[{"text_idx": "#000000", "text": "Kiel akvo de l' rivero"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Author: Raymond SchwartzKind: basic literature, original work, novelAvailability: Not in stockPrice: \u00b1\u20ac17.50Year of publication: 1991Format: libro kudre binditaDescription: Klasika romanego, kun strec\u0302a intrigo kaj humuro.Pages: 487Height: 220 mmISBN: 8870360482Review: De Andreas Ku\u0308nzli: Kiel akvo de l' riveroDe Poul Thorsen: Anstatau\u0306 recenzoDe William Auld: Raymond Schwartz: Kiel akvo de l\u2019 riveroDe Sten Johansson: Banig\u0302i en riverojDe William Auld 2De Christian Declerck: Kontrau\u0306milita literaturo en EsperantoDe Muzikanta Hipopotamo: Kiel akvo de l' riveroDe Jorge Camacho: Kiel akvo de l' riveroDe Jacqueline Le\u0301peix: Tri Historiaj RomanojDe Anjo: Kiel akvo de l'riveroDe Vivjan: Kiel akvo de l'riveroDe Telemo (Francio): Kiel akvo de l' rivero de Raymond Schwartz La romano komencig\u0302as antau\u0306 la unua mondmilito, pri agrabla vivo de franca junulo,\nkiu tuj post la arbirurienteco iris vivi c\u0302e germana familio. Li malkovras aliajn manierojn pensi, agi, ktp. Li amikig\u0302as kun multaj personoj!\nSed la milito dispus\u0302igas liajn projektojn, amiketcojn, amon! Li provas rehejmi, sed multaj malhelpoj dang\u0302erigas sian propran vivon!\n(Hirondelle - Internacia Esperanto-Sumoo Marto 2016)Rating: Add my rating"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Kiel akvo de l'rivero estas historia romano kun au\u0306tobiografiaj\nelementoj, kiu traktas la vivspertojn de juna franco Pierre Touchard, kiu\nvivas komence de la dudeka jarcento en Alsaco-Loreno, pli precize en Autrecourt,\nvilag\u0302o en la eksfranca provinco aneksita de Germanio post la milito de\n1870/71, do en la kamparo sude de la urbo Metz, kie ankau\u0306 la romanau\u0306toro\nSchwartz mem havas siajn radikojn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Pli malpli detalajn recenzojn aperigis inter alie Edward Ockey en\nen Panoramo/Starto (1980), William Auld en sia Enkonduko en la\noriginalan literaturon de Esperanto (1979), kaj kompreneble ankau\u0306\nGeoffrey Sutton mencias g\u0302in plurloke en sia brilega anglalingva literatur-enciklopedio"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Sed malgrau\u0306 tiu malsukcesa fino, Kiel akvo de l' rivero restas\nlau\u0306 Sten Johannson grava, interesa kaj legebla kun granda g\u0302uo: \u201cG\u0302i\nhavas tiom da bonaj ecoj, belajn, detalric\u0302ajn kaj buntajn priskribojn\nkaj scenojn el malsamaj medioj, ankau\u0306 c\u0302arman etoson el la epoko antau\u0306mondmilita.\nG\u0302ia temo devus esti plej grava al c\u0302iu esperantisto. Kaj g\u0302ia lingvaj\u0302o\nestas tutsimple modela. Legu g\u0302in!\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Jam komence de la verko oni tute nature montras al ni la\ngerman-francan landlimon, kaj iom poste g\u0302i denove aperas en"}, {"text_idx": "#000014", "text": "\"Mi babilas, babiladas kaj forgesis atentigi vin, ke\njam ni renkontis la landlimon. Jen, de kelka tempo g\u0302i sekvas\nnin, c\u0302i tie, dekstre de la s\u0302oseo. [...]\""}, {"text_idx": "#000015", "text": "\"Tre interese\", konstatis Pierre, \"mi ne\nsciis... kaj tamen, se oni pripensas, ja ne povas esti alie inter\nlandoj, kiujn disigas nek rivero, nek kruta montovando. Mi\nkomprenas, ke ne estas eble, per iu kalko desegni linion kiel sur\nsportterenoj\". Dum li tiel parolis, li flankenig\u0302is kaj jen\nstaris unu momenton kun kruroj larg\u0302e disetenditaj, unu piedon\nc\u0302iuflanke de l' c\u0302evoja fosaj\u0302o, kvazau\u0306 rajde super la"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Mi agas kiel idioto\", li ridetis, \"sed\njukis min la deziro havi samtempe unu piedon en Francujo kaj la\nalian sur germana grundo. Verdire, mi sentas neniun specialan\nsensacion. Kaj pro tia linio la homoj batalas...