[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Deixis as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Eventuale la plej oftaj kategorioj da kontekstaj informoj referita per deikto estas tiuj de persono, loko, kaj tempo - kion Fillmore nomas la \"gravaj gramaticaligitaj tipoj\" de deikto."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Persondeikto maltrankviligas sin pri la gramatikaj personoj implikitaj en eldiraj\u0302o, (1) kiun tiuj rekte implikis (ekz. la parolanto, la adresato), (2) tiujn ne rekte implikis (ekz. preterau\u0306dantoj - tiuj kiuj au\u0306das la eldiraj\u0302on sed kiuj ne estas rekte alparolitaj), kaj (3) tiujn menciitajn en la eldiraj\u0302o.\nEn la angla, la distingoj estas g\u0302enerale indikitaj per pronomoj.\nLa sekvaj ekzemploj montras kiel.\n(La persono deikta:dejktaj esprimoj estas en kursivo, signala notacio kiu dau\u0306ros tra tiu artikolo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "mi iras al la kinejo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "En lingvoj (kiel angla) kun genderitaj pronomoj, la tripersona virgenra pronomo estis tradicie utiligita kiel defau\u0306lto dum uzado de g\u0302i\" estas malkonvena sed la sekso de it precedenco estas nekonata au\u0306 neuzebla."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En la angla, oni ofte nun ofte uzas la tripersonan pluralon, ec\u0302 kiam la precedenco estas eksterordinara:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "En lingvoj kiuj distingas inter virseksoj kaj virinecaj pluralaj pronomoj, kiel ekzemple la franca au\u0306 Serbo-kroato, [6] la virsekso denove estas ofte utiligita kiel defau\u0306lto.\n\" Ils vont a\u0300 la bibliothe\u0300que \",\" Onio idu u biblioteku \" ( Ili iras al la biblioteko) povas rilati au\u0306 al grupo de virgenraj substantivoj au\u0306 grupo de kaj viraj kaj ingenraj substantivoj.\n\"estus uzita nur por grupo de ingenraj substantivoj.\nEn kvanto tiaj lingvoj, la sekso (kiel gramatika kategorio) de substantivo estas nur tang\u0302ante rilatita al la sekso de la aj\u0302o kiun la substantivo reprezentas.\nEkzemple, en la franca, la senmarka persono, signifante ke persono (de ambau\u0306 seksoj) c\u0302iam estas ingenra substantivo, kaj tiel se la temo de diskurso estas \"les personoj\" (homoj), la uzo de \"ulnoj\" estas deviga, ec\u0302 se homoj estantaj pripensitaj estas c\u0302iuj viroj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Loku deikton, ankau\u0306 konatan kiel spacdeikto, maltrankviligas sin pri la spacaj lokoj signifa al eldiraj\u0302o.\nSimile al persondeikto, la lokoj povas esti au\u0306 tiuj de la parolanto kaj adresato au\u0306 tiuj de personoj au\u0306 objektoj estantaj referitaj.\nLa plej elstaraj anglaj ekzemploj estas la adverboj \" c\u0302i tie \" kaj \" tie \" kaj la demonstrativoj \" tio \" kaj \" tion \" - kvankam tiuj estas malproksimaj de esti la nuraj deikta:dejktaj vortoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Jen estas kie ni lokos la statuon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Se alie ne precizigis, loko deikta:dejktaj esprimoj estas g\u0302enerale komprenitaj por esti relative al la loko de la parolanto, kiel en"}, {"text_idx": "#000019", "text": "kie \"trans la strato\" estas komprenita por signifi \"trans la strato de kie mi momente estas.\"\nEstas interesi noti ke kvankam \"c\u0302i tie\" kaj \"tie\" kutimas ofte rilati al lokoj proksimaj al kaj longe de la parolanto, respektive, \"tie\" povas ankau\u0306 rilati al la loko de la adresato, se ili ne estas en la sama loko kiel la parolanto."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Deikta:dejkta projekcio: En kelkaj kuntekstoj, spaca deikto estas uzita metafore prefere ol fizike, t.e. la parolanto ne parolas kiel la deikta:dejkta centro."}, {"text_idx": "#000023", "text": "C\u0302i-supra eldiraj\u0302o g\u0302enerale estus konsiderita la esprimon de la parolanto de lia/s\u0302ia irado hejmen, ankorau\u0306 g\u0302i s\u0302ajnas esti tute normala c\u0302iukaze por projekcii lian fizikan c\u0302eeston al lia hejmo prefere ol for de hejme.