj pro herezo, por esti ne nur ekskomunikitaj sed ec\u0302 meti al morto.\nSur la parto de la eklezio, aliflanke, ekzistas kompato, kiu rigardas al la konvertig\u0302o de la migranto, pro kio s\u0302i ne tuj kondamnas, sed \"post la unua kaj dua admono\", c\u0302ar la apostolo direktas: post tio, se li ankorau\u0306 estas obstina, la eklezio jam ne esperanta je sia konvertig\u0302o, aspektas al la salvo de aliaj, per ekskomunikado de li kaj apartiga li de la eklezio, kaj krome liveras lin al la laika tribunalo por esti ekstermita tiel de la mondo per morto."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Herezo estis kapitaldelikto kontrau\u0306 la sekulara leg\u0302o da la plej multaj eu\u0306ropaj landoj de la 13-a jarcento, kiu havis limigitan prizonkapaciton.\nReg\u0302oj kaj imperiestroj, ec\u0302 tiuj c\u0302e milito kun la papofico, listigis herezon unue inter la krimoj kontrau\u0306 la s\u0302tato.\nReg\u0302oj postulis potencon de dio lau\u0306 la kristaneco.\nOfte sufic\u0302e, precipe en tiu ag\u0302o de papaj postuloj je universala sekulara potenco, la potenco de la regantoj estis percepteble kaj videble legitimita rekte tra kronado de la papo."}, {"text_idx": "#000115", "text": "En la tribunalo de dio, tiuj kiuj revenas c\u0302iam estas ricevitaj, c\u0302ar dio estas serc\u0302ilo de kero, kaj scias tiujn kiuj revenas en sincereco.\nSed la eklezio ne povas imiti dion en tio, c\u0302ar s\u0302i supozas ke tiuj kiuj recidivas post estado siatempe ricevitaj, ne estas sinceraj en sia reveno;\ntial s\u0302i ne ekskluzivas ilin de la maniero de savo, sed nek s\u0302i protektas ilin kontrau\u0306 la frazo de morto."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Por judoj, Tomaso argumentas por toleremo, ne nur de iliaj personoj sed ankau\u0306 de iliaj publikaj ritoj."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Pensoj sur postvivo kaj resurekto"}, {"text_idx": "#000119", "text": "Homoj estas materialaj, sed la homa persono povas postvivi la morton de la korpo tra dau\u0306ra ekzisto de la animo, kiu insistas.\nLa homanimo interkrurigas la spiritualon kaj materiajn mondojn, kaj estas ambau\u0306 konfigurita subsistent formo same kiel formanto de materio en tiu de porvivaj\u0302o, korpa homa.\nC\u0302ar g\u0302i estas spirita, la homanimo ne dependas de materio kaj povas ekzisti aparte.\nC\u0302ar la homo estas anim-afera kunmetaj\u0302o, la korpo havas parton en kio g\u0302i devas esti homa.\nPerfektigita homnaturo konsistas el la homa duobla naturo, enkarnigis kaj intelekting."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Multaj modernaj etikistoj kaj ene de kaj ekster la Romkatolika Eklezio (precipe Philippa Foot kaj Alasdair MacIntyre) j\u0302us komentis la eblan uzon da la virtetiko de Tomaso kiel maniero eviti utilismo au\u0306 Kantiana \"devoscio\" (nomita deontologio).\nTra la laboro de dudeka-jarcentaj filozofoj kiel ekzemple Elizabeth Anscombe (precipe en s\u0302ia libro Intention), la principo de Tomaso de duobla efiko specife kaj lia teorio de intencita agado g\u0302enerale estis influa."}, {"text_idx": "#000123", "text": "En la lastaj jaroj la kogna neu\u0306rosciencisto Walter Freeman proponas ke Thomismo estas la filozofia sistemo klariganta pensadon kiu estas plej kongrua kun neu\u0306romovaj fortoj, en artikolo (2008) en la j\u0302urnalo Mind and Matter titolitan \"Nelinian Brain Dynamics kaj Intention According al Aquinas.\""}, {"text_idx": "#000124", "text": "La mont Saint Michel and Chartres de Henry Adams finig\u0302as kun kulmina c\u0302apitro pri Tomaso, en kiu Adams vokas Tomaso \"artisto\" kaj konstruas ampleksan analogecon inter la dezajno de \"Church Intellectual de Tomaso kaj tiu de la gotikaj katedraloj de tiu periodo.