\" (p."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Efektive la libro temas pri tio, ke Pierre klopodas\nstari diskrure inter la du najbaraj sed malamikaj landoj. La\nrakonto komencig\u0302as en 1913 kaj finig\u0302as en 1946 (kun epilogeto\npli malfrua), kaj g\u0302i okazas plejparte en du lokoj: en la kamparo\nsude de Metz en Loreno, kaj en Berlino. Krome, pli\nmallongaj partoj okazas en Parizo kaj Marsejlo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Jen ne nur titolo, sed efektive c\u0302eftemo de la verko, kiu\nobstine ripetig\u0302as ekde komenco g\u0302is fino, kiel muzika\ngvidmotivo: Ec\u0302 se oni vole-nevole devas sekvi unu riveron, tamen\nindas koni kaj s\u0302ati ankau\u0306 aliajn, ec\u0302 banig\u0302i en ili."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Poste ni saltas trans dudek kvin jarojn g\u0302is la komenco de\nnova milito. Tiu drasta salto tamen kau\u0306zas al la au\u0306toro iom da\nproblemoj por konstrui kredindan intrigon, sed ankau\u0306 tion li"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Malgrau\u0306 tiu bedau\u0306rinda fino, la verko Kiel akvo de\nl\u2019 rivero restas grava, interesa kaj legebla kun granda\ng\u0302uo. G\u0302i havas tiom da bonaj ecoj, belajn, detalric\u0302ajn kaj\nbuntajn priskribojn kaj scenojn el malsamaj medioj, ankau\u0306\nc\u0302arman etoson el la epoko antau\u0306mondmilita. G\u0302ia temo devus esti\nplej grava al c\u0302iu esperantisto. Kaj g\u0302ia lingvaj\u0302o estas"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La intrigo koncernas francan junulon, kiu pasigas la\nantau\u0306militan jaron - kompreneble, oni ne scias, ke g\u0302i estas\nantau\u0306milita - en Germanujo, kie li formas amikajn rilatig\u0302ojn\nkun siaj germanaj kolegoj s\u0302ajne dau\u0306rontajn eterne. La\nneatendita eksplodo de la mondmilito tempeste forblovas tiujn"}, {"text_idx": "#000026", "text": "En la dua parto, kiu titolig\u0302as \"...Kaj oni\nrekomencis...\", la milito rekomencig\u0302as en 1939 kaj ni\nsekvas la karieron de Pierre dum tiu dua katastrofo. Unu grava\ntemo de tiu c\u0302i brila romano estas kompreneble la militabomeno\nkaj la valoro de individuoj super naciecoj, almenau\u0306 naciecoj"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ankau\u0306 en nia esperanta literaturo militado, au\u0306 c\u0302u diri:\nkontrau\u0306militaj libroj, ne estas for. Koncerne la unuan\nmondmiliton ni disponas precipe tradukojn, sed jam ankau\u0306 pri du\noriginalaj romanoj. Pri la dua milito nin bele dorlotas nia\noriginala beletro. C\u0302u relegi tiujn verkojn? C\u0302u valoras?"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kontentiga ja estas la nombro. Menciindas, almenau\u0306 el\nhistoria vidpunkto, jenaj tradukitaj volumoj:"}, {"text_idx": "#000031", "text": "(1917, el la hungara, Charles Minor);"}, {"text_idx": "#000033", "text": "(2002, el la hungara, Istva\u0301n Ertl)"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Miyamoto Masao (1913-1989) pritraktis konsekvencojn de la\nmondmilito en Naskitaj sur la ruino: Okinavo (1976). Kaj,\npoemaron post poemaro, Julius Balbin (1917) destilis poezion el\nmilitaj teruraj\u0302oj: Imperio de l' koroj (1989), Damnejoj"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Spomenka S\u0302timec (1949) verkis pri eu\u0306ropa milito (inter\nserboj kaj aliaj popolgrupoj eksjugoslaviaj) la novelaron Kroata\nmilita noktlibro (1993). Sed, krom kelkaj poemaj aludoj plume\nde Camacho kaj Gis\u0302pling, dau\u0306ras silento pri la fiaj"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kaj la j\u0302usa verko de Steele, Flugi kun kakatuoj (2010)\n\u0097 c\u0302u ne ankau\u0306 rakonto pri milito, tiu inter eu\u0306ropaj\nblankuloj kaj au\u0306straliaj aborigenoj? Specimene:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "\"Billy sopiris al milda angla pejzag\u0302o.Li ridetis\namare-ironie al si mem: se la klimato estas tia c\u0302i, kial ni ne\nsimple redonu la teron al la nigruloj kaj reiru al nia propra\nlando? Nu jes, sed kial ni entute havas imperion? La imperio\nestas historia necesaj\u0302o. G\u0302i alportas multan bonon al la mondo.