\nJen estas alia komuna ekzemplo:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "mi ne estas c\u0302i tie, bonvole forlasu mesag\u0302on."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Malgrau\u0306 g\u0302ia komuna uzokutimo por alparoli homojn kiuj vokas kun neniu responds la telefono, la c\u0302i tie c\u0302i tie estas semantike malkongrua al onies foresto.\nTamen, tio estas konsiderita normala por la plej multaj homoj c\u0302ar parolantoj devas projekcii sin kiel respondado de la telefono kiam fakte ili ne estas fizike."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Lingvoj kutime montras minimume dudirektan referencan distingon en sia deikta:dejkta sistemo: proksimala, t.e. proksime de au\u0306 pli proksime al la parolanto;\nkaj distala, t.e. longe de la parolanto kaj/au\u0306 pli proksime g\u0302is la adresato.\nLa angla ekzempligas tion kun tiaj paroj kiel tio kaj tio, c\u0302i tie kaj tie, ktp."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En aliaj lingvoj, la distingo estas tridirekta: proksimala, t.e. proksime de la parolanto;\nmediala, t.e. proksime de la adresato;\nkaj distala, t.e. longe de ambau\u0306.\nTio estas la kazo en kelkaj enamig\u0302lingvoj [noto 1] kaj en Serbo-kroato, [7]\nLa korea, la japana, tajo, filipinano kaj turko.\nLa arkaika angla formion kaj tie (dau\u0306re konservita en kelkaj regionaj dialektoj) siatempe reprezentanta distalan kategorion kiu nun estis inkludita per la antau\u0306e mediala \"tie\"."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La tempo, au\u0306 tempa, deikto maltrankviligas sin pri en la diversaj tempoj implikitaj kaj referita en eldiraj\u0302o.\nTio inkludas tempoadverbojn kiel \"nun\", \"tiam\", \"baldau\u0306\", kaj tiel antau\u0306en, kaj ankau\u0306 malsamaj tempoj.\nIdealekzemplo estas la vorto morgau\u0306, kiu indikas la sinsekvan venontan tagon post c\u0302iu tago.\nLa \"morgau\u0306o\" de tago lastan jaron estis malsama tago de la \"morgau\u0306o\" de tago venontan semajnon.\nTempadverboj povas esti relative al la tempo kiam al eldiraj\u0302o kion farita (Fillmore nomas la \"c\u0302ifra tempo\", au\u0306 Et) au\u0306 kiam la eldiraj\u0302o estas au\u0306dita (la dec\u0302ifranta tempo de Fillmore\u00ab\", au\u0306 Dt).\nKvankam tiuj estas ofte la sama tempo, ili povas malsami, kiel en la kazo de prerekorditaj elsendoj au\u0306 korespondado.\nEkzemple, se oni devus skribi"}, {"text_idx": "#000030", "text": "la Et kaj Dt estus malsamaj, kun la antau\u0306a deikta:dejkta esprimo koncerne Et kaj c\u0302i-lastaj la Dt."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Tempoj estas g\u0302enerale apartigitaj en absolutaj (deikta:dejkta) kaj relativaj tempojn.\nTiel, ekzemple, simpla angla pasinteco enestas absoluta, kiel ekzemple"}, {"text_idx": "#000032", "text": "dum pluskvamperfekto estas relative al iu alia deiktaj\u0302e precizigis tempon, kiel en"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Diskursdeikto, ankau\u0306 referita kiel tekstodeikto, rilatas al la uzo de esprimoj ene de eldiraj\u0302o por rilati al partoj de la diskurso kiu enhavas la eldiraj\u0302on - inkluzive de la eldiraj\u0302o mem."}, {"text_idx": "#000035", "text": "\"tio\" rilatas al suprenalvenparto de la diskurso, kaj en"}, {"text_idx": "#000036", "text": "\"tio\" rilatas al antau\u0306a parto de la diskurso."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Distingo devas esti farita inter diskursdeikto kaj anaforoj, kio estas kiel en kiam esprimo faras referencon al la sama referencito kiel antau\u0306a periodo,"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Liono substrekas ke estas eble ke esprimo estus kaj deikta:dejkta kaj anafora en la sama tempo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "\"c\u0302i tie\" au\u0306 \"tie\" funkcio anafore en ilia referenco al Londono, kaj deiktaj\u0302e en tio ke la elekto inter \"c\u0302i tie\" au\u0306 \"tie\" indikas c\u0302u la parolanto estas au\u0306 estas ne nuntempe en Londono."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La proksimuma regulo por distingi la du fenomenojn estas kiel sekvas: kiam esprimo rilatas al alia lingva esprimo au\u0306 peco de diskurso, g\u0302i estas diskurso deikta:dejkta.