[{"text_idx": "#000004", "text": "AMik: INTERRETO: Kiom grandas la virtuala mondo? (2007/01, p. 18)"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Saliko: FINNLANDO: Nanoq, la unua arkta muzeo (2007/12, p. 20)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Arn'e la c\u0302ef'id'o est'as et'a libr'o de iom pli ol cent pag\u0302'o'j pri la dek'jar'a knab'o Arn'e. La rakont'o okaz'as dum la period'o de la viking'o'j. Arn'e est'as la fil'o de la c\u0302ef'o Bjo\u0308rn. Ili log\u0302'as en mal'grand'a vilag\u0302'o en Svedi'o c\u0302e golf'et'o, kie viv'as liber'a'j hom'o'j kun si'a'j sklav'o'j."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Jen c\u0302arm'a libr'et'o, bel'e ilustr'it'a, kiu'n ebl'as ek'leg'i sufic\u0302'e rapid'e post fin'o de baz'a kurs'o pri Esperant'o. Precip'e por japan'lingv'ul'o'j est'as util'e, ke pied'not'e trov'ig\u0302'as klar'ig'o'j pri plur'a'j vort'kun'met'aj\u0302'o'j kaj esprim'o'j ne tuj unu'a'rigard'e tra'vid'ebl'a'j, kiel, ekzempl'e, \u201egriz-ig\u0302-ant-a\u201d au\u0306 \u201ekiel ebl'e\u201d. Libr'o'fin'e oni trov'as vort'o'list'o'n Esperant'o-japan'a'n."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La g\u0302enr'o de'ven'as de iom enigm'a figur'o el la helen'a literatur'o, Ezop'o, pri kies viv'o neni'o est'as ver'e sci'at'a. Li verk'is si'a'j'n mal'long'a'j'n rakont'o'j'n proz'e, en sen'ornam'a stil'o; ankorau\u0306 nun lern'ant'o'j pri la klasik'a helen'a lingv'o oft'e uz'as li'a'j'n tekst'o'j'n sufic\u0302'e fru'e. La latin'a Phaedrus (Fedr'o) kiel unu'a fam'ig'is la g\u0302enr'o'n en form'o de poem'et'o'j. Kon'at'a'j dau\u0306r'ig'ant'o'j est'as, inter ali'a'j, Je'a'n de la Font'ain'e en la franc'a, Krilov en la rus'a, kaj Kalocsay en Esperant'o."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Al tiu c\u0302i tradici'o aparten'as ankau\u0306 c\u0302i tiu libr'et'o de Nakagaki."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ok person'o'j labor'is en la ofic'ej'o. Sep vir'in'o'j kaj unu vir'o. La c\u0302ef'o."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Katarina est'is tre mal'ric\u0302'a, sed fier'a. S\u0302i ne vol'is akcept'i help'o'n de la ali'a'j. Por s\u0302i est'is almoz'o, se iu don'is al s\u0302i pom'o'n au\u0306 iu'n ajn mang\u0302'aj\u0302'o'n. Kelk'foj'e s\u0302i sen'vort'e mal'sat'is."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La citron'o hav'is sep sem'o'j'n. G\u0302ust'e sep, kiom da vir'in'o'j labor'is kun'e, en la sam'a c\u0302ambr'o. \u201eNi sem'u ili'n!\u201d mi propon'is."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Kaj la plant'o'j komenc'is kresk'i. Sed ne simil'e! Post mal'long'a temp'o tri citron'plant'o'j ek'velk'is. La rest'int'a'j kvar bel'e progres'is en la kresk'ad'o ..."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Inter'temp'e la pli jun'a Magdalena edz'in'ig\u0302'is kaj ne plu okup'ig\u0302'is pri si'a plant'o. G\u0302i komplet'e velk'is sen akv'o kaj neni'ig\u0302'is, kiel la ali'a'j tri. Jam viv'is nur la plant'et'o'j de Elizabeto kaj Maria, krom la mi'a, kiu est'is la plej alt'a el ili!"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mi'a citron'plant'o pli kaj pli kresk'is. Mi pet'is la lign'aj\u0302'ist'o'n de la fabrik'o, ke li far'u kest'o'n por g\u0302i, c\u0302ar la radik'o de la plant'o bezon'is jam pli grand'a'n lok'o'n."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Kaj tiel okaz'is! Maria vol'is sav'i si'a'n ge'edz'ec'o'n kaj s\u0302i hav'is anim'a'n fort'o'n por far'i c\u0302io'n ebl'a'n por g\u0302i. Al'ven'is Pask'o kaj en ili'a famili'o nov'a viv'o komenc'ig\u0302'is. Venk'is la am'o kaj la pardon'o, kiu'j reg'is s\u0302i'a'n anim'o'n. Nask'ig\u0302'is mirakl'o. Nom'e, post unu jar'o nask'ig\u0302'is la du'a infan'o kaj ili felic\u0302'e kun'viv'is. Kaj ankau\u0306 s\u0302i'a citron'plant'o kresk'is."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La g\u0302arden'ist'o de la fabrik'o prov'is greft'i g\u0302i'n, sed sen'sukces'e. Du'foj'e mi vok'is ali'a'j'n g\u0302arden'ist'o'j'n en mi'a'n hejm'o'n, sed ankau\u0306 ili ne sukces'is produkt'ig'i mi'a'n citron'arb'o'n. Sed g\u0302i jam tiel kresk'is, ke mi dev'is far'ig'i nov'a'n kest'o'n por g\u0302i. Jam g\u0302i est'is unu metr'o'n alt'a, kaj g\u0302i'a trunk'o est'is kiel mi'a artik'o, la foli'o'j kiel hom'a man'plat'o. G\u0302i fakt'e plen'kresk'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mi'a citron'arb'o ig\u0302'is sep'jar'a. Kaj kio'n ne sukces'is far'i la g\u0302arden'ist'o'j, la natur'o solv'is. Aper'is la unu'a flor'o! G\u0302i est'is bel'eg'a kaj la odor'o est'is c\u0302iel'a! Mi'a felic\u0302'o est'is sen'lim'a! Post iom da temp'o aper'is la du'a flor'o, kaj post mal'long'a temp'o mi jam ne pov'is kalkul'i ili'n. En'tut'e c\u0302irkau\u0306 600 flor'o'j aper'is. La verd'a arb'o ig\u0302'is blank'a. G\u0302i aspekt'is kiel grand'eg'a, bel'eg'a, neg\u0302'blank'a fianc\u0302'in'buked'o!"}, {"text_idx": "#000050", "text": "C\u0302irkau\u0306 50-60 citron'o'j est'is la rezult'o de la kelk'cent flor'o'j. Fin'fin'e rest'is ses citron'o'j. La unu'a flor'o bezon'is g\u0302ust'e unu jar'o'n, por ke ni pov'u rikolt'i la unu'a'n citron'o'n. G\u0302i est'is grand'eg'a, en la apotek'o mi ir'is por ek'sci'i, ke g\u0302i'a pez'o est'as 300 gram'o'j! La ses'a, nom'e la plej mal'grand'a 250-gram'a est'is. La ali'a'j fal'is, kiam ili ating'is la grand'ec'o'n de piz'et'o, au\u0306 avel'o, au\u0306 nuks'o."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Mi kaj mi'a patr'o, ni skrib'is leter'o'n al iu scienc'a gazet'o, kun la demand'o, kio'n ni dev'us far'i, ke la citron'arb'o de'nov'e ek'flor'u kaj ig\u0302'u frukt'o'don'a."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Al'ven'is la respond'o! Ver's\u0302ajn'e la citron'arb'o tro lac'ig\u0302'is pro tro mult'a'j flor'o'j; g\u0302i dev'as nun ripoz'i, sed se g\u0302i tiel \u201esovag\u0302'e\u201d komenc'is de si mem frukt'i, tio signif'as, ke g\u0302i ig\u0302'is frukt'o'don'a arb'o. Ni nur atend'u pacienc'e! Ni atend'is."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mi'a citron'arb'o ig\u0302'is pli grand'a, sed ec\u0302 unu flor'o ne aper'is."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Mi s\u0302ang\u0302'is mi'a'n log\u0302'ej'o'n kaj ankau\u0306 la citron'arb'o ricev'is pli grand'a'n kest'o'n. Ja g\u0302i jam ating'is du metr'o'j'n."}, {"text_idx": "#000059", "text": "La kvin'dek'jar'a citron'arb'o mal'san'ig\u0302'is kaj ankau\u0306 g\u0302i mort'is."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mi'a'n citron'arb'o'n mi ne pov'as forges'i. En mi'a anim'o g\u0302i viv'as, kiel la ali'a'j ge'kar'ul'o'j, kiu'j felic\u0302'ig'is mi'a'n viv'o'n kaj don'is senc'o'n al g\u0302i."}, {"text_idx": "#000063", "text": "De temp'o al temp'o, ie en la mond'o, okaz'as grand'a simpozi'o de scienc'ist'o'j pri viv'ant'aj\u0302'o'j: biolog'o'j, botanik'ist'o'j, virologoj, bakteri'olog'o'j, paleontolog'o'j ktp, por prov'i unu'ec'ig'i si'a'j'n labor'metod'o'j'n kaj inter's\u0302ang\u0302'i fres\u0302'dat'a'j'n inform'o'j'n interes'a'j por c\u0302iu'j. Ili ja komun'e pri'trakt'as la \u201eArb'o'n de la Viv'o\u201d. Konstant'a plad'o de tiu'j inter'naci'a'j kun'ven'o'j, sam'e kiel de apart'fak'a'j inter'konsil'ig\u0302'o'j, est'as la scienc'a (t.e. grek'latin'a) nom'don'ad'o al dis'branc\u0302'ig\u0302'o'j kaj speci'o'j. Nun oni agnosk'as la ekzist'o'n de jam kvin \u201eregn'o'j\u201d: Mon'er'a, Protista, Fung'i, Plantae, Animalia. Do neces'as kiom ebl'e plej unu'ec'ig'i."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mult'a'j laik'o'j, ec\u0302 tiu'j kiu'j kutim'as aplik'i la grek'latin'a'j'n nom'o'j'n al best'o'j au\u0306 plant'o'j, s\u0302at'okup'e au\u0306 profesi'e, pens'as, ke tiu(j) nomenklatur'o(j) est'as absolut'e ekzakt'a(j) kaj rigor'a(j), mal'e al la bunt'ec'o kaj alegori'ec'o de popular'a'j nom'o'j (ekz. unu g\u0302eneral'a ne'forges'u'min'o por tri'op'a Myosotis arvenis / sylvatica / palustris). Jen grand'a erar'o! Nud'a kaj krud'a fakt'o est'as, ke abund'eg'as erar'o'j kaj fus\u0302'aj\u0302'o'j en tiu'j scienc'a'j nom'o'j, ne last'instanc'e c\u0302ar koncern'a'j regul'o'j (mult'nombr'a'j) kutim'as kun'tren'i plur'a'j'n escept'o'j'n, tiom ke preskau\u0306 neni'u kapabl'as ili'n memor'i \u2013 nek em'as tio'n far'i."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Tiu'n dorn'o'plen'a'n vepr'ej'o'n, kresk'int'a'n dum jar'cent'o'j da kapric'a evolu'ad'o, intenc'as drast'e kaj tut'raci'e en'ord'ig'i Nov'a Biologi'a Nomenklatur'o, propag'at'a de la sam'nom'a Asoci'o fond'it'a de d-ro W. M. A. De Smet. La sistem'o re'konsider'as c\u0302io'n ek'de nul'o. Nur la baz'a du'element'a metod'o, kiu'n la fam'a sved'a natur'scienc'ist'o Carl Linn\u00e6us iniciat'is en la 18a jar'cent'o, est'as konserv'at'a: substantiv'a genr'o'nom'o (kun majuskl'o) plus adjektiv'a karakteriz'o (sen majuskl'o). Esenc'a diferenc'o tamen: ambau\u0306 element'o'j ig\u0302'as pur'a'j Esperant'o-vort'o'j, kio per unu bat'o for'ig'as la bezon'o'n konsider'i la komplik'it'a'j'n postul'o'j'n pri ortografi'o de la grek'a kaj latin'a lingv'o'j, ties norm'a'n prononc'o'n, la signif'o'n, sam'e kiel la labirint'o'n de tradici'a'j nomenklatur'a'j regul'o'j, diferenc'a'j'n ec\u0302 en diferenc'a'j fak'o'j."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Ankau\u0306 sur la mal'super'a nivel'o de sub'speci'o'j, kiu'j tradici'e konsist'as el tri vort'o'j, NBN en'konduk'as pli tau\u0306g'a'n adjektiv'o'n por la tri'a membr'o, pli'part'e preciz'em'a'n geografi'a'n situ'ig'o'n: *Orel'fok'o famili'tip'a japan'mar'a* (Zalophus californianus japonicus). Not'u, ke la tradici'a nom'o c\u0302i-okaz'e komplet'e kontrau\u0306'dir'as si'n, kio neniel est'as escept'o."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Krom tio, por facil'ig'i re'trov'o'n de speci'o'nom'o (au\u0306 takson'o'nom'o) en la long'a list'o \u2013 NBN jam determin'is kaj bapt'is lau\u0306 si'a'j rigor'a'j regul'ar'o kaj pri'pens'ad'o jam pli ol 3000 speci'o'j'n \u2013 la Asoci'o proviz'as nova'spec'a'n liter'cifer'a'n metod'o'n al'don'a'n, imit'e al ident'ig'a'j verk'o'j pri plant'o'j au\u0306 best'o'j, kiu'j don'as unu'part'e alfabet'a'n nombr'o'list'o'n, ali'part'e proviz'ant'e c\u0302iu'n bild'o'n per referenc'a numer'o."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La libr'o cit'as mult'nombr'a'j'n ekzempl'o'j'n, tiom pri la absurd'ec'o de Tradici'o, kiom pri la avantag\u0302'o'j de la nov'a sistem'o, kaj g\u0302i trakt'as nombr'o'n da detal'a'j problem(et)oj. La protokol'am'o de la au\u0306tor'o tamen instig'is li'n, ne nur skiz'i est'ig\u0302'o'n kaj dis'volv'ig\u0302'o'n de NBN, sed ankau\u0306 kiu lanc\u0302'is kiu'n dekret'o'n (regul'o'n), kiam kaj pro kio. C\u0302u tio ver'e neces'is? Iom pez'as ankau\u0306 la stil'o en ambau\u0306 versi'o'j (la angl'a ceter'e sufer'as pro art'e'far'it'ec'o), sed est'as ja teknik'a pri'trakt'o, ne roman'o. Oni ricev'as la impres'o'n, ke la verk'o rest'is en krud'a stat'o kaj ne ricev'is atent'a'n post'kontrol'o'n."}, {"text_idx": "#000071", "text": "S\u0302ajn'as, ke la sort'o de NBN est'as tiel intim'e lig'it'a al la sort'o de Esperant'o mem, ke venk'o de l' unu de'pend'os de la venk'o de l' ali'a. C\u0302iel ajn, la task'o kiu atend'as la asoci'o'n est'as gigant'a; sen'dub'e tro vast'a por nur mal'grand'a skip'o da fak'ul'o'j. Tri mil termin'o'j est'as jam admir'ind'a ating'aj\u0302'o, cert'e, sed nur gut'et'o kompar'e al la ocean'o de milion'o'j da kandidat'o'j, kiu'j atend'as en'ord'ig'o'n, se konsider'i c\u0302iu'j'n regn'o'j'n kun'e, plus fosili'o'j'n. Tial task'o por iu komplet'a institut'o pri nomenklatur'o, kvankam ni ne neglekt'u, ke ankau\u0306 neces'os sufic\u0302'a unu'anim'ec'o \u2013 ja postul'is 35 jar'o'j'n antau\u0306 ol la tradici'a Komision'o pri Zoologi'o sukces'is ating'i inter'konsent'o'n pri definitiv'a nom'o por la c\u0302impanz'o!"}, {"text_idx": "#000072", "text": "En'tut'e: ver'e atent'ind'a solv'o por kompleks'eg'a kaj mult'fac'et'a problem'o, interes'a ne nur por biolog'o'j en vast'a senc'o, sed ankau\u0306 por ali'a'j fak'ul'o'j, kiu'j lukt'as kun nomenklatur'a'j demand'o'j."}, {"text_idx": "#000073", "text": "1. Tiel'e la simpozi'an'o'j bedau\u0306r'ind'eg'e sukces'as nur \u201ekurac'i la simptom'o'j'n\u201d sen real'e atak'i la nomenklatur'a'n mal'san'o'n je la radik'o."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Litovio est'as katolik'a kaj sufic\u0302'e kler'a land'o. Malgrau\u0306 tio c\u0302i tie progres'as ag'ad'o de astr'olog'o'j kaj divers'a'j futur'diven'ist'o'j, ja por mult'a'j hom'o'j la tag'o komenc'ig\u0302'as per leg'ad'o de horoskop'o'j, kiu'j abund'as preskau\u0306 en c\u0302iu gazet'o. Dum'e psikolog'o'j kaj scienc'ist'o'j asert'as, ke al horoskop'o'j, kiu'j ne hav'as scienc'a'n fundament'o'n, konfid'as nur person'o'j sen klar'a mond'koncept'o."}, {"text_idx": "#000076", "text": "\u201eSe antau\u0306'e ni viv'is en soci'o, en kiu c\u0302iu'j est'is ateist'o'j tamen katolik'o'j, nun ni viv'as en soci'o, en kiu c\u0302iu'j est'as katolik'o'j tamen ne kred'ant'o'j. Rezult'e person'o'j sen firm'a kaj klar'a mond'koncept'o kvazau\u0306 trov'ig\u0302'as en griz'a zon'o. La situaci'o'n fort'e influ'as s\u0302aman'o'j, diven'ist'o'j kaj ali'a'j c\u0302arlatan'o'j\u201d, tiel la popular'ec'o'n de horoskop'o'j kompren'as psikolog'o Gediminas Navaitis. Li'a'opini'e, se hom'o'j est'us firm'a'j kred'ant'o'j au\u0306 ateist'o'j, ili ne konfid'us al horoskop'o'j. \u201eSe hom'o fort'e kred'us al Di'o, est'us firm'a katolik'o au\u0306 ali'religi'a kred'ant'o, li ne serc\u0302'us help'o'n kaj solv'o'j'n ekster si'a religi'o. Se li est'us fort'a ateist'o, materi'ist'o, des pli li ne lig'us si'a'n viv'o'n kun dub'ind'a'j klar'vid'o'j\u201d, klar'ig'is la psikolog'o."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Pas'int'jar'e du litovaj fizik'ist'o'j, Kazimieras Pyragas kaj Vytautas Straiz\u030cys, publik'ig'is leter'o'n, en kiu ili pen'is pruv'i la kontrau\u0306'scienc'ec'o'n de la fundament'o de astr'ologi'o. Ili asert'is, ke la popol'o kred'as je tio, je kio g\u0302i vol'as kred'i. \u201eKutim'e oni prezent'as g\u0302eneral'a'j'n astr'ologi'a'j'n futur'diven'o'j'n, por ke tiu'spec'a'j kred'ant'o'j tie trov'u almenau\u0306 iom'e tau\u0306g'a'n er'o'n. Tio, kio mal'tau\u0306g'as au\u0306 ne real'ig\u0302'as, tuj mal'aper'as el la memor'o. Tio, kio real'ig\u0302'as, en'cerb'ig\u0302'as por long'a temp'o. Do, po iom'et'e form'ig\u0302'as mit'o pri fid'ind'ec'o de futur'diven'o'j\u201d, tiam skrib'is la fizik'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Dum'e la menci'it'a'j fizik'ist'o'j mir'as, ke Litovio, kiu uz'as kaj kre'as modern'a'j'n teknologi'o'j'n, ne sukces'as liber'ig\u0302'i de la mez'epok'o kun ties astr'ologi'a'j, magi'a'j, sorc\u0302'ist'a'j antau\u0306'vid'o'j. Ili asert'as, ke la astr'ologi'a'j klar'vid'o'j ver'e est'as kontrau\u0306'scienc'a'j. Ekzempl'e, g\u0302is nun la astr'olog'o'j atent'as nur la pozici'o'j'n de la sun'o, lun'o kaj kvin planed'o'j kaj tut'e neglekt'as la post'e mal'kovr'it'a'j'n Uran'o'n, Neptun'o'n, Pluton'o'n1, asteroid'o'j'n kaj komet'o'j'n, c\u0302ar tiu'j c\u0302i kosm'a'j objekt'o'j est'is ne'kon'at'a'j tiam, kiam est'is kre'at'a'j la astr'ologi'a'j dogm'o'j."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Krom'e la fizik'ist'o'j demand'as, se la astr'olog'o'j tiel klar'e antau\u0306'vid'as la futur'o'n kaj soci'a'j'n event'o'j'n, kial ili ne uz'as tiu'n c\u0302i trezor'a'n kapabl'o'n por avert'i pri minac'ant'a'j milit'o'j, kriz'o'j, financ'a'j tumult'o'j, kataklism'o'j."}, {"text_idx": "#000084", "text": "1. Por ne parol'i pri la dek'a ankorau\u0306 sen'nom'a planed'o 2003 UB313."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Post la grek'a c\u0302ef'urb'o Ateno la plej dens'e log\u0302'at'a c\u0302ef'urb'o en Eu\u0306rop'o est'as Tiran'o. Statistik'o'j indik'as, ke Tiran'o hav'as 586 000 log\u0302'ant'o'j'n sur c\u0302irkau\u0306 48 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j. La urb'o ek'kresk'is en 1990, kiam fal'is la centraliz'it'a s\u0302tat'o, kiu mal'permes'is dom'konstru'ad'o'n kaj liber'a'n mov'ig\u0302'o'n de hom'o'j. Ek'de tiam la log\u0302'ant'ar'o tri'obl'ig\u0302'is, kaj ek'de 2001 la urb'o kresk'is je 24 %."}, {"text_idx": "#000086", "text": "En 1930 ital'a'j fak'ul'o'j prognoz'is, ke Tiran'o kresk'os g\u0302is la jar'o 2020 g\u0302is la urb'et'o Vor'a (14 km for). S\u0302ajn'as, ke la fak'ul'o'j ne erar'is, c\u0302ar Tiran'o kresk'as lau\u0306 tia ritm'o."}, {"text_idx": "#000087", "text": "(El la Anal'o'j de Bailenambeann)"}, {"text_idx": "#000088", "text": "Unu el la plej respekt'at'a'j log\u0302'ant'o'j de Bailenambeann est'as Gobnait Malon'e. Je la 70a dat're'ven'o de s\u0302i'a nask'ig\u0302'o, s\u0302i'a'j kun'civit'an'o'j organiz'is por s\u0302i apart'a'n akcept'o'n, dum kiu kelk'a'j eminent'ul'o'j kaj mult'a'j ge'amik'o'j omag\u0302'is s\u0302i'n per long'a'j, sed sincer'a'j orator'aj\u0302'o'j, en kiu'j ili lau\u0306d'is s\u0302i'a'j'n abund'a'j'n serv'o'j'n al la komun'um'o. Kompren'ebl'e, kiel c\u0302iam en tia'j okaz'o'j, oni iom tro mult'e drink'is kaj mang\u0302'is. Gobnait mem est'is kor'tus\u0302'it'a, sed sam'temp'e embaras'at'a, c\u0302ar tia'n regal'o'n s\u0302i ne atend'is nek dezir'is."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Gobnait est'as emerit'ig\u0302'int'a fleg'ist'in'o. Mult'a'j'n jar'o'j'n s\u0302i pas'ig'is labor'ant'e en mal'san'ul'ej'o'j en Irlando, Angli'o kaj precip'e en divers'a'j arab'a'j land'o'j. En tiu'j temp'o'j, la postul'o'j de la islam'a'j leg\u0302'o'j en Sau\u0306da Arabi'o kaj en la s\u0302tat'o'j de la Persa Golf'o est'is ec\u0302 pli rigor'a'j ol hodiau\u0306. Kiel c\u0302iu'j vir'in'o'j, Gobnait ne rajt'is el'ir'i el la hospital'o au\u0306 el la stab'a log\u0302'kvartal'o sen kovr'i per long'a nigr'a vest'aj\u0302'o si'a'n tut'a'n korp'o'n, krom la okul'o'j, kaj sen akompan'o de iu membr'o de la vir'a seks'o. Tiu'j'n leg\u0302'o'j'n s\u0302i sen'plend'e obe'is. S\u0302i sent'is si'n pli felic\u0302'a en tia'j lim'ig'a'j kondic\u0302'o'j ol iu vir'a koleg'o \u2013 gigant'a blond'a, blu'okul'a au\u0306strali'an'o, kiu tim'is vizit'i la urb'o'n sen est'i protekt'e eskort'at'a de unu el la et'a'j fleg'ist'in'o'j au\u0306 doktor'in'o'j kun kiu li dej\u0302or'is. En tiu epok'o (esper'ebl'e mal'kiel nun) jun'a'j arab'o'j hav'is neniu'n okaz'o'n, ekster si'a'j famili'o'j, vid'i au\u0306 renkont'i jun'ul'in'o'j'n, do kompren'ebl'e sufer'is de konstant'a seks'a frustraci'o. Do, c\u0302iu'foj'e kiam la au\u0306strali'an'o prov'is el'ir'i sen in'a akompan'o, li dev'is sufer'i pinc\u0302'ad'o'n, tus\u0302'ad'o'n kaj simil'a'j'n mal'agrabl'aj\u0302'o'j'n per la man'o'j de seks'e soif'ant'a'j vir'o'j. Fin'fin'e, li rifuz'is for'las'i la mal'san'ul'ej'o'n sol'a. Kontrast'e, la vir'in'a'j stab'an'o'j ne est'is persekut'at'a'j, kondic\u0302'e ke ili respekt'is la regul'o'j'n de la s\u0302ari'a leg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Kvankam s\u0302i neniam edz'in'ig\u0302'is, dank'e al si'a profesi'a labor'o kaj si'a'j spert'o'j en tiom da land'o'j kaj inter tiom da divers'a'j popol'o'j, Gobnait hav'as profund'a'n kon'o'n de la trajt'o'j, kutim'o'j kaj ekscentr'aj\u0302'o'j de la hom'ar'o. Pli'e, kvankam irlanda katolik'in'o, s\u0302i est'as tre mal'prud'a kaj pov'as rakont'i mult'a'j'n iom'et'e mal'dec'a'j'n anekdot'o'j'n. Tia'n mal'naiv'a'n si'n'ten'o'n vid-al-vid'e al la hom'a soci'o s\u0302i lern'is tre fru'e. S\u0302i'a eduk'ad'o pri la mond'o komenc'ig\u0302'is, kiam s\u0302i est'is nur sep'jar'ag\u0302'a knab'in'et'o kaj dev'is far'i si'a'n unu'a'n konfesi'o'n. Fakt'e, en tiu tener'a ag\u0302'o, s\u0302i hav'is neniu'n pek'o'n por konfes'i, sed ne vol'is s\u0302ajn'i infan'ec'a au\u0306 desapont'i la pastr'o'n, kiu, kiel s\u0302i bon'e sci'is, dev'is gajn'i si'a'n pan'o'n c\u0302iu'tag'a'n per religi'a'j serv'o'j kaj sakrament'o'j. Ceter'e, s\u0302i dedukt'is el si'a'j katekism'a'j klas'o'j, ke sen pek'o'j s\u0302i ne pov'is ricev'i absolv'o'n, kaj sen absolv'o s\u0302i ne pov'is for'las'i la preg\u0302'ej'o'n kaj ac\u0302et'i si'a'n kutim'a'n sabat'a'n glaci'aj\u0302'o'n. Do s\u0302i decid'is invent'i grav'a'n pek'o'n. S\u0302i konfes'is al la sacerdot'o, ke s\u0302i s\u0302tel'is s\u0302iling'o'n el la mon'uj'o de si'a patr'in'o. La pastr'o est'is tre sever'a. Li postul'is ke s\u0302i dir'u sep Salut'o'n-Mariajn kaj re'don'u la mon'o'n al la pa'nj'o, re'pag'ant'e c\u0302iu'semajn'e unu penc'o'n el si'a pos\u0302'mon'o, g\u0302is ating'i la total'a'n sum'o'n de unu s\u0302iling'o. Kiam s\u0302i re'foj'e far'is konfesi'o'n, s\u0302i rakont'is al la pastr'o, ke s\u0302i jam re'pag'is el si'a s\u0302par'mon'a pork'et'o la s\u0302iling'o'n al si'a patr'in'o. Kompren'ebl'e, c\u0302ar s\u0302i'a unu'a konfesi'o ne est'is ver'a, ankau\u0306 la du'a mal'ver'is."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ver'dir'e unu'foj'e, kiam s\u0302i est'is jun'a vir'in'o, s\u0302i amik'ig\u0302'is dum'temp'e kun jun'ul'o, sed nur c\u0302ar li posed'is motor'cikl'o'n, kaj c\u0302iu jun'a vir'in'o sci'as, ke rajd'i sur motor'cikl'o est'as mult'e pli ekscit'a ol amor'o. Ge'edz'ig\u0302'o est'as ali'a afer'o, precip'e kiam g\u0302i implic'as, ke la edz'in'o dev'as dum la tut'a viv'o toler'i la kompani'o'n kaj stult'ec'o'n de unu'nur'a vir'o. S\u0302i sci'as, ke la vir'in'o'j oft'e far'as kaj dir'as stult'aj\u0302'o'j'n, sed al la pli'mult'o de la vir'o'j tut'e mank'as sag\u0302'ec'o kaj prudent'o. S\u0302i g\u0302oj'as, ke s\u0302i neniam sent'is em'o'n kun'divid'i si'a'n viv'o'n kun an'o de tiu'j ne'konsekvenc'a kaj libid'a seks'o. Sen edz'o, s\u0302i'a mon'o aparten'as sol'e al s\u0302i; s\u0302i est'as liber'a; s\u0302i pov'as vojag\u0302'i kiom kaj kie'n s\u0302i vol'as, far'i c\u0302io'n kio ven'as al s\u0302i en la kap'o'n; kaj fajf'i pri la opini'o'j de ali'ul'o'j. Kiel fleg'ist'in'o, Gobnait neniam gajn'is grand'a'n salajr'o'n, krom dum mal'long'a temp'o kiam s\u0302i labor'is en Sau\u0306da Arabi'o, sed s\u0302i sufic\u0302'e mult'o'n s\u0302par'is dum la viv'o por pov'i g\u0302u'i sen'zorg'a'n emerit'ig\u0302'o'n. Pri mal'san'o kaj medicin'o Gobnait kred'as, ke s\u0302i oft'e sci'as pli ol la kurac'ist'o'j en Bailenambeann. Kvankam mal'jun'a, s\u0302i mal'oft'e mal'san'ig\u0302'as. En c\u0302i tiu moment'o s\u0302i part'o'pren'as kurs'o'n pri ekologi'a teologi'o, ne pro pi'a motiv'o, sed c\u0302ar s\u0302i trov'as la dogmatikan part'o'n de la stud'o kaj la bizar'a'j'n kun'student'o'j'n eg'e humur'a'j. S\u0302i est'as mal'grand'a vir'in'o, log\u0302'as en mal'grand'a dom'o, konduk'as mal'grand'a'n au\u0306tomobil'o'n, kaj hav'as kiel kun'ul'in'o'n et'a'n kaj sufic\u0302'e mal'jun'a'n hund'in'o'n, kiu nom'ig\u0302'as Fifi. Sum'e, s\u0302i est'as komplet'a person'o. Do, se oni bezon'as konsil'o'n pri la san'o, humur'a'n sen'pez'ig'o'n, au\u0306 bon'a'n kompani'o'n, pli bon'e est'as pas'ig'i du-tri hor'o'j'n kun s\u0302i ol mal's\u0302par'i la temp'o'n kun'e kun puc'e ornam'it'a'j vent'kap'a'j jun'a'j c\u0302arm'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Ali'a re'ag'is al'don'ant'e, ke en s\u0302i'a mal'nov'a labor'ej'o est'is sam'e. Koleg'in'o'j c\u0302io'n el'prov'is, inkluziv'e ben'it'a'n akv'o'n, divers'a'j'n sur'kol'a'j'n agraf'o'j'n, kiu'j'n ili port'as por prevent'i iu'n negativ'a'n influ'o'n ... Neni'o help'is g\u0302is tiu vir'in'ac\u0302'o trans'lok'ig\u0302'is en ali'a'n part'o'n de la buro'o."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Ambau\u0306 vir'in'o'j decid'is, ke ili hav'is kontakt'o'j'n kun tiel nom'at'a'j energetik'a'j vampir'o'j, kiu'j suc\u0302'is ili'a'n energi'o'n."}, {"text_idx": "#000097", "text": "\u201eCert'e tio est'as tip'a ekzempl'o de vampir'ism'o: mal'fort'ul'o suc\u0302'as energi'o'n el la fort'ul'o, kaj tiu c\u0302i sufer'as\u201d, \u2013 asert'is la prezid'ant'o de litova asoci'o de para'psikolog'o'j bio'energetik'ist'o Jon'as Algimantas Dainauskas. Pri tia fenomen'o li rakont'is iom pli."}, {"text_idx": "#000098", "text": "La tut'land'e kon'at'a bio'energetik'ist'o sub'strek'is, ke la tut'a hom'a ekzist'ad'o de'pend'as de la stat'o de la bio'energetik'a struktur'o, ni dir'u, la bio'kamp'o. Komunik'ant'e kun proksim'ul'o'j au\u0306 ne'kon'at'a'j person'o'j, tiu bio'kamp'o oft'e difekt'ig\u0302'as. Unu el tia'j fenomen'o'j nom'ig\u0302'as vampir'ism'o. Tio ne lig'ig\u0302'as al Drak'ul'o suc\u0302'ant'a sang'o'n. Tem'as pri energi'o'suc\u0302'a vampir'ism'o, kun kiu preskau\u0306 c\u0302iu kolizi'as en si'a c\u0302iu'tag'a viv'o kaj ec\u0302 ne c\u0302iam oni percept'as tio'n."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Vampir'ism'o pov'as esprim'ig\u0302'i divers'manier'e. La plej kutim'a est'as natur'a fenomen'o, ekvivalent'a al la fizik'a princip'o de la inter'konekt'it'a'j uj'o'j. Se en la famili'o est'as lac'eg'a'j, mal'san'a'j person'o'j, kies ceter'a'j bio'energetik'a'j struktur'o'j est'as difekt'it'a'j, ali'a'j famili'an'o'j kun pli fort'a energetik'o, sen'konsci'e, for'don'as si'a'n energi'o'n al ili. En la famili'o tio est'as mem'kompren'ebl'a, c\u0302ar unu ja help'as la ali'a'n. Tio est'as mal'long'dau\u0306r'a efik'o, krom se oni kun'est'as long'e, ekzempl'e dum oni ripoz'as au\u0306 dorm'as."}, {"text_idx": "#000101", "text": "La bio'energetik'ist'o spert'is, ke foj'e jun'a famili'o plend'as pri tio, ke post long'a kun'est'ad'o unu el la par'o sent'as fort'a'n el'c\u0302erp'ig\u0302'o'n. Oni'dir'e tip'a vampir'ism'o en la famili'a medi'o est'as reciprok'a'j riproc\u0302'o'j \u2013 \u201evi mal'bon'e kuir'is\u201d, \u201ekial vi tiel mal'fru'e re'ven'is?\u201d ktp. Don'ant'o en la kirl'o de famili'a'j kverel'o'j ec\u0302 ek'sent'as kulp'o'n malgrau\u0306 ke li/s\u0302i for'don'as si'a'n energi'o'n al la vampir'a partner'o."}, {"text_idx": "#000103", "text": "La bio'energetik'ist'o atent'ig'as je pli dang\u0302er'a vampir'ism'a form'o, kiu esprim'ig\u0302'as per distanc'a energi'a suc\u0302'o, ec\u0302 se la vampir'o tio'n ne sci'as. Tio kutim'e rilat'as al estr'o'j. Kiu replik'as al ali'a person'o, au\u0306 ofend'as li'n, tia person'o sent'as kvazau\u0306 grand'a'n al'flu'o'n de al'don'a energi'o. Tio ekzempl'e okaz'as, se la ricev'ant'o de la furioz'o ofend'ig\u0302'as au\u0306 ek'koler'as ne mal'kas\u0302'ant'e tio'n, kaj rezult'e sufer'as. Li'a energi'o mal'fort'ig\u0302'as, la fort'o'j li'n for'las'as, la humor'o mal'bon'ig\u0302'as. Foj'foj'e pov'as okaz'i pli dang\u0302er'a afer'o \u2013 difekt'ig\u0302'as la energetik'a'j centr'o'j-c\u0302akroj kaj aper'as ebl'ec'o de mal'san'o."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Vampir'ism'o rivel'ig\u0302'as ne nur inter individu'o'j, sed ankau\u0306 inter divers'a'j grup'o'j, ekzempl'e, inter politik'a'j parti'o'j, kiu'j en'tren'ig\u0302'ant'e al reciprok'a batal'o, insult'as unu la ali'a'n."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Vampir'ism'o ankau\u0306 pov'as hav'i form'o'n de polp'o kaj real'ig\u0302'i en skal'o mond'vast'a, kiam spac'a'j struktur'o'j nutr'ig\u0302'as per minac'o, koler'o, dolor'o. Tiu c\u0302i form'o reg'as precip'e en amas'komunik'il'o'j."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Evident'ig\u0302'as, ke ekzist'as ankorau\u0306 unu vampir'ism'a fenomen'o, ver'e iom strang'a. Dum akr'a konflikt'o iam ek'int'a la energetik'a lig'o inter du person'o'j \u2013 vampir'o kaj don'ant'o \u2013 pov'as konserv'ig\u0302'i dum long'a temp'o kaj lig'i ambau\u0306 per ne'vid'ebl'a energetik'a s\u0302nur'et'o, ec\u0302, ekzempl'e se unu trov'ig\u0302'as en Kaunas kaj la ali'a \u2013 en Nov'jork'o. Iom post iom la don'ant'o el'c\u0302erp'ig\u0302'as, kaj la energi'o, kiu'n el'suc\u0302'as la vampir'o, mal'fort'ig\u0302'as. Je mal'san'o de la don'ant'o, ankau\u0306 la vampir'o ek'mal'san'as, ec\u0302 ambau\u0306 pov'as mort'i en simil'a period'o."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Lau\u0306 asert'o de la bio'energetik'ist'o unu el la plej interes'a'j nov'tip'a'j vampir'a'j fenomen'o'j est'as tiu, pri kiu la hom'o'j oft'e ec\u0302 ne konsci'as. G\u0302i ek'as tiam, kiam en si'a'j mens'o'j au\u0306 konversaci'o'j oni memor'as pri iam'a'j insult'o'j, ec\u0302 pri iam'a'j donac'o'j. Tiu'okaz'e subit'e de'form'ig\u0302'as la ceter'a'j bio'energetik'a'j struktur'o'j. Tiel la hom'o'j pov'as vampir'ig'i si'n ankau\u0306 mem'star'e, se ili sen'c\u0302es'e memor'as pri si'a mal'facil'a pas'int'ec'o, ne pov'as for'tir'i si'n de g\u0302i, blok'ig\u0302'as en si'a'j pens'o'j."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Kio'n konsil'i al la person'o, kiu spert'as atak'o'n de vampir'o? Iu'j propon'as blok'ig'i si'n, ali'a'j \u2013 komunik'i kun tia person'o, inter'kruc'ig'ant'e man'o'j'n au\u0306 pied'o'j'n, kovr'i la vizag\u0302'o'n per ajn'a objekt'o, ekzempl'e, per man'sak'et'o au\u0306 karton'tek'o, imag'i inter la du'op'o akv'o'fal'o'n au\u0306 brik'a'n mur'o'n. Ankau\u0306 est'as hom'o'j, kiu'j help'o'n serc\u0302'as c\u0302e bio'energetik'ist'o'j por ke ili \u201eripar'u\u201d la difekt'it'a'n bio'kamp'o'n."}, {"text_idx": "#000109", "text": "La bio'energetik'ist'o asert'as, ke por vampir'o'j la plej efik'a arm'il'o est'as mal'obe'o al ili'a'j emoci'o'j, koler'o, kiu foj'foj'e rivel'ig\u0302'as kvazau\u0306 provok'o. \u201eMemor'u, ke energetik'a'j'n difekt'o'j'n kau\u0306z'as ne la atak'int'o sed ni'a re'ag'o. Sen'c\u0302es'a'j plend'o'j pri si'a destin'o, mizer'o, san'o pov'as far'ig\u0302'i dang\u0302er'a'j dum rekt'a au\u0306 ec\u0302 dum telefon'a konversaci'ad'o. Ili vampir'as. Se vi profund'ig\u0302'os en la problem'o'j de la vampir'o, rezult'e vi pov'as est'i el'suc\u0302'it'a. Grav'as evit'i emoci'a'n plong\u0302'o'n en la problem'o'j'n de ali'a'j\u201d, \u2013 klar'ig'is la bio'energetik'ist'o kaj li al'don'is, ke se vi sur vi'a vizag\u0302'o met'os sen'kulp'a'n rid'et'o'n, furioz'a kaj koler'a vampir'o ec\u0302 pov'as spert'i kor'atak'o'n."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La bio'energetik'ist'o Dainauskas rimark'ig'is, ke difekt'it'a bio'kamp'o oft'e ripar'ig\u0302'as mem'star'e tuj, kiam oni for'las'as la vampir'ig'a'n geo'patogen'a'n zon'o'n, ekzempl'e, el la hejm'o ir'as al la labor'ej'o au\u0306 invers'e. Ali'okaz'e est'as neces'a'j tri afer'o'j: pur'a kor'o, seren'a mens'o kaj kapabl'o pardon'pet'i. Tio'n tut'fort'e c\u0302iu neces'us praktik'i."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La vir'o dir'is, ke ne c\u0302iu'foj'e neces'as vizit'i li'n. Li pov'as help'i ankau\u0306 distanc'e, ekzempl'e, se oni send'as fot'o'n per ret'pos\u0302t'o. Sur li'a tabl'o vid'ebl'as nur kandel'o, il'o por mezur'i bio'kamp'a'n intens'ec'o'n, kristal'o reg'at'a per la mens'o de la bio'energetik'ist'o kaj kelk'a'j bio'gener'il'o'j, kiu'j pov'as don'i energi'o'n kaj protekt'i kontrau\u0306 dang\u0302er'a minac'o de la c\u0302irkau\u0306'o."}, {"text_idx": "#000113", "text": "La bio'energetik'ist'o ne'as, ke li anstatau\u0306'as kurac'ist'o'n. Li est'as nur san'ig'ant'o, help'ant'a de'tir'ig\u0302'i de mal'san'o'j. Foj'e ec\u0302 kurac'ist'o'j rekomend'as help'o'n de bio'energetik'ist'o'j. La bio'energetik'ist'o asert'as, ke li akcept'as c\u0302iu'kaz'e, sed post'a'j ag'o'j de'pend'as de la respond'o'j al tri demand'o'j, kiu'j'n li c\u0302iam star'ig'as antau\u0306 si: c\u0302u mi pov'as labor'i, c\u0302u mi pov'as help'i kaj c\u0302u ind'as help'i? \u201eFoj'e okaz'as, ke mi pov'as sed ne ind'as\u201d, \u2013 iom enigm'e klar'ig'is la vir'o."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La vir'o, kiu nun okup'ig\u0302'as pri bio'energetik'o, antau\u0306'e preleg'is en politeknik'a institut'o de Kaunas. Li'a fak'o est'as radi'o'teknik'o. En la institut'o li profund'ig\u0302'is en kosm'a'j'n program'o'j'n, kaj esplor'is la sekret'o'j'n de la t.n. \u201enigr'a'j skatol'o'j\u201d de aviad'il'o'j. Kiam li s\u0302ang\u0302'is si'a'n fak'o'n al la ali'a \u2013 korp'kultur'a \u2013, li pen'is kombin'i si'a'j'n radi'o'teknik'a'j'n sci'o'j'n kun konstat'o'j far'it'a'j en fizik'a korp-esplor'ad'o. Tio gvid'is li'n al ekster'sens'aj\u0302'o'j kaj help'is trov'i solv'o'j'n pri mult'a'j mister'a'j fenomen'o'j."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La c\u0302ef'a'j murd'ist'o'j de HIV-infekt'it'o'j"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Jam preskau\u0306 kvar'on'jar'cent'o'n aidos'o dau\u0306r'e etend'ig\u0302'as sur la planed'o, al'port'ant'e sen'nombr'a'j'n sufer'o'j'n kaj viktim'o'j'n. Nun'temp'e la nombr'o de infekt'it'o'j per HIV, la imun-detru'a virus'o, en la mond'o oficial'e super'as 40 milion'o'j'n. C\u0302irkau\u0306 30 milion'o'j jam pere'is pro aidos'o. Aidos'o'n jam oni pov'as egal'ig'i al arm'il'ar'o de amas'mort'ig'ad'o. Apart'e minac'a la situaci'o far'ig\u0302'is sur la afrik'a kontinent'o, kie en plur'a'j region'o'j est'as infekt'it'a'j pli ol 15-20 % el la log\u0302'ant'o'j. Dau\u0306r'e pli'grand'ig\u0302'as la epidemi'o en orient'a Eu\u0306rop'o. En Rusio oficial'e est'as registr'it'a'j pli ol 330 000 HIV-infekt'it'o'j, sed fakt'e, lau\u0306 inform'o de rus'a'j epidemi'olog'o'j, tiu nombr'o ver's\u0302ajn'e super'as unu milion'o'n."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke nun'temp'e ekzist'as kurac'il'o'j, kiu'j mal'grand'ig'as la kvant'o'n de virus'o'j en la organism'o kaj halt'ig'as la evolu'o'n de la mal'san'o, la pli'mult'o de la HIV-infekt'it'o'j ne pov'as ricev'i modern'a'n kontrau\u0306'virus'a'n terapi'o'n pro g\u0302i'a mult'e'kost'ec'o. Do, post kelk'a'j jar'o'j, se ili'a situaci'o ne s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os, c\u0302e mult'a'j HIV-infekt'it'o'j, la mal'san'o trans'form'ig\u0302'os en la stadi'o'n de aidos'o kaj aper'os simptom'o'j de tiel nom'at'a'j aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j. Preciz'e ek'de tiam HIV-infekt'o nom'ig\u0302'as aidos'o. Kio est'as la kau\u0306z'o de tia'j mal'san'o'j?"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Apud ni \u2013 en akv'o, aer'o, grund'o ktp \u2013 viv'as mult'e'nombr'a'j mikro'organism'o'j. Mult'a'j el ili est'as endogen'a'j, t.e., ili viv'as intern'e de organism'o'j \u2013 en bus\u0302'o'j, intest'ar'o'j ktp. La pli'mult'o de tiu'j ne kau\u0306z'as mal'san'o'j'n, tial ili nom'ig\u0302'as ne'patogen'a'j au\u0306 kondic\u0302'e patogen'a'j. Sed ili ne est'as dang\u0302er'a'j, precip'e pro la imun'a sistem'o de la organism'o. Jam antau\u0306 la aper'o de aidos'o, al kurac'ist'o'j est'is kon'at'a'j imun'difekt'a'j stat'o'j \u2013 rezult'e de de'nask'a'j genetik'a'j difekt'o'j, rezult'e de radi'ad'o, kaj post trans'plant'ad'o de organ'o'j, kiam mal'san'ul'o'j uz'is special'a'j'n medikament'o'j'n, kiu'j sub'prem'as imun'a'n re'ag'o'n por prevent'i mal'akcept'o'n de trans'plant'it'a'j organ'o'j. Sed tiu'j kaz'o'j est'is sufic\u0302'e mal'oft'a'j kaj tial ne prezent'is grand'a'n minac'o'n por la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#000119", "text": "La situaci'o radikal'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is pro la epidemi'o de aidos'o, kiam redukt'o de imun'ec'o c\u0302e mal'san'ul'o'j akir'is amas'a'n karakter'o'n. Tiu trans'form'o de normal'a'j benign'a'j mikrob'o'j inspir'as la termin'o'n \u201eoportun'ism'a'j mal'san'o'j\u201d. Est'ig\u0302'is unik'a kaz'o: la virus'o de aidos'o mem re'produkt'ig\u0302'as en c\u0302el'o'j de la imun'a sistem'o kaj neni'ig'as ili'n. Dum aidos'o, precip'e sufer'as la c\u0302el'a imun'ec'o \u2013 detru'ig\u0302'as la tiel nom'at'a'j t-limfocit'o'j. Pro for'est'o de grand'a kvant'o de t-limfocit'o'j, la organism'o'n atak'as mult'e'nombr'a'j mikrob'o'j, de kiu'j la pli'mult'o aparten'as al protozo'o'j kaj fung'o'j (micet'o). La virus'o, kiu plej oft'e minac'as mal'san'ul'o'j'n, est'as la herpet-virus'o. Sub'e ni konciz'e pri'skrib'as kelk'a'j'n el la plej dang\u0302er'a'j aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Ali'a aidos'o-rilat'a protozo'a mal'san'o, toks'o'plasm'oz'o, est'as kau\u0306z'it'a de protozo'o'j (toks'o'plasm'a gondii). Hom'o'j infekt'ig\u0302'as pli oft'e dum kontakt'o kun fek'aj\u0302'o de infekt'it'a'j kat'o'j kaj mang\u0302'ad'o de ne'sufic\u0302'e kuir'it'a viand'o. En 15-20 % el san'a'j hom'o'j trov'ig\u0302'as tiu'j protozo'o'j. Toks'o'plasm'o'j prezent'as dang\u0302er'o'n por embri'o'j kaj nov'nask'it'o'j. C\u0302e aidos'o-mal'san'ul'o'j pli oft'e toks'o'plasm'o'j traf'as cerebr'o'n (encefal'it'o) kaj okul'o'j'n (kori'o'retin'it'o). Inter micet'oz'o'j la plej minac'a'j por HIV-infekt'it'o'j est'as kandid'oz'o'j. Baldau\u0306 post infekt'ig\u0302'o, en la bus\u0302'o de mult'a'j HIV-infekt'it'o'j aper'as mult'e'nombr'a'j dolor'ig'a'j blank'a'j makul'o'j, inklin'a'j al ulcer'ig\u0302'o (kandid'oz'a stomat'it'o). Sed en la stadi'o de aidos'o, kandid'oz'a'j s\u0302ang\u0302'o'j jam port'as dis'vast'ig'it'a'n karakter'o'n (kandid'oz'a ezofag'it'o, bronk'it'o, seps'o kaj ali'a'j)."}, {"text_idx": "#000122", "text": "El herpet-virus'a'j infekt'o'j c\u0302e HIV-infekt'it'o'j la plej oft'e trov'it'a est'as herpet'o, kau\u0306z'it'a de virus'o'j (herpes simplex kaj herpes zoster). Mal'mult'e da hom'o'j neniam est'as infekt'it'a'j de herpes simplex. Por la mal'san'o est'as tip'a'j dolor'ig'a'j vezik'et'o'j en la bus\u0302'o, sur la lip'o'j. Post re'san'ig\u0302'o, la virus'o'j rest'as dum'viv'e en la gangli'o'j de la nerv'a sistem'o. Por herpes zoster-infekt'o est'as tip'a'j tre dolor'ig'a'j vezik'et'o'j sur la hau\u0306t'o de la torak'o kaj dors'o en inter'rip'a'j inter'spac'o'j, c\u0302ar est'as traf'it'a'j inter'rip'a'j nerv'o'j. La mal'san'o aper'as pli oft'e c\u0302e mal'jun'ul'o'j rezult'e de mal'fort'ig\u0302'o de imun'ec'o (c\u0302e infan'o'j tiu virus'o est'as kau\u0306z'o de varicel'o). C\u0302e aidos'o-mal'san'ul'o'j herpet'o konstant'e recidiv'as kaj oft'e atak'as faring'o'n, ezofag'o'n, hepat'o'n, cerebr'o'n kaj ali'a'j'n organ'o'j'n."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Por aidos'o-mal'san'ul'o'j prezent'as grand'a'n dang\u0302er'o'n cit'o'megalo'virus'o'j, kiu'j ankau\u0306 grup'ig\u0302'as kun herpet-virus'o'j. La virus'o'j tiel nom'ig\u0302'as, c\u0302ar la c\u0302el'o'j infekt'it'a'j de ili est'as kelk'foj'e pli'grand'ig'it'a'j (megal'o = pli'grand'ig\u0302'o). Cit'o'megalo'virus'o'j trans'ig\u0302'as aer'gut'e, per sang'o, trans'placent'e kaj ali'e. Kvankam la virus'o'j pov'as est'i kau\u0306z'o de grav'a'j anomali'o'j de nov'nask'it'o'j, por san'a'j plen'ag\u0302'ul'o'j ili ne est'as dang\u0302er'a'j (antikorp'o'j al ili est'as trov'it'a'j en 80-90% de la plen'ag\u0302'ul'o'j). Sed c\u0302e aidos'o-mal'san'ul'o'j, cit'o'megalo'virus'o'j oft'e kau\u0306z'as grav'a'j'n inflam'a'j'n procez'o'j'n \u2013 en cerebr'o (encefal'it'o), okul'o'j, pulm'o'j kaj ali'a'j organ'o'j, kio postul'as sen'prokrast'a'n intens'a'n kurac'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Pro aidos'o tuberkul'oz'a mal'san'ec'o nun'temp'e pli'grand'ig\u0302'is ec\u0302 en mult'a'j ric\u0302'a'j land'o'j. En mal'ric\u0302'a'j land'o'j tuberkul'oz'o prezent'as grand'eg'a'n minac'o'n por la log\u0302'ant'ar'o, kio postul'as sen'prokrast'a'n en'miks'ig\u0302'o'n kaj help'o'n de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Krom la menci'it'a'j infekt'mal'san'o'j, al aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j oni rilat'ig'as iu'j'n tumor'o'j'n. El ili la plej oft'a'j est'as Kaposi-sarkom'o, nom'it'a lau\u0306 la kurac'ist'o, kiu pri'skrib'is la mal'san'o'n antau\u0306 130 jar'o'j. Nun'temp'e scienc'ist'o'j opini'as, ke la kau\u0306z'o de la tumor'o'j est'as herpet-virus'o'j de la 8a tip'o, kiu'j aktiv'ig\u0302'as pro imun'o'difekt'o. G\u0302is la aper'o de aidos'o, la Kaposi-sarkom'o aper'is tre mal'oft'e, kaj precip'e c\u0302e mal'jun'ul'o'j. Dum aidos'o, la tumor'o'j kutim'e aper'as c\u0302e pli jun'a'j person'o'j. Por la mal'san'o est'as tip'a'j mult'e'nombr'a'j rug\u0302'a'j makul'o'j kaj nod'et'o'j sur la hau\u0306t'o de vizag\u0302'o, kap'o, kol'o kaj torak'o, kiu'j baldau\u0306 ulcer'ig\u0302'as. La mal'san'o oft'e komplik'ig\u0302'as kaj en la patologi'a'n procez'o'n en'tir'ig\u0302'as la intern'a'j organ'o'j."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Supr'e ni pri'skrib'is kelk'a'j'n el la plej oft'a'j aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j. Mult'a'j'n oni ec\u0302 nom'as aidos'o-indik'il'o'j, c\u0302ar ili suspekt'ig'as HIV-infekt'o'n jam antau\u0306 laboratori'a'j esplor'o'j. Est'as ver's\u0302ajn'e, ke intens'a dis'vast'ig\u0302'o de aidos'o en mult'a'j land'o'j pov'as grav'e mal'pli'alt'ig'i la post'vakcin'ad'a'n imun'ec'o'n de la log\u0302'ant'ar'o al iu'j jam venk'it'a'j infekt'a'j mal'san'o'j, kaj mal'facil'ig'i la epidemi'a'n situaci'o'n."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Por prevent'i aidos'o-rilat'a'j'n mal'san'o'j'n inter HIV-infekt'it'o'j, neces'as kiel ebl'e plej fru'e komenc'i kaj dau\u0306r'ig'i modern'a'n aktiv'eg'a'n kontrau\u0306'virus'a'n kurac'ad'o'n de c\u0302iu'j HIV-infekt'it'o'j, ne atend'ant'e mal'pli'ig\u0302'o'n de la imun'ec'o. Tre grav'as g\u0302ust'a'temp'e diagnoz'i la unu'a'j'n simptom'o'j'n de aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j. Por tio, neces'as pli'perfekt'ig'i la sci'o'j'n de kurac'ist'o'j, konsider'ant'e la aper'o'n de mal'bon'e kon'at'a'j mal'san'o'j en la epok'o de aidos'o. Krom intens'a kurac'ad'o de aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j, tre grav'as util'ig'i kurac'il'o'j'n por profilakt'a'j cel'o'j."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Cert'e, por radikal'a elimin'o de aidos'o-rilat'a'j mal'san'o'j neces'as romp'i la epidemi'o'n de aidos'o. Tamen la tut'mond'a sen'brid'a seks'em'o kaj narkot'ism'o nun'temp'e ig'as tia'j'n esper'o'j'n ne'real'ig'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Feri'o'j pli kaj pli for'a'j"}, {"text_idx": "#000131", "text": "Ordinar'a litovo feri'as 28 tag'o'j'n jar'e. Kutim'e tio okaz'as dum somer'a'j monat'o'j. Turism'a'j spert'ul'o'j rimark'as, ke post la an'ig\u0302'o de Litovio en Eu\u0306rop'a Uni'o kresk'is je 30 % la nombr'o de feri'ant'o'j, kiu'j direkt'as si'n al land'o'j de Eu\u0306rop'o. Ali'a'j s\u0302at'at'a'j lok'o'j est'as Turki'o, Egipti'o kaj ceter'a'j afrik'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Oni kalkul'is, ke en 2005 c\u0302irkau\u0306 200 000 litovoj feri'is ekster'land'e, precip'e en Turki'o, Hispanio kaj sur la grek'a insul'o Kreto. En Litovio funkci'as 238 turism'a'j agent'ej'o'j, rimark'ind'e grand'a nombr'o en mal'grand'a land'o. Sed malgrau\u0306 tio, nur 3 % de la litovoj ripoz'as ekster'land'e, kompar'e kun 10 % de la german'o'j."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Printemp'a etos'o c\u0302e la lag'o de Ohrid"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Makedonio \u2013 la mal'grand'a respublik'o de eks'a Jugoslavio, najbar'a al Albanio, Kosovo, Bulgario kaj Greki'o, nun tra'viv'as \u201eprintemp'o'n\u201d en la figur'a senc'o de tiu vort'o. Log\u0302'at'a de plur'a'j etn'o'j, c\u0302ef'e makedon'o'j, alban'o'j, serb'o'j kaj grek'o'j, g\u0302i konstant'e al'tir'as la atent'o'n ne nur de la respektiv'a'j s\u0302tat'o'j najbar'a'j, cel'ant'a'j protekt'i la rajt'o'j'n de si'a'j sam'etn'an'o'j, sed ankau\u0306 la atent'o'n de la inter'naci'a komun'um'o. Pri tio atest'as ankau\u0306 tio, ke Milos\u030cevic\u0301 ne au\u0306dac'is mal'permes'i la sen'de'pend'ig\u0302'o'n de Makedonio en la jar'o 1991, kiel li far'is rilat'e al Sloveni'o, Kroati'o kaj Bosnio-Hercegovin'o, kaj ankau\u0306 post'e rilat'e al Montenegro kaj Kosovo. Ankau\u0306 nun'temp'e oni klar'e konstat'as, ke Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) kaj Uson'o far'as c\u0302io'n ebl'a'n, por ke neni'u tus\u0302'u la mem'star'ec'o'n kaj stabil'ec'o'n de tiu land'o. Antau\u0306 ne'long'e Makedonio komenc'is inter'parol'o'j'n por al'ig\u0302'i al EU."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Tut'jar'e la land'o'n vizit'as turist'a'j grup'o'j el Albanio, Kosovo, Bulgario kaj Greki'o. Dum mi'a vizit'o al Makedonio komenc'e de mart'o c\u0302i-jar'e, mi vid'is plur'a'j'n, kiu'j log\u0302'is en hotel'o'j c\u0302e la bord'o de bel'eg'a lag'o de Ohrid. Bulgar'o'j kaj grek'o'j ven'as c\u0302i tie'n por vizit'i la monah\u0302'ej'o'j'n (Sankt'a Naumo, Kalis\u0302te kaj ali'a'j), sam'e kiel la kastel'o'n kaj mal'nov'a'n urb'o'part'o'n sur la mont'et'o en Ohrid (iam'a c\u0302ef'sid'ej'o de reg'ant'o'j bulgar'a'j kaj bizancaj). En la mal'nov'a urb'o'part'o c\u0302e la lag'o el'star'as tre mal'nov'a monah\u0302'ej'o el la 11a jar'cent'o, dum en Kalis\u0302te est'as preg\u0302'ej'o'j el la 14a jar'cent'o. En la monah\u0302'ej'o Sankt'a Naumo, situ'ant'a proksim'e al Ohrid, oni ekspozici'is fam'a'j'n ikon'o'j'n mez'epok'a'j'n, kre'it'a'j'n de alban'a'j pentr'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Alban'o'j ven'as c\u0302i tie'n por feri'i kaj pas'ig'i semajn'fin'o'n, kaj ankau\u0306 por g\u0302u'i la trankvil'ec'o'n de tiu region'o, situ'ant'a je 800 metr'o'j super la mar'nivel'o, kaj en'spir'i la fres\u0302'a'n kaj pur'a'n aer'o'n de Ohrid, c\u0302irkau\u0306'at'a de alt'a'j mont'o'j kovr'it'a'j de neg\u0302'o. Ili ven'as ankau\u0306 ac\u0302et'ad'i en la bazar'o'j de urb'o'j Ohrid kaj Struga, kie la prez'o'j est'as relativ'e mal'pli alt'a'j ol en Albanio. Ne'last'e ili vizit'as Ohrid ankau\u0306 por frand'i la tre bon'gust'a'n fis\u0302'o'n Kor'a'n, viv'ant'a'n nur en tiu lag'o. Oni'dir'e en la antikv'ec'o Dar, reg\u0302'o de Persi'o, vol'is mang\u0302'i tiu'n fis\u0302'o'n c\u0302iu'tag'e kaj c\u0302eval'rajd'ist'o'j stafet'e liver'ad'is g\u0302i'n al li en mal'pli ol 24 hor'o'j."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Alban'o'j sen'problem'e vizit'as ankau\u0306 monah\u0302'ej'o'j'n kaj ali'a'j'n sankt'ej'o'j'n ortodoks'a'j'n. C\u0302e la monah\u0302'ej'o Sankt'a Naumo ili g\u0302u'as ankau\u0306 la navig'ad'o'n per boat'o lau\u0306 river'et'o c\u0302e la lag'o mem. G\u0302i'n pri'zorg'as Nikol'a, simpati'a kaj bon'humor'a makedon'o. Li akompan'as plur'a'j'n grup'et'o'j'n de fremd'a'j turist'o'j el plur'a'j land'o'j, pri kio li rakont'as dum la du'on'hor'a navig'ad'o. Nikol'a kant'as kant'o'j'n makedon'a'j'n, alban'a'j'n, ital'a'j'n kaj angl'a'lingv'a'j'n por agrabl'ig'i la akompan'o'n."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Tut'e proksim'e al la makedon'a-alban'a land'lim'o, sed sur alban'a teritori'o, trov'ig\u0302'as la bel'et'a du'on'insul'o Li'n, sur kies mont'et'o vid'ebl'as spur'o'j de pli ol 3000 jar'o'j'n ag\u0302'a civilizaci'o. Tie trov'ig\u0302'as inter'ali'e ankau\u0306 la tomb'o de Bardhyl, reg\u0302'o de la iliria gent'o de la enkelejteranoj. Mult'a'j arkeologi'aj\u0302'o'j trov'ig\u0302'as ankau\u0306 c\u0302e la lag'o'bord'o, aparten'ant'a al Albanio (apud la urb'o Pogradec)."}, {"text_idx": "#000139", "text": "En la jar'o 2001 eksplod'is ver'a milit'o de makedon'o'j kontrau\u0306 ribel'ant'a'j alban'o'j, kiu'j kompakt'e log\u0302'as en okcident'a Makedonio. Tamen fin'fin'e oni trov'is kompromis'o'n per la Inter'konsent'o de Ohrid, lau\u0306 kiu alban'o'j ek'g\u0302u'is pli da rajt'o'j kaj la alban'a lingv'o ig\u0302'is oficial'a en la lok'o'j, kie g\u0302i'a'j parol'ant'o'j est'as pli ol 20 el'cent'o'j de la log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Tre grav'as, ke tiu plur'etn'a respublik'o plu est'u stabil'a kaj fort'a, c\u0302ar tia'manier'e oni kontribu'us al pac'o kaj amik'a kun'ekzist'ad'o sur la mal'sekur'a balkana du'on'insul'o."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Monso est'as bel'eg'a belg'a urb'et'o, situ'ant'a inter Lille, en Franci'o, kaj Bruselo, en Belgi'o. En g\u0302i c\u0302iu'jar'e dum Trinitat'o (la dimanc\u0302'o post Pentekost'o) okaz'as grand'a procesi'o en'kadr'e de grandioz'a popol'fest'o. Kaj tio jam dau\u0306r'as jar'cent'o'j'n. La fest'o est'as re'kon'at'a de Unesk'o kiel \u201ec\u0302ef'verk'o de parol'a kaj ne'materi'a komun'a hered'aj\u0302'o de la hom'ar'o\u201d ek'de la jar'o 2005."}, {"text_idx": "#000143", "text": "La procesi'o de la Or'a C\u0302ar'o"}, {"text_idx": "#000144", "text": "En la jar'o 1349 pest'o traf'is la urb'o'n Monso kaj g\u0302i'a'n region'o'n, kau\u0306z'ant'e grand'a'j'n mal'felic\u0302'o'j'n. Por for'ig'i tiu'n plag'o'n, mon'san'o'j si'n turn'is al sankt'a Waudru, fond'int'in'o de la urb'o. Ili decid'as procesi'e promen'ig'i la korp'a'j'n post'rest'aj\u0302'o'j'n de sankt'a Waudru, kiel ili jam far'is antau\u0306'e, sed c\u0302i-foj'e kun pli da pomp'o, kun pli da fervor'o kaj pli da pastr'o'j."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Okaz'is mirakl'o! La pest'o mal'aper'is kaj la dank'em'a'j mon'san'o'j ek'de tiam organiz'as c\u0302iu'jar'a'n procesi'o'n omag\u0302'e al la sankt'ul'in'o. La procesi'o ek'as je la 9:30 hor'o kaj fin'ig\u0302'as tag'mez'e, kiam oni re'vetur'ig'as la relikv'uj'o'n de la sankt'ul'in'o en la preg\u0302'ej'o'n, nom'at'a'n honor'e al s\u0302i: Preg\u0302'ej'o sankt'a Waudru. G\u0302i est'as la plej grand'a kaj plej bel'a el c\u0302iu'j preg\u0302'ej'o'j en Monso."}, {"text_idx": "#000146", "text": "La relikv'uj'o'n, kiu en'hav'as la korp'a'j'n post'rest'aj\u0302'o'j'n de sankt'a Waudru, oni met'as komenc'e de la procesi'o sur grand'a'n c\u0302ar'o'n, far'it'a'n el or'it'a lign'o, ebur'o kaj velur'o, kiu'n la mon'san'o'j nom'as \u201ela or'a c\u0302ar'o\u201d. La c\u0302ar'o pez'as c\u0302irkau\u0306 1,2 tun'o'j'n kaj ag\u0302'as pli-mal'pli 250 jar'o'j'n. G\u0302i est'as tir'at'a de ses fort'a'j c\u0302eval'o'j."}, {"text_idx": "#000147", "text": "La procesi'o en'hav'as mult'a'j'n religi'a'j'n kaj folklor'a'j'n grup'o'j'n kaj oni dir'as, ke g\u0302i fakt'e est'as unu el la plej bel'a'j kaj grav'a'j procesi'o'j en la franc'lingv'a part'o de Belgi'o. La plej grav'a er'o en g\u0302i est'as, kiam la or'a c\u0302ar'o re'ven'as en la preg\u0302'ej'o'n de sankt'a Waudru. Tiam g\u0302i dev'as vetur'i sur krut'a dekliv'o. Oni dir'as, ke se la c\u0302ar'o halt'us sur la dekliv'o, tiu'okaz'e grand'a kaj grav'a sufer'o traf'us Monson. Oni'dir'e en la jar'o'j 1914 kaj 1940 la c\u0302ar'o halt'is! C\u0302iu'jar'e cent'o'j da mon'san'o'j pus\u0302'as la c\u0302ar'o'n sub la bru'kri'ad'o de hom'amas'o, por ke g\u0302i nepr'e ating'u la preg\u0302'ej'o'n. Iu'foj'e est'as ankau\u0306 vund'it'o'j."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Sankt'a Georg'o kaj la drak'o"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Tag'mez'e sur la grand'a plac'o okaz'as ali'a grav'a event'o: la batal'o inter sankt'a Georg'o, kiu simbol'as la bon'o'n, kaj drak'o, kiu nom'ig\u0302'as c\u0302i tie El Doudou (La Dudu) kaj simbol'as la mal'bon'o'n. Dum du'on'hor'o, antau\u0306 la okul'o'j de mil'o'j da spekt'ant'o'j, ili inter'batal'as help'e de si'a'j kun'ul'o'j: arb'ar'hom'o'j, diabl'o'j kaj ali'a'j. Sankt'a Georg'o bezon'os si'a'n sabr'o'n, post'e si'a'n lanc'o'n kaj fin'fin'e si'a'n paf'il'et'o'n por venk'i la terur'a'n best'o'n. Kaj tiu grand'a venk'o est'as aplau\u0306d'at'a de g\u0302oj'eg'a hom'amas'o sub sun'a c\u0302iel'o, c\u0302ar tiu'n tag'o'n Di'o mem est'as mon'san'o!"}, {"text_idx": "#000150", "text": "La batal'o est'as tre, tre mal'nov'a, ebl'e pli mal'nov'a ol la procesi'o de sankt'a Waudru. Sed la aktual'a batal'o de'ven'as de du er'o'j: unu'e, de teatr'aj\u0302'o'j, kiu'j'n oni lud'is c\u0302e la preg\u0302'ej'o'j dum la mez'epok'o kaj kiu'j prezent'is la batal'o'n inter Di'o kaj Diabl'o; du'e, post la Kruc'milit'o de Godfred'o de Bouillon dum la 11a jar'cent'o, oni terur'ig\u0302'is en Monso, c\u0302ar drak'o est'is en la region'o kaj oni'dir'e mang\u0302'is hom'o'j'n! Felic\u0302'e kavalir'o Gilles el Chin trov'is la best'o'n kaj mort'ig'is g\u0302i'n. La okaz'aj\u0302'o en'hav'as part'e histori'a'n fakt'o'n: ebl'e kruc'milit'ist'o re'ven'is c\u0302i tie'n kaj kun'vetur'ig'is krokodil'o'n el Nil'o. Ebl'e la best'o fug\u0302'is kaj mang\u0302'is hom'o'j'n, kiu'j konsider'is g\u0302i'n drak'o ... Jen, el tiu'j du er'o'j mon'san'o'j kun'met'is la nun'a'n lud'o'n de drak'o kaj kavalir'o."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Dum la batal'o la sonor'il'o'j de la monsa belfrid'o sen'c\u0302es'e lud'as ari'o'n de El Doudou, kiu'n neni'u forges'as, au\u0306d'int'e g\u0302i'n foj'foj'e. Pli'e, oni danc'as kaj rid'as, est'as grand'a fest'o kaj c\u0302iu'j amuz'ig\u0302'as. Dum'e hom'o'j, kiu'j star'as proksim'e al la batal'lok'o, prov'as el'tir'i har'o'j'n el la vost'o de la monstr'o, c\u0302ar oni'dir'e g\u0302i'a fel'o al'port'as felic\u0302'o'n. La monstr'o, tiu best'ac\u0302'o, dis'don'as vost'o'frap'o'j'n al la amas'o, c\u0302irkau\u0306'ant'a la batal'ej'o'n! Fel'o'n vi pov'os hav'i, se vi kun rid'et'o kaj afabl'ec'o pet'as pri tio iu'n, kiu sukces'is el'tir'i pec'o'n el la drak'a vost'o."}, {"text_idx": "#000152", "text": "La batal'o est'as fin'it'a, post kiam sankt'a Georg'o plen'e venk'as. Tiam al'ven'as temp'o por mang\u0302'i i'o'n kaj post'e dau\u0306r'ig'i la fest'o'n en la tut'a urb'o."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Vi nepr'e ven'u al Monso almenau\u0306 unu foj'o'n en vi'a viv'o dum Trinitat'o. La etos'o tie est'as unik'a, ne'kompar'ebl'a kaj la mon'san'o'j fier'as pri si'a'j bel'a urb'o kaj folklor'o! Ili g\u0302oj'eg'os, divid'ant'e kun vi si'a'n felic\u0302'o'n dum trink'ad'o de bon'a belg'a bier'o!"}, {"text_idx": "#000154", "text": "Sed vi pov'as vizit'i la urb'o'n ankau\u0306 en ali'a temp'o: la urb'o kaj ties muze'o'j cert'e interes'us vi'n! Bedau\u0306r'ind'e, lau\u0306 ni'a sci'o, ne est'as Esperant'o-bros\u0302ur'o en la urb'o. Do, ebl'e vi parol'as la franc'a'n au\u0306 la angl'a'n. La turism'a ofic'ej'o, kiu trov'ig\u0302'as sur la Grand'a Plac'o, dispon'ig'as bros\u0302ur'o'j'n en ambau\u0306 lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000156", "text": "C\u0302u vi mult'o'n sci'as pri literatur'o en Esperant'o el Afrik'o? Ver's\u0302ajn'e, ne. Se vi kapabl'os re'memor'i tuj sen'pri'pens'e pli ol du libr'o'j'n au\u0306 au\u0306tor'o'j'n el la grand'a kontinent'o, vi est'as ne'ordinar'a erudici'ul'o. C\u0302iu'okaz'e libr'o'j'n de'ven'ant'a'j'n de tie ebl'as kalkul'i per fingr'o'j de la man'o'j sen help'o de la pied'o'j. Do rilat'e esperant'lingv'a'n literatur'o'n la nigr'a kontinent'o est'as blank'a makul'o."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Kaj jen aper'is la au\u0306tentik'e afrik'de'ven'a libr'o (pres'it'a, tamen, en Pollando): la libr'o, kies au\u0306tor'o'j, kvankam log\u0302'ant'a'j kaj ag'ant'a'j en Kamerun'o, insist'as pri ties komun'afrik'a esenc'o. G\u0302i konsist'as el elekt'it'a'j kaj pri'labor'it'a'j de la au\u0306tor'o'j popol'a'j rakont'o'j \u2013 en'tut'e dek kvin, pri kiu'j amuz'is si'n vilag\u0302'an'o'j dum jar'cent'o'j kaj jar'mil'o'j vesper'e, post fin'o de labor'o'j, kaj el kiu'j ili c\u0302erp'is sci'o'j'n pri la mond'o kaj soci'a'j moral'a'j valor'o'j. Post c\u0302iu rakont'o est'as koment'o de la au\u0306tor'o'j pri tio, kiu'n moral'a'n instru'o'n la rakont'o dev'as hav'i. Krom'e, fin'e de la libr'o est'as prezent'it'a kolekt'o el dek proverb'o'j, en akompan'o de klar'ig'o'j pri kultur'a'j special'aj\u0302'o'j kaj g\u0302eneral'a signif'o, kiu'j'n la proverb'o'j hav'as. Do est'as folklor'o, koment'at'a de la hom'o'j, kiu'j mem aparten'as al tiu popol'a kultur'o, kiu'n la au\u0306tor'o'j koment'as. Por kompren'i la prezent'at'a'n kultur'o'n tio est'as tre grav'a."}, {"text_idx": "#000158", "text": "La libr'o est'as arang\u0302'it'a por du cel'grup'o'j. Unu'e, por infan'o'j, kiu'j c\u0302ie en la mond'o s\u0302at'as fabel'o'j'n pri la best'o'j. Du'e, por plen'kresk'ul'o'j, kiu'j interes'ig\u0302'as pri la afrik'a kultur'o kaj per prezent'at'a'j folklor'aj\u0302'o'j vol'as kompren'i apart'aj\u0302'o'j'n de g\u0302i, g\u0302i'a'j'n valor'o'j'n, sam'ec'o'n kaj mal'sam'ec'o'n al kultur'o'j de ali'a'j part'o'j de la mond'o. La du'a'n task'o'n la libr'o plen'um'as tre bon'e \u2013 ne nur per la rakont'o'j mem, sed ankau\u0306 per lingv'aj\u0302'o, uz'o de apart'a'j vort'o'j ktp, pri kio ili mem ja ne pens'is."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Tre interes'a, kaj karakteriz'ant'a kultur'o'n, est'as la lingv'o'uz'o. G\u0302i nenio'kaz'e est'as erar'a, sed cert'a uz'o de la vort'o'j, vort'ord'o, esprim'manier'o est'as iu'foj'e ne'kutim'a'j por esperant'ist'o'j el ali'a'j mond'o'part'o'j. Ekzempl'e, kiam la hund'o kaj c\u0302impanz'o ir'as svat'ig\u0302'i al la hom'a'j fil'in'o'j, tiu'j fianc\u0302'in'o'j est'as konstant'e kaj insist'e nom'at'a'j g\u0302ust'e \u201efil'in'o'j\u201d, sed ne knab'in'o'j au\u0306 jun'ul'in'o'j! Au\u0306 jen'a ne'kutim'a uz'o de transitiv'ec'o: \u201elog\u0302'i la ter'o'n\u201d. Kaj jen proverb'o: \u201eC\u0302io ajn kio'n far'as iu, li tio'n sur si'n mem met'as\u201d. Sen'dub'e, ju pli da popol'o'j uz'as Esperant'o'n, des pli g\u0302i ric\u0302'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000163", "text": "La plej c\u0302ef'a mank'o de la libr'o est'as, tamen, ali'a. Malgrau\u0306 tio, ke la libr'o est'as, unu'a'vic'e, direkt'at'a al infan'o'j, al infan'o'j g\u0302i est'as tut'e ne rekomend'ind'a pro la c\u0302ef'a liter'tip'ar'o, per kiu est'as pres'it'a la tekst'o. La tekst'o imit'as man'skrib'it'a'j'n leter'o'j'n, kaj la leg'ad'o pro tio est'as mal'facil'a. Por'infan'a'j libr'o'j dev'as est'i pres'at'a'j per la plej klar'a'j pres'liter'o'j, kaj c\u0302iu'j norm'o'j pri tio insist'as. Do, al infan'o'j ind'as nur lau\u0306t'leg'i la rakont'o'j'n."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Do, la libr'o est'as tre interes'a, grav'a por c\u0302iu'flank'a pli'ric\u0302'ig'o de la esperant'lingv'a kultur'o per afrik'a dimensi'o kaj tial nepr'e akir'ind'a kaj leg'ind'a. Ni esper'u, ke la kamerun'a'j sam'ide'an'o'j dau\u0306r'ig'os si'a'n labor'o'n kaj prepar'os nov'a'j'n libr'o'j'n, el kiu'j ni pli ek'sci'os pri la afrik'a kultur'o kaj pens'manier'o. Sed, bedau\u0306r'ind'e, tiu c\u0302i libr'o ne tre tau\u0306g'as por unu el si'a'j c\u0302ef'a'j cel'o'j \u2013 sen'per'a leg'ad'o far'e de infan'o'j."