\nKiel angloj rezignu pri sia glora historia rolo? Tiel devas esti,\nkaj iom da s\u0302vitado estas la kosto.\" (162)"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Memkomprene, la kosto estas ne nur s\u0302vito, sed ankau\u0306\nvivoperdo. Precipe alikampe, kie c\u0302iaj kostoj alte sumig\u0302as."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Manuel de Seabra (1932) publikigis la romanon La armeoj de\nPaluzie (1996), membiografieca familia romano (bedau\u0306rinde ne\ndece lingve korektita), kaj C\u0302u vi konas Blaise Cerndrars? (2007),\nmallonga romano pri milito en tropika lando."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Fojfoje sufic\u0302e francece la pau\u0306soj farig\u0302as: kas\u0302kas\u0302o;\ntutproksima; \"Bando da falc\u0302itoj!\" insultis la dika matrono\npost ili. Sed ec\u0302 plej konkretaj priskriboj estas amuze, preskau\u0306\nmalobjekte, esprimitaj: \"Dekstre de la pordo dormetis\niu meblo biblioteksimila, kiun oni nur malofte vekis.\"\nBildoplenas la vortumoj: [personoj] s\u0302prucas el diversaj c\u0302ambroj\n; li sukcesis sin s\u0302rau\u0306bi tra l' amaso ; vi devas alfarig\u0302i al"}, {"text_idx": "#000048", "text": "La studenta drinkvespero funkcias kiel antau\u0306signo de\ninterpopolaj malamikaj\u0302oj: \"La uragano levig\u0302as\":\ns\u0302ovinismo, naciismo, paroloj pri reveng\u0302o. Rasismo kaj\ndiskriminacio: \"Li [la franco] konsciis; ke c\u0302iuj rigardoj"}, {"text_idx": "#000050", "text": "La romano de John Francis"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Interese percepti kaj sperti la naturon kaj karakteron de tiuj\nhomoj, malkleraj kamparanidoj kaj apenau\u0306 finstudintaj junuloj,\nmobilizataj kaj soldatig\u0302ontaj sufic\u0302e senprepare. Interese vidi\nla funkcion kaj influon de propagando kaj la sekvon de tio ke oni\nkalkulas je volontuloj, je patriotismo; rimarki la kredigon ke\nAnglujo, insulo, estas netrafebla, nevenkebla. Regas senlaboreco."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Francis elstarigas la naivecon de la junaj soldatoj: \"Ne\nestos milito. La konferenca tablo estas la areno de la dudeka\njarcento. Malgrau\u0306 c\u0302iu minacado kaj c\u0302iu blufo oni tro\ncivilizig\u0302is por fari la finan pas\u0302on.\" Kaj tiam:"}, {"text_idx": "#000054", "text": "\"Vere,\" Mat anoncis, \"mi ne atendis militon\ntian. Mi bedau\u0306ras, ke mi ne alig\u0302is al la kavalerio.\""}, {"text_idx": "#000055", "text": "\"Vi s\u0302atas la c\u0302evalojn, Dunkan?\" demandis Georgo."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Kaj post rakontado de anekdoto (far Dunkan), la demandinta"}, {"text_idx": "#000057", "text": "\"Pli bone vi ne estu en la kavalerio. Vi tro amas"}, {"text_idx": "#000059", "text": "La soldatoj duboplene pridemandas la kompetenton de siaj\ngeneraloj koncerne modernan militadon en la tranc\u0302eoj:"}, {"text_idx": "#000060", "text": "\"Kiam ili c\u0302esos batadi la fruntojn kontrau\u0306 granito? C\u0302u"}, {"text_idx": "#000061", "text": "\"Supozeble jes,\" Dunkan kontrau\u0306is, \"sed kiam?\nIli studadas mapojn kaj certigas al la politikistoj ke ni\nsukcesas, kaj la politikistoj sciigas tion al la publiko rezulte\nke, se iu ec\u0302 kritiketas la gvidadon de la milito tie hejme, oni"}, {"text_idx": "#000062", "text": "\"Oni povus rigardi la militon kiel naskotrombon de nova,\npli bona mondo,\" diris Fawn."