\nErwin Panofsky poste ripetus tiujn vidojn en Gothic Architecture and Scholasticism (1951)."}, {"text_idx": "#000126", "text": "La influo de la estetiko de Tomaso ankau\u0306 povas esti trovita en la verkoj de la itala semiotikisto Umberto Eco, kiu skribis eseon en estetikaj ideoj en Tomaso (publikigita en 1956 kaj reeldonis en 1988 en reviziita eldono)."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Tiu kritiko estas ilustrita en la sekvaj ekzemploj: Lau\u0306 Russell, Tomaso rekomendas la nesolveblecon de geedzig\u0302o \"sur la grundo ke la patro estas utila en la eduko de la infanoj, () c\u0302ar li estas pli racia ol la patrino, (b) c\u0302ar, estante pli forta, li povas pli bone kau\u0306zi fizikan punon.\"\nEc\u0302 se modernaj aliroj al eduko ne apogas tiujn vidojn, \"Neniu ano de Saint Thomas, en tiu raporto, c\u0302esus kredi je dumviva monogamio, c\u0302ar la realaj grundoj de kredo ne estas tiuj kiuj estas kvazau\u0306aj.\"\nPovas esti rebatite ke la traktado da edzeco en la Sumo de teologio estas en la Supplements-volumeno, kiu ne estis skribita fare de Tomaso.\nKrome, kiel notite supre, [149] la enkonduko de Tomaso de argumentoj kaj konceptoj de la pagano Aristotelo kaj Islamano Ibn-Rus\u0302d estis kontestataj ene de la Romkatolika Eklezio de lia tago."}, {"text_idx": "#000131", "text": "La opinioj de Tomaso de dio kiel unua kialo, kp. kvinkveviae , \"dependas sur la supozebla malebleco de serio havanta neniun unuan oficperiodon.\nC\u0302iu matematikisto scias ke ekzistas ne tia malebleco;\nla serion de negativaj entjeroj finig\u0302antaj kun minuso oni estas kazo al la kontrasto.\"\nKrome, lau\u0306 Russell, deklaroj koncerne la esencon kaj ekziston de dio kiuj estas atingitaj ene de la aristotela logiko estas bazitaj sur \"iu speco de sintaksa konfuzo, sen kiu multe da la argumentado pri dio perdus sian probablecon.\""}, {"text_idx": "#000132", "text": "La unua eldono da la operomnia de Tomaso, la tielnomita editio Piana (de Pius V, la dominika papo kiuj komisiis g\u0302in), estis produktitaj en 1570 c\u0302e la studio de la romia monah\u0302ejo c\u0302e Santa Maria sopra Minerva, la frontulo de la Pontifical University of Saint Thomas Aquinas, (Pontifika Universitato de Sankt Tomaso Aquinas,) Angelicum ."}, {"text_idx": "#000133", "text": "La kritika eldono de la verkoj de Tomaso estas la dau\u0306ranta eldono komisiita fare de Leono la 13-a (1882-1903), la tielnomita Leonine Edition.\nLa plej multaj el liaj plej gravaj verkoj nun estis redaktitaj, la Summa Theologiae en nau\u0306 volumoj dum 1888-1906, la Summa kontrau\u0306 Gentiles en tri volumoj dum 1918-1930."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Asira Preg\u0302ejo de la Oriento (\"Nestorian\")"}, {"text_idx": "#000146", "text": "Luis de Molina ( Molinismo )"}, {"text_idx": "#000152", "text": "Etikon de mang\u0302ado de viando"}, {"text_idx": "#000154", "text": "Sep makabeoj kaj ilia patrino"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Tomaso de Akvino au\u0306 Tomaso la Akvinano (latine: Aquinas) (n. c\u0302. 28-an de januaro 1225 en la kastelo de Roccasecca apud Akvino; mortinta la 7-an de marto 1274 en Fossanova), la \"Ang\u0302ela Doktoro\", estas unu el la c\u0302efaj filozofoj kaj teologoj de la Okcidento, la fondinto de tomasismo au\u0306 okcidenta skolastikismo. Li penis unuigi fidon kaj racion, sciencon kaj religion. En lia epoko kaj lando, scienco estis la filozofio de Aristotelo kaj religio estis kristanismo, precipe katolikismo. Li priskribis sian unuigitan sistemon en sia majstra verko, Summa Theologica, en kiu li klarigas kristanismon lau\u0306 la filozofiaj ideoj de Aristotelo. Kiel Au\u0306gusteno kombinis Platonon kun la Biblio, tiel same Tomaso kombinis Aristotelon kun g\u0302i. La uzo de antikvaj libroj (anstatau\u0306 iaspeca scienco) kiel fonto de vero estis tre tipa por lia epoko."