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Malto est'as mal'grand'a land'o, pri kies ekzist'o eu\u0306rop'an'o'j apenau\u0306 konsci'is, kaj sci'vol'e interes'ig\u0302'is pri g\u0302i okaz'e de la al'ven'o de la mediterane'a insul'o en la Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n. La Esperant'o-mov'ad'o, tamen, nask'ig\u0302'is en Malto jam en la plej unu'a'j jar'o'j de la du'dek'a jar'cent'o, sam'temp'e kun la mov'ad'o en Italio kaj Angli'o. Malt'an'o'j fier'is pri c\u0302i tiu tre fru'a c\u0302e'est'o en la inter'naci'a etos'o: la unu'a'j grup'o'j en Msida kaj en La-Valet'o est'is fond'it'a'j en 1903. La mov'ad'o'n c\u0302ef'e star'ig'is kurac'ist'o Gustav Busuttil, esperant'ist'o ek'de 1903, numer'o 8831 de la zamenhofa adres'ar'o, reprezent'ant'o de la malta esperant'ist'ar'o en Bulonj'o kaj tie elekt'it'a en la Lingv'a'n Komitat'o'n, en kiu li membr'is g\u0302is si'a mort'o en 1928. Ali'a tre fru'temp'a kun'ul'o est'is apotek'ist'o Arkang\u0302elo Agius; tre ag'em'a propagand'ist'o est'is farmaci'ist'o kaj notari'o Au\u0306gust'o Levanzin, numer'o 12925 de la zamenhofa adres'ar'o, kiu instru'ad'is la lingv'o'n en divers'a'j vesper'a'j kurs'o'j kaj star'ig'is plur'a'j'n Esperant'o-grup'o'j'n. Levanzin post'e trans'ir'is al Id'o c\u0302irkau\u0306 1912-1913, kvankam sam'temp'e li ankorau\u0306 instru'is Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000168", "text": "La unu'a malta esperant'ist'o, se tiel nom'i person'o'n, kiu lern'is au\u0306todidakt'e la lingv'o'n kaj tut'e ne part'o'pren'is la mov'ad'o'n, est'is la naci'a poet'o, pastr'o, post'e monsinjor'o, Du'n Karm (pseu\u0306donim'o de Carmelo Psaila), kiu verk'is divers'a'j'n poem'ar'o'j'n antau\u0306'e en la ital'a, post'e en la malta kaj unu'nur'a'n mal'long'a'n poezi'aj\u0302'o'n en Esperant'o, Pens'o printemp'a, dat'it'a'n jam la 1an de april'o 1901. Li neniam membr'is en Esperant'o-grup'o'j, sed mult'eg'a'j'n jar'o'j'n post'e, en 1961, renkont'ig\u0302'is kun membr'o de la Malta Esperant'o-Societ'o kaj mem donac'is kopi'o'n de si'a poezi'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000169", "text": "La faden'o'n de c\u0302i miks'it'a poezi'o ital'a, malta, Esperant'a plen'e dau\u0306r'ig'as la sanitar'a inspektor'o Carmel Mallia, nun 78-jar'a, kiu per la nun'a verk'o ating'as si'a'n kvar'a'n poem'libr'o'n. Mallia akir'is merit'o'j'n ankau\u0306 en la histori'a kamp'o: li verk'is tre kompetent'e dokument'it'a'n artikol'o'n, Histori'o de la Esperant'o-mov'ad'o en Malto, aper'int'a'n en la Ese'o'j memor'e al Iv'o Lapenna (2001), kaj nur al li ni s\u0302uld'as la element'o'j'n, kon'at'a'j'n pri tiu tem'o. Redaktor'o kaj traduk'int'o de la Antologi'o de Maltaj poet'o'j, li fond'is en 1986 kaj redakt'is dum kvar jar'o'j revu'o'n pri la malta poezi'o, kiu est'as dau\u0306r'e aper'ig'at'a de la Societ'o de la Maltaj Poet'o'j, kaj ankau\u0306 du'a'n, kiu viv'is tri jar'o'j'n. Verk'int'o en la malta de libr'o pri Zamenhof, inspir'it'a de la biografi'o verk'it'a de Boulton, traduk'int'o en la malt'an de la Zagreba kurs'o kaj de la Sekelj-verk'o Kumeu\u0306au\u0306a, verk'int'o de ese'o pri la paralel'ec'o inter Du'n Karm kaj Zamenhof, aper'int'a en Klar'o kaj elast'o, la fest'libr'o por Fernand'o de Dieg'o aper'int'a c\u0302e Iltis en 2003; verk'int'o de stud'o pri la spirit'a itiner'o de Du'n Karm (2003), traduk'int'o el la malta de la epos'o La Malta Epope'o de V. M. Pellegrini, Mallia est'as prav'e honor'a membr'o de la Societ'o de la Maltaj Poet'o'j. Preskau\u0306 nur li per'is al la esperant'lingv'a publik'o la malt'an kultur'o'n, apenau\u0306 kon'at'a'n ekster la insul'a'j rif'o'j, kaj est'as honor'o por la Akademi'o de Esperant'o, ke tiel el'star'a person'ec'o membr'as en g\u0302i jam de 1995."}, {"text_idx": "#000170", "text": "La nun'a poem'ar'o montr'as pli intim'a'n inspir'o'n kompar'e kun la antau\u0306'a'j vers'kolekt'o'j. Kvankam plej'mult'o ne hav'as dat'o'n (kelk'a'j poem'o'j indik'as jar'o'n 2004), la plej grand'a part'o est'is verk'it'a en la last'a'j du-tri jar'o'j. Poet'o c\u0302iam akr'avid'a, sed kun iom distanc'a rigard'o'punkt'o. Kelk'io respekt'as la tradici'a'j'n strof'o'j'n, sed plur'o est'as ver'e distr'e verk'it'a, kun ne'fiks'a, tamen preskau\u0306 abrupt'e aper'ant'a, rim'o, kaj kun ond'ant'a ritm'o: Mallia ver'e ek'sid'is kaj \u201epau\u0306z'e mang\u0302'et'is\u201d, kiel li mem konsil'as al person'o, kies pens'o'j zigzag'as, kaj verk'is, kiel li mem dir'as, \u201eresum'o'n de l' mi'o\u201d. Ne c\u0302io facil'as c\u0302e unu'a'leg'a kompren'o: pens'o'j kelk'foj'e kirl'ig\u0302'as s\u0302ajn'e sen'faden'e. Tem'as pri moment'a'j impres'o'j, pri post'kur'at'a'j, ec\u0302 ni dir'u post'flug'at'a'j, pens'o'j, mal'preciz'a'j, mal'net'e kontur'it'a'j; ne grav'as, poezi'o est'as g\u0302ust'e por esprim'i liber'o'n:"}, {"text_idx": "#000173", "text": "[...] mi klopod'as nag\u0302'i g\u0302is la morgau\u0306'a tempest'o-furor'o kiu post rapid'a hajl'o \u2013 kaj vent'o-blov'minac'o \u2013 kviet'ig'e silent'ig'os mi'a'j'n hierau\u0306'o'n kaj hodiau\u0306'o'n."}, {"text_idx": "#000174", "text": "For'ir'as lant'e mi sur rem'boat'o kiel nub'et' sen'zorg'a trans la blu'o [...] Zigzag'e-rekt'e, cert'a au\u0306 dub'em'a, mi rem'as tra la s\u0302torm'o, tra l' seren'o; neni'o mi'n tim'ig'as au\u0306 for'c\u0302as'as; mi'n c\u0302arm'as la for'ir' liber-sen'skem'a."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Mallia ne est'as regul'a vizit'ant'o de kongres'o'j, tial li'a'j humur'o, c\u0302arm'o kaj modest'ec'o ne est'as tre kon'at'a'j de la vast'a publik'o. Do tre bon'ven'a est'as li'a nun'a verk'o, kiu'n ornam'as kelk'a'j traf'a'j ilustr'aj\u0302'o'j, kaj el kies dors'a kovr'il'pag\u0302'o salut'as ni'n li'a rid'et'o."}, {"text_idx": "#000180", "text": "El'don'ej'o Ber'o, en si'a Seri'o utopi'a, re'el'don'is c\u0302i tiu'n kurioz'a'n novel'o'n de H. G. Wells. Konform'e al la tradici'a struktur'o de rakont'o'j pri fantazi'a'j land'o'j Wells komenc'as per pri'skrib'o de mir'ind'a, kas\u0302'it'a, mont'a land'et'o en And'o'j, kiu, pro natur'a katastrof'o, est'is apart'ig'it'a dis'de la ceter'a kontinent'o, tiel ke neni'u pov'is en'ir'i, nek el'ir'i. La land'et'o konsist'is el tre fekund'a val'o, kun preskau\u0306 c\u0302io bezon'at'a por la viv'o. Sed mister'a mal'san'o atak'is la mal'grand'nombr'a'n log\u0302'ant'ar'o'n de tiu land'et'o, tiel ke la vid'pov'o de c\u0302iu'j hom'o'j mal'fort'ig\u0302'is, ili'a'j id'o'j nask'ig\u0302'is blind'a'j, kaj fin'e c\u0302io, rilat'ant'a al la kapabl'o vid'i, est'is forges'it'a. Kompens'e pro la blind'ec'o la ali'a'j sens'o'j de la log\u0302'ant'o'j akr'ig\u0302'is. Ili'a kapabl'o palp'i, au\u0306d'i ec\u0302 plej et'a'j'n son'o'j'n, flar'i ktp est'as ne'kred'ebl'e grand'a."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Mont'o'grimp'ist'o tra'fal'as neg\u0302'fend'eg'o'n kaj post mult'a pen'o trov'as si'n en la land'o de la blind'ul'o'j. Tie la ge'log\u0302'ant'o'j konvink'ig\u0302'as, ke li est'as frenez'a, pro li'a konstant'a parol'ad'o pri \u201evid'o\u201d. Kaj, malgrau\u0306 mult'a'j prov'o'j far'e de li, montr'ig\u0302'as, ke ili, per si'a'j akr'a'j sens'o'j, pov'as super'i li'a'n vid'percept'o'n."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Tamen, preskau\u0306 last'moment'e, la bel'ec'o de la natur'o, de la mont'o'j, de la c\u0302iel'o, bedau\u0306r'ig'as li'n pri li'a konsent'o. Li eskap'as, re'ir'as al la civilizaci'o kaj mir'as pro si'a iam'a pret'o akcept'i blind'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000184", "text": "\u201eUtopi'ec'a\u201d est'as tiu Land'o de la Blind'ul'o'j nur tiu'senc'e, ke malgrau\u0306 si'a plen'a blind'ec'o la log\u0302'ant'o'j de tiu land'o hav'as ekspert'a'j'n ing\u0302enier'o'j'n, konstru'ist'o'j'n, skulpt'ist'o'j'n, poet'o'j'n, kapabl'as detal'e detekt'i kaj kon'i direkt'o'j'n ktp. Ili ankau\u0306 hav'as propr'a'j'n mit'ologi'o'n, religi'em'o'n, imag'at'a'n, sed detal'a'n koncept'o'n pri la struktur'o de la \u201eunivers'o\u201d (= la ferm'it'a val'o, en kiu ili log\u0302'as)."}, {"text_idx": "#000185", "text": "La novel'o est'as tre Wells-ec'a; kiu am'as la scienc'fikci'o'n de H. G. Wells, tiu trov'os c\u0302i tiu'n el'don'aj\u0302'o'n salut'ind'a. G\u0302i est'as tre bon'e kaj klar'e pres'it'a, kaj kompost'erar'o'j mal'oft'as. La etos'o de la pens'o'mond'o de Wells c\u0302irkau\u0306 la jar'o 1900 est'as tre evident'a."}, {"text_idx": "#000187", "text": "La tri frat'in'o'j-s\u0302ak'ist'o'j Polga\u0301r est'as fam'eg'a'j ne nur en Esperant'uj'o. Jen nur kelk'a'j el ili'a'j mult'eg'a'j ating'o'j: Zsuzsa (nask'ig\u0302'is en 1969) est'is en 1991 inter la unu'a'j vir'in'o'j, kiu'j ricev'is la titol'o'n \u201egrand'majstr'o\u201d lau\u0306 la kriteri'o'j aplik'at'a'j al vir'o'j. Zso\u0301fia (nask'ig\u0302'is en 1974) en Romo en 1989 venk'is en turnir'o, en kiu part'o'pren'is plur'a'j fort'a'j grand'majstr'o'j, tiel kre'ant'e nov'a'n Guinness-mond'rekord'o'n. Kaj Judit (nask'ig\u0302'is en 1976) romp'is en 1991 la rekord'o'n por plej jun'a grand'majstr'o kaj est'as kun grand'a marg\u0302en'o la plej fort'a vir'in'a s\u0302ak'ist'o en la histori'o."}, {"text_idx": "#000188", "text": "En c\u0302i tiu libr'o ili'a patr'o-instru'int'o-trejn'ist'o La\u0301szlo\u0301 Polga\u0301r (nask'ig\u0302'is en 1946) klar'ig'as, kiel li eduk'is ili'n kaj ankau\u0306 kial. Jen li'a'j propr'a'j vort'o'j: \u201eMi don'as ne recept'o'n, nur vid'manier'o'n kaj vol'as persvad'i neniu'n al eduk'ad'o de geni'ul'o'j. Mi vol'as nur montr'i, ke ebl'as eduk'i geni'ul'o'j'n. Mi al'vok'as neniu'n, instig'as neniu'n, c\u0302iu dev'as mem decid'i, kio'n li vol'as far'i. Mi nur trans'don'as mi'a'n pedagogi'a'n sistem'o'n kaj konduk'as c\u0302iu'n sur la voj'o, kiu'n ankau\u0306 mi tra'ir'is, kun la cert'ec'o, ke ebl'as eduk'i geni'ul'o'n kaj ankau\u0306 ind'as, c\u0302ar el geni'ul'o far'ig\u0302'as felic\u0302'a hom'o\u201d (p. 119)."}, {"text_idx": "#000191", "text": "La tekst'o est'as en form'o de intervju'o, kio iom g\u0302en'is mi'n, c\u0302ar mi prefer'as tekst'o'n kun pli logik'a struktur'o. Est'as mal'facil'e re'trov'i fakt'o'j'n en la flu'o de la inter'parol'o. Kvankam la Esperant'o-el'don'o aper'is en 2004, g\u0302i, ver's\u0302ajn'e, est'as traduk'o de hungar'a original'o aper'int'a en 1989 (kiu'n mi ne vid'is) kun nur la biografi'a'j inform'o'j aktual'ig'it'a'j. La kovr'il'o est'as tre bel'a, kaj ankau\u0306 intern'e trov'ig\u0302'as 19 pag\u0302'o'j da interes'a'j bild'o'j, sed la intern'a pres'kvalit'o iom mal'help'as aprez'i ili'n."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Mi rekomend'as la libr'o'n, c\u0302ar g\u0302i lev'as kaj pri'lum'as tre interes'a'j'n demand'o'j'n pri la rol'o'j de eduk'ad'o kaj de'nask'a talent'o. Tamen, kompren'ebl'e, oni ne atend'u trov'i en la libr'o definitiv'a'n respond'o'n al tia'j etern'a'j demand'o'j."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Oni telefon'is al Kristin'a, ke hispan'a famili'o dezir'as adopt'i knab'o'n kaj pet'is s\u0302i'n arang\u0302'i la jur'a'j'n formal'aj\u0302'o'j'n. Tio ne est'is nov'a por Kristin'a. Kiel advokat'in'o s\u0302i plur'foj'e arang\u0302'is simil'a'j'n adopt'o'j'n. La hispan'a famili'o foj'e jam est'is en Bulgario kaj elekt'is la knab'o'n."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Kiam Kristin'a ven'is en la orf'ej'o'n en urb'o Pleven, s\u0302i tre mir'is. Ivan'o \u2013 la knab'o est'is sep'jar'a, frekvent'is lern'ej'o'n kaj ne simil'is al cigan'o, kiel la plur'a'j infan'o'j en la orf'ej'o. Li est'is mal'alt'a kun grand'a'j kapreol'a'j okul'o'j kaj palpebr'o'j kiel cejan'o'j. Li rigard'is Kristin'a'n mal'amik'e kiel koler'ig'it'a hund'et'o. La ge'patr'o'j for'las'is Ivan'o'n kiam li est'is beb'o kaj g\u0302is nun neni'u dezir'is adopt'i li'n, ebl'e pro li'a balbut'o, au\u0306 ebl'e oni konsider'is li'n cigan'o."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Post du semajn'o'j la hispan'a famili'o dev'is ven'i por Ivan'o."}, {"text_idx": "#000196", "text": "\u2013 Mi ne dezir'as en His-pa-ni'o'n \u2013 balbut'is Ivan'o, kaj tio est'is la unu'a fraz'o, kiu'n Kristin'a au\u0306d'is de li."}, {"text_idx": "#000197", "text": "\u2013 Kial? \u2013 s\u0302i demand'is. \u2013 Vi hav'os pa'nj'o'n, pa'c\u0302j'o'n, vi log\u0302'os en bel'a land'o, vi el'lern'os hispan'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Kristin'a pet'is la direktor'o'n de la orf'ej'o, ke li permes'u al s\u0302i pren'i Ivan'o'n dum kelk'a'j tag'o'j g\u0302is la al'ven'o de la hispan'a famili'o. Ebl'e tiel li al'kutim'ig\u0302'os al la hejm'a'j cirkonstanc'o'j. Tio ne est'is kutim'a, sed la direktor'o permes'is al Kristin'a."}, {"text_idx": "#000200", "text": "S\u0302i pren'is Ivan'o'n en si'a'n au\u0306t'o'n kaj vetur'ig'is li'n al si'a log\u0302'ej'o en Sofio. Dek jar'o'j'n Kristin'a log\u0302'is sol'a. Dum mal'long'a temp'o s\u0302i est'is edz'in'ig\u0302'int'a, sed kun Ljudmil s\u0302i ne pov'is kun'viv'i. Ili ne hav'is infan'o'n kaj la famili'o dis'fal'is. Ankau\u0306 post'e Kristin'a ne hav'is s\u0302anc'o'n kun la vir'o'j. S\u0302i ne plac\u0302'is al tiu'j, kiu'j plac\u0302'is al s\u0302i kaj invers'e. Fin'fin'e s\u0302i plu ne pens'is pri edz'in'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Kristin'a ac\u0302et'is por Ivan'o pij\u0302am'o'n, pantofl'o'j'n, dent'bros'o'n. Al li s\u0302i dispon'ig'is la dorm'o'c\u0302ambr'o'n kaj s\u0302i okup'is la kanap'o'n en la gast'o'c\u0302ambr'o. Maten'e, kiam Kristin'a en'ir'is en la dorm'o'c\u0302ambr'o'n, s\u0302i trov'is Ivan'o'n dorm'ant'a sur la plank'o. Li de'met'is de la lit'o la kusen'o'n, la lit'tuk'o'n kaj ek'kus\u0302'is sur la tapis\u0302'o. Kristin'a dir'is neni'o'n."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Ili maten'mang\u0302'is kaj ek'ir'is al la zoologi'a g\u0302arden'o. Kiam Kristin'a kaj Ivan'o el'ir'is el la dom'o, du najbar'in'o'j mir'e kaj sci'vol'em'e al'rigard'is ili'n. Ver's\u0302ajn'e ili ne kred'is al si'a'j okul'o'j, ke ili vid'as Kristin'a'n kun infan'o. Interes'e kio'n ili supoz'is, sed ebl'e post semajn'o ili demand'os s\u0302i'n inter'ali'e kiu est'is la infan'o kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Dum la voj'o al la zoologi'a g\u0302arden'o Ivan'o silent'is kaj rigard'is Kristin'a'n mal'amik'e kaj suspekt'em'e. Tio s\u0302i'n amuz'is. G\u0302is nun Kristin'a ne okup'ig\u0302'is pri infan'o. S\u0302i ankorau\u0306 ne pov'is kompren'i kiel s\u0302i decid'is pren'i Ivan'o'n por kelk'a'j tag'o'j. Kristin'a ne hav'is frat'o'n, nek frat'in'o'n. S\u0302i'a'j ge'patr'o'j, jam mal'jun'a'j, ambau\u0306 jur'ist'o'j, log\u0302'is mal'proksim'e, en Kotelo, la nask'a urb'o de Kristin'a."}, {"text_idx": "#000205", "text": "\u2013 Kial la bes-toj est'as s\u0302los'it'a'j?"}, {"text_idx": "#000207", "text": "\u2013 C\u0302ar tio est'as zoologi'a g\u0302arden'o."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Post la zoologi'a g\u0302arden'o ili ir'is en restoraci'o'n por tag'mang\u0302'i. Ebl'e Ivan'o est'is tre mal'sat'a, c\u0302ar li tuj for'mang\u0302'is du farc\u0302'bul'et'o'j'n."}, {"text_idx": "#000215", "text": "La okul'o'j de Ivan'o komenc'is ferm'ig\u0302'i kaj li'a kap'o s\u0302ancel'ig\u0302'is kiel pez'a tritik'a spik'o. Li apog'is si'a'n kap'o'n al s\u0302i'a s\u0302ultr'o kaj Kristin'a au\u0306d'is li'a'n mal'pez'a'n ritm'a'n spir'o'n. Li'a et'a kap'o varm'ig'is s\u0302i'a'n s\u0302ultr'o'n. Atent'e Kristin'a ek'star'is, c\u0302irkau\u0306'brak'is li'n kaj port'is li'n en la dorm'o'c\u0302ambr'o'n. S\u0302i pas\u0302'is eg'e lant'e por ne stumbl'i. Unu'a'n foj'o'n en la viv'o s\u0302i man'port'is infan'o'n. Ivan'o dorm'is prem'ant'e si'n al s\u0302i'a brust'o. Li'a'j mal'mol'a'j kiel pin'a'j pik'il'o'j har'o'j odor'is je ment'o kaj falc\u0302'it'a herb'o pro la sap's\u0302au\u0306m'o, per kiu s\u0302i ban'is li'n maten'e. Tio narkot'is s\u0302i'n, s\u0302i'a kor'o kun'tir'ig\u0302'is kaj s\u0302i'a'j pied'o'j ig\u0302'is mol'a'j, kvazau\u0306 ili est'us el kau\u0306c\u0302uk'o. Neniam s\u0302i supoz'is, ke iu dorm'ant'a knab'o pov'us tiel emoci'i s\u0302i'n. Mal'rapid'e Kristin'a en'ir'is la c\u0302ambr'o'n. Atent'e s\u0302i met'is li'n en la lit'o'n kaj kovr'is li'n per la dorm'o'kovr'il'o. Kelk'a'j'n sekund'o'j'n s\u0302i star'is super li, rigard'ant'e li'a'n bel'a'n infan'a'n vizag\u0302'o'n. Li'a'j nigr'a'j bukl'o'j fal'is sur la frunt'o'n kiel hirund'a flug'il'o. Li ne vek'ig\u0302'is, sed en la dorm'o li kvazau\u0306 rid'et'is kaj tiu c\u0302i li'a rid'et'o est'is kiel sun'radi'o en mal'lum'a c\u0302ambr'o."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Dum la tut'a nokt'o Kristin'a ne ek'dorm'is. S\u0302i plur'foj'e star'is, trink'is akv'o'n kaj atent'e mal'ferm'is la pord'o'n por vid'i, c\u0302u Ivan'o dorm'as. Li dorm'is tiel, kiel s\u0302i met'is li'n en la lit'o. S\u0302i rigard'is li'n, post'e ferm'is la pord'o'n, apog'is la dors'o'n al la mur'o, kvazau\u0306 s\u0302i ankorau\u0306 sent'us la ment'a'n kaj herb'a'n arom'o'j'n de li'a har'ar'o."}, {"text_idx": "#000224", "text": "\u2013 C\u0302u tiu'j'n c\u0302i libr'o'j'n vi leg'as? \u2013 kaj li montr'is la leg\u0302'volum'o'j'n, kiu'j amas'ig\u0302'is sur la skrib'o'tabl'o."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Post'tag'mez'e ili ir'is en dolc\u0302'aj\u0302'ej'o'n por mang\u0302'i tort'o'n. Kiam ili re'ven'is la telefon'o ek'sonor'is. Oni telefon'is el la orf'ej'o. La konversaci'o est'is mal'long'a. Oni inform'is Kristin'a'n, ke la hispan'a famili'o rezign'is adopt'i Ivan'o'n."}, {"text_idx": "#000228", "text": "\u2013 Mi ne dezir'as ir'i en His-pa-ni'o'n \u2013 li flustr'is kaj c\u0302irkau\u0306'brak'is s\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000229", "text": "\u2013 Vi rest'os c\u0302e mi \u2013 s\u0302i dir'is."}, {"text_idx": "#000231", "text": "\u2013 Jes, \u2013 ripet'is Kristin'a \u2013 vi rest'os c\u0302e mi. Por c\u0302iam!"}, {"text_idx": "#000234", "text": "Rest'as mal'mult'a'j verk'o'j de S\u0302ekspiro traduk'end'a'j esperant'e'n. Inter tiu'j est'is La vintr'a fabel'o, unu el li'a'j mal'fru'a'j dram'o'j, verk'it'a en c\u0302irkau\u0306 1610. La verk'o koncern'as la reg\u0302'a'j'n famili'o'j'n de Sicilio kaj Bohemi'o kaj est'as baz'it'a sur la proz'a rakont'o Pandosto, verk'it'a de Robert Greene en 1588, kun al'don'a influ'o el grek'a mit'ologi'o."}, {"text_idx": "#000235", "text": "La traduk'int'o don'as tre bon'ven'a'n en'konduk'o'n, kiu ne nur resum'as la intrig'o'n, sed lok'as la verk'o'n en la ric\u0302'a'n gam'o'n de la tut'a verk'ar'o de S\u0302ekspiro. G\u0302i klar'ig'as, ke c\u0302i tiu verk'o, sam'e kiel la sam'temp'e verk'it'a La tempest'o, esplor'as la rilat'o'j'n inter art'o kaj natur'o, kaj pli specif'e inter la hom'a natur'o kaj eduk'ad'o. La sezon'a'n alud'o'n de la titol'o oni interpret'u metafor'e. Komenc'e la viv'o de la protagonist'o'j est'as en ord'o; sekv'as j\u0302aluz'o, akuz'o, for'fug\u0302'o, tragedi'o, mis'imag'o'j, surpriz'o'j kaj sufer'o'j \u2013 tio est'as la vintr'o \u2013 sed fin'e just'ec'o triumf'as, erar'o'j est'as mal'far'it'a'j, mis'kred'int'o'j pent'as, re'star'ig\u0302'as harmoni'o kaj g\u0302oj'o. Tia cikl'o re'spur'ebl'as en plur'a'j s\u0302ekspiraj verk'o'j, c\u0302u komedi'a'j, c\u0302u dram'a'j."}, {"text_idx": "#000236", "text": "La kvin-akt'a verk'o est'as inter la pli mal'facil'e traduk'ebl'a'j. Defi'o est'as traduk'i tiom komplet'e kaj fidel'e al la original'o, kiom ebl'as, sen perd'i la esenc'a'n ritm'o'n kaj elan'o'n, kiu nepr'as por sukces'a en'scen'ig'o. La traduk'o ne uz'as neolog'ism'o'j'n, kaj obskur'a'j vort'o'j rar'as. Tamen ne tro simpl'as kapt'i la en'hav'a'n senc'o'n kaj ric\u0302'ec'o'n sen plur'foj'a leg'ad'o. Tiu'senc'e, la traduk'o fidel'as al la original'o! Iom'a pied'not'ad'o neces'as por averag\u0302'a'j leg'ant'o'j; bon'ven'e tio c\u0302e'est'as."}, {"text_idx": "#000237", "text": "La vort'uz'o en la angl'a original'o ne est'as tre mal'facil'a \u2013 S\u0302ekspiro ja verk'is por la popol'o \u2013 sed la signif'o'j est'as dens'a'j kaj mult'tavol'a'j. Kompren'ebl'e, iu'j arh\u0302aik'a'j vort'o'j tie trov'ebl'as, kaj ali'a'j angl'a'j vort'o'j s\u0302ang\u0302'is si'a'j'n signif'o'j'n au\u0306 uz'manier'o'j'n tra la inter'ven'int'a'j jar'cent'o'j, pri kio ne c\u0302iu nun'temp'a leg'ant'o konsci'as. Tial ebl'as pretend'i, ke la verk'o far'ig\u0302'as pli al'ir'ebl'a en si'a esperant'a traduk'o ol per la angl'a original'o, ec\u0302 por de'nask'a'j angl'a'lingv'an'o'j sen apart'a literatur'a au\u0306 lingv'ist'ik'a fon'o!"}, {"text_idx": "#000239", "text": "La patr'o de abiturient'in'o plend'is al la koncern'it'a instanc'o, ke dum s\u0302tat'a fin'ekzamen'o de la angl'a lingv'o la abiturient'o'j de Litovio ricev'is la task'o'n pri'skrib'i la tag'o'n de c\u0302iu'j sankt'ul'o'j kaj krist'nask'a'n vesper'o'n (litove Kuc\u030cios) kaj klar'ig'i, kio'n tiu'j fest'o'j signif'as por ili. Lau\u0306 la opini'o de la plend'int'o tiel est'is sub'prem'it'a'j la rajt'o'j de kred'ant'o'j de ali'a'j religi'o'j kaj sen'motiv'e est'is atribu'it'a avantag\u0302'o al katolik'o'j."}, {"text_idx": "#000241", "text": "En la ekzamen'a task'o imag'it'a amik'in'o el Tajvano skrib'as, ricev'int'e kalendar'o'n el Litovio, sur kiu s\u0302i rimark'is, ke Litovio hav'as fest'o'j'n, kiu'j en Tajvano ne est'as kon'at'a'j, kaj s\u0302i demand'as: \u201eKia'n senc'o'n hav'as tiu'j fest'o'j kaj kio'n ili signif'as por vi?\u201d La abiturient'o'j dev'is respond'i al la demand'o per 140-160 vort'o'j."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Lau\u0306 asert'o de la plend'int'o, tiu task'o pov'as kontrau\u0306'i la konstituci'o'n, kiu deklar'as, ke ne ebl'as atribu'i avantag\u0302'o'j'n al iu ajn pro religi'o. En Litovio log\u0302'as mult'a'j, kiu'j hav'as ali'a'j'n religi'o'j'n, kaj part'o de la civit'an'o'j en'tut'e ne est'as religi'em'a'j. Sekv'e, en la ekzamen'o aper'is task'o, kiu hav'as signif'o'n por nur part'o de la litovoj \u2013 nom'e la katolik'o'j."}, {"text_idx": "#000243", "text": "La au\u0306tor'o de la plend'o asert'as, ke plen'um'ant'e tiu'n c\u0302i task'o'n, la ceter'a'j abiturient'o'j front'is problem'o'j'n. Kvankam ekzempl'e, islam'an'o au\u0306 ortodoks'ul'o pov'is klar'ig'i la senc'o'n de la fest'o'j, tamen est'is dub'ind'e, ke li pov'is indik'i, kio'n ili signif'as por li person'e. Ali'flank'e katolik'o'j sen'problem'e pov'is respond'i ambau\u0306 demand'o'j'n."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Abiturient'o de lern'ej'o de Vilniuso, Dmitrij Lemes\u0302ov, konfes'is pri si'a konfuz'ig\u0302'o, kiam li ek'vid'is la task'o'n pri la krist'nask'a vesper'o kaj pri la tag'o de c\u0302iu'j sankt'ul'o'j. Cert'e, li skrib'is, ke dum tiu tag'o oni vizit'as la tomb'o'j'n de proksim'ul'o'j, malgrau\u0306 tio, ke ortodoks'ul'o'j tio'n far'as ne dum la tag'o de c\u0302iu'j sankt'ul'o'j. \u201eNi ali'manier'e fest'as tiu'j'n c\u0302i fest'o'j'n kaj mal'pli sci'as, kiel katolik'o'j fest'as ili'n. En la ekzamen'o neces'is pri'skrib'i mult'a'j'n detal'o'j'n, pri kiu'j mi ne sci'is\u201d, dir'is la jun'ul'o."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Litovio pas\u0302'o'n post pas\u0302'o proksim'ig\u0302'as al la mez'a viv'nivel'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Pas'int'jar'e la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) je log\u0302'ant'o de Litovio super'is du'on'o'n de la EU-averag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000250", "text": "La statistik'o konfirm'as, ke en la jar'o 2005 la MEP por unu litovo est'is 52 % de la averag\u0302'o de EU, kompar'e kun 48 % en la jar'o 2004. Litovio iom super'as du najbar'a'j'n s\u0302tat'o'j'n: Pollandon (50 % de la averag\u0302'o) kaj Latvi'o'n (47 %). Oni kalkul'is, ke la MEP en Litovio en la last'a jar'o kresk'is je 7,5 %, dum en pli ric\u0302'a'j EU-land'o'j g\u0302i kresk'is nur je 1,6 %. Malgrau\u0306 tio, la viv'nivel'a diferenc'o rest'as grand'eg'a. Ekzempl'e, la luksemburga MEP je log\u0302'ant'o ec\u0302 kvin'obl'e super'as tiu'n de Litovio."}, {"text_idx": "#000251", "text": "Jen kompakt'a disk'o, kiu prezent'as 16 kant'o'j'n, c\u0302iu'j krom unu nov'a'j. Krom la titol'aj\u0302'o'j: am'ant'in'o'j, printemp'o, Parizo \u2013 jen komenc'a'j kaj tra'kur'a'j tem'o'j de la kolekt'o. Kiel kutim'e, Brons\u0302tejn mem au\u0306tor'is la tekst'o'j'n kaj melodi'o'j'n. En'konduk'e li pled'as, ke oni atent'u la tekst'o'j'n kaj ili'a'j'n alud'o'j'n. Felic\u0302'e tio facil'as, c\u0302ar la kant'ad'o est'as klar'a kun bon'kvalit'a registr'ad'o, en pri'zorg'o de Lev Rumjancev. Krom'e est'as al'don'it'a'j c\u0302iu'j tekst'o'j en al'log'a kolor'e pres'it'a 16-pag\u0302'a libr'et'o. Por al'don'i vari'o'n al la au\u0306skult'ad'o, kun'labor'is profesi'a'j kant'ist'in'o'j Tatjana Belova, Ver'a Vlasova kaj Evelin'a Sokolova, kies fot'o'j'n vi vid'as fin'e de la libr'et'o. Por la kant'o'j gitar'o est'as la baz'a instrument'o, sed suplement'e son'as plur'a'j pli'a'j."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Er'o'j 8-14 form'as komplet'o'n omag\u0302'e al la 200-jar'ig\u0302'o de la eminent'a poet'o Aleksandr Pus\u0302kin. En la unu'a kant'o el tiu'j la au\u0306tor'o mem omag\u0302'as; sekv'as iom s\u0302erc'a'j kontribu'o'j de deleg'it'o'j divers'land'a'j: brit'a, pol'a, franc'a, sved'a kaj c\u0302in'a. Ili alud'as iu'j'n okaz'aj\u0302'o'j'n au\u0306 si'n'ten'o'j'n de si'a'j land'an'o'j al la omag\u0302'at'o. La brit'o kompar'as li'n kun Byron, la pol'o kun Mickiewicz; la franc'o montr'ig\u0302'as la pra'nep'o de tiu, kiu duel'e mort'paf'is la poet'o'n en 1837. Fremd'lingv'a'j esprim'o'j kaj histori'a'j alud'o'j ricev'as klar'ig'o'n en la libr'et'o."}, {"text_idx": "#000255", "text": "La last'a kant'o Por J\u0302omart re'pren'as la sezon'a'n faden'o'n de la unu'a kaj la kor-centr'ec'o'n de la j\u0302us'a cit'o. Du el'tir'aj\u0302'o'j:"}, {"text_idx": "#000259", "text": "En april'o 2002 la Balkana Bibliotek'o est'is fond'it'a de la verk'ist'o Georg'i Grozdev. Li est'as ankau\u0306 estr'o de la el'don'ej'o Balkani (Balkani'o) kaj fond'int'o kaj c\u0302ef'redaktor'o de la tri'monat'a el'don'o Literaturni Balkani (Literatur'a Balkani'o) en la bulgar'a kaj angl'a lingv'o'j; tiu c\u0302i revu'o (n-ro 1 aper'is en maj'o 2002) est'as la unu'a period'aj\u0302'o, kiu trakt'as pri la tut'a balkana literatur'o kaj kultur'o."}, {"text_idx": "#000260", "text": "En intervju'o kun redaktor'o de la j\u0302urnal'o Dum'a (Vort'o) Todor Koruev en maj'o 2006 deklar'is: \u201eTre grav'as parol'i pri inter'komunik'ad'o inter la balkanaj verk'ist'o'j, c\u0302ar s\u0302ajn'e ni ver'e bon'e kon'as la okcident'a'j'n au\u0306tor'o'j'n, sed ne kon'as ni'n mem, ni ne kon'as ni'a'n region'o'n. Per'e de la Balkana Bibliotek'o okaz'as dis'romp'o de c\u0302i tiu ferm'it'ec'o. La bibliotek'o respond'as al la hodiau\u0306'a'j defi'o'j en la spirit'a kamp'o, kie situ'as la parol'o kaj la super'a'j valor'aj\u0302'o'j, kiu'j super'kresk'as la mal'am'o'n kaj la antau\u0306'jug\u0302'o'j'n en Balkani'o. G\u0302i konfirm'as la nobl'a'n rol'o'n de la verk'ist'o'j kiel ambasador'o'j de toler'em'o kaj human'ec'o kaj kre'as kondic\u0302'o'j'n por kompar'o kaj reciprok'a kon'at'ig\u0302'o inter la bulgar'a'j au\u0306tor'o'j kaj tiu'j el la ceter'a'j balkanaj land'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000261", "text": "La bibliotek'o est'as orient'it'a al publik'o kun serioz'a'j kultur'a'j interes'o'j, inkluziv'e la jun'ul'o'j'n, kaj g\u0302i ten'as g\u0302is nun konstant'a'n prez'o'n de po 5 lev'o'j (egal'valor'e al 2,5 eu\u0306r'o'j) por unu'op'a volum'o, por ke g\u0302i est'u al'ir'ebl'a por kiel ebl'e plej grand'a rond'o de leg'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000263", "text": "Oni pov'as konstat'i, ke la Balkana Bibliotek'o plu est'as unik'a en la balkanaj land'o'j. En ili mank'as sistem'a prezent'ad'o de la verk'ist'o'j de c\u0302iu'j popol'o'j de Balkani'o, sen'escept'e pro antau\u0306'jug\u0302'o'j. Esper'e la ag'ad'o de Grozdev est'os imit'at'a!"}, {"text_idx": "#000264", "text": "En la centr'o de la c\u0302ef'urb'o de Madagaskaro est'as park'at'a'j bel'a'j au\u0306t'o'j import'it'a'j el Eu\u0306rop'o, Sud-Afrik'o kaj Reunio. Foj'foj'e tem'as pri negoc'o, kiu eskap'as el la s\u0302tat'a kontrol'o."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Vari'as la tip'o de la vetur'il'o mend'at'a de la klient'ar'o: s\u0302arg\u0302'au\u0306t'o por konstru'ist'o'j kaj ric\u0302'a'j kamp'ar'an'o'j, bus(et)o por transport'ist'o'j kaj plezur'a au\u0306t'o por la ceter'ul'o'j. Au\u0306t'o'negoc'ist'o'j cel'as mez'nivel'a'n klient'ar'o'n (kurac'ist'o'j'n, komerc'ist'o'j'n, kadr'o'j'n de s\u0302tat'ofic'ej'o'j) por la plezur'a'j au\u0306t'o'j. Por facil'ig'i la task'o'n de la ac\u0302et'ant'o, la au\u0306t'o jam port'as la s\u0302tat'a'n ident'ig'numer'o'n. Prez'o est'as pli-mal'pli al'ir'ebl'a por tia'j klient'o'j. Bon'stat'a franc'a dizel'a s\u0302arg\u0302'au\u0306t'et'o Renault Express kun kvin sid'lok'o'j, ek'uz'it'a en 1998, kost'as proksim'um'e 6 milion'o'j'n da arjaroj (1 eu\u0306r'o = 2600 arjaroj). Sed la prez'o de tre luks'a au\u0306t'o kiel BMW au\u0306 Mercedes al'proksim'ig\u0302'as al 200 milion'o'j. G\u0302eneral'e, la ac\u0302et'ant'o dev'as far'i iom da ripar'ad'o. Tre s\u0302at'at'a de transport'ist'o'j est'as au\u0306t'o el Germanio pro g\u0302i'a kvalit'o. Au\u0306t'o el Reunio est'as mal'pli dezir'at'a, c\u0302ar oft'e g\u0302i'a'n karoseri'o'n jam korod'is la tie'a mar'a vent'o."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Mal'bon'a surpriz'o por koncesi'ul'o'j est'as la al'ven'o de au\u0306t'o'j fabrik'it'a'j en C\u0302ini'o. Dum la last'a au\u0306t'o-ekspozici'o en la c\u0302ef'urb'o iu c\u0302ia-teren'a 4x4 de c\u0302in'a mark'o ac\u0302et'ebl'is kontrau\u0306 nur la tri'on'a prez'o de sam'tip'a au\u0306t'o el Eu\u0306rop'o au\u0306 Japani'o. Sed ali'flank'e, malagas'o plu tim'as la kvalit'o'n de la c\u0302in'a produkt'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Jam de'long'e malagas'o'j kutim'as rigard'i film'o'j'n eu\u0306rop'de'ven'a'j'n en la franc'a lingv'o. Des pli mal'bon'e, ke ne ekzist'as c\u0302i tie stud'fak'o pri bel'art'o g\u0302eneral'e kaj pri kin'o apart'e. La mal'mult'a'j fak'ul'o'j pri kin'o prefer'as rest'i ekster'land'e."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Nun oni pov'as konstat'i pli'bon'ig\u0302'o'n kaj evolu'o'n de la malagas'a film'o. Almenau\u0306 se tem'as pri teknik'a flank'o. Produkt'ant'o'j ig\u0302'as pli profesi'a'j, mon'invest'ad'o alt'ig\u0302'as, kaj ili jam kurag\u0302'as lu'i kin'ej'o'j'n (tiu'j c\u0302i jam de'long'e ferm'ig\u0302'is pro bankrot'ig\u0302'o) en la urb'o'centr'o, dispon'as distribu'ant'o'j'n en la ali'a'j provinc'o'j kaj el'don'as film'o'j'n sur vid'disk'o'j."}, {"text_idx": "#000272", "text": "Ne'atend'it'a sukces'o ven'as ankau\u0306 de la malagas'a komun'um'o en ekster'land'o, kiu tre frand'as la malagas'a'j'n film'o'j'n. Kelk'a'j produkt'ant'o'j jam trov'is merkat'o'n en Franci'o kaj en la insul'et'o Reunio apud Madagaskaro. Ali'a'j aktor'o'j akir'is kun'labor'kontrakt'o'n kun film'ist'o'j en Taj'land'o."}, {"text_idx": "#000274", "text": "En la 80aj sam'sukces'a fenomen'o okaz'is al la malagas'a bild'stri'o. Sed nun tiu last'a rest'as sen'valor'a memor'aj\u0302'o en c\u0302ies tir'kest'o. Kulp'as la mank'o de tau\u0306g'a kultur'a politik'o."}, {"text_idx": "#000275", "text": "Ne ebl'as preciz'e dir'i, kiom da kler'ul'o'j for'las'is Litovion dum la 16 jar'o'j de post la sen'de'pend'ig\u0302'o. Tamen la ministr'ej'o pri kler'ig'o kaj scienc'o konstat'is, ke jun'a'j kler'ul'o'j el'migr'is pro mizer'a'j materi'a'j kondic\u0302'o'j kaj pro mank'o de scienc'a ekip'aj\u0302'o neces'a por far'i esplor'o'j'n. Nun la reg'ist'ar'o vol'as, ke la scienc'ist'o'j re'ven'u."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Dank'e al iniciat'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, kler'ul'o'j, kiu'j dezir'as dau\u0306r'ig'i si'a'j'n karier'o'j'n en la iam'a patr'uj'o, est'os invit'it'a'j dum kvar'on'jar'o preleg'i en Litovio, gvid'i seminari'o'j'n au\u0306 part'o'pren'i en'land'a'j'n esplor'o'j'n."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Scienc'ist'o, kiu antau\u0306 plur'a'j jar'o'j for'las'is Litovion, dir'is, ke li vol'as re'ven'i, por ke li'a'j infan'o'j lern'u la litov'an. Li al'don'is: \u201ePatr'uj'o ja est'as patr'uj'o. Krom'e la situaci'o en Litovio dum la last'a'j dek jar'o'j mult'e pli'bon'ig\u0302'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000279", "text": "La mov'ad'a kor'o sur vid'disk'o"}, {"text_idx": "#000280", "text": "Se vi ne jam vizit'is la Centr'a'n Ofic'ej'o'n (CO) de Universal'a Esperant'o-Asoci'o (UEA), kapt'u nun la okaz'o'n: vi ne dev'os rezerv'i flug- au\u0306 trajn-bilet'o'n. Sufic\u0302'as s\u0302alt'i vi'a'n DVD-leg'il'o'n. Nu, jes, neni'u vid'vizit'o anstatau\u0306'as fizik'a'n vizit'o'n, sed per c\u0302i tiu disk'o vi almenau\u0306 antau\u0306'gust'um'os la plezur'o'n kon'at'ig\u0302'i kun la \u201edom'o de esperant'ist'o'j\u201d. Mal'antau\u0306 la kamera'o'j gvid'as oni'n tra la koridor'o'j, c\u0302ambr'o'j kaj s\u0302tup'ar'o'j de la kvar'etag\u0302'a dom'o Francisco Veuthey, mem eks'a CO-ofic'ist'o, kaj Peter Bala\u0301z\u030c, slovak'a Esperant'o-el'don'ist'o. Antau\u0306'lud'e, oni j\u0302et'as rapid'a'n rigard'o'n al la situ'o kaj histori'o de Roterdam'o por post'e sekv'i la pas\u0302'o'j'n de litova bel'ul'in'o (Indre\u0301 Pileckyte\u0301), kiu, de roterdam'a trajn'staci'o, konduk'as la spekt'ant'o'n al la plej fam'a esperant'ist'a adres'o, kun jar'libr'o en'man'e."}, {"text_idx": "#000281", "text": "Oni traf'as la \u201enerv'o'centr'o'n\u201d de UEA en special'a okaz'o, kiu jam far'ig\u0302'is konstituci'a por plur'a'j: la Mal'ferm'a Tag'o. Du'obl'e special'a okaz'o, c\u0302ar en tiu novembr'o 2005 oni fest'is ankau\u0306 la 50-jar'ig\u0302'o'n de la CO en Roterdam'o. Do, krom la kon'at'a'j vizag\u0302'o'j, oni renkont'as tie kaj tie vizit'ant'o'j'n kaj eks-ofic'ist'o'j'n, jen c\u0302e kaf'o'tabl'o, jen c\u0302e interes'a parol'ad'o au\u0306 tut'simpl'e en vigl'a koridor'a babil'ad'o."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Post kelk'a'j vort'o'j de Osmo Buller, inter'ali'e pri la cel'o'j de UEA kaj de la CO, Clay Magalha\u0303es, post'e'ul'o de Nikol'a Ras\u030cic\u0301 en organiz'ad'o de UK-oj, kart'o'grafi'as la dom'o'n, c\u0302ic\u0302eron'ant'e c\u0302ambr'o'n post c\u0302ambr'o. Bedau\u0306r'ind'e, la son'kvalit'o ne tre bon'as kaj la voc\u0302'o'j de la parol'ist'o'j ne c\u0302iam rival'as sufic\u0302'e lau\u0306t'e kun la fon'a muzik'o. Sed kontrau\u0306 tio sufic\u0302'as strec\u0302'i la orel'o'j'n."}, {"text_idx": "#000283", "text": "Tri al'don'aj\u0302'o'j ric\u0302'ig'as la c\u0302ef'a'n film'o'n: Bild-histori'o de CO, Fot'o'galeri'o kaj la er'o Mal'antau\u0306 la kurten'o, kiu prezent'as sur fot'o'j la kulis'o'j'n de la produkt'ad'o de la DVD."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Pro la situaci'o de parol'ant'o'j de Esperant'o, tiu'j fakt'o'j evident'e aper'as al ni kiel neni'a nov'aj\u0302'o. Tamen al laik'a publik'o, al kiu adres'ig\u0302'as c\u0302i tiu inter'lingv'ist'ik'a verk'o en si'a original'a versi'o (en la rus'a), ili pov'as est'i mir'ig'a'j. Ja nek inter'lingv'ist'ik'o nek Esperant'o g\u0302u'as grand'a'n popular'ec'o'n en la mond'o."}, {"text_idx": "#000287", "text": "Dank'e al klopod'o'j de hom'o'j, kia'j Aleksandr Dulic\u0302enko, renom'a lingv'ist'o kaj slav'ist'o disting'it'a en 2005 per esplor'premi'o de la Fond'aj\u0302'o Alexander-von-Humboldt, inter'lingv'ist'ik'o pov'as ek'aper'i sur la kultur'a kaj intelekt'a horizont'o de pli larg\u0302'a nombr'o de hom'o'j. Li'a verk'o cel'as g\u0302ust'e tio'n, c\u0302ar g\u0302i est'is verk'it'a kiel popular'scienc'a referenc'il'o, en kiu la lingv'aj\u0302'o est'as klar'a kaj sen'ig'it'a je tro fak'a'j termin'o'j, kiel dec'as en tia'spec'a'j labor'o'j. La traduk'o de Aleksander Korj\u0302enkov prezent'as nur mal'mult'a'j'n mal'glat'aj\u0302'o'j'n, ne g\u0302en'ant'a'j'n la leg'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000288", "text": "La libr'o'n komenc'as c\u0302apitr'o pri la nun'temp'a \u201elingv'a g\u0302angal'o\u201d (kiu dau\u0306r'e mal'kresk'as pro mal'aper'o de lingv'o'j), sed, mal'kiel oni pov'us atend'i de inter'lingv'ist'o, oni ne trov'as en tia tekst'o pri la mond'a lingv'a panoram'o lingv'o'ekologi'a'n diskurs'o'n, kiu kondamn'us la tiel nom'at'a'n \u201elingv'a'n genocid'o'n\u201d kaj ali'a'j'n negativ'a'j'n soci'lingv'ist'ik'a'j'n fenomen'o'j'n, oft'e politik'e determin'it'a'j'n. Anstatau\u0306'e, la au\u0306tor'o rimark'ig'as, ke la \u201elingv'a g\u0302angal'o\u201d ec\u0302 pli'grand'ig\u0302'as pro mal'kovr'o de lingv'o'j en mond'region'o'j, ankorau\u0306 ne bon'e esplor'it'a'j. Tio ebl'e iom frustr'os la atend'o'j'n de cert'a tavol'o de la esperant'ist'ar'o, kiu eventual'e pov'us vid'i en tiu c\u0302apitr'o bon'a'n okaz'o'n por asoci'i lingv'a'n ekologi'o'n al Esperant'o."}, {"text_idx": "#000289", "text": "Mal'kutim'e por inter'lingv'ist'ik'a verk'o, la tem'o \u201epoliglot'ec'o\u201d ricev'as spac'o'n en apart'a c\u0302apitr'o, kun'e kun interes'a demand'o pri tio, kiom mult'e da lingv'o'j hom'o pov'as lern'i, demand'o rilat'a ne nur al kogn'o kaj si'n'dedic\u0302'o, sed ankau\u0306 al mon'o, kiel ni c\u0302iu'j bon'e sci'as. Kiel ekzempl'o'n de mir'ind'a poliglot'ec'o la au\u0306tor'o menci'as, inter ali'a'j, la ital'o'n Giuseppe Gaspar'o Mezzofanti (1774-1849), si'a'temp'e kon'at'a kiel \u201ela plej poliglot'a poliglot'o\u201d, kiu, lau\u0306 divers'a'j taks'o'j, parol'is de 70 g\u0302is 100 lingv'o'j'n. Kiom da ver'o au\u0306 romantik'ig'o est'as en la lingv'a kapabl'o de Mezzofanti, oni ver's\u0302ajn'e ne sci'as, sed mir'ind'a'j kaz'o'j de poliglot'ec'o ja ekzist'is kaj ekzist'as, malgrau\u0306 tio, ke ili est'as escept'o'j, ne regul'o'j. Tiu fakt'o, tio est'as, la g\u0302eneral'a ne'ebl'ec'o lern'i tiom mult'e da lingv'o'j por profund'e komunik'ig\u0302'i inter'naci'skal'e jam konsist'ig'as unu el la mult'a'j argument'o'j por adopt'o de pli demokrati'a komunik'rimed'o, kio ig'as util'a la pri'trakt'o'n de poliglot'ec'o en la verk'o."}, {"text_idx": "#000290", "text": "Kompren'ebl'e en'est'as prezent'o'j de divers'a'j skiz'o'j de art'e'far'it'a'j lingv'o'j au\u0306 art'e'far'it'a'j lingv'o'j mem. De inter'slav'a projekt'o de la kroat-de'ven'a Jur'a'j Kriz\u030canic\u0301, ne tre kon'at'a en inter'lingv'ist'ik'o, g\u0302is post-esperant'a'j projekt'o'j, kiel Latin'o sin'e flexione, Novial kaj ali'a'j, la leg'ant'o kon'at'ig\u0302'os kun kelk'a'j ili'a'j karakteriz'aj\u0302'o'j kaj est'os inic'it'a en noci'o'j'n, util'a'j'n por kompren'o de baz'a'j inter'lingv'ist'ik'a'j tekst'o'j: \u201eaprior'a\u201d, \u201eaposterior'a\u201d, \u201enaturalism'a\u201d, \u201eskem'a\u201d ktp. C\u0302io tio en al'ir'ebl'a lingv'aj\u0302'o kaj sen tre preciz'a'j font'indik'o'j au\u0306 pied'not'o'j, kio stamp'as la tut'o'n per leg\u0302er'a kolor'o, malgrau\u0306 la serioz'ec'o de la tem'o."}, {"text_idx": "#000292", "text": "Flanklasante tia'n, ni dir'u, anekdot'a'n flank'o'n de la histori'o de la universal'a lingv'o, ni plu menci'u etap'o'j'n de la voj'o de Dulic\u0302enko en li'a libr'o: li jen pri'trakt'as, jen nur tang\u0302'as divers'a'j'n ali'a'j'n demand'o'j'n, kiel re'viv'ig'o de lingv'o'j (la hebre'a kaj, cert'a'senc'e, la latin'a), soci'a regul'ig'o de lingv'o'j, pig\u0302in'o'j kaj kreol'o'j, ideogram'o'j, pazigrafi'o'j k.a. Je la fin'o la au\u0306tor'o formul'as kvin c\u0302ef'a'j'n (ebl'a'j'n) voj'o'j'n de la aper'o de la komun'a lingv'o: 1) per promoci'ig\u0302'o de unu au\u0306 kelk'a'j (etn'a'j) lingv'o'j al rol'o de komun'a lingv'o; 2) per tut'mond'a kun'flu'ig\u0302'o de etn'a'j lingv'o'j; 3) per kre'ad'o de tut'mond'a lingv'o etn'e neu\u0306tral'a; 4) per teknik'o (komput'il'a teknologi'o); 5) per kombin'o de la supr'e'cit'it'a'j voj'o'j. En la prognoz'it'a unu'a voj'o (promoci'ig\u0302'o de etn'a'j lingv'o'j), mal'est'as koment'o'j pri g\u0302i'a'j ebl'a'j sekv'o'j sur la mond'a lingv'a bild'o. Ne nur pro tio, sed ankau\u0306 pro for'est'o de pli kritik'a diskut'ad'o en ali'a'j c\u0302apitr'o'j, oni ricev'as la impres'o'n, ke Dulic\u0302enko vid'as tiu'j'n lingv'a'j'n procez'o'j'n tra roz'kolor'a prism'o (ekzempl'e, li nur preter'pas'e menci'as leg\u0302'o'j'n pri lingv'o'protekt'ad'o). Ebl'e tia'j mank'o'j s\u0302uld'ig\u0302'as al postul'o'j pri temp'o au\u0306 dimensi'o'j de la libr'o, sed se bilanc'i la tut'o'n, la fin'a sald'o est'as tre favor'a ne nur al la g\u0302eneral'a publik'o: al inter'lingv'ist'o'j, c\u0302u amator'a'j, c\u0302u profesi'a'j, la recenz'it'a verk'o sen'dub'e al'port'as signif'a'n kontribu'o'n."}, {"text_idx": "#000294", "text": "Ebl'e pro la cent'jar'ig\u0302'o de la intern'a ide'o au\u0306 pro la 120a dat're'ven'o de la lingv'o mem, ebl'e pro la 90-jar'a memor'ig'o de la mort'o de Zamenhof au\u0306 ec\u0302 antau\u0306'vid'e al la 150-jar'a jubile'o de li'a nask'ig\u0302'o, la interes'o pri la koncept'o'j de \u201ela Majstr'o\u201d, ne nur lingv'a'j sed ankau\u0306 filozofi'a'j kaj etik'a'j, plu kaj plu kresk'as. En 2003 aper'is en Torun\u0301, c\u0302e Esperant'o-societ'o Flam'o Kongres'a'j parol'ad'o'j de L. L. Zamenhof kiel manifest'o de esperant'ism'o de Jitka Skalicka\u0301; en maj'o 2006 aper'is c\u0302e Krakova Societ'o Esperant'o Esperant'a verk'ar'o de frat'o'j Zamenhof de Marian Kostecki; en la ital'a j\u0302us aper'is kolekt'o de tekst'o'j pri inter'lingv'o'j, kun apart'a rigard'o al Esperant'o, far'e de Paolo Valor'i."}, {"text_idx": "#000295", "text": "Kvankam ebl'e neni'u esperant'a tekst'ar'o est'is tiom stud'it'a kaj el'don'it'a kiom la zamenhofa, tamen mank'is sintez'a kolekt'o de li'a'j mult'a'j tekst'o'j ankau\u0306 ali'lingv'a'j, dis'dat'e kaj dis'lok'e aper'int'a'j inter divers'a'j rus'lingv'a'j kaj jud'lingv'a'j gazet'o'j, plus unu intervju'o angl'a'lingv'a. \u201eKanon'a'j libr'o'j\u201d oni nom'as tiu'j'n, kiu'j form'as la baz'o'n, lau\u0306 kiu oni g\u0302ust'e analiz'u iu'n doktrin'o'n: nepr'e neces'u kon'i tiu'j'n, kaj kon'i tiu'j'n plen'e sufic\u0302'u."}, {"text_idx": "#000296", "text": "Nu, la nun recenz'at'a verk'o de Aleksander Korj\u0302enkov, aper'int'a en Kaliningrado kiel n-ro 6 de la seri'o Sci'o, difin'as tiu'n kanon'o'n por la zamenhofa filozofi'o. C\u0302ar c\u0302iu ajn decid'o pri tio, kio est'as baz'a kaj kio akcesor'a, kun'tren'as cert'a'n marg\u0302en'o'n de subjektiv'ec'o, la au\u0306tor'o ne ag'is lau\u0306 propr'a arbitr'o, sed konsult'is divers'a'j'n fak'ul'o'j'n, de Blank'e al Lins, de Sikosek (nun van Dijk) al Ku\u0308nzli. La tekst'o'j, kiu'j'n li esplor'is, est'is jam publik'ig'it'a'j, sed, ekzempl'e, tiu'j traduk'it'a'j el la rus'a (c\u0302ef'e de Holzhaus) prezent'is makul'o'j'n; Korj\u0302enkov tre skrupul'e re'traduk'is au\u0306, minimum'e, g\u0302ust'ig'is, tiel ke la kolekt'o'n ebl'as rigard'i ankau\u0306 kiel en'hav'ant'a'n original'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000297", "text": "La rezult'o de c\u0302i tiu grand'a kaj temp'okup'a labor'o pentr'as la figur'o'n de la iniciat'int'o de Esperant'o en si'a plen'ec'o, mult'e pli ampleks'e ol g\u0302i est'as kutim'e kon'at'a c\u0302e esperant'ist'o'j. La ide'o de komun'a lingv'o sukces'is, ec\u0302 se nur et'part'e, c\u0302ar g\u0302i est'is facil'e kompren'ebl'a kaj al'pren'ebl'a: c\u0302iu'j uz'u sam'a'n lingv'o'n por inter'komunik'i inter mal'sam'lingv'an'o'j. Fin'fin'e tio est'is ne mal'kutim'a situaci'o c\u0302e divers'lingv'a'j civit'an'o'j de unu s\u0302tat'o, reg'at'a de unu etn'o: la lingv'o de la reg'ant'o'j ig\u0302'is la lingv'o de la tut's\u0302tat'a komunik'ad'o. Al'pren'i do unu'nur'a'n lingv'o'n kiel komunik'il'o'n s\u0302ajn'is oportun'e al mult'a'j; ke tiu lingv'o est'as art(efarit)a, gard'is egal'rajt'ec'o'n por c\u0302iu'j: neni'u rezign'is si'a'n lingv'o'n, neni'u la si'a'n trud'is."}, {"text_idx": "#000298", "text": "Sed la lingv'a aspekt'o est'is nur part'o de mult'e pli ampleks'a mond'rigard'o kaj eg'e pli ambici'a cel'o de Zamenhof: kre'i hom'o'n, kiu, rezign'ant'e nek je si'a lingv'o, nek je si'a kultur'o, nek, precip'e, je si'a religi'o, sent'u si'n egal'a al la ali'a'j hom'o'j, est'u al c\u0302iu'j respekt'em'a kaj de c\u0302iu'j respekt'at'a. C\u0302i tiu cel'o ne est'is matur'a en la temp'o'j de Zamenhof, kaj ankorau\u0306 ne est'as matur'a hodiau\u0306: religi'o mem postul'as, minimum'e, kred'o'n je iu potenc'a sen'korp'a mister'o, fort'eg'o, la mond'o'n reg'ant'a, kaj la koncept'o de religi'o \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d, kun \u201eneu\u0306tral'e hom'a'j templ'o'j\u201d est'as part'e kontrau\u0306'dir'a en si mem."}, {"text_idx": "#000299", "text": "Est'i eduk'at'a en iu religi'o ne est'is, nek nun est'as, konsider'at'a iu histori'a hazard'o, sam'kiel la nask'ig\u0302'o en unu au\u0306 ali'a lok'o, au\u0306 en unu au\u0306 ali'a lingv'a medi'o, sed g\u0302i kun'tren'as sent'o'n de super'ec'o, de \u201eprav'o\u201d en la kompar'o kun ali'kred'an'o'j. Religi'o'n oni konsci'e akcept'as je ag\u0302'o de mem'star'a pens'o'kapabl'o; trans'ir'o de unu religi'o al ali'a est'as konsider'at'a apostat'ec'o, dum trans'pas'o al ali'a lingv'o est'as fenomen'o sent'at'a kiel mult'e pli normal'a kaj en'tut'e ne apart'e kondamn'ind'a (tiel ke ne ekzist'as specif'a termin'o por tio). La koncept'o de \u201eelekt'it'a popol'o\u201d, kiu'n hebre'o'j hav'is kaj post'e trans'don'is al krist'an'o'j, ne est'as akord'ig'ebl'a kun sent'o de egal'ec'o sur la religi'a teren'o; la koncept'o de \u201erevelaci'o\u201d evident'ig'it'a al unu popol'o sed ne al la ali'a'j, au\u0306 la koncept'o pri goj'o konflikt'as kun egal'ec'o. Tial la koncept'o de \u201eneu\u0306tral'a religi'o\u201d pov'as plu'viv'i nur c\u0302e komplet'a abolici'o de la kred'o en'tut'e."}, {"text_idx": "#000300", "text": "Sed Zamenhof kontrau\u0306'is tio'n, c\u0302ar lau\u0306 li la ekster'a'j form'o'j de la religi'o, fest'o'j, ceremoni'o'j, rit'o'j est'as afer'o'j ne'rezign'ebl'a'j sen grand'a spirit'a kaj soci'a mal'gajn'o. Li firm'e kred'is kaj asert'is, ke sen religi'o hom'o ne pov'as hav'i ric\u0302'a'n spirit'a'n viv'o'n, kaj ke sen'religi'ul'o'j, origin'ant'a'j el kred'o'j divers'a'j, ec\u0302 post la for'las'o de si'a'j respektiv'a'j kred'o'j rest'os fremd'a'j, sam'e kiel divers'kred'a'j religi'ul'o'j. Tamen ne ebl'as spur'i konvink'a'n raci'a'n prav'ig'o'n de tia ripet'it'a asert'o. Se pren'i nur simptom'o'n, la traduk'o mem al naci'a'j lingv'o'j de la esprim'o \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d, \u201ehom'ar'an'o\u201d, \u201ehom'ar'an'ism'o\u201d kau\u0306z'is plur'a'j'n mal'facil'aj\u0302'o'j'n, g\u0302ust'e c\u0302ar la zamenhofa koncept'o est'as fremd'a al la ordinar'a hom'a mens'o, kaj la etn'a'j lingv'o'j ne produkt'is specif'a'n termin'o'n por tiu koncept'o."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Zamenhof est'is hom'o ekstrem'e au\u0306dac'a kaj ekstrem'e tim'em'a sam'temp'e. Li ek'pas\u0302'is per tre avan'gard'a'j ide'o'j kompar'e kun si'a temp'o, sed sen la kurag\u0302'o ili'n sub'skrib'i propr'a'nom'e. Li tim'is, ke pro la sam'ec'o de la propon'int'o la kontrau\u0306'ec'o kau\u0306z'ot'a de avan'gard'a ide'o, kiel hom'ar'an'ism'o, en'dang\u0302er'ig'os la stabil'ec'o'n de ide'o jam pli facil'e akcept'ebl'a kaj ec\u0302 preskau\u0306 larg\u0302'publik'e akcept'it'a, kiel inter'naci'a lingv'o. La bros\u0302ur'o, el'don'it'a rus'e en 1901, est'is pseu\u0306donim'e sub'skrib'it'a Hom'o sum. En g\u0302i \u201ehilel'ism'o\u201d est'as difin'it'a kiel nov'a religi'a parti'o en la sin'o de la jam ekzist'ant'a hebre'a religi'o, do tem'is pri la sam'a hebre'a Mose-de'ven'a religi'o, sen'ig'it'a de flank'a'j \u201eal'miks'aj\u0302'o'j\u201d. La tut'a esenc'o de la zamenhofa projekt'o est'is pur'ig'i la hebre'a'n religi'o'n el c\u0302io kau\u0306z'ant'a mal'help'o'n, kre'i por la hebre'o'j propr'a'n lingv'o'n, trov'i por la hebre'o'j difin'it'a'n lok'o'n."}, {"text_idx": "#000303", "text": "Kio'n Zamenhof rifuz'is el la si'a'temp'a soci'o, kaj kio'n li ne kapabl'is rifuz'i? Li rifuz'is, intim'e, la ide'o'n de imperi'o, kiu egal'ig'as c\u0302iu'j'n per sub'prem'ad'o; sed li ne kapabl'is rifuz'i la ide'o'n de s\u0302tat'o, unu s\u0302tat'o por c\u0302iu popol'o. Zamenhof rev'is pri (c\u0302u ebl'a?) demokrat'a s\u0302tat'a struktur'o, do tut'e dis'ig'ant'e si'n de Marx kaj de Bakunin. Uson'o pov'is est'i unu'a'pens'e model'o por la soci'o de li rev'at'a, sed la rezult'o de jud'a'j grup'o'j, migr'int'a'j en Uson'o'n, ne est'is konserv'ad'o de la propr'a'j specif'ec'o'j, sed ja asimil'ad'o, kaj tio'n Zamenhof mal'konsent'is. La jud'o'j, kiu'j ir'is en Uson'o'n, ne sukces'is konstru'i tie jud'a'n s\u0302tat'o'n, sed nur jud'de'ven'a'n minoritat'o'n, rigard'at'a'n tiom suspekt'em'e, kiom g\u0302i cel'as rest'i apart'a. Zamenhof rev'is pri 60.000-membr'a jud'a komun'um'o en Uson'o, kiu post'e pov'u, lau\u0306 la Uson'a konstituci'o, pet'i agnosk'o'n kiel mem'star'a federaci'a s\u0302tat'o. En si'a cion'ism'a epok'o li favor'is unu'a'temp'e tiu'n trans'lok'ig\u0302'o'n de jud'o'j al Uson'o, sed post'e trans'ir'is inter la favor'ant'o'j'n de jud'a s\u0302tat'o en Palestino."}, {"text_idx": "#000304", "text": "Sed du tut'e grav'a'j'n ide'o'j'n Zamenhof ne kapabl'is rifuz'i. La ide'o'n de lau\u0306'etn'a s\u0302tat'o kaj tiu'n de religi'o. Etn'a'n s\u0302tat'o'n li vid'is kiel solv'o'n de la problem'o'j de la unu'op'a'j popol'o'j, precip'e klas'at'a'j lau\u0306 la lingv'o'j: soci'a'j'n tavol'o'j'n li preskau\u0306 neglekt'is au\u0306 ec\u0302 preskau\u0306 ne rimark'is. En tre atent'ind'a recenz'o de la nun'a verk'o, aper'int'a en La Ond'o de Esperant'o, n. 10, 2006, Walter Z\u030celazny rilat'ig'as la zamenhof'an vid'punkt'o'n pri s\u0302tat-etik'o al la franc'revoluci'a slogan'o \u201eliber'ec'o, egal'ec'o, frat'ec'o\u201d. Sed la recenz'int'o refut'as, ke tiu revoluci'o ver'e cel'is egal'ec'o'n: g\u0302i for'tranc\u0302'is tut'a'n ar'o'n da ne'franc'e parol'ant'a'j minoritat'o'j. La \u201eegal'ec'o\u201d est'is nur por franc'lingv'a'j franc'o'j. Efektiv'e, Zamenhof ne kapabl'is liber'ig\u0302'i el la ide'o de etn'a s\u0302tat'o, kie etn'o'j est'as kontur'it'a'j lau\u0306 la lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000305", "text": "Ali'flank'e, la religi'o'n li vid'is kiel solv'o'n de la anim'a'j problem'o'j de la individu'o, tamen ne en person'a dimensi'o, sed en tut'soci'a. Iu ver'e neu\u0306tral'e-hom'a religi'o (tamen c\u0302iu'kaz'e strikt'e monoteism'a), kun si'a'j neu\u0306tral'e-hom'a'j rit'o'j kaj fest'o'j, est'as la antau\u0306'c\u0302ambr'o de ateism'o, sed trans tiu'n antau\u0306'c\u0302ambr'o'n Zamenhof ne sukces'is plu'ir'i."}, {"text_idx": "#000306", "text": "La evolu'o de la zamenhofa pens'ad'o"}, {"text_idx": "#000307", "text": "La 77 tekst'o'j, kun'ig'it'a'j en la verk'o, lau\u0306'as diakron'e la voj'o'n de la evolu'o de la pens'o de Zamenhof dum la jar'dek'o'j, ek'de li'a part'o'pren'o en la cion'ism'a mov'ad'o g\u0302is la hom'ar'an'ism'a rev'o. Diakron'ism'o tut'e oportun'as, c\u0302ar, ekzempl'e, la Plen'a Verk'ar'o, redakt'it'a de Dietterle, grup'ig'as la zamenhofajn verk'o'j'n lau\u0306 kategori'o'j (antau\u0306'parol'o'j, gazet'artikol'o'j, parol'ad'o'j, trakt'aj\u0302'o'j, leter'o'j) kaj nur la esperant'a'j'n original'o'j'n, tiel ke la re'konstru'o de la pens'evolu'o est'as mal'facil'a. La unu'a pec'o de la nun'a kolekt'o est'as long'a artikol'o, popart'e aper'int'a en rus'a gazet'o dum plur'a'j numer'o'j de 1882, pri tio, kiel est'u solv'it'a la \u201ehebre'a demand'o\u201d, t. e. la trov'o de lok'o, kie hebre'o'j pov'u viv'i ne est'ant'e persekut'at'a'j. Ni rimark'u la dat'o'n: 1882, do mult'e pli fru'e ol Zamenhof ek'pas\u0302'is per Esperant'o, sed mult'e pli mal'fru'e ol li ek'pens'is pri inter'naci'a lingv'o. Tia'n inter'naci'a'n lingv'o'n li koncept'is por for'ig'o de la mal'amik'et'e de las nacjes, sed li koncept'is g\u0302i'a'n aplik'o'n tut'unu'e al la diaspor'a hebre'a popol'o. La last'a pec'o est'as fragment'o'j pri Di'o kaj sen'mort'ec'o, trov'it'a'j sur la skrib'o'tabl'o de Zamenhof c\u0302e li'a mort'o, kiel atest'it'e de Privat."}, {"text_idx": "#000309", "text": "Mult'o est'us ankorau\u0306 pri'trakt'ind'a kaj komentari'ind'a, sed recenz'o ne ig\u0302'u ese'o. Ni nur konklud'e dir'u, ke en la rond'o'n de la zamenhof'olog'o'j Aleksander Korj\u0302enkov en'pas\u0302'as au\u0306toritat'e per c\u0302i tiu sag\u0302'e kompil'it'a kolekt'o de zamenhofaj tekst'o'j: verk'o absolut'e rekomend'ind'a, leg'ebl'a, dank'e al la bel'a stil'o de Zamenhof, kun interes'o preskau\u0306 de spur-avid'a detektiv'o, kaj facil'e kompren'ebl'a dank'e al ampleks'a not'ar'o kompetent'e kun'met'it'a."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Kial la mal'estim'o je la afrik'a medicin'o?"}, {"text_idx": "#000312", "text": "Yvette Pare\u0300s est'is diplom'it'a en la fak'o bakteri'ologi'o kaj ser'ologi'o en la Universitat'o de Lion'o en Franci'o, post'e s\u0302i dedic\u0302'is si'n al laboratori'a esplor'ad'o kaj doktor'ig\u0302'is pri mikro'biologi'o. Post'e s\u0302i akir'is medicin'a'n diplom'o'n kun la cel'o kombin'i si'a'j'n bakteri'ologi'a'j'n stud'o'j'n kun la praktik'a kurac'ad'o de pacient'o'j, c\u0302ar s\u0302i'n frap'is la grand'eg'a distanc'o inter scienc'ist'o'j, labor'ant'a'j en laboratori'o'j, kaj g\u0302eneral'a'j kurac'ist'o'j, kiu'j dev'as per'i la medicin'o'n al real'a'j hom'o'j."}, {"text_idx": "#000319", "text": "Post kelk'a'j mal'sukces'o'j, lok'o trov'ig\u0302'is. Kompren'ebl'e, mank'is elektr'o, akv'o'proviz'o (escept'e de kelk'a'j mal'nov'a'j put'o'j), transport'il'o'j, komunik'il'o'j; kaj la trov'it'a'j log\u0302'ej'o'j est'is mal'nov'a'j, ripar'end'a'j, por ebl'ig'i ili'a'n uz'ad'o'n. Ke mank'is ankau\u0306 mon'o kaj oficial'a'j permes'o'j, est'is ne'evit'ebl'e. Tamen Yvette Pare\u0300s kun la special'ist'o pri indig\u0302en'a'j medikament'aj\u0302'o'j kaj grup'et'o da lepr'ul'o'j entrepren'is establ'i klinik'et'o'n. Kelk'a'j lepr'ul'o'j ankorau\u0306 est'is sufic\u0302'e fort'a'j por pov'i help'i al Yvette kaj la special'ist'o'n rilat'e al kuir'ad'o, fleg'ad'o de mal'san'eg'ul'o'j, el'serc\u0302'ad'o de tau\u0306g'a'j plant'o'j kaj la mal'facil'a pri'labor'ad'o de la plant'o'j por akir'i la efik'aj\u0302'o'j'n el ili."}, {"text_idx": "#000320", "text": "Dum pas'is la jar'o'j, la klinik'et'o kresk'is, far'ig\u0302'is grand'skal'a, oficial'e nom'ig\u0302'is la Tradici'a Hospital'o de Keur Massar. Tri-kvar ali'a'j terapi'ist'o'j al'ig\u0302'is al la special'ist'ar'o. En 1994 elektr'a'j drat'o'j ating'is la hospital'o'n, en 1995 telefon'instal'aj\u0302'o ebl'ig\u0302'is, en 1996 ec\u0302 flu'ant'a akv'o al'ven'is. Kaj iom post iom akir'ig\u0302'is kelk'a'j vetur'il'o'j. En 2000 okaz'is la du'dek'a dat're'ven'o de la establ'ig\u0302'o de la klinik'et'o."}, {"text_idx": "#000321", "text": "Inter'temp'e aidos'o far'ig\u0302'is la c\u0302ef'a san'problem'o. Kaj re'komenc'ig\u0302'is la streb'o trov'i kurac'medikament'aj\u0302'o'j'n indig\u0302en'a'j'n. Kiel ni c\u0302iu'j sci'as, g\u0302is nun neni'u trov'is ver'a'n solv'o'n por la aidos'a pandemi'o."}, {"text_idx": "#000322", "text": "La c\u0302i tie pri'diskut'at'a libr'o est'as kronik'o pri la labor'o'j de Yvette Pare\u0300s, la problem'o'j, kiu'j'n s\u0302i renkont'is, la prov'o'j solv'i tiu'j'n problem'o'j'n. Kiam mi unu'e vid'is la libr'o'n, kies kolor'o'plen'a kovr'il'bild'o tre mal'log'is mi'n, mi preskau\u0306 ek'tim'is leg'i g\u0302i'n. Sed komenc'int'e la leg'ad'o'n, mi trov'is klar'a'n kaj, ebl'e surpriz'e, literatur'e bon'kvalit'a'n kronik'o'n, kies ne'formal'a stil'o kaj human'a karakter'o mult'e entuziasm'ig'is mi'n. Libr'o pens'ig'a."}, {"text_idx": "#000324", "text": "Aleksandr Pus\u0302kin rang'as inter la c\u0302ef'a'j klasik'a'j verk'ist'o'j de la rus'a literatur'o. Esenc'e poet'o, li verk'is poezi'e la roman'o'n Eu\u0306gen'o Onegin, roman'o'n, kiu est'as, efektiv'e, nov'a literatur'a spec'o. En la verk'o c\u0302ef'e rol'as Eu\u0306gen'o Onegin mem; frau\u0306l'in'o Tatjana; Lenskij, amik'o de Eu\u0306gen'o Onegin (kiu'n Eu\u0306gen'o, tamen, murd'as duel'e); la poet'o Pus\u0302kin mem (kiu si'n indik'as per la pronom'o \u201emi\u201d); kaj en'est'as ar'o da ali'a'j mal'pli c\u0302ef'a'j rol'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000327", "text": "Post iom'a temp'o amik'o li'a, Lenskij, kred'as si'n insult'it'a de Eu\u0306gen'o kaj postul'as duel'o'n. Eu\u0306gen'o, tre mal'varm'sang'e, iom sen'serioz'e, konsent'as al la duel'o, dum kiu li mort'paf'as Lenskij-on jam unu'a'moment'e. S\u0302ajn'e, tut'e sen konscienc'a si'n'g\u0302en'o pri la murd'o li for'ir'as, las'ant'e la kadavr'o'n. Por li tem'as pri nur pli'a event'o, ne'grav'a."}, {"text_idx": "#000329", "text": "Event'o'j mem ne est'as la el'star'a kor'o de la rakont'o. Pus\u0302kin est'as pri'skrib'ant'o, kiu vol'as vid'i kaj prezent'i la ekster'a'n kaj intern'a'n karakter'o'j'n de si'a'j tem'o'j. Li ankau\u0306 alud'as abund'e al la verk'o'j de ali'a'j au\u0306tor'o'j, plej'part'e rus'a'j franc'a'j. (Eu\u0306gen'o spegul'as tiu'n gust'o'n; li leg'as preskau\u0306 nur franc'lingv'aj\u0302'o'j'n.)"}, {"text_idx": "#000330", "text": "Felic\u0302'ig'e, la editor'o de la el'don'aj\u0302'o, Aleksandr Korj\u0302enkov, don'as tre detal'a'n 40-pag\u0302'a'n not'ar'o'n pri la nom'o'j kaj alud'o'j en la verk'o. La leg'ant'o bezon'as ten'i fingr'o'n c\u0302e tiu not'ar'o, en la last'a part'o de la libr'o, por konsult'i individu'a'j'n not'o'j'n tre bezon'a'j'n. La not'o'j est'as kler'a'j kaj help'o'plen'a'j. Korj\u0302enkov ankau\u0306 proviz'as ali'a'j'n help'il'o'j'n al la leg'ant'o: konciz'a'n biografi'o'n de Pus\u0302kin kaj map'o'n de Rusio komenc'e de la 1820aj jar'o'j, por ke la leg'ant'o pov'u orient'i si'n kaj ne perd'ig\u0302'i inter la amas'o da nom'o'j, menci'it'a'j en la rakont'o."}, {"text_idx": "#000331", "text": "La traduk'int'o, Valentin Melnikov, tre flu'e kaj sukces'e re'don'as la sent'o'n de la verk'aj\u0302'o, kiu est'as en vers'a form'o, kun rim'o'j kaj rigor'a vers'metrik'o. Koment'as en si'a antau\u0306'parol'o la traduk'int'o, ke li streb'is imit'i la kvalit'o'n de la pus\u0302kin'a poezi'o, kiu mult'e vari'as en la verk'o. La rim'o'j vari'as, kelk'foj'e est'as preskau\u0306 infan'ec'a'j, kelk'foj'e kler'a'j, plej'oft'e \u201enormal'a'j\u201d; lau\u0306 la traduk'int'o, ili sekv'as la karakter'o'n de la rim'o'j en la original'o."