[{"text_idx": "#000000", "text": "Histerio: La plej miskomprenata malsano"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Homoj malsanig\u0302is jam de la komenco de historio. Tio kreis medion en kiu kuracistoj estis necesaj, dum la medicina scienco ankorau\u0306 ne ekzistis. Dum la plejparto de homa historio, priskriboj de malsanoj kaj metodoj por kuraci ilin, do ne bazig\u0302is sur pruvoj. Unu el la plej miskomprenataj flankoj de la problemo estis la anatomio kaj sano de virinoj, kiuj ec\u0302 hodiau\u0306 ankorau\u0306 ne estas same bone komprenataj kiel tiuj de viroj. Unu el la c\u0302efaj ekzemploj de tio estas histerio."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La unua konservita mencio de histerio venas el Egiptio. La Kahun papiruso, el la jaro 1900 a.K., estas granda kolekto de tekstoj kun pluraj temoj. Interalie, g\u0302i priskribas tion, kion oni konsideris la kau\u0306zo de frenezeco de virinoj, nome la spontanaj movig\u0302oj de la utero ene de la korpo. Jarcentojn poste, oni komencis nomi tiun malsanon histerio, lau\u0306 la Greka vorto por utero. En la Eber papiruso, el 1600 a.K., oni trovas priskribon de la sama malsano. La simptomoj estis spasmoj, sufoko kaj morto. Aldone, la papiruso proponas metodon por kuraci la malsanon. La utero, lau\u0306 la tiama kredo, povis esti logata de bonaj odoroj kaj forpelata de malbonaj odoroj. Se la utero movig\u0302is supren, oni enspiris malbonajn odorojn per la bus\u0302o kaj nazo, dum oni metis ion kun bona odoro inter la krurojn. Se la utero movig\u0302is suben, oni faris la inverson. Kompreneble oni povas facile kritiki c\u0302i tiujn ideojn. Unue, ke viroj povas sperti la samajn simptomojn sen havi uteron ne estis klarigita. Aldone, ec\u0302 se oni kredas ke uteroj vere movig\u0302as, oni ne povas scii c\u0302u la bonaj odoroj igas la uteron malstrec\u0302ig\u0302i, au\u0306 la virinon. Moderna scienco ankorau\u0306 ne ekzistis tamen, do kuracistoj kun novaj medikamentoj ne bezonis subteni siajn ideojn per eksperimentoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Parto de la Kahun papiruso"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La sekva kulturo kies vidpunkto estas konservita, estas tiu de la Grekoj. La \u201dkuracisto\u201d Melampo ligis la ideojn de histerio al seksumado. Pro manko de seksumado, korpaj likvaj\u0302oj povis igi venenaj kaj igi la uteron malfelic\u0302a. Por kuraci tion, li konsilis al pacientoj ke ili seksumu kun junaj fortaj viroj. La argumento de Platono estis ke la utero ig\u0302as malg\u0302oja kiam g\u0302i ne povas renkonti la viron kaj ne povas gvidi al nasko. Aristotelo kaj Hipokrato konsentis kun li pri tio. Hipokrato mem tre detale priskribis la malsanon kaj klare distingis inter epilepsio, kio estis malsano de la cerbo, kaj histerio, pri kio li kulpigis la uteron. Ankau\u0306 lau\u0306 li, la korpaj likvaj\u0302oj povis putrig\u0302i se ili ne estis sufic\u0302e ofte forigitaj per seksumado. Li pensis ke virinoj havas malsekan, malvarman korpon, dum viroj havas sekan, varman korpon. Tio igus la korpajn likvaj\u0302ojn putrig\u0302i kaj malsanigus la uteron. Tio kau\u0306zus ke la utero ekproduktas toksajn gasojn kaj ekvagadus tra la korpo. Li konsilis ke virinoj do havu bonan seksuman vivon, sed ili ja devus unue geedzig\u0302i. Krom la seksumadon, oni ne c\u0302esis rekomendi bonajn kaj malbonajn odorojn por logi la uteron al la g\u0302usta loko."