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Sankta Tomaso ankau\u0306 estas unu el la c\u0302efaj sanktuloj de la Katolika Eklezio. La Eklezio sanktuligis lin je 1323 kaj nomis lin Doktoro de la Eklezio je 1567. Lia festotago estas la 28-a de januaro."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Tomaso de Akvino naskig\u0302is en la nuna itala provinco Frosinone, kiel la sepa filo de Landulfo, c\u0302efo de unu el la plej potencaj familioj de suda Italio. Lia onklo estis imperiestro Frederiko Barbarossa, kaj lia patrino estis grafino el norda Francio. Li studis c\u0302e la Universitato de Napolo, kie li eltrovis la filozofion de Aristotelo kaj la ordenon de la dominikanoj. Ambau\u0306 profunde formis lian vivon."}, {"text_idx": "#000158", "text": "En 1244, baldau\u0306 post la morto de lia patro, Tomaso decidis eniri en la Dominikanan Ordenon, sed lia familio staris kontrau\u0306 li. Liaj fratoj kaptis lin kaj tenis lin kiel malliberulon, ec\u0302 tentinte lin per virino. La Dominikanoj, petinte la papon kaj imperiestron, fine gajnis lian liberecon, kaj Tomaso vojag\u0302is al Parizo por studi c\u0302e la universitato Sorbono."}, {"text_idx": "#000159", "text": "En Parizo, li studis sub Alberto la Granda (Albertus Magnus), la tiama plej granda filozofo de Eu\u0306ropo kaj c\u0302efa c\u0302ampiono de Aristotelo. En Parizo, la verkoj de Aristotelo komencis esti disvastigitaj per latinaj tradukoj el la araba traduko (el la greka originalo). Tomaso farig\u0302is la plej preferata studento de Alberto kaj sekvis lin al Kolonjo en 1248. C\u0302ar li estis malrapida en maniero kaj dika en korpo, li ricevis la moknomon \"La Muta Bovo\"."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Dum la 1250-aj jaroj Tomaso farig\u0302is populara profesoro de teologio en Parizo. Li prelegis brile, pensis klare kaj akre kaj stilis latinon simple sed ankorau\u0306 precize."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Dum la 1260-aj jaroj Tomaso revenis al Italio kaj restis tie, precipe en Romo. Li rifuzis postenojn kiel c\u0302efepiskopo de Napolo kaj kiel abato de Monte Cassino, c\u0302ar li deziris instrui. Komencinte en 1265, lau\u0306 propono de la papo, li verkis sian komentaron pri Aristotelo, precipe pri Metafiziko, Fiziko, De Animo, Etiko, Politiko, kaj la Antau\u0306a Analitiko."}, {"text_idx": "#000162", "text": "En Romo li renkontis Vilhelmon de Moerbeke kaj instigis lin traduki Aristotelon el la originala greka en latinon. G\u0302is tiam, Aristotelo estis c\u0302efe tradukita el la araba. Aristotelo estis enkondukita en Eu\u0306ropo pere de la araboj. La tradukoj de Vilhelmo estis tiel bonaj kaj lau\u0306vortaj ke Tomaso (kaj Danto) povis uzi ilin sen la greka."}, {"text_idx": "#000163", "text": "En 1267 li komencis verki sian majstran verkon, Summa Theologica, kiun li ne estis fininta je sia morto."}, {"text_idx": "#000164", "text": "En 1269 li revenis al Parizo por defendi Aristotelon, unuflanke kontrau\u0306 la Au\u0306gustenanoj, kiuj vidas Aristotelon kiel minacon al kristanismo, kaj kontrau\u0306 la Averosistoj, kiuj ja uzis Aristotelon kontrau\u0306 la fido. La genio de Tomaso estis uzi Aristotelon por defendi la fidon!"}, {"text_idx": "#000165", "text": "En 1273 unu decembran matenon dum meso li havis vizion de Dio. Poste li diris pri sia verkado, \"Mi ne povas plue; mi vidis tiajn aj\u0302ojn, ke c\u0302io, kion mi verkis, s\u0302ajnas kiel pajlo.\" La sekvan marton li mortis."