}, {"text_idx": "#000332", "text": "Plej traf'as la leg'ant'o'n tio, ke la last'a -o de la singular'a'j nominativ'a'j substantiv'o'j preskau\u0306 c\u0302iam est'as anstatau\u0306'ig'it'a per '. Kutim'ig\u0302'int'e al tio, la leg'ant'o, krom'e, mir'as pri la abund'a uz'o de l' ankau\u0306 en tekst'o'j, kie g\u0302i est'as mal'facil'e prononc'ebl'a. La zamenhofa koncept'o, esprim'it'a en la Fundament'o, ke oni uz'u l' nur post prepozici'o, fin'ig\u0302'ant'a per vokal'o, jam de long'e est'as ignor'at'a de verk'ist'o'j en Esperant'o. Sed en c\u0302i tiu verk'o g\u0302i est'as uz'at'a, almenau\u0306 lau\u0306's\u0302ajn'e, kiam ajn neces'as uz'i la artikol'o'n sen est'ig'i pli'a'n silab'o'n. Ankau\u0306 al tio la leg'ant'o, ebl'e iom mal'facil'e (precip'e se sub'voc\u0302'e parol'e leg'ant'e la tekst'o'n), kutim'ig\u0302'as1."}, {"text_idx": "#000334", "text": "Mi ne kon'as la original'o'n rus'a'n, nek iu'n el la antau\u0306'a'j traduk'o'j de la verk'o (lau\u0306 la traduk'int'o, jam aper'is almenau\u0306 sep esperant'a'j versi'o'j, c\u0302u komplet'a'j, c\u0302u part'a'j). Do taks'i la fidel'ec'o'n de la traduk'o mi ne pov'as. Tamen, c\u0302i tekst'o est'as bon'e prezent'it'a kaj pli facil'e legat'a, ol oni antau\u0306'supoz'us. La libr'o est'as ne luks'a, sed bon'gust'aspekt'a. Do al am'ant'o'j de la verk'o'j de Pus\u0302kin, kiel ankau\u0306 al person'o'j, dezir'ant'a'j gust'um'i c\u0302ef'verk'o'n de la klasik'a rus'a literatur'o, mi rekomend'as g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000335", "text": "1. Tamen, en mult'a'j lingv'o'j la son'o l est'as kvazau\u0306'vokal'o kaj pov'as est'i mem silab'o. En la angl'a tre oft'e. C\u0302u en la rus'a, mi ne sci'as."}, {"text_idx": "#000338", "text": "C\u0302i tiu kolekt'o de rakont'o'j, el kiu'j nur man'plen'et'o aper'is antau\u0306 nun en kelk'a'j revu'o'j, s\u0302ajn'as est'i la sol'a literatur'o, kiu'n iam ni hav'os, de preskau\u0306 neniam renkont'it'a au\u0306tor'o ni'a'lingv'a. Pri Sen Rodi'n ni sci'as preskau\u0306 neniom: nur ke la nom'o est'as pseu\u0306donim'o de Filippo Franceschi, ital'a esperant'ist'o, kon'at'a pro si'a'j lingv'a kaj traduk'a talent'o'j.1"}, {"text_idx": "#000339", "text": "Mi tamen au\u0306dac'as asert'i, ke c\u0302i tiu kolekt'o de 51 rakont'o'j rang'as inter la plej majstr'a'j verk'o'j de la aktual'a esperant'a literatur'o. Cert'e g\u0302i rang'as apud la novel'o'j de Trevor Steele; kaj el la c\u0302ef'a'j novel'majstr'o'j de ni'a pas'int'ec'o, apud tiu'j de Stellan Engholm kaj Ferenc Szila\u0301gyi."}, {"text_idx": "#000340", "text": "Kio karakteriz'as la verk'o'j'n de tiu'j eminent'a'j literatur'ul'o'j, kiel egal'e c\u0302i tiu'n rakont'ar'o'n? Ili rigard'as la viv'o'n, baz'ant'e si'a'j'n verk'o'j'n pli-mal'pli sur propr'a'j spert'o'j, kaj c\u0302erp'ant'e el tiu'j epizod'o'j la etern'a'n fundament'e hom'a'n karakter'o'n, sam'e valid'a'n antau\u0306 kelk'mil jar'o'j, nun'temp'e, kaj post kelk'mil jar'o'j. C\u0302iu rakont'o konvink'as la leg'ant'o'n pri si'a real'o; c\u0302io efemer'a menci'ig\u0302'as nur por relief'ig'i la esenc'a'j'n anim'o'j'n de la rol'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000341", "text": "Ebl'e kelk'a'j ekzempl'o'j help'os kompren'ig'i mi'a'n konstat'o'n. La unu'a'j 32 rakont'o'j parol'as al ni pri la impres'o'j, far'it'a'j al ital'a jun'ul'o, en'am'ig\u0302'int'a kun sved'a jun'ul'in'o, kiam li vizit'as la hejm'land'o'n kaj hejm'vilag\u0302'o'n de tiu jun'ul'in'o. C\u0302iu'monat'e, en tag'libr'a stil'o, li kon'ig'as al ni iu'n spert'o'n, kiu mark'as permanent'e en li'a memor'o la etos'o'n de tiu land'o tia, kia li renkont'as g\u0302i'n, kaj la hom'o'j, kiu'j log\u0302'ig'as g\u0302i'n. La natur'o de la spert'o'j mult'e vari'as; pov'as est'i simpl'a karikatur'o unu-du-pag\u0302'a de event'o amuz'a, distr'a, mal'plezur'ig'a. Pov'as est'i mult'e'pag\u0302'a pri'skrib'o de spert'o'j kun li'a dung'int'o, kies art'ist'a talent'o divers'manier'e interpret'ebl'as, lau\u0306 oni'a vid'punkt'o. Neniam ted'a, oft'e surpriz'a, trov'ig\u0302'as la viv'o en tiu nord'a land'o, kiel g\u0302i'n renkont'as la sud'land'an'o."}, {"text_idx": "#000343", "text": "Inter mi'a'j plej am'at'a'j rakont'o'j rang'as la si'n'sekv'a'j rakont'o'j Belfagor kaj Belfagor standard'o, en kiu'j rakont'ig\u0302'as sukces'a projekt'o, far'e de kelk'a'j jun'ul'o'j, flirt'ig'i rug\u0302'a'n standard'o'n c\u0302e la plej'supr'o de alt'a, mal'larg\u0302'eg'a, kamen'tub'o de iam'a fabrik'o. Ordon'as unu'e la urb'estr'ar'o, post'e la naci'a reg'ist'ar'o mem, mal'munt'i tiu'n politik'a'n manifest'aj\u0302'o'n. Sed c\u0302iu'j streb'o'j de la polic'o, de la fajr'o'brigad'o, de c\u0302i'a'j ist'o'j, fiask'as. La rakont'o est'as sobr'a, tre simpati'a al la jun'ul'o'j kaj ili'a defi'o al la au\u0306toritat'ul'o'j, kaj pens'ig'a."}, {"text_idx": "#000344", "text": "Tut'e ali'spec'a est'as la rakont'o Konflikt'o inter viand'o kaj spinac'o'j, kiu prezent'as la spert'o'j'n de jun'a knab'o, vid'ant'a la buc\u0302'ad'o'n de best'o'j por la fest'o'mang\u0302'o'j, kaj nau\u0306z'at'a de la fi'odor'o de la kadavr'o'j. Li konsekvenc'e rifuz'as mang\u0302'i viand'o'n, ne pro filozofi'a'j konsider'o'j, sed pro la ribel'o de li'a korp'o, kontrau\u0306 la fetor'o de la kadavr'aj\u0302'o'j, ec\u0302 post ili'a plen'a kuir'ig\u0302'o. C\u0302iu ali'a en la famili'o am'as mang\u0302'i viand'o'n; la patr'in'o c\u0302ef'e opini'as la infan'o'n mens'e mal'san'a. Solv'as la situaci'o'n nur la inter'ven'o de parenc'o, honor'at'a psikolog'o, kiu sukces'as konvink'i la famili'an'o'j'n, ke vegetar'ism'o ne est'as mens'mal'san'o."}, {"text_idx": "#000345", "text": "Selekt'i la plej el'star'a'j'n el c\u0302i tiu rakont'ar'o est'as ne'ebl'a task'o. Preskau\u0306 c\u0302iu rakont'o est'as mal'grand'a gem'o, kelk'a'foj'e grand'a gem'o, kiu por la literatur'am'ant'o est'as ver'e plezur'ig'a leg'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000347", "text": "1. Aper'is de Sen Rodi'n la novel'o Negr'o ig\u0302'as nigr'ul'o en MONATO 2006/7, p. 11, kaj la leter'o, sed kvazau\u0306 novel'o Modern'a pos\u0302t'o en MONATO 2006/4, p. 18."}, {"text_idx": "#000349", "text": "El ekonomi'a vid'punkt'o la sistem'o de inter'naci'a'j respond'kupon'o'j (Irk) est'as unik'aj\u0302'o: per g\u0302i ebl'as protekt'i si'a'n invest'o'n kontrau\u0306 inflaci'o kaj kontrau\u0306 valut's\u0302ang\u0302'o'j. Tamen, pro nov'tip'a'j komunik'il'o'j la Irk risk'as mal'aper'i."}, {"text_idx": "#000350", "text": "Kiel oni arang\u0302'u, ke ekster'land'a korespond'ant'o ne dev'u el'spez'i mon'o'n por respond'i al leter'o? Ek'de 1907 ebl'as ac\u0302et'i en pos\u0302t'ofic'ej'o Irk, kiu'n oni al'don'as al la korespond'aj\u0302'o kaj kiu'j'n ekster'land'an'o'j pov'as inter's\u0302ang\u0302'i kontrau\u0306 pos\u0302t'mark'o por inter'naci'a leter'o. Tiel tiu nur dev'as port'i la mal'grav'a'j'n kost'o'j'n de paper'o kaj kovert'o. La sistem'o de la Universal'a Pos\u0302t'a Uni'o (UPU) funkci'as c\u0302ie; krom'e est'as kelk'a'j sistem'o'j lim'ig'it'a'j al iu'j region'o'j, ekzempl'e la eks'a'j brit'a kaj franc'a imperi'o'j."}, {"text_idx": "#000352", "text": "Irk neniam est'is grand'skal'e uz'at'a'j, sed nun ili'a ekzist'o est'as minac'at'a de du flank'o'j. Unu'flank'e ret'pos\u0302t'o pli kaj pli for'pus\u0302'as la tradici'a'n paper'a'n leter'o'n, ankau\u0306 en tri'a'mond'a'j land'o'j. Ali'flank'e, en nun'temp'a rapid'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a ekonomi'o, pag'il'o etern'e stabil'a kaj valid'a ig\u0302'is anakronism'o. Ec\u0302 en grand'a'j pos\u0302t'ofic'ej'o'j oni risk'as renkont'i gic\u0302et'ist'o'j'n, kiu'j neniam vid'is Irk kaj nur post iom da diskut'ad'o kaj inform'pet'ad'o pret'as akcept'i ili'n. Sur nov'tip'a'j Irk est'as pres'it'a valid'o'period'o, kiu c\u0302iu'foj'e est'as mal'pli long'a."}, {"text_idx": "#000353", "text": "Kvankam oficial'e ne est'as plan'o'j por nul'ig'i la sistem'o'n de Irk, antau\u0306'vid'ebl'as, ke g\u0302i'a uz'o post kelk'a'j jar'o'j ig\u0302'os tiel mal'oft'a, ke g\u0302i'a plu'ekzist'o ne hav'os senc'o'n. Est'as do konsil'ind'e inter's\u0302ang\u0302'i si'a'n stok'o'n de Irk kaj ne plu met'i ili'n en tir'kest'o'n por iu post'a uz'o. C\u0302e nov'tip'a'j Irk oni nepr'e atent'u pri la valid'o'dat'o."}, {"text_idx": "#000354", "text": ": oficial'a'j pag\u0302'o'j de Universal'a Pos\u0302t'a Uni'o. : pag\u0302'o'j de privat'a person'o kun pli detal'a'j inform'o'j."}, {"text_idx": "#000355", "text": "C\u0302iu s\u0302tat'o zorg'as, ke civit'an'o'j obe'u al la leg\u0302'o'j. Sed c\u0302u s\u0302tat'o'j obe'u al si'a'j leg\u0302'o'j, est'as ali'a afer'o. En Ukrainio akcept'it'e est'as en 1996, lau\u0306 paragraf'o 53 de la konstituci'o, ke c\u0302iu'j civit'an'o'j rajt'as ricev'i sen'pag'a'n kler'ig'o'n en mez'a'j, profesi-teknik'a'j kaj super'a'j s\u0302tat'a'j lern'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000356", "text": "Tamen klar'e est'as, ke almenau\u0306 en super'a'j lern'ej'o'j pli ol du'on'o de la stud'ant'ar'o ne lern'as sen'pag'e, sed el'pos\u0302'ig'as relativ'e grand'a'j'n sum'o'j'n. Efektiv'e kler'ig'ad'o en Ukrainio est'as divid'it'a en du part'o'j'n: la bug\u0302et'a'n kaj kontrakt'a'n."}, {"text_idx": "#000357", "text": "La \u201ebug\u0302et'ul'o'j\u201d neniom pag'as, sed la \u201ekontrakt'ul'o'j\u201d pag'as de'pend'e de la universitat'o kaj de la fak'o. Ekzempl'e en la du'a plej grand'a urb'o en Ukrainio, H\u0302arkovo, student'o'j pri konstru'ad'o/arh\u0302itektur'o c\u0302e teh\u0302nik'a universitat'o pag'as jar'e ekvivalent'o'n de g\u0302is 470 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000358", "text": "Tamen student'o'j pri jur'o pag'as pli ol tri'obl'e \u2013 g\u0302is 1560 eu\u0306r'o'j'n. Sam'a'j diferenc'o'j ekzist'as c\u0302e ali'a'j, ne's\u0302tat'a'j universitat'o'j. Sam'temp'e memor'ind'as, ke jar'a salajr'o en Ukrainio g\u0302eneral'e ne ating'as mult'e pli ol 1000 eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#000359", "text": "La ukraina urb'o Lviv fest'is en septembr'o 2006 si'a'n 750-jar'ig\u0302'o'n. En'e de du'on'jar'o ven'is mult'a'j turist'o'j, inkluziv'e de proksim'um'e 1,5 milion'o'j da pol'o'j, el kiu'j (lau\u0306 inform'o'j de lim'gard'ist'o'j) 70 % est'is vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#000360", "text": "Tamen klar'e est'as, ke kelk'a'j vir'in'o'j ne ven'is por g\u0302u'i la vid'ind'aj\u0302'o'j'n de Lviv. Ili ven'is, c\u0302ar en Pollando, ek'de la fin'o de la 90aj jar'o'j abort'ig'o est'as mal'permes'it'a (krom se est'as minac'at'a la viv'o de patr'in'o au\u0306 beb'o). Tial pol'in'o'j vizit'as ali'a'j'n eu\u0306rop'a'j'n land'o'j'n, se abort'ig'o'n ili cel'as."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Do pol'in'o'j el la orient'a part'o de si'a land'o vizit'as ne nur Lviv, sed ankau\u0306 ali'a'j'n ukrainajn urb'o'j'n, ekzempl'e Ivan'o-Frankivsjk au\u0306 Ternopil. En Ukrainio kost'as abort'ig'o en s\u0302tat'a hospital'o au\u0306 privat'a klinik'o ekvivalent'o'n de proksim'um'e 100 uson'a'j dolar'o'j. En Pollando, se escept'okaz'e kaj kontrau\u0306'leg\u0302'e est'us far'at'a la operaci'o, la kost'o egal'us al 5000 dolar'o'j."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Ironi'e, dum kelk'a'j pens'as pri abort'ig'o, ali'a'j pens'as pri nask'o. Last'a'temp'e 20-jar'a Aljona Savickaja, el la ukraina provinc'o J\u0302itomir, nask'is infan'o'n, est'ant'e sen'konsci'a. C\u0302ar ne ven'is tuj al la patr'in'ig\u0302'ont'o kurac'ist'o, s\u0302i perd'is konsci'o'n \u2013 kaj re'konsci'ig\u0302'is nur tri semajn'o'j'n post sukces'a nask'o. Raport'is gazet'o'j, ke jen la unu'a foj'o, ke nask'is vir'in'o sen'konsci'a."}, {"text_idx": "#000364", "text": "La artikol'o Mi'a religi'o de Gbeglo Koffi (MONATO 2006/12, p. 26) al'tir'as atent'o'n kaj merit'as koment'o'n cel'e al ne nur'a'j komplet'ig'o'j. Li skrib'as: \u201eReligi'o de hom'o'j ne hav'u nom'o'n au\u0306 oni simpl'e ne konsider'u la nom'o'j'n de la religi'o'j, c\u0302ar tio nask'as disput'o'j'n.\u201d Sed ec\u0302 tia li'a opini'o pri la nom'o'j de religi'o'j nask'as ja ankau\u0306 disput'o'j'n, do ne est'us propon'ind'a. Tamen, se la (bagatel'a) afer'o rilat'us nur la nom'o'j'n, c\u0302u ver'e g\u0302i divid'us ni'n, hom'o'j'n? C\u0302u tem'as ver'e nur pri nom'o'j, au\u0306 c\u0302u sub la nom'o trov'ebl'as io ali'a?"}, {"text_idx": "#000365", "text": "S\u0302ajn'as, ke por Gbeglo Koffi la san'a religi'o redukt'ig\u0302'as al viv'i \u201een harmoni'o kun la natur'o\u201d, kaj ke por tio'n ating'i li \u201ene bezon'as sci'i, c\u0302u Di'o ekzist'as\u201d."}, {"text_idx": "#000366", "text": "Oni tuj vid'as, ke tiu'okaz'e la vort'o \u201enatur'o\u201d est'as koncept'o ne'difin'it'a: se oni prov'as g\u0302i'n difin'i, oni risk'as frakas'ig\u0302'i kontrau\u0306 krut'a rif'ar'o. Fakt'e: c\u0302u viv'as harmoni'e kun la natur'o la hom'o, kiu lukt'as kontrau\u0306 malign'a tumor'o super'abund'ant'a en li'a korp'o? C\u0302u viv'as harmoni'e kun la natur'o tiu, kiu agoni'as sub ter'trem'a'j ruin'aj\u0302'o'j? Au\u0306 kiu opini'as si'a'j'n religi'a'j'n konvink'o'j'n pli valor'a'j ol si'a viv'o?"}, {"text_idx": "#000368", "text": "Plu'e: la mort'o cert'e est'as lau\u0306'natur'a, sed c\u0302iu dezir'as g\u0302i'n evit'i kaj vol'us ne el'ir'i \u201eel la natur'o\u201d. C\u0302u do est'us mal'bon'a la prov'o ne obe'i la diktat'o'n de la natur'o? Paralel'e kun tio, jen la murd'o de sen'kulp'ul'o, jen ego'ism'o, kiu akumul'as kaj mal'sat'ig'as, jen la kri'o de just'ul'o prem'it'a de mal'just'ul'o ktp. Kiu au\u0306 kio kapabl'as liber'ig'i el tiu'j? C\u0302u la harmoni'ig\u0302'o kun la natur'o, kiu sen'sufer'e rigard'as la bird'o'n mang\u0302'ant'a la insekt'o'n kaj la serpent'o'n mang\u0302'ant'a la bird'o'n? Oni bon'vol'u leg'i la poem'o'n Ginestra (Sparti'o) de Giacomo Leopard'i."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Est'as la mal'bon'o, c\u0302iu'spec'a natur'a mal'bon'o, specif'e tiu moral'nivel'a mal'bon'o, kiu postul'as precip'e ali'spec'a'n harmoni'ig\u0302'o'n. \u201eLa sur'hau\u0306t'a konstat'o pri sufer'o orient'as oni'n al ali'a mond'o kaj kau\u0306z'as mal'kontent'o'n pri tiu c\u0302i mond'o\u201d, \u201eEst'as la natur'a mal'bon'o, kiu postul'as ali'ul'o'n kaj far'as li'n serc\u0302'at'a\u201d, \u201eMem la moral'a mal'bon'o ne pens'ebl'as sen Di'o, kiu est'as la fin'a adres'it'o de la kontrau\u0306'natur'a mal'observ'o kaj de la princip'o de la re'hom'ec'ig\u0302'o kaj de la dezir'o natur'e sekv'ant'a\u201d (cit'aj\u0302'o'j el la filozof'o Lu'ig'i Pareyson, kiu'n c\u0302i-moment'e mi leg'as)."}, {"text_idx": "#000374", "text": "UniCredit trans'don'os si'a'j'n bank'o'j'n en C\u0302eh\u0302'a Respublik'o, Slovaki'o, Kroati'o, Rumani'o, Bulgario kaj Turki'o al BA-CA. Kompens'e g\u0302i ricev'os akci'o'j'n de BA-CA. La au\u0306str'a bank'o ricev'os en'kadr'e de la grup'o la respond'ec'o'n pri negoc'ad'o en centr'a kaj orient'a Eu\u0306rop'o. G\u0302i'a ag'ad'spac'o mult'e pli'ig\u0302'os: BA-CA funkci'os ek'de nun en 24 land'o'j (anstatau\u0306 kiel g\u0302is nun en 12) kun pli ol 300 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j (anstatau\u0306 g\u0302is nun kun 100 milion'o'j)."}, {"text_idx": "#000379", "text": "Krom'e, mult'e help'as almenau\u0306 du'foj'e tra'leg'i la dram'o'n. (Kaj, mi suspekt'as, du- au\u0306 pli-da-foj'e spekt'i la aktor'at'a'n dram'o'n.) C\u0302ar eksplik'o'j plej'part'e mank'as en la dialog'o; kaj la ag'o'j, ebl'e ec\u0302 pli preciz'e la mien'o'j, de la aktor'o'j esprim'as mult'o'n, kio'n ne klar'ig'as la dialog'o."}, {"text_idx": "#000383", "text": "Tem'as pri traduk'o de ital'lingv'a roman'o, el'don'it'a en 1881. Tiu'temp'e la tut'naci'a ital'a lingv'o est'is ankorau\u0306 relativ'e nov'a \u2013 oni plej'part'e parol'is ar'o'n da dialekt'o'j, en la divers'a'j urb'o'j kaj vilag\u0302'o'j. Kiel part'o de klopod'o establ'i s\u0302tat'o'n ital'a'n, kun tut'land'a reg'ist'ar'o, oni sam'temp'e klopod'is unu'ig'i la lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000384", "text": "\u201eMalemuloj\u201d est'as la krom'nom'o de famili'o, log\u0302'ant'a en tre mal'grand'a ital'a vilag\u0302'o, en Sicilio. Kvankam la roman'o fokus'ig\u0302'as sur la Malemuloj, g\u0302i ampleks'as ankau\u0306 la viv'o'n, pens'o'j'n kaj ag'o'j'n de kelk'a'j ali'a'j famili'o'j, part'e parenc'a'j al la Malemuloj."}, {"text_idx": "#000386", "text": "La epok'o de la roman'o est'as, g\u0302eneral'e, la 1880aj jar'o'j. La au\u0306tor'o detal'e pri'skrib'as la viv'o'n en la vilag\u0302'o, kun nur mal'oft'a'j menci'o'j pri ekster'vilag\u0302'a'j event'o'j. Unu el la konstant'a'j tem'o'j est'as la mal'dezir'o de la vilag\u0302'an'o'j akcept'i la nov'a'n reg'ist'ar'o'n kaj ties reg\u0302'o'n, impost'o'j'n, regul'o'j'n kaj leg\u0302'o'j'n \u2013 kaj dev'ig'a'n milit'serv'o'n. Ali'a, plej c\u0302ef'a tem'o, est'as la c\u0302iu'tag'a'j viv'o'j de la an'o'j de la malemula famili'o."}, {"text_idx": "#000387", "text": "La malemulan famili'o'n traf'as plur'a'j katastrof'o'j, fizik'a'j kaj emoci'a'j. Komenc'e bon'stat'a, kvankam ne ver'e ric\u0302'a, la famili'o akir'as si'a'n c\u0302iu'tag'a'n pan'o'n per fis\u0302'kapt'ad'o kaj sporad'a komerc'ad'o per's\u0302ip'a. La unu'a katastrof'o okaz'as, kiam s\u0302torm'o pere'ig'as la s\u0302ip'o'n, posed'at'a'n de la famili'o, dum g\u0302i vetur'as sur la mar'o. Ne nur perd'ig\u0302'as la karg'o, sed ankau\u0306 mort'as c\u0302iu'j s\u0302ip'an'o'j, inter ili la patr'o de la famili'o."}, {"text_idx": "#000388", "text": "La valor'o de la s\u0302ip'o est'is grand'a, sed la valor'o de la karg'o est'is pere'ig'e grand'a, c\u0302ar la var'o port'at'a est'is lupen'o'j, prunt'e'pren'it'a karg'o, do re'pag'end'a. Per tiu unu'sol'a averi'o la famili'o perd'as preskau\u0306 tut'a'n si'a'n hav'aj\u0302'o'n: la s\u0302ip'o'n mem, la mort'ul'o'j'n kaj la kapabl'o'n re'pag'i la kost'o'n de la lupen'o'j. G\u0302i ek'ig\u0302'as mal'ric\u0302'a, posed'ant'a nur si'a'n dom'o'n, kaj sen kapabl'o per'labor'i si'a'n pan'o'n. Sam'temp'e g\u0302i perd'as si'a'n soci'a'n rang'o'n. C\u0302ar en tia vilag\u0302'o ge'edz'ig\u0302'o'j est'as arang\u0302'at'a'j de la ge'patr'o'j kaj la pag'o de dot'o'j est'as grav'eg'a, subit'e la plan'it'a'j au\u0306 esper'it'a'j ge'edz'ig\u0302'o'j de la famili'an'o'j montr'ig\u0302'as ne plu real'a esper'o. Dot'o'j'n ne pov'as g\u0302i pag'i, kaj ali'a'j bon'stat'a'j famili'o'j ne vol'as si'n kun'lig'i kun la subit'e mal'ric\u0302'ig\u0302'int'a, nun soci'e mal'alt'rang'a, malemula famili'o."}, {"text_idx": "#000389", "text": "Sed hom'o'j est'as entrepren'em'a'j, kaj mal'facil'e la sort'o eksterm'as ili'n. Iom post iom la famili'o sukces'as re'star'ig\u0302'i, kaj, kvankam g\u0302i ne re'ating'as si'a'j'n iam'a'j'n ric\u0302'o'n kaj soci'a'n rang'o'n, g\u0302i preskau\u0306 ating'as tiom."}, {"text_idx": "#000390", "text": "Pli-mal'pli simil'e ripet'ig\u0302'as, tamen, katastrof'o, kiu re'mal'ric\u0302'ig'as kaj sen'esper'ig'as la famili'o'n. Krom'e, la famili'o pli'ag\u0302'ig\u0302'as, la infan'o'j kresk'as, kelk'a'j membr'o'j mort'as, la situaci'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as ... Sed plus c\u0327a change, plus c'est la me\u0302me chose (ju pli io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as, des pli c\u0302io rest'as sam'a)."}, {"text_idx": "#000391", "text": "Mal'mult'o efektiv'e okaz'as en la roman'o. La c\u0302ef'a trajt'o de la roman'o est'as la prezent'ad'o de la c\u0302iu'tag'a karakter'o de la divers'a'j rol'ant'o'j, de ili'a'j pens'o'j, de la ne'rapid'a c\u0302iu'tag'a viv'o en la vilag\u0302'o. Oni preskau\u0306 pov'us karakteriz'i la roman'o'n kiel psikologi'a'n/soci'ologi'a'n roman'o'n, tre lert'e verk'it'a'n, kun bon'a stil'o, sed neniel ekscit'e event'o'plen'a'n."}, {"text_idx": "#000392", "text": "La traduk'o'n pri'zorg'is grup'o de tri person'o'j, la kvalit'o de la traduk'o est'is zorg'e revizi'it'a de ankorau\u0306 du ali'a'j person'o'j. Rezult'e, la stil'o est'as glat'a, la lingv'aj\u0302'o klar'a. La traduk'int'o'j proviz'is kvar antau\u0306'parol'o'j'n, kiu'j detal'e inform'as pri la person'o'j de la roman'o, pri la geografi'a, histori'a kaj lingv'a kun'tekst'o'j de la roman'o, pri la au\u0306tor'o kaj pri la traduk'ad'o kaj la revizi'ad'o. Krom'e, ili don'is 272 pied'not'o'j'n tra la roman'o, por klar'ig'i alud'o'j'n, kompren'ig'i la senc'o'n de parol'turn'o'j kaj g\u0302eneral'e orient'i la leg'ant'o'n. Tiu'j not'o'j, plus la antau\u0306'parol'o'j, est'as model'o de prezent'o por inter'naci'a leg'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000393", "text": "En'sum'e: tre enu'ig'a verk'o por la leg'ant'o, kiu vol'as ekscit'a'n aventur'roman'o'n; tre impon'a prezent'o de la viv'o en ital'a vilag\u0302'et'o dum la mal'fru'a part'o de la 19a jar'cent'o por la leg'ant'o, kiu'n interes'as la c\u0302iu'tag'a viv'o de hom'o'j."}, {"text_idx": "#000395", "text": "C\u0302i tiu verk'o est'as roman'ig'o de histori'a'j event'o'j, okaz'int'a'j plej'part'e dum la unu'a du'on'o de la du'dek'a jar'cent'o. G\u0302eneral'a tem'o, tra'ir'ant'a la verk'o'n, est'as histori'e grav'a art'ist'o, Ferdinand Hodler, pli g\u0302ust'e, kelk'a'j li'a'j pentr'aj\u0302'o'j; ec\u0302 pli preciz'e, la plej'part'o de la roman'o detal'e pri'tem'as model'in'o'n li'a'n, nom'at'a'n Jeanne Charles [j\u0302an s\u0302arl] Cerani-C\u0301is\u030cic\u0301."}, {"text_idx": "#000396", "text": "Ni komenc'as per Ferdinand mem, kies mem'portret'o est'as la bild'o sur la kovr'il'o de la libr'o, kaj kies desegn'aj\u0302'o'j est'is uz'at'a'j por la kvin'dek-frank'a svis'a mon'bilet'o dum mult'a'j jar'o'j. Sur unu flank'o de tiu'j mon'bilet'o'j est'is desegn'it'a bild'o de li'a model'in'o Jeanne. Ekzist'is du variant'o'j de tiu'j mon'bilet'o'j, kaj fot'o'j klar'e montr'as ili'n en la libr'o."}, {"text_idx": "#000397", "text": "La libr'o komenc'ig\u0302'as per la renkont'ig\u0302'o de Ferdinand Hodler kaj Jeanne, kiu far'ig\u0302'as long'a'temp'a model'in'o por li. Ferdinand, tamen, neniam edz'ig\u0302'is kun Jeanne, kaj fin'e ili apart'ig\u0302'is. S\u0302i, tamen, tut'viv'e memor'is li'n kaj kolekt'is pentr'aj\u0302'o'j'n li'a'j'n. Li mem, post la apart'ig\u0302'o, s\u0302ajn'e prefer'is forges'i pri Jeanne, kiu por li rol'is kvazau\u0306 efemer'e kiel seks'kun'ul'in'o kaj al'log'aspekt'a model'in'o."}, {"text_idx": "#000398", "text": "Post la apart'ig\u0302'o de Ferdinand kaj Jeanne ni sekv'as la viv'o'n de Jeanne dum la ceter'a'j du tri'on'o'j de la roman'o. S\u0302i'a viv'o est'is mal'facil'a. Dum fleg'ad'o de milit'vund'it'o'j de la unu'a mond'milit'o Jeanne renkont'is vund'it'o'n, nom'at'a'n Meho C\u0301is\u030cic\u0301, kaj edz'in'ig\u0302'is al li. Li far'ig\u0302'is ne'alt'rang'a konsul'ej'an'o de la nov'a jugoslavia reg\u0302im'o kaj konsekvenc'e est'is re'lok'at'a c\u0302iu'n du'a'n au\u0306 tri'a'n jar'o'n al nov'a urb'o, komenc'e al urb'o'j en Uson'o, post'e Kanado, post'e Eu\u0306rop'o, fin'e Jugoslavio, kie li rest'is g\u0302is la emerit'ig\u0302'o; kaj, kompren'ebl'e, Jeanne dev'is akompan'i li'n. Kun s\u0302i ir'is ar'o da pentr'aj\u0302'o'j kaj desegn'aj\u0302'o'j, far'it'a'j de Ferdinand Hodler."}, {"text_idx": "#000399", "text": "Pas'is la jar'o'j. Okaz'is kaj pas'is la du'a mond'milit'o. Meho elekt'is log\u0302'i en Most'ar, do li'n fidel'e akompan'is Jeanne."}, {"text_idx": "#000400", "text": "En 1965 Jeanne mort'is. La sekv'a'n jar'o'n s\u0302i'a nev'in'o, kiu hered'is la ar'o'n da hodleraj verk'o'j, kiu'j'n konserv'is Jeanne, vend'is la kolekt'o'n al art'galeri'o, kiu dispon'ig'is g\u0302i'n al Kunstmuseum en Berno. En 1978 tiu art'muze'o publik'e ekspozici'is la kolekt'o'n kaj el'don'is dik'a'n katalog'o'n de la kolekt'o."}, {"text_idx": "#000401", "text": "C\u0302ar per Inter'ret'o mi ne sukces'is trov'i pli da inform'o'j pri Jeanne C\u0301is\u030cic\u0301, ol ke s\u0302i est'is model'in'o por Ferdinand Hodler, kaj ke, post s\u0302i'a mort'o, s\u0302i'a kolekt'o est'is vend'it'a al art'muze'o, mi ne pov'is kontrol'i la mult'a'j'n detal'o'j'n pri s\u0302i'a viv'o, kiel ili est'as rakont'it'a'j en c\u0302i tiu libr'o. Ver's\u0302ajn'e, tem'as, kiel kutim'e en histori-roman'o'j, pri fakt'o'j, konjekt'o'j kaj ver'simil'a'j el'pens'aj\u0302'o'j de la au\u0306tor'o."}, {"text_idx": "#000402", "text": "Ankau\u0306 menci'ind'as, ke en la unu'a du'on'o de la roman'o aper'as kelk'a'j, jam bon'e kon'at'a'j, fakt'o'j pri la fil'o de Ferdinand, Hector Hodler, esperant'ist'o, kiu grav'e rol'is dum la unu'a jar'dek'o de la du'dek'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000403", "text": "Kiel roman'o, au\u0306 histori'rakont'o, la verk'o ne kontent'ig'is mi'n. G\u0302i est'as epizod'em'a, kun, kiel s\u0302ajn'as al mi, ne'mult'a, au\u0306 ec\u0302 preskau\u0306 neniom da, inter'rilat'o inter la c\u0302apitr'o'j. La stil'o est'as klar'a, sed mi mem sent'as g\u0302i'n nek kiel bon'a'n roman'o'n, nek kiel bon'a'n histori'rakont'o'n. La titol'o de la libr'o, en la plej'last'a part'o de la libr'o, rilat'as al la fakt'o, ke la Hodler-pentr'aj\u0302'kolekt'o fin'vetur'is, kun Jeanne, al la urb'o Most'ar, antau\u0306 ol est'i vend'it'a. Sed kvankam Ferdinand Hodler evident'e est'is cel'it'a est'i kern'a tem'o de la roman'o, li kvazau\u0306 perd'ig\u0302'as en la plej grand'a part'o de la roman'o, kiu tem'as pri Jeanne."}, {"text_idx": "#000406", "text": "La c\u0302in'a lingv'o, ec\u0302 nur g\u0302i'a sub'lingv'o, la mandaren'a, est'as la plej parol'at'a lingv'o en la mond'o. G\u0302i'a'j trajt'o'j larg\u0302'e distanc'ig'as g\u0302i'n de la hind'eu\u0306rop'a'j lingv'o'j, el kiu'j kvar \u2013 la angl'a, hind-urdu'a, hispan'a kaj rus'a \u2013 rol'as inter la plej parol'at'a'j lingv'o'j. Kontrast'e, la c\u0302in'a ec\u0302 ne hav'as parenc'o'j'n ekster C\u0302ini'o, se oni ekskluziv'as la birman kaj ali'a'j'n disput'at'a'j'n tre mal'proksim'a'j'n parenc'o'j'n. Tial ne est'as surpriz'e, ke Zamenhof baz'is Esperant'o'n sur la hind'eu\u0306rop'a'j lingv'o'j \u2013 pli preciz'e sur la eu\u0306rop'a'j. C\u0302u, do, Esperant'o tau\u0306g'as por la c\u0302in'o'j?"}, {"text_idx": "#000407", "text": "Pro (au\u0306 c\u0302u malgrau\u0306?) la c\u0302i-supr'a'j fakt'o'j lev'ig\u0302'is kritik'o'j kontrau\u0306 Esperant'o, pretend'ant'a'j, ke g\u0302i est'as tro eu\u0306rop'ec'a por c\u0302in'o'j, kaj tiu'n asert'o'n mi en c\u0302i tiu artikol'o vol'as ekzamen'i antau\u0306 ol konklud'i, ke tiu'j kritik'o'j est'as ne'prav'ig'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#000408", "text": "Unu'e, c\u0302u est'us ebl'e, ke Esperant'o est'u konstru'it'a tut'e neu\u0306tral'e per baz'ig\u0302'o sur, ekzempl'e, la kvin lingv'o'famili'o'j plej grav'a'j lau\u0306 nombr'o de parol'ant'o'j, nom'e inkluziv'e de la lingv'o'famili'o'j al kiu'j aparten'as la lingv'o'j arab'a, malaj-indonezia, kaj tamila? Fakt'e est'as, ke bedau\u0306r'ind'e la struktur'o'j de tiu'j lingv'o'j est'as tut'simpl'e ne'akord'ig'ebl'a'j inter si. Tia \u201eEsperant'o\u201d plac\u0302'us al neni'u."}, {"text_idx": "#000409", "text": "Tamen, c\u0302u Esperant'o est'us pov'int'a almenau\u0306 evit'i iu'j'n ne'dezir'ind'a'j'n eu\u0306rop'a'j'n trajt'o'j'n? Pli specif'e, c\u0302u Esperant'o est'us pov'int'a i'o'n lern'i de la c\u0302in'a? La jen'a'j tem'o'j merit'as pri'pens'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000410", "text": "Ni pren'u la nom'o'j'n de la monat'o'j kaj de la tag'o'j de la semajn'o. En la c\u0302in'a oni simpl'e numer'as ili'n (sol'a escept'o: dimanc\u0302'o). En Esperant'o la c\u0302in'o'j dev'as lern'i 19 apart'a'j'n, por c\u0302in'o'j tut'e strang'a'j'n, vort'o'j'n. Kaj kio'n dir'i pri la person'a'j pronom'o'j? La c\u0302in'a sistem'o est'as evident'e pli simpl'a ol la esperant'a. La plural'a'j pronom'o'j est'as regul'e form'it'a'j per al'don'o de la sam'a sufiks'o. En Esperant'o \u201evi\u201d, escept'e, ec\u0302 ne hav'as apart'a'n plural'a'n form'o'n. Kial ne?"}, {"text_idx": "#000411", "text": "Pri kun'met'it'a'j vort'o'j: la c\u0302in'a lingv'o montr'as, kiel Esperant'o pov'us est'i evit'int'a mult'a'j'n apart'a'j'n radik'o'j'n. En la c\u0302in'a ekzempl'e \u201ehodiau\u0306\u201d est'as \u201enun'tag'\u201d, \u201edemokrati'o\u201d est'as \u201epopol'reg'\u201d, kaj \u201evulkan'o\u201d est'as \u201efajrmont'\u201d. Pro jam'a inter'naci'ec'o (kiu fakt'e ekskluziv'as c\u0302in'o'j'n) Esperant'o en'las'is mult'a'j'n apart'a'j'n radik'o'j'n tut'e ne'bezon'at'a'j'n. Kial, ekzempl'e, \u201ehemisfer'o\u201d, kiam \u201edu'on'sfer'o\u201d tut'e tau\u0306g'as?"}, {"text_idx": "#000412", "text": "Ankorau\u0306 pri la nom'o'j de la monat'o'j: en grand'a part'o de C\u0302ini'o silab'komenc'a \u201el-\u201d kaj silab'komenc'a \u201en-\u201d est'as alofon'o'j de unu sam'a fonem'o, kaj est'as mal'facil'e por la tie'a'j c\u0302in'o'j disting'i inter la du. Kiel bedau\u0306r'ind'e, do, kaj ne nur por c\u0302in'o'j, ke en Esperant'o ni hav'as la tro simil'a'j'n \u201ejuni'o\u201d kaj \u201ejuli'o\u201d anstatau\u0306 ekzempl'e \u201ejuni'o\u201d kaj \u201ejuljo\u201d. Kompren'ebl'e, por mult'a'j c\u0302in'o'j ankau\u0306 \u201eli\u201d kaj \u201eni\u201d prezent'as problem'o'n, sed est'us ne'ebl'e, ke ia ajn mond'lingv'o evit'u en'tut'e tia'j'n bedau\u0306r'ind'aj\u0302'o'j'n (ekzempl'e, pens'u nur pri la japan'a konfuz'o inter \u201el\u201d kaj \u201er\u201d). Modif'ant'e la kon'at'a'n proverb'o'n, ankorau\u0306 neni'o plac\u0302'us al c\u0302iu'j."}, {"text_idx": "#000413", "text": "Sed lau\u0306 mi la argument'o favor'e al Esperant'o klar'e super'as la kontrau\u0306'a'n. Kial? Nu, por lern'i ajn'a'n fremd'a'n lingv'o'n, la c\u0302in'o'j front'as gigant'a'n task'o'n, kompar'e al kiu lern'i Esperant'o'n, inkluziv'e de g\u0302i'a'j (de ili'a vid'punkt'o) eu\u0306rop'ec'a'j difekt'o'j, est'as plur'obl'e pli facil'e. Por la c\u0302in'o'j Esperant'o mal'ferm'as pord'o'n al la ekster'a mond'o, kiu est'as plej'part'e eu\u0306rop'lingv'a mond'o. La eu\u0306rop'ec'o de Esperant'o ne mal'instig'as al la c\u0302in'a'j esperant'ist'o'j akcept'i ni'a'n lingv'o'n kiel g\u0302i est'as, kio'n atest'as la fakt'o, ke la c\u0302in'a Esperant'o-mov'ad'o est'as inter la plej aktiv'a'j."}, {"text_idx": "#000414", "text": "Kia'n lecion'o'n ne'c\u0302in'o'j pov'us lern'i el c\u0302i tiu afer'o? Nu, en korespond'ad'o kun c\u0302in'a plum'amik'o, almenau\u0306 vi prefer'e ne skrib'u \u201ehemisfer'o\u201d, krom se vi sci'as, ke hazard'e li au\u0306 s\u0302i kon'as la grek'a'n ..."}, {"text_idx": "#000416", "text": "Oni pov'as mis'pruv'i c\u0302io'n ajn per selekt'em'a cit'ad'o el la Koran'o. Bedau\u0306r'ind'e tio ver'as ne nur por ne-islam'an'o'j, sed ankau\u0306 por islam'an'o'j mem. La Koran'o est'as tut'aj\u0302'o, kaj neces'as, ke oni leg'u g\u0302i'n tiel'e. Mi atent'ig'as pri du punkt'o'j en la leter'o de Jomo Ipfelkofer (Unu vir'o valor'as du vir'in'o'j'n, MONATO 2006/10, p. 6)."}, {"text_idx": "#000418", "text": "Pri hered'aj\u0302'o: vir'o ricev'u la sam'o'n kiel du vir'in'o'j. Oni memor'u, ke en islam'o la famili'o est'as la norm'o; lau\u0306 la islam'a leg\u0302'o la edz'o dev'as sub'ten'i la edz'in'o'n kaj la infan'o'j'n. La edz'in'o rajt'as el'spez'i si'a'n mon'o'n, kia'manier'e plac\u0302'as al s\u0302i."}, {"text_idx": "#000419", "text": "La plej grand'a'n subvenci'o'n dum la histori'o de israela scienc'o, 1,75 milion'o'j da eu\u0306r'o'j, ricev'is 31-jar'a kurac'ist'o Hossam Haick pro aparat'o kapabl'a lau\u0306 odor'o diagnoz'i pulm'kancer'o'n."}, {"text_idx": "#000420", "text": "La mon'o, el Eu\u0306rop'a Uni'o, ebl'ig'os fond'i esplor'laboratori'o'n kaj real'ig'i la ide'o'n de Haick kre'i miniatur'a'n diagnoz'il'o'n, kiu re'kon'as je la komenc'o tumor'spec'o'j'n. Haick profesor'as c\u0302e la plej prestig\u0302'a israela teknik'a alt'lern'ej'o, Teh\u0302nion, en la urb'o Hajfo."}, {"text_idx": "#000422", "text": "La komenc'a'j kilo'metr'o'j de la voj'o, kiam la bus'o vetur'is tra la urb'a'j strat'o'j, est'is ne interes'a'j, des pli, ke la bus'o vetur'is tra la urb'o eg'e mal'rapid'e. Kvankam la urb'o ne est'is mal'grand'a, g\u0302i'a'j strat'o'j est'is relativ'e mal'larg\u0302'a'j kaj ne pov'is tra'las'i amas'o'n da urb'trafik'a'j mal'modern'a'j au\u0306tobus'o'j Ikarus, produkt'it'a'j en Hungari'o, au\u0306 tiu'j de la bus-uzin'o el Lviv Laz; sam'e mal'nov'a'j tram'o'j, produkt'it'a'j en la fam'a c\u0302eh\u0302'a uzin'o S\u030ckoda. Kaj tiu'j kaj la ali'a'j jam de'long'e atend'is si'a'n emerit'ec'o'n, c\u0302iu'j ebl'a'j ili'a'j resurs'o'j est'is jam de'long'e for'uz'it'a'j. Mal'help'is al liber'a vetur'ad'o de ni'a bus'o ankau\u0306 amas'o da modern'a'j au\u0306tomobil'o'j, plej'part'e ven'ig'it'a'j el ekster'land'o."}, {"text_idx": "#000424", "text": "Mi sid'is apud fenestr'o kaj dum'e sen'pens'e, au\u0306 preskau\u0306 sen'pens'e, rigard'is tra g\u0302i. Jen ni tra'vetur'is la centr'a'n plac'o'n, kie'n unu'period'e mi s\u0302at'is venad'i por simpl'e spir'i la etos'o'n de mal'nov'a urb'o'part'o, de'nov'e kaj de'nov'e rigard'i mal'nov'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n. Lau\u0306'oni'dir'e en divers'a'j land'o'j la centr'a plac'o de c\u0302ef'urb'o est'as la plej vid'ind'a lok'o kaj kutim'e tre c\u0302arm'a. Mi est'is en kelk'a'j eu\u0306rop'a'j c\u0302ef'urb'o'j kaj hav'as ebl'ec'o'n kompar'i. Ver'e ankau\u0306 ni'a c\u0302ef'plac'o est'as vid'ind'a: la dom'o de la urb'estr'o, bel'e farb'it'a kaj c\u0302arm'e lum'ig'it'a vesper'e, palac'o de la Justic'o, mult'nombr'a'j privat'a'j butik'o'j, vend'ant'a'j kaj divers'spec'a'j'n bier'o'j'n kaj mang\u0302'et'aj\u0302'o'j'n kaj memor'aj\u0302'o'j'n, sen kiu'j ne ekzist'as ajn'a urb'o, ajn'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000425", "text": "Ni'a urb'o etend'ig\u0302'is lau\u0306'long'e de lok'a river'o. La nun'a urb'estr'o est'as ne'mal'bon'a mastr'o, ver'e zorg'ant'a pri la urb'o; pro tio g\u0302i po'iom'et'e komenc'is aspekt'i pli kaj pli bon'e: la voj'o'j est'is jam relativ'e bon'e asfalt'it'a'j sen la sen'c\u0302es'a'j kav'o'j kaj mal'glat'aj\u0302'o'j ordinar'e kutim'a'j en ni'a land'o, apud log\u0302'dom'o'j aper'is lok'o'j por ripoz'o, benk'o'j, kie pov'is sid'i kaj emerit'o'j, atend'ant'a'j si'a'j'n nep'o'j'n, kaj mez'ag\u0302'ul'o'j, leg'ant'a'j fres\u0302'a'j'n period'aj\u0302'o'j'n. Obl'ig\u0302'is ankau\u0306 flor'ej'o'j, kies mult'kolor'ec'o g\u0302oj'ig'is la okul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000426", "text": "Mi eg'e s\u0302at'as mi'a'n urb'o'n. Mi c\u0302i tie nask'ig\u0302'is, mi log\u0302'as c\u0302i tie la tut'a'n ne tiom long'a'n viv'o'n, kaj mi ne est'as indiferent'a al g\u0302i."}, {"text_idx": "#000430", "text": "Kaj jen ni preter'vetur'as lok'o'n, kiu situ'as tut'e proksim'e al la urb'o, sed est'as cert'e jam iom ekster g\u0302i. C\u0302i tie komenc'ig\u0302'as la vast'a'j kamp'o'j de ni'a region'o. Kaj g\u0302ust'e c\u0302i tie mi si'a'temp'e perd'is mi'a'n virg'ec'o'n. Iam mi promen'ad'is c\u0302i tie, streb'ant'e ating'i proksim'e trov'ig\u0302'ant'a'n akv'uj'o'n kun pur'a akv'o. Kaj tie mi sukces'is trov'i aventur'o'n."}, {"text_idx": "#000432", "text": "S\u0302i est'is proksim'um'e sam'ag\u0302'a kiel mi, pli post'e evident'ig\u0302'is, ke sam'e virg'a. Ni renkont'ig\u0302'is c\u0302e la akv'uj'o. Kvazau\u0306 ne atent'ant'e la najbar'o'n, ni komenc'e nur kas\u0302'rigard'is unu al la ali'a. Mi'a de'nask'a modest'ec'o ne permes'is al mi la unu'a komenc'i i'a'n flirt'ec'o'n, ec\u0302 i'a'n parol'o'n. Est'as g\u0302ust'e s\u0302i, kiu far'is la unu'a'j'n tiu'rilat'a'j'n pas\u0302'o'j'n. Mi jam ne memor'as, pri kio est'is tiu'j demand'o'j au\u0306 kiel komenc'ig\u0302'is tiu ni'a unu'a inter'parol'o. S\u0302ajn'as, ke ankau\u0306 s\u0302i tut'e ne atend'is de si tiu'n kurag\u0302'ec'o'n ek'parol'i al mi. Ebl'e unu'e ni parol'is pri veter'o, ordinar'e neni'o'n signif'ant'a babil'ad'o; post'e, se mi ne erar'as, ni iom tus\u0302'is politik'a'j'n event'o'j'n, parol'is pri literatur'o, muzik'o. Kaj jam post'e est'is stak'o el fojn'o. Mi not'is s\u0302i'a'n telefon'numer'o'n ie sur paper'et'o, sed la sort'o ankorau\u0306 ne favor'is mi'n (au\u0306 ebl'e mal'e?), kaj tiu paper'et'o ie perd'ig\u0302'is. Do, tiu ni'a unu'a tut'e hazard'a renkont'ig\u0302'o rest'is sol'a, malgrau\u0306 mi'a'j prov'o'j ie s\u0302i'n trov'i."}, {"text_idx": "#000433", "text": "Oni dir'as, ke c\u0302iu vir'in'o memor'as si'a'n unu'a'n vir'o'n. Sed la sam'o est'as, ver's\u0302ajn'e, ankau\u0306 pri la vir'o'j. Almenau\u0306 mi la mi'a'n memor'as tre bon'e."}, {"text_idx": "#000440", "text": "Najbar'a tri'op'o da fum'ant'o'j iom mal'help'is mi'n: ili tro bru'e inter'parol'is, rakont'ant'e unu al ali'a'j lau\u0306 si'a opini'o \u201efres\u0302'a'j'n\u201d anekdot'o'j'n1 kaj tro lau\u0306t'e rid'ac\u0302'is. S\u0302ajn'as, ke ankau\u0306 ali'a'j'n ili mal'help'is, sed neni'u al ili i'o'n dir'is. Mi iom flank'e'n mov'ig\u0302'is kaj hazard'e trov'ig\u0302'is tuj apud iu vir'in'o, kiu est'is sam'vojag\u0302'ant'o de la unu'a'j vic'o'j de ni'a bus'o."}, {"text_idx": "#000443", "text": "Ni ek'silent'is. Ankorau\u0306 pri kio ebl'as parol'i? La ordinar'a'j pri'veter'a'j fraz'o'j. C\u0302u sekv'us la parol'o pri kultur'a'j au\u0306 politik'a'j demand'o'j? Mi'a cerb'o labor'is prov'ant'e re'memor'i, kie mi s\u0302i'n vid'is kaj au\u0306d'is. Ja ne est'is dub'o'j pri tio, ke tio c\u0302i iam okaz'is."}, {"text_idx": "#000445", "text": "Kaj c\u0302i-moment'e mi c\u0302io'n re'memor'is. Jes, est'as s\u0302i'a voc\u0302'o, kiu help'is mi'n, kiu'n ne ebl'is ne re'kon'i. G\u0302i son'is kvazau\u0306 najtingal'a kant'o. Kiel mi pov'is s\u0302i'n forges'i? ..."}, {"text_idx": "#000447", "text": "Kiel s\u0302i nom'ig\u0302'as? Nun por mi tio est'is problem'o. Nadej\u0302da? Ne. Maria? Ankau\u0306 ne tiu'n nom'o'n s\u0302i hav'is. Sed mi ja dev'as nepr'e re'memor'i s\u0302i'a'n nom'o'n por iel turn'i mi'n al s\u0302i. Ho, jes. Svetlana. G\u0302ust'e Svetlana. S\u0302ajn'as, ke mi kares'e tiam nom'is s\u0302i'n Svetik. Kiel mi pov'is c\u0302io'n c\u0302i forges'i?"}, {"text_idx": "#000450", "text": "Kaj jen tiu hazard'a renkont'ig\u0302'o en la bus'o."}, {"text_idx": "#000453", "text": "\u2013 C\u0302u vi interes'ig\u0302'is pri mi'a sort'o? Sed kiel? Kial? Kaj mi: Mi ja neni'o'n sci'as pri vi'a nun'a stat'o. C\u0302u edz'o, infan'o'j?"}, {"text_idx": "#000455", "text": "\u201eKvar'jar'a?\u201d mi komenc'is cerb'um'i. Kaj ni renkont'ig\u0302'is antau\u0306 kvin jar'o'j. C\u0302u ebl'e? ..."}, {"text_idx": "#000459", "text": "\u2013 Kaj se mi est'us for'e? ..."}, {"text_idx": "#000463", "text": "\u2013 Neni-okaz'e. Kun vi mi sent'is mi'n bon'e, iel trankvil'e. Kvankam tiam mi vi'n fakt'e tut'e ne kon'is."}, {"text_idx": "#000464", "text": "C\u0302u ebl'e jam fin'ig\u0302'is mi'a'j serc\u0302'o'j? Kaj la person'a viv'o iel normal'ig\u0302'os?"}, {"text_idx": "#000465", "text": "1. \u201efres\u0302'a\u201d anekdot'o: rus'ism'o, kiu signif'as novel'pens'it'a'n anekdot'o'n, ne ankorau\u0306 iam son'ig'it'a'n."}, {"text_idx": "#000466", "text": "Nukle'a energi'o rest'u en Litovio"}, {"text_idx": "#000467", "text": "El la du C\u0302ernobil-tip'a'j reaktor'o'j de la nukle'a central'o en Ignalina la unu'a jam est'is ferm'it'a la 31an de decembr'o 2004 kaj la du'a est'as ferm'ot'a fin'e de 2009. Tio est'is la kondic\u0302'o por al'ig\u0302'o de Litovio al Eu\u0306rop'a Uni'o. Tamen, Litovio por si'a elektro'proviz'o eg'e de'pend'as de nukle'a energi'o."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Estr'o'j de energi'a'j kompani'o'j de la tri balt'a'j land'o'j \u2013 Lietuvos energija el Litovio, Eesti Energi'a el Estoni'o kaj Latvenergo el Latvi'o \u2013 inter'konsent'is pri konstru'o de nov'a nukle'a central'o en Ignalina kaj financ'ad'o de konstru'labor'o'j. G\u0302i ek'funkci'os c\u0302irkau\u0306 la jar'o 2015 kaj produkt'os mal'pli mult'e'kost'a'n energi'o'n por balt'a'j land'o'j, tiel mal'pli'ig'ant'e la energi'a'n de'pend'ec'o'n de Rusio. La plan'o'j'n ankorau\u0306 dev'as aprob'i reg'ist'ar'o'j kaj parlament'o'j de la tri land'o'j."}, {"text_idx": "#000469", "text": "Oni plan'as, ke la nov'a central'o est'os konstru'at'a sur la lok'o de la tri'a, plan'it'a sed neniam fin'konstru'it'a, reaktor'o. G\u0302i'a projekt'ad'o dau\u0306r'us kvar jar'o'j'n. La kost'o est'os c\u0302irkau\u0306 10,36 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. Si'a'n intenc'o'n pri part'o'pren'o en la konstru'projekt'o jam esprim'is la german'a energi'a konzern'o E.On, kaj si'a'j'n nukle'a'j'n teknologi'o'j'n propon'as la japan'a'j kompani'o'j Mitsubishi kaj Mitsubishi Heavy Industries, la franc'a konzern'o Areva kaj la kanada AECL. El 26 tip'o'j de nukle'a'j reaktor'o'j est'is elekt'it'a'j 11, kiu'j observ'as c\u0302iu'j'n regul'o'j'n. Inter ili est'as ankau\u0306 rus'a'j reaktor'o'j."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Konsil'ist'o'j asert'as, ke la kompani'o'j de la tri balt'a'j land'o'j est'as kapabl'a'j financ'i la konstru'o'n de reaktor'o kun potenc'o de 1600 mega'vat'o'j. Ne est'as klar'e ankorau\u0306, kiom da reaktor'o'j neces'as. C\u0302i-moment'e en Ignalina funkci'as unu reaktor'o kun potenc'o de 1350 mega'vat'o'j. Kiam en la central'o funkci'is du reaktor'o'j, ili'a potenc'o ating'is 3000 mega'vat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000471", "text": "En la sud-japan'a prefekt'uj'o Okajama situ'as urb'o Takahas\u0302i. En g\u0302i log\u0302'as mi'a'j Esperant'o-amik'o'j ge'sinjor'o'j Miajatani, kiu'j invit'is mi'n kaj mi'a'n edz'in'o'n gast'i c\u0302e ili kaj ek'kon'i la vid'ind'aj\u0302'o'j'n de ties urb'o kaj c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o. Profit'ant'e ili'a'n afabl'ec'o'n, ni akcept'is la invit'o'n."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Al'ven'int'e al Takahas\u0302i, ni unu'e vizit'is templ'o'j'n Jakus\u0302i-in-S\u0302ooren-j\u0302i kaj Raikjuu-j\u0302i. La unu'a est'as fam'a pro la 32a film'o el la japan'a televid'a film'seri'o de \u201eMal'facil'a est'as ja vir'a viv'o\u201d. Reg\u0302isor'o Jamada Jooj\u0302i film'is tiu'n seri'o'n, konsist'ant'a'n el 48 film'o'j du'foj'e jar'e, g\u0302is la c\u0302ef'rol'ul'o Acumi Kijos\u0302i mort'is. Jamada tre s\u0302at'is tiu'n urb'o'n kaj li du'foj'e film'is en g\u0302i. Jun'a bonz'o en la templ'o tre afabl'e montr'is al ni fot'o'j'n pri la film'ad'o."}, {"text_idx": "#000473", "text": "Templ'o Raikjuu-j\u0302i est'as fam'a pro si'a japan'stil'a g\u0302arden'o, projekt'it'a de Kobori Ens\u0302uu, kiu reg'is tiu'n region'o'n komenc'e de la 17a jar'cent'o. Li est'is tre talent'a hom'o en divers'a'j fak'o'j: arkitektur'o, g\u0302arden'ad'o, te'o-ceremoni'o'j ktp. La g\u0302arden'o en la templ'o konsist'as el rok'o'j, sabl'o kaj arbust'o'j. En la sabl'a mar'o est'as gru- kaj testud'insul'et'o'j. Je la fon'o star'as ond'form'e c\u0302irkau\u0306'tond'it'a'j azale'o'j kun rug\u0302'a'j flor'o'j. Dum la pas'int'a'j 400 jar'o'j oni zorg'em'e fleg'is la g\u0302arden'o'n, por ke g\u0302i konserv'u si'a'n original'a'n form'o'n kaj bel'ec'o'n. G\u0302i est'as registr'it'a kiel \u201eG\u0302arden'a trezor'o\u201d en 1974. Sid'ant'e sur g\u0302i'a verand'o, ni medit'is, kvazau\u0306 ni est'us en la mal'nov'a temp'o."}, {"text_idx": "#000474", "text": "Felic\u0302'e Takahashi ne sufer'is aer'atak'o'j'n de bomb'aviad'il'o'j de Uson'o dum la du'a mond'milit'o. Tial mal'nov'a'j strat'o'j kaj konstru'aj\u0302'o'j tie est'as plen'e konserv'it'a'j. Plu ekzist'as ankau\u0306 log\u0302'kvartal'o de samuraj'o'j (japan'a'j milit'ist'o'j). Mult'a'j'n dom'o'j'n oni jam re'konstru'is kaj trans'form'is en modern'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, tamen rest'is du dom'o'j, kiu'j prezent'as la viv'o'n de samuraj'o-famili'o. Ili est'as lign'a'j modest'a'j dom'o'j, konstru'it'a'j antau\u0306 170 jar'o'j, kun kelk'a'j c\u0302ambr'o'j por la famili'an'o'j, unu c\u0302ambr'o por serv'ist'in'o'j, kuir'ej'o, ban'ej'o kaj neces'ej'o. Apud la pord'o est'as stal'o kaj c\u0302ambr'o por serv'ist'o'j. En la mal'grand'a g\u0302arden'o oni plant'is pin'o'j'n kaj kelk'a'j'n arbust'o'j'n. Tie ni g\u0302u'is ankau\u0306 bel'a'j'n kant'o'j'n de mal'grand'a bird'o ugvis'o."}, {"text_idx": "#000475", "text": "En Japani'o last'a'temp'e urb'o'centr'o'j mal'vigl'as, c\u0302ar ek'de plur'a'j jar'o'j est'as mal'fermat'a'j grand'vend'ej'o'j ekster la urb'o'j. Proksim'e al ili oni ek'log\u0302'as, for'las'ant'e mal'nov'a'j'n kvartal'o'j'n. Tamen Takahas\u0302i est'as c\u0302irkau\u0306'it'a de mont'o'j kaj pro tio ne ekzist'as vast'a teren'o ekster g\u0302i por konstru'i grand'vend'ej'o'j'n. Tial la urb'o konserv'is tradici'a'n japan'a'n etos'o'n, kiu al'log'is reg\u0302isor'o'n Jamada kaj c\u0302iu'jar'e al'tir'as turist'o'j'n. Takahas\u0302i est'as modest'a urb'o, kaj g\u0302ust'e pro tio mi tre s\u0302at'as g\u0302i'n. G\u0302i'a'j kastel'o, mal'nov'a'j strat'o'j, templ'o'j kun bel'a'j g\u0302arden'o'j, river'o kaj kompren'ebl'e agrabl'a'j log\u0302'ant'o'j re'memor'ig'as la jam \u201eperd'it'a'n japan'a'n etos'o'n\u201d de la pas'int'ec'o."}, {"text_idx": "#000476", "text": "Vilag\u0302'o Hukija trov'ig\u0302'as je 20 km for de Takahashi. En la pas'int'ec'o g\u0302i est'is fam'a pro la produkt'ad'o de kupr'o kaj kolkotar'o (rug\u0302'a okr'o). Lau\u0306 mal'nov'a'j dokument'o'j, oni mal'kovr'is kupr'o'n en Hukija ankorau\u0306 en la jar'o 807 post Krist'o, sed la plej prosper'a epok'o de kupr'o'produkt'ad'o est'is inter 1690 kaj 1930. Kolkotar'o'n oni produkt'is en 1707 en la vilag\u0302'o (la unu'a'n foj'o'n en Japani'o). G\u0302i est'is uz'at'a kiel glazur'o por ceramik'aj\u0302'o'j kaj kiel farb'o por lign'o'dom'o'j kaj s\u0302ip'o'j. Ec\u0302 nun g\u0302i est'as tre util'a material'o por modern'a'j aparat'o'j kaj produkt'aj\u0302'o'j. La vilag\u0302'o tre prosper'is pro ambau\u0306 produkt'ad'o'j. Tamen ili c\u0302es'is. Oni ferm'is la kupr'o'min'ej'o'n en 1972, kaj la kolkotar'o'produkt'ad'o'n en 1974."}, {"text_idx": "#000477", "text": "Unu'e ni vizit'is Dom'o'n de kolkotar'a ceramik'aj\u0302'o, kie art'ist'in'o instru'is ceramik'ad'o'n al lok'ul'o'j kaj turist'o'j, uz'ant'e kolkotar'o'n kiel glazur'o'n. Ni'a gast'ig'ant'o sinjor'o Mijatani est'as s\u0302i'a lern'ant'o kaj en si'a hejm'o li konserv'as bel'a'j'n ceramik'aj\u0302'o'j'n. Post'e ni ir'is al la eks'a kupr'o'min'ej'o. Ni pov'is imag'i al ni, kia'manier'e min'ist'o'j labor'is tie en mal'bon'a'j kondic\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000478", "text": "Ni tra'rigard'is ankau\u0306 dom'eg'o'n de famili'o Hirokane. Kiam ni el'au\u0306t'ig\u0302'is en park'ej'o, ni est'is konstern'it'a'j de la kastel'simil'a konstru'aj\u0302'o. Antau\u0306 ni'a'j okul'o'j etend'ig\u0302'is alt'a s\u0302ton'mur'eg'o, sur kiu star'is lign'a dom'eg'o. Komenc'e de la 19a jar'cent'o la famili'o ek'posed'is kupr'o- kaj kolkotar'o'min'ej'o'j'n kaj eg'e prosper'is. La dom'eg'o est'is konstru'it'a en 1810. Antau\u0306 ne'long'e la famili'o donac'is g\u0302i'n al urb'o Takahas\u0302i, kiu konserv'as g\u0302i'n kiel valor'a'n hered'aj\u0302'o'n de la pas'int'a epok'o."}, {"text_idx": "#000479", "text": "En la centr'a part'o de Hukija est'as mal'larg\u0302'a strat'o, kie star'as dom'o'j kaj vend'ej'o'j, konstru'it'a'j en la 1a jar'cent'o. C\u0302iu'j konstru'aj\u0302'o'j est'as harmoni'e mal'hel'rug\u0302'a'j kaj kun kupr'a'rug\u0302'a'j tegol'o'j. Menci'ind'as, ke la posed'ant'o'j de tiu'j konstru'aj\u0302'o'j invit'is c\u0302arpent'ist'o'j'n el la najbar'a region'o Sekis\u0302uu (nun'a prefekt'uj'o S\u0302imane) por el'form'i la strat'o'n lau\u0306 unu'ec'a koncept'o. Pro tio la strat'o ig\u0302'is tre c\u0302arm'a kaj harmoni'a. Ni vizit'is ankau\u0306 element'a'n lern'ej'o'n, konstru'it'a'n komenc'e de la 20a jar'cent'o. G\u0302i est'as tre bel'aspekt'a konstru'aj\u0302'o, en kiu c\u0302i-moment'e nur 20 lern'ant'o'j lern'as."}, {"text_idx": "#000480", "text": "Jam krepusk'is kaj mal'hel'is, kaj en la strat'o nur du-tri vend'ej'o'j est'is mal'ferm'a'j. Ne vid'ebl'is hom'o'j. Ni sent'is ni'n trist'a'j, rimark'int'e, ke tiu strat'o est'as jam mort'int'a. Mult'a'j dom'o'j jam ne est'as log\u0302'at'a'j."}, {"text_idx": "#000481", "text": "La sekv'a'n tag'o'n ni ek'vetur'is bicikl'e al kastel'o c\u0302e la pint'o de mont'o Gagjuu-san, sed la voj'o tie'n est'is tro krut'a. Tial ni dev'is las'i la bicikl'o'j'n en park'ej'o mez'e de la mont'o kaj pied'ir'i supr'e'n. Kastel'o Bitc\u0302uu-Macujama star'as c\u0302e la 430 metr'o'j'n alt'a mont'o'pint'o. En 1240 c\u0302i tie est'is konstru'it'a la unu'a fortik'aj\u0302'o, kaj post'e oni ripar'is kaj pli'fort'ig'is g\u0302i'n. La nun ekzist'ant'a'n kastel'o'n konstru'ig'is en 1684 tiam'a reg'ant'o Mizutani Katumune."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Kiam Japani'o komenc'is modern'ig\u0302'i en 1867, mult'a'j kastel'o'j est'is mal'konstru'it'a'j. Ankau\u0306 tiu kastel'o hav'us la sam'a'n sort'o'n de mult'a'j ali'a'j, sed g\u0302i star'is c\u0302e la mont'o'pint'o tiel krut'e, ke tro mal'facil'e ebl'is mal'konstru'i g\u0302i'n. Kelk'a'j'n c\u0302irkau\u0306'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n sur g\u0302i'a teren'o oni tamen mal'konstru'is, krom'e la c\u0302ef'a part'o de kastel'o est'is for'las'it'a dum mult'a'j jar'o'j."}, {"text_idx": "#000483", "text": "En 1941 oni registr'is la kastel'o'n kiel naci'a'n trezor'o'n. Dum la du'a mond'milit'o mult'a'j ali'a'j ne'mal'konstru'it'a'j kastel'o'j, star'ant'a'j en la urb'o'centr'o for'brul'is rezult'e de aer'atak'o'j de uson'a'j bomb'aviad'il'o'j. Tamen tiu kastel'o post'viv'is, c\u0302ar g\u0302i sol'a star'is en la mont'ar'o. Inter 1997 kaj 2003 g\u0302i'a'j pord'eg'o'j, mur'o'j ktp est'is re'konstru'it'a'j, tiel ke g\u0302i re'akir'u si'a'n antau\u0306'a'n glor'o'n. La kastel'o ne est'as tiel grand'a kiel ali'a'j en Osaka kaj Nagoj'a, sed g\u0302i est'as tre bel'a pro la kontrast'o de nigr'a'j tegment'o'j kaj blank'a'j mur'o'j. Se ni est'us en printemp'o au\u0306 en au\u0306tun'o, c\u0302irkau\u0306'us ni'n flor'o'j de sakur'o au\u0306 flav'a'j kaj rug\u0302'a'j foli'o'j."}, {"text_idx": "#000484", "text": "Tiu'n vesper'o'n atend'is ni'n ali'a g\u0302oj'o, nom'e tra'nokt'ad'o en Motonakada-te'i \u2013 dom'eg'o de ric\u0302'a komerc'ist'o-produkt'ist'o de riz'a vin'o, konstru'it'a antau\u0306 100 jar'o'j. La posed'ant'o donac'is la dom'o'n al la urb'o kaj oni trans'form'is ties magazen'o'n en ok hotel'c\u0302ambr'o'j'n. Vesper'mang\u0302'e tie ni ricev'is bon'gust'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n, kuir'it'a'j'n c\u0302ef'e el lok'a'j produkt'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000485", "text": "La sekv'a'n maten'o'n iom pluv'is, sed la mont'et'o'j kaj riz'kamp'o'j aspekt'is mult'e pli bel'a'j en si'a fru'somer'a hel'verd-kolor'o. Ni promen'is al la najbar'a sankt'ej'o kaj plen'e g\u0302u'is la kamp'ar'a'n etos'o'n."}, {"text_idx": "#000486", "text": "La israela ministr'ej'o pri turism'o help'as kre'i la unu'a'n israel'an elefant'o-park'o'n. Plan'it'e est'as ven'ig'i kelk'dek'o'j'n da elefant'o'j el Taj'land'o kaj ali'a'j azi'a'j land'o'j. La best'o'j \u2013 c\u0302ef'e elefantin'o'j, c\u0302ar ili est'as pli amik'em'a'j \u2013 viv'os liber'e, sen kag\u0302'o'j, c\u0302e kibuc'o Nahal-Oz, kie vizit'ant'o'j pov'os ili'n mang\u0302'ig'i, tus\u0302'i kaj ec\u0302 rajd'i."}, {"text_idx": "#000487", "text": "La elefant'o-park'o aspekt'os kiel azi'a g\u0302angal'o, kiel oni jam far'is sur insul'o Bali'o en Indonezio. La park'o, mal'ferm'ot'a en 2008, kost'os 1,1 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j, kaj lau\u0306'plan'e al'log'os jar'e 400 000 vizit'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000488", "text": "La nov'a konstituci'o de sen'de'pend'a Serbi'o, voc\u0302'don'it'a antau\u0306 ne'long'e, apenau\u0306 diferenc'as de la mal'nov'a. Tamen en la en'konduk'o c\u0302i-foj'e est'as sub'strek'it'e, ke Kosovo plur'est'as integr'a part'o de Serbi'o. Tia'manier'e la \u201edemokrat'a'j\u201d gvid'ant'o'j en Serbi'o esper'is pri popol'a apog'o por la ven'ont'a'j g\u0302eneral'a'j balot'o'j. Tamen nur mal'mult'e da serb'o'j voc\u0302'don'e sub'ten'is la nov'a'n konstituci'o'n. Ili kompren'is, ke la nov'a reg\u0302im'o ne mult'e diferenc'as de tiu de Milos\u030cevic\u0301."}, {"text_idx": "#000489", "text": "Por alban'o'j en Kosovo, konsist'ig'ant'a'j 93 % de la log\u0302'ant'ar'o de la provinc'o iam au\u0306tonom'a en eks'a Jugoslavio, la referendum'o est'is ne nur grand'a provok'o naci'ism'a far'e de serb'o'j, sed ankau\u0306 last'a manovr'o de reg'ant'o'j en Beogrado por sav'i tio'n, kio sav'ebl'as, kaj por prokrast'i la difin'o'n de la status'o de Kosovo. Tiu c\u0302i difin'o, long'e atend'at'a, ebl'ig'us al Kosovo plu'evolu'ig'i si'a'n ekonomi'o'n kaj prosper'ig'i la viv'o'n de si'a'j log\u0302'ant'o'j. Aktual'e Kosovo rajt'as nek akcept'i fremd'a'j'n invest'o'j'n, nek administr'i si'a'j'n financ'o'j'n, nek al'ig\u0302'i al inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Difin'o de la status'o de Kosovo ankau\u0306 mal'pli'ig'us la el'spez'o'j'n de la inter'naci'a komun'um'o kaj g\u0302i'a administraci'o kaj arme'o."}, {"text_idx": "#000490", "text": "Not'ind'as, ke c\u0302iu'j eks'a'j respublik'o'j de Jugoslavio jam sen'de'pend'ig\u0302'is, c\u0302u sang'e (Sloveni'o, Kroati'o, Bosnio kaj Hercegovin'o), c\u0302u pac'e (Makedonio kaj Montenegro). Kosovo, tamen, kun log\u0302'ant'ar'o plej'mult'e ne'slav'a kaj la tri'a plej grand'a en eks'a Jugoslavio, ankorau\u0306 ne sen'de'pend'ig\u0302'is. Prezid'ant'o Tadic\u0301 de Serbi'o, demand'it'e, kial Montenegro rajt'as sen'de'pend'ig\u0302'i, dum Kosovo ne, deklar'is simpl'e, ke Kosovo diferenc'as de Montenegro. Simil'e la c\u0302ef'ministr'o de Serbi'o Kos\u030ctunica, kon'at'a kiel naci'ist'o, klar'ig'is plur'foj'e, ke Serbi'o ne pov'as ced'i 15 % de si'a teritori'o (do Kosovon). Li forges'as, ke alban'o'j inter 1878 kaj 1945 dev'ig'e ced'is al serb'o'j c\u0302irkau\u0306 50 % de si'a'j etn'a'j teritori'o'j."}, {"text_idx": "#000491", "text": "Kiel ajn, la difin'o de la status'o de Kosovo, kvankam de'nov'e prokrast'ot'a, fin'e solv'ig\u0302'os favor'e ne nur al alban'o'j, sed ankau\u0306 al ali'a'j mal'pli'mult'o'j en la region'o. Sen'de'pend'a Kosovo, ec\u0302 sen propr'a arme'o, propr'a ministr'ej'o pri ekster'a'j afer'o'j, sid'lok'o en Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j kaj ali'a'j inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j, far'ig\u0302'os tamen stabil'ig'a kaj trankvil'ig'a faktor'o en Balkani'o. Tiel g\u0302i est'os mal'ferm'it'a egal'e al Serbi'o kaj Albanio kaj pac'e kun'viv'os kun c\u0302iu'j najbar'a'j balkanaj land'o'j."}, {"text_idx": "#000492", "text": "Ekzist'as en la mond'o mult'a'j konkurs'o'j. En Ukrainio, tamen, oni el'pens'is ankorau\u0306 unu. En la urb'o Lucjk (region'a centr'o de la nord-okcident'a part'o) okaz'is konkurs'o pri rapid'a mang\u0302'o de lard'o. La venk'int'o, log\u0302'ant'o de Lucjk, en'e de 30 minut'o'j sukces'is konsum'i unu kilo'gram'o'n da lard'o, delikat'aj\u0302'o de Ukrainio, plus pan'o'n kaj cep'o'j'n. Dum la konkurs'o est'is inau\u0306gur'it'a maket'o de monument'o, dedic\u0302'it'a al la pork'o kaj konstru'ot'a en Lucjk."}, {"text_idx": "#000493", "text": "Svelt'ig\u0302'os la jerusalema leon'o: tem'as ne pri best'o'g\u0302arden'a kat'eg'o sed pri simbol'o vid'ebl'a sur la urb'a blazon'o. La jerusalema leon'o tro simil'as al tiu de la franc'a au\u0306t'o-kompani'o Peugeot. Ironi'e, oni unu'e rimark'is la simil'ec'o'n, kiam ekster'land'an'o'j ricev'is medal'o'j'n pri la evolu'o de la urb'o: la medal'o-ceremoni'o est'as sponsor'it'a g\u0302ust'e de la sam'a firma'o. Tial la urb'a reg'ist'ar'o decid'is mal'gras'ig'i la jerusalem'an kat'o'n, por ke g\u0302i ne est'u konfuz'at'a kun g\u0302i'a franc'a kuz'o."}, {"text_idx": "#000494", "text": "Kiom grand'as la virtual'a mond'o?"}, {"text_idx": "#000495", "text": "En novembr'o 2006 la kvant'o de registr'it'a'j Ttt-ej'o'j ating'is 101 435 253 \u2013 je 3,5 milion'o'j pli, ol monat'o'n antau\u0306'e. Tiel raport'as la kompani'o Netcraft, kiu esplor'as la virtual'a'n mond'o'n. C\u0302i tie est'is kalkul'it'a'j nur tiu'j Ttt-ej'o'j, kiu'j en'hav'as iu'n inform'o'n. El tiu grand'eg'a kvant'o, tamen, pli-mal'pli regul'e re'nov'ig\u0302'as 47-48 milion'o'j da ret'ej'o'j. Plej rapid'e kresk'as la virtual'a mond'o en Uson'o, Germanio, C\u0302ini'o, Sud-Korei'o kaj Japani'o."}, {"text_idx": "#000496", "text": "La Ttt-ej'o'j est'is kontrol'it'a'j per special'a robot-program'o, kiu mal'kovr'is, ke 60,3 % de tiu'j Ttt-servil'o'j, kiu'j re'eh\u0302'is al la program'o, est'as reg'at'a'j de la liber'a program'o Apache, kaj nur 31 % el ili baz'ig\u0302'as sur servil'o'j de Mikrosoft'o."}, {"text_idx": "#000497", "text": "Ankorau\u0306 en maj'o 2004 la kvant'o de Ttt-ej'o'j est'is nur iom pli ol 50 milion'o'j; por du'obl'ig\u0302'o neces'is nur 30 monat'o'j. Special'ist'o'j opini'as, ke tia kresk'o c\u0302ef'e okaz'is pro Ttt-ej'o'j, kiu'j au\u0306 est'as blog'ej'o'j (lok'o'j por liber'a skrib'ad'o pri iu ajn tem'o) au\u0306 serv'as al mal'grand'a'j entrepren'ist'o'j. Ja dum la last'a'j du jar'o'j pli facil'e ebl'as per'labor'i mon'o'n per'e de Ttt-ej'o (jam ekzist'as lok'o'j en la mond'o, kie, se iu entrepren'o ne hav'as Ttt-ej'o'n, g\u0302i kvazau\u0306 ne ekzist'as), kaj ankau\u0306 konstru'i Ttt-ej'o'n ne est'as problem'o."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Jen dinamik'a kresk'o de la virtual'a mond'o: en 1997 ekzist'is 1 milion'o da Ttt-ej'o'j; en februar'o 2000 jam est'is registr'it'a'j 20 milion'o'j; maj'e 2004 \u2013 50 milion'o'j; april'e 2006 \u2013 80 milion'o'j kaj au\u0306gust'e 2006 \u2013 90 milion'o'j."}, {"text_idx": "#000499", "text": "Finnlando hav'as nau\u0306 glaci'romp'il'o'j'n, kiu'j lau\u0306'bezon'e help'as s\u0302ip'o'j'n al'ir'i 23 haven'o'j'n de la Finn'a kaj Botni'a Golf'o'j en la Balt'a Mar'o. La glaci'romp'il'o'j est'as proviz'it'a'j per plej modern'a komunik'ad'teknik'o, satelit'a'j telefon'o'j, Inter'ret'o uz'ant'a'j la alt'a'j'n radi'o'frekvenc'o'j'n. Vintr'e oni ricev'as krom regul'a'j avert'o'j ankau\u0306 urg\u0302'a'j'n help'o'pet'o'j'n de s\u0302ip'o'j, sci'ig'o'j'n pri veter's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o kaj stat'o de glaci'o. Somer'e plur'a'j el la glaci'romp'il'o'j plen'um'as ali'a'j'n task'o'j'n. Ili lev'as pez'a'j'n s\u0302arg\u0302'o'j'n de la mar'fund'o, pri'serv'as mar'a'j'n petrol'kamp'o'j'n kaj bor'staci'o'j'n, met'as kaj pri'zorg'as komunik'ad'kabl'o'j'n kaj tub'o'j'n sur la fund'o, help'as s\u0302ip'o'j'n c\u0302e ankr'o'problem'o'j. C\u0302iu glaci'romp'il'o hav'as si'a'n navig'ad'are'o'n."