}, {"text_idx": "#000063", "text": "\"Adoleska naivo,\" ridetis Kafre. \"Sociaj\nkonvulsioj eble alportas s\u0302ang\u0302ojn, sed tiuj ne estas blanke"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Francis traktas ambau\u0306 mondmilitojn. Kaj intence miksis ilin,\nc\u0302ar ja... unu milito similas alian: kadavroj, ruinoj,\nkruelo... Sed tia subita salto de unu generacio (tio estas: de\nunu milito) al la alia \u2013 beletra artifiko de la au\u0306toro\n\u2013 postulas de la leganto viglan atenton dum la legado. Vidu:"}, {"text_idx": "#000065", "text": "\"Ne estos milito,\" ripetis Dunkan. (Tri monatojn\nposte li legos, ke la C\u0302efduko de Au\u0306strio vizitis Sarajevon.)"}, {"text_idx": "#000066", "text": "\"Ne estos milito,\" protestis Donald Maclean.\n\"Almenau\u0306 ne granda: tia stultegaj\u0302o ne povas reokazi post"}, {"text_idx": "#000067", "text": "La aludita s\u0302ajnmaldensa, iom lante detaliga rakonto (preskau\u0306\n580 pag\u0302oj da teksto) povus doni tedan aspekton al la romano. La\nlibro de Francis postulas de la leganto efektive pli da peno kaj\nelteno, pli da pacienco, ol la romano de Schwartz, sed la verko\nvaloras tiun fortostrec\u0302on pro la psikologio kaj pensoj de la"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Francis majstras en scenoj kaj dialogoj kun psikologio\ninterpersona; au\u0306 individua (mensa monologo); ekzemple la\nc\u0302apitro: Inspiroj. Per diversaj epizodoj el la militaj jaroj li\nmontras, ke speco de frenezo ekregas la publikan opinion. Kaj la"}, {"text_idx": "#000071", "text": "\"Mi estis en la lasta [milito],\" lia oficejestro\ndiris. \"Sed ni ne finis g\u0302in. Nun... nu, estas por vi\nknaboj fini g\u0302in.\" (117) Sed Donald ne emas al militservo,\nne deziras esti volontulo. (114) Li ne kunludos 'la patriotan\nblagon'. (115) Ni au\u0306das la konsciencan rifuzanton defendi sian\nstarpunkton: \"Vi ne komprenas, sinjoro Mangan.\" (275)\n\"Sangovers\u0302on povas sekvi nur veng\u0302emo.\" (305)"}, {"text_idx": "#000072", "text": "La c\u0302efroluloj anas en du generacioj de unu familio, kiu\nspertas du modernajn militojn kun interspaco de dudek jaroj. Ili\nc\u0302iuj havas siajn kamaradojn, siajn amikojn kaj amatojn, siajn\nrevojn kaj iluziojn, esperojn kaj konsciig\u0302ojn. Donald,\nmilitrifuzinta, bonvenas por distri la invalidan amikon; sed tiu\nBob, patriota filo kaj do 'heroo' por sia patro, en ties okuloj\ntro kontrastas kun li, la sana 'malkurag\u0302ulo'. (475)"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Kvazau\u0306 simbole, kvazau\u0306 spegule al la konduto de\nplenkreskuloj: \"Sed infanoj prenas, prenas, kaj kiam unu\nmaloftulo cedas, ili nur prenas des pli rabeme. Sed ne; prediki\nestas senutile \u2013 pli ol senutile; necesas kompreno"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Kiam kompreno interna malebligos militojn?"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Raymond Schwartz estas konata en Esperantujo kiel humuristo, c\u0302ar li verkis multajn novelojn humurajn, kaj estris kabaredon en Parizo. En Kiel akvo de l' rivero, ja estas s\u0302ercoj, vortludoj, ktp., sed la libro estas tamen pli serioza ol liaj aliaj verkoj. Schwartz estis lorenano, li naskig\u0302is en urbo Metz en franca departemento Mozelo. Tiu parto de regiono Loreno plurfoje s\u0302ang\u0302is sian naciecon. Tion li spertis dum sia vivo, li estis foje germano foje franco. Tion spertis ankau\u0306 lia popolo."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Komencig\u0302as la romano antau\u0306 la unua mondmilito, kaj g\u0302i finig\u0302as post la dua mondmilito. La juna heroo vivas en Parizo sed devenas de iu vilag\u0302o en Loreno. Tiu vilag\u0302o plurfoje revenas dum la rakonto, foje franca foje germana."