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Hipokrato de Kos estas unu el la plej konataj Grekaj kuracistoj"}, {"text_idx": "#000006", "text": "En la Romia imperio, malnovaj ideoj dau\u0306re pluekzistis, sed ankau\u0306 novaj ideoj kreig\u0302is. Ankau\u0306 Sorano, kiu estas konsiderata unu el la plej fruaj ginekologoj, havis propran perspektivon sur la malsano. Lau\u0306 li, histerio estis kau\u0306zata de la penoj de naskado. Kiel rimedo li proponis c\u0302astecon kaj lau\u0306 li, virgeco estus por virinoj la ideala kondic\u0302o. Li ja priskribis antau\u0306ajn metodojn de kuraci kiel neefikaj. Anstatau\u0306e li diris ke la korpo de histeria virino estu bone prizorgata. La plej bona maniero por preventi la malsanon estas lau\u0306 li varmaj banoj, masag\u0302oj kaj korpekzerco. Post la disfalo de la Romia imperio, multaj kampoj de prascienco ne plu progresis en Eu\u0306ropo. En la Mezoriento tamen, la antikvaj tekstoj estis kopiataj, legataj kaj pridiskutataj, kio konservis la ideojn dum la mezepoko."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Dau\u0306ris g\u0302is la renesanco g\u0302is la antikvaj ideoj denove disvastig\u0302is en Eu\u0306ropo. Pro novaj filozofiaj ideoj kiel humanismo, la pozicio de homoj ig\u0302is pli kaj pli grava, dum religio perdis sian altan pozicion. Malgrau\u0306 tio, virinoj estis ankorau\u0306 taksataj kiel malpli valoraj ol viroj. \u201dSorc\u0302istinoj\u201d estis ankorau\u0306 persekutataj, sed nun kelkaj komencis pensi ke eble sorc\u0302istinoj estis mense malsanaj anstatau\u0306 posedataj de demono. Tio estis plibonigo, sed la ideo ankorau\u0306 ne rigardas virinojn kiel samvalorajn kiel virojn. La periodo ankau\u0306 venis kun novaj metodoj por kuraci histerion tamen. Codronchi, unu el la kuracistoj el tiu tempo, rimarkis ke liaj akus\u0302istinoj uzis la fingrojn por stimuli la seksorganojn. En la tiutempa kulturo, tio estis serioza tabuo, do li malpermesis la metodon. Oni povas konkludi ke ankorau\u0306 en la renesanco, la malbona kompreno de la sano de virinoj gvidis al malbona prizorgado. La inverso ankau\u0306 veris tamen. Oni uzis la uteron, kiun oni dau\u0306re kulpigis, por pruvi ke virinoj estus tre vundeblaj. Histerio restis simbolo de ineco, kio kontribuis al ties malbona reputacio. C\u0302i tiaj ekzemploj nur montras kiom gravas analizi la sciencon kiun oni praktikas dumaniere. Oni kontrolu kaj la enhavon kaj onin mem, c\u0302ar ofte sciencistoj estas pli forte influataj de sia kulturo ol ili s\u0302atus."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La komenco de moderna medicino en Eu\u0306ropo povas esti konsiderata la scienca revolucio de la deksesa kaj deksepa jarcento. La presado de libroj faciligis komunikadon inter sciencistoj, dum la metodoj per kiuj oni praktikis sciencon ig\u0302is pli sistemaj kaj bonaj. Tio multe rapidigis sciencan progreson kaj klarigis kiom eraraj multaj antikvaj ideoj estis. Anatomio ig\u0302is scienco de observoj kaj libroj kiel \u201dDe humani corporis fabrica\u201d, de Andreo Vesalio, donis tiom multe pli bonan komprenon de la korpo, ke oni ankorau\u0306 uzas la Latinajn terminojn el tiu libro por priparoli korpopartojn. Kiam temas pri histerio, Thomas Willis faris gravan kontribuon. Li ne plu ligis la malsanon al la utero, sed al la cerbo kaj la nervoj. Thomas Sydenham konsentis kun la ideo ke histerio ne rilatas al la utero kaj komparis g\u0302in al hipoh\u0302ondrio, mensa malsano kiu igas onin kredi ke oni havas severan korpan malsanon dum tio ne veras. Estas bonege ke veraj sciencistoj komencis kritiki la malnovajn ideojn, sed konvinki homojn dau\u0306rus ankorau\u0306 longe."