}, {"text_idx": "#000500", "text": "C\u0302e la haven'o de lapon'a urb'o Kemi en la nord'a part'o de Botni'a Golf'o ankr'as glaci'romp'il'o SAMPO (la nom'o signif'as magi'a'n ric\u0302'ig'il'o'n kaj de'ven'as de la finn'a epope'o Kalevala). G\u0302i est'as konstru'it'a en 1961, romp'is glaci'o'n dum 30 jar'o'j kaj post'e far'ig\u0302'is kroz's\u0302ip'o por turist'o'j. Nun tiu \u201eemerit'o\u201d serv'as ankau\u0306 kiel konferenc'ej'o, fest'ej'o kaj restoraci'o kaj pov'as akcept'i 180 person'o'j'n."}, {"text_idx": "#000501", "text": "Vintr'e la veter'o en la plej nord'a part'o de Botni'a Golf'o est'as sever'a kaj rapid'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. La aer'temperatur'o vari'as de +20 grad'o'j en la period'o mart'o-april'o g\u0302is -40 grad'o'j en decembr'o-februar'o. La s\u0302ip'an'ar'o de SAMPO, konsist'ant'a el 16 person'o'j, est'as trejn'it'a labor'i en tiu'j veter'kondic\u0302'o'j. Al la pasag\u0302er'o'j oni dispon'ig'as vest'o'j'n por c\u0302ia veter'o. La restoraci'o'j sur la glaci'romp'il'o ofert'as lapon'a'j'n kaj inter'naci'a'j'n frand'aj\u0302'o'j'n sam'kiel distr'a'n program'o'n. En la s\u0302ip'a vend'ej'o ac\u0302et'ebl'as alt'kvalit'a'j man'labor'aj\u0302'o'j kaj memor'aj\u0302'o'j. Dum 4-hor'a kroz'ad'o tag'e en la period'o decembr'o-april'o la vetur'ant'o'j ek'kon'as la motor'o'j'n, komand'ej'o'n kaj funkci'ad'o'n de la kroz's\u0302ip'o, kiu pov'as tra'penetr'i ec\u0302 8 metr'o'j'n dik'a'n prem'glaci'o'n."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Dum la kroz'ad'o la glaci'romp'il'o halt'as en la mar'o por el'las'i kurag\u0302'em'ul'o'j'n, vest'it'a'j'n per akv'o'imun'a'j varm'o'kostum'o'j, en'akv'ig\u0302'i au\u0306 pli preciz'e sur'akv'ig\u0302'i, c\u0302ar pro la special'a vest'o ili nur flos'as. Dum'e ali'a'j pasag\u0302er'o'j el's\u0302ip'ig\u0302'as por promen'i sur la c\u0302irkau\u0306'a glaci'kamp'o, kie ili pov'as ankau\u0306 dau\u0306r'ig'i la aventur'o'n, vetur'ant'e per hund'a au\u0306 motor'a sled'o au\u0306 per helikopter'o. C\u0302iu'j part'o'pren'ant'o'j en ambau\u0306 arang\u0302'o'j fin'e ricev'as atest'il'o'n pri si'a kurag\u0302'o, manifest'it'a en la arkt'a'j kondic\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000503", "text": "Pri la glaci'romp'il'o SAMPO est'as ret'pag\u0302'o en 10 lingv'o'j: "}, {"text_idx": "#000504", "text": "Jam plur'foj'e en tiu c\u0302i revu'o mi plend'is pri unu el la plej grav'a'j amas'komunik'il'o'j, televid'o. Mi asert'is, ke g\u0302i far'ig\u0302'is pli kaj pli banal'a kaj trivial'a, ke g\u0302i degener'is. Tiel mi jug\u0302'is ja fak'e, kiel j\u0302urnal'ist'o, tamen lau\u0306 person'a'j impres'o kaj spert'o. Nun mi'a'n kritik'o'n sub'ten'as scienc'a esplor'o kun rezult'o surpriz'a ec\u0302 por mi: televid'o mal'felic\u0302'ig'as! Israela stud'aj\u0302'o, far'it'a en 45 land'o'j kun okcident'a civilizaci'o, montr'as, ke hom'o'j est'as ekstrem'e mal'kontent'a'j pri la tv-program'o'j. Kaj oni trov'is klar'a'n moment'o'n, ek'de kiam televid-spekt'ant'o'j sent'as tio'n: post en'konduk'o de privat'a'j, komerc'a'j televid-kanal'o'j. 28 el'cent'o'j de la pri'demand'it'o'j dir'is, ke ili est'is pli kontent'a'j antau\u0306'e, kiam en mult'a'j land'o'j ekzist'is nur kelk'a'j s\u0302tat'a'j au\u0306 du'on's\u0302tat'a'j televizi'o'j kun serioz'a'j, inform'ric\u0302'a'j kaj dign'e distr'a'j program'o'j. Nun, kun abund'o da privat'a'j kanal'o'j, ili sufer'as pro mank'o de dorm'o, pro inkub'o'j post horor'film'o'j, pro mal'kresk'o de soci'a'j kontakt'o'j, pro mank'o de inter'parol'ad'o, pro enu'o(!). Iu'j plend'as ec\u0302 pri redukt'ig\u0302'o de fizik'a fort'o, pri problem'o'j de sang'o'cirkul'ad'o kaj tro alt'a sang'o'prem'o. 41 el'cent'o'j dir'as, ke ili spert'as per televid'o mal'avantag\u0302'o'j'n por la person'a evolu'o."}, {"text_idx": "#000506", "text": "Kio'n signif'as la rezult'o'j de la menci'it'a stud'aj\u0302'o por ni j\u0302urnal'ist'o'j de pres'it'a'j komunik'il'o'j? C\u0302u ebl'e por ni est'as pli facil'e felic\u0302'ig'i ni'a'j'n konsum'ant'o'j'n? Ni'a'j au\u0306tor'o'j kaj redaktor'o'j c\u0302iu'okaz'e klopod'as kontent'ig'i vi'n. Do ni esper'as, ke ankau\u0306 dum tiu c\u0302i nov'a, la 28a jar'o de ni'a revu'o, vi est'os felic\u0302'a dum leg'ad'o ..."}, {"text_idx": "#000509", "text": "La Semantik'a Ret'o est'as metod'o por don'i signif'o'n al termin'o'j en ret'pag\u0302'o'j. Tio ebl'ig'as pli preciz'a'n indeks'ad'o'n, ol ebl'as per simpl'a vort'a kongru'o. Unu bon'a ekzempl'o est'as la ret'ej'o , kiu publik'ig'as (sen'pag'e) histori'a'j'n dokument'o'j'n, ekzempl'e la eks'a'n revu'o'n Te Ao Hou (La nov'a mond'o) kaj divers'a'j'n dokument'o'j'n pri Nov-Zelando kaj la du'a mond'milit'o. Tamen la Semantik'a Ret'o postul'as mult'a'n kler'a'n labor'ad'o'n por en'met'i etiked'o'j'n. Tial g\u0302i ankorau\u0306 ne far'ig\u0302'is tre uz'at'a. Nun la Semantik'a Ret'o s\u0302ajn'e est'as preter'pas'it'a de ali'a'j evolu'o'j."}, {"text_idx": "#000510", "text": "Dum la last'a'j dek jar'o'j est'ig\u0302'is mult'a'j projekt'o'j por verk'i liber'a'j'n program'o'j'n. Nun'temp'e la nombr'o est'as cent'mil'o'j. Est'as ankau\u0306 mult'a'j projekt'o'j, kiu'j rilat'as al Esperant'o, ekzempl'e la projekt'o produkt'i esperant'lingv'a'n ofic'ej'a'n program'ar'o'n. Team'o de esperant'o'parol'ant'o'j traduk'as la program'ar'o'n en Esperant'o'n kun la intenc'o, ke g\u0302i est'u hav'ebl'a en 2006. Al'don'e al tio, oni nun pov'as hav'i komput'il'o'n kaj uz'i g\u0302i'n c\u0302ef'e en Esperant'o. La mastr'um'a sistem'o Linuks'o kun la labor'tabl'o KDE est'as hav'ebl'a en Esperant'o, kaj ankau\u0306 mult'a'j program'o'j est'as hav'ebl'a'j kun la menu'o'j kaj help'o en Esperant'o. S\u0302ajn'as, ke mult'a'j nov'a'j aplik'aj\u0302'o'j en la Ret'o est'as tie pro la influ'o de la tendenc'o al liber'a'j program'ar'o'j."}, {"text_idx": "#000511", "text": "Jam de kelk'a'j jar'o'j oni hav'as en Esperant'uj'o la ret'ej'o'n event'o'j.hu, kiu list'ig'as c\u0302iu'j'n event'o'j'n, pri kiu'j oni inform'is la pri'zorg'ant'o'j'n. Nun ekzist'as ankau\u0306 la Kalendar'o de G\u0302angal'o /modules/piCal."}, {"text_idx": "#000513", "text": "La grand'eg'a'j sukces'o'j de la antau\u0306'a epok'o est'as tiu'j projekt'o'j, kiu'j ekspluat'is la intelekt'o'n kaj kun'labor'em'o'n de uz'ant'o'j. Yahoo! () est'as katalog'o de la Ret'o far'it'a de milion'o'j da uz'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000514", "text": "Ali'a tre sukces'a projekt'o est'as (). G\u0302i util'ig'as uz'ant'o'j'n por recenz'i verk'o'j'n, kaj g\u0302i inform'as, kiu'j'n libr'o'j'n ac\u0302et'is ali'a'j uz'ant'o'j, kiu'j'n interes'as la sam'a tem'o. Ali'a'j libr'o'vend'ist'o'j en la Ret'o s\u0302ajn'e ne tiel sukces'is, c\u0302ar ili ne hav'as tiom da aktual'a'j inform'o'j: ili ne kompren'is la valor'o'n, kiu'n la uz'ant'o'j pov'as al'port'i."}, {"text_idx": "#000516", "text": "Vikipedio (Wikipedia) est'as ret'a enciklopedi'o iniciat'it'a de Jimmy Wales, profesi'e help'at'a de nur tri stab'an'o'j. C\u0302iu'j ali'a'j hom'o'j est'as bon'ven'a'j kontribu'i al g\u0302i. Oni ebl'e pens'us, ke tia'n ret'ej'o'n difekt'us la mal'kontent'ul'o'j, kiu'j verk'as virus'o'j'n, send'as rub'pos\u0302t'aj\u0302'o'j'n kaj far'as ali'a'j'n mal'bon'aj\u0302'o'j'n por la Ret'o. Tamen, tio mal'oft'e okaz'is g\u0302is nun. Konkur'ant'o'j de Vikipedio asert'as, ke g\u0302i en'hav'as mult'a'j'n erar'o'j'n, sed stud'o publik'ig'it'a de la revu'o Natur'e (2005-12) montr'is, ke g\u0302i est'as preskau\u0306 sam'e fid'ind'a kiel Encyclop\u00e6dia Britannica. est'as unu el la cent plej popular'a'j ret'ej'o'j en la mond'o kaj ankorau\u0306 pli'popular'ig\u0302'as, c\u0302ar g\u0302i pli'ampleks'ig\u0302'as tag'o'n post tag'o. G\u0302i jam en'hav'as pli da inform'o'j, ol la ret'a versi'o de Encyclop\u00e6dia Britannica. Vikipedio hav'as pli ol du milion'o'j'n da pag\u0302'o'j en pli ol 200 lingv'o'j. La revu'o Newsweek (2006-01-09, p. 38) taks'as, ke Vikipedio est'as la plej grand'a unu'op'a font'o de inform'o'j en la histori'o de la mond'o."}, {"text_idx": "#000517", "text": "En januar'o 2006 Vikipedio nombr'is 31 000 esperant'a'j'n pag\u0302'o'j'n. La rang'o de Esperant'o inter la 212 lingv'o'j tiam est'is la 16a. Oni pov'as kompar'i tio'n kun la angl'a kun 935 000 pag\u0302'o'j (rang'o 1a), Id'o kun preskau\u0306 13 000 (31a), Interlingua kun 2860 (59a) kaj Volapuk'o kun 46 (131a). La relativ'e alt'a rang'o de Esperant'o rezult'is el la konstant'a labor'ad'o de mult'a'j fervor'ul'o'j, kiu'j kontribu'as per artikol'o'j pri si'a'j fak'o'j, hobi'o'j kaj ali'a'j interes'o'j kaj korekt'as erar'o'j'n en ali'a'j artikol'o'j."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Post la sukces'o de Vikipedio Jimmy Wales decid'is kre'i simil'a'j'n rimed'o'j'n por vort'ar'o'j, cit'aj\u0302'o'j, nov'aj\u0302'o'j kaj lern'o'libr'o'j; c\u0302iu'j est'as liber'a'j rimed'o'j en la Ret'o. La esperant'lingv'a Vikivortaro komenc'ig\u0302'is en maj'o 2004 kaj progres'is g\u0302is 221 kap'vort'o'j en januar'o 2006. Komenc'ig\u0302'is ankau\u0306 Vikilibroj kaj Vikicitaj\u0302oj en Esperant'o."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Imit'e al la ekzempl'o de Vikipedio est'as grand'eg'a nombr'o da ret'ej'o'j, kiu'j nun hav'as propr'a'n viki'o'n, tre facil'e uz'ebl'a'n de iu ajn per ret'a foli'um'il'o. Mult'a'j ret'ej'o'j pri liber'a program'ar'o hav'as viki'o'n, kie uz'ant'o'j dokument'as la koncern'a'n program'o'n."}, {"text_idx": "#000521", "text": "Babil'ej'o'j'n oni uz'ad'as de kelk'a'j jar'o'j. En tia ret'ej'o oni pov'as tajp'e babil'i kun ali'a'j babil'em'ul'o'j, sed ili ebl'ig'as ne nur distr'a'n babil'ad'o'n, sed ankau\u0306 kun'labor'ad'o'n. est'as ekzempl'o de tia ret'ej'o; g\u0302i funkci'as per mult'a'j lingv'o'j inkluziv'e Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000523", "text": "La nom'o blog'o de'ven'as de la angl'a esprim'o web log. G\u0302i est'as virtual'a tag'libr'o, leg'ebl'a por iu ajn au\u0306 nur por registr'it'a'j leg'ant'o'j, lau\u0306 la prefer'o de la au\u0306tor'o. Plur'a'j ret'ej'o'j dispon'ig'as serv'o'n, per kiu iu ajn pov'as verk'i propr'a'n blog'o'n."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Blog'o'j oft'e hav'as funkci'o'n, per kiu leg'ant'o'j pov'as al'don'i koment'o'j'n pri la en'hav'o de la blog'o, kaj la rezult'o est'as babil'ad'o inter la blog'ant'o kaj la leg'ant'o'j. C\u0302ar blog'o'j est'as oft'e s\u0302ang\u0302'at'a'j, ili ating'as alt'a'n rang'o'n en la serc\u0302'sistem'o de Google."}, {"text_idx": "#000525", "text": "Blog'o'j unu'e aper'is en 1996, sed pro la nov'spec'a'j blog'il'o'j, kiu'j est'as pli facil'e uz'ebl'a'j, la nombr'o de blog'o'j mult'e kresk'is dum la last'a'j kvin jar'o'j. Nun en la Ret'o aper'as pli ol kvar'dek mil nov'a'j blog'o'j c\u0302iu'tag'e. En la komenc'o de 2006 proksim'um'e 50 tag'e est'is en Esperant'o."}, {"text_idx": "#000527", "text": " est'as ret'ej'o, kie oni pov'as don'i kaj ricev'i propon'o'j'n pri ret'ej'o'j, kiu'j tem'as pri divers'a'j afer'o'j. Komenc'e oni dev'as instal'i il'bret'o'n por la foli'um'il'o Firefox. Post'e oni elekt'as tem'o'n kaj esplor'as. Oni pov'as ankau\u0306 propon'i lig'il'o'j'n por ali'a'j ret'em'ul'o'j, pri'not'ant'e opini'o'n pri la ret'ej'o \u2013 c\u0302u g\u0302i est'as util'a au\u0306 ne. La rezult'o'j de serc\u0302'o'j est'as ord'ig'it'a'j lau\u0306 la interes'o'j de c\u0302iu uz'ant'o. Kiam oni serc\u0302'is pri Esperant'o per en januar'o 2006, oni ricev'is c\u0302irkau\u0306 18 milion'o'j'n da traf'o'j."}, {"text_idx": "#000529", "text": "Ret'e montr'i fot'o'j'n \u2013 flickr"}, {"text_idx": "#000530", "text": "Jam ekzist'as ret'ej'o'j, kie oni pov'as konserv'i propr'a'j'n fot'o'j'n kaj ebl'ig'i, ke ali'a'j rigard'u ili'n. est'as nov'spec'a ret'ej'o por montr'i fot'o'j'n. Oni pov'as lim'ig'i al list'ig'it'a'j hom'o'j la permes'o'n rigard'i la fot'o'j'n au\u0306 las'i ili'n publik'a'j. Oni pov'as al'don'i etiked'o'j'n por pli'facil'ig'i serc\u0302'ad'o'n kaj permes'i al ali'a'j hom'o'j al'don'i koment'o'j'n. Oni pov'as trov'i mult'a'j'n fot'o'j'n kun la etiked'o \u201eEsperant'o\u201d. Simil'a ret'ej'o por vid'bend'o'j est'as ."}, {"text_idx": "#000531", "text": "Kelk'a'j ret'em'ul'o'j mal'kovr'is, ke ili pov'as kombin'i la rezult'o'j'n de divers'a'j ret'a'j serv'o'j por produkt'i hibrid'a'n aplik'aj\u0302'o'n (angl'e mashup). Ekzempl'e, iu kombin'is inform'o'n pri lu'ot'a'j hejm'o'j per unu aplik'aj\u0302'o kun map'o'j el aplik'aj\u0302'o de Google por montr'i sur la map'o la situ'o'n de c\u0302iu lu'ot'a hejm'o. Post'e li prezent'is si'a'n hibrid'a'n aplik'aj\u0302'o'n en la Ret'o, kaj g\u0302i far'ig\u0302'is tre popular'a. Ali'a hibrid'o montr'as en unu pag\u0302'o la prez'o'j'n de libr'o'j reklam'it'a'j de kaj de kelk'a'j konkur'ant'a'j libr'o'vend'ej'o'j. Am'az'o'n komenc'e prov'is mal'help'i tiu'n ret'ej'o'n, sed post'e s\u0302ang\u0302'is tiu'n decid'o'n."}, {"text_idx": "#000533", "text": "Ankau\u0306 kelk'a'j grav'a'j komerc'a'j afer'o'j komenc'ig\u0302'is en la man'o'j de individu'o'j. Ekzempl'e, la nov'zeland'an'o Sam Morgan star'ig'is la ret'ej'o'n trademe.co.nz en 1999 por facil'ig'i vend'ad'o'n de divers'a'j var'o'j per ret'a au\u0306kci'o. TradeMe (Brokant'u mi'n) hav'as nur 55 dung'it'o'j'n. Morgan kaj la mal'mult'a'j ali'a'j akci'ul'o'j vend'is si'a'n ret'ej'o'n en mart'o 2006 al la grand'a kompani'o John Fairfax Holdings kontrau\u0306 700 milion'o'j da nov'zeland'a'j dolar'o'j (c\u0302irkau\u0306 385 milion'o'j da eu\u0306r'o'j). Fairfax [fe\u0301afaks] vol'is ac\u0302et'i la ret'ej'o'n, c\u0302ar g\u0302i jam posed'is j\u0302urnal'o'j'n, kiu'j konkurenc'as kontrau\u0306 ret'a'j au\u0306kci'o'j. Fairfax agnosk'is, ke ekzist'as grav'a'j mal'help'o'j por ali'a'j kompani'o'j, c\u0302ar la unu'a kompani'o en tiu merkat'o (TradeMe) est'as jam establ'it'a. Fairfax dezir'as super'reg'i tiu'n merkat'o'n en Nov-Zelando."}, {"text_idx": "#000534", "text": "La Ret'o de'pend'as de inter'funkci'ad'o. Ret'o 2.0 est'as la epok'o de blog'o'j, viki'o'j, kun'labor'ad'o, hibrid'a'j aplik'aj\u0302'o'j kaj liber'a program'ar'o. Sukces'o en la Ret'o ne plu de'pend'as de ric\u0302'a'j sub'ten'ant'o'j. Volont'ul'a'j kaj ali'a'j ne'ric\u0302'a'j grup'o'j trov'ig\u0302'as nun en pli bon'a situaci'o, ol iam antau\u0306'e, por inform'i la mond'o'n pri si'a'j cel'o'j kaj ag'ad'o kaj por kun'labor'ig'i hom'o'j'n dis'e tra la mond'o."}, {"text_idx": "#000535", "text": "La supr'a artikol'o datum'as de 2007. Est'as klar'e, ke inter'temp'e aper'is nov'aj\u0302'o'j kaj mal'aper'is program'o'j kaj ret'ej'o'j. Menci'ind'as kiel plej popular'a'n blog'ej'o'n Ipernity, la kalendar'o'n Mond'a kalendar'o kaj la kupol'a'n ret'ej'o'n klak'u."}, {"text_idx": "#000537", "text": "En MONATO 2006/12, p. 21, Edward Kusters skrib'is, ke \u201eWangari Maathai [...] ne est'is ver'e elekt'it'a demokrat'e far'e de la kenja parlament'o kun 98 % de la voc\u0302'o'j\u201d. Kvankam ebl'as diskut'i, c\u0302u elekt'o kun 98 % de la voc\u0302'o'j est'as ver'e demokrat'a, s\u0302i cert'e est'is elekt'it'a ne \u201efar'e de\u201d, sed \u201eal\u201d la kenja parlament'o."}, {"text_idx": "#000538", "text": "Pilgrim'ul'o'j ili est'is, cert'e, kaj ankau\u0306 proviz'it'a'j per modern'a arm'il'o, nom'e bicikl'o. Kun'ven'int'e el divers'a'j land'o'j, ili renkont'ig\u0302'is en Milano por du'dek ses etap'o'j, tri mil kvin'cent kilo'metr'o'j, tri'dek'tag'a bicikl'ad'o. Est'is grup'o bicikl'e pilgrim'ant'a, kiu en si'a vojag\u0302'o tra plur'a'j land'o'j esper'is post'las'i c\u0302ie sur'voj'e, sed precip'e ankau\u0306 en la cel'at'a'j region'o'j de Israelo kaj Palestino mem, si'a'n pac-mesag\u0302'o'n, kiu en'hav'e est'as ident'a kun la pac-mesag\u0302'o, kiu unu'a'foj'e est'is anonc'it'a g\u0302ust'e en tiu'j part'o'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#000539", "text": "Fin'e de juli'o 2006 ili for'ir'is el Milano, pedal'is tra la Sankt'a Voj'o de la Longobard'o'j g\u0302is Brindizo por tie en's\u0302ip'ig\u0302'i. Post el's\u0302ip'ig\u0302'o c\u0302e C\u0302esme en Turki'o, sekv'is tra'ir'o tra intern'a Anatoli'o, lau\u0306 Efezo, Tars'o kaj Antioh\u0302io, la urb'o, kie unu'a'foj'e la sekv'ant'o'j de Jesuo ricev'is la nom'o'n krist'an'o'j. Sekv'is Sirio kaj Jordanio."}, {"text_idx": "#000540", "text": "Okaz'is sur'voj'e mult'a'j halt'ad'o'j kaj renkont'ig\u0302'o'j en komun'um'o'j de miks'it'a religi'o krist'an'a-islam'a, kaj c\u0302ie son'is la sam'a mesag\u0302'o, kiu'n ili don'is kaj ricev'is! Fascin'a halt'o, inter'ali'e, est'is tiu sur la mont'o Nebo, fam'a pro Moseo, kaj en Madaba', fam'a pro la tie'a'j fru'krist'an'a'j arkeologi'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Fin'e de au\u0306gust'o, dum ankorau\u0306 unu israela-hezbola milit'o, sub mir'ant'a'j rigard'o'j la bicikl'ant'a karavan'o en'ir'is la cel'it'a'j'n teritori'o'j'n, ating'is Israelon kaj vizit'is la Sankt'a'n Tomb'o'n, kie lok'a gard'ist'o-c\u0302ic\u0302eron'o kurag\u0302'ig'is ili'n dau\u0306r'ig'i si'a'n pac'o-anonc'ad'o'n per pilgrim'a vizit'o al la Sankt'a'j Lok'o'j!"}, {"text_idx": "#000542", "text": "Pro la artikol'o Mi'a religi'o de Gbeglo Koffi (MONATO 2006/12, p. 26) mi fin'fin'e sci'as, al kiu religi'o mi aparten'as! Kun dank'o,"}, {"text_idx": "#000543", "text": "La batal'o kontrau\u0306 teror'ism'o dau\u0306r'as nun jam mult'a'j'n jar'o'j'n, sed la rezult'o'j kaj sukces'o'j est'as nur bagatel'a'j. S\u0302ajn'as, ke g\u0302is nun oni ne trov'is tau\u0306g'a'n strategi'o'n por elimin'i teror'ism'o'n \u2013 mal'e: la uz'at'a'j rimed'o'j evident'e kre'as nur pli'ig\u0302'o'n de teror'ism'o. La uson'a prezid'ant'o Georg'e W. Bush [g\u0302org\u0302 dablju bus\u0302] proklam'is tiu'n batal'o'n \u201emilit'o kontrau\u0306 teror'ism'o\u201d, kio klar'e indik'as, ke li kaj li'a'j kun'reg'ist'o'j kaj alianc'an'o'j opini'as, ke oni pov'as eksterm'i g\u0302i'n per milit'ist'a'j rimed'o'j kaj metod'o'j. La komplet'a fiask'o de okcident'a'j trup'o'j en Irako (kaj part'e en Afgani'o) pruv'as, ke tio est'as fund'a erar'o. Ankau\u0306 en Proksim'a Orient'o israelaj milit'ist'o'j ne sukces'as sufok'i teror'ism'o'n de palestin'an'o'j."}, {"text_idx": "#000544", "text": "Ankau\u0306 polic'o, ceter'e, ne kapabl'as per si'a'j metod'o'j sukces'e batal'i kontrau\u0306 la nun'a'j teror'ist'o'j. En pas'int'a jar'cent'o teror'ist'o'j cel'is precip'e al instituci'o'j kaj ties reprezent'ant'o'j, murd'ant'e ekzempl'e politik'ist'o'j'n. Jes, tio okaz'as ankorau\u0306, sed la precip'a strategi'o de nun'a islam'ist'a teror'ism'o est'as ali'a: la fanatik'ul'o'j per bomb'o'j eksplod'ig'as trajn'o'j'n, kiel okaz'is en Londono kaj Madrido, per suicid-atenc'o'j murd'as amas'e ordinar'a'j'n hom'o'j'n, kiel okaz'is antau\u0306 kvin jar'o'j en Nov'jork'o per avi'o'j detru'int'a'j komerc'a'j'n tur'o'j'n. La teror'ist'o'j murd'as hom'o'j'n en israelaj kaf'ej'o'j kaj sur irakaj bazar'o'j. Ju pli mult'a'j hom'o'j mort'as, des pli triumf'as la krim'ul'o'j, c\u0302ar tio kau\u0306z'as horor'o'n kaj angor'o'n inter la civit'an'o'j \u2013 kaj g\u0302ust'e tio'n cel'as la aktual'a teror'ism'o."}, {"text_idx": "#000545", "text": "La teror'ist'o'j vol'as mal'stabil'ig'i okcident'a'j'n demokrat'a'j'n soci'o'j'n \u2013 kaj plen'e sukces'as. Oni redukt'is en okcident'a'j land'o'j rajt'o'j'n de civit'an'o'j kaj don'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n rajt'o'j'n al polic'o kaj sekret'a'j serv'o'j. Oni instal'is c\u0302ie en grand'a'j urb'o'j gvat-kamera'o'j'n, en staci'dom'o'j kaj plac'o'j, antau\u0306 kaj en publik'a'j konstru'aj\u0302'o'j. Oni sub'au\u0306skult'as telefon'ad'o'n de c\u0302iu ajn, por tiel el'spion'i eventual'a'j'n teror'ist'o'j'n. Oni en'konduk'is en flug'haven'o'j strikt'a'j'n kontrol'o'j'n kaj preskrib'o'j'n, tiel ke nun ni ne rajt'as kun'port'i en la pasag\u0302er'ej'o'n ec\u0302 limonad'o'n, c\u0302ar g\u0302i pov'us en'hav'i eksplod'il'o'n. C\u0302io tio est'as ne nur absurd'a, sed grand'part'e mal'human'a, detru'as la demokrat'a'n liber'ec'o'n de la okcident'a'j soci'o'j."}, {"text_idx": "#000546", "text": "La triumf'o de tiu teror'ism'o est'as ne la krim'a'j ag'o'j mem, sed g\u0302ust'e tiu'j histeri'a'j kaj panik'a'j re'ag'o'j, per kiu'j la okcident'a'j sistem'o'j detru'as si'n kvazau\u0306 mem. Kaj mal'venk'is precip'e Bush, c\u0302ar li ne percept'is tiu'n strategi'o'n. Li komenc'is krim'a'n milit'o'n kontrau\u0306 Irako per mensog'o'j kaj ignor'ant'e inter'naci'a'n jur'o'n kaj nun dev'as ek'kon'i, ke ec\u0302 plej bon'e ekip'it'a'j uson'a'j soldat'o'j ne sukces'as sufok'i teror'ism'o'n en Irako, mal'e kau\u0306z'is sang'a'n inter'civit'an'a'n milit'o'n en tiu land'o, kiu'n lau\u0306'deklar'e oni vol'is liber'ig'i el despot'ism'o. Li vol'is defend'i demokrati'o'n en okcident'o kaj instal'i demokrati'o'n en Irako, sed li detru'is demokrati'o'n hejm'e kaj ali'land'e."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Kiam la uson'a prezid'ant'o kaj li'a'j sam'ide'an'o'j fin'e kompren'os, ke la \u201emilit'o\u201d kontrau\u0306 teror'ism'o fiask'is, dev'as fiask'i, precip'e se oni perfid'as pro g\u0302i la propr'a'j'n valor'o'j'n? Ne, venk'i sur tiu kamp'o oni pov'as nur per politik'o, per ide'o'j kaj valor'o'j. Per ili oni dev'as kontrau\u0306'batal'i teror'ism'o'n, se la okcident'o ne vol'as pere'i per mem'detru'a re'ag'o."}, {"text_idx": "#000549", "text": "Plur'foj'e Josef Mendl en si'a artikol'o C\u0302u milit'o'j sav'os Uson'o'n? (MONATO, 2006/10, p. 24-26) uz'is la vort'o'n \u201ekontrol'i\u201d (ver's\u0302ajn'e kiel fals'a'n amik'o'n), kiam li cel'is \u201ereg'i\u201d, \u201egvid'i\u201d au\u0306 \u201edirekt'i\u201d: \u201eIli rajt'as posed'i kaj plen'e kontrol'i ...\u201d, \u201eTem'is pri kontrol'o de naft'o ...\u201d."}, {"text_idx": "#000550", "text": "Lau\u0306 plur'a'j vort'ar'o'j (inkluziv'e de Piv kaj Piv2) tio est'as erar'o. Au\u0306 c\u0302u MONATO mal'konsent'as, ke tia uz'o de \u201ekontrol'i\u201d est'as erar'a?"}, {"text_idx": "#000553", "text": "La ge'frat'o'j kon'is la frau\u0306l'o'n kaj decid'is profit'i de li'a mort'o. Falsinte dokument'o'j'n, ebl'e help'e de korupt'a ofic'ist'o, ili anonc'is la ge'edz'ig\u0302'o'n de Vjollca kun Jet'o'n, por ke la frat'in'o far'ig\u0302'u la sol'a hered'ont'o. Tamen la patr'o de la mort'int'o, surpriz'it'a pro la \u201eedz'ig\u0302'o\u201d, denunc'is la afer'o'n al la polic'o. Montr'is enket'o'j, ke Bizhga mort'is antau\u0306 la dat'o de la \u201ege'edz'ig\u0302'o\u201d. Nun la ge'frat'o'j est'as akuz'it'a'j pro fals'ad'o de oficial'a'j dokument'o'j."}, {"text_idx": "#000555", "text": "Imag'u muzik'not'o'j'n de solo-sonat'o por violonc\u0302el'o. Vi tra'leg'as ili'n kaj konklud'as: interes'a. Imag'u, ke la sam'a'n sonat'o'n vi au\u0306skult'as plen'um'at'a de ordinar'a violonc\u0302el'ist'o per mez'kvalit'a muzik'il'o. Vi au\u0306skult'as kaj koment'as: bel'a. Nun imag'u, ke la sam'a'n sonat'o'n vi au\u0306skult'as plen'um'at'a de Pablo Casals per violonc\u0302el'o de Stradivari'us1. Vi au\u0306skult'as, kaj vi'a anim'o fascin'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000557", "text": "Antau\u0306 20 jar'o'j mi leg'ig'is al mi'a fil'in'o Seren'a (de'nask'a) la tekst'o'n de la fest'parol'ad'o de Iv'o Lapenna por la 39a UK en Harlemo (1954): fam'a tekst'o, kon'at'a kiel La kultur'a valor'o de Esperant'o. S\u0302i dir'is: \u201ebel'a, iom'et'e pomp'a\u201d. Nun mi au\u0306d'ig'is al s\u0302i la registr'it'a'n preleg'o'n. Kvazau\u0306 sorc\u0302'it'e, s\u0302i au\u0306skult'is atent'e ek'de la unu'a g\u0302is la last'a vort'o \u2013 afer'o ne'kutim'a c\u0302e s\u0302i \u2013 kaj je la fin'o s\u0302i dir'is emoci'it'e: \u201emir'ind'a, konvink'a\u201d. Mal'aper'is la pomp'ec'o, aper'is sen'rezerv'a aprob'o."}, {"text_idx": "#000558", "text": "La diferenc'o'n klar'ig'as la fakt'o, ke tekst'o de orator'aj\u0302'o, sam'kiel muzik'a partitur'o, trans'don'as la koncept'o'j'n: g\u0302i al'parol'as c\u0302ef'e ni'a'n mal'dekstr'a'n cerb'o'du'on'o'n. Muzik'plen'um'o, sam'kiel viv'a orator'aj\u0302'o, tus\u0302'as sam'temp'e ni'a'n dekstr'a'n cerb'o'du'on'o'n, tiel aktiv'ig'ant'e ni'a'n tut'a'n hom'a'n sent'em'o'n (vid'u Claude Pir'o'n). Kaj se la lud'ant'o est'as Pablo Casals, au\u0306 la orator'o est'as Iv'o Lapenna, jen la mir'ig'a, emoci'ant'a rezult'o."}, {"text_idx": "#000559", "text": "La supr'a'n metafor'o'n sugest'is al mi la fakt'o, ke Iv'o Lapenna, mem violonc\u0302el'o'lud'ant'o, est'is tip'a \u201emuzik'o'hom'o\u201d: li posed'is fort'a'n sent'em'o'n pri la muzik'a, emoci'a valor'o de la hom'a voc\u0302'o. En si'a Retor'ik'o (1950) li dedic\u0302'is 23 pag\u0302'o'j'n al tiu c\u0302i tem'o. Kaj li dispon'is pri fort'a, varm'a, modul'ebl'a, eg'e esprim'o'kapabl'a bariton'a voc\u0302'o. Tiu'n g\u0302i'a'n karakter'o'n atent'a'j au\u0306skult'ant'o'j jam rimark'is kaj sub'strek'is2."}, {"text_idx": "#000560", "text": "Ceter'e, ni ne forges'u, ke li al'don'e dispon'is pri lingv'o eg'e muzik'ec'a. Evident'e, la 27-jar'a Ludovik'o est'is ne nur lingv'o'geni'o \u2013 kvankam \u201eamator'a\u201d lau\u0306 Prof. Blinkenberg \u2013, sed ankau\u0306 person'o, de'nask'e en'hav'ant'a kas\u0302'it'a'n muzik'inklin'o'n. Plur'a'j element'o'j tio'n pruv'as. Pri la fonetik'a flank'o de si'a kre'aj\u0302'o li inspir'ig\u0302'is c\u0302ef'e de la ital'a lingv'o, universal'e konsider'at'a lingv'o el'star'e muzik'a (fakt'e, la mond'a muzik'a termin'ar'o baz'ig\u0302'as sur g\u0302i). La kristal'a klar'ec'o de la kvin fundament'a'j vokal'o'j kaj de la net'a'j disting'it'a'j konsonant'o'j, la for'est'o de dub'a'j mez'a'j-miau\u0306'a'j-naz'a'j-gargar'a'j-tus'a'j-krac\u0302'a'j son'o'j, la vari'ec'a takt'o, liver'at'a de regul'a akcent'ad'o kun ebl'ec'o de elizi'o, la \u201ekaj\u201d, la oft'ec'o de diftong'o'j \u201eau\u0306-eu\u0306-aj-ej-oj-uj\u201d \u2013 c\u0302io c\u0302i star'ig'as son'kompleks'o'n eminent'e muzik'a'n."}, {"text_idx": "#000561", "text": "Jen kial ne'esperant'ist'o'j, au\u0306skult'int'e esperant'a'n parol'ad'o'n, oft'e koment'as, ke \u201eg\u0302i iel simil'as la helen'a'n\u201d \u2013 unu el la plej estetik'a'j lingv'o'j, kre'it'a'j de la hom'ar'o. Ne sen'kau\u0306z'e c\u0302iu'j prov'o'j pli'bon'ig'i g\u0302i'n fiask'is \u2013 ek'de la re'form'o'propon'o de 1894 g\u0302is la sen'nombr'a'j Id'o'j, Esperant'id'o'j, Okcidentaloj, Inter'lingv'o'j, IALAoj ktp."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Esperant'o nask'ig\u0302'is jam kvazau\u0306-perfekt'a \u2013 mal'oft'a okaz'o en la hom'a histori'o (la universal'a gravit'o de Newton, la relativ'ec'o de Einstein, la nedetermin-princip'o de Heisenberg ...). Tia lingv'a c\u0302ef'verk'o merit'is si'a'n Casals. Kaj jen aper'is Iv'o Lapenna."}, {"text_idx": "#000564", "text": "La parol'ad'o'j de Iv'o Lapenna est'as au\u0306skult'end'a'j ne nur pro la intern'a'j koncept'o'j \u2013 inter kiu'j el'star'as la \u201ehuman'ism'a inter'naci'ism'o\u201d kaj la \u201eaktiv'a neu\u0306tral'ec'o\u201d, \u2013 sed ankau\u0306 pro si'a'j muzik'a'j son'valor'o'j, per kiu'j iu ajn au\u0306skult'ant'o konvink'ig\u0302'as pri la el'star'a valor'o de ni'a lingv'o \u2013 el'pens'it'a de 27-jar'a jun'ul'o kaj en'hav'ant'a la tut'a'n arom'o'n de la tiu'ag\u0302'a ideal'ism'o. Ec\u0302 iu, kiu tut'e ne kon'as la lingv'o'n, pov'as ili'n au\u0306skult'i kvazau\u0306 koncert'o'j'n de klasik'a muzik'o."}, {"text_idx": "#000568", "text": "Ronald Cecil Gates jam est'as bon'e kon'at'a pro si'a seri'o de krim'roman'o'j kaj krom'rakont'ar'o'j, lok'it'a'j en universitat'o au\u0306strali'a. C\u0302i tiu est'as ankorau\u0306 pli'a al'don'o al la sezon'seri'o, konsist'ant'a el La sep'tag'a murd'enigm'o, Koler'a afer'o, kaj Mort'o de scienc'ist'o, kiu'j reprezent'is intrig'o'j'n en la somer'o, au\u0306tun'o kaj vintr'o, respektiv'e."}, {"text_idx": "#000569", "text": "C\u0302i-foj'e tem'as pri docent'o de botanik'o, kiu, dum klas'ekskurs'o en arb'ar'o, ek'mal'aper'as kaj trov'ig\u0302'as mort'int'a pro paf'ig\u0302'o. C\u0302u li'n murd'is unu el li'a'j klas'an'o'j? Ali'a universitat'ul'o? Au\u0306 c\u0302u tem'as pri kverel'o, tut'e sen rilat'o al la universitat'o? Dum sekur'gard'ist'o Petro Tomson kaj polic'komisar'o Roberto El'is enket'as, ili trov'as, ke la mort'int'a docent'o est'is implik'it'a en iu'j kontrau\u0306'leg\u0302'a'j mon'gajn'a'j entrepren'o'j. Kaj, ke en tiu arb'ar'o oni ne'atend'it'e mal'kas\u0302'is kultiv'aj\u0302'o'n de ..., nu, leg'u la libr'o'n por trov'i, pri kio tem'as."}, {"text_idx": "#000570", "text": "La stil'o de Ronald Cecil Gates est'as relativ'e facil'a, kaj oni ne bezon'as mult'e cerb'um'i por kompren'i la intrig'o'n. Tio est'as kaj plus'o kaj minus'o literatur'a'j. Mal'simil'e al tio, kiam oni leg'as krim'roman'o'n de Agatha Christie, oni ne trov'as lert'e kas\u0302'it'a'j'n spur'o'j'n, en la si'n'sekv'o de event'o'j. Kaj la ident'o de la kulp'ul'o est'as ne diven'ebl'a g\u0302is la fin'o de la libr'o. Do tiel intelekt'o'strec\u0302'a la roman'o ne est'as. Tamen g\u0302i est'as interes'a kaj ne pretend'as est'i pli ol distr'a leg'aj\u0302'o por ordinar'a esperant'ist'o. Jen cel'o, kiu'n g\u0302i tre bon'e plen'um'as. Vi g\u0302u'os g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000572", "text": "Kiel kontrau\u0306'leg\u0302'e vetur'i al for'a land'o kaj tamen tie est'i gast'am'e akcept'at'a? La respond'o simpl'as, kiam oni est'as kat'o. En novembr'o pas'int'jar'e haven'labor'ist'o'j en la brit'a urb'o Liverpol'o mir'is, kiam en kontener'o el Hajfo (Israelo) ili trov'is blank'a'n kat'o'n. La kvar'pied'ul'o est'is s\u0302los'it'a sen nutr'aj\u0302'o kaj akv'o dum 17 tag'nokt'o'j kaj tamen rest'is viv'a."}, {"text_idx": "#000573", "text": "Mal'facil'e est'is kapt'i la kat'o'n sed post kvin hor'o'j fis\u0302'odor'o el'ig'is la best'o'n el g\u0302i'a kas\u0302'ej'o. Veterinar'o kontrol'is la kat'o'n, kiu sat'a kaj felic\u0302'a kvaranten'is. En Israelo per gazet'o-anonc'o'j oni serc\u0302'is la posed'ant'o'n."}, {"text_idx": "#000574", "text": "El'labor'as israelaj scienc'ist'o'j miniatur'a'n robot'o'n kapabl'a'n post'sekv'i, fot'i kaj, se neces'e, mort'ig'i teror'ist'o'n. La robot'o sufic\u0302'e mal'grand'as por tra'pas'i mal'larg\u0302'a'j'n tru'o'j'n kaj en'penetr'i lok'o'j'n ali'manier'e ne'ating'ebl'a'j'n."}, {"text_idx": "#000575", "text": "Esplor'o'j'n pri la robot'o'j instig'is la pas'int'somer'a konflikt'o kontrau\u0306 la organiz'aj\u0302'o Hizbolaho. Lukt'i kontrau\u0306 teror'ist'o'j en urb'o'j mal'facil'as: dang\u0302er'e est'as uz'i soldat'o'j'n, mult'e'kost'e uz'i aviad'il'o'j'n. La ankorau\u0306 ne prov'it'a teh\u0302nologi'o pret'os post proksim'um'e tri jar'o'j."}, {"text_idx": "#000576", "text": "Toler'em'o kaj la rajt'o insult'i"}, {"text_idx": "#000577", "text": "Post long'a silent'o redaktor'o-pastor'o Gerrit Berveling de'nov'e kaj pli ampleks'e (MONATO 2006/12, p. 22-23) esprim'as si'a'n konstern'ig\u0302'o'n pri la propr'a konstat'o, ke fakt'o'j pov'as est'i interpret'at'a'j kiel insult'o'j. Li menci'as ne nur membr'o'j'n de religi'o(j), sed ankau\u0306 \u201emembr'o'j'n de neni'u religi'o\u201d. C\u0302u? Por la grand'a dis'a grup'o de \u201ekler'ul'o'j\u201d, do por tiu'j, kiu'j kapabl'as, per g\u0302ust'a uz'ad'o de akir'it'a'j sci'o'j, klar'e jug\u0302'i afer'o'j'n (inkluziv'e an'o'j'n de agnosk'ism'o), est'as insult'o, ke membr'o'j de religi'o'j tiel pri'skrib'as ili'n negativ'e. Kvazau\u0306 ili ne hav'us mult'valor'a'n mond'o'rigard'o'n kaj eg'e alt'nivel'a'n kaj respekt'ind'a'n moral'o'n. Kvazau\u0306 kred'i est'us la sol'a, evident'a kaj decid'it'a viv'si'n'ten'o en la mond'o."}, {"text_idx": "#000578", "text": "Last'a'temp'e kred'ant'o'j instig'as al \u201einter'religi'a dialog'o\u201d. Prav'e, sed kial ne al \u201einter'hom'a dialog'o\u201d, kun'e kun kler'ul'o'j? C\u0302u pro mal'aprob'o au\u0306 pro kontag\u0302'tim'eg'o? Por c\u0302iu'j kler'ul'o'j est'as insult'o est'i konsider'at'a'j kiel moral'a'j kaj spirit'a'j lepr'ul'o'j, ec\u0302 ne menci'ind'a'j en la rond'o'j de \u201egrand'a'j\u201d religi'o'j. Islam'an'o'j ec\u0302 au\u0306dac'as konsider'i kler'ul'o'j'n kiel est'aj\u0302'o'j'n mal'pli respekt'ind'a'j'n ol hund'o'j kaj pork'o'j. Kiu do insult'as kiu'n?"}, {"text_idx": "#000579", "text": "C\u0302iel ajn, tia'j fakt'o'j est'as por mi pli s\u0302ok'a'j ol propon'i la pac'premi'o'n al Hirsi Al'i."}, {"text_idx": "#000580", "text": "Help'i financ'i eduk'ad'o'n por eu\u0306rop'a konsci'o"}, {"text_idx": "#000581", "text": "Intervju'as Zlatko Tis\u030cljar d-ro'n Mark'o Pavliha, la vic'prezid'ant'o'n de la sloven'a naci'a asemble'o. La intervju'ant'o help'is formul'i kaj ali'manier'e sub'ten'i la iniciat'o'n, pri kiu parol'as d-ro Pavliha."}, {"text_idx": "#000582", "text": "MONATO: Estim'at'a sinjor'o vic'prezid'ant'o, en novembr'o 2006 vi pet'is, ke en 2008, kiam Sloveni'o prezid'os la Konsili'o'n de la Eu\u0306rop'a Uni'o (EU), la sloven'a reg'ist'ar'o propon'u al la Eu\u0306rop'a Komision'o en'konduk'i nov'a'n fond'aj\u0302'o'n por financ'i en mez'lern'ej'o'j eduk'ad'o'n por eu\u0306rop'a konsci'o, kiu en'hav'us ankau\u0306 instru'ad'o'n de Esperant'o. C\u0302u vi opini'as, ke Esperant'o pov'us est'i bon'a rimed'o por pli fort'a kaj ampleks'a kun'labor'o inter ge'jun'ul'o'j de Eu\u0306rop'o?"}, {"text_idx": "#000583", "text": "Pavliha: Jes, mi efektiv'e send'is al la reg'ist'ar'o la iniciat'o'n, en kiu la centr'a'n rol'o'n hav'as Esperant'o, kaj mi kor'e esper'as, ke g\u0302i trov'os fekund'a'n teren'o'n. Sed permes'u, ke mi pli detal'e pri'skrib'u la iniciat'o'n. Eduk'ad'o por eu\u0306rop'a konsci'o konsist'us el 80 lern'ej'a'j hor'o'j (du hor'o'j semajn'e) kaj en'hav'us ankau\u0306 dev'ig'a'n sep-tag'a'n renkont'ig\u0302'o'n kun simil'a jun'ul'ar'a grup'o el ali'a s\u0302tat'o, en kiu oni lern'as lau\u0306 la sam'a program'o."}, {"text_idx": "#000584", "text": "La en'hav'o de la program'o est'us la sekv'a: 26 hor'o'j (po unu hor'o por c\u0302iu EU-s\u0302tat'o, krom la propr'a) pri kultur'o kaj histori'o kaj kontribu'o de la s\u0302tat'o'j al EU), 38 hor'o'j da lern'ad'o de Esperant'o, 6 hor'o'j pri eu\u0306rop'a'j valor'o'j kaj ident'ec'o, 6 hor'o'j pri diskriminaci'o kaj la batal'o kontrau\u0306 g\u0302i, kaj 4 hor'o'j pri la struktur'o kaj organiz'ad'o de EU. Fin'e de la eduk'program'o la ge'jun'ul'o'j vizit'us sam'ag\u0302'ul'o'j'n en ekster'land'o, kiu'j eduk'ig\u0302'is per la sam'a program'o."}, {"text_idx": "#000587", "text": "MONATO: C\u0302u la nun'a stat'o de formal'a lingv'a egal'rajt'ec'o, lau\u0306 la princip'o de mult'lingv'ism'o, efektiv'e cert'ig'as egal'rajt'a'n pozici'o'n sur lingv'a kamp'o por c\u0302iu'j eu\u0306rop'a'j civit'an'o'j, kvankam ni sci'as, ke en la inter'naci'a komunik'ad'o praktik'e super'reg'as unu'nur'a lingv'o?"}, {"text_idx": "#000588", "text": "Pavliha: Absolut'e ne, c\u0302ar ja super'reg'as la angl'a, kiu sen jur'a baz'o privilegi'as la angl'e'parol'ant'a'j'n s\u0302tat'o'j'n kaj sam'temp'e ebl'ig'as al ili gigant'a'j'n gajn'o'j'n. Tial neces'us dedic\u0302'i mult'e pli da energi'o por konsci'ig'i la hom'o'j'n kaj proksim'ig'i al ili la ide'o'n de Esperant'o kiel la plej just'a kaj, grav'e, la plej facil'a form'o de komunik'ad'o en la Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#000589", "text": "MONATO: Kiam vi ek'interes'ig\u0302'is pri Esperant'o kiel ebl'ec'o por inter'naci'a'j rilat'o'j, kaj c\u0302u vi hav'as rilat'e al g\u0302i pli'a'j'n plan'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000590", "text": "Pavliha: Pri Esperant'o la unu'a'n foj'o'n rakont'is al mi d-ro Jernej Sekolec, sekretari'o de la Komision'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j pri Komerc'a Jur'o. Post'e mi ricev'is interes'a'j'n inform'o'j'n de jur'ist'o kaj traduk'ist'o Tomaz\u030c Longyka kaj ankau\u0306 de vi. Apart'e entuziasm'ig'is mi'n vi'a libr'o Eu\u0306rop'o, vi baldau\u0306 mort'os!1 kaj tiu de Vink'o Os\u030clak Pojasnilo prijateljem o esperant'u (Klar'ig'o por ge'amik'o'j pri Esperant'o). Esperant'o'n mi bedau\u0306r'ind'e ankorau\u0306 ne reg'as, sed tio est'as unu el mi'a'j lingv'a'j prioritat'o'j en proksim'a est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#000591", "text": "MONATO: Cert'e, en vi'a karier'o vi al'front'is lingv'a'j'n bar'o'j'n, kiu'j lim'ig'is au\u0306 mal'ebl'ig'is kontakt'o'j'n au\u0306 sci'o'j'n. Kiel vi solv'is ili'n?"}, {"text_idx": "#000592", "text": "Pavliha: Lingv'a'j'n bar'o'j'n oni pov'as venk'i nur per lern'ad'o de fremd'a'j lingv'o'j, kvankam oni kutim'e uz'as nur tiu'n, kiu'n oni kon'as plej bon'e, kiu en mi'a okaz'o est'as la angl'a. Tial nepr'e sufer'as ali'a'j lingv'o'j, kiu'j'n ni ebl'e ankau\u0306 pov'as parol'i, leg'i kaj skrib'i. Ankau\u0306 c\u0302i tie valid'as la regul'o \u201epro ne'uz'o konfuz'o\u201d. Kompren'ebl'e okaz'is al mi plur'foj'e, ke mi'a kun'parol'ant'o parol'is nur si'a'n ge'patr'a'n lingv'o'n (ekzempl'e la japan'a'n), kio mal'esper'ig'is mi'n au\u0306 pel'is al pantomim'o kaj komik'a korp'a esprim'ad'o."}, {"text_idx": "#000593", "text": "MONATO: Eksperiment'o'j montr'as, ke unu'jar'a Esperant'o-lern'ad'o en la baz'a lern'ej'o pli'rapid'ig'as je 30 % sekv'a'n akir'ad'o'n de ekzempl'e la angl'a au\u0306 la german'a. C\u0302u do vi kred'as, ke tiu c\u0302i tiel nom'at'a propedeu\u0306tik'a rol'o de Esperant'o pozitiv'e influ'os pedagog'o'j'n kaj ali'a'j'n, kiu'j respond'ec'as pri instru-sistem'o'j? C\u0302u tio pov'us est'i bon'a kau\u0306z'o por en'konduk'i Esperant'o'n en element'a'j'n lern'ej'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000594", "text": "Pavliha: Komplet'e mi konsent'as kun vi kaj kun la dir'it'a'j konstat'o'j. Tial mi pret'as help'i, kiel politik'ist'o, kiel universitat'a profesor'o kaj, ne'last'e, kiel civit'an'o. Ja neces'as pli penetr'i en amas'komunik'il'o'j'n, kiu'j pov'us grand'mezur'e help'i la fort'ig'o'n de konfid'o al Esperant'o."}, {"text_idx": "#000595", "text": "MONATO: Kiel jur'ist'o, c\u0302u vi opini'as, ke por cert'ig'i lingv'a'n egal'rajt'ec'o'n en la labor'lingv'o'j de la Eu\u0306rop'a Uni'o oni uz'u sistem'o'n, ke anstatau\u0306 la angl'a'n (kiu sen'konsider'e pri la nombr'o de labor'lingv'o'j c\u0302iam est'as unu el ili) oni en'konduk'u Esperant'o'n? Do, ke c\u0302iu organiz'ant'o de inter'naci'a renkont'ig\u0302'o, konferenc'o au\u0306 event'o mem decid'u, kiom da labor'lingv'o'j uz'at'os kaj kiu'j, sed ke c\u0302iam unu el ili est'u Esperant'o?"}, {"text_idx": "#000596", "text": "Pavliha: Por tia decid'o ni cert'e bezon'us konven'a'n eu\u0306rop'a'n jur'a'n baz'o'n, kiu'n dev'us pret'ig'i la Eu\u0306rop'a Komision'o. Tial dev'us est'i tiu'senc'a'j klopod'o'j kaj iniciat'o'j dis'vast'ig'at'a'j en lau\u0306'ebl'e mult'a'j land'o'j. Neces'as lobi'i je c\u0302iu'j ebl'a'j nivel'o'j. Bedau\u0306r'ind'e ankau\u0306 c\u0302i tie valid'as la regul'o, ke ne tiom grav'as kon'o'j, sed kon'at'o'j."}, {"text_idx": "#000597", "text": "1. Not'o de la intervju'ant'o: en sloven'a traduk'o."}, {"text_idx": "#000598", "text": "Kompren'ebl'e, mi tut'e konsent'as kun Stefan Maul (MONATO 2006/12, p. 5) kaj mi far'as propon'o'n al c\u0302iu'j politik'ist'o'j, lingv'ist'o'j, instru'ist'o'j ktp, kiu'j favor'as lern'ad'o'n de la angl'a lingv'o (ec\u0302 pli g\u0302eneral'e, de naci'a lingv'o): Ir'u g\u0302is la fin'a etap'o de vi'a ide'o, kurag\u0302'u propon'i, ke c\u0302iu'j'n lingv'o'j'n krom la angl'a oni tuj c\u0302es'u instru'i, kaj tio'n en c\u0302iu'j part'o'j de la ter'o. C\u0302ar fakt'e c\u0302iu pov'as konstat'i, ke tio tre baldau\u0306 (post 50 jar'o'j maksimum'e) okaz'os, se ni dau\u0306r'ig'as lau\u0306 la voj'o kaj la manier'o nun'a'j. Kio'n tiu'j hom'o'j respond'us?"}, {"text_idx": "#000599", "text": "Kun interes'o mi leg'is la artikol'o'n pri religi'o'j en Bulgario (MONATO 2006/12, p. 24-25), tamen mi mal'konsent'as pri g\u0302i'a'j vid'punkt'o'j. La au\u0306tor'o sekv'as la tradici'a'n opini'o'n, ke en Bulgario est'as unu tradici'a religi'o (ortodoks'a krist'an'ism'o). Li klar'ig'as, ke islam'o al'ven'is en la land'o'n c\u0302ef'e pro per'fort'o kaj ankau\u0306 \u201epro ekonomi'a'j konsider'o'j\u201d. Kvazau\u0306 tio ne est'us okaz'int'a pri krist'an'ism'o. Ceter'e, la grad'o de per'fort'o en la al'pren'o de islam'o est'as diskut'ind'a, kaj cert'e la grad'o de per'fort'o en la krist'an'ig'o de la land'o post la sen'de'pend'ig\u0302'o est'as pli ol evident'a: la kvant'o de islam'an'o'j de 1878 g\u0302is hodiau\u0306 fal'is de proksim'um'e du'on'o de la log\u0302'ant'ar'o al nun'a'j 10 %. Last'a epizod'o de tiu per'fort'ad'o est'is la amas-for'pel'o'j de juni'o kaj juli'o 1989, kiam 300 000 islam'an'o'j est'is pus\u0302'it'a'j en Turki'o'n."}, {"text_idx": "#000600", "text": "Ali'flank'e, la konsider'o, ke unu religi'o est'as pli tradici'a en la land'o, c\u0302ar g\u0302i est'is oficial'ig'it'a antau\u0306 1100 jar'o'j dum ali'a \u201enur\u201d antau\u0306 600, est'as pli ol diskut'ind'a. Sub g\u0302i kas\u0302'ig\u0302'as la koncept'o de unu'etn'a s\u0302tat'o, kiu fajr'ig'is Balkani'o'n en la last'a'j 200 jar'o'j. Pri tio mi permes'as al mi dir'i, ke la otoman'a imperi'o, dum la plej grand'a part'o de si'a ekzist'o, est'is mult'e pli permes'em'a, mult'eg'e pli, ol sam'epok'a'j okcident-eu\u0306rop'a'j krist'an'a'j s\u0302tat'o'j (pri tio spert'as ekzempl'e preskau\u0306 c\u0302iu'j bulgar'a'j jud'o'j, kies pra'patr'o'j tie trov'is rifug\u0302'o'n post si'a for'pel'o el Iberio). Est'us dezir'ind'e, ke bulgar'o'j \u2013 kiel ali'a'j balkanaj popol'o'j \u2013 tre serioz'e revizi'u si'a'n histori'o'n kaj el'sark'u el g\u0302i naci'ism'a'j'n mit'o'j'n kov'ant'a'j'n nov'a'j'n konflikt'o'j'n. Inter'ali'e, la pri'trakt'o de la 500-jar'a otoman'a reg'ad'o en la bulgar'a'j lern'o'libr'o'j est'as eg'e unu'flank'a, mank'a de c\u0302ia nuanc'o kaj oft'e ofend'a por islam'a'j bulgari'an'o'j (kaj apart'e por la etn'e turk'a'j)."}, {"text_idx": "#000601", "text": "Last'e, sed ne balast'e, tro'is al mi plur'a'j adjektiv'o'j. La au\u0306tor'o parol'as pri \u201emoder'a'j s\u0302ijaist'o'j\u201d, dum li ne disting'as inter \u201emoder'a'j\u201d kaj \u201efundament'ism'a'j\u201d krist'an'o'j \u2013 kaj tamen ili ja ekzist'as. Li tim'as pri tio, ke kelk'a'j islam'an'o'j vizit'as privat'a'j'n ne'laik'a'j'n lern'ej'o'j'n, sed tio'n ja far'as ankau\u0306 krist'an'o'j. Li tim'as, ke pi'a'j islam'an'o'j ir'as stud'i ekster'land'e'n, sed ankau\u0306 ja tio'n far'as krist'an'o'j. Mi ne sub'taks'as la dang\u0302er'o'n de eventual'a en's\u0302tel'ig\u0302'o de per'fort'em'a islam'a fundament'ism'o en Bulgarion, sed mi cert'as, ke plen'a akcept'ad'o de la sam'legitim'ec'o de c\u0302i'a'j kred'o'j en la land'o kaj apart'a re'honor'ig'o de islam'an'o'j, mis'trakt'at'a'j kaj diskriminaci'at'a'j dum pli ol unu jar'cent'o, est'as la plej solid'a sekur'ig'il'o por Bulgario."}, {"text_idx": "#000602", "text": "Neces'as nun ek'plan'i kampanj'o'n por la eu\u0306rop'uni'a'j elekt'o'j en 2009, almenau\u0306 lau\u0306 la organiz'ant'o'j de unu el la plej nov'a'j politik'a'j parti'o'j en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000603", "text": "Debut'is la parti'o Eu\u0306rop'o Demokrati'o Esperant'o (Ed'e) en 2004, kiam g\u0302i rikolt'is 25 000 voc\u0302'o'j'n. Sed organiz'ant'o'j vol'as, ke ek'aktiv'u pli da land'a'j Ed'e-sekci'o'j por dis'vast'ig'i la mesag\u0302'o'n, ke la lingv'a problem'o est'as obstakl'o kontrau\u0306'demokrati'a."}, {"text_idx": "#000604", "text": "La franc'in'o Elisabeth Barbay, kandidat'o en Parizo dum la elekt'o'j de 2004, dir'is: \u201eNi propon'as al Eu\u0306rop'o rimed'o'n por inter'konsent'a kaj demokrati'a konstru'ig\u0302'o. Ne plu rev'o'j, sed ag'o'j konduk'os ni'n al la komun'a cel'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000605", "text": "Pli'a'j inform'o'j pri Ed'e leg'ebl'as c\u0302e ."}, {"text_idx": "#000606", "text": "Du'a inter'naci'a kin'o'festival'o en Dus\u0302anb'o"}, {"text_idx": "#000607", "text": "De la 26a g\u0302is la 30a de oktobr'o 2006 en Dus\u0302anb'o (Tag\u0302iki'o) okaz'is la du'a inter'naci'a kin'o'festival'o Didor (\u201eRenkont'o\u201d). La mot'o de la festival'o est'is \u201eOrient'o est'as delikat'a afer'o\u201d. Lau\u0306 la g\u0302eneral'a direktor'o de la festival'o S. Hakdodov tio signif'as, ke oni ne mezur'u orient'a'n kultur'o'n nur per il'o'j de la okcident'a."}, {"text_idx": "#000609", "text": "Post la mal'ferm'o, est'is montr'it'a tag\u0302ik'a film'o Vag'ant'o (reg\u0302. D. Rahmatov kaj G. Muhabatova), kiu eg'e ek'plac\u0302'is al la spekt'ant'o'j. En g\u0302i est'is spegul'it'a unu el la c\u0302ef'a'j hodiau\u0306'a'j problem'o'j de Tag\u0302iki'o: labor'migr'ad'o al Rusio. Plen'kresk'ul'o'j dev'as las'i la patr'uj'o'n kaj famili'o'n por serc\u0302'i labor'o'n en ali'a'j land'o'j. La infan'o'j kresk'as ne vid'ant'e ge'patr'o'j'n. Sed tamen c\u0302iam atend'as kaj atent'e rigard'as al ne kon'at'a'j vir'o'j, kiu'j ven'as al la vilag\u0302'o: c\u0302u ebl'e li est'as la patr'o?"}, {"text_idx": "#000610", "text": "La inter'naci'a jug\u0302'ant'ar'o (prezid'ant'o Naum Klejman) al'jug\u0302'is la unu'a'n premi'o'n al la film'o de M. Ahmadi Poet'o de rub'aj\u0302'o'j. En g\u0302i est'is rakont'it'e pri strat'pur'ig'ist'o, kiu pur'ig'ant'e apud dom'o'j trov'as inform'o'j'n pri la viv'o de famili'o'j, ili'a'j sekret'o'j kaj est'as en'volv'it'a en divers'a'j aventur'o'j. La kre'int'o'j ricev'is la c\u0302ef'a'n premi'o'n de la Svis'land'a Ofic'ej'o pri Kun'labor'o kaj premi'o'n de la Organiz'aj\u0302'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'o en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000611", "text": "La centr'o de dokument'a kaj eksperiment'a film'o el Irano al'jug\u0302'is premi'o'n al la kre'int'o'j de tag\u0302ik'a film'o Nov'a Penelop'o, kie la au\u0306tor'o'j rakont'as pri la viv'o de hodiau\u0306'a'j Penelop'o'j, kiu'j sen'inter'romp'e atend'as si'a'j'n Ulis'o'j'n, kiu'j esper'ebl'e iam re'ven'os el si'a'j labor'migr'ad'o'j."}, {"text_idx": "#000612", "text": "La plej jun'a part'o'pren'int'o Javonmard Paiez est'as reg\u0302isor'o el Afgani'o. Kvankam li est'as 8-jar'a, li jam aktor'is en kelk'a'j film'o'j. En la festival'o li montr'is sep'minut'a'n film'o'n Malic'o. Knab'o, kiu ne est'as bon'eduk'it'a, ne pov'as kontakt'i la c\u0302irkau\u0306'ant'o'j'n. Li'a plag'o est'as en tio, ke li mem ne kompren'as kial li mal'sukces'as."}, {"text_idx": "#000613", "text": "La mond'kon'at'a famili'o Mahmalbaf prezent'is du film'o'j'n de Samira Mahmalbaf: Je la kvin'a post'tag'mez'e kaj 11a de septembr'o. Antau\u0306 la prezent'o s-in'o Samira inter'ali'e parol'is pri \u201etaliboj \u2013 tio est'as ne nur taliboj, kiu'j reg'is en Afgani'o, sed ankau\u0306 tiu'j taliboj, kiu'j c\u0302irkau\u0306'as fas\u0302ist'o'n Bush. Ankau\u0306 en c\u0302iu'j ni trov'ig\u0302'as iom da talibaj\u0302o.\u201d"}, {"text_idx": "#000616", "text": "En 2005 burund'an'o'j elekt'is nov'a'n reg'ist'ar'a'n parti'o'n, la eks'ribel'ul'a'n CNDD-FDD. G\u0302i est'as task'it'a re'star'ig'i demokrati'o'n perd'it'a'n post la mort'o en 1993 de la unu'a demokrati'e elekt'it'a prezid'ant'o, Melchior Ndandaye."}, {"text_idx": "#000617", "text": "Por burund'an'o'j prioritat'is pac'o, sekur'ec'o, liber'ec'o, just'ec'o kaj demokrati'o. Venk'is CNDD-FDD, c\u0302ar elekt'ant'o'j opini'is, ke nur tiu c\u0302i parti'o kapabl'os plen'um'i popol'a'j'n postul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000618", "text": "Tamen neni'u pov'is imag'i la nun'a'n situaci'o'n en Burundo. Ankorau\u0306 mank'as pac'o, sekur'ec'o kaj liber'ec'o. En'karcer'ig'it'a'j est'as j\u0302urnal'ist'o'j kaj opozici'ul'o'j, kaj mal'liber'ul'o'j'n murd'as polic'an'o'j. Pro mal'sat'o mort'as la popol'o; suker'o, grand'kvant'e produkt'at'a en Burundo, ig\u0302'as kvazau\u0306 or'o. Prez'o'j en vend'ej'o'j alt'ig\u0302'as pro impost'o'j kaj pro korupt'o de la flank'o de s\u0302tat'a'j au\u0306toritat'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000619", "text": "Miks'ig\u0302'as la rol'o'j de la s\u0302tat'a kaj la parti'a prezid'ant'o'j. La prezid'ant'o de CNDD-FDD kondut'as, kvazau\u0306 li est'us s\u0302tat'a prezid'ant'o, nom'um'ant'e hom'o'j'n al grav'a'j posten'o'j kaj kau\u0306z'ant'e, ke eks'ig\u0302'u la vic'prezid'ant'in'o, c\u0302ar s\u0302i li'n kritik'is."}, {"text_idx": "#000620", "text": "Dum'e la s\u0302tat'a prezid'ant'o vojag\u0302'as tra la mond'o, s\u0302ajn'ig'ant'e, ke reg'as en Burundo pac'o kaj sekur'ec'o kaj ke j\u0302urnal'ist'o'j plen'e liber'as si'n esprim'i. Tamen li hipokrit'as. Tri j\u0302urnal'ist'o'j de privat'a'j radi'o-staci'o'j (du el Afrik'a Publik'a Radi'o kaj unu, la direktor'o, de Radi'o Isanganiro) sid'as en la centr'a mal'liber'ej'o de Burundo, kun'e kun la eks'prezid'ant'o, eks'vic'prezid'ant'o kaj opozici'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000621", "text": "Le\u0301once Ngendakumana, la prezid'ant'o de la c\u0302ef'opozici'a parti'o, dir'is: \u201eTim'ig'i j\u0302urnal'ist'o'j'n, mal'liber'ig'i opozici'ul'o'j'n kaj mensog'i al la inter'naci'a komun'um'o, ke c\u0302io est'as en ord'o, ne venk'ig'os en la ven'ont'a balot'o post kvar jar'o'j. La sol'a manier'o est'as kun'ig'i c\u0302iu'j'n burund'an'o'j'n por re'star'ig'i pac'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000622", "text": "Mi tut'e mal'konsent'as kun la fin'a verdikt'o de Santiag'o Lo\u0301pez Ferna\u0301ndez-Aguado en li'a artikol'o pri la eu\u0306sk'a pac'procez'o (MONATO, 2006/12, p. 8). Li dir'as, ke ver's\u0302ajn'e oni ne progres'os g\u0302is Et'a trans'don'os c\u0302iu'j'n arm'il'o'j'n kaj g\u0302is Batasuna publik'e kondamn'os per'fort'o'n. Do lau\u0306 la au\u0306tor'o pac'o ne al'ven'os g\u0302is unu el la du flank'o'j implik'it'a'j en la konflikt'o komplet'e kaj sen kondic\u0302'o'j kapitulac'os. Do kial ne dir'i, ke ver's\u0302ajn'e oni ne progres'os g\u0302is la hispan'a polic'o c\u0302es'os tortur'i la eu\u0306sk'a'j'n prizon'ul'o'j'n, g\u0302is c\u0302i tiu'j prizon'ul'o'j est'os trans'log\u0302'ig'it'a'j al eu\u0306sk'a'j mal'liber'ej'o'j kaj g\u0302is la mem'decid'a rajt'o por Eu\u0306ski'o est'os agnosk'it'a de la hispan'a reg'ist'ar'o?"}, {"text_idx": "#000623", "text": "Kio okaz'as en Eu\u0306ski'o nun'temp'e, est'as pac'procez'o, ne kapitulac'a procez'o, far'e de unu el la du flank'o'j implik'it'a'j en la konflikt'o, kaj en pac'procez'o'j, se oni vol'as ating'i pac'o'n, neni'u flank'o pov'as tut'e al'trud'i si'a'j'n kondic\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Politik'a histori'o de la neu\u0306tral'a UEA"}, {"text_idx": "#000625", "text": "Dum la en'komput'il'ig'o de mi'a tekst'o la radi'o au\u0306d'ig'as la akademi'a'n fest'uvertur'o'n de Johano Brahms. Ideal'a etos'ig'o do, c\u0302ar Brahms kompon'is g\u0302i'n por au\u0306d'ig'o en Breslau okaz'e de si'a (honor'a) doktor'ig\u0302'o, en la koncip'o'temp'o de Esperant'o (1879). Li inter student'o'j kant'is student'e, c\u0302ar la uvertur'o ig\u0302'is en'vic'ig'o de popular'a'j student'a'j kant'o'j. Rilat'o? Nu, ni'a recenz'at'a tekst'o est'as ja german'lingv'a doktor'ig\u0302'a disertaci'o de Marcus Sikosek, publik'e, kaj sukces'e, defend'it'a en Utreh\u0302to (Nederlando), la 3an de novembr'o 2006."}, {"text_idx": "#000626", "text": "Scienc'a labor'o kon'as tri faz'o'j'n: kolekt'o de material'o, ord'ig'o de tiu material'o, koment'ad'o kaj inter'lig'ad'o de la material'o. Ni'a'j esperant'a'j g\u0302is'nun'a'j histori(et)oj ne c\u0302iam ating'is tiu'n tri'a'n faz'o'n, dum tiu c\u0302i verk'o nepr'e jes ja. Ec\u0302 pli, g\u0302i lig'as la esperant'a'n histori'o'n al la tut'mond'a (politik'a) histori'o kaj montr'as la inter'rilat'o'j'n kaj influ'o'j'n, kiu'j, kompren'ebl'e, ne est'as egal'e grand'a'j en ambau\u0306 direkt'o'j! La konduk'a faden'o en la rakont'o est'as \u201eneu\u0306tral'ec'o\u201d. Trakt'it'a do est'as c\u0302ef'e la dau\u0306r'a kaj mal'facil'a barakt'ad'o por konserv'ad'o de la neu\u0306tral'ec'o de la neu\u0306tral'a mov'ad'o. En si mem \u201eneu\u0306tral'ec'o\u201d ne est'as facil'a koncept'o, kaj ne c\u0302iu difin'os g\u0302i'n en la sam'a manier'o. Ankau\u0306 tiu fac'et'o est'as trakt'it'a: kiel kompren'i la noci'o'n \u201eneu\u0306tral'ec'o\u201d ... au\u0306 kiel adapt'i g\u0302i'n al la mond'a situaci'o; kiel trov'i kompromis'o'n por sat'ig'i la kapr'in'o'n kaj konserv'i la brasik'o'n. En la libr'o tem'as pri aktiv'a neu\u0306tral'ec'o, pasiv'a neu\u0306tral'ec'o, sed ankau\u0306 pri s\u0302im'a neu\u0306tral'ec'o (kiel en la Esperant'o-original'o? En la german'a schimmelige, p. 328 kaj 339). Tamen, pri'skrib'o de la fakt'a pragmat'a neu\u0306tral'ism'o est'as trov'ebl'a fin'e de pag\u0302'o 157a."}, {"text_idx": "#000628", "text": "La tekst'o ne est'is verk'it'a por mov'ad'an'o'j, kaj tio sent'ig\u0302'as. La au\u0306tor'o tre bon'e konsci'is tio'n, kaj lert'e adapt'is si'a'n tekst'o'n. Kio est'as mem'kompren'ebl'a por verd'ul'o oft'e est'as tut'e kontrau\u0306'a (= la kontrau\u0306'o est'as por li mem'kompren'ebl'a) por ec\u0302 profesor'ec'a laik'ul'o. La baz'a'j ide'o'j, kiu'j aparten'as al ni'a alfabet'o, dev'as minimum'e est'i klar'ig'it'a'j al tia publik'o, kaj prefer'e en ne'emoci'a manier'o. En tiu kun'tekst'o oni ec\u0302 akcept'u la mem'kompren'ebl'a'n ide'o'n de unu el la jug\u0302'ant'a'j profesor'o'j \u201eke utopi'a Esperant'o est'as tut'e fiask'int'a afer'o de la pas'int'ec'o\u201d. Mi c\u0302iam pens'is, ke histori'ist'o'j nur pri unu afer'o absolut'e cert'as, nom'e pri tio, ... ke la est'ont'o'n oni tut'e ne kon'as, kaj ke c\u0302iu'j supoz'o'j pri g\u0302i nepr'e fals'as. Felic\u0302'e, ke tiu rimark'o ven'is c\u0302e la fin'o de la defend'o kaj ke Ziko do pov'is lert'e evit'i fund'a'n respond'o'n. Nu, minimum'e tiu profesor'o ne plu uz'os la argument'o'n, ke Esperant'o ne hav'as histori'o'n! La pendol'o de la histori'o mov'ig\u0302'as ond'e, sed ne strikt'e sinus'e, kun regul'a'j pint'o'j kaj val'o'j. C\u0302iam est'as komplik'it'a ond'o'mov'o, kun divers'a'j pli mal'pli grand'a'j pint'o'j. Cert'e en ni'a mov'ad'o est'is apoge'o en la period'o inter la du mond'milit'o'j, sed el tiu c\u0302i verk'o montr'ig\u0302'as, ke la kolizi'o'j kun kaj pro la ekster'a politik'a mond'o oft'ig\u0302'is kun la matur'ig\u0302'o de la du'dek'a jar'cent'o, post la du'a mond'milit'o kaj precip'e dum la mal'varm'a milit'o. Do klar'e ni tiam est'is (kaj est'as) konsider'at'a'j konsider'ind'a'j!"}, {"text_idx": "#000630", "text": "La dokt'a, kaj nun doktor'a, au\u0306tor'o est'as frukt'o post'milit'a. Avantag\u0302'o: li ne est'as tro influ'it'a de g\u0302i kaj star'as liber'a antau\u0306 la fakt'o'j. Dang\u0302er'o: li ver's\u0302ajn'e ne pov'as imag'i al si viv'o'n en mal'liber'a land'o, viv'o'n en diktator'ec'a s\u0302tat'o. Li ebl'e ne tut'e konsci'as, ke en iu'j land'o'j la s\u0302tat'o rigard'is de trans vi'a s\u0302ultr'o, kiam vi verk'is leter'o'n al ekster'land'a amik'o, kaj ke fin'a salut'o de leter'o pov'as est'i dikt'it'a de la s\u0302tat'o. Mal'facil'e est'as ankau\u0306 liber'ig'i si'n de la kon'o de la histori'o! Se iu german'o en 1934 fin'is leter'o'n al ekster'land'a esperant'ist'o per Heil Hitler! li ver's\u0302ajn'e esprim'is si'a'n entuziasm'o'n por iu, kiu'n la pli'mult'o de li'a'j sam'land'an'o'j konsider'is kiel sav'ont'o'n de la s\u0302tat'o kaj la ekonomi'o. Se en 1939, li ankorau\u0306 pov'is est'i iom honest'a. Se sam'e en 1942, tiam tiu german'o ebl'e sci'is, ke li risk'us si'a'n viv'o'n per for'las'o de la salut'o, kaj ne nepr'e pens'is, kio'n li skrib'is. Pli'e neni'u, au\u0306 preskau\u0306 neni'u, pov'is imag'i, ke la terur'aj\u0302'o'j, kiu'j'n oni en la okup'it'a mond'o foj'foj'e au\u0306d'is rakont'i pri la german'a'j monstr'aj\u0302'o'j, ver'e ne est'is invent'aj\u0302'o'j de la alianc'an'o'j. Ni ne pov'as jug\u0302'i la sub'skrib'int'o'n kvazau\u0306 li sci'is la ver'o'n. Se en 1980, tiam ver's\u0302ajn'e tem'as pri frenez'ul'o. Nu, Ziko \u2013 tiel plej mult'a'j kon'as li'n \u2013 plej oft'e rest'as sufic\u0302'e atent'a por mem al'don'i avert'o'n pri tiu ebl'o."}, {"text_idx": "#000631", "text": "Vojag\u0302'o tra verd'a'j verdun'a'j kamp'o'j"}, {"text_idx": "#000632", "text": "Ziko sid'is c\u0302e la font'o kaj c\u0302erp'is el g\u0302i. Dum kelk'a'j jar'o'j li ord'ig'is la arh\u0302iv'o'j'n en la Centr'a Ofic'ej'o de Universal'a Esperant'o-Asoci'o (UEA) en Roterdam'o. Li do dispon'is pri dokument'o'j, kiu'j'n g\u0302is nun neni'u pov'is konsult'i. En tio la libr'o est'as unik'aj\u0302'o. Oni ne leg'os la kutim'a'j'n histori'o'j'n, kolekt'it'a'j'n el revu'o'j kaj kongres'libr'o'j, sed oni leg'as histori'o'j'n, viv'o'j'n de person'o'j kaj ili'a'j'n per'leter'a'j'n kontakt'o'j'n. Pri mult'a'j afer'o'j oni neni'o'n trov'as en la disertaci'o, c\u0302ar ili neniel tus\u0302'as la tem'o'n de neu\u0306tral'ec'o. Tibor Sekelj aper'as en la libr'o (ne en la indeks'o) nur pro la g\u0302en'o politik'a, kiu'n kau\u0306z'is al li la fi'fam'a uson'a makartisto Connor (p. 279-280). Li'a Institut'o por Oficial'ig'o de Esperant'o ekzempl'e tut'e ne aper'as. Ankau\u0306 Baghy kaj Kalocsay aper'as nur 4 au\u0306 5 foj'o'j'n en la indeks'o. Ne abund'as au\u0306 tut'e mank'as la lau\u0306d'a'j pri'skrib'o'j de kultur'a'j ating'o'j. La histori'o trakt'as afer'o'j'n, pri kiu'j 99 el'cent'o'j de la mov'ad'an'o'j neni'o'n sci'as, kaj kiu'j ec\u0302 de ili ne est'is kon'ebl'a'j, oft'e ec\u0302 nepr'e kas\u0302'it'a'j por ili. Felic\u0302'e ke ni'a'j arh\u0302iv'o'j ne est'as vatikan'a'j (do al'ir'ebl'a'j nur en for'eg'e for'a'j temp'o'j). Est'as politik'a histori'o, do tem'as pri konflikt'o'j, batal'o'j, skandal'o'j ... el kiu'j cert'e mult'a'j verdun'ec'a'j (por ekster'ter'an'o: Verdun'o est'as franc'a urb'o, c\u0302e kiu okaz'is terur'a kaj politik'e sen'senc'a batal'o inter la franc'a kaj german'a arme'o'j en 1916). En la pri'skrib'it'a'j batal'o'j oft'e ambau\u0306 flank'o'j sieg\u0302'is sub la flag'o de (iu form'o de) neu\u0306tral'ec'o!"