}, {"text_idx": "#000166", "text": "La c\u0302efa verko de Tomaso estas Summa Theologica, kiu klarigas kristanismon lau\u0306 la filozofio de Aristotelo. Firme kredante, ke racio kaj fido ne povas kontrau\u0306diri unu la alian, li povis konstrui, je la surprizo de multaj, sintezon de kristanismo kaj Aristotelo. La sintezo estas konata kiel tomasismo, kiu regnas kiel la c\u0302efa filozofio de la Okcidento g\u0302is la 17-a jarcento kaj de katolikismo g\u0302is ec\u0302 hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000167", "text": "En skizo, la Summa, li traktas pri la naturo de Dio, ang\u0302eloj kaj homoj, pri la kreo kaj Fino de la mondo, pri la virtoj (la tri kristanaj virtoj de fido, espero kaj amo, kaj la kvar moralaj virtoj de prudento, memregado, justeco kaj kurag\u0302o) kaj pri la sep katolikaj sakramentoj, klarigante kaj iafoje pruvante kristanan doktrinon per la filozofio de Aristotelo. Inter aliaj, g\u0302i enhavas unu el la plej bonaj klarigoj de la tre malklara kristana ideo, la Triunuo."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Lau\u0306 strukturo, la Summa estas aro da demandoj, c\u0302iu pruvanta kaj klariganta iun kristanan veron, kutime per la ideoj de Aristotelo. En c\u0302iu demando Tomaso argumentis kontrau\u0306 kaj por la demando."}, {"text_idx": "#000169", "text": "La rezonado de Akvino en la Summa g\u0302enerale estas bona kaj klara, sed iafoje g\u0302i estas malforta, ec\u0302 suspektinda (ekzemple, kiam li argumentas pri la animoj de bestoj). Lia rezonado estas precipe malforta, kiam li rezonas lau\u0306 etimologio, latina signifo au\u0306 metaforo."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Fido kaj Racio: Kvankam la Summa komencig\u0302as per pruvo de la ekzisto de Dio, g\u0302i ne g\u0302enerale pruvas kristanismon. Kontrau\u0306e, Tomaso antau\u0306supozas la verecon de kristanismo. Lau\u0306 Tomaso ekzistas du c\u0302efaj fontoj de vero: la racio de homo kaj la vorto de Dio; scienco kaj religio, kiel ni dirus. La unuan ni bezonas por vivi tempe en la mondo, kaj la duan por eniri en eternan vivon en la c\u0302ielo kun Dio. Kvankam ni povas atingi iom de la vero pri Dio sole per nia natura racio (kiel Aristotelo au\u0306 Kartezio faris), tio ne sufic\u0302as por savi nin el infero. Tial Dio malkas\u0302as al ni la veron, kiu sufic\u0302as por savi nin. Tia vero estas au\u0306 neatingebla sole per racio au\u0306 estas atingebla sed ne klare kaj sendube. Dio revelacias g\u0302in al ni per la dogmo de la eklezio, precipe per la Biblio. Sed tia dogmo ne estas la tuta vero, sed nur la vero necesa por iri al c\u0302ielo. Kiel Galilejo trafe diris poste, \"La Biblio montras kiel iri al c\u0302ielo, ne kiel la c\u0302ielo iras\"."}, {"text_idx": "#000171", "text": "De vero, alivorte, parto estas pruvebla per racio, parto per fido, parto per fido kaj racio, kaj parto nek per fido nek per racio. La lastan scias Dio sed ne homo."}, {"text_idx": "#000172", "text": "C\u0302ar fido kaj racio ambau\u0306 devenas de Dio, ambau\u0306 necese pravas (sed ne necese nia erarema uzo de ili). Tial, Tomaso konkludis ke fido nek estas tute pruvebla per racio (iuj veroj estas super racio) nek estas malpruvebla per racio (vero ne povas kontrau\u0306diri alian veron): \"Kvankam fido nia ne estas subjekto de racio, ne tamen estas kontrau\u0306 racio, sed super g\u0302i\". Fido estas superracia sed ne kontrau\u0306racia. (Komparu Unamunon.)"}, {"text_idx": "#000173", "text": "El la supra sekvas ke kristanismo (fido, religia kredo, ktp) ne estas sendube kaj en tuto pruvebla sole per racio au\u0306 scienco. G\u0302ia vero staras super la homa scipovo de scienco. Tial la antau\u0306supozado de kristanismo estas por Tomaso ne trompo sed neceso."