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La ligo inter histerio kaj virineco komencis svagig\u0302i iomete en la dekoka jarcento. Tiam pli kaj pli da homoj komencis kredi ke la malsano rilatis al la cerbo anstatau\u0306 al la utero. El tio sekvis ke eble g\u0302i ne estas virina malsano, sed povus influi ankau\u0306 virojn. Ankau\u0306 tiu s\u0302ang\u0302ig\u0302o de pensmaniero iris malrapide tamen. Aldone, la lasta \u201dsorc\u0302istino\u201d de Eu\u0306ropo, Anna Go\u0308ldi, estis mortigita en Svisio en 1782, kio finis jarcentojn de senkulpaj mortoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En la dekoka kaj deknau\u0306a jarcento estis pluraj kuracistoj, kiuj elpensis novajn manierojn por batali kontrau\u0306 histerio. Mesmer kulpigis la korpan likvaj\u0302on \u201dbestan magnetismon\u201d, kiun li mem priskribis, kiel la kau\u0306zo de histerio kaj aliaj malsanoj. Li diris ke li povis interagi kun la fluaj\u0302o per meti la manon sur la malsanan korpoparton por kuraci la malsanulon, sed hodiau\u0306 oni scias tutcerte ke besta magnetismo ne ekzistas. Charcot, kiu multe studis la efektivecon de hipnozo kontrau\u0306 histerio, klopodis komenci pli sisteman esploradon de mensaj malsanoj. Lia hipotezo estis ke histerio estas kau\u0306zata de heredebla malsano de la nerva sistemo. Je la fino de sia vivo, li tamen konkludis ke temas pri neheredebla mensa malsano. Charcot forte kredis ke antau\u0306jug\u0302oj pri la virineco de histerio malhelpis sciencon kaj c\u0302iam defendis la ideon ke ankau\u0306 viroj povas ig\u0302i histeriaj. Por ilustri tion, li montris plurajn kazojn de viroj kiuj havis la samajn simptomojn kiel virinoj kun histerio. Inter tiuj ankau\u0306 estis la tiamaj enkorpigoj de vireco, kiel fervojaj ing\u0302enieroj kaj soldatoj. Malgrau\u0306 tiu progreso, malnovaj ideoj povas esti tre malfacile forigeblaj, kiel ili dau\u0306re estas hodiau\u0306, do ec\u0302 en la deknau\u0306a jarcento virinoj dau\u0306re kunportis \u201dflarsalon\u201d, lau\u0306 la Hipokrata ideo de vaganta utero. Flarsaloj vere havas efikon, pro tio ke la h\u0302emiaj\u0302oj en g\u0302i povas kau\u0306zi ke oni reflekse enspiras. Tiel oni povas vekigi iun, kiu svenis. Vers\u0302ajne la tiamaj virinoj ne svenis pro histerio tamen, sed pro kombino de tro mallarg\u0302aj korsetoj kaj sociaj premoj. C\u0302i tiu periodo ankau\u0306 estis la komenco de la vibrilo. Kiam g\u0302i estis inventita c\u0302irkau\u0306 la jaro 1900, la vibrilo estis medicina ilo anstatau\u0306 ludilo. Kuracistoj uzis ilin por orgasmigi virinojn, pro tio ke ili pensis ke tio povus helpi kontrau\u0306 histerio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sigmund Freud multe influig\u0302is de Charcot kaj ankau\u0306 li kredis ke viroj povas ig\u0302i histeriaj. Li kredis ke histerio estas la rezulto de trau\u0306moj en la infanag\u0302o kaj malsukcesi je atingi \u201dplenkreskulan seksemecon\u201d. C\u0302i tiuj ideojn li publikigis antau\u0306 la teorio de psikoanalizo, sed multaj elementoj, kiuj poste ig\u0302us parto de tiu teorio jam estis troveblaj. Poste multaj el la ideoj de Freud ricevis multan kritikon kaj multaj el liaj ideoj estis ne plu akceptataj pro tio ke ili metode au\u0306 enhave malg\u0302ustis. Ne eblas ignori la fakton tamen, ke Freud multe influis psikologion en sia tempo kaj ankorau\u0306 hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Unu el la plej interesaj periodoj por psikologio estis la dudeka jarcento. Malgrau\u0306 la sennombraj teruraj\u0302oj kiuj okazis en tiu jarcento, la mondmilitoj ja montris al ni flankojn de la menso, kiun oni ne vidas en eksperimentoj. Oni vidis ekzemple, ke histerio ig\u0302is