}, {"text_idx": "#000634", "text": "Jen kaj jen amuz'a skec\u0302'o hel'ig'as la batal'kamp'o'n. Neu\u0306tral'ec'o dev'as atent'i la long'a'j'n pied'fingr'o'j'n de la ebl'a'j opon'ant'o'j. UEA kutim'is far'i tio'n. Sed foj'foj'e pied'fingr'o'j est'as tre long'a'j kaj delikat'a'j. En la fin'o de 1959 al la Centr'a Ofic'ej'o dek'o'j da protest'o'j ven'is el Sovetio kaj ali'a'j komun'ism'a'j land'a'j pri romp'o de la neu\u0306tral'ec'o far'e de UEA. En la oktobr'a numer'o de la revu'o aper'is kruc'vort'enigm'o kun insult'a difin'o! \u201een tia politik'a sistem'o la civit'an'o'j ne hav'as mult'e da rajt'o'j\u201d. Au\u0306tomat'e \u2013 ili ja plej bon'e pov'is sci'i \u2013 ven'is la supoz'o, ke la respond'o nepr'e est'u \u201ekomun'ism'o\u201d. Sed ... ebl'e la enigm'o est'is tro mal'facil'a, au\u0306 la leg'ant'o'j tro mal'spert'a'j, c\u0302ar, felic\u0302'e, la g\u0302ust'a respond'o est'is \u201etotal'ism'o\u201d (p. 258). Kaj nun mi c\u0302i tie met'u et'a'n kritik'o'n! Mi dev'is serc\u0302'i jar'kolekt'o'n 1959 de la revu'o Esperant'o por cert'ig'i mi'n pri la tut'a kun'tekst'o. En la disertaci'o aper'as pied'not'o'j, sed ne est'as la original'a'j tekst'o'j en Esperant'o. Mi s\u0302at'is sci'i ekzakt'e la vort'o'n, kiu est'is en la revu'o por la Bu\u0308rger de la german'a tekst'o kaj mi ankau\u0306 kontrol'is c\u0302u ver'e la solv'o est'is \u201etotal'ism'o\u201d kaj ne liber'a elekt'o inter ambau\u0306 vort'o'j (per zorg'a distribu'o de la nigr'a'j kvadrat'o'j)."}, {"text_idx": "#000637", "text": "La penik'o montr'as la majstr'o'n"}, {"text_idx": "#000638", "text": "Mult'e oni okup'ig\u0302'as last'a'temp'e por, precip'e el la pentr'aj\u0302'o'j de la flandr'a'j primitiv'ul'o'j, far'i medicin'a'n diagnoz'o'n de la mal'san'o'j, kiu'j'n la bild'ig'it'a'j person'o'j sufer'is. Oni esper'as baldau\u0306 dec\u0302ifr'i, kiom da infan'o'j hav'is Mon'a Lis'a, kaj kiom da ili est'is mam'nutr'at'a'j de s\u0302i ... El la libr'o de Ziko oni pov'os diagnoz'i, c\u0302u ebl'e iu el ni'a'j gvid'ant'o'j ver'e sufer'is paranoj'o'n."}, {"text_idx": "#000641", "text": "Gbeglo Koffi tus\u0302'as (MONATO 2006/12, p. 26), kvankam ebl'e sen'cel'e, hom'a'n kaj soci'a'n fenomen'o'n. Li skrib'as: \u201eMi'n oni konsider'as ateist'o, kiam en la sam'a medi'o mi dir'as, ke organiz'ig\u0302'i en grup'o por hav'i komun'a'n regul'ar'o'n nur por ne'i la ekzist'o'n de Di'o signif'as, ke oni ne'as ne la ekzist'ad'o'n mem de Di'o, sed la ne'ad'o'n de g\u0302i'a ekzist'ad'o.\u201d Pus\u0302'it'e antau\u0306'e'n, tiu subtil'a disting'o trov'ig\u0302'as en kaj, ebl'e, koincid'as kun ali'vort'a disting'o konstat'ebl'a en la medi'o de ateist'o'j: ateist'o'j konvink'ig\u0302'int'a'j per el'raci'a'j argument'ad'o'j (konsent'ebl'a'j au\u0306 ne) kaj ateist'o'j decid'ig\u0302'int'a'j kontrau\u0306 la ekzist'o de Di'o."}, {"text_idx": "#000643", "text": "Eminent'a flandr'a sonor'il'ar-koncert'ist'o mal'kovr'as verk'et'o'n de ital'o kaj el'don'as g\u0302i'n. Li send'as g\u0302i'n por recenz'o al ruslanda hebre'o el'migr'int'a al Uson'o. Tiu c\u0302i send'as la verk'et'o'n al uson'an'o el'migr'int'a al Au\u0306strali'o. Tiu c\u0302i skrib'as la recenz'o'n kaj send'as g\u0302i'n al revu'o el'don'at'a en Belgi'o. Tiu c\u0302i dis'send'as g\u0302i'n al cent'o da mond'land'o'j."}, {"text_idx": "#000644", "text": "La tut'a kanvas'o okaz'as per'e de unu sol'a lingv'o \u2013 kiu ne est'as la angl'a. Per kiu ali'a el la 9500 ankorau\u0306 viv'ant'a'j lingv'o'j tio okaz'is? C\u0302u cert'as, ke per la angl'a lingv'o tio pov'us okaz'i?"}, {"text_idx": "#000646", "text": "Seks'a mutil'ad'o ankau\u0306 en Eu\u0306rop'o"}, {"text_idx": "#000647", "text": "Al la rimark'o'j de Gerrit Berveling (MONATO 2006/12, p. 22-23) mi pov'as al'don'i, ke seks'a mutil'ad'o de vir'in'o'j okaz'as ne nur en Afrik'o, sed ankau\u0306 c\u0302e afrik'an'in'o'j log\u0302'ant'a'j en Eu\u0306rop'o. Por avert'i, defend'i, protekt'i la knab'in'o'j'n, asoci'o en Belgi'o el'don'is en la franc'a kaj en la angl'a bild'stri'o'n Diariatou fac'e a\u0300 la tradition (Diariatou front'e al la tradici'o) kun la help'o de la program'o Dafn'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o. Por kontakt'i la asoci'o'n: GAMS, ru'e Brialmont 11, 1210 Bruselo; info@gams.be; ."}, {"text_idx": "#000648", "text": "Antau\u0306 ne'long'e la ital'a ambasad'o en Tiran'o arang\u0302'is konferenc'o'n pri la tem'o \u201eDek kvin jar'o'j da alban'a en'migr'ad'o en Italion\u201d okaz'e de la el'don'o de nov'a libr'o (ital'e: L'immigrazione albanese in Italia)."}, {"text_idx": "#000649", "text": "La au\u0306tor'o, Rand'o Devole, mem el'migr'int'o, verk'is la libr'o'n pri la alban'a komun'um'o en Italio. Oficial'e 325 000 alban'o'j log\u0302'as en Italio, sed, lau\u0306 la ital'a ambasador'o Massimo Ianucci, ne'oficial'e pov'as est'i c\u0302irkau\u0306 500 000. El'migr'is alban'o'j, c\u0302ar fin'e de la 1980aj jar'o'j Albanio est'is la mal'plej re'form'it'a land'o en Orient'a Eu\u0306rop'o. Kiam dis'fal'is la s\u0302tat'o, kiu est'is la sol'a propriet'ul'o kaj dung'ant'o de alban'o'j, hom'o'j si'n sent'is for'las'it'a'j kaj do ekster'land'e serc\u0302'is viv'rimed'o'j'n."}, {"text_idx": "#000650", "text": "Menci'is la au\u0306tor'o karakteriz'aj\u0302'o'j'n de la alban'a el'migr'int'o-komun'um'o. Alban'o'j koncentr'ig\u0302'is ne en unu au\u0306 du lok'o'j, sed trov'ig\u0302'as dis'e tra la land'o. Ceter'e ili log\u0302'as kutim'e en famili'o'j kun infan'o'j, kio ig'as ili'n fid'ind'a'j kaj integr'ig\u0302'em'a'j. Ili praktik'as divers'a'j'n profesi'o'j'n, kontrast'e al ali'a'j en'migr'int'o-grup'o'j, kiu'j special'ist'ig\u0302'as, ekzempl'e pri dom'serv'ad'o au\u0306 konstru'ad'o. La alban'o'j est'as g\u0302eneral'e kler'a'j hom'o'j kaj, lau\u0306 raport'o'j de divers'a'j universitat'o'j, trov'ig\u0302'as inter la plej sukces'a'j student'o'j."}, {"text_idx": "#000651", "text": "Krom'e la alban'o'j fond'is divers'a'j'n asoci'o'j'n, kun gazet'o'j kaj revu'o'j, kaj aktiv'e part'o'pren'as la soci'a'n viv'o'n. Ili star'ig'is mil'o'j'n da mal'grand'a'j entrepren'o'j, kaj mem dung'as ital'o'j'n, tiel kontribu'ant'e al la ekonomi'a bon'fart'o de la land'o."}, {"text_idx": "#000652", "text": "La konferenc'o konklud'is, ke la alban'a diaspor'o en Italio en'ir'is stabil'ig\u0302'faz'o'n, propon'ant'e al ital'o'j fenestr'o'n al ali'a mond'a kultur'o kaj pont'o'n de amik'ec'o inter la du popol'o'j."}, {"text_idx": "#000653", "text": "Interes'a kaj g\u0302is nun unik'a tradici'o est'ig\u0302'is en la bulgar'a ripoz'ej'o Zlatni pjasaci (Or'a'j sabl'o'j) c\u0302e la Nigr'a Mar'o. Ek'de 1991 tie c\u0302iu'jar'e en septembr'o okaz'as land'a renkont'ig\u0302'o de g\u0302emel'o'j."}, {"text_idx": "#000654", "text": "La pas'int'jar'a renkont'ig\u0302'o est'is jubile'a. G\u0302i'n part'o'pren'is 300 g\u0302emel'o'j. La plej jun'a'j part'o'pren'ant'o'j est'is par'o de la ses'monat'a'j beb'o'j Iv'a'n kaj Georg'i el Varno, ven'ig'it'a'j de si'a patr'o Ivajlo. La plej mal'jun'a par'o est'is 83-jar'a'j Zlatka kaj Vasilka Trifonov el Sofio. Part'o'pren'is ankau\u0306 2 tri'g\u0302emel'in'o'j \u2013 la 17-jar'a'j bel'ul'in'o'j el urb'o Rus'e kun nom'o'j de la fil'in'o'j de Sankt'a Sofia \u2013 Ver'a (Kred'o), Nadej\u0302da (Esper'o) kaj Ljubov (Am'o) kaj Iv'a, Nedelina kaj Diljana el la urb'o Tvardica. La du'jar'a'j knab'in'o'j Viktoria kaj Joana, vest'it'a'j en egal'a'j koket'a'j rob'et'o'j, est'is ven'ig'it'a'j de si'a'j du av'in'o'j \u2013 la 63-jar'a'j g\u0302emel'in'o'j Slavka kaj Stefka Krumovski el Varno."}, {"text_idx": "#000655", "text": "Du par'o'j \u2013 la 21-jar'a'j student'o'j Mil'e'n kaj Veselin kaj g\u0302emel'in'o'j Mim'i Marinova kaj Pep'i Patronova, nask'it'a'j la 2an de septembr'o 1963, fest'is si'a'n nask'ig\u0302'tag'o'n. Mim'i Marinova si'a'flank'e est'as patr'in'o de ge'g\u0302emel'o'j J\u0302anet kaj Pavel, kiu'j ven'is en la viv'o'n la 2an de oktobr'o 1999. C\u0302iu'j g\u0302emel'o'j, kiu'j fest'is si'a'n nask'ig\u0302'tag'o'n, ricev'is donac'o'n de la gast'ig'ant'o'j de la fest'o \u2013 tort'o'n kaj botel'o'n da rug\u0302'a vin'o de la mark'o Zlatni pjasaci."}, {"text_idx": "#000656", "text": "C\u0302iu'j par'o'j kaj tri'op'o'j sur'hav'is sam'a'j'n vest'o'j'n. Kaj tio eg'e bon'e efik'is. Tial la c\u0302iu'tag'a j\u0302urnal'o Standart, detal'e raport'ant'e pri la event'o, inform'as pri panik'o, obsed'int'a ekster'land'a'j'n turist'o'j'n. German'o'j kaj angl'o'j mir'is c\u0302u ili ne traf'is film'ad'o'n. Apud'e ja promen'is egal'e vest'it'a'j par'o'j kun sam'a'j vizag\u0302'o'j kaj figur'o'j. Fakt'e la ekster'land'an'o'j hazard'e traf'is la kulmin'o'n de la amuz'fest'o de g\u0302emel'o'j de Bulgario."}, {"text_idx": "#000657", "text": "La program'o de la fest'o est'is tre vari'a. La felic\u0302'a'j par'o'j kaj tri'op'o'j danc'is la tradici'a'n bulgar'a'n rond'o'danc'o'n. Dum la 15-jar'a ekzist'o de tiu iniciat'o pli ol 10 mil g\u0302emel'o'j renkont'ig\u0302'is. Kvin par'o'j, kiu'j part'o'pren'is c\u0302iu'j'n g\u0302is'nun'a'j'n renkont'ig\u0302'o'j'n, ricev'is invit'o'n de la ripoz'ej'o. Ili est'os gast'o'j de la ripoz'ej'o Zlatni pjasaci okaz'e de ties du'on'jar'cent'a jubile'o, fest'ot'a c\u0302i-jar'e."}, {"text_idx": "#000658", "text": "Mi neniam s\u0302at'is flug'ad'o'n, sed nun, post plej fres\u0302'a spert'o, mi decid'is definitiv'e ne plu flug'i. Oni invit'is mi'n preleg'i dum katalun'a Esperant'o-kongres'o; mi akcept'is, kaj c\u0302ar la distanc'o inter Au\u0306gsburg'o kaj Barcelono est'as sufic\u0302'e long'a, ni flug'is, uz'ant'e la serv'o'n de la german'a kompani'o Lufthansa. S\u0302ajn'is al mi, ke mi el'ten'os, c\u0302ar la flug'dau\u0306r'o de Munkeno al la katalun'a c\u0302ef'urb'o est'as mal'pli ol du hor'o'j. Sed mi konstat'is, ke oni evident'e far'as c\u0302io'n por for'tim'ig'i mi'n de flug'vojag\u0302'ad'o. Kvazau\u0306 ne jam sufic\u0302'us la kutim'a'j tortur'aj\u0302'o'j, kiel sid'i en mal'larg\u0302'a'j seg\u0302'o'j sen la ebl'o liber'e mov'ig\u0302'i \u2013 ec\u0302 star'i ne ebl'as, c\u0302ar mi frap'us la kap'o'n kontrau\u0306 la mal'alt'a plafon'o! \u2013 oni invent'as pli'a'j'n mal'komfort'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000659", "text": "Kiam ni al'ven'is c\u0302e la gic\u0302et'o de Lufthansa tie star'is gard'ist'o'j, kiu'j instru'is al ni, ke por hav'ig'i ni'a'j'n flug'bilet'o'j'n, ni dev'as manipul'i komput'il'a'n au\u0306tomat'o'n. \u201eVi dev'as unu'e en's\u0302ov'i vi'a'n kredit'kart'o'n,\u201d dir'is la uniform'ul'in'o. \u201eSed mi jam pag'is mi'a'n flug'o'n, kial mi do bezon'as kredit'kart'o'n, kiu'n mi ne hav'as?\u201d demand'e mi respond'is. Oni klar'ig'is, ke tio neces'as nur por ident'ig'i mi'n (?), kaj montr'ig\u0302'is, ke mi'a'n ordinar'a'n bank'o'kart'o'n la inteligent'a au\u0306tomat'o ne akcept'as. Do ni dev'is star'i en long'eg'a vic'o de sen'kredit'kar'tul'o'j por ricev'i ni'a'n bilet'o'n. Ni sent'is ni'n pari'o'j. Kaj mi est'as cert'a, ke post kelk'a temp'o ankau\u0306 tiu'j konsil'ant'o'j est'os mal'aper'int'a'j, kaj pasag\u0302er'o'j star'os sen iu help'o antau\u0306 tiu'j stult'a'j au\u0306tomat'o'j, kiu'j kompren'ebl'e kost'as mal'pli ol dung'it'a'j hom'o'j. Pro sever'a'j kontrol'o'j pro histeri'o pri teror'ism'o ni est'is trakt'it'a'j kiel krim'ul'o'j arest'at'a'j: mi dev'is el'pos\u0302'ig'i c\u0302io'n, ec\u0302 mi'a'j'n paper'a'j'n naz'tuk'et'o'j'n (pov'us ja kas\u0302'ig\u0302'i bomb'o inter ili). En la flug'haven'o de Barcelono la sekur'ist'o insist'is krom'e, ke mi de'met'u mi'a'n pantalon'a'n rimen'o'n. Bon's\u0302anc'e en Kataluni'o ni tiom bon'e mang\u0302'is, ke mi'a pantalon'o ne fal'is de sur mal'plen'a ventr'o ..."}, {"text_idx": "#000660", "text": "Jen nur kelk'a'j detal'o'j, kiu'j c\u0302agren'is mi'n tiel, ke mi decid'is rezign'i pri flug'ad'o. En mi'a ag\u0302'o tio ebl'as; mi ne plu dev'as uz'i avi'o'n, c\u0302ar kiel pensi'ul'o long'distanc'a'j'n vojag\u0302'o'j'n mi ne bezon'as entrepren'i (ekzempl'e pro profesi'a'j kial'o'j). Ankau\u0306 antau\u0306'e mi prov'is evit'i flug'ad'o'n, c\u0302ar la mas\u0302in'o'j tre'eg'e polu'as la atmosfer'o'n, sed nun oni detru'as ankau\u0306 mi'a'n dign'o'n. Se vi do vol'as invit'i mi'n, konsider'u, ke mi ven'os nur per trajn'o au\u0306 s\u0302ip'o kaj do bezon'os long'a'n temp'o'n. G\u0302is tiam!"}, {"text_idx": "#000661", "text": "Jud'ism'o mal'permes'as uz'i elektr'o'n sabat'e kaj fest'o'tag'e. Ortodoks'a'j jud'o'j solv'as tiu'n problem'o'n, uz'ant'e ekzempl'e au\u0306tomat'a'n horlog\u0302'o'n, kiu mem en- kaj el-s\u0302alt'as elektr'o'n dum tiu'j tag'o'j. Tamen la plej ortodoks'a'j log\u0302'ant'o'j en la jerusalema kvartal'o Mea S\u0302earim prefer'as neniel uz'i elektr'o'n."}, {"text_idx": "#000662", "text": "Nun s\u0302ajn'e la problem'o est'as solv'it'a. Log\u0302'ant'o de la ortodoks'a kvartal'o produkt'as tiel nom'at'a'n kos\u0302er'a'n elektr'o'n per generator'o, kiu'n en's\u0302alt'as arab'o. La kos\u0302er'a generator'o proviz'as sabat'e c\u0302irkau\u0306 500 famili'o'j'n kaj unu sinagog'o'n per elektr'o."}, {"text_idx": "#000663", "text": "La s\u0302tat'a elektr'a kompani'o nun el'labor'as plan'o'n por tiel kos\u0302er'e elektr'iz'i jerusalemajn religi'a'j'n kvartal'o'j'n. Varb'ot'a'j est'as 150 ne'jud'o'j, sed est'ig\u0302'is nov'a problem'o. C\u0302u ortodoks'a'j raben'o'j permes'os al jud'o'j sabat'e estr'i tiu'j'n c\u0302i ne'jud'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000664", "text": "En decembr'o 2006 la Nutr'aj\u0302'a kaj Agr'o'kultur'a Organiz'aj\u0302'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j publik'ig'is raport'o'n, kiu asert'as, ke en 2006 en la mond'o la gren'prez'o'j ating'is la plej alt'a'n nivel'o'n de la last'a'j dek jar'o'j."}, {"text_idx": "#000666", "text": "Pro la pli'alt'ig\u0302'o de la prez'o'j en 2006 la tut'mond'a'j el'spez'o'j por gren'o, lau\u0306 antau\u0306'kalkul'o, pli'ig\u0302'is je 2 % kompar'e kun 2005, g\u0302is 734 miliard'o'j da uson'a'j dolar'o'j, la plej alt'a cifer'o de la pas'int'a'j dek jar'o'j. Por la dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j la pli'a'j el'spez'o'j por import'ad'o de mang\u0302'o'gren'o kresk'is drast'e kaj ating'is ec\u0302 5 %. Mal'e, la import'o'kvant'o de gren'o al tiu'j land'o'j, kiu'j urg\u0302'e postul'is nutr'aj\u0302'o'j'n, neniom kresk'is."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Pro divers'a'j natur'a'j katastrof'o'j, kiel sek'ec'o, uragan'o'j, inund'o'j, fi'insekt'o'j ktp, en 2006 ankau\u0306 la produkt'o'kvant'o de riz'o iom fal'is, dum en 2007 la perspektiv'o en la sud'a hemisfer'o ne est'as g\u0302oj'ig'a."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Okcident'o insult'is Islam'o'n pro instal'ad'o de Sadam Husajn kiel reg'int'o de Irako, g\u0302i insult'is Islam'o'n pro instig'ad'o de irak-irana milit'o, g\u0302i insult'is Islam'o'n, kiam g\u0302i eksped'is Sadamon al Kuvajt'o, g\u0302i insult'is Islam'o'n pro la okup'ad'o de Irako, kaj last'e, tamen ne plej mal'grav'e, g\u0302i insult'is Islam'o'n pro ekzekut'o de la islam'a s\u0302tat'prezid'ant'o, kio'n la mond'o de Islam'o pov'is vid'i kaj au\u0306d'i. Tiel arab'o'j kaj islam'an'o'j vid'as tia'n demokrati'o'n, kia'n Okcident'o propon'as al Islam'o!"}, {"text_idx": "#000670", "text": "Mal'g\u0302oj'ig'a'n statistik'o'n prezent'is demograf'o'j pri la log\u0302'ant'ar'o de Ukrainio. El pli ol 25 milion'o'j de ukrain'an'o'j fum'as preskau\u0306 du'on'o. Sam'temp'e pri sport'o okup'ig\u0302'is nur dek'on'o de la popol'o. Tial \u201ejun'ig\u0302'as\u201d mal'san'o'j: pro kor'mal'san'o'j kaj aidos'o mort'as hom'o'j je c\u0302iam pli jun'a'j ag\u0302'o'j. La mez'a viv'o'dau\u0306r'o por vir'o'j est'as 62,23 jar'o'j, por vir'in'o'j 73,97. Lau\u0306 kurac'ist'o'j, proksim'um'e tri'on'o de la vir'o'j ne post'las'os id'o'j'n."}, {"text_idx": "#000671", "text": "Fin'e de 2006 la franc'lingv'a'j tv-el'send'o'j en Belgi'o subit'e est'is halt'ig'it'a'j kaj est'is anonc'it'e, ke Flandri'o, la nord'a part'o de la s\u0302tat'o, proklam'is si'a'n sen'de'pend'ec'o'n. La ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j est'is super's\u0302ut'it'a de telefon'vok'o'j: \u201eC\u0302u ebl'as ankorau\u0306 sekur'e flug'i al Belgi'o?\u201d, \u201eC\u0302u mi bezon'as nov'a'n pasport'o'n?\u201d. En la ministr'ej'o oni tamen sci'is pri neni'o. Tem'is pri \u201es\u0302erc'o\u201d de kelk'a'j valon'a'j j\u0302urnal'ist'o'j, s\u0302erc'o, kiu'n supoz'ebl'e mult'a'j est'us aprez'int'a'j en la s\u0302erc'o'tag'o de la 1a de april'o, sed kiu sku'is mult'a'j'n en la antau\u0306'krist'nask'a period'o. Guido Van Damme raport'as."}, {"text_idx": "#000672", "text": "Ebl'e vi em'as leg'i la titol'o'n kiel asert'o'n. Tamen, kiel au\u0306gur'o g\u0302i est'as ec\u0302 mal'pli cert'a ol el'dir'aj\u0302'o'j pri veter'o au\u0306 evolu'o de la bors'o. C\u0302u efektiv'e io tia iam okaz'os, jen retor'ik'a demand'o. Se oni konsider'as la tendenc'o'j'n en Eu\u0306rop'o, oni pov'as konstat'i, ke, dum la tut'a kontinent'o evolu'as al pli grand'a unu'ec'o, divers'a'j region'o'j sekv'as voj'o'n al sen'de'pend'ig\u0302'o. Pac'a ekzempl'o est'as la iam'a C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o, dum la fi'fam'a'j milit'o'j en Balkani'o montr'as la pli kruel'a'n al'ir'o'n."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Last'a'n decembr'o'n la mond'o'n sku'is la nov'aj\u0302'o, ke ankau\u0306 Belgi'o al'ig\u0302'is al tiu milit'am'a klub'o. La franc'lingv'a c\u0302ef'a televid'o'staci'o halt'ig'is si'a'j'n kutim'a'j'n el'send'o'j'n kaj anstatau\u0306'e montr'is nov'aj\u0302'raport'o'n, lau\u0306 kiu la flandr'a parlament'o anonc'is unu'flank'a'n sen'de'pend'ig\u0302'o'n de Flandri'o dis'de Belgi'o. Nur post iom da temp'o al mult'a'j spekt'ant'o'j klar'ig\u0302'is, ke tem'is ne pri ver'a nov'aj\u0302'el'send'o, sed pri satir'a s\u0302erc'o de la nov'aj\u0302'redakci'o de tiu staci'o. Lau\u0306 ili'a dir'aj\u0302'o, la j\u0302urnal'ist'o'j vol'is sond'i, kia'j est'us la sekv'o'j, se iu scen'ar'o tiu'spec'a ver'e okaz'us."}, {"text_idx": "#000674", "text": "La inform'o'j'n sekv'is tri specif'a'j re'ag'o'j. Est'is tiu de la inter'naci'a'j \u201eobserv'ant'o'j\u201d, tiu de la flandr'o'j, precip'e de flandr'a'j politik'ist'o'j kaj koment'ist'o'j, kaj fin'e \u2013 kvankam kronologi'e unu'a \u2013 tiu de la valon'o'j."}, {"text_idx": "#000675", "text": "Plej ne'kompren'ebl'a est'is la re'ag'o de la inter'naci'a'j observ'ant'o'j kaj nov'aj\u0302'kolekt'ant'o'j. En'e de mal'long'a temp'o la nov'aj\u0302'o rond'ir'is tra la plej renom'a'j nov'aj\u0302'agent'ej'o'j. Ek'de la milit'o en Irako ni sci'as, ke est'as sufic\u0302'e facil'e erar'ig'i j\u0302urnal'ist'o'j'n, kaj ke ili tro facil'e kaj sen'kritik'e akcept'as i'o'n ajn sen tau\u0306g'a kontrol'o de la font'o'j. Ec\u0302 la renom'a CNN tuj dis'send'is la nov'aj\u0302'o'n pri la sen'de'pend'ig\u0302'o de Flandri'o."}, {"text_idx": "#000676", "text": "Tamen, por man'u milit'ar'i, per'fort'e sen'de'pend'ig\u0302'i, land'o bezon'as iom da antau\u0306'prepar'o'j, kiu'j'n oni ne pov'as ne'rimark'it'e plen'um'i. Tia'j antau\u0306'prepar'o'j en'tut'e ne okaz'is en Flandri'o. Ec\u0302 la plej mal'diligent'a observ'ant'o ne kapabl'us preter'vid'i la aktiv'ec'o'n de tia'j antau\u0306'prepar'o'j. Kaj tamen la inter'naci'a gazet'ar'o sufic\u0302'e serioz'e akcept'is la \u201efakt'o'j'n\u201d. Pov'as est'i, ke la valon'a'j tv-j\u0302urnal'ist'o'j per profesi'a lert'ec'o vual'is la ver'a'n karakter'o'n de la el'send'o; tamen rest'as tut'e ne'kompren'ebl'e, ke tiu mok'o ating'is la c\u0302ef'titol'o'j'n de la inter'naci'a gazet'ar'o."}, {"text_idx": "#000677", "text": "La du'a re'ag'o sekv'is nur la post'a'n tag'o'n, precip'e en Flandri'o. G\u0302i precip'e est'is sent'o de indign'o. Kial serioz'a'j j\u0302urnal'ist'o'j au\u0306dac'as risk'i si'a'n kred'ind'ec'o'n per tia program'o? Ne la inform'o'j kau\u0306z'is la indign'o'n, sed la fakt'o, ke la tv-staci'o uz'is la form'o'n de subit'a nov'aj\u0302'el'send'o por kre'i satir'a'n program'o'n. Tamen iu ajn, kiu kompren'as i'o'n pri satir'o, sen'hezit'e re'kon'os, ke la s\u0302ajn'a au\u0306tent'ec'o de satir'o est'as nepr'a kvalit'o neces'a, por ke g\u0302i est'u sukces'a."}, {"text_idx": "#000678", "text": "Ceter'e, en Flandri'o neni'u kred'is, ke la scen'ar'o est'is serioz'a. Jam dum pli ol du'on'a jar'cent'o Flandri'o klopod'as per'e de inter'konsent'o'j kaj parol'o'j ating'i pli grand'a'n mem'star'ec'o'n. La land'part'o sent'as la bezon'o'n stir'i si'n mem kaj atak'i si'a'j'n propr'a'j'n problem'o'j'n lau\u0306 propr'a manier'o. G\u0302i vol'as decid'i mem pri si'a est'ont'ec'o. Tiu sent'o hav'as si'a'j'n histori'a'j'n radik'o'j'n, c\u0302ar malgrau\u0306 la fakt'o, ke g\u0302i dau\u0306r'e est'is unu el la plej bon'fart'a'j land'o'j de Eu\u0306rop'o, g\u0302i dum si'a tut'a histori'o est'is reg'at'a de fremd'ul'o'j, kiu'j pump'is la ric\u0302'aj\u0302'o'j'n el la land'o al si'a'j propr'a'j kas'o'j."}, {"text_idx": "#000679", "text": "La tri'a re'ag'o okaz'is nur en Valoni'o \u2013 la franc'lingv'a part'o de Belgi'o. Tie la program'o kau\u0306z'is s\u0302ok'o'n kaj horor'o'n. C\u0302u ver'e Flandri'o el'ir'is el la belg'a s\u0302tat'o? Sed, kio nun okaz'os al ili, la valon'o'j, kiu'j tiom de'pend'as \u2013 financ'e \u2013 de la unu'ec'a s\u0302tat'o? Ili apenau\u0306 pov'is imag'i, ke ek'de nun ekzist'os iu fer'a kurten'o, kie antau\u0306'e est'as nur lingv'o'lim'o \u2013 vid'ebl'a nur per'e de strat'nom'o'j kaj voj'indik'il'o'j. Ili jam vid'is la berlin'an mur'o'n transport'it'a'n c\u0302irkau\u0306 Bruselo. Ili tim'is, ke ek'de nun ili bezon'os permes'il'o'n simil'a'n al tiu, kiu al palestin'an'o'j ebl'ig'as ir'i labor'i en Israelo, kaj kiam ajn flandr'o'j sent'os la bezon'o'n, ili ferm'os la pord'o'j'n, halt'ig'os la (mon)flu'o'n kaj mal'ebl'ig'os la liber'a'n vojag\u0302'o'n al la sabl'a'j strand'o'j de la Nord'a Mar'o. En Valoni'o reg'is la panik'o."}, {"text_idx": "#000680", "text": "C\u0302iu'j, kiu'j iom sekv'as la politik'o'n en Flandri'o, sci'as, ke, kvankam en la politik'a medi'o reg'as la em'o je pli grand'a mem'reg'ad'o, ne ver'e ekzist'as de la tut'a log\u0302'ant'ar'o apog'it'a plan'o al sen'de'pend'ig\u0302'o. Tio tamen ne signif'as, ke la scen'ar'o est'as tut'e ne'ebl'a."}, {"text_idx": "#000681", "text": "La fakt'o'j pri Belgi'o est'as tia'j, ke la du land'part'o'j apenau\u0306 ankorau\u0306 kon'as unu la ali'a'n. Ne ekzist'as tut'land'a radi'o'staci'o, kiu inform'as pri tut'land'a'j star'punkt'o'j, problem'o'j, kultur'o, okaz'int'aj\u0302'o'j ktp. Ne ekzist'as tut'land'a gazet'ar'o. Malgrau\u0306 tio, ke Valoni'o kaj Flandri'o est'as la plej apud'a'j najbar'o'j, ili plej mal'bon'e kon'as unu la ali'a'n."}, {"text_idx": "#000682", "text": "Je la politik'a nivel'o la sol'a unu'ig'a faktor'o est'as la reg\u0302'a famili'o. G\u0302i tamen pli kaj pli perd'as apog'o'n en Flandri'o, unu'flank'e pro mult'a'j skandal'o'j en g\u0302i, ali'flank'e pro si'a tro grand'a orient'ig\u0302'o al la franc'lingv'an'o'j \u2013 almenau\u0306 lau\u0306 la sent'o'j de mult'a'j flandr'o'j. Ironi'e est'as, ke fin'e de la du'a mond'milit'o la apog'o al la reg\u0302'a famili'o est'is invers'a."}, {"text_idx": "#000683", "text": "La pozici'o de c\u0302ef'ministr'o de la land'o est'as mult'e pli tikl'a. Dum la pozici'o postul'as tre strikt'a'n neu\u0306tral'ec'o'n, la person'o, kiu plen'um'as la task'o'n, nepr'e aparten'as c\u0302u al Flandri'o, c\u0302u al Valoni'o, kaj est'as mal'facil'e ten'i la ekvilibr'o'n sur la loz'a s\u0302nur'o de politik'a'j inter'trakt'ad'o'j. La c\u0302ef'ministr'o dev'as est'i akcept'ebl'a en ambau\u0306 land'part'o'j, kio ekzempl'e signif'as, ke li dev'as reg'i la du \u2013 ebl'e ec\u0302 tri \u2013 lingv'o'j'n de la land'o (la nederland'an, franc'a'n kaj german'a'n) sufic\u0302'e bon'e, kaj ke li sam'temp'e ne pov'as defend'i tro region'a'j'n star'punkt'o'j'n."}, {"text_idx": "#000684", "text": "Not'ind'as ankau\u0306 la mal'sam'ec'o de la politik'a kaj ekonomi'a kultur'o. Ec\u0302 se la bild'o de la diligent'a flandr'o kaj la pigr'a valon'o est'as ne'just'a karikatur'o, tamen statistik'o'j montr'as, ke sam'a'j leg\u0302'o'j kaj regul'o'j en la nord'o kaj la sud'o de la land'o est'as aplik'at'a'j lau\u0306 mal'sam'a'j kriteri'o'j. Tio ekzempl'e evident'ig\u0302'as en la manier'o, kiel trafik'o est'as regul'it'a: pli da trafik'kamera'o'j kaj pli da trafik'pun'o'j en Flandri'o, kvankam ne nepr'e valon'o'j c\u0302e au\u0306t'o'stir'il'o est'as pli obe'em'a'j."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Pli klar'e fin'e de decembr'o montr'ig\u0302'is tiu c\u0302i ne'egal'ec'o en raport'o pri impost'o rilat'e nov'e konstru'it'a'j'n dom'o'j'n. Evident'ig\u0302'is, ke en Flandri'o c\u0302iu nov'e konstru'it'a dom'o est'as kontrol'it'a, dum en Valoni'o nur 70 % kaj en Bruselo ec\u0302 nur 30 %. En Flandri'o unu el kvar konstru'ant'o'j dev'as krom'pag'i, dum en Valoni'o nur unu el dek sep. Simil'a'j cifer'o'j est'as akir'ebl'a'j pri kontrol'o je nigr'a labor'o, je mal'em'o akcept'i propon'it'a'n labor'o'n, pri pag'o'j el la mal'san'asekur'a'j kas'o'j ktp."}, {"text_idx": "#000686", "text": "Dum c\u0302iu flandr'o pov'as sen'problem'e akcept'i la ide'o'n de solidar'ec'o trans'lim'a \u2013 ne grav'as, c\u0302u tem'as pri lingv'o'lim'o au\u0306 land'lim'o \u2013 mal'pli facil'e li toler'as, ke iu'j sekret'e kaj insid'e klopod'as je propr'a profit'o akir'i pli grand'a'n part'o'n ol tiu, je kiu ili just'e rajt'as."}, {"text_idx": "#000687", "text": "Ne est'as tre ver's\u0302ajn'e, ke Flandri'o per'fort'e al'ir'os sen'de'pend'ec'o'n. Tamen est'as bon'e imag'ebl'e, ke pro mal'sam'a'j al'ir'o'j al plur'a'j problem'o'j la du land'part'o'j ankorau\u0306 pli driv'os for unu de la ali'a, tiel ke fin'fin'e la lingv'o'lim'o ig\u0302'os tia ne'trans'ir'ebl'a abism'o inter la du part'o'j, ke la dis'ig\u0302'o lau\u0306 natur'a'j leg\u0302'o'j efektiv'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000688", "text": "La jar'o 1991 trov'is Albanion ekonomi'e mal'ric\u0302'a kaj politik'e izol'it'a. Tamen abund'is en'land'e divers'tip'a'j arm'il'o'j, produkt'it'a'j dum 40 jar'o'j de la total'ism'a s\u0302tat'o. Tiu'temp'e la land'o kun pli ol tri milion'o'j da log\u0302'ant'o'j dispon'is pri 22 arme'a'j divizi'o'j kun c\u0302irkau\u0306 200 000 soldat'o'j komplet'e arm'it'a'j kaj ekip'it'a'j por long'a milit'o."}, {"text_idx": "#000689", "text": "La fal'o de komun'ism'o super'flu'ig'is grand'a'n arsenal'o'n. Pro tio en 1991 la reg'ist'ar'o fond'is la s\u0302tat'a'n organiz'aj\u0302'o'n MEICO, ag'ant'a'n en'e de la ministr'ej'o pri defend'ad'o, por eksport'i la eksces'a'j'n arm'il'o'j'n, inkluziv'e de helikopter'o'j kaj sub'mar's\u0302ip'o'j. Inter la arm'il'o'j trov'ig\u0302'is ne plu uz'ebl'a'j kapt'it'a'j dum la du'a mond'milit'o. Tiu'j ir'is rekt'e al la fand'ej'o'j de la import'int'a'j land'o'j. En'tut'e inter 1992 kaj 2004 est'is vend'it'a'j arm'il'o'j kun valor'o de pli ol 150 milion'o'j da uson'a'j dolar'o'j."}, {"text_idx": "#000690", "text": "C\u0302ef'a'j cel'o'j por la eksport'aj\u0302'o'j est'is Germanio kaj Uson'o. Sed alban'a'j arm'il'o'j est'as uz'at'a'j, inter'ali'e, de s\u0302tat'a'j sekur'ec'o-fort'o'j en Afgani'o kaj Irako."}, {"text_idx": "#000691", "text": "En 1997, kiam g\u0302eneral'a mal'obe'o sku'is la s\u0302tat'a'j'n fundament'o'j'n, est'is pri's\u0302tel'it'a'j 1200 arme'a'j kaj polic'a'j depon'ej'o'j. El tiu'j mal'aper'is c\u0302irkau\u0306 550 000 arm'il'o'j, 3600 tun'o'j da eksplod'aj\u0302'o'j, milion'o da kontrau\u0306'hom'a'j min'o'j, 3,5 milion'o'j da man'grenad'o'j kaj 1,5 miliard'o'j da kartoc\u0302'o'j. Grand'part'e tiu'j c\u0302i arm'il'o'j est'as ne'leg\u0302'e vend'it'a'j al najbar'a'j land'o'j, precip'e Kosovo, Makedonio kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#000693", "text": "15 jar'o'j'n post la pere'o de la imperi'o"}, {"text_idx": "#000694", "text": "Tuj post la dis'fal'o de Sovetio Jegor Gajdar respond'ec'is pri la ekonomi'a politik'o en la unu'a reg'ist'ar'o de sen'de'pend'a Rusio. Li mem nom'is si'a'n posten'o'n kamikaz'a, kaj sen'dub'e prav'is. Nun'temp'e popol'ist'o'j en Rusio s\u0302at'as mal'ben'i la nom'o'j'n de la tiu'temp'a'j \u201ejun'a'j re'form'ist'o'j\u201d, kaj kulp'ig'i ili'n, kun'e kun Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, pri la kras\u0302'o de la imperi'o. Kaj mal'antau\u0306 ili, kompren'ebl'e, star'is la mal'amik'a'j okcident'a'j land'o'j, kiu'j konspir'is por pere'ig'i la kar'memor'a'n Uni'o'n de Sovetiaj Social'ism'a'j Respublik'o'j."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Pri tiu dis'fal'o de super'potenc'o Jegor Gajdar nun verk'is esplor'o'n. La recenz'o de li'a nov'a libr'o en la ret'ej'o de la ekonomi'a period'aj\u0302'o Ekspert tuj nask'is long'a'n ret'diskut'o'n. Jam la unu'a diskut'ant'o don'is la ton'o'n: \u201eGajdar mem ja est'as mars\u0302'ant'a klar'ig'o pri pere'o de la imperi'o ... La libr'o'n li dev'is nom'i Mi'a spert'o pri dis'fal'ig'o de imperi'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000696", "text": "En si'a verk'o \u0413\u0438\u0431\u0435\u043b\u044c \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438 - \u0443\u0440\u043e\u043a\u0438 \u0434\u043b\u044f \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0438\u0306 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 (La pere'o de la imperi'o - lecion'o'j por la nun'temp'a Rusio), aper'int'a en juni'o 2006, Jegor Gajdar konvink'e, kun mult'a'j cit'aj\u0302'o'j el oficial'a korespond'o de la sovetia temp'o, montr'as ke la konspir-teori'o'j nun'temp'e furor'ant'a'j en Rusio, est'as nur'a'j mit'o'j \u2013 sed ja mit'o'j tip'a'j por la post'imperi'a intelekt'a etos'o, kaj tut'e kompar'ebl'a'j kun la fam'a ponard'a legend'o en Germanio post la unu'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000697", "text": "Sovetio ne est'is intenc'e dis'fal'ig'it'a de okcident'a'j land'o'j, kiel mult'a'j kred'ant'o'j je la nov'a rus'a ponard-legend'o asert'ad'as. Ec\u0302 mal'e, Jegor Gajdar montr'as en si'a libr'o, ke grav'a'j aktor'o'j en la ekster'a mond'o nepr'e vol'is, ke Sovetio plu'ekzist'u, prefer'e en demokrati'a form'o, kompren'ebl'e \u2013 por evit'i la risk'o'n de intern'a milit'o en land'o kun nukle'a'j arm'il'o'j. Tiu'n dezir'o'n klar'e esprim'is ankau\u0306 prezident'o Bush (la patr'o) dum vizit'o en Ukrainio somer'e 1991, tuj antau\u0306 la efektiv'a dis'fal'o de la sovetia imperi'o."}, {"text_idx": "#000698", "text": "La ver'a'j kial'o'j de la pere'o est'is kompren'ebl'e tut'e ali'a'j, kaj inter ili el'star'as la katastrof'a evolu'o de la sovetia ekonomi'o. Sovetio ne est'is stabil'a, ekonomi'e fort'a grand'potenc'o, kiel s\u0302at'as asert'i la nun'temp'a'j rus'a'j imperi'ist'o'j, sed enorm'a s\u0302ancel'ig\u0302'ant'a konstru'aj\u0302'o sur mis'a fundament'o, kies dis'fal'o est'is nur demand'o pri temp'o. La alt'a prez'o de naft'o en la komenc'o de la 1980aj jar'o'j don'is al Sovetio temp'o'n prov'i solv'i iu'j'n el la intern'a'j problem'o'j, sed anstatau\u0306 s\u0302ang\u0302'i i'o'n, la parti'estr'o'j nur sid'is sur si'a tron'o."}, {"text_idx": "#000699", "text": "La kern'o'n de la problem'o Gajdar vid'as jam en la kolektiv'ig'o de la ter'kultur'ad'o en la 1920aj jar'o'j kaj la industri'ig'a politik'o de Stalin, c\u0302ar tiu politik'o baz'ig\u0302'is sur per'fort'a mal'ric\u0302'ig'o kaj sklav'ig'o de la kamp'ar'o. Komenc'e tio ebl'is, c\u0302ar la proporci'o de urb'an'o'j est'is ne'grand'a, sed la kresk'ant'a'j urb'o'j bezon'is c\u0302iam pli da ter'kultur'a'j produkt'o'j, kaj post la 2a mond'milit'o neces'is far'i i'o'n radikal'a'n por solv'i la problem'o'n."}, {"text_idx": "#000700", "text": "La parti'o ne vol'is au\u0306 ne kurag\u0302'is liber'ig'i la kamp'ar'o'n kaj uz'i merkat'a'j'n metod'o'j'n por pli'ig'i la produkt'ad'o'n de mang\u0302'aj\u0302'o'j. Anstatau\u0306'e oni uz'is la kutim'a'j'n plan-ekonomi'a'j'n rimed'o'j'n, kaj decid'is ek'kultur'i nov'a'j'n, antau\u0306'e ne'uz'it'a'j'n teren'o'j'n en mal'pli fekund'a'j part'o'j de la land'o. Tie oni fond'is nov'a'j'n s\u0302tat'a'j'n bien'o'j'n, kiu'j est'is de'pend'a'j ne nur de la mal'favor'a'j veter-kondic\u0302'o'j, sed ankau\u0306 de c\u0302iam pli da s\u0302tat'a'j invest'o'j. La konsekvenc'o est'is, ke Sovetio ig\u0302'is c\u0302iam pli de'pend'a de import'it'a gren'o. Sam'temp'e kun la import'ad'o de gren'o kresk'is la eksport'ad'o de naft'o. La ekonomi'a kaj politik'a stabil'ec'o de la land'o ig\u0302'is c\u0302iam pli de'pend'a de la prez'o'j de gren'o kaj naft'o en la mond'a merkat'o."}, {"text_idx": "#000701", "text": "La parti'a'j gvid'ant'o'j de Sovetio tamen s\u0302ajn'e ne bon'e kompren'is la kresk'ant'a'n de'pend'ec'o'n, kaj tut'e ne kompren'is la natur'o'n de la kapital'ism'a merkat'o de krud'aj\u0302'o'j. Mal'e ol la prez'o'j de mult'a'j ali'a'j var'o'j, la prez'o'j de krud'aj\u0302'o'j kiel naft'o kaj gren'o pov'as tre akr'e kaj ne'antau\u0306'vid'ebl'e vari'i, atent'ig'as Jegor Gajdar. Tial neces'as sekur'ec-marg\u0302en'o'j kaj stabil'ig'a'j fondus'o'j, sed tia'j tut'e mank'is en Sovetio. Mal'e, dum mal'bon'a'j rikolt-jar'o'j oni uz'is c\u0302iam pli el la or-rezerv'o de Sovetio por ac\u0302et'i gren'o'n ekster'land'e."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Kiam mez'e de la 1980aj jar'o'j la prez'o de naft'o drast'e sink'is, dum la prez'o de gren'o est'is sur ne'kutim'e alt'a nivel'o, la rezult'o est'is katastrof'o. Baldau\u0306 ek'mank'is mon'o por import'o, la sovetia reg'ist'ar'o komenc'is prunt'ad'i mon'o'n en ekster'land'o en dau\u0306r'e kresk'ant'a'j kvant'o'j, kaj post kelk'a'j jar'o'j la en'spez'o'j el naft'o'eksport'o apenau\u0306 sufic\u0302'is por io pli'a ol pag'ad'o de la interez'o."}, {"text_idx": "#000703", "text": "Sam'e kiel mult'a'j ali'a'j industri'o'j en Sovetio, ankau\u0306 la naft'o'industri'o est'is tut'e de'pend'a de import'it'a'j mas\u0302in'part'o'j, tub'o'j, kemi'aj\u0302'o'j kaj ali'a'j var'o'j, kiu'j'n la sovetia industri'o ne pov'is mem produkt'i en sufic\u0302'a'j kvant'o'j. Kiam ek'mank'is valut'o, en Sovetio mal'aper'is ne nur mang\u0302'aj\u0302'o'j kaj medikament'o'j, sed ankau\u0306 la import'aj\u0302'o'j bezon'at'a'j por la sub'ten'o de funkci'ant'a naft'o'industri'o. Por kresk'ig'i la valut'a'j'n en'spez'o'j'n neces'us kresk'ig'i la eksport'o'n de naft'o, sed anstatau\u0306'e la produkt'ad'o kaj eksport'o de naft'o dau\u0306r'e mal'kresk'is, pro mank'o de mas\u0302in'part'o'j, pro mank'o de tub'o'j, kaj pro mank'o de labor'em'o c\u0302e la labor'ist'o'j, kiu'j pov'is ac\u0302et'i c\u0302iam mal'pli por si'a'j dau\u0306r'e sen'valor'ig\u0302'ant'a'j sovetiaj rubl'o'j."}, {"text_idx": "#000704", "text": "Jam komenc'e de la 80aj neces'is drast'a'j re'form'o'j por evit'i la komplet'a'n kras\u0302'o'n de la sovetia ekonomi'o, sed tia'j re'form'o'j est'is politik'e ne'ebl'a'j. Ec\u0302 c\u0302irkau\u0306 la jar'o 1990, kiam la katastrof'a situaci'o jam est'is vid'ebl'a por c\u0302iu'j, radikal'a'j merkat'a'j re'form'o'j ne pov'is est'i entrepren'it'a'j. Fin'e de la sovetia period'o Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov c\u0302irkau\u0306'vetur'ad'is la mond'o'n por almoz'pet'i kelk'cent milion'o'j'n en Seulo por la diplomati'a re'kon'o de Sud-Korei'o, kelk'cent milion'o'j'n en Kuvajt'o por la afabl'a si'n'ten'o de Sovetio dum la golf'a milit'o, ankorau\u0306 iom c\u0302e Kohl por la re'don'o de orient'a Germanio, kaj por la for'j\u0302et'ind'a arme'a material'o, kiu'n Sovetio afabl'e las'is je la dispon'o de Germanio, kiam la soldat'o'j est'is urg\u0302'e vetur'ig'at'a'j hejm'e'n. La valut'o jam mank'is ne nur por ac\u0302et'o de gren'o, mon'o ec\u0302 ne sufic\u0302'is por vetur'ig'i g\u0302i'n al Sovetio, kaj sovetiaj s\u0302ip'o'j est'is arest'it'a'j en ekster'land'a'j haven'o'j pro ne'pag'it'a'j faktur'o'j."}, {"text_idx": "#000705", "text": "La fars'ec'a puc\u0302'o en au\u0306gust'o 1991 ne pov'int'us s\u0302ang\u0302'i la ekonomi'a'j'n real'aj\u0302'o'j'n ec\u0302 se g\u0302i sukces'us. Sed anstatau\u0306'e okaz'is tio, kio'n la sovetiaj reg'ant'o'j tim'is de c\u0302iam: la arme'o rifuz'is uz'i si'a'j'n arm'il'o'j'n kontrau\u0306 la popol'o. Tio kun plen'a klar'ec'o montr'is, ke la sovetia centr'a potenc'o ne plu ekzist'as, kaj ne pas'is mult'a'j monat'o'j antau\u0306 ol la rug\u0302'a flag'o est'is mal'his'it'a en Kreml'o. Post'e, jam en sen'de'pend'a Rusio, la kamikaz'a team'o de Jegor Gajdar trans'pren'is la sink'ant'a'n s\u0302ip'o'n kaj prov'is g\u0302i'n sav'i per si'a mal'fru'int'a s\u0302ok'a terapi'o. Sed tio est'as ali'a histori'o."}, {"text_idx": "#000706", "text": "Fru'januar'e la makedon'a'j au\u0306toritat'o'j konfisk'is la plej grand'a'n kvant'o'n de heroin'o iam ajn trafik'int'a'n en Balkani'o. La du'on'tun'o super'is la kvant'o'n konfisk'it'a'n en 2002. Ambau\u0306'okaz'e komenc'is la heroin'o si'a'n vojag\u0302'o'n en Venezuelo."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Mal'antau\u0306 la fi'negoc'ad'o est'as Stanislava C\u030coc\u030corovska-Poletan. Al serb'a j\u0302urnal'o s\u0302i dir'is, ke s\u0302i est'as arest'it'a en Makedonio kiel serb'a spion'o, ankau\u0306 kiel fi'negoc'ist'o de narkot'aj\u0302'o'j, cigared'o'j kaj alkohol'aj\u0302'o'j favor'e al la serb'a'j sekret'a'j serv'o'j. S\u0302i asert'is, ke kosov'an'o'j kas\u0302'e en'met'is la heroin'o'n en s\u0302i'a'n kamion'o'n, kaj ke la makedon'a'j au\u0306toritat'o'j est'as bulgar'a'j au\u0306 alban'a'j."}, {"text_idx": "#000708", "text": "Kon'at'e est'as, ke la akuz'it'in'o membr'as en la klan'o de la iam'a inter'naci'a krim'ul'o Z\u030celjko Raz\u030cnatovic\u0301 Ark'a'n, est'ant'e la edz'in'o de li'a korp'o'gard'ist'o Ranko Poletan. S\u0302i hav'as rilat'o'j'n kun politik'ist'o'j en Serbi'o kaj Makedonio, inkluziv'e de tiu, kiu nun reprezent'as serb'a'j'n interes'o'j'n en Makedonio."}, {"text_idx": "#000709", "text": "Rilat'o'j inter organiz'at'a krim'ad'o en Serbi'o kaj naci'ism'a'j politik'ist'o'j c\u0302iam intim'is, precip'e dum la reg'ad'o de Slobodan Milos\u030cevic\u0301 [milo\u0301s\u0302evic\u0302]. Profit'o'j de krim'ad'o help'is la sekret'a'n polic'o'n en Serbi'o likvid'i kontrau\u0306'ul'o'j'n de la reg\u0302im'o."}, {"text_idx": "#000710", "text": "Not'ind'as, ke la inter'naci'a'j decid'a'j instanc'o'j en Eu\u0306rop'o kondut'as tre indulg'e rilat'e organiz'at'a'n krim'ad'o'n en Serbi'o, kiu lud'as gvid'a'n rol'o'n en Balkani'o. Se oni konfisk'us kilo'gram'o'n da heroin'o en Kosovo, tuj lev'ig\u0302'us grand'a bru'o. Oni re'ag'us politik'e, dir'ant'e, ke Kosovo est'as centr'o de krim'ad'o kaj do tial ne merit'as mem'star'i."}, {"text_idx": "#000711", "text": "La c\u0302ef'ministr'o de Kosovo Agim C\u0327eku, pri'koment'ant'e la konfisk'o'n de la heroin'o, dir'is, ke la inter'naci'a komun'um'o fort'e prem'u Serbi'o'n, por ke g\u0302i ne plu eksport'u au\u0306 organiz'u krim'ad'o'n en Balkani'o."}, {"text_idx": "#000712", "text": "Kial pere'is la last'a imperi'o?"}, {"text_idx": "#000713", "text": "La subit'a kolaps'o de la s\u0302ajn'e potenc'eg'a Sovetio nask'is mult'e da mit'o'j pri ties kau\u0306z'o. Precip'e en Rusio inter naci'ist'o'j cirkul'as teori'o de konspir'o, akuz'ant'a Okcident'o'n pri detru'o de tiu last'a imperi'o. La sam'a mit'o kaj divers'a'j ali'a'j mit'o'j cirkul'as en la mond'o."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Se vi interes'ig\u0302'as pri la ver'a kau\u0306z'o, kiu est'as pli simpl'a kaj proz'ec'a, leg'u la libr'o'n de la el'star'a ruslanda ekonomi'ist'o Jegor Gajdar (ceter'e, nep'o de la fam'a sovetia verk'ist'o Arkadi'j Gajdar, kies kelk'a'j libr'o'j aper'is en esperant'a traduk'o) La pere'o de la imperi'o \u2013 lecion'o'j por la nun'temp'a Rusio. Sed se vi ne sci'as la rus'a'n lingv'o'n, tra'leg'u almenau\u0306 la vid'punkt'o'n de Kalle Kniivila\u0308 15 jar'o'j post la pere'o de la imperi'o (MONATO, 2007/2, p. 7-8). La artikol'o konciz'e kaj klar'e prezent'as la en'hav'o'n de tiu libr'o kaj la ver'a'j'n kau\u0306z'o'j'n de la pere'o de tiu kolos'o sur argil'a'j krur'o'j."}, {"text_idx": "#000715", "text": "Ne oft'e okaz'as, ke mi sent'as la em'o'n re'ag'i al preskau\u0306 c\u0302iu leg'ant'o-leter'o (MONATO 2007/2, p. 6). Sed nun ja."}, {"text_idx": "#000716", "text": "Unu'e Hektor Al'os i Font: mi komplet'e konsent'as, ke oni est'u kiel ebl'e plej honest'a koncern'e la histori'o'n \u2013 kaj cert'eg'e la tiam'a Otoman'a Imperi'o est'is mult'rilat'e pli bon'a koncern'e inter'etn'a'j'n kaj religi'a'j'n afer'o'j'n, ol la grand'a pli'mult'o de l' ceter'a'j tiu'temp'a'j regn'o'j, pri kiu'j mi stud'is. Do prav'e, tio'n oni lau\u0306d'u. Kaj la fakt'o, ke difin'it'a religi'o en cert'a lok'o trov'ig\u0302'is pli fru'e, ol ali'a religi'o, kompren'ebl'e absolut'e neniom signif'as koncern'e g\u0302i'a'j'n rajt'o'j'n, g\u0302ust'ec'o'n ktp. Lau\u0306 mi jam tut'e princip'e est'as mal'bon'e, se iu ajn s\u0302tat'o konsider'as si'n unu'gent'a au\u0306 unu'religi'a au\u0306 unu'ideologi'a ... La mond'o est'as de ni c\u0302iu'j."}, {"text_idx": "#000717", "text": "Du'e: se mi bon'e kompren'as, Bert Bo'o'n est'as ofend'it'a, c\u0302ar mi parol'is pri hom'o'j, kiu'j membr'as en religi'o'j, kaj hom'o'j, kiu'j ne membr'as en religi'o'j. Tio'n mi ne kompren'as: lau\u0306 mi per tio la tut'a'n hom'ar'o'n mi indik'is, sen ec\u0302 ebl'o ofend'i iu'n ajn. Sed li prefer'as disting'i \u2013 c\u0302u ver'e g\u0302ust'e mi kompren'is? \u2013 inter hom'o'j, kiu'j membr'as en religi'o'j, kaj ali'flank'e kler'ul'o'j ... Mi supoz'as, ke mi ne est'as sen'kial'e arogant'a, se mi konsider'as mi'n kler'ul'o, sed tio ne implic'as, ke mi ne aparten'as al la hom'o'j, kiu'j ja membr'as en religi'o'j. C\u0302ar tiu'j du indik'o'j ja neniel est'as du kontrast'a'j kategori'o'j: oni pov'as est'i la du sam'temp'e (religi'a kaj kler'a) au\u0306 nur po unu (religi'a au\u0306 kler'a) au\u0306 ec\u0302 neni'u el ambau\u0306 (nek religi'a nek kler'a) ..."}, {"text_idx": "#000718", "text": "Tri'e: mi bon'e s\u0302ajn'as kompren'i, ke Paul Gubbins em'as dir'i al Gbeglo Koffi: \u201eNe plu hezit'u, kar'a: vi est'as human'ist'o!\u201d Sed en viv'koncept'a'j afer'o'j, lau\u0306 mi'a opini'o, oni neniam trud'u al iu ali'a iu'n pri'skrib'o'n, titol'o'n, afis\u0302'o'n, \u201enom's\u0302ild'o'n\u201d k.s., se la koncern'a hom'o g\u0302i'n ne mem elekt'as. De human'ism'o, mi'a'sci'e, nun'temp'e oni uz'as minimum'e du signif'o'j'n: unu religi'a'n (mi mi'n cert'e konsider'as human'ist'o, sed mi ja est'as ankau\u0306 krist'an'o \u2013 lau\u0306 mi bel'eg'a ekvilibr'o \u2013 vid'u ekzempl'e jam c\u0302e Erasm'o) kaj la ali'a'n ne'religi'a'n (ankau\u0306 Gubbins est'as human'ist'o, supoz'ebl'e ne religi'a, se mi bon'e kompren'as el li'a leter'o)."}, {"text_idx": "#000719", "text": "S\u0302ajn'as al mi, ke Bush, au\u0306 almenau\u0306 li'a konsil'ant'ar'o, ne est'as tiel stult'a, kiel Stefan Maul s\u0302ajn'as pens'i (Sukces'a teror'ism'o, MONATO 2007/1, p. 7). Lau\u0306 mi la cel'o de Uson'o neniam est'is star'ig'i demokrati'o'n en Irako, nek kontrau\u0306'batal'i teror'ism'o'n. Ili dir'is tio'n nur por tromp'i naiv'ul'o'j'n. Ebl'e vi kon'as la el'dir'o'n \u201eKiu per'fort'e en'ir'as bank'o'n, neniam far'as tio'n por lav'i la plank'o'n\u201d. Ili ja vol'as s\u0302tel'i mon'o'n! C\u0302u ne klar'as, ke nur la iraka naft'o ver'e interes'is ili'n? C\u0302u la uson'a reg'ist'ar'o iam ajn interes'ig\u0302'is pri la star'ig'o de ver'a demokrati'o en kiu ajn land'o sub'ig'it'a al g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000720", "text": "Teror'ism'o kaj tiel nom'at'a kontrau\u0306'teror'ism'o s\u0302ajn'as al mi objektiv'a'j alianc'an'o'j: c\u0302iu \u201eprofit'as\u201d el la ag'o'j de la ali'a. Inter'ali'e, la dis'vast'ig'o de tim'o pov'as est'i tre profit'don'a por politik'ist'o dezir'ant'a firm'ig'i si'a'n pov'o'n. Dum'e la log\u0302'ant'ar'o'j ambau\u0306'flank'e mal'profit'eg'as, kompren'ebl'e. Infer'a, sen'esper'ig'a situaci'o. Neces'us komplet'a \u201es\u0302ang\u0302'o de paradigm'o\u201d. Sam'e en Israelo/Palestino. Kia'j tragedi'o'j!"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Por la pas'int'a somer'o mi plan'is instru'i en la franc'a Esperant'o-Kultur'dom'o Gre\u0301sillon [grezijo\u0301] kaj post'e vetur'i tra Franci'o. Tamen c\u0302i last'a intenc'o ne real'ig\u0302'is. Mi'a'n parol'ig'a'n Esperant'o-kurs'o'n en Gre\u0301sillon part'o'pren'is hom'o'j el divers'a'j land'o'j, inter kiu'j ankau\u0306 portugal'a ge'edz'a par'o Miguel [mige\u0301l] kaj Manuel'a Boieiro [bojajru]. Ambau\u0306 invit'is mi'n gast'i c\u0302e ili. Tio ver'e pens'ig'is mi'n pri vizit'o al Portugali'o, en kiu mi antau\u0306'e ne est'is. Fin'e mi akcept'is la invit'o'n. Mi pens'is: C\u0302u mi sukces'us ek'kon'i tiu'n land'o'n kaj ties mult'fac'et'a'n viv'o'n dum mal'long'a temp'o?"}, {"text_idx": "#000722", "text": "Al Portugali'o mi vetur'is trajn'e tra Tuluz'o. Mi tra'pas'is la franc'a'n-hispan'a'n land'lim'o'n c\u0302e la Atlantik'a Ocean'o. Pirene'o'j ne tiel impres'is al mi, kiel la mult'e pli alt'a'j Alp'o'j. La apud'ec'o de la ocean'o kaj super'mar'a alt'ec'o influ'as la veter'o'n: mi hav'is la impres'o'n vetur'i ne al la sud'o de Eu\u0306rop'o, sed al au\u0306tun'a Rusio, mi'a patr'o'land'o, kun ties griz'a'j nub'o'j, vent'o kaj mal'varm'o."}, {"text_idx": "#000723", "text": "Ating'int'e Lisbon'o'n, kun pri'skrib'it'a itiner'o en la man'o, mi ek'pas\u0302'is sur kaj'o de la modern'a ne'ordinar'e vast'a, plen'sun'a Orient'a staci'dom'o. Ne est'is problem'o trov'i la bezon'at'a'n bus'halt'ej'o'n: tiel preciz'a'j est'is la inform'o'j de la gast'ig'ant'a famili'o. Kaj jen mi ek'vetur'is al Alcochete [al'kus\u0302'et'e], kiu trov'ig\u0302'as je 20 km for de la c\u0302ef'urb'o. Sur'voj'e al g\u0302i mi pas'is lau\u0306 la 16-kilo'metr'a pont'o \u201eVasco [vask'u] da Gam'a\u201d, kiu est'as plej long'a en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000724", "text": "Komenc'e de mi'a rest'ad'o famili'o Boieiro invit'is mi'n al la urb'a fest'o. Antau\u0306'e Miguel est'is 19 jar'o'j'n urb'estr'o de Alcochete. Antau\u0306 kvar jar'o'j li el'posten'ig\u0302'is, tamen li plu aktiv'as en la urb'a konsili'o kaj en mult'a'j lok'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Ankau\u0306 Manuel'a aktiv'e part'o'pren'as en la soci'a viv'o de Alcochete. Dank'e al tio ni tri'op'e al'ig\u0302'is al la oficial'a akcept'o de la urb'estr'o."}, {"text_idx": "#000725", "text": "Ofic'ist'o'j de la urb'o'dom'o, vest'it'a'j en kostum'o'j (kompat'ind'ul'o'j: ekster'e ja est'is varm'eg'e \u2013 35 grad'o'j!), ir'is tra la urb'a'j strat'o'j, vizit'ant'e divers'a'j'n profesi'a'j'n kaj amator'a'j'n meti- kaj pentr'aj\u0302'ekspozici'o'j'n, trink'ant'e kaj mang\u0302'ant'e bon'gust'aj\u0302'o'j'n (i.a. daktil'o'j'n kun fromag\u0302'o!). Sur'met'int'e dec'a'j'n vest'o'j'n por la okaz'aj\u0302'o, ankau\u0306 mi stoik'e sufer'is la varm'eg'o'n."}, {"text_idx": "#000726", "text": "La solen'a mal'ferm'o de la fest'o fin'ig\u0302'is per his'ad'o de nau\u0306 divers'a'j flag'o'j sur la c\u0302ef'a plac'o de Alcochete. Miguel his'is la flag'o'n de Eu\u0306rop'a Uni'o. Tiel komenc'ig\u0302'is la tradici'a au\u0306gust'a fest'o de la urb'o Fest'as do Barrete Verd'e e das Salinas (Fest'o'j de la verd'a c\u0302ap'o kaj la sal'ej'o'j), kiu hav'is tre ric\u0302'a'n kaj al'log'a'n program'o'n. Tiu'n vesper'o'n, bel'e ornam'it'a per divers'kolor'a'j lamp'o'j kaj ruband'o'j, Alcochete plen'plen'is je hom'o'j: ne nur urb'an'o'j, sed ankau\u0306 gast'o'j el najbar'a'j urb'o'j g\u0302u'is la varm'a'n vesper'o'n kaj fest'a'n etos'o'n, spekt'ant'e koncert'o'n de folklor'a ensembl'o."}, {"text_idx": "#000727", "text": "Lig'e kun mi'a gast'ad'o unu el la amik'o'j de famili'o Boieiro donac'is bilet'o'j'n por tau\u0306r'o'batal'o. Iu'n vesper'o'n mi kaj Manuel'a ek'sid'is antau\u0306'g\u0302u'e sur centr'a'j sub'tegment'a'j lok'o'j, c\u0302ar je 6a hor'o post'tag'mez'e ankorau\u0306 varm'eg'as en Portugali'o. La tore'ad'o post'las'as ne'forges'ebl'a'j'n impres'o'j'n. La afis\u0302'o anonc'is, ke en g\u0302i part'o'pren'os ses kvar'jar'a'j tau\u0306r'o'j, kiu'j pez'as proksim'um'e po 550 kg. Felic\u0302'e, dum la portugal'a'j tau\u0306r-batal'o'j oni ne mort'ig'as tau\u0306r'o'j'n kontrast'e kun la hispan'a'j. La tore'ad'o'j, organiz'at'a'j c\u0302i tie, reprezent'as du'part'a'n spektakl'o'n. Post la impon'a el'ir'o de bel'e vest'it'a lok'a orkestr'o, kiu lud'is la himn'o'j'n de Portugali'o kaj Alcochete, sekv'is majest'a si'n'prezent'o de la c\u0302eval'rajd'ant'o'j \u2013 rajd'ant'o'j kaj matador'o'j, kiu'j est'is varm'e bon'ven'ig'at'a'j de la c\u0302e'est'ant'a publik'o. Post'e komenc'ig\u0302'is la tore'ad'o mem. La lert'a rajd'ad'o de rajd'ant'o'j kaj ili'a profesi'ec'o entuziasm'ig'is la publik'o'n, kiu emoci'e re'ag'is kaj fort'e aplau\u0306d'is. Fin'e, ok brav'ul'o'j, hav'ant'a'j si'a'spec'a'j'n kostum'o'j'n kun verd'a'j c\u0302apel'o'j sur'kap'e, kapt'is la best'o'n: unu el ili salt'is sur g\u0302i'a'j'n korn'o'j'n, ali'a tir'is la vost'o'n por mal'fort'ig'i g\u0302i'n, ali'a'j c\u0302irkau\u0306'is kaj salt'is sur la tau\u0306r'o'n. Ver'e tiu'j vir'o'j elekt'is tre dang\u0302er'a'n s\u0302at'okup'o'n!"}, {"text_idx": "#000728", "text": "La urb'a fest'o dau\u0306r'is ses tag'o'j'n kaj c\u0302iu el ili hav'is tip'e portugal'a'j'n program'er'o'j'n: katolik'a'n procesi'o'n, koncert'o'j'n de gitar'ist'o'j kaj blov'orkestr'o, profesi'a'j'n au\u0306 amator'a'j'n plen'um'o'j'n de la fam'a'j fadu'o'j, lok'a'n foir'o'n. Okaz'is ankau\u0306 spektakl'o, kiu est'is reprezent'a por la tut'a fest'o. En'kadr'e de g\u0302i la urb'estr'o honor'is kelk'a'j'n urb'an'o'j'n pro ili'a'j merit'o'j, i.a. ankau\u0306 la plej kurag\u0302'a'n verd'c\u0302apel'ul'o'n. En tiu spektakl'o est'is ankau\u0306 miniatur'a tore'ad'o, en kiu krom plen'kresk'ul'o'j aktor'is ankau\u0306 infan'o'j kaj tau\u0306r'id'o. La fest'o de Alcochete fin'ig\u0302'is per mez'nokt'a mal'his'ad'o de la flag'o'j kaj per prezent'aj\u0302'o de piroteknik'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000729", "text": "Mi rest'ad'is kelk'a'j'n tag'o'j'n en Lisbon'o, tra'rigard'ant'e vid'ind'aj\u0302'o'j'n sol'a lau\u0306 la indik'o'j de Manuel'a kaj Miguel. Neces'as menci'i, ke en Portugali'o mult'a'j hom'o'j bon'e kompren'as au\u0306 parol'as la franc'a'n lingv'o'n: tradici'e tie oni lern'as la franc'a'n kiel la unu'a'n fremd'a'n lingv'o'n, sed ek'de cert'a temp'o la land'o'n c\u0302iam pli invad'as la angl'a."}, {"text_idx": "#000730", "text": "La veter'o mal'bon'ig\u0302'is: ek'blov'is tre fort'a kaj iom mal'varm'a vent'o kaj ec\u0302 pluv'et'is. La relativ'e frisk'a veter'o ne mal'help'is mi'n ek'kon'i la antikv'a'n c\u0302ef'urb'o'n de Portugali'o, kiu kon'is invad'o'j'n de visigot'o'j kaj arab'o'j, romi'an'o'j kaj hispan'o'j. Sur ties strat'o'j pas\u0302'is Vasco da Gam'a, Kolumb'o kaj Magelan'o. Nun pri tio kaj mult'o ali'a atest'as arkitektur'a'j kaj histori'a'j monument'o'j. Ver'e la temp'o ne sufic\u0302'is tra'rigard'i c\u0302io'n, sed mi uz'is la turist'a'n bus'o'n por vetur'i tra la urb'o."}, {"text_idx": "#000731", "text": "En Lisbon'o mi ne preter'las'is la okaz'o'n vetur'i ankau\u0306 per la tip'a unu'vagon'a tram'o, kiu est'as mult'e s\u0302at'at'a de ekster'land'a'j turist'o'j. Est'is interes'e vizit'i ankau\u0306 urb'o'n Sintr'a \u2013 perl'o de Portugali'o, kiu trov'ig\u0302'as c\u0302e la atlantik'a mar'bord'o kaj est'is somer'a rezid'ej'o de portugal'a'j reg\u0302'o'j en la mez'epok'o. Vetur'ant'e el Lisbon'o al Setu\u0301bal, ban'lok'o kaj sam'temp'e industri'a centr'o, sur mont'et'o vid'ebl'is mal'nov'a arab'a fortik'aj\u0302'o de urb'o Palmela. Tie ale'o de alt'statur'a'j palm'o'j eg'e impres'is al mi pro ties kun'ig'it'a'j kron'o'j."}, {"text_idx": "#000732", "text": "La last'a'n tag'o'n de mi'a rest'ad'o en Portugali'o mi vizit'is kun'e kun mi'a'j gast'ig'ant'o'j du muze'o'j'n de Lisbon'o. En unu el ili, tiu de Calouste Gulbenkian, est'as ekspon'at'a'j ekster'ordinar'a'j art'aj\u0302'o'j, kolekt'it'a'j de la petrol'a magnat'o mem. Kelk'a'j el ili datum'as de 2800 jar'o'j antau\u0306 Krist'o. La kastel'o de Sa\u0303o Jorge [sau\u0306n j\u0302orj\u0302e], al kiu mal'rapid'e grimp'is ni'a bus'et'o, est'is konstru'it'a sur la plej alt'a pint'o de la urb'o. De tie perfekt'e ni g\u0302u'is bel'eg'a'n panoram'o'n de la urb'o kaj ties plej mal'nov'a'j kvartal'o'j."}, {"text_idx": "#000733", "text": "Por re'ven'i al mi'a hejm'urb'o Ivanovo en Rusio mi dev'is tra'vetur'i Hispanion. Do, mi profit'is la okaz'o'n vizit'i ankau\u0306 tiu'n ali'a'n iberi'an land'o'n. La vetur'o al Madrido est'is plan'it'e efektiv'ig\u0302'i per tag'a bus'o (pri tio insist'is Manuel'a), por ke mi pov'u pli bon'e vid'i la iberiajn pejzag\u0302'o'j'n. La sid'ad'o sur komfort'a kaj larg\u0302'a fotel'o en klimat'iz'it'a bus'o agord'is al dorm'et'o, la s\u0302ose'o ja est'is tiel glat'a, ke oni ne sent'is sku'ad'o'n. Tamen la vigl'a divers'spec'a muzik'o en la au\u0306skult'il'o'j, per kiu'j est'is ekip'it'a c\u0302iu sid'lok'o, kaj la al'log'a pejzag\u0302'o direkt'is mi'a'j'n okul'o'j'n ekster'e'n. Ili \u201efot'is\u201d kaj tia'manier'e memor'fiks'is por'long'e vit'ej'o'j'n kaj pom'arb'a'j'n kamp'o'j'n, eben'aj\u0302'o'j'n kun pas\u0302t'ig\u0302'ant'a'j s\u0302af'o'j kaj bov'in'o'j, mont'et'o'j'n kun sovag\u0302'a'j oliv'arb'o'j, kurb- kaj rekt-lini'a'j'n s\u0302ose'o'j'n, eg'e blu'a'n c\u0302iel'o'n kaj sen'kompat'a'n au\u0306gust'a'n sun'o'n."}, {"text_idx": "#000734", "text": "Mi dispon'is nur pri kvar tag'o'j por ek'kon'i la hispan'a'n c\u0302ef'urb'o'n. Ambau\u0306 mi'a'j madridaj gast'ig'ant'o'j (hispan'a ge'edz'a par'o) labor'is dum'tag'e, do mi vag'ad'is sol'a. En Madrido funkci'is ankau\u0306 turist'a bus'o, en kiu ricev'ebl'is inform'o'j en kelk'a'j lingv'o'j, inkluziv'e la rus'a'n. Dum'tag'e bus'o vetur'is tra la urb'o. Oni pov'as g\u0302i'n for'las'i en iu ajn halt'ej'o, promen'i en cert'a kvartal'o, kaj post'e de'nov'e en'bus'ig\u0302'i, dau\u0306r'ig'ant'e la vetur'o'n al ali'a interes'a lok'o. Do, mi uz'is tiu'n bus'o'n por tra'rigard'i la hispan'a'n c\u0302ef'urb'o'n."}, {"text_idx": "#000735", "text": "La sekv'a tag'o est'is dedic\u0302'it'a al fam'a muze'o El Prado, en kiu mi sukces'is ankau\u0306 vizit'i la ekspozici'o'n de Picasso-pentr'aj\u0302'o'j. Post'tag'mez'e mi vizit'is la reg\u0302'a'n palac'o'n. Konstru'it'a en klasik'a barok'o sub franc'a kaj ital'a influ'o'j, lau\u0306 la princip'o de kvar'angul'a fasad'o, g\u0302i hav'as egal'a'j'n flank'o'j'n. Do, proviz'it'a per franc'lingv'a parol'il'o (pro mank'o de inform'o'j en la rus'a) mi trans'ir'is de unu ric\u0302'e ornam'it'a ej'o al ali'a, de porcelan'a salon'o al la tron'a, admir'ant'e sur'plafon'a'j'n skulpt'aj\u0302'o'j'n, enorm'a'j'n spegul'o'j'n, kelk'tun'a'j'n lustr'o'j'n, ktp."}, {"text_idx": "#000736", "text": "Vesper'e madridaj ge'esperant'ist'o'j ven'ig'is mi'n al lok'o'j, kiu'j ne c\u0302iam ating'ebl'as por organiz'it'a'j turist'o'j. Ni ir'is lau\u0306 mal'nov'a'j strat'o'j, ating'is la plac'o'n Mayor [majo\u0301r], la c\u0302ef'a'n plac'o'n, kies fond'ig\u0302'o est'as lig'it'a al la nom'o de Filip'o la Tri'a. 136 kvar'nivel'a'j sam'stil'a'j dom'o'j kun 437 balkon'o'j est'as kun'lig'it'a'j kaj form'as grand'eg'a'n kvadrat'o'n. G\u0302ust'e c\u0302i tie okaz'ad'is divers'a'j fest'o'j kaj event'o'j: turnir'o'j, lukt'o'j de bov'o'j, proklam'o'j kaj ge'edz'ig\u0302'o'j de reg\u0302'o'j, ekzekut'o'j, popol'fest'o'j. Ankau\u0306 nun la plac'o rest'as lok'o de renkont'ig\u0302'o'j kaj promen'o'j. Apart'e vigl'as la viv'o sur la plac'o dimanc\u0302'e maten'e, kiam sub ark'o'j funkci'as bazar'o de antikv'a'j pos\u0302t'mark'o'j kaj mon'er'o'j. Iom lac'a'j pro la long'a, tamen tre interes'a promen'o, ni ek'sid'is en sur'strat'a kaf'ej'o kaj gust'um'is iom ebri'ig'a'n sangri'o'n, tre re'fres\u0302'ig'a'n trink'aj\u0302'o'n kun vin'o kaj pec'o'j de divers'a'j frukt'o'j."}, {"text_idx": "#000737", "text": "Ali'a'n tag'o'n bus'o vetur'ig'is mi'n al Toledo, antikv'a kastilia c\u0302ef'urb'o. G\u0302i distanc'as je unu'hor'a vetur'ad'o de Madrido. Promen'i lau\u0306 la pavim'o de mal'nov'a urb'o kun mal'larg\u0302'a'j strat'o'j est'as mal'facil'e: s\u0302ton'o'j kaj s\u0302ton'et'o'j dolor'ig'as la pied'o'j'n, kiu'j sen'lac'e plu pas\u0302'as. Tamen ind'is vizit'i ankau\u0306 la antikv'a'n katedral'o'n, super'ant'a'n c\u0302iu'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n en Toledo, la kastel'o'n kaj la et'a'n preg\u0302'ej'o'n de Santo Tome\u0301 (Sankt'a Tomeo), en kiu est'as ekspon'it'a unu el fam'a'j pentr'aj\u0302'o'j de El Greco [el grek'o] El Entierro del Conde de Orgaz (La en'ter'ig'o de la graf'o de Orgaz)."}, {"text_idx": "#000738", "text": "C\u0302iu'j voj'o'j konduk'as al Barcelono"}, {"text_idx": "#000739", "text": "La inter'urb'a'j bus'o'j est'as relativ'e mal'mult'e'kost'a'j en Hispanio, kompar'e kun la trajn'o'j. Tial se oni bus'vetur'as tag'e, la vetur'o agrabl'as. G\u0302is Zaragoza [saragosa] la bus'o du'on'plen'is, sed post'e c\u0302iu'j sid'lok'o'j est'is okup'it'a'j. (C\u0302u en Hispanio c\u0302iu'j voj'o'j konduk'as al Barcelono?) Profit'ant'e la long'a'n somer'a'n tag'o'n, mi ek'ir'is tra la urb'o. Tie apud'as long'e konstru'at'a kaj tre kurioz'a lau\u0306'form'e templ'o Sagrada Fami\u0301lia (Sankt'a Famili'o), kies talent'a kre'ant'o est'as arkitekt'o Gaudi\u0301. Sen'c\u0302es'e al'ven'is bus'o'j kun fremd'land'a'j turist'o'j, kiu'j rigard'is, fot'is kaj film'is la fam'a'n mult'pint'a'n preg\u0302'ej'eg'o'n. C\u0302iu'tag'e hom'o'j sub'sun'e star'is en'vic'e por en'ir'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000740", "text": "Barcelona esperant'ist'o vol'is nepr'e montr'i al mi ali'a'n al'log'aj\u0302'o'n de la vesper'a urb'o. Vetur'ant'e per la modern'a metro'o, ni el'ir'is c\u0302e Plac\u0327a d'Espanya (Plac'o de Hispanio). Antau\u0306 ni, sur la mont'et'o Montjui\u0308c [mung\u0302ui\u0301k], vid'ebl'is la majest'a konstru'aj\u0302'o de Palau Nacional [pala\u0301u nasiuna\u0301l] (Naci'a Palac'o), kaj mal'antau\u0306 ties kupol'o vid'ig\u0302'is nau\u0306 projekci'at'a'j lum'radi'o'j (lau\u0306 la nombr'o de liter'o'j en la vort'o Barcelono), kiu form'is s\u0302ajn'kron'o'n. La hom'a tumult'o ig'is ni'n rapid'i al la grand'a fontan'o: ni sukces'is al'ven'i por la komenc'o de akv'a spektakl'o. Ek'son'is muzik'o kaj ek'mov'ig\u0302'is stri'o'j de flu'ant'a akv'o: kurt'a'j kaj long'a'j, rapid'a'j kaj lant'a'j, gaj'a'j kaj trist'a'j de'pend'e de la akompan'a melodi'o kaj divers'kolor'a lum'ig'ad'o, dau\u0306r'e altern'ant'a'j. La prezent'aj\u0302'o dau\u0306r'as dek minut'o'j'n, sed ni, kiel plej'mult'o de c\u0302e'est'ant'o'j, em'is spert'i ankorau\u0306'foj'e tiu'n bel'a'n spektakl'o'n. G\u0302i ripet'ig\u0302'is post du'on'hor'o, absolut'e nov'a lau\u0306 form'o'j, kolor'o'j kaj muzik'o. La sekv'a'n tag'o'n mi pas'ig'is en la urb'o, uz'ant'e jam kon'at'a'n du'etag\u0302'a'n turism'a'n bus'o'n. Sed, bedau\u0306r'ind'e, c\u0302i-foj'e au\u0306skult'il'o'j mank'is. Help'e de magr'a'j franc'lingv'a'j klar'ig'o'j en bros\u0302ur'et'o mi inform'ig\u0302'as pri la vid'ind'aj\u0302'o'j de la urb'o. C\u0302ic\u0302eron'in'o'j ne'e respond'is mi'a'j'n demand'o'j'n pri gvid'ad'o en la rus'a, franc'a au\u0306 Esperant'o. Ili parol'is pri Barcelono en la katalun'a kaj en la angl'a lingv'o'j. Tio surpriz'is mi'n, c\u0302ar Kataluni'o ja est'as part'o de Hispanio kaj g\u0302is Franci'o ja est'as mal'pli ol 200 kilo'metr'o'j!"