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La junulo en Parizo festas sian bakalau\u0306rig\u0302on kun la junuloj (kompreneble estas nur knaboj en tiu epoko), sed la festo estas fiaska. Poste la junulo iras al Berlino por plibonigi sian regadon de la germana. Li amikig\u0302as kun studentoj germanaj. Estas dua festo, sed en la germana stilo. Ni povas kompari la parizanojn, kiuj festas sian bakalau\u0306rig\u0302on, kun berlinaj studentoj, kiuj estas multe pli rigoraj... Tion prezentas homo, kiu konis ambau\u0306 kulturojn, sed iom karikature tamen estas prezentata la afero."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La junulo enamig\u0302as al berlinanino. Ili amoras, s\u0302i gravedig\u0302as, sed li ne scias tion, c\u0302ar li devas urg\u0302e reiri al Francujo, pro la komenco de la unua mondmilito. Li lasas s\u0302in, kaj li sukcesas, en milito jam komencita, atingi Francujon, per la helpo de la vilag\u0302anoj de Loreno. La amatino estas graveda, sed s\u0302i estas amata ankau\u0306 de Berlina studento. Dum la festo de la germanaj studentoj estis konflikto inter la franco kaj tiu germano, kiu amas la saman junulinon. La germana studento estas morte vundita en la milito, kaj li proponas sur sia mortolito s\u0302in edzinigi. S\u0302i pensas : \u00ab Kion fari? Mi havas bebon en la ventro, la patro estas franco, ni estas en milito. \u00bb S\u0302i jesas."}, {"text_idx": "#000079", "text": "S\u0302i naskas filon, pri kiu ne tro interesig\u0302as la germana familio. Tiun filon oni edukas kiel en la spirito de prusa militarismo, c\u0302ar oni supozas, ke li estas filo de heroo de la milito. Poste venas nazioj, kaj tiu filo farig\u0302as oficiro de Wehrmacht. Hazarde (sed hazardon regas la verkisto kompreneble), li militas en la regiono de tiu lorena vilag\u0302o. Li rezignas pri sia oficira rango kaj farig\u0302as simpla soldato. Fine de la milito li estas adoptita de franco, fakte de sia patro, kaj ili amikig\u0302as. Ec\u0302 poste, li ne scias, ke li estas lia filo, c\u0302ar s\u0302ajnas ke li iom hontas pri sia pasinteco de prusa oficiro. Krom oficiro li estis ing\u0302eniero, kaj li laboras en fromag\u0302-fabriko de la franco en la lorena vilag\u0302o."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Fine iam la patrino venas al Parizo por zorgi pri malric\u0302uloj, kaj ili vidas c\u0302e la televido intervjuon pri s\u0302i. La junulo diras : \u00ab Jen s\u0302i estas mia patrino.\u00bb La franco diras : \u00abSed s\u0302i estas mia edzino. \u00bb (Kvankam lia edzino s\u0302i neniam estis.) Tiam ili komprenas, retrovas s\u0302in, la gepatroj vivas kune fine, kaj... fino bela, c\u0302io bela."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Kompreneble la konkludo estas pacista. Mi aldonas, ke mi vivis longe en regiono Alzaco, kaj tial la problemo de vilag\u0302oj, kiuj s\u0302ang\u0302as sian naciecon, estas de mi konata. Mi memoras, ke la nazioj s\u0302ang\u0302is la nomon de vilag\u0302oj kaj ankau\u0306 de homoj."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Tiu libro ne estas por komencantoj. En la stilo de Schwartz, mi memoras ke estas vortludoj, kaj ankau\u0306 tiaj vortludoj, kiuj estas pli bone komprenataj, se oni konas kaj la francan kaj la germanan lingvojn, sed tamen ili estas klarigitaj. En tiu libro celo ne estas la vortludoj, celo estas tamen la rakonto kaj, per la kazo de Loreno, prezento de la problemoj de paco kaj milito."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Mi diras la komenton de Marie-The\u0301re\u0300se Lloancy. Pasintsemajne s\u0302i diris, ke c\u0302e la unua legado s\u0302i ne s\u0302atis, c\u0302e la dua s\u0302i pensis : \u00ab Eble... \u00bb kaj c\u0302e la tria legado s\u0302i s\u0302ategis. Do legu trifoje."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Mi varme rekomendas legi tiun c\u0302i romanon de Raymond Schwartz"}]