\nKiam tiu esprimo rilatas al la sama objekto kiel antau\u0306a lingva esprimo, g\u0302i estas anafora."}, {"text_idx": "#000043", "text": "S\u0302altilreferenco estas speco de diskursdeikto, kaj gramatika trajto trovis en kelkaj lingvoj, kiu indikas c\u0302u la argumento de unu paragrafo estas la sama kiel la argumento de la antau\u0306a paragrafo.\nEn kelkaj lingvoj, tio estas farita tra samaj subjektosignoj kaj malsamaj subjektosignoj.\nEn la tradukita ekzemplo \"John punched Tom, and left- (Necesejo pugnobatis Tom, kaj foriris -)- [sama subjekto-signo]\", g\u0302i estas Johano kiu foriris, kaj en \"Johano trui Tom, kaj maldekstra- [malsama subjekto-signo]\", g\u0302i estas Tom kiu foriris."}, {"text_idx": "#000044", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Socia"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Socia deikto koncernas la sociajn informojn kiu estas c\u0302ifrita ene de diversaj esprimoj, kiel ekzemple relativa socia statuso kaj konateco.\nDu gravaj formoj de g\u0302i estas la tielnomitaj T-V distingoj kaj formalaj parolmanieroj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "T-V distingoj, nomumitaj lau\u0306 la latina \"tu\" kaj \"voj\" (eksterordinaraj kaj pluralversioj de \"vi\") estas la nomo donita al la fenomeno kiam lingvo havas du malsamajn duapersonajn pronomojn.\nLa s\u0302ang\u0302ig\u0302anta uzokutimo de tiuj pronomoj indikas ion c\u0302irkau\u0306 formalaj\u0302o, konatecon, kaj/au\u0306 solidarecon inter la interaktants.\nTiel, ekzemple, la T formo eble estos uzita dum parolado al amiko au\u0306 sociaj egalas, dum la V-formularo estus uzita paroli al pli stranga au\u0306 socia c\u0302efo.\nTiu fenomeno estas ofta en eu\u0306ropaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Formalaj parolmanieroj estas multe pli kompleksa formo de socia deikto ol T-V distingoj, kvankam ili c\u0302ifras similajn specojn de sociaj informoj.\nIli povas impliki vortojn estantajn markitaj kun diversaj morfemoj same kiel preskau\u0306 totale malsamaj leksikonoj estantaj utiligitaj surbaze de la socia statuso de la interaktants.\nTiu speco de socia deikto estas trovita en gamo da lingvoj, sed estas aparte ofta en suda kaj Orientazio."}, {"text_idx": "#000048", "text": "G\u0302enerale parolante, anaforoj rilatas al la maniero kiel en kiu vorto au\u0306 frazo rilatigas al alia teksto:"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Eksofora referenco rilatas al lingvo ekstere de la teksto en kiu la referenco estas trovita. Homofora referenco estas senmarka frazo kiu akiras specifan signifon tra scio pri sia kunteksto.\nEkzemple, la signifo de la frazo \" la reg\u0302ino \" povas esti determinita fare de la lando en kiu g\u0302i estas parolita.\nC\u0302ar ekzistas multaj reg\u0302inoj c\u0302ie en la mondo, la loko de la parolanto [noto 2] disponigas la ekstrajn informojn kiu permesas individuan reg\u0302inon esti identigita.\nEndofora referenco plusendas al io internon de la teksto en kiu la referenco estas trovita. Anafora referenco, se kontrau\u0306batalite al cataphora, rilatas al io ene de teksto kiu estis antau\u0306e identigita.\nEkzemple, en \" Susan dropped the plate. It shattered loudly \" la vorto \" g\u0302i \" plusendas al la frazo \" la platon \".\nCatafora referenco rilatas al io ene de teksto kiu ankorau\u0306 ne estis identigita.\nEkzemple, en \" He was very cold. Davido promptly put on his coat \" la identeco de la \" li \" estas nekonataj g\u0302is la individuo ankau\u0306 estas referita kiel \" Davido \"."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Homofora referenco estas senmarka frazo kiu akiras specifan signifon tra scio pri sia kunteksto.\nEkzemple, la signifo de la frazo \" la reg\u0302ino \" povas esti determinita fare de la lando en kiu g\u0302i estas parolita.\nC\u0302ar ekzistas multaj reg\u0302inoj c\u0302ie en la mondo, la loko de la parolanto [noto 2] disponigas la ekstrajn informojn kiu permesas individuan reg\u0302inon esti identigita."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Deikta:dejkta centro, foje referita kiel origo, estas aro de teoriaj punktoj ke deikta:dejkta esprimo estas \"ankrita\" al, tia ke la taksado de la signifo de la esprimo kondukas unu al la signifa punkto.