}, {"text_idx": "#000741", "text": "Do, fin'ig\u0302'is mi'a tri'semajn'a rest'ad'o. Mi iom trist'e adiau\u0306'is Iberion. Tamen por c\u0302iam rest'os en mi'a memor'o ambau\u0306 vizit'it'a'j land'o'j kaj ties log\u0302'ant'o'j, kiu'j'n kun'ig'as geografi'o, histori'o kaj kultur'o. Krom'e, varm'a gast'am'ec'o est'as unu el la komun'a'j c\u0302ef'trajt'o'j de iberi'an'o'j."}, {"text_idx": "#000742", "text": "Bankrot'o'n evit'is la au\u0306str'a sindikat'o post la kolaps'o de si'a bank'o. La labor'ist'a'n bank'o'n BAWAG fond'is en 1922 la social'demokrat'a politik'ist'o Karl Renner por est'i \u201esen'de'pend'a de la kapital'ist'o'j\u201d. La bank'o ig\u0302'is posed'aj\u0302'o de la au\u0306str'a sindikat'o O\u0308GB."}, {"text_idx": "#000743", "text": "Dum 2006 okaz'is ekonomi'a katastrof'o, kaj la sindikat'o dev'is vend'i BAWAG al uson'a invest'firma'o. La sindikat'o est'as nun sen's\u0302uld'a, sed la kotiz'o'j de 1,4 milion'o'j da sindikat'an'o'j est'as por c\u0302iam perd'it'a'j. La afer'o est'as tiom tikl'a, ke la sindikat'o ne plu pov'as fin'konstru'i si'a'n sid'ej'o'n en Vieno kaj dev'as redukt'i la nombr'o'n de si'a'j ofic'ist'o'j. Sekv'os drast'a re'form'o de la sindikat'o."}, {"text_idx": "#000744", "text": "Ek'de januar'o 2007 Au\u0306strio hav'as nov'a'n reg'ist'ar'o'n. Tem'as pri koalici'o inter la venk'int'a'j social'demokrat'o'j kaj la mal'venk'int'a Popol'a Parti'o. La nov'a c\u0302ef'ministr'o, Alfred Gusenbauer, ne plen'um'is tri c\u0302ef'a'j'n promes'o'j'n far'it'a'j'n antau\u0306 la voc\u0302'don'ad'o: nul'ig'i stud'kotiz'o'j'n, rezign'i pri ac\u0302et'o de nov'a'j milit'aviad'il'o'j Eurofighter, kaj star'ig'i komun'a'j'n lern'ej'o'j'n por infan'o'j inter 10 kaj 15 jar'o'j. Sekv'is vigl'a'j protest'o'j de social'demokrat'a'j student'o'j kontrau\u0306 la c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#000745", "text": "Est'is seren'a, trankvil'a mal'fru'somer'a antau\u0306'tag'mez'o. Subit'e la elektr'a lum'o flagr'is. Tra la fenestr'o ni vid'is lev'ig\u0302'ant'a'n fum'nub'o'n proksim'e de ni'a dom'o. Post'e ni vid'is rost'it'a'n tur'falk'o'n en mast'o de alt'tensi'a kondukt'line'o. Ebl'e g\u0302i post'flug'is paser'o'n kaj tus\u0302'is elektr'a'j'n drat'o'j'n. Tuj la bird'o mort'is."}, {"text_idx": "#000746", "text": "Pli da bon's\u0302anc'o hav'is tur'falk'in'o, kiu romp'et'is al si flug'il'o'n. Ni trov'is s\u0302i'n en heg\u0302'o de ni'a g\u0302arden'o. Najbar'o trans'don'is s\u0302i'n al c\u0302as'ist'o, kiu zorg'is pri s\u0302i. Unu monat'o'n post'e la bird'o pov'is de'nov'e flug'i."}, {"text_idx": "#000747", "text": "La tur'falk'o est'as la plej oft'a rab'o'bird'o en Au\u0306strio. En Eu\u0306rop'o viv'as 350 000 par'o'j. Tiu c\u0302i adapt'ig\u0302'em'a bird'o ne tim'as hom'o'j'n, tamen la nombr'o mal'kresk'as pro redukt'ig\u0302'ant'a'j viv'medi'o kaj ebl'o'j nutr'i si'n. Tial la organiz'aj\u0302'o Birdovivo Au\u0306strio kaj la German'a Asoci'o pri Natur'protekt'o deklar'is la tur'falk'o'n Bird'o de la Jar'o 2007."}, {"text_idx": "#000748", "text": "La tur'falk'o viv'as en alt'a'j arb'o'j, tur'o'j, mast'o'j kaj simil'e alt'a'j konstru'aj\u0302'o'j. Falk'o ne mem konstru'as nest'o'n, sed re'uz'as tiu'n de korv'o. C\u0302ar falk'o est'as tro mal'fort'a por for'pus\u0302'i korv'o'n, g\u0302i uz'as for'las'it'a'n nest'o'n de la pas'int'a jar'o. La in'o al'vok'as la vir'o'n al par'ig\u0302'o. Mez'e de april'o s\u0302i de'met'as tri g\u0302is ses ov'o'j'n, kiu'j long'as 4 cm. La id'o'j el'ov'ig\u0302'as post 28 tag'o'j. Dum la unu'a'j tag'o'j s\u0302i protekt'as la bird'id'o'j'n sub si'a'j plum'o'j. Post'e la ge'patr'o'j serc\u0302'as nutr'aj\u0302'o'n por la id'o'j. Dum la tri'a viv'semajn'o ili ek'hav'as jam la mas'o'n de plen'kresk'ul'o'j. Tur'falk'o'j pov'as viv'i maksimum'e 16 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000749", "text": "Tur'falk'o volont'e mang\u0302'as mus'o'j'n, talp'o'j'n, lacert'o'j'n kaj insekt'o'j'n. Por ili'n c\u0302as'i g\u0302i s\u0302veb'as alt'e en la aer'o. Post'e g\u0302i fal'e al'pus\u0302'ig\u0302'as al si'a viktim'o. Por kapt'i mus'o'n g\u0302i foj'e dev'as flug'i 3 km. Ali'a c\u0302as'manier'o est'as la kapt'ad'o de flug'ant'a'j mal'grand'a'j bird'o'j."}, {"text_idx": "#000750", "text": "La latin'a nom'o Falco tinn'unc'ul'us ven'as de la tint'ant'a kri'ad'o de la bird'o: ti! ti! ti! Ekzist'as pli ol dek tia'j \u201evort'o'j\u201d. Star'ant'e, bird'o'j de ambau\u0306 seks'o'j alt'as 35 cm; la etend'it'a'j flug'il'o'j est'as kun'e 75 cm larg\u0302'a'j; la mas'o est'as 200 gram'o'j. Rimark'ind'a'j est'as la divers'a'j aspekt'o'j lau\u0306 kolor'o: la kap'o de la vir'a bird'o est'as hel'griz'a, de la in'a rug\u0302-brun'a. C\u0302ar la kol'spin'o konsist'as el 15 vertebr'o'j, la bird'o \u2013 tip'e por falk'o'j \u2013 pov'as turn'i la kap'o'n 180 grad'o'j'n."}, {"text_idx": "#000751", "text": "C\u0302ar oni mark'is la bird'o'j'n per ring'o'j, oni sci'as la migr'ad'voj'o'j'n. Kelk'a'j tra'vintr'as en Eu\u0306rop'o, se kapt'ebl'as sufic\u0302'e da mus'o'j. Ali'a'j s\u0302ang\u0302'as si'a'n log\u0302'region'o'n nur iom'et'e. Ali'a'j for'flug'as au\u0306tun'e pli sud'e'n kaj rest'as en la tropik'a pluv'arb'ar'o, kiam en Eu\u0306rop'o mal'varm'as."}, {"text_idx": "#000752", "text": "Hospital'o en la guberni'o Kumamoto instal'is beb'uj'o'n nom'at'a'n \u201elul'il'o de cikoni'o'j\u201d. En mur'o est'as far'it'a et'a fenestr'o kaj, kiam patr'in'o g\u0302i'n mal'ferm'as, tie est'as lul'il'o, en kiu'n s\u0302i pov'as met'i si'a'n beb'o'n, kiu'n s\u0302i ne kapabl'as pri'zorg'i. Kiam en'met'it'a est'as beb'o, au\u0306d'ig\u0302'as sonor'il'o, kaj iu ven'as por g\u0302i'n ricev'i. Post'e la hospital'o konfid'os la beb'o'n al orf'ej'o au\u0306 serc\u0302'os adopt'ont'o'n."}, {"text_idx": "#000753", "text": "La c\u0302ef'o de la hospital'o, d-ro Hasuda S\u0302ooic\u0302i, klar'ig'is: \u201eBeb'o'j est'as bon'ven'a'j al mult'a'j hom'o'j, tamen ekzist'as ne'dezir'at'a'j beb'o'j pro tio, ke la patr'in'o'j est'as tro jun'a'j au\u0306 tro mal'ric\u0302'a'j. De kvar jar'o'j ni help'as tia'j'n patr'in'o'j'n. Inter tiu'j est'is jun'ul'in'o'j kaj lern'ant'in'o'j, kiu'j neniam vizit'is hospital'o'n g\u0302is la nask'o au\u0306 ne pov'is konfes'i si'a'n graved'ig\u0302'o'n al si'a'j ge'patr'o'j. Se ili ne konsil'ig\u0302'us c\u0302e ni, ili for'j\u0302et'us au\u0306 mort'ig'us si'a'j'n beb'o'j'n.\u201d Post kiam la kurac'ist'o publik'ig'is la projekt'o'n, 70 000 hom'o'j kontakt'is li'a'n ret'pag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000754", "text": "En Japani'o kresk'as la nombr'o de infan'o'j vart'at'a'j en orf'ej'o'j. C\u0302iu'tag'e ebl'as leg'i gazet'ar'e pri mis'trakt'it'a'j beb'o'j, c\u0302u pro neglekt'o, c\u0302u pro per'fort'o. Kelk'a'j opini'as, ke tio indik'as dis'romp'ig\u0302'o'n de japan'a soci'o. Tial diskut'ebl'as, c\u0302u la cikoni'o-lul'il'o montr'as soci'a'n progres'o'n au\u0306 mal'progres'o'n."}, {"text_idx": "#000755", "text": "Antau\u0306 15 jar'o'j, en januar'o 1992, Eu\u0306rop'a Uni'o agnosk'is la nov'a'n s\u0302tat'o'n Sloveni'o. En la tag'o de tiu dat're'ven'o komplet'e ek'valid'is la nov'a valut'o, eu\u0306r'o. Por fest'i la dat're'ven'o'n kun'ven'is membr'o'j de la eu\u0306rop'a elit'o en Ljubljan'a, la c\u0302ef'urb'o de tiu c\u0302i et'a du'milion'a land'o. La solen'aj\u0302'o'n c\u0302e'est'is la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o, Jose\u0301 Manuel Barosso, la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Centr'a Bank'o, Je'a'n-Claude Trichet, kaj la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Konsili'o kaj la german'a kancelier'o Angel'a Merkel."}, {"text_idx": "#000756", "text": "C\u0302e'est'is ankau\u0306 ses ali'a'j reg'ist'ar'a'j prezid'ant'o'j, ministr'o'j pri ekster'land'a'j afer'o'j kaj ekonomik'ist'o'j kaj financ'ist'o'j. Lau\u0306d'it'a'j est'is la ating'aj\u0302'o'j de Sloveni'o, la unu'a eks'komun'ism'a land'o en'ir'int'a la eu\u0306r'o-zon'o'n. La sukces'a organiz'ad'o de la event'o far'ig\u0302'is test'o pri la kapabl'o de Sloveni'o prezid'i Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n dum la unu'a du'on'o de 2008."}, {"text_idx": "#000757", "text": "Tamen spegul'ig\u0302'as en la publik'a opini'o de tiu c\u0302i land'o du makul'o'j: la skandal'a trakt'ad'o de la roma'a famili'o Strojan kaj la ne'solv'it'a problem'o pri la tiel nom'at'a'j for'vis\u0302'it'o'j. Somer'fin'e de 2006 la 30-membr'a roma'a famili'o log\u0302'ant'a en kontrau\u0306'leg\u0302'e konstru'it'a dom'o sur si'a teren'o est'is for'pel'at'a de la lok'a sloven'a log\u0302'ant'ar'o. Jam mult'is disput'o'j kun membr'o'j de tiu c\u0302i famili'o kaj pro tio la lok'a'j vilag\u0302'an'o'j atak'is g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000758", "text": "Por \u201eprotekt'i\u201d la famili'o'n la polic'o transport'is g\u0302i'n 100 kilo'metr'o'j'n for al rifug\u0302'ej'o. Malgrau\u0306 inter'ven'o'j de divers'a'j politik'ist'o'j, la vilag\u0302'an'o'j ne permes'is la re'ven'o'n de la famili'o. En novembr'o la s\u0302tat'o for'ig'is la kontrau\u0306'leg\u0302'e konstru'it'a'n dom'o'n kaj trov'is log\u0302'ej'o'n por la roma'o'j proksim'e al Ljubljan'a. La afer'o el'vok'is fort'a'n ras'ism'o'n c\u0302e la sud-sloven'a'j vilag\u0302'an'o'j kontrau\u0306 roma'o'j kaj montr'is la ne'pret'ec'o'n de la s\u0302tat'o defend'i minoritat'o'n atak'at'a'n de majoritat'o. La problem'o ankorau\u0306 ne est'as solv'it'a."}, {"text_idx": "#000759", "text": "Ali'a makul'o rilat'as al c\u0302irkau\u0306 4000 person'o'j, kiu'j ankorau\u0306 hav'as la tiel nom'at'a'n for'vis\u0302'it'o-status'o'n. Tem'as pri hom'o'j, kiu'j formal'e ne ekzist'as. En 1992, post la sen'de'pend'ig\u0302'o, la sloven'a reg'ist'ar'o decid'is, ke hom'o'j kun fremd'a de'ven'o viv'ant'a'j en Sloveni'o apart'e pet'u, ke ili vol'as far'ig\u0302'i s\u0302tat'an'o'j. Tio'n la sloven'o'j kun sloven'a de'ven'o ne dev'is far'i."}, {"text_idx": "#000761", "text": "Antau\u0306 kvar jar'o'j la Konstituci'a Tribunal'o de Sloveni'o jug\u0302'is, ke la tiam'a sloven'a reg'ist'ar'o kontrau\u0306'leg\u0302'e ag'is, kaj ke la reg'ist'ar'o re'don'u la s\u0302tat'an'ec'o'n. La sloven'a reg'ist'ar'o re'don'is al plur'a'j, sed ankorau\u0306 rest'as pli ol 4000 person'o'j, kiu'j rest'as for'vis\u0302'it'a'j."}, {"text_idx": "#000762", "text": "Tiel la reg'ist'ar'o montr'as, ke g\u0302i ne obe'as al la decid'o'j de la Konstituci'a Tribunal'o. La s\u0302tat'o ne kondut'as, kiel en jur'a s\u0302tat'o neces'as kondut'i, kaj dau\u0306r'e rifuz'as baz'a'j'n rajt'o'j'n al mil'o'j da hom'o'j. Ankau\u0306 tiu c\u0302i afer'o makul'as la ekonomi'a'j'n kaj ali'a'j'n sukces'o'j'n de la sud'eu\u0306rop'a respublik'o."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Kiu pun'os tiu'j'n, kiu'j mort'ig'is pli ol ses milion'o'j'n da hom'o'j en Irako? Mi atend'as! Kiam la milit'o halt'os?"}, {"text_idx": "#000764", "text": "Ni esper'u pri demokrati'a'j re'form'o'j"}, {"text_idx": "#000765", "text": "En decembr'o mort'is Saparmyrat Nyy\u0301azow [Saparmurat Nijazov], la diktator'o de Turkmeni'o, unu el la last'a'j diktator'o'j inter la post-sovetiaj reg'ant'o'j en la post-sovetia spac'o."}, {"text_idx": "#000766", "text": "Mi esper'as, ke en Turkmeni'o fin'fin'e okaz'os demokrati'a'j re'form'o'j kaj ke la land'o ig\u0302'os demokrati'a tiom, kiom ebl'as en centr'a Azi'o. Mi esper'as, ke ankau\u0306 baldau\u0306 liber'ig\u0302'os fin'fin'e Nord-Korei'o kaj Kubo de si'a'j tiran'o'j."}, {"text_idx": "#000767", "text": "Gratul'o'j'n Louis, geni'a est'as vi'a ide'o Propon'o al c\u0302iu'j politik'ist'o'j (MONATO 2007/2, p. 6). Kial prokrast'i? Ili brul'ig'u naci'a'j'n libr'o'j'n, por rapid'ig'i la afer'o'n."}, {"text_idx": "#000768", "text": "Bomb'o eksplod'as la kamera'o c\u0302io'n vigl'e not'as: \u201eJe bon'a Di'o, hom'o'j, kur'u elegant'e kaj sincer'e rid'u, vi est'os sur'ekran'e g\u0302i'n vi nepr'e fid'u.\u201d"}, {"text_idx": "#000769", "text": "Sam'kiel est'ig\u0302'is kaj pere'is la Roma Imperi'o sam'tiel pere'is mi'a am'pasi'o."}, {"text_idx": "#000770", "text": "Diabl'o propon'is: \u201eMi leg'as vi'a'j'n poem'o'j'n se vi en'ir'os la infer'o'n, la paradiz' mal's\u0302at'as ili'n c\u0302ar tie oni ne toler'as ver'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000771", "text": "En mi'a dom'o bel'as c\u0302io krom mi'a mi'o."}, {"text_idx": "#000772", "text": "Mi'a'j'n poem'o'j'n mi rulad'is g\u0302is la pint'o de l' mont'o. Tie star'is recenz'ist'o kaj for'rul'ig'is ili'n en abism'o'n."}, {"text_idx": "#000773", "text": "Post operaci'o li ig\u0302'is in'o kaj li'a edz'in'o s\u0302i'a bo'frat'in'o."}, {"text_idx": "#000774", "text": "Meti'o kaj form'o tradici'o kaj progres'o"}, {"text_idx": "#000775", "text": "Progres'o pov'as okaz'i ne nur en metropol'o'j, sed sam'e en periferi'a'j region'o'j. Impres'e pruv'ig\u0302'is tio au\u0306tun'e en Andelsbuch, vilag\u0302'o en Bregenca Arb'ar'o, okcident'a Au\u0306strio. G\u0302i situ'as en alp'a val'o, geografi'e iom ferm'it'a, sed kultur'e vigl'a kaj ne'ferm'it'a. Jam en la pas'int'ec'o la kamp'ar'a log\u0302'ant'ar'o, sub la prem'o de mizer'a'j viv'kondic\u0302'o'j, send'is en la mond'o'n lert'a'j'n mason'ist'o'j'n kaj konstru'majstr'o'j'n, pentr'ist'o'j'n kaj ali'a'j'n meti'ist'o'j'n, kiu'j konstru'is la fam'a'j'n barok'a'j'n katedral'o'j'n pli-mal'pli proksim'e de la Konstanc'a Lag'o. La plej fam'a far'ig\u0302'is Angelik'a Kauffmann (1741-1807), art'pentr'ist'in'o, fil'in'o de tiu preg\u0302'ej'a pentr'ist'o, kiu fin'e de si'a viv'o, vast'e agnosk'it'a, rezid'is en Romo, S\u0302i'a'n salon'o'n frekvent'is la korife'o'j de la tiam'a eu\u0306rop'a kultur'a sfer'o."}, {"text_idx": "#000776", "text": "Ili'a'j post'e'ul'o'j est'as meti'e sam'e talent'a'j. Ili ne plu dev'as serc\u0302'i si'a'n fortun'o'n ekster'land'e. Nun oni ven'as ec\u0302 el ekster'land'o por lok'e admir'i kaj ac\u0302et'i la divers'a'j'n meti'art'aj\u0302'o'j'n. Ek'de 1999 la instituci'o Werkraum (\u201eLabor'ej'o\u201d / \u201eProdukt'ej'o\u201d), lig'o de la region'a'j meti'ist'o'j, okaz'ig'as ekspozici'o'j'n de la plej montr'ind'a'j produkt'o'j kun ambici'o je mond'skal'a merkat'o. Specif'a'j trajt'o'j est'as la lig'o al la region'a'j krud'material'o'j, precip'e lign'o, metal'o, led'o, s\u0302tof'o, s\u0302ton'o, la dau\u0306r'ig'o de meti'ist'a'j tradici'o'j, la preciz'ec'o de la produkt'o'j kaj ties praktik'a funkci'kapabl'o."}, {"text_idx": "#000778", "text": "Last'a'temp'e okaz'is en iam'a'j meti'ej'o'j la kvar'a tia ekspozici'o en Andelsbuch kun 98 kontribu'ant'o'j, el kiu'j oni honor'is per lau\u0306d'o'j kaj premi'o'j c\u0302irkau\u0306 la tri'on'o'n. La j\u0302uri'o klar'ig'is si'a'n verdikt'o'n en modern'stil'a pavilon'o el norm'a'j EU-paled'o'j, por'temp'a centr'a konstru'aj\u0302'o de la ekspozici'o. Apart'e g\u0302i aprez'is la invent'em'o'n kaj la lud'em'a'n kre'o'impuls'o'n c\u0302e kelk'a'j produkt'o'j, la tau\u0306g'ec'o'n de la material'o'j, la preciz'a'n au\u0306 plur'flank'a'n funkci'ad'o'n. Tiu'j ekspozici'aj\u0302'o'j nek vol'as nek pov'as far'ig\u0302'i industri'produkt'o'j, sed individu'a'j s\u0302at'at'a'j viv'akompan'ant'o'j, kiu'j'n la posed'ant'o'j kun g\u0302oj'o uz'ad'as."}, {"text_idx": "#000779", "text": "El inter la mult'a'j tabl'o'j, seg\u0302'o'j, benk'o'j, s\u0302rank'o'j, libr'o'bret'o'j, vest'o'j, s\u0302u'o'j, c\u0302iu'j kun individu'a'j trajt'o'j, el'star'is precip'e fromag\u0302'o'tek'o kun mult'a'j ebl'o'j dis'pec'ig'i grand'a'j'n region'a'j'n fromag\u0302'o-\u201erad'o'j'n\u201d, mov'ebl'a kurten'o por pord'eg'o'j el beton'a'j segment'o'j, pend'ant'a'j lau\u0306 plast'a ret'o, au\u0306 lign'a stapl'ebl'a kofr'o, kiu tau\u0306g'as hotel'c\u0302ambr'e kiel tir'kest'o. Iom makabr'e impres'is la urn'o'bul'o'j el beton'o, kiu'j en'hav'as, firm'e en'ig'it'e, la cindr'o'n de mort'int'o, hav'ebl'a'j en divers'a'j kolor'o'j lau\u0306'gust'e de la post'rest'int'o'j. Al'don'e oni ofert'as dign'a'n miks'mas\u0302in'o'n por cement'o kaj cindr'o."}, {"text_idx": "#000780", "text": "Sed la val'an'o'j de la Bregenca Arb'ar'o nur flank'e kult'as la mort'o'n. Prefer'e ili ofert'as si'a'n bel'eg'a'n alp'a'n region'o'n inter la Konstanc'a Lag'o kaj la mond'fam'a Arlberg-ski'pejzag\u0302'o tut'jar'e al turist'o'j. Al'tir'aj\u0302'o'j est'as la vizit'ind'a'j lok'o'j de la Ka\u0308sestrasse (Fromag\u0302'o'strat'o), ating'ant'a ec\u0302 mont'o'pint'o'n super du'mil metr'o'j, kie oni gast'ej'e propon'as region'a'j'n fromag\u0302'plad'o'j'n kaj inform'as pri la est'ig\u0302'o de la lok'a fromag\u0302'o kaj la krom'produkt'o'j. Somer'a plus'o est'as la sen'pag'a'j util'ig'ad'o de lift'o'j al la mont'a'j alt'aj\u0302'o'j kaj al'ir'o al val'a'j nag\u0302'ej'o'j. Krom'e la vizit'ant'o'j mult'lok'e pov'as renkont'i la lok'a'n kultur'o'n, el kiu la ekspozici'o en Andelsbuch est'as nur por'temp'a part'o. La ven'ont'a ekspozici'o okaz'os post tri jar'o'j. Dum'e oni pov'as vid'i kaj ac\u0302et'i la iam premi'it'a'j'n produkt'o'j'n en prezent'ej'o en la najbar'a vilag\u0302'o Schwarzenberg, nask'ig\u0302'lok'o de Angelik'a Kauffmann kaj inter'temp'e far'ig\u0302'int'a inter'naci'e renom'a koncert'a centr'o mez'e de bov'in'pas\u0302t'ej'a pejzag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000781", "text": "Genetik'a analiz'o konfirm'as la origin'o'n de HIV-1"}, {"text_idx": "#000782", "text": "Inter'naci'a team'o de scienc'ist'o'j konfirm'is, ke la hom'a HIV-1-virus'o, la kau\u0306z'o de aidos'o, de'ven'as el la simil'spec'a SIVcpz-a virus'o de c\u0302impanz'o'j. Kvankam tiu fakt'o jam long'e est'is supoz'at'a, solid'a'j pruv'o'j mank'is, c\u0302ar nur mal'mult'a'j kapt'it'a'j c\u0302impanz'o'j fakt'e port'is SIVcpz. Pro tiu kau\u0306z'o, g\u0302is nun mult'a'j person'o'j dub'is, ke c\u0302impanz'o'j pov'as est'i la natur'a rezerv'uj'o de la virus'o. La team'o analiz'is c\u0302impanz'a'j'n fek'aj\u0302'o'j'n, kolekt'it'a'j'n el sol'ec'a'j region'o'j de la arb'ar'o de Kamerun'o, pri la c\u0302e'est'o de virus'a hered'ec'a substanc'o (la RNA) kaj antikorp'o'j kontrau\u0306 la virus'o. Tiu'j antikorp'o'j est'is produkt'it'a'j kiel re'ag'o de la c\u0302impanz'a imun'a sistem'o kontrau\u0306 la virus'o. La analiz'o montr'is, ke g\u0302is 35 % de la sovag\u0302'a'j c\u0302impanz'o'j el kelk'a'j grup'o'j port'as SIVcpz-n."}, {"text_idx": "#000783", "text": "La team'o izol'is la virus'a'n RNA-n el la fek'aj\u0302'o por sekv'a'j esplor'o'j. Tiel ili konduk'is la unu'a'n molekul'a'n epidemi'a'n esplor'o'n de SIVcpz, ebl'ig'ant'e la kompar'ad'o'n de la hom'a HIV-1 kun la simi'a virus'o. Lau\u0306 Brand'o'n Keele, la c\u0302ef'au\u0306tor'o de la raport'o, \u201ela mal'kovr'o de tiu natur'e infekt'it'a c\u0302impanz'a grup'o ebl'ig'os la eksplik'o'n de la natur'a histori'o kaj de la kondut'o de SIVcpz en la natur'o kaj help'as ni'n mal'kovr'i kial kaj kiam SIVcpz trans'pas'is la c\u0302impanz'a'n-hom'a'n lim'o'n.\u201d La esplor'o, real'ig'it'a de scienc'ist'o'j c\u0302e la uson'a universitat'o de Alabam'o en Birmingam'o, est'os publik'ig'it'a en sekv'a numer'o de la j\u0302urnal'o Scienc'e (Scienc'o)."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Japan'a'j scienc'ist'o'j, estr'at'a'j de Yukiyasu Kamitani de la ATR Computational Neuroscience Laboratories en Kiot'o, prezent'is robot'a'n man'o'n tut'e reg'at'a'n de la pens'o'j de la uz'ant'o. Tiu man'o imit'as la mov'ad'o'n de la natur'a man'o per'e de real'temp'a analiz'o de la cerb'a aktiv'ec'o. Part'o'pren'ant'o'j en eksperiment'o, kus\u0302'ant'a'j en cerb'a skan'il'o, est'is petit'a'j far'i \u201es\u0302ton'a'n, paper'a'n kaj tond'il'a'n figur'o'n\u201d per la dekstr'a man'o. La skan'il'o registr'is la respond'a'n cerb'a'n aktiv'ec'o'n, mezur'ant'e la sang'a'n flu'o'n en la cerb'o. La inform'o'j est'as plu'send'at'a'j al komput'il'o, kiu reg'as la robot'a'n man'o'n. Post mal'long'a trejn'ad'o la komput'il'o pov'as asoci'i la cerb'a'j'n si'n'sekv'o'j'n kun la far'it'a'j figur'o'j. Kiam la person'o far'as pugn'o'n (\u201es\u0302ton'o\u201d), la komput'il'o instrukci'as la robot'a'n man'o'n far'i sam'e, uz'ant'e nur la cerb'a'n signal'o'n. Kvankam la metod'o funkci'as mal'rapid'e kaj est'as mult'e'kost'a, g\u0302i reprezent'as grav'a'n mejl'o's\u0302ton'o'n en la konstru'ad'o de protez'o'j kaj komput'il'o'j tut'e reg'at'a'j de la pens'o'j de la uz'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000786", "text": "Ankau\u0306 german'a team'o de la Fraunhofer Institut fu\u0308r Rechnerarchitektur und Softwaretechnik konstru'is hom'a'n-komput'il'a'n inter'fac'o'n. Dum la last'a CeBIT (elektron'ik'a foir'o en Hanovro) ili prezent'is si'a'n \u201emens'a'n tajp'il'o'n\u201d. Tiu instrument'o mezur'as la elektr'a'n cerb'a'n aktiv'ec'o'n, la elektro'encefal'o'gram'a'n signal'o'n, tiel reg'ant'e la mov'o'n de kursor'o sur ekran'o. Uz'ant'o, port'ant'e kuf'o'n kun elektrod'o'j, imag'as la mov'o'n de si'a man'o por elekt'i la dezir'at'a'j'n liter'o'j'n per la kursor'o. Gabriel Curio de la mal'san'ul'ej'o Charite\u0301 dir'is, ke uz'ant'o'j pov'as uz'i la instrument'o'n post nur 20 minut'o'j da trejn'ad'o. Ankau\u0306 tiu teknik'o util'ig'as program'ar'o'n kun art'e'far'it'a intelekt'o. La scienc'ist'o'j nun intenc'as konstru'i komerc'a'n versi'o'n de si'a \u201etajp'il'o\u201d por help'i amput'it'o'j'n kaj paraliz'it'o'j'n."}, {"text_idx": "#000787", "text": "Kiam komenc'e de la jar'o subit'e por kelk'a'j tag'o'j c\u0302es'is flu'i naft'o el dukt'o el Rusio trans Belorusio, en okcident'a'j land'o'j ek'est'is histeri'a'j re'ag'o'j. Oni tim'is, ke dum vintr'o oni hav'os tro mal'mult'e da hejt'petrol'o kaj karbur'aj\u0302'o por au\u0306tomobil'o'j. Histeri'e, tamen, re'ag'is ne okcident'a'j energi-industri'o'j, sed precip'e politik'ist'o'j. La industri'o prov'is trankvil'ig'i la konsum'ant'o'j'n: pro g\u0302is tiam mild'a vintr'o oni hav'is sufic\u0302'e grand'a'n kvant'o'n da rezerv'o'j en okcident'a'j naft'o'cistern'o'j, tiel ke facil'e oni pov'us el'ten'i plur'a'j'n semajn'o'j'n sen nov'a rus'a naft'o. Ankau\u0306 la merkat'o re'ag'is prudent'e; energi'prez'o'j rest'is stabil'a'j."}, {"text_idx": "#000788", "text": "La naft'o'flu'o halt'is pro kverel'o inter Moskvo kaj Minsk'o. Rusio jam de kelk'a temp'o adapt'is prez'o'j'n de naft'o kaj gas'o al mond'a nivel'o por eks'a'j sovetiaj kaj nun sen'de'pend'a'j land'o'j, last'e por Ukrainio kaj nun por Belorusio. La najbar'a'n kaj oficial'e \u201eamik'a'n\u201d land'o'n g\u0302is tiam Moskvo subvenci'is per \u201eamik'a'j\u201d prez'o'j, tiel ke ties diktator'o Lukas\u0302enko pov'is kas\u0302'i, ke la s\u0302tat'o est'as du'on'bankrot'a. Li ne vol'is akcept'i prez'alt'ig'o'n kaj minac'is inter'romp'i sur si'a teritori'o flu'ad'o'n en naft'o'dukt'o, krom'e postul'is dogan'impost'o'n por naft'o'transit'o. Dau\u0306r'is c\u0302irkau\u0306 unu semajn'o'n, g\u0302is Moskvo kaj Minsk'o trov'is nov'a'n inter'konsent'o'n; dum'e naft'o de'nov'e flu'is."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Sed okcident'a'j politik'ist'o'j montr'is si'n s\u0302ok'it'a'j, parol'is jam pri \u201enaft'o'kriz'o\u201d kaj admon'is la rus'a'n prezid'ant'o'n Putin garanti'i liver'ad'o'n. En si'a histeri'o ili ignor'is, ke dum mult'a'j jar'dek'o'j Sovetio kaj post'e Rusio fid'ind'e liver'ad'is gas'o'n kaj naft'o'n, fidel'e al kontrakt'o'j. En Okcident'o oni nun rezon'ad'is pri tro'a de'pend'ec'o de Rusio kaj pri alternativ'a'j energi'font'o'j. En Germanio ekzempl'e iu'j postul'is halt'ig'i la plan'o'n iom post iom mal's\u0302alt'i atom'central'o'j'n; lau\u0306 ni'a sci'o tamen neni'u nukle'a reaktor'o produkt'as karbur'aj\u0302'o'n por au\u0306tomobil'o'j."}, {"text_idx": "#000790", "text": "Hejt'i dom'o'j'n oni ne dev'as nepr'e per petrol'o; oni pov'as uz'i divers'a'j'n ali'a'j'n brul'aj\u0302'o'j'n, kiel lign'o kaj gas'o produkt'it'a lau\u0306 natur'a'j metod'o'j el natur'a'j material'o'j, ekzempl'e gas'o el best-urin'o kaj brul'aj\u0302'o el cereal'o'j. Sed kio pri au\u0306t'o'j? Benzin'o'n kaj dizel'a'n karbur'aj\u0302'o'n rafin'it'a'n el naft'o plej tau\u0306g'e kaj simpl'e pov'as anstatau\u0306'i tiel nom'at'a \u201ebio'karbur'aj\u0302'o\u201d, kiu'n liver'as divers'a'j plant'o'j. En Brazilo ekzempl'e jam de jar'dek'o'j au\u0306t'o'j uz'as alkohol'aj\u0302'o'n el suker'kan'o; en mal'pli varm'a Eu\u0306rop'o oni precip'e pren'as g\u0302i'n el kolz'o, kaj en ali'a'j land'o'j el maiz'o."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Sed ankau\u0306 tio pov'as al'port'i problem'o'j'n, kia'j'n j\u0302us spert'is Meksiko. Tie c\u0302iu ordinar'a famili'o c\u0302iu'tag'e mang\u0302'as tortilj'o'n bak'it'a'n el maiz-farun'o. Sed en januar'o la prez'o por unu kilo'gram'o da tortilj'o kresk'is en'e de kelk'a'j semajn'o'j de 50 al 75 eu\u0306r'o'cend'o'j, tiel ke la reg'ist'ar'o spit'e al liber'a merkat'o dev'is fiks'i la prez'o'n je maksimum'e 60 cend'o'j. Kau\u0306z'is la kriz'o'n, ke maiz'o mond'vast'e pli'kost'ig\u0302'is je 60 el'cent'o'j kompar'e al januar'o 2005; en la plej grav'a maiz'o'bors'o en uson'a C\u0302ikago la prez'o por 25 kilo'gram'o'j kresk'is de 2,50 al pli ol 4 uson'a'j dolar'o'j. Est'as tri precip'a'j kial'o'j por tiu drast'a prez'o'salt'o: tro'a sek'ec'o en Au\u0306strali'o, pro kiu redukt'ig\u0302'is rikolt'o'j tie; minac'ant'a mal'kresk'o de rikolt'o ankau\u0306 en Uson'o \u2013 kaj kresk'ant'a bezon'o de bio'karbur'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000792", "text": "Uson'o est'as la mond'e plej grand'a produkt-land'o de maiz'o, 70 el'cent'o'j de eksport'o ven'as de tie. Se s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as io en Uson'o, tio do efik'as al la tut'a mond'o. Antau\u0306 unu jar'o en Uson'o oni uz'is nur 11 el'cent'o'j'n de la maiz'o'rikolt'o por bio'karbur'aj\u0302'o, nun est'as jam 20 kaj en la ven'ont'a jar'o probabl'e 31 el'cent'o'j. Mond'vast'e oni nun konstru'as 70 pli'a'j'n alkohol-rafin'ej'o'j'n. En Germanio nun 7 el'cent'o'j'n de benzin'konsum'o liver'as bio'karbur'aj\u0302'o, mond'vast'e est'as c\u0302irkau\u0306 27 el'cent'o'j. Se la evolu'o dau\u0306r'os, iam ni re'ven'os al la epok'o antau\u0306 industri'ig'o; tiam oni uz'is c\u0302irkau\u0306 tri'on'o'n de la agr'o'j por ebl'ig'i transport'ad'o'n: oni kultiv'is aven'o'n por la c\u0302eval'o'j ..."}, {"text_idx": "#000793", "text": "Est'us utopi'e atend'i, ke hom'o'j rezign'os grand'kvant'e pri au\u0306tomobil'o'j kaj tiel prudent'e re'ag'os al mank'o de energi'font'o'j. Sed est'us mult'e pli prudent'e kaj mal'pli kost'e produkt'i au\u0306t'o'j'n, kiu'j konsum'as mal'mult'a'n karbur'aj\u0302'o'n, ol konstru'i pli kaj pli mult'a'j'n alkohol-rafin'ej'o'j'n kaj risk'i konflikt'o'n inter au\u0306tomobil'ist'o'j kaj hom'o'j, kiu'j ne plu pov'os pag'i si'a'n c\u0302iu'tag'a'n nutr'aj\u0302'o'n. La ekzempl'o de Meksiko dev'us avert'i ec\u0302 la potenc'a'j'n au\u0306tomobil-lobi'o'j'n \u2013 kaj la politik'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#000794", "text": "Esper'ebl'e vi'n ne traf'is la katastrof'a uragan'o Ciril'o, kiu en januar'o kau\u0306z'is mult'eg'a'j'n damag\u0302'o'j'n en Eu\u0306rop'o, ec\u0302 mort'ig'is kelk'a'j'n hom'o'j'n. Tia s\u0302torm'eg'o por eu\u0306rop'an'o'j est'is tut'e ne'kutim'a, kontrast'e al nord-amerik'an'o'j, kiu'j c\u0302iu'jar'e sufer'as mult'a'j'n uragan'o'j'n, tiel ke ili ec\u0302 hav'as special'a'j'n nom'o'j'n por divers'a'j uragan'o'j. Bon's\u0302anc'e mete'olog'o'j kapabl'as tre preciz'e prognoz'i s\u0302torm'o'j'n lau\u0306 temp'o, lok'o'j kaj dau\u0306r'o, tiel ke la log\u0302'ant'o'j, help- kaj ali'a'j publik'a'j serv'o'j g\u0302ust'a'temp'e pov'as prepar'i si'n. En Germanio ekzempl'e la fer'voj'o tial komplet'e c\u0302es'ig'is la trafik'o'n, tiel ke fal'int'a'j arb'o'j kaj ali'a'j mal'help'aj\u0302'o'j ja kau\u0306z'is damag\u0302'o'j'n, sed ne vund'is pasag\u0302er'o'j'n kaj fer'voj'ist'o'j'n. La unu'a'n foj'o'n post la 2a mond'milit'o en Germanio dum tut'a diurn'o vetur'is ec\u0302 ne unu trajn'o \u2013 tut'e nov'a spert'o por post'milit'a'j generaci'o'j."}, {"text_idx": "#000795", "text": "Est'as ver'e, ke tiom gigant'a uragan'o super tut'a Eu\u0306rop'o neniam okaz'is antau\u0306'e. Tamen ekstrem'a'j veter-fenomen'o'j c\u0302iam ebl'as, sed ali'flank'e oni rajt'as supoz'i, ke Ciril'o iel tiel s\u0302uld'ig\u0302'as ankau\u0306 al la kon'at'a klimat-s\u0302ang\u0302'o. Klimat'olog'o'j jam de'long'e avert'as, ke ekstrem'a'j veter'o'j pli kaj pli oft'ig\u0302'as kaj oft'ig\u0302'os. Ne'kutim'e est'is ankau\u0306, ke la eu\u0306rop'a vintr'o g\u0302is la fin'o de januar'o est'is ekstrem'e mild'a. Tial, ceter'e, la damag\u0302'o'j de Ciril'o ne est'is tiom terur'a'j, kiom ili probabl'e est'us, se sam'temp'e la vintr'o est'us sever'a kun mult'a neg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000796", "text": "En Germanio, ceter'e, la varm'a vintr'o hav'is ali'a'n, kurioz'a'n efik'o'n. En tiu land'o ek'valid'is leg\u0302'o, lau\u0306 kiu neni'u rajt'as uz'i au\u0306tomobil'o'n sur neg\u0302'o, se g\u0302i ne hav'as vintr'a'j'n pneu\u0306matik'o'j'n. Kiam fin'e de au\u0306tun'o fal'is kelk'a'j neg\u0302'er'o'j, c\u0302iu'j rapid'is ac\u0302et'i vintr'a'j'n pneu\u0306matik'o'j'n. Sed dum du monat'o'j ne plu neg\u0302'is. Kiel kon'at'e, sur sek'a'j strat'o'j la mol'a'j vintr'a'j pneu\u0306matik'o'j rapid'e el'uz'ig\u0302'as. La pneu\u0306-produkt'ist'o'j g\u0302oj'as pri bon'eg'a negoc'ad'o pro super'flu'a leg\u0302'o. Tiel klimat'o's\u0302ang\u0302'o al'port'as por iu'j ankau\u0306 ne'atend'it'a'j'n avantag\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000797", "text": "\u201eLand'o de sankt'ul'o'j kaj dokt'ul'o'j\u201d \u2013 tiel Irlando est'is kon'at'a, dum Eu\u0306rop'o dorm'et'is tra la mez'epok'a mal'lum'o. Monah\u0302'o'j el la insul'o el'migr'is al tut'a Eu\u0306rop'o, fond'ant'e monah\u0302'ej'o'j'n kaj kun'pren'ant'e la krist'an'a'n mesag\u0302'o'n. Tiu'temp'e ne ekzist'is pres'it'a'j libr'o'j kaj grand'a part'o de la labor'o de la monah\u0302'o'j est'is kopi'ad'o de part'o de la Bibli'o (precip'e la evangeli'o'j). La kopi'o'j est'is far'at'a'j sur velen'o lau\u0306 hodiau\u0306 ne plu uz'at'a irlanda skrib'sistem'o. Kutim'e la kopi'o komenc'ig\u0302'is per tut'a sen'tekst'a pag\u0302'o de desegn'o'j, la tiel nom'at'a \u201etapis\u0302'a pag\u0302'o\u201d. La du'a pag\u0302'o nom'ig\u0302'is \u201eincipito\u201d, el latin'a vort'o signif'ant'a \u201eek'komenc'o\u201d. Tie la unu'a'j vort'o'j de la evangeli'o aper'is, kun bel'e ornam'it'a'j majuskl'o'j kaj kelt'a inter'plekt'aj\u0302'o, oft'e kun hom'a'j kaj best'a'j element'o'j."}, {"text_idx": "#000798", "text": "La plej kon'at'a libr'o est'as la Libr'o de Kells. G\u0302i origin'as de la insul'o Ion'a, hebrida insul'o de Skot'land'o okcident'a, kie sankt'a Kolumb'a (Columcille) fond'is monah\u0302'ej'o'n. Kiam la viking'o'j atak'is la insul'o'n, la monah\u0302'o'j eskap'is, pren'ant'e la libr'o'n kun si al ali'a monah\u0302'ej'o de sankt'a Kolumb'a en Kells (irland'gael'e: Ceannanas Mo\u0301r [kjananas moor]), en Irlando. Ali'a, pli antikv'a, est'as la Libr'o de Durrow [daru] (gael'e: Dearmagh [djarma]) apud Tullamore en mez'a Irlando. Tie Columcille fond'is monah\u0302'ej'o'n antau\u0306 ol ir'i al Ion'a, I' Caluimcille [i kalmkilje]."}, {"text_idx": "#000799", "text": "En septembr'o 2006 okaz'is konferenc'o en Birr, mez'a Irlando, pri la Libr'o de Birr, ankau\u0306 nom'at'a la Evangeli'o'j de MacRegol (angl'e: the MacRegol Gospels). MacRegol est'is abat'o de la monah\u0302'ej'o de Birr, kiu mort'is en 822, do la libr'o est'is kopi'it'a antau\u0306 tio. Sankt'a Brendan \u201ela navig'ist'o\u201d fond'is tiu'n monah\u0302'ej'o'n, sed de g\u0302i ne rest'is ec\u0302 ruin'o'j. La libr'o est'as la sol'a relikv'o de g\u0302i kaj est'is \u201eperd'it'a\u201d dum 700 jar'o'j kaj trov'it'a en Angli'o en 1681, kiam iu John Rushworth [ras\u0302u\u0306ef] donac'is g\u0302i'n al la bibliotek'o Bodleian de Oksford'o. Tie g\u0302i rest'is g\u0302is hodiau\u0306, sed nun, pro la grand'a streb'o de kelk'a'j hom'o'j en Birr, la publik'o pov'as rigard'i kaj foli'um'i bel'eg'a'n faksimil'aj\u0302'o'n, kiu ek'de nun est'os gard'at'a en la publik'a bibliotek'o de Birr."}, {"text_idx": "#000800", "text": "Dum la semajn'fin'o est'is rakont'at'a la mir'ind'a histori'o de tiu kopi'o. La koncern'a'j spert'ul'o'j kaj la organiz'a komitat'o preleg'is pri la komplet'a fotograf'ad'o de la libr'o en Oksford'o, la kopi'ad'o sur 59 kompakt'a'j disk'o'j, la send'ad'o per apart'a kurier'o al Birr, la pres'ad'o de Brosna Press, Ferbane, kaj la bind'ad'o de Tony Cains, Trinity College, Dublin. La libr'o est'is tiom grand'a, ke dev'is est'i bind'it'a'j (en bel'eg'a rug\u0302'a kapr'o'hau\u0306t'o) du volum'o'j. Tiu'j spert'ul'o'j (fotograf'ist'o James Allan de Bodleian, direktor'o de Brosna Press Diarmuid Guinan, bind'ist'o Tony Cains el Dublino) renkont'ig\u0302'is la unu'a'n foj'o'n en tiu semajn'fin'o. Kelk'a'j ali'a'j spert'ul'o'j pri kelt'a art'o kaj skrib'sistem'o preleg'is pri la bel'ec'o kaj signif'o de la art'element'o'j."}, {"text_idx": "#000801", "text": "La psalm'ar'o de Fadden Mor'e"}, {"text_idx": "#000802", "text": "Nur unu monat'o'n antau\u0306 la konferenc'o okaz'is la mirakl'a trov'o de ali'a manuskript'o, dum vir'o fos'is en torf'ej'o. Io simil'a al bul'o de lasanj'o'j (kiel dir'is Pat Wallace [u\u0306alis], direktor'o de la Muze'o de Irlando) ven'is al la surfac'o de la grund'o. Felic\u0302'e, Edward Fogarty, la trov'int'o, sci'is, ke g\u0302i dev'as est'i tuj re'kovr'it'a per mal'sek'a torf'o, por ke g\u0302i ne dis'er'ig\u0302'u. Li re-en'ter'ig'is la trov'aj\u0302'o'n kaj inform'is la muze'o'n. Kelk'a'j jar'o'j de konsult'ad'o kaj trakt'ad'o dev'os okaz'i, antau\u0306 ol g\u0302i pov'os est'i montr'at'a en la muze'o. G\u0302is nun oni konstat'is, ke g\u0302i est'as kopi'o de psalm'o 82 kaj ke g\u0302i en'hav'as desegn'aj\u0302'o'n, sed ne est'as cert'e, ke g\u0302i pov'os est'i sav'it'a kaj konserv'it'a. Esper'ebl'e okaz'os ali'a konferenc'o en Birr post kelk'a'j jar'o'j por rakont'i la histori'o'n de la psalm'ar'o de Fadden Mor'e."}, {"text_idx": "#000803", "text": "Angl'a'lingv'a'j irlandaj verk'ist'o'j kaj poet'o'j est'as tut'mond'e kon'at'a'j kaj admir'at'a'j. En tiu rilat'o sufic\u0302'as menci'i nom'o'j'n kiel James Joyce [g\u0302ejmz g\u0302ojs], Oscar Wilde [oskar u\u0306ajld], William Butler Yeats [u\u0306iljm botlr jejts] kaj Georg'e Bernard Shaw [g\u0302org\u0302 bernrd s\u0302o], sed oni pov'us list'ig'i mult'e da ali'a'j verk'ist'o'j. Unik'a inter ili est'is Samuel Beckett [bek'et], kiu verk'is kaj en la angl'a, kaj en la franc'a. G\u0302is nun la Nobel-premi'o pri literatur'o est'is al'jug\u0302'it'a al ne mal'pli ol kvar irlandaj verk'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000804", "text": "Tamen, preskau\u0306 ne'kon'at'a \u2013 ec\u0302 inter mult'a'j el si'a'j sam'land'an'o'j \u2013 est'as unu el la plej el'star'a'j verk'ist'o'j, nom'e Ma\u0301irti\u0301n O\u0301 Cadhain (1906-1970), kies verk'ar'o en la irlanda (gael'a) lingv'o est'as rigard'at'a tiom alt'valor'a kiom la plej bon'a irlanda literatur'o en la angl'a. C\u0302ar la gael'a, mal'kiel la angl'a, ne est'as vast'e dis'vast'ig\u0302'int'a lingv'o, O\u0301 Cadhain apenau\u0306 est'as fam'a ekster la et'a mond'o de gael'parol'ant'o'j. Pli'e, li oft'e uz'is dialekt'a'j'n vort'o'j'n kaj trop'o'j'n, kiu'j ne est'is kutim'a'j krom en mal'grand'a region'o en okcident'a Irlando. La kontribu'int'o de la artikol'o en la Enciklopedi'o de Irlando pri c\u0302i tiu verk'ist'o asert'as: \u201eO\u0301 Cadhain sci'pov'is plen'um'i per majstr'ec'a kaj kelk'foj'e inkandesk'a proz'o delikat'a'j'n stud'aj\u0302'o'j'n pri konscienc'o kaj karakter'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000805", "text": "Ma\u0301irti\u0301n O\u0301 Cadhain, au\u0306tor'o, akademi'an'o kaj lingv'a aktiv'ist'o, nask'ig\u0302'is en la graf'land'o Galway [golu\u0306ej] (gael'e: Gaillimh [galjiv]). Kiel inteligent'a student'o, li gajn'is stipendi'o'n, kiu ebl'ig'is al li dau\u0306r'ig'i si'a'n stud'ad'o'n en alt'lern'ej'o en Dublino. Post tiu period'o (1924-1926) li est'is dung'it'a kiel lern'ej'a instru'ist'o sur et'a insul'o. Li trans'lok'ig\u0302'is al ali'a lok'o (Camus [kam'as]) en la graf'land'o Galway, kie li ricev'is posten'o'n de lern'ej'estr'o. Dum si'a rest'ad'o en Camus li komenc'is si'a'n tut'viv'a'n kolekt'ad'o'n de folklor'aj\u0302'o'j kaj material'o'j rilat'a'j al la divers'a'j gael'a'j dialekt'o'j de tiu region'o. Kiam li for'las'is Camus en 1932, li akcept'is ali'a'n lern'ej'estr'a'n posten'o'n en Carnmore, Galway, sed en la jar'o 1936 li est'is mal'dung'it'a pro gvid'ad'o de grup'o kiu part'o'pren'is en politik'a arang\u0302'o ne aprob'it'a de la kler'ig'a'j au\u0306toritat'o'j. Li fond'is la organiz'aj\u0302'o'n Muinntir na Gaedhealtachta [mujntjir na gejltah\u0302ta] (Popol'o de la gael'a region'o) kaj est'is unu el la c\u0302ef'a'j instig'ant'o'j de kampanj'o por trans'log\u0302'ig'i gael'parol'ant'o'j'n de la mal'fekund'a teritori'o de Conamara [konamara] en okcident'a Galway, al agrikultur'a region'o en la graf'land'o Meath [mit] (gael'e: Mi\u2019), je kelk'a'j kilo'metr'o'j nord'e de Dublino. Tiel, en 1930 est'is kre'it'a la unu'a gael'a distrikt'o en orient'a Irlando de post la grand'a mal'sat'o en la 19a jar'cent'o. Tiu gael'parol'ant'a distrikt'o ankorau\u0306 ekzist'as."}, {"text_idx": "#000806", "text": "Dum'temp'e O\u0301 Cadhain est'is oficir'o en la Irlanda Respublik'ism'a Arme'o (Ir'a) kaj du'foj'e est'is intern'ig'it'a (1939 kaj 1940-1944). Post si'a liber'ig'o li hejm'ig\u0302'is konstant'e en Dublino, kie li dau\u0306r'ig'is si'a'n verk'ad'o'n, kiu publik'ig'e komenc'ig\u0302'is per la el'don'o de novel'ar'o sub la titol'o Idir Shu\u0301gradh ag'us Da\u0301iri\u0301re [idir hugra ag'as dor'ir'e] (Inter s\u0302erc'o kaj serioz'ec'o). Sekv'is mult'a'j grav'a'j verk'o'j en la gael'a kaj kelk'a'j skrib'aj\u0302'o'j en la angl'a. En Dublino li labor'is kiel traduk'ist'o c\u0302e reg'ist'ar'a instanc'o, sed en 1956 li ig\u0302'is lektor'o en la prestig\u0302'a universitat'o Trinity College. En 1969 tiu alt'lern'ej'o nom'um'is li'n katedr'a profesor'o de la lingv'o'j gael'a kaj kelt'a'j. Dum si'a tut'a viv'o li abund'e verk'is kaj labor'is por la lingv'o kaj por si'a gael'a popol'o. Li'a last'a el'don'it'a verk'o est'is An tSraith To\u0301gtha (La lev'ig\u0302'int'a falc\u0302'aj\u0302'o)."}, {"text_idx": "#000807", "text": "Al c\u0302i tiu mal'long'a biografi'o mi pov'as al'don'i person'a'n post'skrib'o'n. En iu somer'o antau\u0306 kelk'a'j jar'dek'o'j, kiam mi feri'is en la For'a'j Hebridoj en okcident'a Skot'land'o, mi renkont'is Ma\u0301irti\u0301n O\u0301 Cadhain. Li est'is vizit'ant'a la skot'gael'a'j'n insul'o'j'n por kon'at'ig\u0302'i kun la tie'a popol'o kaj ili'a'j dialekt'o'j. Dum kun'a promen'ad'o li dir'is al mi, ke (kvankam li est'as katolik'o) li s\u0302at'as c\u0302e'est'i la dimanc\u0302'a'j'n skot'gael'a'j'n di'serv'o'j'n en la lok'a'j presbiterian'a'j preg\u0302'ej'o'j, c\u0302ar li admir'as kaj g\u0302u'as la bel'a'n lingv'aj\u0302'o'n kaj la elokvent'o'n de la predik'ant'o'j kaj la konversaci'o'j'n pri komplik'a'j teologi'a'j tem'o'j de la ador'ant'o'j, kiam ili hejm'e'n pied'ir'as post la di'serv'o. C\u0302ef'e plac\u0302'is al li au\u0306skult'i la ric\u0302'a'n gael'a'n vort'proviz'o'n kaj g\u0302u'i la inteligent'o'n de la insul'an'o'j. Antau\u0306'e li menci'is, ke li iam est'is membr'o de Ir'a, kaj, c\u0302ar mi est'is jun'a kaj ne hav'is grand'a'n spert'o'n pri la kompleks'ec'o de la hom'a spirit'o, mi iom mir'is, ke tiu mild'a kaj g\u0302entil'a person'o est'is eks'batal'ant'o en arm'it'a organiz'aj\u0302'o. Sam'temp'e, por mi est'is grand'eg'a privilegi'o kon'i tiom grav'a'n verk'ist'o'n kaj simpati'a'n hom'o'n."}, {"text_idx": "#000808", "text": "En januar'o 2007 la alban'a polic'o far'ig\u0302'is 90-jar'a. Tem'as pri la polic'o de la sen'de'pend'a alban'a s\u0302tat'o fond'it'a en 1912. Tiam, post 500 jar'o'j sub otoman'a jug'o, la nov'a s\u0302tat'o front'is al anarh\u0302i'o. Ekzempl'e, s\u0302tel'ist'o'j pri'rab'is kaj terur'ig'is la popol'o'n. Pro tio neces'is polic'o por establ'i publik'a'n ord'o'n."}, {"text_idx": "#000809", "text": "Kapt'it'a'j en rar'a fot'o est'as tiam'a'j polic'ist'o'j. Mez'e, apog'it'e kontrau\u0306 la mur'o, est'as mort'int'a s\u0302tel'ist'o, kiu sur'hav'as mal'long'a'n fustanelon. C\u0302i tiu est'as karakteriz'a alban'a plur'fald'a jup'o, kiu ebl'ig'as facil'e kur'i kaj eskap'i el la man'o'j de c\u0302as'ant'o'j. G\u0302i est'as griz'kolor'a kaj s\u0302mir'it'a per gras'o, por ke g\u0302i est'u ne rimark'ebl'a kaj rezist'u al humid'ec'o."}, {"text_idx": "#000810", "text": "Farise'o'j admon'is Jesuon pro tio, ke li mal'respekt'is la leg\u0302'o'n de Di'o, dum li plur'foj'e re'san'ig'is mal'san'ul'o'j'n dum sabat'o1. Jesuo mem prav'ig'as mal'respekt'o'n al la leg\u0302'o de Di'o per \u201eMi dezir'as bon'farad'o'n, sed ne ofer'o'n\u201d2. Lau\u0306 Jesuo re'san'ig'i mal'san'ul'o'n pli grav'as ol la leg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j mi'a patr'in'o kau\u0306z'is al ni grand'a'n mal'trankvil'o'n. S\u0302i'a pied'o est'is operaci'ot'a, kaj antau\u0306 la kirurgi'ad'o ni ir'is vizit'i la kurac'ist'o'n. Surpriz'e el si'a man'sak'o s\u0302i el'tir'is dokument'o'n sub'skrib'ot'a'n de s\u0302i kaj de la kirurg'o, en kiu s\u0302i konstat'ig'is si'a'n vol'o'n tut'e mal'akcept'i sang'o'trans'vers\u0302'ad'o'n. Kaz'e de komplik'ig\u0302'o dum la operaci'o, mi'a patr'in'o prefer'is pere'i."}, {"text_idx": "#000812", "text": "De antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j Jehovo-atest'ant'o'j vizit'ad'is s\u0302i'n kaj far'is tiu'j'n \u2013 de ili nom'at'a'j'n \u2013 bibli'a'j'n stud'ad'o'j'n. Inter'temp'e mi interes'ig\u0302'is pri tiu organiz'aj\u0302'o kaj pri'inform'ig\u0302'is el plur'a'j font'o'j. Ne neces'as tro esplor'i por mal'kovr'i, ke la societ'o Watch Tower Bible and Track Society of Pennsylvania est'as pervers'a. C\u0302iu'n norm'o'n, dogm'o'n, stud'o'n kaj decid'o'n oni pren'as en centr'a ofic'ej'o, tiel do, ke kiu'j fier'as stud'i la bibli'o'n, tiu'j, fakt'e, nur sekv'as la instrukci'o'j'n el'pens'it'a'j'n en la centr'a ofic'ej'o situ'ant'a en Nov'jork'o."}, {"text_idx": "#000813", "text": "Est'as suspekt'ind'a la fakt'o, ke g\u0302i'a sid'ej'o en Hispanio trov'ig\u0302'as en Torrejo\u0301n de Ardoz, urb'o apud Madrido, kie trov'ig\u0302'as uson'a milit'a baz'o. Ankau\u0306 est'as suspekt'ind'a la fakt'o, ke ties instru'aj\u0302'o'j asert'as, ke Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j est'as kre'aj\u0302'o de Satan'o, ke g\u0302i'a an'ar'o ne rajt'as voc\u0302'don'i nek opini'i politik'e, kaj ke oni neniel dev'as ag'i por pli bon'a mond'o, c\u0302ar tio'n Jehovo-di'o far'os mem."}, {"text_idx": "#000814", "text": "El krist'an'a vid'punkt'o, tia doktrin'o est'as tut'e sen'fundament'a. Ili uz'as propr'a'n kaj tre fals'it'a'n versi'o'n de la bibli'o, rekt'e traduk'it'a'n el la angl'a'lingv'a model'o. Neni'u sci'as, kiu kre'is tiu'n model'o'n en la angl'a, tiel do, ne ebl'as sci'i, kiu'j est'as la fak'ul'o'j, kiu'j korupt'e traduk'is al la angl'a la tekst'o'j'n el la klasik'a'j grek'a kaj hebre'a. Kaj tamen, ec\u0302 tiel, mult'a'j el ili'a'j instru'aj\u0302'o'j tut'e ne plu kongru'as kun ili'a bibli'o, kaj plur'a'j el'don'aj\u0302'o'j \u2013 kiel lern'o'libr'o'j kaj revu'o'j \u2013 est'as neces'a'j por pli'fort'ig'i ili'a'n doktrin'o'n."}, {"text_idx": "#000815", "text": "El raci'a vid'punkt'o la afer'o est'as ec\u0302 pli grav'a. La organiz'aj\u0302'o konvink'as bon'kor'a'j'n hom'o'j'n fal'int'a'j'n en g\u0302i'a'n kapt'il'o'n pri tio, ke tiu ili'a religi'o est'as la sol'a ver'a religi'o kaj ke ne est'as rekomend'ind'e hav'i amik'o'j'n ekster la organiz'aj\u0302'o. Krom'e, c\u0302iu'j est'as konvink'it'a'j, ke se iam iu sukces'as konvink'i iu'n an'o'n pri la fals'ec'o de ili'a'j instru'o'j, efektiv'e est'as Satan'o mem, kiu parol'as per'e de tiu c\u0302i hom'o."}, {"text_idx": "#000816", "text": "Bon's\u0302anc'e mi'a patr'in'o est'is sukces'e operaci'it'a sen komplik'aj\u0302'o'j, kaj neni'u sang'o'trans'vers\u0302'ad'o est'is neces'a, ali'okaz'e la kirurg'o est'us dev'ig'it'a las'i s\u0302i'n pere'i. Mi est'as cert'a, ke ne tem'as pri tio, kio'n vol'is s\u0302i, sed pri tio, kio'n la organiz'aj\u0302'o Watch Tower vol'ig'is al s\u0302i."}, {"text_idx": "#000817", "text": "S\u0302i'a'j sam'religi'an'o'j rekomend'is ne atent'ig'i la famili'o'n pri la ekzist'o de tiu leg\u0302'a dokument'o mal'permes'ant'a la kurac'ist'o'n don'i sang'o'n al s\u0302i, ec\u0302 okaz'e de bezon'o."}, {"text_idx": "#000818", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mi leg'is en ekzempler'o de la revu'o La gvat'o-tur'o tre detal'e, kiel testament'i favor'e al la organiz'aj\u0302'o sen hav'i leg\u0302'a'j'n problem'o'j'n kun famili'an'o'j. Mi nun tim'as ne nur pri la san'o de mi'a patr'in'o, mi ankau\u0306 tim'as perd'i mi'a'n log\u0302'ej'o'n post s\u0302i'a for'pas'o."}, {"text_idx": "#000819", "text": "La printemp'a fest'o est'as la plej grav'a kaj mov'o'plen'a fest'o de la c\u0302in'a popol'o. G\u0302i est'as nov'jar'a fest'o lau\u0306 la lun'a kalendar'o kaj okaz'as la unu'a'n tag'o'n de la unu'a monat'o de tiu c\u0302i kalendar'o. En 2007 la printemp'a fest'o okaz'is la 18an de februar'o en la jar'o de la pork'o, lau\u0306 la c\u0302in'a kultur'o."}, {"text_idx": "#000823", "text": "C\u0302e la unu'a kokerik'o kaj la son'ad'o de sonor'il'o, famili'an'o'j eksplod'ig'as si'a'j'n petard'o'j'n. C\u0302iu sur'met'as nov'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n, salut'as la mal'jun'ul'o'j'n kaj donac'as mon'o'n al la infan'o'j. La unu'a'n nov'jar'a'n tag'o'n oni kun'mang\u0302'as; la du'a'n vizit'as amik'o'j'n kaj parenc'o'j'n. Sur'strat'e oni danc'as kaj parad'as."}, {"text_idx": "#000826", "text": "En la ven'ont'a'j numer'o'j MONATO prezent'os al vi verk'o'j'n de kelk'a'j el'star'a'j fot'ant'o'j, c\u0302u profesi'a'j, c\u0302u amator'a'j, kiu'j per si'a'j verk'o'j iel \u201efrap'is\u201d la redaktor'o'n. Kial iu fot'o apart'e tus\u0302'as la rigard'ant'o'j'n kaj ali'a ne? Nu, la respond'o est'as relativ'e mal'facil'e don'ebl'a. Jen pov'as tem'i pri frap'a'j kolor'o'j, jen pri ne'kutim'a rigard'o-angul'o, jen pri apart'e bel'a fot'it'a person'o au\u0306 objekt'o ... MONATO pov'os prezent'i en si'a'j pag\u0302'o'j nur kelk'a'j'n fot'o'j'n, sed c\u0302iam est'os don'it'a la ret'adres'o, kie vi pov'os trov'i pli da bild'o'j de la prezent'at'a au\u0306tor'o."}, {"text_idx": "#000827", "text": "En tiu c\u0302i unu'a artikol'o MONATO prezent'as la verk'ar'o'n de sinjor'in'o Kerstin Wichmann, kiu log\u0302'as en Stadland, mal'grand'a german'a vilag\u0302'o, kun si'a amik'o Mario kaj si'a'j du ge'fil'o'j Marcel (baldau\u0306 18) kaj Jessica (13). Pri si mem Kerstin Wichmann skrib'as: \u201eMi fot'as, c\u0302ar mi tre s\u0302at'as kapt'i mal'grand'a'j'n moment'o'j'n. Mi am'as rigard'i bild'o'j'n de'nov'e kaj de'nov'e kaj re'memor'i.\u201d S\u0302i plej s\u0302at'as makro'fot'o'j'n de flor'o'j au\u0306 ali'a'j objekt'o'j, kaj la bild'o Kandel'lum'o est'as s\u0302i'a plej s\u0302at'at'a."}, {"text_idx": "#000829", "text": "Se ankau\u0306 vi'n rav'as la fot'o'j de Kerstin Wichmann, vi pov'as trov'i kelk'cent'o'n da ali'a'j en "}, {"text_idx": "#000830", "text": "Kurioz'e son'as la invit'o de Paul Gubbins (MONATO 2007/2, p. 6) al Gbeglo Koffi en'ir'i la rot'o'j'n de human'ist'o'j. Kiu ne konsent'us kun tiu invit'o? Sed strang'as la implic'it'a difin'o de human'ist'o, kiu, lau\u0306 li, est'as \u201etiu, kiu en si'a viv'o centr'as hom'o'j'n, ne di'o'j'n; raci'o'n, ne superstic\u0302'o'n; fakt'o'j'n, ne fantazi'o'j'n\u201d. C\u0302u Thomas Mor'e kaj Erasm'o (kaj cent mil ali'a'j) est'is human'ist'o'j sen'raci'a'j, for'don'int'a'j si'n al fantazi'aj\u0302'o'j? Krom'e: kiam intelekt'ul'o kaj ne'naiv'a hom'o el skeptik'ec'o au\u0306 dub'em'o ascend'as al \u201edi'kred'o\u201d, kiel cert'as Gubbins, ke tiu'j c\u0302i rezign'is raci'o'n por fantazi'aj\u0302'o'j? Kaj c\u0302es'is est'i human'ist'o'j? G\u0302ust'a difin'o pri \u201ehuman'ist'o\u201d implic'as uz'ad'o'n de la tut'a raci'o g\u0302is'fund'e. El tiu Gubbins-a difin'o pri \u201ehuman'ist'o\u201d lik'as, cert'e sen'intenc'e, pli ol aplomb'o, io mal'respekt'a al hom'o'j sincer'e serc\u0302'ant'a'j au\u0306 raci'motiv'it'a'j di'kred'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000831", "text": "Respond'e al Paul Gubbins (MONATO 2007/2, p. 6) mi konstat'as, ke mi estim'as kaj religi'an'o'j'n kaj agnostik'ul'o'j'n. Nepr'e por ne est'i fanatik'a kiel krist'an'a kred'em'ul'o mi c\u0302e tia'j demand'o'j favor'e cit'as la bibli'o'n, por ke mi ne arog'u la ver'o'n al mi person'e."}, {"text_idx": "#000832", "text": "Ebl'e la human'ism'o kaj human'ist'o centr'as hom'o'n kaj ne i'a'n di'o'n. Superstic\u0302'o'n, do fals'a'n kred'o'n, ankau\u0306 serioz'a krist'an'o ne centr'as, sed tre konsci'e evit'as. Ankau\u0306 kun fakt'o'j mi ne hav'as problem'o'n. Sed la jud'a \u2013 kaj la bibli'a \u2013 real'ism'o est'as iom ali'a, ol fakt'o'j. Ankau\u0306 tio c\u0302i est'as konsider'ebl'a kiel real'ism'a:"}, {"text_idx": "#000833", "text": "Hom'o'j jam iam rifuz'is akcept'i Di'o'n kiel majstr'o'n. Ili mem vol'is est'i tia'j. Sed est'i bon'a majstr'o ankau\u0306 inkluziv'as venk'i mal'bon'o'n. Evident'e ni est'as mal'bon'a'j majstr'o'j. C\u0302iel la sub'met'ad'o de la ter'o al si ne signif'as reg'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000834", "text": "Kaj tiu'j, kiu'j akcept'as Di'o'n tia, kiel majstr'o kaj ili'a sinjor'o sam'e kiel am'o'plen'a patr'o? Ili mem ne est'as sekur'a'j de sort'o'bat'o'j. Jesuo ankau\u0306 asert'is, ke li'a regn'o ne est'as de tiu c\u0302i mond'o. Sed ili ankau\u0306 ne tiel facil'e detru'ig\u0302'as je traf'o de mal'bon'o. Oni konstat'is, ke de'long'a'j fid'em'ul'o'j pli facil'e re'san'ig\u0302'as de mal'san'o'j, ekzempl'e."}, {"text_idx": "#000835", "text": "Interes'a est'as la artikol'o Last'a manovr'o (MONATO 2007/1, p. 8), sed ne'sufic\u0302'e preciz'a. Not'ind'as, ke:"}, {"text_idx": "#000836", "text": "1. la nov'a konstituci'o de Serbi'o est'as sub'ten'at'a de sufic\u0302'a pli'mult'o da log\u0302'ant'o'j, kio'n konstat'is c\u0302iu'j inter'naci'a'j instituci'o'j; ja ne ebl'as, ke g\u0302i est'is trud'it'a de mal'pli'mult'o;"}, {"text_idx": "#000837", "text": "2. la prokrast'o difin'i la status'o'n de Kosovo okaz'is pro la dezir'o de alban'a'j politik'ist'o'j, ke Kosovo est'u apart'ig'it'a de Serbi'o. Tio est'as ne'akcept'ebl'a lau\u0306 la C\u0302art'o de UN, la Organiz'aj\u0302'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'o en Eu\u0306rop'o kaj inter'naci'a jur'o. Sen tio Kosovo ricev'us rapid'e si'a'n status'o'n;"}, {"text_idx": "#000838", "text": "3. menci'end'as la jar'o 1912, kiam Serbi'o sukces'is for'pel'i turk'a'j'n okup'int'o'j'n el Kosovo kaj Metohio (Kosmet). Kvankam alban'o'j log\u0302'is en serb'a Kosmet dum la turk'a okupaci'o, kaj arme'e serv'is turk'o'j'n, Serbi'o ne for'pel'is ili'n. Sam'e okaz'is kun alban'o'j en Makedonio kaj Greki'o."}, {"text_idx": "#000839", "text": "Por sekur'ig'i pac'o'n ne permes'ebl'as re'difin'i s\u0302tat'a'j'n lim'o'j'n. Al Kosmet neces'as re'ven'ig'i c\u0302irkau\u0306 200 000 for'pel'it'a'j'n serb'o'j'n, kies dom'o'j'n kaj kultur'a'j'n monument'o'j'n detru'is alban'o'j."}, {"text_idx": "#000840", "text": "De la 29a de januar'o g\u0302is la 2a de februar'o 2007 en la belg'a c\u0302ef'urb'o Bruselo (kaj et'skal'e ankau\u0306 en franc'a Grenobl'e kaj hispan'a Murcia) okaz'is preleg'o'j kaj diskut'o'j pri inteligent'a uz'o de energi'o. La arang\u0302'o'n organiz'is la Eu\u0306rop'a Komision'o (Ek) kaj kelk'a'j g\u0302i'a'j agent'ej'o'j. Est'is forum'o, kie eu\u0306rop'a'j ofic'ist'o'j, scienc'ist'o'j kaj reprezent'ant'o'j de la industri'o pov'as inter's\u0302ang\u0302'i ide'o'j'n. Est'is la unu'a tia semajn'o, kaj g\u0302i est'ont'e ver's\u0302ajn'e okaz'os c\u0302iu'jar'e."}, {"text_idx": "#000841", "text": "La eu\u0306rop'a'j instanc'o'j kaj la kun'labor'ant'a'j scienc'ist'o'j prezent'is la kur'ant'a'j'n kaj est'ont'a'j'n projekt'o'j'n, por kiu'j dispon'ebl'as subvenci'o'j. La industri'o klar'ig'is si'a'n vid'punkt'o'n pri la sekv'ot'a'j voj'o'j. C\u0302ar plur'a'j arang\u0302'o'j okaz'is sam'temp'e, mi pov'as raport'i pri nur kelk'a'j er'o'j."}, {"text_idx": "#000842", "text": "G\u0302is nun Ek ne mult'o'n entrepren'is rilat'e al urb'a publik'a transport'o, c\u0302ar lau\u0306 la tiel nom'at'a \u201esubsidiar-princip'o\u201d1, Ek ne inter'ven'u pri afer'o'j, kiu'j plej bon'e pov'as est'i far'at'a'j sur land'a au\u0306 lok'a nivel'o. Tamen ek'est'as g\u0302eneral'a dezir'o por hav'i pli da eu\u0306rop'nivel'a regul'ig'ad'o. Ekzempl'e bus'o'j reprezent'as nur mal'grand'a'n part'o'n de la tut'a merkat'o de transport'il'o'j, kaj se c\u0302iu urb'o apart'e lanc\u0302'as mend'o'j'n lau\u0306 la propr'a'j kriteri'o'j pri komfort'o, motor'o'j, dimensi'o'j ktp, la merkat'o ankorau\u0306 pli dis'pec'ig\u0302'as. El tio rezult'as pli alt'a'j prez'o'j kaj mal'pli alt'a kvalit'o. Pli bon'e est'us inter'konsent'i sur eu\u0306rop'a nivel'o pri baz'a'j afer'o'j."}, {"text_idx": "#000843", "text": "La brusela diskut'o okaz'is prepar'e al la aper'ig'o en au\u0306tun'o 2007 de \u201everd'a libr'o\u201d, tio est'as diskut'dokument'o, en kiu Ek prezent'os tem'o'j'n kiel tarif- kaj pag-sistem'o'j, mezur'ad'o de kvalit'o, propuls'o-sistem'o'j, minimum'a'j serv'o'j, kiu'n g\u0302i dezir'as trakt'i eu\u0306rop'nivel'e. C\u0302iu'j civit'an'o'j rajt'os send'i si'a'j'n rimark'o'j'n pri tiu'j propon'o'j."}, {"text_idx": "#000844", "text": "Uz'o de energi'o en konstru'aj\u0302'o'j"}, {"text_idx": "#000845", "text": "Jam de jar'dek'o Ek pri'stud'as metod'o'j'n por ig'i la publik'a'j'n kaj privat'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n mal'pli energi'vor'a'j. Nun la prepar'a'j labor'o'j fin'ig\u0302'is, kaj ar'o da norm'o'j, inform'o'j kaj help'il'o'j est'as preskau\u0306 pret'a'j por en'konduk'i ver'a'n ag'ad'plan'o'n. Oni unu'a'vic'e cel'os grand'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, c\u0302ar ili est'as plej facil'e mastr'um'ebl'a'j kaj liver'os plej rapid'a'j'n kaj grand'a'j'n s\u0302par'o'j'n. Antau\u0306'vid'ebl'as, ke jam post kvin jar'o'j sur c\u0302iu tia konstru'aj\u0302'o est'os s\u0302ild'o, kompar'ebl'a al la jam ekzist'ant'a s\u0302ild'o sur kelk'a'j kategori'o'j de hejm'a'j aparat'o'j en eu\u0306rop'a'j vend'ej'o'j, kiu montr'as al la publik'o, kiom s\u0302par'em'a la aparat'o est'as. Io simil'a ven'os por privat'a'j log\u0302'ej'o'j, kvankam g\u0302i ne est'os publik'a, sed nur montr'end'a ekzempl'e okaz'e de lu'o au\u0306 vend'o de dom'o."}, {"text_idx": "#000847", "text": "Tiu'n kun'ven'o'n organiz'is Eurelectric, la unu'ig\u0302'o de la eu\u0306rop'a elektro'produkt'ant'a industri'o (). Elektr'o kovr'as proksim'um'e (de'pend'as de la kalkul'metod'o) du'on'o'n de la tut'a energi'bezon'o; nukle'a'j central'o'j liver'as tri'on'o'n de la elektr'o. Grav'a nun'temp'a problem'o est'as la oft'a satur'ig\u0302'o de la inter'konekt'o'j, de la grand'a'j alt'tensi'a'j line'o'j kaj de la gas'o'dukt'o'j, kiu'j lig'as land'o'j'n kaj region'o'j'n. Tio mal'help'as konkurenc'o'n kaj ig'as la Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n (EU) vund'ebl'a, kiam okaz'as katastrof'o. La preleg'ant'o'j sub'strek'is la bezon'o'n plu atent'i pri ekvilibr'o inter konkurenc'pov'a kost'prez'o, fid'ind'a proviz'ad'o kaj dau\u0306r'ig'ebl'a produkt'ad'o, elekt'ant'a ne'el'c\u0302erp'ig\u0302'ont'a'j'n energi'font'o'j'n."}, {"text_idx": "#000848", "text": "En printemp'o 2007 Eurelectric publik'ig'os la rezult'o'j'n de du'jar'a stud'o pri la rol'o de elektr'o, por ating'i tiu'n ekvilibr'o'n je mez'long'a (2030) kaj long'a (2050) temp'o. Tem'o'j en la stud'o est'os inter ali'a'j s\u0302par'o de elektr'o kiam ebl'as, prefer'o por elektr'o, kiam g\u0302i plej efik'as (ekzempl'e en transport'o), kaj nov'a atent'o pri karb'o por elektro'produkt'ad'o, c\u0302ar tiu energi'font'o hav'as plej stabil'a'n prez'o'n kaj g\u0302i'a uz'ad'o ne nepr'e est'as polu'a."}, {"text_idx": "#000850", "text": "La semajn'o2 montr'is la voj'o'j'n, kiu'j'n la Ek kaj la industri'o em'as ir'i rilat'e al energi-politik'o. La inter's\u0302ang\u0302'o de ide'o'j cert'e help'os por kongru'ig'i la vid'punkt'o'j'n. Kvankam la arang\u0302'o est'is mal'ferm'it'a al c\u0302iu'j, en real'o la c\u0302e'est'ant'a'j \u201eordinar'a'j\u201d civit'an'o'j est'is rar'a'j. Part'e ili est'is reprezent'at'a'j de prem'grup'o'j, kiu'j el'star'ig'as nur si'a'j'n ide'o'j'n kaj silent'as pri kontrau\u0306'a'j opini'o'j. Tamen, per iniciat'o kiel \u201everd'a libr'o\u201d c\u0302iu'j ankorau\u0306 hav'os s\u0302anc'o'n esprim'i si'a'n opini'o'n."}, {"text_idx": "#000851", "text": "1. Subsidiar-princip'o: lau\u0306 tiu princip'o c\u0302iu super'a unu'o de soci'o kaj s\u0302tat'o dev'as plen'um'i nur tiu'j'n task'o'j'n kaj uz'i nur tiu'j'n rajt'o'j'n, kiu'j'n la sub'a unu'o ne kapabl'as real'ig'i, sed c\u0302iam la super'a unu'o dev'as ebl'ig'i (help'i) al la sub'a'j unu'o'j mem lau\u0306'ebl'e bon'e plen'um'i si'a'j'n task'o'j'n kaj aplik'i si'a'j'n rajt'o'j'n."