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Sed tio ne necesigas la nepruveblecon de kristanismo: kiel en matematiko, ni ne povas pruvi antau\u0306supozon, se g\u0302i necesigas konkludon kontrau\u0306dirantan. Tial Tomaso, por havi sistemon tute veran kaj logikan, devis diri ke kiu ajn racia argumento kontrau\u0306 kristanismo devas enhavi eraron -- eraron de logiko, scio au\u0306 kompreno. C\u0302i tion li penis montri en Summa Theologica kaj Summa Contra Gentiles."}, {"text_idx": "#000175", "text": "La naturo de homa scio: Kie Aristotelo diris, ke homa scio estas konstruita per racio sur la fundamento de faktoj kaj memevidentaj veroj, Tomaso konsentis, sed aldonis al la fundamento fidon, t.e., la malkas\u0302on de Dio. Post kvar jarcentoj, Kartezio kaj Locke denove reskribos la formulon de homa scio."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Tomaso el Akvino estis ne nur filozofo kaj teologo, sed ankau\u0306 poeto. Lau\u0306 la ordono de papo Urbano la 4-a, kiu 1264 preskribis, ke la Festo de la Korpo kaj Sango de Kristo estu celebrata en la tuta eklezio, li verkis eu\u0306karistiajn himnojn, kiuj g\u0302is hodiau\u0306 estas kantataj. En ili sin ligas dogmatika klareco kun nobla latina versarto: Adoro te devote (esperante: Adoras mi devote, ADORU - Ekumena Diserva Libro n-ro 381), Pange lingva gloriosi corporis mysterium, 5a strofo: Tantum ergo sacramentum (Riverence ni klinig\u0302u, ADORU 378) kaj la sekvenco Lauda Sion salvatorem (Lau\u0306du, Cion, vian Kriston, ADORU 380)."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Historiistoj pri filozofio altiras atenton ankau\u0306 al alia grandinflua distingo, nome al la supereco de la intelekto kompare kun supereco de la volo en la intelekta/spirita vivo de la homo. La unua estas teoriigita de Tomaso kaj ties skolo, la dua preferita de Sankta Bonaventura kaj de la franciskana skolo. Por Tomaso la c\u0302efa celo de la homo estas \"vidi Dion\", dum por Bonaventura estas estas la \"ami Dion\". Por ambau\u0306, tamen, la vero estas la bono, kaj la bono estas la vero."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Kvankam lia filozofio, tomasismo, estis malakceptita dum lia vivo, post lia morto g\u0302i farig\u0302is la precipa filozofio de la universitatoj de la Okcidento g\u0302is la 17-a jarcento kaj de la Katolika Eklezio g\u0302is hodiau\u0306. En la 14-a jarcento la nova sintezo estis belege esprimita en la poemo de Danto, La Komedio Dia. Post kelkaj jarcentoj de florado, tomasismo kiel skolo fargixis malfekunda kaj fermita al novaj ideoj. Dum la 16-a jarcento, la Eklezio perdis potencon en norda Eu\u0306ropo (kie la Summa Theologica estis bruligita de Lutero), kaj dum la 17-a la fiziko kaj astronomio de Aristotelo estis malpruvita de Galileo. Kvankam tomasismo plejparte ne dependas de la malpruvita parto de Aristotelo, iom post iom g\u0302i perdis favoron. Sed ec\u0302 post tri jarcentoj, nenia unuigita sistemo de filozofio levig\u0302is sur g\u0302iaj cindroj en la Okcidento."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Dum la 20-a jarcento, kiam la fendo inter scienco kaj religio farig\u0302is abismo, intereso pri tomasismo rekreskis. La tri plej konataj tomasistoj de la jarcento estis Jacques Maritain kaj Etienne Gilson, ambau\u0306 el Francio, kaj Mortimer Adler el Usono."}, {"text_idx": "#000180", "text": "C\u0302e nivelo pli profunda, pli kultura, la sintezo de tomasismo ebligis la kunig\u0302on de scienca kaj kristana penso. Tomasismo farig\u0302is la eniro por (greka) scienca penso en la kristanan Okcidenton, ebliginte al la Eklezio vidi sciencon ne kiel minacon. Samtempe, kristanismo ebligis sciencistojn kredi ke la universo estas lau\u0306regula kaj racia, kaj tial sciebla kaj esplorebla tute per homa racio kaj sentumo. Kiel Stanley Jaki observis, moderna scienco estis mortnaskita en c\u0302iu c\u0302efa kulturo -- greka, hinda, c\u0302ina, egipta, ktp -- escepte de la kristana Okcidento."