\nC\u0302ar deikta:dejktaj esprimoj estas ofte egocentraj, la centro ofte konsistas el la parolanto tiutempe kaj loko de la eldiraj\u0302o, kaj plie, la loko en la diskurso kaj signifaj sociaj faktoroj.\nTamen, deikta:dejktaj esprimoj ankau\u0306 povas esti utiligitaj lau\u0306 tia maniero ke la deikta:dejkta centro estas transdonita al aliaj partoprenantoj en la inters\u0302ang\u0302o, au\u0306 al personoj /lokoj/ ktp. estantaj priskribita en rakonto.\nTiel, ekzemple, en la frazo"}, {"text_idx": "#000053", "text": "mi staras c\u0302i tie nun."}, {"text_idx": "#000054", "text": "la deikta:dejkta centro estas simple la persono tiutempe kaj loko de parolado.\nSed diru ke du homoj parolas sur la telefono longdistancaj, de Londono g\u0302is New York."}, {"text_idx": "#000056", "text": "en kiu kazo la deikta:dejkta centro estas en Londono, au\u0306 ili povas same valide diri"}, {"text_idx": "#000058", "text": "en kiu kazo la deikta:dejkta centro estas en New York.\nSimile, dum rakontado de rakonto pri iu, la deikta:dejkta centro s\u0302ang\u0302as al ili supozeble.\nTiel tiam en la frazo"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Li tiam kuris dudek futojn maldekstren."}, {"text_idx": "#000060", "text": "estas komprenite ke la centro estas kie pri la persono estas parolita, kaj tiel, \"al\" plusendas ne al la maldekstro de la parolanto, sed al la objekto de la maldekstro de la rakonto, t.e., la personon referitan kiel \"li\" tiutempe tuj antau\u0306 ol li kuris dudek futojn."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Estas helpeme distingi inter du uzokutimoj de deikto, gesta kaj simbola, same kiel ne-deikta:dejktaj uzokutimoj de ofte deikta:dejktaj vortoj.\nGesta deikto rilatas, larg\u0302e, al deikta:dejktaj esprimoj kies kompreno postulas iun specon de au\u0306dvidaj informoj.\nSimpla ekzemplo estas kiam c\u0302e objekto estas indikita kaj referita kiel \"tio\" au\u0306 \"tio\".\nTamen, la kategorio povas inkludi aliajn specojn de informoj ol indikado, kiel ekzemple direkto de rigardo, voc\u0302o,.\nSimbola uzokutimo, kompare, postulas g\u0302enerale nur bazan spati-tempan scion de la eldiraj\u0302o."}, {"text_idx": "#000062", "text": "postulas ekzistanta kapabla vidi kiu fingro estas tenita supren, dum"}, {"text_idx": "#000063", "text": "postulas nur scion de la aktuala loko."}, {"text_idx": "#000064", "text": "mi iris al tiu grandurbo unu tempo ..."}, {"text_idx": "#000065", "text": "ne-deikta:dejkta uzokutimo de \"tio\", kiu ne referenceas ion ajn specifan estas.\nPrefere, g\u0302i estas utiligita kiel senfina artikolo, multe la maniero\u00ab\" povus esti utiligita en it loko."}, {"text_idx": "#000066", "text": "La esprimoj deikto kaj indeksiceco estas ofte uzitaj preskau\u0306 inters\u0302ang\u0302eble, kaj ambau\u0306 traktas esence la saman ideon: kontekste dependaj referencoj.\nTamen, la du esprimoj havas malsamajn historiojn kaj tradiciojn.\nEn la pasinteco, deikto estis asociita specife kun spatiotemporal referenco dum indeksiceco estis uzita pli larg\u0302e.\nPli grave, c\u0302iu estas rilata al malsama kampo de studo;\ndeikto estas rilata al lingvistiko, dum indeksiceco estas rilata al filozofio."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Deikto (el la helena \u03b4\u03b5\u03b9\u03be\u03b9\u03c2 [dei\u0302ksis] 'montri'). Vorto referanta, en la vortigo, al la spaco kaj al la tempo en kiuj la vortigo mem estas kreita au\u0306 al la homoj, c\u0302ar elsendantoj kaj ricevantoj de la vortigo. La lingvaj elementoj, kiuj ankras la vortigon al la kunteksto tempo-spaca kaj al la protagonistoj de la komunika ago, estas nomitaj deiktaj. Tiaj elementoj povas esti unuopaj vortoj kiuj apartenas al malsamaj partoj de la parolado"}, {"text_idx": "#000073", "text": "adverboj kiel 'tie', 'nun', 'hierau\u0306';\npronomoj kaj adjektivoj montraj kaj posedaj kiel 'mia', 'tiu';"}, {"text_idx": "#000074", "text": "sed ili povas esti ankau\u0306 morfemoj kiel tiuj kiuj en la itala montras la tempon kaj la personon de la verbo au\u0306 de la sintagmoj."}]