tre ofta por soldatoj, kiuj vivis sub la premo de au\u0306 batali, au\u0306 esti malbravulo (kun c\u0302iuj sociaj konsekvencoj). Okazis do ke la cerbo spertis tiom altan premon, ke g\u0302i malsanigis la korpon. Soldatoj ec\u0302 havis paralizitajn brakojn sen fizika kialo. Tion Freud nomis \u201dkonverto\u201d, c\u0302ar la problemo estas konvertata de mensa al korpa malsano. Multaj el la soldatoj, kiuj spertis historion havis neniujn parencojn kun la sama malsano. Tio estis indikilo ke vers\u0302ajne histerio ne estas heredebla (au\u0306 almenau\u0306 ne rekte), sed anstatau\u0306e estas kau\u0306zata de la medio. Oni komparis la du militojn por trovi ligojn kaj rigardis kiel la strec\u0302o influis soldatojn de malsamaj devenoj. Tiuj datumoj multe kontribuis al psikologio, kune kun la diversaj eksperimentoj kiuj estis farataj tiam, c\u0302u etikaj au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ekzemplo de malsimileco inter du malsamaj kulturoj estas tiu inter Barataj kaj Eu\u0306ropaj Britaj soldatoj. Oni eltrovis ke en 1944, 57% el 644 pacientoj en la milita malsanulejo en Delhio havis la diagnozon de histerio, dum 12% ricevis la diagnozon de anksieco. En La milita malsanulejo en Chester tamen, 50% estis anksiecaj, dum 24% estis histeriaj. C\u0302i tiaj tendencoj estis konfirmitaj ankau\u0306 de aliaj esploroj. Aldone, en la sama jaro, oni eltrovis ke Barataj viktimoj de histerio estis homoj de alta moralo kaj c\u0302iaj inteligentecoj, dum Eu\u0306ropaj viktimoj estis tre malstabilaj kaj ofte malpli inteligentaj. Komparoj inter la du militoj montris ke la kvanto de soldatoj kun histerio malkreskis, dum la malo okazis al anksieco. Oni konkludis el tio ke la malsanoj havas reciprokan rilatumon kaj ke kresko de unu el ili rezultaj je malkresko de la alia. Aldone, oni rimarkis ke histerio tre rapide maloftig\u0302is en la okcidento post la dua mondmilito, kio ankau\u0306 estis konfirmita de esploro en Grekio. Dum anksieco kaj deprimo ig\u0302as pli oftaj. En neokcidentaj landoj kiel en la Mezoriento, histerio restis ofta dum la dua duono de la jarcento. En revizioj de studoj faritaj ekde 1965 oni ja vidis ke oni ofte misdiagnozis histerion en la fruaj studoj, sed ekde 1970 tiu elcentaj\u0302o ne pli grandis ol 4%. Oni ne pensas ke tio estas pro plibonigo de la diagnozaj metodoj, sed pro plibonig\u0302o de la kvalito de tiaj studoj. G\u0302enerale oni pensas ke tiu kresko de deprimo kaj anksieco sekvas el la ekonomia kresko de la okcidento, kiu pus\u0302as homojn al produktiveco. Estas tre multaj ideoj pri tiu malsano tamen kaj oni ankorau\u0306 esploras g\u0302in c\u0302iutage."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Hodiau\u0306 kuracistoj ofte ne plu uzas la vorton \u201dhisterio\u201d, pro tio ke g\u0302i sonas tre negativa. Anstatau\u0306e, DSM-V, la hodiau\u0306a normo lau\u0306 kiu oni faras diagnozojn, uzas la terminon \u201cKonverta Perturbo\u201d, kiu estas difinata senideologie. La malnova nomo ja estas perfekta fosilio tamen, el la primitiva komenco de medicino. La vojo de medicino estis plena je teruraj eraroj kaj nenecesaj mortoj kaj oni ankorau\u0306 pagas la kostojn por tio. Malg\u0302ustaj kredoj ankorau\u0306 ekzistas, sed oni ja devas trovi ilin. Bedau\u0306rinde elpensi ideon estas ofte pli facile ol forbari g\u0302in. Aldone, oni ankorau\u0306 pli bone komprenas la psikologion de blankaj, aliseksemaj viroj ol tiuj de ajna alia grupo. Aferoj s\u0302ang\u0302ig\u0302as tamen kaj la diferencoj ig\u0302as pli kaj pli etaj. La estonteco de medicinoj estas brila do, sed restas multe da laboro."}]