}, {"text_idx": "#000852", "text": "2. est'as la c\u0302ef'pag\u0302'o de la semajn'o. Kiel la ali'a'j pag\u0302'o'j, g\u0302i est'as preskau\u0306 ekskluziv'e angl'a'lingv'a."}, {"text_idx": "#000853", "text": "Komenc'e de 2007 mi ricev'is invit'o'n por part'o'pren'i tut'semajn'a'n arang\u0302'o'n en Bruselo pri la projekt'o'j de la Eu\u0306rop'a Komision'o rilat'e al zorg'a uz'o de energi'o. Kvankam mi ne est'as fak'ul'o pri tiu tem'o, est'is s\u0302anc'o por kon'at'ig\u0302'i kun medi'o, kiu'n oni kon'as nur el gazet'a'j artikol'o'j kaj televid'a'j program'o'j. Ankau\u0306 est'is interes'e far'i kompar'o'n kun ali'a'j tut'semajn'a'j konferenc'o'j, kiu'j'n mi kutim'as part'o'pren'i."}, {"text_idx": "#000854", "text": "Kvankam mi profesi'e labor'as en Bruselo, mi nur mal'oft'e ven'as en g\u0302i'a'n eu\u0306rop'a'n kvartal'o'n. Origin'e g\u0302i est'is burg\u0302'a kvartal'o ekster la urb'o'centr'o, nov'e plan'it'a en la 19a jar'cent'o, kun nom'o \u201eLeopoldkvartalo\u201d (lau\u0306 la unu'a belg'a reg\u0302'o), kun grand'a, sam'nom'a park'o. Jam de jar'dek'o'j g\u0302i aspekt'as al mi kiel eg'a, sen'fin'a konstru'ej'o. Mal'nov'a'j'n kaj ec\u0302 sufic\u0302'e nov'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n oni detru'as kaj anstatau\u0306'e ven'as grand'a'j konstru'aj\u0302'o'j. De la mal'nov'a'j strat'o'j rest'as nur kelk'a'j part'o'j, jen bon'e pri'zorg'it'a'j, jen kun pere'ant'a'j dom'o'j, kiu'j atend'as mal'konstru'ist'o'n. Traf'a ekzempl'o est'as la Luksemburga Staci'dom'o, kiu iam est'is la c\u0302ef'a inter'naci'a staci'dom'o de Bruselo. G\u0302i ankorau\u0306 ekzist'as, sed g\u0302i ig\u0302'is liliput'a, kompar'e kun la nov'a'j ofic'ej'o'j ambau\u0306'flank'e kaj kun la Eu\u0306rop'a Parlament'o mal'antau\u0306 g\u0302i. De maj'o g\u0302is au\u0306gust'o 2007 en tiu (nun eks'a) staci'dom'o okaz'os ekspozici'o pri la urb'o'plan'ad'o en la eu\u0306rop'a kvartal'o (vid'u )."}, {"text_idx": "#000855", "text": "En la invit'leter'o est'is klar'ig'it'e, kie kaj kiam okaz'os la preleg'o'j kaj diskut'o'j. Tamen, la adres'o'j est'is simpl'ig'it'a'j: mi ekzempl'e ne tuj sci'is, kiel trov'i \u201eCharlemagne S3\u201d. \u201eK-Nal (Bassin Beco) (150)\u201d est'is ec\u0302 pli mister'a adres'o. La du'a adres'o s\u0302ajn'e est'is apud kanal'o, sed mi ne trov'is g\u0302i'n (kaj honest'e dir'it'e, mi ne ver'e serc\u0302'is, sed profit'is de liber'a tag'o). Pli detal'e tra'serc\u0302'ant'e la inform'o'j'n, mi ek'sci'is, ke Charlemagne trov'ig\u0302'as apud Berlaymont, la c\u0302ef'a dom'eg'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o en Bruselo, kies situ'o'n mi kon'is. \u201eS3\u201d simpl'e est'as la numer'o de salon'o en g\u0302i."}, {"text_idx": "#000858", "text": "En Charlemagne mi nombr'is tri au\u0306 kvar kun'ven'ej'o'j'n kun kapacit'o inter 100 kaj 500 person'o'j. Ili est'is c\u0302iam preskau\u0306 plen'a'j. Apud la en'ir'ej'o c\u0302iu'foj'e est'is dis'don'at'a'j program'o kaj list'o de part'o'pren'ant'o'j. El tiu'j list'o'j evident'ig\u0302'is, ke proksim'um'e du'on'o ven'is el ekster'land'o kiel reprezent'ant'o'j de kompani'o'j kaj asoci'o'j. Ankau\u0306 la \u201ebelg'o'j\u201d fakt'e plej'part'e est'is ekster'land'an'o'j, c\u0302ar tem'is pri (kelk'a'j) ofic'ist'o'j de la eu\u0306rop'a'j instanc'o'j kaj pri reprezent'ant'o'j de divers'a'j inter'naci'a'j asoci'o'j kaj prem'grup'o'j establ'it'a'j en Bruselo. Mi jam au\u0306d'is, ke est'as mult'a'j lobi'ist'o'j en Bruselo, sed mi ne konsci'is, ke ili'a kvant'o est'as tiom grand'a. La divid'o vir'o'j-vir'in'o'j en la publik'o est'is en ekvilibr'o, sed sur la podi'o vir'in'o'j mal'oft'is."}, {"text_idx": "#000859", "text": "C\u0302ar la prepar'a'j inform'o'j est'is nur angl'a'lingv'a'j, ne est'is surpriz'o, ke ankau\u0306 dum la preleg'o'j reg'as la angl'a. En la plej grand'a salon'o est'is interpret'ad'o al la c\u0302ef'a'j lingv'o'j. G\u0302eneral'e la preleg'ant'o'j est'is bon'e kompren'ebl'a'j, sed est'is kelk'a'j person'o'j, kiu'j parol'is mal'bon'e kompren'ebl'a'n angl'a'n kaj kiu'j'n mi prefer'is au\u0306skult'i per'e de iu interpret'ist'o. Kiam preleg'ant'o parol'is angl'e, ebl'e dek'on'o met'is la kap'au\u0306skult'il'o'n; por franc'parol'ant'o du'on'o uz'is g\u0302i'n kaj por pli ekzotik'a'j lingv'o'j kiel german'a, ital'a au\u0306 hispan'a nur dek'on'o ne bezon'is interpret'ad'o'n. La ne-angl'e'parol'ant'o'j est'is politik'ist'o'j, kiu'j raport'is pri projekt'o'j el si'a region'o. S\u0302ajn'as, ke la fak'ul'o'j bezon'as kurag\u0302'o'n kaj persist'em'o'n por ne parol'ad'i angl'e."}, {"text_idx": "#000861", "text": "La voc\u0302'o de Iv'o Lapenna est'is kon'at'a al generaci'o'j de esperant'ist'o'j. Li'a orator'ad'o vibr'ig'is, entuziasm'ig'is, emoci'is, plur'foj'e profund'e kor'tus\u0302'is mil'o'j'n da hom'o'j. Sed li c\u0302es'is oficial'e parol'i en 1987, nur mal'mult'a'j'n semajn'o'j'n antau\u0306 si'a mort'o: pas'is do jam du'dek jar'o'j, kaj la person'o'j, kiu'j hav'as memor'o'n pri la verv'o de li'a voc\u0302'o, iom post iom esting'ig\u0302'as. Generaci'o'j sekv'as unu la ali'a'n, kaj memor'o'j perd'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000862", "text": "Iv'o Lapenna post'las'is en c\u0302iu'spec'a'j revu'o'j cent'o'j'n kaj cent'o'j'n da grav'a'j artikol'o'j: la mov'ad'o tra'pas'is li'a'j'n pens'o'j'n, kaj c\u0302io mov'ad'a est'is de li analiz'at'a kaj interpret'at'a. Revu'o'j kaj parol'ad'o'j est'is li'a'j per'il'o'j al la inter'naci'lingv'a publik'o, publik'o, kiu rapid'e konsum'as sensaci'o'j'n kaj emoci'o'j'n, sed ne hav'as temp'o'n au\u0306 em'o'n leg'i plen'a'n libr'o'n. Tial libr'o'j de li verk'it'a'j, kolekt'ant'a'j li'a'n orator'ec'o'n, est'is princip'e nur du, kvankam fundament'a'j: Retor'ik'o kaj Elekt'it'a'j parol'ad'o'j kaj preleg'o'j."}, {"text_idx": "#000864", "text": "La fres\u0302'e el'don'it'a'j tri disk'o'j en'ten'as ses preleg'o'j'n de ali'a'j temp'o'j, el kiu'j kvar est'as de la kvin'dek'a'j jar'o'j: ali'a elan'o, ali'a'j propon'o'j, ebl'e ali'a'j esper'o'j. En du el tiu'j parol'ad'o'j oni percept'as la si'n'ten'o'n de Lapenna kontrau\u0306 la tiam'a UEA: est'is fend'o, est'ig'it'a de la estr'ar'a'j kaj komitat'a'j elekt'o'j en Hamburg'o en 1974, kiu'j kau\u0306z'is la for'ir'o'n de Lapenna de UEA kaj la arang\u0302'o'n de la konferenc'o'j de la Neu\u0306tral'a Esperant'o-Mov'ad'o (NEM) kaj post'e de la Inter'naci'a Centr'o de NEM. Pas'is pli ol 30 jar'o'j, kaj pri g\u0302i histori'ist'o'j eventual'e plu diskut'os, analiz'os kaj definitiv'e verdikt'os. Sed ankorau\u0306 interes'a lau\u0306 la histori'a vid'punkt'o est'as la pozici'o de Lapenna, esprim'it'a en preleg'o, en'konduk'ant'a al la labor'program'o por la cent'jar'a jubile'o de Esperant'o en 1987, labor'program'o, lanc\u0302'it'a de Lapenna jam en 1981."}, {"text_idx": "#000865", "text": "La plej interes'a dokument'o est'as, tamen, la registr'aj\u0302'o de la plej glor'a event'o de la Lapenna-period'o, la sesi'o de la G\u0302eneral'a Konferenc'o de Unesk'o en Montevide'o, de la 10a de decembr'o 1954. Mal'long'a klar'ig'o de la antau\u0306'a'j fakt'o'j antau\u0306'as la registr'aj\u0302'o'n, en kiu au\u0306d'ig\u0302'as la prezent'o de la fam'a moci'o, kiu leg'ebl'as en c\u0302iu jar'a el'don'o de la UEA-jar'libr'o, kaj kiu agnosk'as la rezult'o'j'n, ating'it'a'j'n per Esperant'o en la kamp'o de kultur'o. La meksika delegaci'o prezent'as (hispan'e), la svis'a deleg'it'o apog'as franc'lingv'e, dir'ant'e, ke la antau\u0306'a voc\u0302'don'o el la program'komision'o matur'ig\u0302'is en ne'favor'a situaci'o, la brit'a deleg'it'o propon'as amend'o'n (angl'e), la prezid'ant'o voc\u0302'don'ig'as kaj la rezult'o est'as 30 por, 5 kontrau\u0306 kaj 17 si'n'de'ten'o'j. La verv'a aplau\u0306d'o kun'tren'as ankau\u0306 la nun'a'n au\u0306skult'ant'o'n."}, {"text_idx": "#000866", "text": "Jes ja, Montevide'o est'is la plej alt'a pint'o de la sukces'o'j de Lapenna, almenau\u0306 la plej vid'ebl'a, tiu, kiu don'is la plej'a'j'n ebl'o'j'n por s\u0302tat'a instru'ad'o. Pri g\u0302i Lapenna verk'is mult'lok'e, inter'ali'e, en Esperant'o en perspektiv'o kaj en la revu'o Horizont'o. Tiu'j'n emoci'a'j'n tag'o'j'n mi hav'is la okaz'o'n si'a'temp'e tra'viv'i kun grand'a part'o'pren'o: mi'a kar'memor'a Patr'o, tiam redaktor'o de Radi'o Roma, est'is inter tiu du'cent'o da aktiv'ul'o'j, kiu'j ricev'is bros\u0302ur'o'n kun el'tir'aj\u0302'o'j el la leter'o'j de Lapenna al la CO de UEA. Plen'a raport'o, kun c\u0302iu'j dokument'o'j, aper'is neniam, sed el'c\u0302erp'a est'as la artikol'o, aper'int'a en la verk'o Ese'o'j memor'e al Iv'o Lapenna sub la titol'o Pasi'o, raci'o kaj emoci'o: de Parizo al Montevide'o."}, {"text_idx": "#000867", "text": "Ali'a'j parol'ad'o'j est'as sam'e emoci'ant'a'j. La kultur'a valor'o de la inter'naci'a lingv'o est'as la tem'o de la fest'parol'ad'o en 1954 en Harlemo: princip'o'j c\u0302iam valid'a'j, bon'e en'kadr'ig'it'a'j per preciz'a orator'a skem'o. La aparten'o al la gent'o kaj al la lingv'o est'as super'a al la aparten'o al naci'o, kaj la aparten'o al la hom'ar'o manifest'ig\u0302'as per la uz'ad'o kaj dis'vast'ig'o de la inter'naci'a lingv'o. Dek jar'o'j'n post'e, de'nov'e en Nederlando, en Hag'o, la kongres'o g\u0302u'is la alt'a'n protekt'ad'o'n de nederlanda reg\u0302'in'o, kaj Iv'o Lapenna salut'is la reprezent'ant'o'j'n de la reg'ist'ar'o'j, c\u0302e'est'ant'a'j la inau\u0306gur'o'n. Kiel domag\u0302'a diferenc'o de la nun'a situaci'o, kiam reprezent'ant'o'j de reg'ist'ar'o'j kaj ambasador'o'j apenau\u0306 send'as salut'mesag\u0302'o'n al ni'a'j UKoj! La skem'o de la parol'ad'o'j de Lapenna, precip'e la fest'parol'ad'o'j, est'is c\u0302iam la sam'a: salut'o al la oficial'a'j part'o'pren'ant'o'j, memor'ig'o pri la c\u0302ef'a'j person'o'j de la gast'ig'ant'a land'o, paralel'ig'o de la ide'o'j de tiu'j grand'ul'o'j kaj la ide'o'j, dis'vast'ig'at'a'j de esperant'ism'o, kern'a tus\u0302'o de la kongres'a tem'o: jen la inter'naci'a kun'labor'o, jen la hom'a'j rajt'o'j, jen la inter'naci'a jar'o de eduk'ad'o."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Terur'a'j kaj sovag\u0302'a'j far'ig\u0302'as hom'o'j en ekstrem'o. S\u0302ok'a est'as la rakont'o de la kontrol'ist'o de la japan'a'j milit'kapt'it'o'j."}, {"text_idx": "#000872", "text": "\u201eKial ni ne for'kur'u? Ni'a mal'amik'o neniam las'os ni'n hejm'e'n ir'i, pro mank'o de labor'ist'o'j,\u201d propon'is unu kapt'it'o."}, {"text_idx": "#000873", "text": "\u201eNi'a hejm'o tamen est'as tro mal'proksim'a, ebl'e pli ol kvar mil kilo'metr'o'j'n for,\u201d kontrau\u0306'parol'is ali'a. \u201eMult'a'j arb'ar'eg'o'j, river'eg'o'j, kaj ebl'e mont'o'j star'as antau\u0306 ni.\u201d"}, {"text_idx": "#000874", "text": "Kvankam la milit'o fin'ig\u0302'is jam de long'e per mal'venk'o de Japani'o, neni'a inform'o pri la hejm'e'n'ir'o de milit'kapt'it'o'j est'is au\u0306d'ebl'a. Kapt'it'o'j far'ig\u0302'is pli kaj pli mal'esper'a'j. Ne mir'ind'e, ke la ide'o pri for'kur'o el'ig\u0302'is. Sed aktual'a ag'ad'o est'is tro mal'prudent'a kaj dang\u0302er'a. Ver'e la kazern'o ne est'is s\u0302los'it'a. La kapt'it'o'j est'is konsider'ind'e liber'a'j. La gard'ist'o'j est'is ec\u0302 amik'a'j al la kapt'it'o'j. La log\u0302'ant'o'j c\u0302irkau\u0306 la kazern'o ankau\u0306 est'is bon'kor'a'j, kaj de temp'o al temp'o propon'is akv'o'n al la kapt'it'o'j post pez'a labor'o. La gard'ist'o'j komplic'is pri tio, c\u0302ar ili ec\u0302 trink'is la sam'o'n kun'e. Ne reg'is sever'a mal'sat'o, kvankam la mang\u0302'porci'o ne est'is sufic\u0302'a. Sed la sopir'o al hejm'o natur'e pli'mult'ig\u0302'is post la labor'o c\u0302iu'tag'a, precip'e pro mank'o de inform'o'j el la ekster'a mond'o. Mult'foj'e inter'konsil'ig\u0302'is la du kapt'it'o'j pri la ebl'ec'o for'kur'i. Ver'e s\u0302ajn'is facil'a la for'kur'o. Sed c\u0302u oni pov'as al'ven'i al si'a hejm'o kvar mil kilo'metr'o'j'n for? Oni ne pov'as uz'i fer'voj'o'n, kiu est'as sub sever'a kontrol'o de la arme'o."}, {"text_idx": "#000876", "text": "Unu tag'o'n tri kapt'it'o'j for'kur'is. La kontrol'ist'o mal'kovr'is la for'est'o'n de la kapt'it'o'j post kelk'a'j hor'o'j. Taskeskadro de c\u0302as'arme'o est'is tuj organiz'it'a. La eskadr'o hav'is vetur'il'o'j'n, c\u0302eval'o'j'n kaj ec\u0302 mas\u0302in'paf'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#000879", "text": "\u201eKio ja okaz'is? C\u0302u vi paf'is ili'n al mort'o?\u201d mi demand'is tim'em'e de la c\u0302ef'oficir'o."}, {"text_idx": "#000881", "text": "La nombr'o de la kadavr'o'j est'is tri. Tamen la c\u0302as'arme'o mort'ig'is nur du. Kio'n signif'as tio? C\u0302iu'j est'is mut'a'j. Ec\u0302 la soldat'o'j, ordinar'e gaj'a'j, vol'is parol'i nek al ni nek inter si. Kaj ili s\u0302ajn'is tre mal'g\u0302oj'a'j, kvankam ili'a task'o est'is sukces'e plen'um'it'a. Post unu tag'o, la oficir'o iom post iom rakont'is al mi pri la okaz'aj\u0302'o. La c\u0302as'ant'o'j facil'e trov'is la fug\u0302'ant'o'j'n en fru'a nokt'o apud klar'e vid'ebl'a fajr'o. Du vir'o'j brul'ig'is i'o'n per lign'et'o'j. La brul'ig'it'a est'is tranc\u0302'it'a karn'o de hom'a korp'o! La du fug\u0302'ant'o'j kri'eg'is ne'hom'a'n kri'o'n kaj sen'esper'e kontrau\u0306'atak'is la c\u0302as'ant'o'j'n por tuj'a mort'ig'o per paf'il'o'j. La for'kur'ant'o'j est'is tro optimism'a'j. Ili ne kon'is la real'a'n sever'ec'o'n de la vast'a Siberio. Preskau\u0306 neni'o'n mang\u0302'ebl'a'n ili pov'is trov'i dum tag'long'a kur'ad'o. C\u0302e'vesper'e de la sekv'ant'a tag'o, ebl'e mal'sat'o far'ig\u0302'is ne'toler'ebl'a. La plej mal'fort'a far'ig\u0302'is viktim'o. Iom kompat'ind'a'j est'is la du pli fort'a'j, kiu'j est'is paf'it'a'j, antau\u0306 ol ili sat'ig'is si'a'n apetit'o'n. La viktim'o tamen est'is veng\u0302'it'a!"}, {"text_idx": "#000883", "text": "Reg'is tomb'a silent'o inter ni. Mi re'memor'as la dir'o'n de mi'a amik'o pri kankr'o'j. En infan'ec'o, li kapt'is nau\u0306 kankr'o'j'n kaj for'las'is ili'n long'e en kest'o. Li trov'is post kelk'a'j tag'o'j nur du gigant'a'j'n kankr'o'j'n en la kest'o. Sen'dub'e la kankr'o'j mang\u0302'is unu la ali'a'n, g\u0302is la fin'a grand'ig\u0302'o de du post'viv'ant'o'j. Mi plu'e re'memor'as la rakont'o'n pri post'viv'ant'o'j sur sav'boat'o, kiu'j decid'is loti pri mang\u0302'viktim'o. Simil'a tragedi'o okaz'is inter ni'a'j koleg'o'j. Hom'o cert'e est'as mal'fort'a, jes, precip'e mal'fort'a kontrau\u0306 mal'sat'o. Ver'e nur post mal'pli ol du tag'o'j la for'kur'ant'o'j al'ven'is al tia ekstrem'o! Mi ne vol'is tio'n kred'i. Sed kiel mi pov'us kondamn'i ili'n? Di'o sci'as, kio'n mi far'us en simil'a situaci'o. C\u0302iu'okaz'e ni'a hejm'land'o est'is sen'esper'e for je kvar mil kilo'metr'o'j!"}, {"text_idx": "#000885", "text": "La 15-jar'a dat're'ven'o de la dis'fal'o de Sovetio est'as bon'a pretekst'o por analiz'i tiu'n histori'a'n okaz'aj\u0302'o'n, kaj atest'int'o de tiu'j event'o'j Kalle Kniivila\u0308, tiam trov'ig\u0302'ant'a en Moskvo, pov'us mult'o'n interes'a'n rakont'i pri tio. Sed, bedau\u0306r'ind'e, anstatau\u0306 si'a vid'punkt'o (kio'n sub'kompren'as met'ad'o de li'a artikol'o en la koncern'a'n rubrik'o'n de la februar'a numer'o de MONATO), li publik'ig'is simpl'a'n refer'aj\u0302'o'n de la libr'o de Jegor Gajdar, la unu'a kaj la plej mal'talent'a c\u0302ef'ministr'o de Rusio en la post'soveti'a epok'o."}, {"text_idx": "#000886", "text": "La faktor'o'j, kiu'j kau\u0306z'is la pere'o'n de Sovetio, est'is plur'a'j kaj divers'karakter'a'j: ekonomi'a'j, politik'a'j, etn'o-naci'a'j, federaci'a'j (ekzempl'e divers'nivel'a'j konflikt'o'j de la centr'a'j kaj region'a'j elit'o'j), kiu'j'n analiz'i est'as tre interes'e \u2013 sed komplik'e. Pri tio ekzist'as jam grand'a literatur'o. Tamen Gajdar interes'ig\u0302'as nur pri la ekonomi'a'j, kaj ne la plej grav'a'j kau\u0306z'o'j, sed pen'as pruv'i, ke g\u0302ust'e ili est'as la c\u0302ef'a'j. Tia unu'dimensi'a pri'trakt'o de la tem'o tau\u0306g'as por Gajdar, des pli pro tio, ke li'a c\u0302ef'a task'o est'as sen'kulp'ig'i si'n pro la ekonomi'a kolaps'o, kiu'n el'vok'is li'a'j propr'a'j metod'o'j gvid'i la ekonomi'a'n viv'o'n en la land'o, sed por serioz'a j\u0302urnal'ist'o sen'rezerv'e re'rakont'i si'n'prav'ig'a'j'n primitiv'a'j'n asert'o'j'n de fiask'int'a politik'ist'o est'as tut'e ne serioz'e."}, {"text_idx": "#000887", "text": "Ndlr.: Lok'i la artikol'o'n en la rubrik'o \u201eEl mi'a vid'punkt'o\u201d ne decid'is la au\u0306tor'o, sed la redakci'o. Ceter'e, referenc'i al fak'ul'o'j supoz'at'a'j au\u0306 ver'a'j est'as kutim'a metod'o j\u0302urnal'ist'a."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Por mult'a'j ekster'land'an'o'j Litovio est'as ne'kon'at'a kaj foj'foj'e ec\u0302 mit'a land'o, ne'kompren'at'a kaj mis'reprezent'at'a en film'o'j kaj libr'o'j. Tio'n indik'as enket'o'j en 18 land'o'j de la Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#000889", "text": "Ekzempl'e en la roman'o Hannibal, sur kiu film'e baz'ig\u0302'as la kanibal'o Hannibal Lecter, la au\u0306tor'o Thomas Harris nom'as litovojn jen balt'o'j, jen slav'o'j. Menci'at'a'j est'as geografi'a'j nom'o'j ne tip'a'j por Litovio. La bien'o apud Vilnius, de kie ven'as la Lecter-famili'o, asoci'ig\u0302'as kun tip'e gotik'a franc'a kastel'et'o. Famili'a'j nom'o'j en la roman'o son'as pli inter'naci'e ol litove, kaj kant'o'j en la film'o rilat'as pli al german'a folklor'o ol la litova."}, {"text_idx": "#000890", "text": "La holivud'a aktor'o Mel Gibson antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j en intervju'o parol'is pri \u201eakr'a'dent'a'j litovoj, arm'it'a'j per basbal'a'j baston'o'j\u201d. Ceter'e en film'o \u201eInfan'o'j el la 402a klas'o\u201d oni prezent'is rus'a'j'n special'aj\u0302'o'j'n, kvazau\u0306 ili est'us litovaj. Kaj irlanda gazet'o en 2004 publik'ig'is artikol'o'n, en kiu Litovio est'is prezent'at'a kiel land'o de mal'felic\u0302'ul'o'j, sur kies strat'o'j rul'ig\u0302'is nur mal'nov'a'j rus'a'j au\u0306t'o'j kaj kie, fin'stud'int'e, jun'ul'o'j pov'is nur lav'i teler'o'j'n, c\u0302ar ali'a labor'o mank'as."}, {"text_idx": "#000891", "text": "Uson'a verk'ist'o, Jonathan Franzen, en Korekt'o'j aper'int'a en 2001, not'is, ke Vilnius est'as urb'o reg'at'a de bandit'o'j. Krom'e la c\u0302ef'urb'an'o'j sufer'as pro mank'o de nutr'aj\u0302'o kaj est'as dev'ig'at'a'j mang\u0302'i c\u0302eval'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000894", "text": "Kial ver'e kolaps'is la tri tur'o'j de MKC?"}, {"text_idx": "#000895", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j raport'is pri la kolaps'o de du tur'o'j de la Mond'a Komerc'a Centr'o (MKC) la 11an de septembr'o 2001, kiam ili'n traf'is du flug'mas\u0302in'o'j. Nun special'ist'o'j pri'demand'as la oficial'a'n raport'o'n. Kio ver'e okaz'is en tiu sort'o'turn'a event'o, kaj kio est'as la fon'o de tia katastrof'a mond'sku'a atak'o? I'a'n Fantom pri'esplor'as ..."}, {"text_idx": "#000896", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu, kiu sufic\u0302'e ag\u0302'as por memor'i la murd'o'n de la uson'a prezid'ant'o Kennedy [ke\u0301nedi] en 1963, memor'as preciz'e, kie li est'is en la moment'o, en kiu li au\u0306d'is la nov'aj\u0302'o'n. Ver's\u0302ajn'e simil'e est'os pri la murd'o de preskau\u0306 tri mil hom'o'j en la du tur'o'j de la Mond'a Komerc'a Centr'o en Nov'jork'o la 11an de septembr'o 2001."}, {"text_idx": "#000897", "text": "Mi mem est'is tuj el'ir'ont'a al vojag\u0302'agent'ej'o por mend'i flug'bilet'o'n, kiam mi au\u0306d'is la unu'a'n anonc'o'n, kaj mez'e de la negoc'o'j, kiam mi au\u0306d'is pri la sugest'o de teror'ist'a atak'o. Post'e mi vid'is la kolaps'o'n de la du tur'o'j, kaj, kiel c\u0302iu ali'a, mir'is pri la disciplin'a manier'o, en kiu la tur'o'j fal'is, g\u0302ust'e kvazau\u0306 ili est'us mal'konstru'it'a'j de special'ist'a mal'konstru'a kompani'o."}, {"text_idx": "#000898", "text": "Mi tamen ne est'is fak'ul'o, kaj mi'a atent'o rapid'e trans'ir'is al la hom'a situaci'o, al la konfes'vid'bend'o de Osama bi'n Lad'e'n, al la teror'ism'a ag'ad'o de Al'kaid'o, al la supoz'at'a sub'ten'o de ili'a teror'ism'a ag'ad'o far'e de la reg'ist'ar'o de Afgani'o, kaj, kiel preskau\u0306 c\u0302iu ali'a, mi est'is konvink'it'a pri la bezon'o for'ig'i tiu'n font'o'n de teror'ism'o."}, {"text_idx": "#000899", "text": "En decembr'o 2006 pro moment'a impuls'o, mi en'tajp'is en Google, sed angl'a'lingv'e, \u201eDavid Shayler, event'o'j, 2006\u201d. David Shayler [dejvid s\u0302ejla] est'as kon'at'a nom'o en Briti'o, ek'de kiam li for'las'is la milit'inteligent'a'n serv'o'n Mi5 fin'e de 1995, kun'e kun si'a tiam'a partner'o Annie Machon [an'i mac\u0302'o'n]. Ili hav'is zorg'o'j'n pri eksces'o'j de la brit'a milit'a inteligent'o, kaj decid'is, ke jam ven'is la temp'o mal'mask'i la afer'o'n, risk'ant'e la sekv'o'j'n de tiu romp'o de la Akt'o pri Oficial'a'j Sekret'o'j1,2."}, {"text_idx": "#000900", "text": "David Shayler raport'is pri inter'ven'o'j de Mi5 en brit'a'j organiz'aj\u0302'o'j \u2013 ec\u0302 et'a'j \u2013 kiu'j prezent'as neni'a'n minac'o'n al la brit'a sekur'ec'o3, 4. Tem'is ne nur pri gvat'ad'o, sed ankau\u0306 pri rekt'a inter'ven'o por mal'munt'i asoci'o'j'n pro cel'o'j ali'a'j ol naci'a sekur'ec'o. G\u0302eneral'e tem'is pri mal'dekstr'a'j organiz'aj\u0302'o'j, kiel la Komun'ist'a Parti'o de Grand'a Briti'o, la Social'ist'a Labor'ist'a Parti'o, sed ankau\u0306 la Kampanj'o por Nukle'a Mal'arm'ad'o (CND). Aper'as nun ec\u0302 raport'o'j, ke Tony Blair [teu\u0306ni blea] est'is agent'o de Mi5 en la Labor'parti'o kaj CND, antau\u0306 ol li far'ig\u0302'is c\u0302ef'ministr'o5."}, {"text_idx": "#000901", "text": "Por kompren'i, kiel tio pov'as funkci'i, neces'as hav'i kompren'o'n pri la temp'o'skal'o de tia'j projekt'o'j. Lau\u0306 la estr'o de la londona metropol'a polic'o, Sir Iain Blair [i'a'n blea], oni bezon'is du'dek jar'o'j'n por penetr'i la Irland'an Respublik'a'n Arme'o'n6. Por penetr'i je tia nivel'o, la c\u0302ef'a rol'o est'as gajn'i kred'ind'ec'o'n. Por teror'ism'a organiz'aj\u0302'o oni hav'us iu'j'n spion'o'j'n en strategi'e grav'a'j pozici'o'j, kiu'j don'us al la kas\u0302'serv'o'j inform'o'j'n, sed la inter'ven'o ven'us de la polic'o, au\u0306 de ali'a'j branc\u0302'o'j de la milit'a'j serv'o'j."}, {"text_idx": "#000902", "text": "El ali'a'j font'o'j ni sci'as, ke dum la mal'varm'a milit'o Mi5 tro'ig'is la minac'o'n de sovetia komun'ism'o7, 8. G\u0302eneral'e la hom'o'j supoz'is, ke la Komun'ist'a Parti'o est'as sub reg'o de Moskvo; g\u0302i ne est'is. La sovetia sekret'a serv'o KGB est'is hezit'em'a pri la Komun'ist'a Parti'o de Grand'a Briti'o, c\u0302ar g\u0302i sci'is, ke g\u0302i est'as serioz'e penetr'it'a de Mi53."}, {"text_idx": "#000903", "text": "David Shayler raport'is, ke kiam oni pet'is, ke li trans'pren'u la operaci'o'n mal'munt'i la Komun'ist'a'n Parti'o'n, kaj ali'a'j'n organiz'aj\u0302'o'j'n, est'is kvar'dek agent'o'j en la parti'o, kaj ke tem'is pri tre long'dau\u0306r'a projekt'o. Mi5, li raport'is, sci'is pli mult'e pri tio, kio okaz'as en la parti'o ol la komun'ist'o'j mem. Unu teknik'o uz'at'a est'is kverel'ig'i la hom'o'j'n inter si. La parti'o est'is facil'e penetr'ebl'a, li raport'is, c\u0302ar la komun'ist'o'j ne est'is konsci'a'j pri sekur'ec'o. Li fin'is tiu'n operaci'o'n, sed la parti'o kolaps'is c\u0302iu'okaz'e."}, {"text_idx": "#000904", "text": "Tamen la c\u0302ef'a kau\u0306z'o de li'a eks'ig'o de Mi5 lev'ig\u0302'is, kiam li el'trov'is pri ne'rajt'ig'it'a plan'o murd'i la prezid'ant'o'n de Libio, kolonel'o'n Muammar Gadafi. Mi5 pri'trakt'as en'land'a'n sekur'ec'o'n, kaj ekster'land'a'n sekur'ec'o'n pri'trakt'as Mi6. Pri la afer'o Gadafi li ek'sci'is, kiam li trakt'is kun si'a ekvivalent'ul'o en Mi6. S\u0302ajn'e la reg'ist'ar'o sci'is neni'o'n pri tiu plan'o. Tio signif'us, kompren'ebl'e, ke la kas\u0302'serv'o'j funkci'as ekster la reg'o de demokrati'e elekt'it'a'j politik'ist'o'j, kaj ke ili pov'us hav'i la propr'a'n tag'ord'o'n en plan'ad'o de murd'o'j kaj inter'ven'o'j tut'mond'e sen demokrat'ec'a reg'o au\u0306 kontrol'o."}, {"text_idx": "#000905", "text": "David Shayler fug\u0302'is al Parizo, sed post'e liber'vol'e re'ven'is al Briti'o por al'front'i jur'a'n proced'o'n, por argument'i defend'o'n de publik'a interes'o. Li'n defend'is jur'ist'o de Liberty (Liber'o), la organiz'aj\u0302'o por civit'an'a'j rajt'o'j en Briti'o. Li tamen pas'ig'is du monat'o'j'n en brit'a mal'liber'ej'o."}, {"text_idx": "#000906", "text": "En 2003 eksplod'is la milit'o en Irako, kaj la mond'o mir'is pri la milit'a inteligent'o proviz'it'a de Mi6 kaj la uson'a sekret'a serv'o Ci'a pri arm'il'o'j de amas'a detru'o. La brit'o'j est'is perpleks'it'a'j. Brit'o'j konsider'as si'n la lul'il'o de demokrati'o, kaj ili tut'simpl'e ne fals'as afer'o'j'n por don'i pretekst'o'j'n en'ir'i agres'a'j'n milit'o'j'n. Cert'e oni supoz'us, ke la reg'ist'ar'o sci'as i'o'n, kio'n la popol'o ne sci'as. Post'e, iom post iom, la ver'o evident'ig\u0302'is, kaj la brit'o'j dev'is akcept'i la ebl'ec'o'n, ke la propr'a reg'ist'ar'o lanc\u0302'is agres'a'n kaj kontrau\u0306'leg\u0302'a'n milit'o'n kontrau\u0306 Irako."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Tamen ne est'is la ag'ad'o de Mi6, kiu ig'is mi'n en'tajp'i tiu'j'n vort'o'j'n en la serc\u0302'il'o'n de Google; mi hav'is kelk'a'j'n zorg'o'j'n rilat'e al Mi5. Mi est'is nov'a membr'o de Liberty, kaj c\u0302e'est'is unu jar'kun'ven'o'n. La membr'o'nombr'o kresk'is en tiu jar'o de sep mil g\u0302is nau\u0306 mil. Oni dir'is, ke tio est'as rezult'o de membr'o'kampanj'o, sed mi kiel membr'o ne est'is konsci'a pri membr'o'kampanj'o. Pli ver's\u0302ajn'e g\u0302i est'is rezult'o de grand'skal'a publik'a zorg'ad'o pri la civit'an'a'j rajt'o'j en la land'o."}, {"text_idx": "#000909", "text": "En decembr'o mi sci'vol'is, kio'n far'as David Shayler nun'temp'e. Tuj mi trov'is, ke li preleg'as divers'lok'e en Briti'o, kun si'a partner'o Annie Machon, pri la atak'o kontrau\u0306 MKC."}, {"text_idx": "#000910", "text": "La Brit'a Ver'o-Kampanj'o pri \u201e9-11\u201d ag'ad'as, por ke la mond'o sci'u g\u0302ust'e, kio okaz'is en la amas'murd'o de la 11a de septembr'o 20019. La ide'o, ke tio pov'us est'i intern'e organiz'it'a fals'flag'a operaci'o unu'e s\u0302ajn'is bizar'a, sed la unu'a impres'o pri la kolaps'o de la tur'o'j ja est'is, ke est'as io strang'a pri tio, ke g\u0302i ver'e aspekt'as kiel reg'it'a mal'konstru'o, kun antau\u0306'plant'it'a'j eksplod'aj\u0302'o'j divers'lok'e en la tur'o'j por kau\u0306z'i vertikal'a'n kolaps'o'n. Tiu'n ide'o'n stud'is profesor'o pri fizik'o, kaj li konklud'is, ke g\u0302ust'e tio g\u0302i est'is10. Neniel, li argument'is, du flug'mas\u0302in'o'j pov'int'us fal'ig'i tia'j'n tur'o'j'n. La tur'o'j est'as konstru'it'a'j por rezist'i tia'n eventual'aj\u0302'o'n. Ec\u0302 la post'a brul'o ne ating'us sufic\u0302'e alt'a'n temperatur'o'n por sufic\u0302'e mol'ig'i la s\u0302tal'a'n struktur'o'n por kolaps'ig'i la konstru'aj\u0302'o'n. Li kalkul'is la tut'a'n energi'o'n de flug'ant'a avi'o, kinet'a'n kaj h\u0302emi'a'n, kaj konklud'is ke tio est'us bagatel'o kompar'e kun la energi'o bezon'at'a por kau\u0306z'i la kolaps'o'n."}, {"text_idx": "#000911", "text": "La metal'o rapid'e for'konduk'us la varm'o'n, kaj oni dev'us proviz'i sufic\u0302'a'n varm'o'n por alt'ig'i la temperatur'o'n de pli-mal'pli la tut'a struktur'o. Ec\u0302 se tio okaz'us, la struktur'o ne fal'us simetri'e, sed fal'us dis'e, h\u0302aos'e. Vid'bend'o'j de la kolaps'o'j montr'as klar'e fort'eg'a'j'n eksplod'o'j'n, unu'e c\u0302e la baz'o de la konstru'aj\u0302'o'j, kaj post'e en sinkron'iz'it'a manier'o de la supr'o mal'supr'e'n. La sinkron'iz'ad'o est'is tia, ke la supr'a etag\u0302'o fal'is liber'e, sen'rezist'e, kio ne okaz'us, se c\u0302iu etag\u0302'o fal'us pro la frap'fort'o de la pli alt'a'j etag\u0302'o'j. La oficial'a versi'o est'is lau\u0306 li rid'ind'a."}, {"text_idx": "#000912", "text": "Ankau\u0306 h\u0302emi'ist'o stud'is la h\u0302emi'o'n de la post'rest'aj\u0302'o'j, kaj konklud'is, ke plej ver's\u0302ajn'e la tur'o'j kolaps'is pro eksplod'o de termit'o (thermite), au\u0306 de milit'grad'a termato (thermate), alt'temperatur'a eksplod'aj\u0302'o uz'at'a g\u0302ust'e en la mal'konstru'o de tia'j struktur'o'j11, 12. Kiel indik'o'n de la alt'ec'o de tiu'j temperatur'o'j, li atent'ig'is, ke ec\u0302 unu semajn'o'n post'e trov'ebl'is ankorau\u0306 likv'a alumini'o. La h\u0302emi'ist'o'n oni mal'dung'is."}, {"text_idx": "#000913", "text": "Ebl'e la plej enigm'a kolaps'o est'is tri'a tur'o, kiu ec\u0302 ne est'is frap'it'a de flug'mas\u0302in'o, kaj kiu sufer'is nur de relativ'e mal'grand'a'j brul'o'j, sed kiu tamen kolaps'is kelk'a'j'n hor'o'j'n post'e. Enigm'a est'is ankau\u0306 la damag\u0302'o en Pentagon'o (la uson'a ministr'ej'o pri defend'o); la tru'o ne est'is sufic\u0302'e grand'a, mank'is sign'o'j de flug'mas\u0302in'a'j motor'eg'o'j, kaj est'is trov'it'a motor'o de misil'o."}, {"text_idx": "#000914", "text": "Tuj oni kulp'ig'is Osama bi'n Lad'e'n, teror'ist'o'n log\u0302'ant'a'n en Tor'a Bor'a, grot'o'j en la for'a mont'ar'o de Afgani'o, c\u0302ef'figur'o'n en la teror'ist'a organiz'aj\u0302'o Al'kaid'o, sub'ten'at'a de la afgan'a taliba reg'ist'ar'o. Tamen la konfes'vid'bend'o de Osama bi'n Lad'e'n evident'ig\u0302'is est'i fals'it'a, kaj Al'kaid'o est'is nom'o invent'it'a en Uson'o. Oni trov'is ankau\u0306 memorand'o'n de la Bush-team'o, verk'it'a'n antau\u0306 li'a elekt'ig\u0302'o kiel prezid'ant'o, kiu asert'is: \u201eNi bezon'as nov'a'n Pearl Harbor.\u201d13."}, {"text_idx": "#000915", "text": "Sed c\u0302u pov'us est'i kred'ebl'e, ke iu kre'us tia'n fals'flag'a'n atak'o'n je tia skal'o, kiel pretekst'o'n komenc'i milit'o'n, kiu mal'stabil'ig'os la tut'a'n mez-orient'o'n, en'karcer'ig'ant'e sep cent \u201emal'amik'a'j'n batal'ant'o'j'n\u201d en Guanta\u0301namo Bay [be'j], kaj, kiel oni nun raport'as, send'ant'e cent'o'j'n da kapt'it'o'j por pri'demand'ad'o sub tortur'o en tut'e ne'rilat'a'j land'o'j?14 Kio pov'us est'i la fon'o mal'antau\u0306 tiu ne'kred'ebl'aj\u0302'o, kaj kiel g\u0302i pov'us est'i evolu'ig\u0302'int'a, sen ke la uson'a au\u0306 la brit'a publik'o ec\u0302 suspekt'u, ke est'as io mal'g\u0302ust'a?"}, {"text_idx": "#000916", "text": "Ebl'e la solv'o trov'ebl'as en la adiau\u0306'a preleg'o de la uson'a prezid'ant'o Dwight Eisenhower [du\u0306ajt a\u0301jzenhau\u0306er] la 17an de januar'o 196115. Li parol'is pri la dang\u0302er'o'j al demokrati'o de tro fort'a lig'o inter gigant'a milit'establ'aj\u0302'o kaj grand'a milit'serv'a industri'o \u2013 la \u201emilit-industri'a kompleks'o\u201d. \u201eLa potencial'o por katastrof'a mis'lok'ad'o de potenc'o ekzist'as kaj persist'os\u201d, li konklud'is."}, {"text_idx": "#000917", "text": "Evident'ig\u0302'is, ke en la du'a mond'milit'o Ci'a kaj la mafi'o kun'labor'is por invad'i Italion16. Evident'ig\u0302'is, ke tiu alianc'o dau\u0306r'is, kun en'plekt'ig\u0302'o de sekret'a'j societ'o'j. La mafi'o, oni raport'as, en'plekt'ig\u0302'is en la arm'il'industri'o."}, {"text_idx": "#000918", "text": "La post'e'ul'o de Eisenhower, prezid'ant'o John Kennedy [g\u0302on ke\u0301nedi], fam'e preleg'is pri la minac'o de sekret'a'j societ'o'j al demokrati'o kaj liber'o de la inform'komunik'il'o'j. Pasi'e li pled'is por demokrati'o17. La 22an de novembr'o 1963 en Dallas, Teksaso, prezid'ant'o Kennedy est'is mort'paf'it'a, kaj mult'a'j atest'ant'o'j post'e mister'e mort'is.18"}, {"text_idx": "#000919", "text": "Nun la parol'o est'as pri kas\u0302'a influ'o de tiu'j sekret'a'j societ'o'j, kiu'j lau\u0306'dir'e hav'as milion'o'j'n da membr'o'j tut'mond'e, kaj kiu'j de'long'e parol'is kviet'e pri \u201eNov'a Mond'a Ord'o\u201d. Jen afer'o har'hirt'ig'a por tiu'j, kiu'j streb'as al harmoni'o kaj mond'o'pac'o."}, {"text_idx": "#000934", "text": "Religi'ul'o'j oft'e dir'as, ke human'ist'o'j ne'as spirit'ec'o'n; tiam oni konfuz'as spirit'ec'o'n, kiu'n posed'as c\u0302iu'j hom'o'j, kun religi'o. Sed ni c\u0302iu'j evolu'ig'as, per spert'ad'o, person'a'n perspektiv'o'n, kaj ni rajt'as nom'i tio'n spirit'ec'o. Kaj human'ist'o'j kaj religi'ul'o'j estim'as la fenomen'o'n. Sed oft'e la hom'o'j supoz'as, ke \u201espirit'a\u201d kaj \u201ereligi'a\u201d est'as sam'valor'a'j. C\u0302iu'okaz'e \u201espirit'a\u201d est'as iom mal'preciz'a koncept'o."}, {"text_idx": "#000937", "text": "Est'as tre mal'facil'e en'vort'ig'i tiu'j'n spert'o'j'n; se oni far'as tio'n, la spert'o far'ig\u0302'as nur memor'o. Dum la pas'int'a jar'cent'o mult'a'j hom'o'j g\u0302u'is kvazau\u0306 spirit'a'j'n spert'o'j'n ec\u0302 en kin'ej'o."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Ni rigard'u la natur'a'n mond'o'n; ni c\u0302iu'j kontempl'as la mir'ig'a'n mond'o'n, c\u0302u la komplik'a'n rapid'ec'o'n de et'a'j kre'it'o'j, c\u0302u la vast'ec'o'n de la nokt'a c\u0302iel'o."}, {"text_idx": "#000942", "text": "Human'ist'o'j est'as special'e sen'antau\u0306'jug\u0302'a'j pri spirit'a'j spert'o'j, c\u0302ar ili est'as sent'em'a'j pri mort'em'o; ni'a'j mens'o'j koncentr'ig\u0302'as je tiu c\u0302i viv'o kiel la sol'a viv'o. Krom'e, la spirit'a viv'o est'as person'a; grup-spirit'ec'o, en kult'o, est'as la rezult'o de mil'jar'o'j da pra'histori'o, kiam hom'o'j log\u0302'is en trib'a'j komun'um'o'j. Nun'temp'e ni c\u0302ef'e viv'as per efemer'a'j renkont'o'j; ni ankau\u0306 hav'as fremd'ul'o'j'n en \u201eskatol'o\u201d en ni'a'j log\u0302'o'c\u0302ambr'o'j; c\u0302iu'okaz'e, ni viv'as en art'e'far'it'a medi'o."}, {"text_idx": "#000945", "text": "C\u0302u ver'e okaz'is sang-ofer'a'j pask'o'j?"}, {"text_idx": "#000946", "text": "Lau\u0306 ital'a jud'a histori'ist'o tio ebl'e okaz'is. El'ir'as el la el'don'ej'o en tiu'j c\u0302i tag'o'j en Italio libr'o titol'it'a Sang'a'j Pask'o'j. Jud'o'j en Eu\u0306rop'o kaj rit'a'j mort'ig'o'j de hebre'de'ven'a Ariel Toaff. Jam est'as anonc'it'a'j traduk'o'j al divers'a'j lingv'o'j, kaj ankau\u0306 jam ek'sent'ebl'as kultur'a bru'o, jen flank'e de ital'a'j jud'o'j, jen ali'flank'e."}, {"text_idx": "#000947", "text": "La histori'ist'o Ariel Toaff est'as fil'o de fam'a antau\u0306'a c\u0302ef'raben'o de la roma sinagog'o (inter ali'e, li fest'e ricev'is pap'o'n Johano Pau\u0306lo la 2-a dum la unu'a histori'a pap'a vizit'o al sinagog'o). Per si'a iniciat'o li intenc'e, per histori'a'j metod'o'j kaj proced'o'j, esplor'is la fi'fam'a'n akuz'o'n al la jud'o'j pri infan'mort'ig'o. Est'as akuz'o sam'e fam'a kiel trist'a. Lau\u0306'asert'e ili mort'ig'is krist'an'a'n infan'o'n jen por fest'i sankt'a'n ofer'o'n, jen por obskur'e kaj mok'e ripet'i, per hom'a sang'o, kio'n krist'an'o'j celebr'as en la eu\u0306karisti'o."}, {"text_idx": "#000948", "text": "Ni komenc'u el'for'e. Est'as kon'at'a la histori'o de sankt'a Simonino: mez'e de la jar'o 1475 fam'a \u201eac\u0302'aj\u0302'o\u201d okaz'is en la urb'o Trent'o (nord'a Italio). La tut'a jud'a lok'a komun'um'o, gvid'at'a de estim'at'a kaj respekt'ind'a pli'ag\u0302'ul'o, est'is akuz'at'a pri mal'am'eg'a infan'mort'ig'o: La viktim'o est'us la krist'an'a infan'o Simono. Okaz'is proces'o kaj kondamn'o: 15 kulp'ig'it'o'j est'is mort'kondamn'it'a'j kaj ekzekut'it'a'j. De post tiam (est'u dir'at'e parentez'e) sankt'a Simonino (la ital'a nom'o signif'as Simoneton) ek'g\u0302u'is kult'o'n kiel sankt'a martir'o; sed g\u0302ust'e tia kult'o ne tut'e plac\u0302'is al roma'j pap'a'j kongregaci'o'j, kiu'j mal'permes'is la kult'o'n pro mank'o de klar'a neces'o, ke g\u0302i est'u fest'at'a en la tut'a eklezi'o; sekv'e la kult'o est'is mal'permes'it'a au\u0306 sub'prem'at'a ankau\u0306 en la diocez'o de Trent'o. Sed la disput'o pri la proces'o, pri la jug\u0302'o'verdikt'o kaj pri la koncern'a (sen)kulp'ec'o dau\u0306r'is plu, kun divers'a'j konklud'o'j, jen inter histori'ist'o'j c\u0302e krist'an'a flank'o jen inter sam'fak'ul'o'j jud'a'j."}, {"text_idx": "#000949", "text": "Mult'a'j dokument'o'j simil'as tra la jar'cent'o'j al tiu proces'o pri la tiel nom'at'a sankt'a Simonino: ekzempl'e, ek'de la nau\u0306'a jar'cent'o, tia'j suspekt'o'j kaj akuz'o'j pri krist'an'a'j infan'o'j, lau\u0306'dir'e kapt'it'a'j kaj sang'e ofer'it'a'j, svarm'is inter la okcident'a'j popol'o'j, precip'e en german'a'j region'o'j, kaj kau\u0306z'is persekut'o'j'n kontrau\u0306 jud'o'j, precip'e dum la prepar'o'j al la du'a kruc'milit'o en Germanio kaj Hungari'o ktp."}, {"text_idx": "#000950", "text": "Pri tiu \u201eoni'dir'o\u201d sen'honor'ig'a, la kardinal'o Ganganelli kre'is komision'o'n por vid'i, c\u0302u io tia ver'e okaz'as kaj okaz'is, kaj la komision'o de eklezi'ul'o'j konklud'is, ke la oni'dir'o ne est'as fond'it'a sur serioz'a'j pruv'o'j! La sentenc'o est'is redakt'it'a de la kardinal'o mem, kiu'n post'e oni elekt'is pap'o sub la nom'o Klement'o la 14a (for'pas'int'a en 1769). Li tiu'temp'e est'is la komisi'it'o de la Sankt'a Ofic'o. La enket'o origin'is el la akuz'o'j pri \u201erit'a murd'o\u201d kontrau\u0306 jud'a komun'um'o en Pollando en 1759."}, {"text_idx": "#000951", "text": "Ni re'ven'u al ni'a histori'ist'o Ariel Toaff: kio'n li ese'as? Jen la surpriz'o. Lau\u0306 li, ebl'as, ke foj'e ver'e okaz'is sang'a'j pask'a'j (Pesach) ofer'o'j, por kiu'j viktim'ig\u0302'is krist'an'a'j infan'o'j! Li dir'as, ke li ne posed'as pruv'o'j'n el histori'a vid'punkt'o, sed li'a'j \u201epruv'o'j\u201d ven'as, kiel hodiau\u0306 oni dir'as, el la kultur'a antrop'ologi'o, kiu inspir'ig\u0302'as de la ese'o'j de Mircea Eliade kaj simil'ul'o'j kaj de modern'a'j pri'soci'ologi'a'j stud'o'j. La rezon'ad'o est'as pli-mal'pli: C\u0302u ver'e est'as ne'ebl'e, ke \u201einter tiom da persekut'it'a'j hebre'o'j sen'kulp'a'j kaj silent'a'j, iu \u2013 pli feroc'a, pli mal'esper'a kaj mal'pli rezignaci'a ol la ali'a'j \u2013 koncept'is kaj plen'um'is tiu'n kruel'e terur'a'n krim'o'n de veng\u0302'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000952", "text": "Lau\u0306 li, la 15 atest'o'j de krim'konfes'ant'o'j est'as tro detal'e preciz'ig'it'a'j kaj sam'form'a'j por ne suspekt'ig'i la trist'ig'a'n ver'o'n. Pel'as al tiu konklud'o ankau\u0306 la ne'okaz'a est'ig\u0302'o de gnostik'a'j herez'o'j inter mez'epok'a'j jud'o'j konstant'e kondamn'at'a'j de la oficial'a raben'ar'o, kiu si'n turn'is al la Inkvizici'o por publik'a'j denunc'o kaj pun'o (kiel est'as definitiv'e montr'at'e de Gersom Scholem, fam'a ne'mult'e ortodoks'a berlina jud-asimil'it'a pens'ist'o, 1897-1982). Prosper'is (kaj tio fortik'ig'as la asert'o'j'n de la histori'ist'o) inter mez'epok'a'j jud'o'j ankau\u0306 katastrof'a kaj apokalips'a teologi'o, en kiu est'is propon'it'a kaj stimul'at'a la sang'ofer'o de hom'o'j, kiel kompens'o de la mal'just'aj\u0302'o'j al'trud'it'a'j de la krist'an'a pli'mult'o. Help'as al la konklud'o ankau\u0306 la fakt'o, ke oni for'ig'is el la sinagog'o'j la sub'ten'ant'o'j'n de legitim'ec'o de pask'a sang'ofer'o."}, {"text_idx": "#000953", "text": "Li'a argument'ad'o etend'ig\u0302'as je 300 pag\u0302'o'j, kiu'j'n pov'as sekv'i la leg'ant'o de la libr'o."}, {"text_idx": "#000954", "text": "Util'us halt'i c\u0302e la re'ag'o'j el jud'a medi'o. G\u0302is nun kompetent'a'j jud'o'j montr'as iom da embaras'o, sed ankau\u0306 lau\u0306d'o'j'n pro la kurag\u0302'o de la histori'ist'o; oni sub'strek'as ankau\u0306 kiel original'a'n kontribu'o'n al la histori'a sci'o (sed ne nur li'a kontribu'o!), ke li insist'as pri tio, ke inter oficial'a jud'ar'o kaj oficial'a krist'an'ar'o la kon'at'a'j period'o'j de amik'ec'o far'ig\u0302'as pli nombr'a'j ol tiu'j de mal'amik'ec'o. \u201eSe tiu'j mank'us, kiel ja ebl'us kompren'i, ke la mal'pli'mult'a'j minoritat'o'j ne for'fug\u0302'is tra la jar'cent'o'j el Eu\u0306rop'o?\u201d Inter la ne'jud'a'j sam'fak'ul'o'j ne mank'as ek'konsent'o. Est'os cert'e interes'e sekv'i la est'ont'a'n debat'o'n."}, {"text_idx": "#000955", "text": "Se konklud'i per not'o trist'a, kiu c\u0302e iu'j far'ig\u0302'as rekt'a riproc\u0302'o al la kurag\u0302'o de Ariel Toaff: oni cert'e ne mal'memor'as, ke c\u0302i tiu'n akuz'o'n si'a'temp'e la nazi'o'j el'fos'is el la mez'epok'a'j kulp'ig'o'j je la jud'a popol'o, kaj kiel ili mis'uz'is ankau\u0306 c\u0302i tio'n por prav'ig'i si'a'j'n kontrau\u0306'jud'a'j'n persekut'o'j'n. La histori'ist'o tio'n sci'as kaj antau\u0306'vid'is tia'j'n re'ag'o'j'n, sed li supoz'as, ke por si'a'j tez'o'j pri eventual'a, mal'oft'a sang'a ofer'o de krist'an'a'j infan'o'j en pask'a'j rit'o'j li ne dev'as tim'i mis'uz'ad'o'n de ekster'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000956", "text": "C\u0302iu'okaz'e neni'u ne'hebre'a au\u0306dac'us esprim'i dub'o'j'n kaj formul'i hipotez'o'j'n simil'a'j'n al tiu'j, kiu'j'n, kun prudent'o kaj mem'kritik'o lau\u0306d'ind'a'j, nun propon'as al ni Ariel Toaff."}, {"text_idx": "#000957", "text": "La rus'a prezid'ant'o Vladimir Putin montr'is si'n tre c\u0302agren'it'a. Dum la c\u0302i-jar'a sekur'ec-konferenc'o en Munkeno akr'e kaj lau\u0306t'e li kritik'is Uson'o'n kaj Nord-Atlantik'a'n Traktat-Organiz'aj\u0302'o'n (NATO). Li memor'ig'is, ke NATO promes'is ne lok'i avi-trup'o'j'n sur teritori'o'j de nov'a'j (orient-eu\u0306rop'a'j) membr'o'j-s\u0302tat'o'j, \u2013 g\u0302i ne plen'um'is tiu'n promes'o'n. Li kritik'is, ke NATO ankau\u0306 ne real'ig'is la traktat'o'n pri lim'ig'o de konvenci'a'j trup'o'j en Eu\u0306rop'o. Al Uson'o li riproc\u0302'is, sen inter'naci'jur'a prav'ig'o milit'i kontrau\u0306 ali'a'j'n s\u0302tat'o'j'n (ekzempl'e Irakon). Krom'e la prezid'ant'o avert'is, ke NATO kaj Rusio komplet'e rezign'is pri mez'distanc'a'j kaj mal'long'distanc'a'j raket'o'j kun nukle'a'j eksplod'aj\u0302'o'j, sed ke nun Barato, Pakistano, Israelo kaj Nord'a Korei'o al'don'as al si'a'j arsenal'o'j g\u0302ust'e tia'j'n arm'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#000958", "text": "Apart'e Putin atak'is Uson'o'n, asert'ant'e, ke Vas\u0302ington'o detru'as la strategi'a'n balanc'o'n inter la du s\u0302tat'o'j. Precip'e li tiu'kamp'e kritik'is la uson'a'n plan'o'n por defend-sistem'o kontrau\u0306 long'distanc'a'j, strategi'a'j raket'o'j, do tia'j, kiu'j kapabl'as port'i nukle'a'j'n eksplod'aj\u0302'o'j'n. Rusio en tio vid'as evolu'o'n, kiu pov'os protekt'i Uson'o'n, sed sam'temp'e ebl'ig'as al g\u0302i uz'i si'a'n propr'a'n strategi'a'n potencial'o'n ofensiv'e. Grav'a fakt'o c\u0302i-rilat'e est'as ankau\u0306, ke Uson'o g\u0302is nun ne ratif'is la plej nov'a'n traktat'o'n pri pli'a redukt'ad'o de nukle'strategi'a'j potencial'o'j."}, {"text_idx": "#000959", "text": "C\u0302iu'j tiu'j fakt'o'j est'as kon'at'a'j, sam'e kon'at'a'j est'as la kritik'o'j pri ili plur'foj'e el'dir'it'a'j en Moskvo. Sed Putin uz'is la forum'o'n de la mond'vast'e atent'at'a sekur'ec-konferenc'o, por kompakt'e list'ig'i tiu'j'n okcident'a'j'n (precip'e uson'a'j'n) ag'o'j'n ne konform'a'j'n al la intenc'o'j de mal'arm'ad'o post la mal'varm'a milit'o. Est'is ver'a filipik'o, kiu ne mal'traf'is si'a'n cel'o'n, c\u0302ar g\u0302i est'is plej'part'e prav'a."}, {"text_idx": "#000960", "text": "Uson'o asert'as, ke la nov'a kontrau\u0306'raket'a sistem'o ne direkt'os si'n kontrau\u0306 Rusio, sed kontrau\u0306 eventual'a'j evolu'o'j \u201een Irano kaj ali'lok'e\u201d. C\u0302u ver'e? Irano ja dispon'as inter'temp'e pri raket'o'j, kiu'j kapabl'as flug'i 1300 km, kaj baldau\u0306 ebl'e g\u0302is 2000 km. Sed tia'j raket'o'j ankorau\u0306 ne tau\u0306g'as por ating'i Eu\u0306rop'o'n, des mal'pli Uson'o'n. Por tio'n real'ig'i, Irano bezon'os minimum'e pli'a'j'n kvin jar'o'j'n. Kaj por instal'i en tia'j raket'o'j nukle'a'j'n eksplod'aj\u0302'o'j'n, Irano bezon'os krom'a'j'n kvin jar'o'j'n. Se en'tut'e, por detru'i iranajn raket'o'j'n Uson'o dev'us instal'i si'a'n defend-sistem'o'n en sud'a Eu\u0306rop'o, ne en Pollando kaj C\u0302eh\u0302i'o, najbar'e de Rusio."}, {"text_idx": "#000961", "text": "Moskvo do konsekvenc'e modern'ig'is si'a'n strategi'a'n potencial'o'n: g\u0302i evolu'ig'is nov'a'n inter'kontinent'a'n raket'o'n (Topol-M), kiu kapabl'as flug'i 10 000 au\u0306 ec\u0302 12 000 km kaj apenau\u0306 pov'us est'i detru'at'a per uson'a'j defend-raket'o'j. Uson'o g\u0302is nun parol'is pri si'a'j plan'o'j nek kun unu'op'a'j alianc'an'o'j, nek kun Rusio, nek (ec\u0302) kun NATO. Est'as do unu'flank'a projekt'o, kiu'n Uson'o prav'ig'as per tia'j kaj ali'a'j argument'o'j, tiel ke neni'u sci'as konkret'e, kio'n g\u0302i cel'as. Se Uson'o ver'e tim'as iran'an nukle-atak'o'n, la tem'o dev'as est'i diskut'at'a en NATO kaj kun Rusio, kiu'n ja sam'e pov'us ating'i iranaj raket'o'j."}, {"text_idx": "#000962", "text": "Mi ne vid'as i'o'n ali'a'n por karakteriz'i tiu'n c\u0302i evolu'o'n, ol tim'i nov'a'n vet'arm'ad'o'n. Se g\u0302i dau\u0306r'as, ni baldau\u0306 de'nov'e al'ven'os al la fi'fam'a \u201eekvilibr'o de horor'o\u201d, bon'e kon'at'a el la epok'o de mal'varm'a milit'o. Horor'a imag'o! Iom konsol'as nur, ke g\u0302is nun la plej mult'a'j test'o'j por la uson'a raket-defend'a sistem'o fiask'is. Ebl'e ja tem'as nur pri h\u0302imer'o. C\u0302u vi memor'as, ke antau\u0306 mult'a'j jar'o'j Uson'o jam hav'is simil'a'n, ec\u0302 pli ambici'a'n plan'o'n? Tiam ni du'on'mok'e parol'is pri \u201estel-milit'o\u201d. Kiam montr'ig\u0302'is, ke nek teknik'e, nek financ'e oni pov'is real'ig'i tiu'n frenez'aj\u0302'o'n, sen'bru'e oni en'tomb'ig'is g\u0302i'n. Sed c\u0302ar neni'u sci'as preciz'e, c\u0302u la nun'a plan'o ebl'e tamen pov'os real'ig\u0302'i, ali'a'j reg'ist'ar'o'j re'ag'as per propr'a vet'arm'ad'o. Atend'as ni'n mal'trankvil'a'j jar'o'j."}, {"text_idx": "#000963", "text": "Mi pens'as, ke la sekv'a logik'a enigm'o dir'as al ni i'o'n pri demokrati'o."}, {"text_idx": "#000965", "text": "Est'as facil'e solv'i la enigm'o'n, se oni unu'e solv'as g\u0302i'n por unu pirat'o, post'e por du pirat'o'j, post'e por tri pirat'o'j, kaj tiel plu. Se est'as nur unu au\u0306 du pirat'o'j, evident'e la plej ag\u0302'a pirat'o pren'u la tut'a'n trezor'o'n; ne est'os pli'mult'o por voc\u0302'don'i kontrau\u0306 la propon'int'o. Se est'as tri pirat'o'j, la plej ag\u0302'a pov'as rezon'i jen'e: se mi'a propon'o est'os mal'akcept'it'a, la du'e plej ag\u0302'a pren'os c\u0302io'n; tial, sufic\u0302'as donac'i unu gros\u0302'o'n al la plej jun'a pirat'o, por ke li sub'ten'u mi'a'n propon'o'n. Do la plej ag\u0302'a pirat'o propon'as don'i unu gros\u0302'o'n al la plej jun'a kaj la ceter'o'n al si mem. La plej jun'a sub'ten'as la propon'o'n, kaj la mez'a pirat'o ricev'as neni'o'n."}, {"text_idx": "#000966", "text": "Se est'as kvar pirat'o'j, la plej ag\u0302'a rezon'as jen'e: se mi'a propon'o est'os mal'akcept'it'a, la du'e plej ag\u0302'a propon'os don'i unu gros\u0302'o'n al la plej jun'a kaj la ceter'o'n al si mem, kaj tiu propon'o est'os akcept'it'a; tial, sufic\u0302'as don'i unu gros\u0302'o'n al la tri'e plej ag\u0302'a pirat'o, por ke li sub'ten'u mi'a'n propon'o'n. Do la plej ag\u0302'a pirat'o propon'as don'i unu gros\u0302'o'n al la tri'e plej ag\u0302'a kaj la ceter'o'n al si mem, kaj la propon'o est'os akcept'it'a."}, {"text_idx": "#000968", "text": "C\u0302u ver'e el tia enigm'o oni pov'as konklud'i i'o'n pri la ver'a mond'o? Kompren'ebl'e, ne rekt'e. En la enigm'o tem'as pri simpl'a kaj ideal'a situaci'o, dum la ver'a mond'o est'as mult'e pli komplik'a. Tamen, se avid'o, raci'o kaj demokrati'o logik'e konduk'as al tia mal'just'ec'o en simpl'a, teori'a situaci'o, est'us strang'e kred'i, ke la sam'a'j faktor'o'j konduk'os al just'ec'o en la ver'a, kompleks'a mond'o."}, {"text_idx": "#000969", "text": "Kaj fakt'e la solv'o de la pirat'enigm'o hav'as analogi'o'n en la ver'a mond'o. Vid'u, kio'n propon'as la plej ag\u0302'a pirat'o: li don'as iom'et'e da mon'o al du'on'o de la pirat'o'j kaj kvazau\u0306 dir'as jen'e: \u201eVi, kiu'j ricev'as iom'et'e da mon'o, voc\u0302'don'u por mi, c\u0302ar se vi ne voc\u0302'don'os por mi, sam'e avid'a hom'o mi'n anstatau\u0306'os, kaj tiam vi ebl'e ricev'os tut'e neni'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000970", "text": "Politik'ist'o en demokrati'a land'o pov'as ag'i simil'e: li nur dev'as konvink'i iom'et'e pli ol du'on'o'n de la balot'ant'o'j, ke ili est'as iom'et'e pli ric\u0302'a'j sub li'a reg'ad'o ol sub la reg'ad'o de ali'a, sam'e avid'a politik'ist'o de ali'a parti'o, kaj tiu'j balot'ant'o'j volont'e sub'ten'os li'n, malgrau\u0306 tio, ke la politik'ist'o pren'as preskau\u0306 c\u0302io'n por si mem."}, {"text_idx": "#000971", "text": "Mi tez'as, ke g\u0302ust'e tio ne'evit'ebl'e okaz'as en demokrati'a land'o kun tradici'a balot'sistem'o, se hom'o'j kondut'as avid'e kaj raci'e \u2013 kiel ekonomik'ist'o'j ja vol'as, ke ili kondut'u!"}, {"text_idx": "#000973", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, al la civit'an'o'j en tip'a \u201edemokrati'a\u201d land'o mank'as la pirat'a spirit'o, kaj mank'as al ili ankau\u0306 glav'o'j. Ili s\u0302af'e obe'as la regul'o'j'n kaj akcept'as mal'just'ec'o'n, tim'ant'e pri la propr'a'j kap'o'j, au\u0306 ebl'e rezon'ant'e: \u201eNu, ni ja voc\u0302'don'is, kaj tiu parti'o venk'is, do ni dev'as nun akcept'i ties reg'ad'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000974", "text": "Se la tez'o est'as g\u0302ust'a, ebl'e la sol'a manier'o cert'ig'i just'ec'o'n est'as, ke almenau\u0306 kelk'a'j hom'o'j est'u mal'raci'a'j, koler'em'a'j kaj arm'it'a'j. Hodiau\u0306 oni (mis)nom'as tiu'j'n hom'o'j'n \u201eteror'ist'o'j\u201d. Tamen, mi propon'as, ke ni salut'u ili'n kiel la gard'ant'o'j'n de just'ec'o."}, {"text_idx": "#000976", "text": "La meksika reg\u0302isor'o Alejandro Gonza\u0301lez In\u0303a\u0301rritu [inja\u0301ritu] sci'as, kiel li dev'as kapt'i si'a'n publik'o'n. Dum 142 minut'o'j \u2013 film'o de du hor'o'j kaj du'on'o est'as escept'a \u2013 li kapt'as la atent'o'n de la spekt'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000977", "text": "La rakont'o dis'volv'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 la teori'o de la h\u0302aos'o. Se papili'o ek'flug'as en unu kontinent'o, pov'as est'i, ke la vent'et'o kre'it'a c\u0302iam ad'e fort'ig\u0302'as kaj fin'fin'e en ali'a kontinent'o kau\u0306z'as cunam'o'n. Est'us mal'sag\u0302'e mal'kas\u0302'i al vi, kio au\u0306 kiu est'as la papili'o en tiu c\u0302i film'o, c\u0302ar nur en la last'a'j minut'o'j de la rakont'o la spekt'ant'o konstat'as, kio en tri kontinent'o'j kau\u0306z'is c\u0302io'n, kio est'as montr'at'a en la film'o."}, {"text_idx": "#000978", "text": "Yussef kaj Ahmed, du marokaj knab'o'j, kies patr'o j\u0302us ac\u0302et'is paf'il'o'n, enu'as dum la s\u0302af'pas\u0302t'ad'o kaj decid'as iom prov'i la arm'il'o'n. Hazard'e ili traf'as uson'a'n turist'in'o'n (Cate Blanchett), kiu vojag\u0302'as en au\u0306tobus'o. La vir'in'o est'as sever'e vund'it'a, kaj s\u0302i'a edz'o (Brad Pitt) port'as s\u0302i'n al najbar'a vilag\u0302'o. Tie ili atend'as help'o'n, sed la sol'a pret'a kaj kapabl'a iom help'i est'as lok'a berber'a veterinar'o. La uson'a ambasad'o sci'ig'as, ke la paf'o'n lanc\u0302'is marokaj teror'ist'o'j, kaj ke send'ad'o de ambulanc'o ne'neces'e en'dang\u0302er'ig'us la viv'o'n de la fleg'ist'a skip'o."}, {"text_idx": "#000979", "text": "Sam'temp'e ni ek'sci'as, ke la infan'o'j de la uson'a par'o est'as c\u0302e meksika vart'ist'in'o (Adrian'a Barraza) en San-Dieg'o, kaj ke s\u0302i \u2013 pro la akcident'o \u2013 dev'as vart'i ili'n mult'e pli long'e ol antau\u0306'vid'it'e. S\u0302i decid'as kun'port'i la infan'o'j'n al Meksiko, kie edz'ig\u0302'os s\u0302i'a fil'o, okaz'aj\u0302'o, kiu'n s\u0302i ja ne vol'as mal'traf'i. La re'ven'vojag\u0302'o al San-Dieg'o tamen dis'volv'ig\u0302'as ne kiel plan'it'e. La hiper'labor'em'a uson'a lim'gard'ist'ar'o ne pret'as kred'i, ke s\u0302i est'as la vart'ist'in'o, kaj arest'as s\u0302i'n pro kidnap'ad'o de uson'a'j infan'o'j."}, {"text_idx": "#000980", "text": "En tri'a mond'part'o, Azi'o, japan'a surd'mut'a adolesk'ul'in'o (Rinko Kikuchi), kiu dau\u0306r'e lukt'as kun la fakt'o, ke s\u0302i'a patr'in'o mem'mort'ig'is si'n, sopir'as je iom da atent'o. Unu'a'vid'e la spekt'ant'o'j ne kompren'as, kiel tiu rakont'o inter'plekt'ig\u0302'as kun la du ali'a'j rakont'o'j, sed fin'fin'e la puzl'o ja komplet'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Gonza\u0301lez In\u0303a\u0301rritu c\u0302iam est'is fascin'it'a de la fakt'o, ke unu'sekund'a ag'o pov'as komplet'e s\u0302ang\u0302'i hom'a'n viv'o'n. En li'a antau\u0306'a film'o Amores perros (Hund'a am'o) tio est'is la sekund'o, en kiu tri au\u0306t'o'j kolizi'is unu kun ali'a, en 21 Grams (21 gram'o'j) la moment'o, kiam patr'o kun si'a'j du infan'o'j hav'as akcident'o'n. En Babel (Babelo) tem'as pri tiu unu paf'o, kiu ne est'as lanc\u0302'it'a pro mal'am'o au\u0306 politik'a'j motiv'o'j, sed dum infan'a lud'o."}, {"text_idx": "#000982", "text": "Pri la signif'o de la titol'o ebl'as iom filozof'i. Unu'flank'e la film'o est'as plur'lingv'a. G\u0302i ne est'as la kutim'a uson'a klis\u0302'o, en kiu franc'o'j, german'o'j, hispan'o'j kaj ali'a'j c\u0302iu'j parol'as la angl'a'n. Ne, la marok'an'o'j parol'as berber'e kaj arab'e, la turist'o'j franc'e kaj kelk'a'j angl'e, la vart'ist'in'o dum la nupt'a ceremoni'o parol'as kun c\u0302iu hispan'e, la japan'o'j japan'e kaj la japan'a knab'in'o ec\u0302 la japan'a'n gest'o'lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000983", "text": "Sed la babela konfuz'o ne est'as nur lingv'a. En la maroka rakont'o la edz'o de la paf'it'a vir'in'o ne hav'as problem'o'j'n lingv'e kompren'ig'i si'n, sed emoci'e li ne pov'as trans'ig'i si'a'j'n sent'o'j'n al si'a'j kun'vojag\u0302'ant'o'j. Tiu'j vol'as kiel ebl'e plej rapid'e for'vojag\u0302'i kaj las'i la par'o'n sol'a en la berber'a vilag\u0302'et'o. La meksika vart'ist'in'o van'e prov'as kompren'ig'i al la uson'a'j lim'gard'ist'o'j, ke s\u0302i kon'as la infan'o'j'n ek'de ili'a nask'ig\u0302'o kaj neniel hav'as mal'bon'a'j'n intenc'o'j'n. Kaj en Japani'o la patr'o de la adolesk'ul'in'o nur konstat'as, ke li ne plu kompren'as si'a'n fil'in'o'n, malgrau\u0306 la komun'a lingv'o."}, {"text_idx": "#000984", "text": "Se vi leg'os plur'a'j'n recenz'o'j'n pri Babel, vi konstat'os, ke tre mult'a'j lau\u0306d'eg'as g\u0302i'n kaj nom'as g\u0302i'n grandioz'a kre'aj\u0302'o nepr'e vid'ind'a. Tio'n konfirm'as ankau\u0306 la fakt'o'j, ke la film'o ricev'is la Or'a'n Glob'o'n kaj ke Alejandro Gonza\u0301lez In\u0303a\u0301rritu en Cannes ricev'is la titol'o'n de la plej bon'a reg\u0302isor'o. Ali'flank'e vi vid'os, ke plur'a'j trov'as la film'o'n enu'a, mal'interes'a, ne spekt'ind'a. S\u0302ajn'e en iu'j nederlandaj lok'o'j, kie la film'o aper'is komenc'e de la jar'o, du'on'o de la c\u0302e'est'ant'o'j for'las'is la kin'ej'o'n antau\u0306 la fin'o de la film'o. C\u0302u rub'a au\u0306 rav'a film'o? Nu, por pov'i mem jug\u0302'i, vi rigard'u g\u0302i'n!"}, {"text_idx": "#000985", "text": "Kiam la uson'a prezid'ant'o Georg'e W. Bush [g\u0302org\u0302 dablju bus\u0302] plan'is si'a'n krim'a'n milit'o'n kontrau\u0306 Irakon, li serc\u0302'is komplic'o'j'n. Tiu'n band'o'n eu\u0306femism'e li nom'is \u201ealianc'o de bon'vol'ul'o'j\u201d \u2013 pli traf'e oni dev'us dir'i \u201ealianc'o de supl'ul'o'j\u201d. Fin'e membr'is 36 reg'ist'ar'o'j en tiu band'o; ni ne parol'u en tiu c\u0302i kun'tekst'o pri s\u0302tat'o'j, c\u0302ar en mult'a'j el la koncern'a'j land'o'j la popol'o pli'mult'e kontrau\u0306'is la decid'o'n de si'a'j reg'ist'o'j. Unu el la plej supl'a'j est'is la brit'a c\u0302ef'ministr'o Tony Blair [teu\u0306ni blea]; sed nun li anonc'is re'tir'i si'a'j'n trup'o'j'n el Irako, kiel antau\u0306 li far'is jam 14 ali'a'j komplic'o'j. Mal'fru'e ankau\u0306 Blair percept'is, kio'n ni ordinar'a'j hom'o'j de'komenc'e dir'is, nom'e ke en tiu milit'o oni ne pov'as venk'i, sed nur provok'i inter'civit'an'a'n milit'o'n. Sed Bush mem kred'as, ke li dev'os nur send'i pli'a'j'n 21 500 soldat'o'j'n al Irako por tamen venk'i, kvankam ec\u0302 li'a'j propr'a'j konsil'ant'o'j de tiel nom'it'a Baker-komision'o rekomend'is re'tir'i la uson'a'j'n trup'o'j'n."}, {"text_idx": "#000986", "text": "Kiam mi leg'is, ke do ankorau\u0306 soldat'o'j el 22 land'o'j milit'as en Irako, mi tre mir'is pri tiu nombr'o. Mi hav'ig'is al mi list'o'n de tiu'j land'o'j \u2013 kaj ec\u0302 pli mir'is. Nur el 5 land'o'j ven'as 1000 (Kartveli'o) au\u0306 pli mult'a'j soldat'o'j: 130 000 el Uson'o, 7100 el Briti'o, 2300 el Sud'a Korei'o kaj 1240 el Au\u0306strali'o. Ankau\u0306 Sud'a Korei'o, ceter'e, intenc'as redukt'i si'a'j'n trup'o'j'n. Pollando dispon'ig'is 900 kaj Rumani'o 754 soldat'o'j'n. Dani'o intenc'as re'tir'i si'a'j'n 463 batal'ant'o'j'n. Rest'as 300 el Salvadoro. Kaj la ali'a'j? Mi demand'as mi'n, kiu'j'n ali'a'j'n grav'a'j'n task'o'j'n, krom komplez'i al Bush, pov'as plen'um'i 150 soldat'o'j el Azerbajg\u0302ano au\u0306 Albanio, kio'n far'as 125 el Latvi'o, 120 el Bulgario kaj 100 el C\u0302eh\u0302i'o au\u0306 Mongolio? Sekv'as Litovio (50), Armeni'o (46), Bosnio-Hercegovin'o (36), Estoni'o (35), Makedonio (33) kaj Kazah\u0302i'o (23). Fin'e rest'as Moldavio kun 12 (supoz'ebl'e unu general'o kaj unu oficir'o kun si'a'j serv'ist'o'j, s\u0302ofor'o'j kaj kuir'ist'o). Ver'e impon'a alianc'o, c\u0302u ne? Sed la bon'vol'a'j reg'ist'o'j de tiu'j land'o'j fier'e pov'as dir'i: \u201eNi help'is liber'ig'i la irak'an popol'o'n!\u201d Ke pro tiu bon'vol'em'o mort'is dek'mil'o'j da irak'an'o'j kaj ankorau\u0306 c\u0302iu'tag'e suicid-atenc'ul'o'j murd'as g\u0302is 100 civit'an'o'j'n au\u0306 ec\u0302 pli mult'a'j'n, tio g\u0302en'as nek la uson'a'n prezid'ant'o'n nek li'a'j'n komplic'o'j'n. C\u0302u neni'u pun'os ili'n?"}, {"text_idx": "#000987", "text": "Fin'fin'e est'as prezent'it'a la plan'o de Martti Ahtisaari, la special'a komisi'it'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) pri la status'o de Kosovo. La plan'o tamen apenau\u0306 menci'as la vort'o'j'n \u201esen'de'pend'ec'o\u201d kaj \u201esuveren'ec'o\u201d, kiu'j'n la alban'o'j en Kosovo long'e pri'rev'as kaj atend'as."}, {"text_idx": "#000988", "text": "Ceter'e la plan'o en'hav'as mult'o'n konfuz'a'n, ambigu'a'n kaj dub'ind'a'n, kio pov'us en'dang\u0302er'ig'i la est'ont'ec'o'n de nov'a Kosovo. Alban'a eminent'ul'o, la inter'naci'e kon'at'a verk'ist'o Ismail Kadare, atent'ig'as, ke rimark'ebl'as neglekt'o rilat'e alban'o'j'n, ke tio don'at'a al alban'o'j est'as kvazau\u0306 du'on'kor'e don'at'a. Apenau\u0306 menci'at'a'j est'as ili'a nom'o, ili'a kultur'a hered'aj\u0302'o kaj ili'a lingv'o."