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Se Tomaso vivus nuntempe, li estus plej suprizita de s\u0302tonoj el la luno, kiuj montras ke la c\u0302ielo estas sama kiel la tero. Lau\u0306 Aristotelo, la du estas tute malsamaj, la tero konstruita el la naturaj elementoj tero, akvo, aero kaj fajro, sed la c\u0302ielo el elemento c\u0302iela, kvintesenco."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Kompreno de Tomaso helpas kompreni pli profunde katolikismon kaj, tiale, eu\u0306ropan literaturon, precipe inter 1300-1650. Ekzemple, Danto, S\u0302ekspiro kaj Joyce estis formigitaj de la tomasisma penso, spite de religia kredo."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Unue: la verkoj de Tomaso estas longegaj kaj por legi ilin oni devas havi disciplinon kaj firman volon. Oni ne povas legi, ekzemple, la volumojn de la \"Summa Theologica\" dum kelkaj vesperoj. Anstatau\u0306e, oni devas legi ilin iom post iom, tagon post tago; regule, ade."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Due: scio pri la filozofio de Aristotelo, au\u0306 ec\u0302 de mezepoka Eu\u0306ropo, estas tre utila por kompreni Tomason \u2013 c\u0302ar li supozas ke oni scias la c\u0302efajn ideojn de Aristotelo. Sen tio, oni miskompenos Tomason kaj li konfuzigos onin. De Aristotelo, rekomendindas ke oni legu almenau\u0306 c\u0302i tiujn: Metafiziko, Fiziko, De Animo, Etiko, Kategorioj, kaj Posta Analitiko. Se oni povas legi plue, tio estus pli tau\u0306ga. Se mankas tempo por legi Aristotelon, tiam oni legu bonan enkondukon al Tomaso au\u0306 Aristotelo."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Trie: pri Summa Theologica, se oni deziras legi g\u0302in tute, onii devos trovi la tutan tekston en lingvo komprenebla. C\u0302ar g\u0302i estas tiom longa, ofte oni trovas tekston netutan, ec\u0302 en biblioteko. Se al biblioteko g\u0302i mankas, oni serc\u0302u en librovendejo brokanta au\u0306 katolika."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Ekzempleroj de Summa ofte ekzistas en originala latino, kaj se oni regas latinon, oni konsideru tion \u2013 la latino de Tomaso estas facila kaj legebla. Aldone, se oni regas la anglan, oni povas trovi la tutan tekston en la reto. Se Tomaso dormigas, onilegu la poezian esprimon de lia penso, La Dia Komedio de Danto."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Lia festotago estas la 28-a de januaro por katolikoj."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Sankta Tomaso de Akvino, kiu en Mezepoko reprenis la prian sciteorion de Aristotelo, parolis pri adaequatio rei et intellectus (korespondo inter la realo kaj la intelekto), kvankam malpliigante korespondismon per la aldono \u00abcognitum est in cognoscente per modum cognoscentis\u00bb (\u00abla konataj\u0302o prezentig\u0302as en la konanto pere de modoj liaj propraj)."}, {"text_idx": "#000189", "text": "(Citaj\u0302o). \u201cLa koncepto pri la vero kiel korespondo (adaequatio) krom de Tomaso de Akvino estas akceptata de c\u0302iuj kiuj adheras al la realisma filozofio, kaj en la versio de Platono Au\u0306gusteno de Hipono, Karl Popper, kaj en tiu de Aristotelo, Tomaso de Akvino, Tarski, au\u0306 al la koncepto fenomenisma (Immanuel Kant kaj B. Mondin, Manuale di filosofia sistematica: Cosmologia. Epistemologia, vol. I, p. 263, Bologna, ESD.\u201d"}, {"text_idx": "#000190", "text": "Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino"}]