}, {"text_idx": "#000989", "text": "Emfaz'at'a en la plan'o est'as la serb'a mal'pli'mult'o kaj g\u0302i'a hered'aj\u0302'o, parlament'a'j seg\u0302'o'j, preg\u0302'ej'o'j kaj municip'o'j. Tial ne sen'motiv'e okaz'is en Pris\u030ctina en februar'o kaj mart'o popol'a'j manifestaci'o'j de alban'o'j. Dum la unu'a manifestaci'o mort'is du alban'a'j jun'ul'o'j pro la re'ag'o de UN-polic'an'o'j (c\u0302ef'e ukrainaj polic'ist'o'j)."}, {"text_idx": "#000990", "text": "La alban'o'j esper'as, ke la jun'ul'o'j est'os la last'a'j martir'o'j de la long'e sufer'ant'a alban'a popol'o de Kosovo, sopir'ant'a pri propr'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000991", "text": "Post maraton'a antau\u0306'balot'a kampanj'o elekt'ig\u0302'is Ed'i Ram'a jam la tri'a'n foj'o'n urb'estr'o de Tiran'o. Li kandidat'ig\u0302'is sub egid'o de la Social'ist'a Parti'o, kiu'n li prezid'is, kiam en 2005 la demokrat'o'j gajn'is la pli'mult'o'n en la alban'a parlament'o."}, {"text_idx": "#000992", "text": "Sukces'is Ram'a malgrau\u0306 kritik'o'j kaj akuz'o'j rilat'e kondut'o'n kaj person'a'n kaj publik'a'n. Kvar'foj'e divorc'int'a, li neglekt'is urb'a'j'n plan'o'j'n kaj permes'is liber'a'n konstru'o'n de alt'a'j dom'o'j, kio sufok'as la c\u0302ef'urb'o'n. Tamen li akir'is ekster'land'e reputaci'o'n de unu el la plej kapabl'a'j urb'estr'o'j en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000993", "text": "La kandidat'o de la demokrat'a koalici'o Sokol Olldashi, pli jun'a, kun model'a famili'a viv'o, kaj eks'a sukces'a ministr'o pri intern'a'j afer'o'j, mal'venk'is. Tamen ekster Tiran'o la opozici'a koalici'o venk'is en c\u0302iu'j grav'a'j urb'o'j de la land'o."}, {"text_idx": "#000994", "text": "La ven'ont'a'j parlament'a'j balot'o'j okaz'os en 2009. Inter'temp'e alban'o'j sci'vol'as, kiel post mult'e'kost'a elekt'a kampanj'o la nov'a urb'estr'o gvid'os kaj la urb'o'n kaj la Social'ist'a'n Parti'o'n."}, {"text_idx": "#000995", "text": "La plej grav'a ekonomi'a problem'o en Litovio, kaj sam'temp'e la plej mal'gaj'a por la popol'o, est'as la salajr'o'j, kiu'j alt'ig\u0302'as pli rapid'e ol kresk'as la labor'efik'o. Tio signif'as, ke la dung'ant'o'j pag'as pli ol la dung'it'o'j merit'as. C\u0302i-moment'e neni'u konsil'as mal'alt'ig'i la salajr'o'j'n, tamen halt'ig'o de ili'a kresk'o est'as serioz'a rekomend'o."}, {"text_idx": "#000996", "text": "Spert'ul'o'j de Inter'naci'a Mon'a Fondus'o avert'is, ke se Litovio ne solv'os la kresk'ant'a'n inflaci'o'n, la tro'a'n alt'ig\u0302'o'n de la salajr'o'j kaj la dau\u0306r'a'n bug\u0302et'a'n deficit'o'n, g\u0302i ebl'e al'front'os long'dau\u0306r'a'n halt'ig\u0302'o'n de si'a progres'o. En 2006 la mez'a salajr'o kresk'is je 5,1 % pli ol la labor'efik'o. La mez'a mal'net'a salajr'o kresk'is je 17,6 % g\u0302is 435 eu\u0306r'o'j kaj la net'a je 19,6 % g\u0302is 317 eu\u0306r'o'j. La pli grand'a'j salajr'o'j instig'is la konsum'o'n. Tio kontribu'is al kresk'o de la import'o kaj al pli alt'a deficit'o de la kur'ant'a kont'o."}, {"text_idx": "#000998", "text": "Tamen labor'ist'a'j sindikat'o'j ne konsent'as, ke salajr'o'j kresk'as tro rapid'e kaj sen'senc'e. \u201eSe kresk'as profit'o, kresk'as produkt'ad'o, sekv'e dev'as kresk'i ankau\u0306 la financ'a'j rimed'o'j por salajr'o'j. Kie'n nun ili traf'as? Statistik'o montr'as, ke preskau\u0306 80 % de la labor'ist'o'j ricev'as mal'pli ol la oficial'a'n mez'a'n salajr'o'n. Sam'temp'e la statistik'o asert'as, ke ankau\u0306 la mez'a salajr'o kresk'as. Do, jen la respond'o: la mez'a salajr'o kresk'as pro la salajr'o'kresk'ig\u0302'o de entrepren'ist'o'j kaj manag\u0302er'o'j\u201d, dir'is Algirdas Kvedaravic\u030cius, vic'prezid'ant'o de la litova sindikat'a konfederaci'o."}, {"text_idx": "#000999", "text": "Vytautas Jus\u030cc\u030cius, ekonomik'ist'o de la klaipeda universitat'o, rimark'is, ke la labor'efik'o en Litovio ating'as nur 40 g\u0302is 50 % de la averag\u0302'o en Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Dum 2006 la labor'efik'o kresk'is je c\u0302irkau\u0306 5 % kaj la real'a salajr'o je 8 g\u0302is 15 %. \u201eNeces'us apart'ig'i labor'efik'o'n kaj labor'intens'ec'o'n. Mi'a'opini'e, hodiau\u0306 en Litovio precip'e kresk'as labor'intens'ec'o: vend'ej'a kas'ist'in'o dev'as labor'i pli long'e. En la situaci'o de efik'a labor'o la intens'ec'o ne dev'us kresk'i, sed dum la sam'long'a temp'o ni dev'us produkt'i pli. Sed tio de'pend'as de teknik'a ekip'ig\u0302'o, uz'at'a'j teknologi'o'j kaj kvalifik'o de labor'fort'o. La litovoj labor'as mult'e, sed mi'a slogan'o est'us: ni ne dev'us labor'i pli mult'e, sed neces'us labor'i pli raci'e, do pli bon'e organiz'i la labor'o'n, uz'i pli modern'a'j'n kaj efik'a'j'n labor'rimed'o'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#001001", "text": "Almenau\u0306 est'as klar'e, ke baston'o c\u0302iam hav'as du fin'aj\u0302'o'j'n. Pag'ant'e tro mal'alt'a'j'n salajr'o'j'n, entrepren'o risk'as perd'i spert'a'j'n labor'ist'o'j'n. En okaz'o de tro rapid'a salajr'o-alt'ig'o entrepren'o risk'as bankrot'ig\u0302'i. Do la sol'a solv'o, por ke la popol'o ne sent'u si'n per'fort'at'a, kaj por ke la land'o aspekt'u modern'a, rest'as invest'i en rimed'o'j, kiu'j pli'alt'ig'as la labor'efik'o'n."}, {"text_idx": "#001002", "text": "Antau\u0306 ne'long'e alban'o log\u0302'ant'a en Stokholmo serc\u0302'is inter'ret'e inform'o'j'n pri arme'o'j de la Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO). Li trov'is film'o'n pri trejn'ad'o de grek'a tac\u0302ment'o apud la turk'a land'lim'o. La grek'a'j soldat'o'j kant'is kontrau\u0306'alban'a'j'n kaj kontrau\u0306'turk'a'j'n kant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001003", "text": "La grek'o'j kant'is, ke ili far'os lac\u0302'o'j'n el la intest'o'j de alban'o'j kaj s\u0302u'o'j'n el la hau\u0306t'o de \u201eotoman'o'j\u201d. La alban'o inform'is grek'a'j'n kaj alban'a'j'n amas'komunik'il'o'j'n pri la vid'bend'o. La grek'a j\u0302urnal'o Ta Ne'a publik'ig'is la inform'o'j'n, kaj ankau\u0306 alban'a'j televid'a'j staci'o'j dis'send'is er'o'j'n el la vid'bend'o. Fort'e koler'is alban'o'j."}, {"text_idx": "#001004", "text": "Unu semajn'o'n post'e manifestaci'is alban'a'j jun'ul'o'j labor'ant'a'j en Greki'o. Brul'ig'it'a est'as la grek'a flag'o. La grek'a reg'ist'ar'o kondut'is prudent'e, atend'ant'e re'ag'o'n kaj respond'o'n de koncern'a'j hom'o'j kaj instituci'o'j. La grek'a oficir'o, kiu en'met'is la vid'bend'o'n en Inter'ret'o'n, klar'ig'is, ke tio'n li far'is por entuziasm'ig'i si'a'j'n soldat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001005", "text": "Lau\u0306 alban'o'j, la vid'bend'o \u2013 nun re'tir'it'a, sed plen'a de mal'am'o kontrau\u0306 alban'o'j kaj turk'o'j \u2013 indik'as, kiel eduk'ig\u0302'as grek'a'j soldat'o'j. Alban'o'j kred'as, ke ankorau\u0306 reg'as s\u0302ovinism'o kaj ras'ism'o en politik'a'j kaj eduk'a'j rond'o'j en Greki'o. Antau\u0306 unu jar'o est'is murd'it'a alban'a jun'ul'o sur la insul'o Kreto, c\u0302ar li port'is bluz'o'n sur'hav'ant'a'n la alban'a'n naci'a'n standard'o'n."}, {"text_idx": "#001006", "text": "En Finnlando la entrepren'o Teijo-talot (talot = dom'o'j) patent'ig'is nov'a'n manier'o'n transport'i tut'a'n dom'o'n el fabrik'o al elekt'it'a log\u0302'lok'o."}, {"text_idx": "#001008", "text": "La firma'o fabrik'as el lign'o kiosk'o'j'n, garag\u0302'o'j'n, stok'ej'o'j'n, kaf'ej'o'j'n kaj sau\u0306n'o'j'n, al'don'e al la famili'a'j kaj ali'a'j log\u0302'dom'o'j. G\u0302i transport'is al la konstru'ej'o de la nukle'a central'o en Olkiluoto 40 dom'o'j'n por la labor'ist'o'j, kelk'a'j el ili ekster'land'an'o'j, kiu'j log\u0302'os tie dum du au\u0306 tri jar'o'j. Kiam la central'o est'os pret'a, la dom'o'j est'os transport'at'a'j ali'lok'e'n."}, {"text_idx": "#001009", "text": "La tut'a dom'o est'as konstru'it'a, farb'it'a kaj lau\u0306'vol'e ankau\u0306 mebl'it'a en la fabrik'o. Fenestr'o'j, pord'o'j, fajr'uj'o'j, plank'o'j, mur'paper'o'j kaj lamp'o'j est'as pret'ig'at'a'j lau\u0306 la dezir'o'j de la ac\u0302et'int'o. Nek ac\u0302'a veter'o, nek pluv'o au\u0306 frost'o pov'as pli'long'ig'i la konstru'temp'o'n au\u0306 damag\u0302'i la konstru'aj\u0302'o'n. Ebl'as tuj ek'log\u0302'i, kaj nek rub'o'j, nek mal'ord'o mal'bel'ig'as la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'n. Se la posed'ant'o post kelk'a'j jar'o'j dezir'as trans'lok'ig\u0302'i, ebl'as kun'pren'i la dom'o'n."}, {"text_idx": "#001012", "text": "La mond'o lau\u0306 la vid'punkt'o de leopard'o"}, {"text_idx": "#001014", "text": "Per la viv'o'spert'o'j de nov'e nask'it'a, kaj fru'e orf'ig'it'a, sovag\u0302'a leopard'o J\u0302imo ni lern'as ne nur pri la pejzag\u0302'o sud-afrik'a kaj la sent'o'j kaj bezon'o'j de rab'o'best'o, sed ankau\u0306 pri mult'a'j dang\u0302er'o'j, kiu'j'n al'front'as tia best'o. Inter tiu'j dang\u0302er'o'j est'as ne nur la minac'o de ali'a'j rab'o'best'o'j, sed ankau\u0306 la problem'o evit'i hom'o'j'n. Leopard'o'j est'as protekt'at'a speci'o, sed bien'ul'o'j em'as forges'i la leg\u0302'o'j'n, rilat'ant'a'j'n al tiu fakt'o."}, {"text_idx": "#001016", "text": "Ni trov'as, ke la dezir'o protekt'i \u201een'dang\u0302er'ig'it'a'j'n\u201d sovag\u0302'a'j'n speci'o'j'n est'as lau\u0306d'ind'a, sed ne c\u0302iam bon'e plan'it'a. En la last'a part'o de la roman'o la au\u0306tor'o kon'ig'as al ni la dang\u0302er'o'j'n, kiu'j'n pov'as prezent'i al rab'o'best'o la viv'o en bon'cel'a kapt'it'ec'o. La mank'o de tau\u0306g'a mang\u0302'aj\u0302'o: la digest'o'sistem'o de sovag\u0302'a leopard'o evolu'is, spert'ant'e iom putr'a'j'n best'o'kadavr'o'j'n, kaj ne c\u0302iu part'o de mort'a best'o est'as egal'e nutr'a por sovag\u0302'a leopard'o. La proviz'ad'o de nur fres\u0302'a viand'o efektiv'e mal'san'ig'as J\u0302imon, kiu re'san'ig\u0302'as nur post eskap'o el la \u201eprotekt'a region'o\u201d, kiu'n pri'zorg'as bon'cel'a'j hom'o'j. Ankau\u0306 la mank'o de sen'lim'a liber'o vag'ad'i kaj trov'i natur'a'j'n kas\u0302'lok'o'j'n por tra'nokt'ad'o au\u0306 por nask'i kaj vart'i id'o'j'n pov'as en'dang\u0302er'ig'i kaj la korp'a'n kaj la psikologi'a'n san'o'n de la rab'o'best'o."}, {"text_idx": "#001017", "text": "Ali'flank'e, la bezon'o'j de la hom'o'j, klopod'ant'a'j viv'ten'i si'n, bred'ant'e best'o'j'n kaj kresk'ig'ant'e neces'a'j'n veget'aj\u0302'o'j'n por la hom'a nutr'ad'o, konflikt'as kun la viv'bezon'o'j de la sovag\u0302'a'j best'o'j. C\u0302u ekzist'as ebl'o solv'i tiu'n dilem'o'n? La au\u0306tor'o, per si'a tre hom- kaj best-am'a detal'ig'o de la viv'o en tia'j region'o'j, tre klar'e montr'as al ni la natur'o'n de tiu dilem'o. C\u0302iu viv'ant'o renkont'as grav'a'j'n, kaj ne c\u0302iam super'ebl'a'j'n, problem'o'j'n. Ni ne tro ideal'ism'e imag'u, ke la pac'a kun'ekzist'o est'as fundament'a part'o de la natur'o. La natur'o est'as tiom pere'ig'a, kiom viv'efik'a."}, {"text_idx": "#001020", "text": "Kiu est'as Humphrey Tonkin, ne neces'as klar'ig'i al kiu ajn, almenau\u0306 iom'et'e engag\u0302'it'a en Esperant'o-mov'ad'o'n: ja dum pli ol 40 jar'o'j li okup'is s\u0302los'il'a'j'n pozici'o'j'n en g\u0302i \u2013 jen formal'e, kiel prezid'ant'o au\u0306 estr'ar'an'o de TEJO kaj UEA, jen simpl'e influ'ant'e g\u0302i'n per si'a au\u0306toritat'o. Kaj resum'o de li'a'j medit'o'j pri tio, kio est'as la verd'a popol'o kaj mov'ad'o, kia'j ili est'as kaj est'u, ne pov'as est'i ne'interes'a por c\u0302iu'j, kiu'j'n tus\u0302'as tiu'j problem'o'j. C\u0302ar, ideal'e, tia est'as c\u0302iu esperant'ist'o, la libr'o dev'as far'ig\u0302'i furor'a en la esperant'lingv'a merkat'o. Se tiel ne okaz'os, do, ni'a lingv'a komun'um'o jam tro degener'is."}, {"text_idx": "#001021", "text": "Ne nur pro la ne'nombr'ebl'a'j mov'ad'a'j aktiv'ec'o'j fam'as Tonkin, sed ankau\u0306 kiel bril'eg'a orator'o kaj stil'ist'o. Mi simpl'e envi'as al la student'o'j, kiu'j'n li instru'as! Tial la libr'o est'as ne nur interes'a en'hav'e, sed ankau\u0306 bon'e leg'ebl'as. Leg'ant'e la lini'o'j'n, mi kvazau\u0306 au\u0306d'is li'a'n voc\u0302'o'n, ric\u0302'a'n je tau\u0306g'a'j intonaci'o'j. Fakt'e, la baz'o de la libr'o est'is origin'e preleg'ar'o, kiu'n li pret'ig'is por la Inter'lingv'ist'ik'a'j stud'o'j en la Universitat'o Adam Mickiewicz en Poznano en 2005. Dank'e al la el'don'o de la libr'o, nun c\u0302iu'j pov'as kon'at'ig\u0302'i kun la skiz'o de la spert'o'j kaj pens'o'j de la eminent'a person'o."}, {"text_idx": "#001022", "text": "Komenc'ant'a esperant'ist'o-aktiv'ul'o trov'os en la libr'o, ver's\u0302ajn'e, tre mult'e, kio help'os s\u0302i'n au\u0306 li'n akir'i g\u0302eneral'a'j'n sci'o'j'n pri la mov'ad'o kaj kompren'i, kiel neces'as pli bon'e plan'i si'a'n ag'ad'o'n. Aktiv'ul'o spert'a, long'e kuir'ig\u0302'int'a en la esperant'ist'a medi'o c\u0302irkau\u0306 UEA, ricev'os, ebl'e, ne tro mult'e da nov'a'j inform'o'j \u2013 kaj ja ne por tiu'j spert'ul'o'j est'as c\u0302ef'e destin'it'a la libr'o. Sed ankau\u0306 ili pov'as trov'i en g\u0302i mult'o'n interes'a'n \u2013 ekzempl'e, bon'a'j'n kaj preciz'a'j'n formul'o'j'n de cert'a'j problem'o'j, klar'e esprim'it'a'j'n resum'o'j'n de plur'jar'a'j medit'o'j. Afer'o'j, kiu'j s\u0302ajn'is jam rutin'a'j pro long'a ripet'ad'o, aper'as fres\u0302'aspekt'e, kaj en tiu form'o pov'as el'vok'i pli'a'j'n medit'o'j'n tiu'direkt'a'j'n."}, {"text_idx": "#001023", "text": "La libr'o konsist'as el ok c\u0302apitr'o'j-preleg'o'j: La lingv'o kaj g\u0302i'a rol'o: ide'ar'o kaj ideologi'o; Lingv'a politik'o intern'a kaj ekster'a; Kio est'as lingv'o'politik'o?; Lingv'o'kultiv'ad'o; Ekster'a'j rilat'o'j: UN kaj Unesk'o; Nun'a'j kaj est'ont'a'j struktur'o'j; La Esperant'o-komun'um'o en la mond'o; Esplor'o'j kaj est'ont'ec'o. Tre larg\u0302'a kaj vari'a tem'ar'o!"}, {"text_idx": "#001025", "text": "Cert'e, c\u0302ar Tonkin c\u0302iam est'is aktiv'ul'o en la kadr'o'j de UEA, li'a'j imag'o'j est'as iom UEA-centr'ism'a'j. Ebl'e tio est'as g\u0302ust'a \u2013 ja viv'o de ni'a lingv'o'komun'um'o real'e turn'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 tiu organiz'aj\u0302'o, kaj g\u0302i'a stat'o kaj est'ont'ec'o, inkluziv'e tiu'j'n ec\u0302 de Esperant'o-Civit'o, fin'fin'e de'pend'as de la stat'o kaj est'ont'ec'o de UEA. Tamen fokus'ig\u0302'o je nur UEA, kaj neglekt'o de ide'a'j ating'o'j en ali'a'j rond'o'j de la komun'um'o, foj'e konduk'as la au\u0306tor'o'n al \u201einvent'o'j de bicikl'o\u201d. Ekzempl'e, kiam en la 1970aj jar'o'j li, diskut'ant'e kun Lapenna, dir'is, ke en cert'a'j okaz'o'j plen'a politik'a neu\u0306tral'ec'o en form'o de distanc'ig\u0302'o de kiu ajn politik'o est'as, real'e, apog'o de la plej dekstr'a politik'o, tio est'is nur ripet'o de tio, kio'n mal'kovr'is Lant'i kaj ali'a'j fond'int'o'j de la labor'ist'a E-mov'ad'o 50 jar'o'j'n pli fru'e. Ali'flank'e, li bon'e konsci'as pri cert'a'j dekstr'ism'a'j dang\u0302er'o'j, kiu'j'n en'hav'as sub'ten'o de \u201ekonserv'ad'o de divers'ec'o'j\u201d, vast'e apog'at'a en UEA kaj c\u0302irkau\u0306 g\u0302i. G\u0302eneral'e la libr'o don'as grand'a'n material'o'n por kvankam ne konklud'a, tamen frukt'o'don'a medit'ad'o pri tio, kio fakt'e est'as neu\u0306tral'ec'o."}, {"text_idx": "#001026", "text": "C\u0302ar en la libr'o tem'as mult'e pri ideologi'a'j problem'o'j de la mov'ad'o kaj komun'um'o, fin'e est'as al'don'it'a'j tri mult'foj'e cit'it'a'j en g\u0302i dokument'o'j: Deklaraci'o de Tyreso\u0308, Manifest'o de Rau\u0306mo kaj Manifest'o de Prago. Tio help'as kon'at'ig\u0302'i kun la au\u0306tentik'a'j tekst'o'j kaj kompren'i ili'a'n esenc'o'n sen special'a serc\u0302'ad'o kaj tial est'as apart'e util'a al nov'a'j aktiv'ul'o'j. Do, tre sag\u0302'a libr'o de grand'a sag\u0302'ul'o, nepr'e legend'a por c\u0302iu, kiu kontribu'as au\u0306 vol'as kontribu'i al la Esperant'o-mov'ad'o."}, {"text_idx": "#001028", "text": "Kiel oni (trans)viv'as en Kroati'o"}, {"text_idx": "#001029", "text": "Est'as interes'e analiz'i la datum'o'j'n pri la ekonomi'a viv'o en la Respublik'o Kroati'o dum la last'a'j dek g\u0302is dek kvin jar'o'j. Por tio ekzist'as divers'a'j oficial'a'j font'o'j, i.a. la S\u0302tat'a Institut'o pri Statistik'o kaj la Kroati'a Ekonomi'a C\u0302ambr'o (). Por kon'i la real'a'n stat'o'n est'as neces'e al'proksim'ig\u0302'i al la c\u0302iu'tag'a viv'o de la \u201emal'grand'a hom'o\u201d."}, {"text_idx": "#001030", "text": "Kio okaz'is en la ekonomi'a viv'o post la demokrati'a'j s\u0302ang\u0302'o'j (en'konduk'o de la merkat'a ekonomi'o kaj la plur'parti'a sistem'o) en la jar'o 1990 kaj post la milit'a period'o 1991-1995? Malgrau\u0306 la mal'pli'ig\u0302'o de la log\u0302'ant'ar'o (nun est'as 4,4 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j), la aktiv'a log\u0302'ant'ar'o pli'grand'ig\u0302'is je 4,3 % g\u0302is 1,7 milion'o'j. Ankau\u0306 kresk'is la sen'labor'ec'o, de 14,5 % al 17,9 %, g\u0302is 300 000. Apenau\u0306 s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la nombr'o de dung'it'a'j labor'ist'o'j kaj ofic'ist'o'j inter 1995 kaj nun; g\u0302i rest'as sur la nivel'o de 1,4 milion'o'j. Dum la sam'a period'o la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) en kur'ant'a'j prez'o'j pli'grand'ig\u0302'is je 104,7 % g\u0302is 38 505,6 milion'o'j da uson'a'j dolar'o'j; la real'a kresk'o est'is 48,6 %."}, {"text_idx": "#001031", "text": "En 2005 la nivel'o de la MEP je log\u0302'ant'o ating'is la nivel'o'n de 1990, sed la industri'a produkt'ad'o ating'is nur 81,3% de tiu de 1990. Ali'flank'e, la averag\u0302'a net'a salajr'o en la menci'it'a period'o pli'grand'ig\u0302'is nominal'e je 140,6 % g\u0302is 4376 kunaoj. La real'a ampleks'o de la po'mal'grand'a komerc'o pli'grand'ig\u0302'is je 81,4 %. Ekzist'as do evident'a'j mal'kongru'o'j inter la nivel'o de la MEP je log\u0302'ant'o, la salajr'o'j, la industri'a produkt'ad'o kaj la real'a ampleks'o de po'mal'grand'a komerc'o."}, {"text_idx": "#001032", "text": "Kroati'o jam de kelk'a'j jar'o'j est'as lau\u0306 nominal'a sum'o de salajr'o'j en la du'a lok'o (post Sloveni'o) inter la trans'ig\u0302'ant'a'j land'o'j, sed pro la alt'a'j viv'kost'o'j la viv'nivel'o en C\u0302eh\u0302i'o kaj Hungari'o est'as pli alt'a, ol en Kroati'o. Mult'a'j pensi'ul'o'j ne pov'as viv'i normal'e pro la mal'alt'a'j pensi'o'j. Ekzempl'e, la averag\u0302'a pensi'o por decembr'o 2006 est'is lau\u0306 oficial'a statistik'o 1907 kunaoj (260 eu\u0306r'o'j). En c\u0302i tiu situaci'o amas'o'n da log\u0302'ant'o'j sav'as la \u201egriz'a ekonomi'o\u201d (lau\u0306 esprim'o en Kroati'o), au\u0306, pli bon'e esprim'it'e, la \u201enigr'a labor'o\u201d. Krom'e mult'a'j hom'o'j plu'viv'as per kredit'o'j kaj s\u0302uld'o'j."}, {"text_idx": "#001033", "text": "En la jar'o 2005 la pag'o'bilanc'o hav'is negativ'a'n sald'o'n de 9,8 miliard'o'j da uson'a'j dolar'o'j, en 2006 8,8 miliard'o'j. Ek'de la jar'o 1993 tiu deficit'o est'as konstant'a fenomen'o. Ekonomik'ist'o'j unu'a'vic'e kiel kau\u0306z'o'n konsider'as la ne'real'ism'a'n kurz'o'n de la kroat'a kunao. En la period'o 1995-2005 la averag\u0302'a kurz'o rilat'e al la dolar'o kresk'is je 13,7 % kaj rilat'e al la eu\u0306r'o je 9,5 %. Neni'u kroat'a reg'ist'ar'o akcept'is devalut'o'n de la kunao kiel rimed'o'n por san'ig'i la komerc'a'n bilanc'o'n."}, {"text_idx": "#001034", "text": "Sam'temp'e la ekster'land'a s\u0302uld'o ok'obl'ig\u0302'is, ating'ant'e sum'o'n de 30,2 miliard'o'j da dolar'o'j. Kelk'jar'e la s\u0302uld'o'j super'is 80 % de la MEP. Pli'a ne'favor'a fakt'o est'as la pli ol tri'obl'ig\u0302'o de la s\u0302tat'a bug\u0302et'o, kiu ating'as sum'o'n de el'spez'o'j de 87,9 miliard'o'j da kunaoj. La bug\u0302et'o inkluziv'as nov'a'j'n kost'o'j'n, kiel san'a kaj pensi'a asekur'o'j. Publik'a konsum'ad'o en Kroati'o en la last'a'j jar'o'j super'is 50 % de la MEP, tro grand'a s\u0302arg\u0302'o por la kroat'a ekonomi'o."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Pozitiv'a'j tendenc'o'j vid'ebl'as en la turism'o. La nombr'o de tra'nokt'ad'o'j de turist'o'j jar'e kvar'obl'ig\u0302'is g\u0302is 51 milion'o'j (inter kiu'j 46 milion'o'j est'as ekster'land'an'a'j). La valut'a'j en'spez'o'j de la turism'o ating'is 7,4 miliard'o'j'n da dolar'o'j. Okaz'is grand'a'j invest'o'j en konstru'ad'o de au\u0306t'o's\u0302ose'o'j. Unu'flank'e tio kau\u0306z'is pli'a'j'n s\u0302uld'o'j'n kaj s\u0302arg\u0302'o'j'n, sed ali'flank'e est'is uz'it'a'j en'land'a'j labor'fort'o'j kaj kapacit'o'j. La rekt'a'j ekster'land'a'j invest'o'j en Kroati'o kresk'is 14,2-foj'e g\u0302is 1,3 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j, sed mank'as invest'o'j en tut'e nov'a'j fabrik'o'j."}, {"text_idx": "#001036", "text": "Kroati'o tiel far'ig\u0302'is land'o de kontrau\u0306'dir'o'j. Unu'flank'e est'as mult'e'kost'a'j invest'o'j en infra'struktur'o kaj ali'flank'e mal'bon'a'j perspektiv'o'j por la log\u0302'ant'ar'o. La Mond'a Bank'o riproc\u0302'as al Kroati'o mal'g\u0302ust'a'n dis'divid'o'n de la naci'a produkt'o. La privat'ig'o'j de 1990 perd'ig'is kelk'a'j'n cent'mil'o'j'n da labor'lok'o'j kaj kre'is amas'o'n da sen'labor'ul'o'j sen perspektiv'o'j. Sur'baz'e de privilegi'a'j kondic\u0302'o'j ek'est'is, sen mult'e da labor'o, pen'o kaj mon'o, nov'a klas'o de ric\u0302'ul'o'j. Post la san'ig'o de la pli'mult'o de la bank'o'j per mon'o de la impost'pag'ant'o'j, sekv'is ili'a privat'ig'o al fremd'a'j propriet'ul'o'j, kiu'j trans'ig'as la profit'o'j'n ekster'land'e'n. La bank'o'j al'log'as la log\u0302'ant'ar'o'n per mal'alt'a'j interez'o'j (pli favor'a'j, ol por entrepren'o'j) kaj tiel kresk'ig'as la s\u0302uld'ec'o'n. Mult'a'j ekster'land'a'j firma'o'j mal'ferm'is nov'a'j'n komerc'a'j'n centr'o'j'n, pli'grand'ig'ant'e la konkurenc'o'n kaj sam'temp'e stimul'ant'e la konsum'ad'o'n. Ekzempl'e, kroat'o'j hav'as, malgrau\u0306 si'a ekonomi'a mal'potenc'o, pli da au\u0306tomobil'o'j, ol iu'j ajn log\u0302'ant'o'j de la Eu\u0306rop'a Uni'o, sed pli neces'a'j bezon'o'j est'as neglekt'at'a'j."}, {"text_idx": "#001037", "text": "Navin Shrestha demand'as, kiu pun'os tiu'j'n, kiu'j mort'ig'is pli ol ses milion'o'j'n da hom'o'j en Irako (MONATO 2007/3, p. 6). Neni'u sci'as ekzakt'e, kiom da hom'o'j mort'is en Irako, sed cert'e ne ses milion'o'j. La 16an de mart'o la kalkul'il'o de la ret'ej'o Iraq Body Count () ating'is 64 729 viktim'o'j'n, sed ekzist'as plur'a'j ali'a'j taks'o'j. La plej alt'a cifer'o trov'ebl'as en (ceter'e tre kritik'it'a) stud'o aper'int'a en The Lanc'et () la 21an de oktobr'o 2006. Lau\u0306 g\u0302i est'is pli ol 650 000 viktim'o'j. Amik'o est'as kar'a, sed ver'o pli kar'a ..."}, {"text_idx": "#001038", "text": "Prezent'it'a al la nov'jork'a publik'o est'as pic'o kun valor'o de 1000 uson'a'j dolar'o'j (c\u0302. 750 eu\u0306r'o'j). Kre'is g\u0302i'n alban'a el'migr'int'o, Nino Selimaj, el ses kaviar'o-spec'o'j. La pic'o, hav'ant'a diametr'o'n de 30 cm, est'as divid'it'a en ok part'o'j'n. C\u0302iu pec'o kost'is ekvivalent'o'n de preskau\u0306 100 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001040", "text": "C\u0302u vi jam rimark'is, ke ni viv'as en epok'o de mal'permes'o'j? En Germanio pro plend'o'j de ne'krist'an'o'j oni mal'permes'is krucifiks'o'j'n en klas-c\u0302ambr'o'j. (Kiam ven'os mal'permes'o de voj'kruc'ig\u0302'o'j?) En plur'a'j land'o'j oni mal'permes'is al islam'an'a'j instru'ist'in'o'j port'i kap'tuk'o'j'n (en Turki'o tiu'j tuk'o'j en universitat'o'j est'as mal'permes'it'a'j). En iu'j uson'a'j lern'ej'o'j darvin'ism'o est'as mal'permes'it'a. Jam en mult'a'j land'o'j oni mal'permes'is fum'ad'o'n en publik'a'j konstru'aj\u0302'o'j kaj restoraci'o'j. En mi'a urb'o oni mal'permes'is for'j\u0302et'i cigared'stump'o'n au\u0306 mac\u0302'gum'o'n sur la strat'o (se vi far'as, vi risk'as alt'a'n mon'pun'o'n). Flug'pasag\u0302er'o'j ne rajt'as kun'port'i normal'a'j'n botel'o'j'n kun fluid'aj\u0302'o. En Germanio oni diskut'as pri rapid'lim'ig'o por au\u0306t'o'j, kiu valid'as jam en mult'a'j ali'a'j land'o'j. Sed en Germanio pro konstant'a trafik's\u0302top'ig\u0302'o sur au\u0306t'o'voj'o'j oni praktik'e pli mult'e star'as, ol vetur'as ... En Eu\u0306rop'a Uni'o (EU), protagonist'o de mal'permes'o'j, oni nun ankau\u0306 diskut'as pri mal'permes'o de alkohol'aj\u0302'o'j, almenau\u0306 por jun'a'j hom'o'j. (Ni memor'as, ke en Uson'o iam c\u0302ia alkohol'aj\u0302'o est'is mal'permes'it'a \u2013 kial ne plu?) En EU-land'o'j baldau\u0306 oni mal'permes'os al au\u0306t'o'j, kiu'j el'las'as tro grand'a'n kvant'o'n da venen'o kaj fulg'o, vetur'i en urb'o'centr'o'j'n dum tag'o'j kun tre mult'a mikro'polv'o en la aer'o. Mi demand'as mi'n, kial ili dum la ali'a'j tag'o'j rajt'as polu'i la medi'o'n. Grandioz'a ekzempl'o de sagac'a mal'permes'o est'as, ke en Germanio oni ne rajt'as uz'i au\u0306t'o'j'n sen vintr'a'j pneu\u0306matik'o'j, kiam neg\u0302'as. C\u0302ar pro la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o en plej grand'a part'o de Germanio ne plu neg\u0302'as, tiu mal'permes'o valid'as nur dum kelk'a'j tag'o'j jar'e (sed kiu sci'as antau\u0306'e, dum kiu'j tag'o'j?)."}, {"text_idx": "#001041", "text": "Nu ja, iu'j mal'permes'o'j ja est'as prav'a'j (ekzempl'e pri fum'ad'o), sed mi demand'as mi'n, kiu'j'n lim'ig'o'j'n de ni'a individu'a liber'ec'o ni ankorau\u0306 dev'os sufer'i? Kaj kiu kontrol'as c\u0302iu'j'n c\u0302i mal'permes'o'j'n? C\u0302u ni dev'as por tio rekrut'ig'i arme'o'n da denunc'ant'o'j? Ceter'e, mi hav'as pli'a'j'n prudent'a'j'n propon'o'j'n por mal'permes'o. Ekzempl'e oni pov'us mal'permes'i stult'ig'a'j'n televid'program'o'j'n kaj rub'aj\u0302'o'n en Inter'ret'o. Kaj oni dev'us mal'permes'i al best'o'j kaj hom'o'j furz'ad'o'n, c\u0302ar ties intest'a'j gas'o'j venen'as la aer'o'n. Tamen i'o'n mi ne atend'as: ke oni mal'permes'os hom'a'n stult'ec'o'n g\u0302eneral'e kaj milit'o'n apart'e."}, {"text_idx": "#001043", "text": "Do'n Broadribb est'as, sen'dub'e, tre kler'a kaj lert'a kun'labor'ant'o de MONATO. Tamen koncern'e recenz'o'j'n est'as jen'a princip'o dezir'ind'a: Por la jug\u0302'o de la traduk'kvalit'o, egal'e el kiu lingv'o io est'as traduk'it'a, est'as tre grav'e, ke la original'a lingv'o g\u0302ust'e est'u la ge'patr'a lingv'o de la recenz'ant'o. Ekzempl'e por la traduk'o de la fam'a Eu\u0306gen'o Onegin Bor'is Kolker est'us konven'a recenz'ant'o. Koncern'e traduk'o'j'n el angl'a'lingv'a'j verk'o'j sen'dub'e Donald Broadribb est'as tre kompetent'a pri'jug\u0302'ant'o."}, {"text_idx": "#001044", "text": "C\u0302u vi leg'is la alarm'a'n raport'o'n de la Inter'reg'ist'ar'a Komision'o pri Klimat-S\u0302ang\u0302'o (kon'at'a per la angl'a mal'long'ig'o IPCC)? Mi lern'is per g\u0302i, ke definitiv'e oni ne plu pov'as halt'ig'i tiu'n s\u0302ang\u0302'o'n, ec\u0302 se oni tuj far'us c\u0302io'n ebl'a'n por redukt'i emisi'o'n de venen'o'j kaj simil'e \u2013 simpl'e est'as tro mal'fru'e. Maksimum'e oni pov'us iom brems'i la katastrof'a'n evolu'o'n. Do mi krom'e konklud'as el la raport'o de tiu mond'a klimat-konsili'o, ke ni dev'as viv'i kun la sekv'o'j, kaj tio signif'as, ke ni dev'as adapt'ig\u0302'i al la klimat-s\u0302ang\u0302'o."}, {"text_idx": "#001045", "text": "La demand'o est'as, kio'n mi person'e pov'as kaj dev'as far'i en tia situaci'o. Kio atend'as mi'n, viv'ant'a'n en mez'a Eu\u0306rop'o, en grand'urb'o situ'ant'a inter Danub'o kaj la Alp'o'j? Ni'a veter'o jam de jar'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as: sezon'o'j ne plu est'as sam'a'j kiel en mi'a jun'ag\u0302'o; ni nun hav'as mild'a'j'n vintr'o'j'n kaj varm'eg'a'j'n somer'o'j'n. La sled'o'j'n ni pov'as brul'ig'i, c\u0302ar en ni'a region'o preskau\u0306 ne plu neg\u0302'as; se ni'a'j ge'nep'o'j vol'as sled'i, ni dev'us vetur'i al la Alp'o'j (kaj ec\u0302 tie oft'e mank'as neg\u0302'o) \u2013 sed ni'a au\u0306t'o ja venen'as la atmosfer'o'n kaj do tiel ni damag\u0302'us la klimat'o'n. Do fin'o de la vintr'a amuz'aj\u0302'o por infan'o'j! Sed la veter'o kapric'as; pas'int'a'n jar'o'n en mart'o (printemp'a monat'o c\u0302i tie) dum du semajn'o'j ni hav'is abund'a'n neg\u0302'o'n kaj frost'o'n. Sekv'e infan'o'j tamen pov'is sled'i, sed la flor'o'j de ni'a pom'arb'o frost'ig\u0302'is, tiel ke en au\u0306tun'o ni rikolt'is nur man'plen'o'n da frukt'o'j ..."}, {"text_idx": "#001046", "text": "Ceter'e mort'is ankau\u0306 abel'o'j, c\u0302ar ili ne trov'is (post la frost'o) sufic\u0302'e da nutr'aj\u0302'o. C\u0302i-jar'e ni hav'is varm'a'j'n januar'o'n kaj februar'o'n, do abel'o'j vek'ig\u0302'is pli fru'e el vintr'a dorm'o ol kutim'e; sed ne c\u0302iu'j plant'o'j jam adapt'ig\u0302'is al la klimat-s\u0302ang\u0302'o, kaj do de'nov'e kompat'ind'a'j abel'o'j ne trov'as la neces'a'n nektar'o'n, kaj de'nov'e ili mal'sat-mort'as. Do baldau\u0306 ni dev'os rezign'i pri miel'o au\u0306 akir'i mult'e'kost'a'n import'it'a'n natur'a'n dolc\u0302'aj\u0302'o'n. Kaj de'nov'e ni hav'os ebl'e nur mal'mult'a'j'n pom'o'j'n el ni'a arb'o."}, {"text_idx": "#001047", "text": "Politik'ist'o'j apelaci'as al ni s\u0302par'i energi'o'n. Do ni ac\u0302et'is nov'a'n frid'uj'o'n, sur kiu ni leg'as \u201esuper-ek'o\u201d kun la epitet'o \u201eenergi-s\u0302par'a\u201d. En ni'a log\u0302'ej'o jam de mult'a'j jar'o'j ni uz'as tiel nom'at'a'j'n s\u0302par-ampol'o'j'n, sed nur tie, kie ni oft'e kaj mult'e bezon'as lum'o'n vesper'e kaj nokt'e. Nun en Au\u0306strali'o oni jam mal'permes'as c\u0302iu'j'n ordinar'a'j'n elektr'a'j'n ampol'o'j'n, c\u0302e ni oni (g\u0302is nun) nur konsil'as. Do ni ac\u0302et'os pli'a'j'n mult'e'kost'a'j'n s\u0302par'ampol'o'j'n por sav'i la natur'o'n. Sed kio'n far'i pri mal'nov'a'j tamen ankorau\u0306 perfekt'e funkci'ant'a'j elektr'a'j aparat'o'j, kiu'j vor'as energi'o'n? Ni'a'j modest'a'j pensi'o'j ne permes'as al ni for'j\u0302et'i ili'n kaj ac\u0302et'i nov'a'j'n. C\u0302u do ni plu kulp'u pri energi-mal's\u0302par'o?"}, {"text_idx": "#001048", "text": "Ali'flank'e, pro la nun pli varm'a'j vintr'o'j ni s\u0302par'as au\u0306tomat'e hejt-energi'o'n. Sed kio pri la nun varm'eg'a'j somer'o'j? C\u0302u ni s\u0302vit'u mal'normal'e au\u0306 instal'u energi'vor'a'j'n klimat'iz'il'o'j'n por el'ten'i la temperatur'o'j'n? Se ni tre mult'e s\u0302vit'as, ni dev'as pli mult'e lav'i vest'aj\u0302'o'j'n \u2013 kaj de'nov'e konsum'as energi'o'n (tamen ni'a relativ'e nov'a lav-mas\u0302in'o ankau\u0306 est'as \u201eenergi-s\u0302par'a\u201d lau\u0306 asert'o de la produkt'int'o). Ceter'e, ni cert'e akir'os pli'a'j'n kul'o-ret'o'j'n por protekt'i ne nur ni'a'n dorm'c\u0302ambr'o'n, sed ankau\u0306 c\u0302iu'j'n fenestr'o'j'n kontrau\u0306 la baldau\u0306 abund'a'j pik'ul'o'j. Kiel mult'a'j german'o'j pas'int-temp'e ni oft'e liber'temp'is en varm'a'j sud'eu\u0306rop'a'j land'o'j. Nun ni pov'as rest'i hejm'e kaj g\u0302u'i propr'a'n varm'o'n; sed pro tio sufer'os turism'a industri'o en sud'eu\u0306rop'a'j land'o'j \u2013 c\u0302u ni rajt'as damag\u0302'i tiel ital'o'j'n, grek'o'j'n kaj hispan'o'j'n?"}, {"text_idx": "#001049", "text": "Ali'flank'e tia'manier'e ni ne plu damag\u0302'as la atmosfer'o'n, c\u0302ar ni ne plu flug'os. Hejm'e jam de mult'a'j jar'o'j ni uz'as ni'a'n au\u0306t'o'n nur en urg\u0302'a'j okaz'o'j, ceter'okaz'e bicikl'as au\u0306 uz'as tram'o'n kaj bus'o'n. En ni'a grand'a urb'o ni bon's\u0302anc'as tiu'rilat'e. Sed por vizit'i ni'a'n feri'a'n dom'o'n je 30 km sud'e de Au\u0306gsburg'o ni dev'as uz'i la au\u0306t'o'n; per trajn'o au\u0306 bus'o ni ne pov'as ating'i g\u0302i'n, por bicikl'i la distanc'o est'as tro grand'a. Tamen tie ni konsum'us mal'pli da energi'o, ekzempl'e c\u0302ar ni hejt'as la dom'o'n per lign'o, kiu ne tiom polu'as la aer'o'n. C\u0302u ni, pensi'ul'o'j, do trans'lok'ig\u0302'u tie'n? Sed log\u0302'i en la vilag\u0302'et'o sen au\u0306t'o ne ebl'as, c\u0302ar krom viand'aj\u0302'o'n kaj pan'o'n ni pov'as preskau\u0306 neni'o'n ac\u0302et'i pro mank'o de vend'ej'o'j; do ni dev'us uz'i au\u0306t'o'n por ating'i super'bazar'o'j'n en urb'o'j \u2013 jen la sam'a dilem'o."}, {"text_idx": "#001050", "text": "Ho jes, super'bazar'o! Tie oni ofert'as nutr'aj\u0302'o'j'n el la tut'a mond'o. Sed c\u0302u plu ni rajt'as ac\u0302et'i produkt'o'j'n el for'a'j land'o'j, kiu'j'n oni import'as per konsum'ad'o de mult'a energi'o? C\u0302u ni rajt'as ac\u0302et'i tomat'o'j'n kaj orang\u0302'o'j'n el sud'a Hispanio, se frid-kamion'o'j dum mil-kilo'metr'a vetur'ad'o polu'as la atmosfer'o'n kaj tiel varm'ig'as g\u0302i'n pli? C\u0302u plu mi rajt'as mang\u0302'i pir'o'j'n el Sud-Afrik'o au\u0306 Argentino?"}, {"text_idx": "#001052", "text": "Ne, ver'e ne est'as facil'e por ni, ordinar'a'j hom'o'j, kontrau\u0306'batal'i la klimat-s\u0302ang\u0302'o'n. Do ni adapt'ig\u0302'u al pli mult'a'j uragan'o'j, fort'a'j pluv'eg'o'j kaj inund'o'j. Kaj ebl'e, ebl'e, ja ankau\u0306 reg'ist'ar'o'j lern'as el la raport'o de la mond'a klimat-konsili'o ..."}, {"text_idx": "#001053", "text": "C\u0302i tiu modest'aspekt'a libr'o konsist'as el re'rakont'o de sep budh'ism'a'j fabel'o'j, baz'it'a'j sur, sed ne kopi'it'a'j el Dhammapada kaj Jaataka. En c\u0302iu el ili, bodisatv'o (est'ont'a Budh'o) part'o'pren'as, kelk'foj'e kiel la protagonist'o, kelk'foj'e kiel la kompat'em'a re'g\u0302ust'ig'ant'o. Trans'form'int'e si'n en best'o'n, li help'as protekt'i ali'a'j'n best'o'j'n kontrau\u0306 mort'o far'e de hom'o'j; trans'form'int'e si'n en hom'o'n, li help'as en'dang\u0302er'ig'it'a'n hom'o'n; trans'form'int'e si'n en hom'o'n, li kon'ig'as kaj instru'as la Ver'o'n al erar'int'a hom'o kaj tiel ebl'ig'as ties eventual'a'n bodisatv'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001054", "text": "Eksplik'o por tiu, kiu ne kon'as la termin'o'j'n: bodisatv'o est'as person'o, kiu efektiv'e ating'akir'is la kvalit'o'j'n de budh'o, sed decid'is ne budh'ig\u0302'i (= en'ir'i nirvan'o'n) dum plu rest'os hom'o'j help'end'a'j au\u0306 help'ind'a'j. Budh'o est'as person'o, kiu jam en'ir'is nirvan'o'n, do ne plu est'as en la kosm'o de ekzist'o, sed en la ekster'ekzist'a stat'o nirvan'a. Nirvan'o est'as stat'o ne'pri'skrib'ebl'a, tut'e ekster la hom'a kompren'kapabl'o kaj ekster la dual'ism'a koncept'o \u201eekzist'o/mal'ekzist'o\u201d kaj \u201eviv'o/mort'o\u201d. Kvankam en la hom'a histori'o ni sci'as pri nur unu budh'o kaj li'n do nom'as la Budh'o, la mond'o kon'is ankau\u0306 ali'a'j'n person'o'j'n, kiu'j budh'ig\u0302'is; kaj la nombr'o de bodisatv'o'j est'as ne'kalkul'ebl'a. Tiu koncept'ar'o est'as la fundament'o de la fabel'o'j budh'ism'a'j, do ankau\u0306 de la sep fabel'o'j en c\u0302i tiu libr'o."}, {"text_idx": "#001055", "text": "En la budh'ism'a doktrin'o ekzist'as ankau\u0306 di'o'j; ili est'as ul'o'j, kiu'j per si'a mult'merit'ig\u0302'o post si'a mort'o re'nask'ig\u0302'is en iu el la c\u0302iel'o'j. La c\u0302iel'o'j kaj la di'o'j est'as part'o de la ekzist'ant'a kosm'o, kaj inter ili viv'as la bodisatv'o'j. Kiam en ni'a nun'a fabel'ar'o est'as parol'at'e pri la Budh'o, efektiv'e tem'as pri la histori'a person'o, kiu, antau\u0306 ol en'ir'i nirvan'o'n, pro si'a merit'eg'o viv'is, kiel bodisatv'o, en iu el la c\u0302iel'o'j kaj foj'foj'e re'ven'as al la ter'o por help'i est'ul'o'j'n bezon'hav'a'j'n."}, {"text_idx": "#001056", "text": "C\u0302iu viv'ant'o, c\u0302u hom'o, c\u0302u best'o, nask'ig\u0302'as kaj post'e mort'as, kaj post la mort'o re'nask'ig\u0302'as; ne nepr'e kiel sam'spec'a est'ul'o: hom'o pov'as re'nask'ig\u0302'i kiel best'o, se li perd'is iom el si'a nobl'a karakter'o; best'o pov'as re'nask'ig\u0302'i kiel hom'o, se g\u0302i akir'is pli da nobl'ec'o. Do ni'n ne mir'ig'u, ke en la fabel'o'j hom'o'j kaj best'o'j trakt'ig\u0302'as egal'rang'e."}, {"text_idx": "#001058", "text": "La last'a fabel'o en la libr'o hav'as tre mal'simil'a'n tem'o'n. Student'o, kiu rajt'as akir'i si'a'n diplom'o'n, est'as kalumni'at'a. Li'a instru'ist'o tial postul'as, ke, kiel pun'o, li mort'ig'u mil person'o'j'n kaj al'port'u la dekstr'a'n et'fingr'o'n de c\u0302iu el ili. La student'o do far'ig\u0302'as mort'ig'ist'o, kiu'n tim'as kaj evit'as c\u0302iu'j person'o'j. Por akir'i si'a'n mil'a'n dekstr'a'n et'fingr'o'n, li est'as murd'ont'a si'a'n propr'a'n patr'in'o'n. Sed last'a'moment'e la Budh'o li'n renkont'as kaj instig'as medit'ad'i. Per si'a medit'ad'o li ek'konsci'as pri la ver'o kaj rezign'as si'a'n fi'ec'o'n. Li monah\u0302'ig\u0302'as. La ali'a'j hom'o'j li'n bat'ad'as, sang'ig'as, preskau\u0306 mort'ig'as."}, {"text_idx": "#001059", "text": "Li renkont'as la Budh'o'n, kiu dir'as al li: \u201eMult'a'j'n fi'aj\u0302'o'j'n vi far'is, do neniel mir'ind'as, ke c\u0302i tio okaz'is. G\u0302oj'u, ke post vi'a'j fi'aj\u0302'o'j vi viv'is tiel merit'ig'e. Ali'okaz'e okaz'us mult'e pli, ne nur dum c\u0302i tiu viv'o, sed ankau\u0306 dum ven'ont'a'j viv'o'j, dum cent'o'j kaj mil'o'j da jar'o'j. Ag'o'j nask'as sekv'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001062", "text": "Gunnar Ga\u0308llmo dispon'ig'as per plur'a'j'n si'a'j'n esperant'o'lingv'a'j'n verk'o'j'n. La prez'o'j est'as tre moder'a'j, kaj vi pov'as leg'i detal'o'j'n pri la libr'o'j c\u0302e Lul'u."}, {"text_idx": "#001063", "text": "Gunnar Ga\u0308llmo: \u201eLa reg'rifuz'ant'o\u201d kaj ali'a'j budh'ism'a'j fabel'o'j. Eld. la au\u0306tor'o per Lul'u. 84 pag\u0302'o'j glu'it'a'j. Mend'ebl'a c\u0302e kontrau\u0306 6,21 USD + 4,25 USD afrank'o."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Ekster'land'a'j invest'ant'o'j rapid'e ac\u0302et'as ne'mov'ebl'aj\u0302'o'j'n"}, {"text_idx": "#001065", "text": "Antau\u0306 ne'long'e ekster'land'a invest'fondus'o ac\u0302et'is parcel'o'n de c\u0302. 24 000 kvadrat'a'j metr'o'j en S\u0302anhajo. G\u0302i plan'as invest'i 1,3 miliard'o'j'n da c\u0302in'a'j juan'o'j por tie konstru'i mult'etag\u0302'a'n ofic'ej'a'n dom'eg'o'n kaj uz'i la rest'ant'a'n part'o'n por ali'a komerc'a cel'o."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Jen ekzempl'o kiel en plur'a'j provinc'o'j kaj municip'o'j de C\u0302ini'o ali'land'a'j entrepren'o'j special'ig'it'a'j en negoc'o de ne'mov'ebl'aj\u0302'o'j ac\u0302et'as ter'pec'o'j'n kaj mem'star'e konstru'as kaj vend'as nov'a'j'n dom'o'j'n. Ankau\u0306 almenau\u0306 100 fam'a'j c\u0302in'a'j entrepren'o'j el la sam'a sektor'o kun'labor'as kun ali'land'an'o'j, kondic\u0302'e ke tiu'j grand'kvant'e kun'invest'as."}, {"text_idx": "#001069", "text": "La s\u0302tat'o mult'e pli'alt'ig'is la grund-impost'o'j'n. Pro tio, mez'a'j kaj mal'grand'a'j en'land'a'j entrepren'o'j unu post ali'a for'las'as la origin'e plan'it'a'j'n projekt'o'j'n. Por ali'land'a'j entrepren'o'j est'as s\u0302anc'o por rapid'e akir'i i'o'n. Ali'a faktor'o est'as la alt'a kurz'o de la c\u0302in'a mon'o. Tio stimul'as la ekster'land'a'j'n invest'ant'o'j'n, kiu'j jam de'long'e rezerv'is c\u0302in'a'n mon'o'n, por tuj ac\u0302et'i projekt'o'n kaj gajn'i alt'a'n profit'o'n. En januar'o, entrepren'o el Hanzhou, orient'a C\u0302ini'o, ofert'is du parcel'o'j'n en pitoresk'a lok'o kontrau\u0306 kontant'a mon'o. Du au\u0306 tri ali'land'a'j entrepren'o'j tuj lig'is kontakt'o'j'n."}, {"text_idx": "#001070", "text": "La decid'ig'a motiv'o por ekster'land'a'j entrepren'o'j est'as la alt'a'j profit'o'j, kiu'j nun'temp'e ebl'as. Lau\u0306 raport'o, antau\u0306 ne'long'e publik'ig'it'a de RREEF, invest'fili'o de la german'a Deutsche Bank (), la mal'net'a profit'marg\u0302en'o de log\u0302'dom'a projekt'o en C\u0302ini'o jam ating'as 20 g\u0302is 30 % kaj ebl'e baldau\u0306 super'os tiu'n de Uson'o. Pekino kaj S\u0302anhajo okup'is la unu'a'n lok'o'n, antau\u0306 uson'a'j urb'eg'o'j. En Parizo, Sidnej'o kaj Honkongo la profit'marg\u0302en'o est'as nur 4 g\u0302is 5 %."}, {"text_idx": "#001071", "text": "En 1993 la japan'a reg'ist'ar'o agnosk'is la ekzist'o'n de tiel nom'at'a'j konsol-vir'in'o'j, kiu'j serv'is japan'a'j'n milit'ist'o'j'n dum la du'a mond'o'milit'o kiel seks-sklav'in'o'j. Tamen last'a'temp'e la nov'a japan'a c\u0302ef'ministr'o, Shinzo Abe, ne'is ili'a'n ekzist'o'n."}, {"text_idx": "#001072", "text": "Fort'e re'ag'is Uson'o kaj Nederlando. En la uson'a senat'o oni apelaci'is al Japani'o oficial'e agnosk'i la konsol-vir'in'o'j'n kaj ili'n financ'e kompens'i. Sed japan'a'j konservativ'ul'o'j koler'is, dir'ant'e, ke la vir'in'o'j est'is nur'a'j prostitu'it'in'o'j."}, {"text_idx": "#001073", "text": "Vir'in'o, kiu dum 16 jar'o'j batal'as por la 200 000 vir'in'o'j, c\u0302ef'e el Korei'o, est'as amsterdam'an'in'o Berthy Korv'in'us. En 1944, kiel ses'jar'ul'in'o en tend'um'ej'o Muntilan sur Mez'a Jav'o, s\u0302i vid'is, kiel jun'a'j vir'in'o'j est'is per'fort'e pel'varb'it'a'j de la japan'a arme'a polic'o al bordel'o en Magelang."}, {"text_idx": "#001074", "text": "En 1991 Korv'in'us c\u0302e'est'is konferenc'o'n en Seulo, Sud'a Korei'o, kiam unu'a'foj'e prezent'is si'n publik'e la tiel nom'at'a'j jungshindeoj, ali'vort'e kore'in'o'j per'fort'e tir'it'a'j el si'a'j dom'o'j por far'ig\u0302'i seks-sklav'in'o'j. Tiam tri el la vir'in'o'j iniciat'is en Tokio proces'o'n kontrau\u0306 la japan'a s\u0302tat'o. Unu jar'o'n post'e, la japan'a reg'ist'ar'o agnosk'is la ekzist'o'n de konsol-vir'in'o'j kaj pardon'pet'is per leter'o al la kore'in'o'j, \u201erekrut'it'a'j por prostitu'ad'o kaj sufer'int'a'j ne'pri'skrib'ebl'a'j'n fi'ag'o'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#001075", "text": "En 1994 sinjor'in'o Korv'in'us renkont'is profesor'o'n Yoshimi en Washeda-universitat'o en Tokio. Li posed'is dokument'o'j'n el arme'a'j arkiv'o'j, kiu'j ne'dub'ebl'e pruv'as, ke ekzist'is sistem'ec'a plan'o pri dev'ig'a prostitu'ad'o dum la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#001076", "text": "Ceter'e not'is la Inter'naci'a Vir'in'a Tribunal'o pri Milit'krim'o'j de Japan-arme'a Seks'um'a Sklav'ig'o, okaz'int'a en 2000 en Tokio, ke la alianc'an'o'j ne proces'is kontrau\u0306 japan'a'j respond'ec'ul'o'j dum la inter'naci'a milit-tribunal'o en Tokio inter 1946 kaj 1948, \u201emalgrau\u0306 la fakt'o, ke ili posed'is pruv'o'j'n pri c\u0302i tiu seks'um'a sklav'ig'o\u201d."}, {"text_idx": "#001077", "text": "La nun'a japan'a c\u0302ef'ministr'o, Shinzo Abe, admir'as si'a'n av'o'n, kiu est'as registr'it'a kiel A-kategori'a milit'krim'ul'o. Ne mir'ind'e, ke la c\u0302ef'ministr'o re'pren'as la iam'a'n ne'ad'o'n pri konsol-vir'in'o'j. Sub'ten'as li'n oficial'a japan'a raport'o, publik'ig'it'a en mart'o pas'int'jar'e, kiu asert'as, ke mank'as fizik'a pruv'o pri la seks'a ekspluat'ad'o de ekster'land'a'j vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001078", "text": "La tri tur'o'j de MKC"}, {"text_idx": "#001079", "text": "Mi leg'is la ese'o'n Kial ver'e kolaps'is la tri tur'o'j de MKC? de I'a'n Fantom (MONATO 2007/4, p. 24-26). Kiu plu interes'ig\u0302'as pri la tem'o, rigard'u la (angl'a'lingv'a'n) ret'ej'o'n ."}, {"text_idx": "#001080", "text": "Not'o ne'kontent'ig'a por german'a'j lern'ej'o'j"}, {"text_idx": "#001081", "text": "Post 1998 okaz'is la tiel nom'at'a'j Pis'a-stud'o'j, per kiu'j kompar'ebl'as lern'ant'o'j, lern'ej'o'j kaj kler'ig'a'j sistem'o'j en part'o'pren'ant'a'j s\u0302tat'o'j. La stud'o'j'n organiz'as la Organiz'aj\u0302'o por Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o (OEKE). En 2000 est'is ekzamen'at'a precip'e la leg'kapabl'o de 15-jar'ag\u0302'ul'o'j; en 2003 matematik'o; en 2006 natur'scienc'o'j. En c\u0302i-last'a'j test'o'j part'o'pren'is 57 s\u0302tat'o'j el c\u0302iu'j kontinent'o'j kaj en'tut'e 275 000 ge'lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001083", "text": "Kontrast'e neces'as lern'i, mem'star'e pri'pens'i, serc\u0302'i solv'o'j'n kaj el'prov'i kaj kompar'i la rezult'o'j'n kun tiu'j de ali'a'j lern'ant'o'j. Neces'as ankau\u0306 liber'ec'o por erar'i kaj, per la erar'o'j, lern'i. Parker'i vort'o'j'n, fraz'o'j'n, formul'o'j'n ne tau\u0306g'as por la est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#001084", "text": "En german'a'j lern'ej'o'j valid'as mal'sam'a'j instru'plan'o'j en la 16 federaci'a'j region'o'j. Pri lern'ej'a instru'ad'o lau\u0306'konstituci'e respond'ec'as la koncern'a region'o. Sed la Pis'a-stud'o'j montr'as, ke en Germanio mal'sukces'as ge'lern'ant'o'j. C\u0302iu 15a lern'ej'an'o pov'as nek leg'i, nek kompren'i simpl'a'n tekst'o'n. Plej'part'e ili apenau\u0306 pov'as kalkul'i element'lern'ej'a'j'n task'o'j'n."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Raport'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, publik'ig'it'a en mart'o, indik'is, ke la german'a instru-sistem'o, kaj apart'e selekt'ad'o, romp'as hom'a'j'n rajt'o'j'n. Ge'patr'o'j kaj lern'ej'an'o'j al'front'as grav'a'j'n mal'facil'aj\u0302'o'j'n, kaj apart'e sufer'as infan'o'j de en'migr'int'o'j. La reg'ist'ar'o, kaj precip'e la krist'an'parti'a'j ministr'o'j pri kultur'o, kritik'is la konklud'o'j'n de la raport'o. Ali'flank'e social'demokrat'o'j kaj sindikat'an'o'j akcept'is la raport'o'n kaj postul'is komun'a'n ag'ad'o'n por pli'bon'ig'i lern'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#001087", "text": "Per Inter'ret'o ordinar'a'j german'o'j pri'koment'is la raport'o'n. Iu konsent'is kun la konklud'o'j, dir'ant'e, ke la lern'ej'a sistem'o est'as \u201etut'e kaduk'a, mal'social'a kaj ne'fleks'em'a\u201d. Pli'a'j opini'o'j trov'ebl'as c\u0302e ."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Canaletto: Impon'a'j pentr'aj\u0302'o'j de eu\u0306rop'a'j urb'vid'aj\u0302'o'j"}, {"text_idx": "#001089", "text": "Per la organiz'o de pentr'aj\u0302-ekspozici'o de la ital'o Bernardo Bellotto (c\u0302. 1721-1780), iu'foj'e nom'at'a Canaletto [kanal'et'o], la Art'histori'a Muze'o en Vieno plen'um'is si'a'n mult'jar'a'n dezir'o'n ebl'ig'i la al'ir'o'n de vast'a publik'o al la art'aj\u0302'o'j de tiu fam'a pentr'ist'o, kiu en ili etern'ig'is vid'ind'a'j'n lok'o'j'n de vic'o da eu\u0306rop'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#001090", "text": "Vigl'a kun'labor'o de la viena muze'o kun la plej grav'a'j pol'a'j muze'o'j est'ig'is la fundament'o'n de tiu ekspozici'o. Pro la restau\u0306r'ad'o de la Reg\u0302'palac'o en Varsovio kaj ties \u201eCanaletto-Hal'o\u201d grav'a'j pentr'aj\u0302'o'j de la pol'a cikl'o de Canaletto \u2013 kiu'j tie est'as konstant'e ekspozici'at'a'j \u2013 pov'is ven'i al Vieno. Tie ili est'is montr'at'a'j kun'e kun pentr'aj\u0302'o'j el la Naci'a Muze'o de Varsovio kaj el ali'a'j eu\u0306rop'a'j kaj ekster-eu\u0306rop'a'j kolekt'o'j, nom'e el Sankt-Peterburgo, Dresdeno, Budapes\u0302to, Dublino, Londono, Milano, Torin'o, Vas\u0302ington'o, Vieno, sam'kiel el privat'a'j kolekt'o'j."}, {"text_idx": "#001091", "text": "La ekspozici'o de Canaletto en Vieno prezent'is la viv'o'voj'o'n de la pentr'ist'o el Italio tra Dresdeno, Vieno, Munkeno kaj Varsovio sur'baz'e de li'a'j impres'a'j pentr'aj\u0302'o'j, kre'it'a'j en la menci'it'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Bernardo Bellotto, kiu nask'ig\u0302'is en Venecio c\u0302irkau\u0306 1721, est'as unu el la c\u0302ef'a'j reprezent'ant'o'j de la tiel nom'at'a panoram-pentr'ad'o, la g\u0302enr'o de kvazau\u0306 topografi'e g\u0302ust'a re'don'o de urb'a'j vid'aj\u0302'o'j. Tiu specif'a form'o de pentr'ad'o de urb'a'j pejzag\u0302'o'j evolu'is en Venecio dum la 18a jar'cent'o lig'e kun la pli'ig\u0302'ant'a nombr'o de vojag\u0302'ant'o'j cel'e al mem'kler'ig\u0302'o. C\u0302ef'majstr'o de tiu specif'a g\u0302enr'o, ek'est'int'a g\u0302ust'e en Venecio, est'is Antonio Canale [kanal'e], onkl'o kaj instru'ant'o de Bellotto, kiu de li trans'pren'is la al'nom'o'n Canaletto."}, {"text_idx": "#001093", "text": "Bellotto aktiv'is post si'a'j lern'o'jar'o'j c\u0302e Antonio Canale ankau\u0306 ekster Venecio, en Romo, Florenco, Lucca, Milano, Torin'o kaj Veron'o. En 1747 li for'las'is si'a'n nask'ig\u0302'urb'o'n Venecio por c\u0302iam kaj trans'log\u0302'ig\u0302'is al Dresdeno en sud-orient'a Germanio. En la sekv'a'j 11 jar'o'j li pentr'is tie kiel kort'eg'a pentr'ist'o c\u0302e princ'o-elekt'ist'o Frederik'o Au\u0306gust'o la 2a vic'o'n da grand'a'j pejzag\u0302-pentr'aj\u0302'o'j de la flor'ant'a mal'fru'barok'a rezident'ej'urb'o Dresdeno, sam'kiel de la mez'epok'a urb'o Pirn'a kaj ties fortik'aj\u0302'o. Per tiu'j pentr'aj\u0302'o'j li trans'don'is la g\u0302is tiam specif'a'n veneci'an form'o'n de urb'vid'aj\u0302'a pentr'ad'o al mez'a Eu\u0306rop'o. Li'a'j pentr'aj\u0302'o'j mir'ig'as per la topografi'a ekzakt'ec'o kaj detal-fid'ind'ec'o, kvankam Canaletto far'is grav'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n favor'e al la koher'ec'o de kompon'aj\u0302'a konstru'o kaj efik'e divid'is la kompon'aj\u0302'o'j'n per fort'a'j lum'a'j kaj ombr'a'j kontrast'o'j."}, {"text_idx": "#001094", "text": "En 1759 kaj 1760 la pentr'ist'o rest'ad'is en Vieno, kie li, komisi'e de la au\u0306str'a-hungar'a imperi'estr'in'o Maria Terez'a, kre'is pentr'aj\u0302'o'j'n de vid'aj\u0302'o'j de Vieno kaj de la imperi'estr'a'j kastel'o'j Scho\u0308nbrunn kaj Schloss Hof, kiu'j est'as konstant'a'j ekspozici'aj\u0302'o'j de la Art'histori'a Muze'o en Vieno."}, {"text_idx": "#001095", "text": "Post'e Canaletto re'ven'is tra Munkeno al Dresdeno, kaj ek'de 1767 g\u0302is si'a mort'o en 1780 li est'is kort'eg'a pentr'ist'o c\u0302e la pol'a reg\u0302'o Stanis\u0142aw August Poniatowski. Tie li pentr'is por la reg\u0302'a palac'o grand'a'n nombr'o'n da pejzag\u0302-pentr'aj\u0302'o'j de Varsovio kaj g\u0302i'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001096", "text": "En april'o est'as liber'ig'it'a'j 15 brit'a'j mar'arme'an'o'j kapt'it'a'j de iranaj milit'ist'o'j kaj en'karcer'ig'it'a'j dum preskau\u0306 du semajn'o'j en Irano. Lau\u0306 la irana reg'ist'ar'o, la brit'o'j \u2013 dej\u0302or'ant'a'j lau\u0306 mandat'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j \u2013 kontrau\u0306'leg\u0302'e en'ir'is iran'an mar'spac'o'n, kiam ili kontrol'is pro kontraband'aj\u0302'o'j var's\u0302ip'o'n. La brit'a reg'ist'ar'o mal'e insist'is, ke la milit'ist'o'j ne trans'ir'is permes'at'a'j'n irakajn lim'o'j'n."}, {"text_idx": "#001097", "text": "En Irano, la kapt'it'o'j \u201ekonfes'is\u201d antau\u0306 televid'a'j kamera'o'j, ke ili navig'is en irana mar'o mal'permes'at'a. Sam'temp'e kelk'a'j kapt'it'o'j, inkluziv'e de la unu'sol'a vir'in'o en la grup'o, leter'is, agnosk'ant'e si'a'n kulp'o'n kaj lau\u0306d'ant'e si'a'n human'a'n trakt'ad'o'n en la mal'liber'ej'o. Tamen evident'is, pro la kripl'ig'it'a kaj ne'natur'a angl'a lingv'o, ke la leter'o'j est'as traduk'it'a'j kaj dikt'it'a'j al la \u201eau\u0306tor'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Ne'atend'it'e, la irana prezid'ant'o Mahmoud Ahmadinejad liber'ig'is la kapt'it'o'j'n kiel \u201epask'a'n donac'o'n\u201d al la brit'a popol'o. Motiv'o'j tiel por kapt'i kiel por liber'ig'i ne est'as klar'a'j: supoz'ebl'e Irano vol'is protest'i kontrau\u0306 brit'a'j arme'an'o'j en la region'o kaj montr'i si'a'n milit'a'n muskol'o'n. Dum'e la brit'a reg'ist'ar'o, kiu antau\u0306 kelk'a'j semajn'o'j decid'is re'nov'ig'i si'a'j'n nukle'a'n sub'mar's\u0302ip'ar'o'n, dev'is not'i, ke kontrau\u0306 atenc'o'j tia'j ne protekt'as nukle'a'j arm'il'o'j."}, {"text_idx": "#001099", "text": "La brit'a publik'o, vip'at'a de bulvard'a gazet'ar'o, koler'is kontrau\u0306 la humil'ig'o de la ostag\u0302'o'j. Apart'e agac'is fot'o'j pri la kapt'it'in'o, dev'ig'it'a konform'e kun religi'a'j mor'o'j kovr'i la har'ar'o'n. Film'et'o'j tamen vid'ig'is la mal'liber'ig'it'o'j'n en bon'a san'stat'o, mang\u0302'ant'a'j kaj kun'e konversaci'ant'a'j. Plej'part'e la gazet'ar'o, indign'a pro la trakt'ad'o de brit'a'j milit'ist'o'j, amnezi'is pri la kondut'o de brit'a'j soldat'o'j en Irako kaj ali'lok'e, kiu'j humil'ig'is, seks'per'fort'is kaj murd'is si'a'j'n kapt'it'o'j'n."}, {"text_idx": "#001100", "text": "Hejm'e'n'ir'int'e, la iam'a'j kapt'it'o'j anonc'is, ke ili vend'os si'a'j'n histori'o'j'n al amas'komunik'il'o'j. Raport'it'e est'is, ke la unu'sol'a vir'in'o ricev'os g\u0302is 150 000 eu\u0306r'o'j'n pro ekskluziv'a'j intervju'o'j kun televid'o-staci'o kaj gazet'o. Tuj la \u201ehero'o'j\u201d trans'form'ig\u0302'is en mal'hero'o'j'n. Ofend'ig\u0302'is i.a. parenc'o'j de soldat'o'j, kiu'j mort'is last'a'temp'e en Irako kaj ali'lok'e. La profit'em'o de la mar'arme'an'o'j, kiu'j ofer'is nur 13 tag'o'j'n da liber'ec'o kontrast'e al tut'a viv'o, insult'is la memor'o'n de la perd'it'a'j ge'fil'o'j, tondr'is famili'an'o'j."}, {"text_idx": "#001101", "text": "Unu'e la reg'ist'ar'o sankci'is la sur'merkat'ig'o'n de la tra'viv'aj\u0302'o'j. G\u0302i argument'is, ne'logik'e, ke, se la koncern'it'o'j vend'os si'a'j'n histori'o'j'n, pli facil'e ebl'os determin'i la en'hav'o'n. Tamen post dimanc\u0302'a'j gazet'o'j plen'a'j de \u201eekskluziv'a'j\u201d raport'o'j, kaj post lau\u0306t'a'j publik'a'j protest'o'j kontrau\u0306 la komerc'ism'o de soldat'o'j relativ'e bon'e salajr'at'a'j por al'front'i dang\u0302er'o'j'n, la reg'ist'ar'o, embaras'it'e, subit'e anonc'is, ke en la est'ont'ec'o (kiel fakt'e en la pas'int'ec'o) milit'ist'o'j ne plu pov'os tiel ric\u0302'ig\u0302'i de si'a'j spert'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001102", "text": "Tiel fin'ig\u0302'is event'o, kiu de plur'a'j vid'punkt'o'j post'las'as fi'odor'o'n. Argument'ebl'as, ke brit'a'j milit'ist'o'j ne serv'u en region'o mil'o'j'n da kilo'metr'o'j for de la patr'uj'o, kie ili'a reg'ist'ar'o ne en'miks'ig\u0302'u en tie'a politik'o, kaj kie ili lud'as ne defend'a'n sed agres'a'n rol'o'n; argument'ebl'as, ke la irana reg'ist'ar'o ne propagand'o'cel'e ekspluat'u simpl'a'j'n soldat'o'j'n \u2013 apart'e vir'in'o'n \u2013 far'ant'a'j'n foj'e mal'agrabl'a'n dev'o'n; argument'ebl'as, ke la gazet'ar'o ne c\u0302eklibrumu por plen'ig'i si'a'j'n pag\u0302'o'j'n kaj, koler'ig\u0302'int'a pro la sur'sokl'ig'o de kapt'it'in'o, mem ne sur'sokl'ig'u la sam'a'n liber'ig'it'in'o'n."}, {"text_idx": "#001103", "text": "Tio ne signif'as, ke la kapt'it'o'j ne publik'ig'u si'a'j'n versi'o'j'n pri 13 tag'o'j da kapt'it'ec'o. Nepr'as, ke ili'a'j pretend'o'j ekvilibr'ig'u la pretend'o'j'n de la irana reg'ist'ar'o, i.a. ke la kapt'it'o'j \u2013 paradoks'e \u2013 \u201eplen'e liber'is\u201d en si'a mal'liber'ej'o. Sed ac\u0302et'it'a'j nov'aj\u0302'o'j est'as \u2013 g\u0302eneral'e \u2013 ne'fid'ind'a'j nov'aj\u0302'o'j. Nov'aj\u0302'o'j, ali'vort'e propagand'o, public'o, inform'o'j, est'u liber'e don'it'a'j: ver'a'j nov'aj\u0302'o'j, ali'vort'e sekret'o'j, skandal'o'j, kas\u0302'aj\u0302'o'j, est'u liber'e el'fos'it'a'j. Nov'aj\u0302'o'j'n vend'i sen'dign'ig'as ac\u0302et'ant'o'j'n, ac\u0302et'at'o'j'n kaj, fin'e, soci'o'n."}, {"text_idx": "#001104", "text": "Nanoq la unu'a arkt'a muze'o"}, {"text_idx": "#001105", "text": "Dum si'a'j long'a'j vojag\u0302'o'j, ekspedici'o'j kaj rest'ad'o'j en boreal'a'j region'o'j, kiu'j dau\u0306r'is 25-30 jar'o'j'n, finn'o Pentti Kronqvist lern'is profund'e respekt'i kaj admir'i log\u0302'ant'o'j'n en Kanado kaj Gronland'o, kiu'j viv'as en natur'kondic\u0302'o'j ne el'ten'ebl'a'j por hom'o'j el la sud'a'j mond'part'o'j. Ni oft'e nom'as ili'n eskim'o'j, tamen ne c\u0302iu'j el ili s\u0302at'as tiu'n nom'o'n. G\u0302i de'ven'as de indi'an'a'j lingv'o'j kaj signif'as \u201emang\u0302'ant'o'j de krud'a viand'o\u201d. Tial prefer'e ni nom'u ili'n inuit'o'j (la sol'a'j hom'o'j). Antau\u0306'e en ties region'o'j ili ja ne renkont'is ali'a'j'n hom'o'j'n, kiam la \u201eblank'ul'o'j\u201d c\u0302iam ankorau\u0306 ne interes'ig\u0302'is pri ili."}, {"text_idx": "#001106", "text": "Kronqvist ek'dezir'is fond'i muze'o'n kaj stud'centr'o'n pri la arkt'a'j region'o'j kaj ties log\u0302'ant'o'j. Li entuziasm'ig'is si'a'j'n ge'amik'o'j'n kaj kun'e ili kre'is la muze'o'n Nanoq (blank'a urs'o), inau\u0306gur'it'a en 1991 apud la okcident'finn'a, part'e sved'lingv'a urb'o Pietarsaari/Jakobstad. La muze'o'n oni konstru'is c\u0302ef'e el torf'o lau\u0306 la ekologi'a'j teknik'o kaj model'o'j, uz'at'a'j de inuit'o'j mem. G\u0302i bon'e kas\u0302'ig\u0302'as en si'a arb'ar'a kaj rok'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001107", "text": "La muze'o nun'temp'e posed'as pli ol mil libr'o'j'n pri Arkt'o, film'o'j'n kaj fot'o'j'n pri inuit'o'j, far'it'a'j'n de Kronqvist mem, au\u0306tent'a'j'n man'labor'aj\u0302'o'j'n, vest'aj\u0302'o'j'n, fis\u0302'kapt'il'o'j'n kaj ali'a'j'n c\u0302as'il'o'j'n, objekt'o'j'n de la c\u0302iu'tag'a viv'o kaj memor'aj\u0302'o'j'n de fam'a'j ekspedici'o'j mal'sukces'a'j au\u0306 bon's\u0302anc'a'j ek'de la 18a jar'cent'o. G\u0302i est'ig\u0302'is grav'a stud'centr'o por en- kaj ekster-land'a'j esplor'ist'o'j. Kor'tus\u0302'a kaj admir'ind'a est'as la kolekt'o de mult'form'a'j skulpt'aj\u0302'et'o'j el steatit'o. Oni pov'as kon'at'ig\u0302'i ankau\u0306 kun inuit'a'j rit'o'j, tomb'o'j, kapt'ad'o de fok'o'j, kapt'ad'o de balen'o'j en la 16a kaj 17a jar'cent'o'j, kiu ne en'dang\u0302er'ig'is la speci'o'n."}, {"text_idx": "#001108", "text": "Apud la en'ir'ej'o de muze'o star'as figur'o de impon'a blank'a urs'o. C\u0302irkau\u0306 g\u0302i vizit'ebl'as divers'a'j dom'et'o'j el torf'o. Oni pov'as ankau\u0306 re'fres\u0302'ig'i si'n en la kaf'ej'o. Si'a'n au\u0306t'o'n oni tamen las'u en park'ej'o, kiu situ'as iom pli for'e. Al la muze'o oni ven'as pied'e lau\u0306 pad'o inter rok'o'j kaj pin'o'j de la Botni'a Golf'o."}, {"text_idx": "#001109", "text": "Iom post iom la lingv'a divers'ec'o de la mond'o pli kaj pli mal'ric\u0302'ig\u0302'as. En preskau\u0306 c\u0302iu'j kontinent'o'j kaj land'o'j lingv'o'j konstant'e mort'as. Kompren'ebl'e, tiu fenomen'o c\u0302iam okaz'is. Mal'aper'is la lingv'o'j de la antikv'a Egipti'o, de Babiloni'o, de Ugarito, kaj la latin'a antau\u0306 long'e c\u0302es'is est'i parol'at'a idiom'o kaj komunik'il'o de la kler'ig'it'a'j klas'o'j en Eu\u0306rop'o. Sed hodiau\u0306 tiu procez'o drast'e akcel'ig\u0302'as. G\u0302i okaz'as pro divers'a'j kial'o'j: milit'o, migr'ad'o, eksterm'ad'o de trib'o'j kaj komun'um'o'j, mal'agnosk'o kaj mal'permes'o de lok'a'j lingv'o'j, tut'mond'ig\u0302'o ktp. Nov'a faktor'o est'as la aktiv'ec'o de prem'grup'o'j, kiel la tiel nom'at'a Project for the New American Century (Projekt'o por la nov'a uson'a jar'cent'o), kiu cel'as fort'ig'i la influ'o'n kaj potenc'o'n de Uson'o en la tut'a mond'o kaj trud'i la uson'angl'a'n kiel unu'nur'a'n mond'a'n lingv'o'n. Ec\u0302 grand'a'j prestig\u0302'a'j lingv'o'j est'as minac'at'a'j kaj perd'as si'a'n iam'a'n status'o'n, kiel vehikl'o'j de kultur'o, scienc'o kaj komerc'o. Strang'e, plur'a'j popol'o'j kaj s\u0302tat'o'j s\u0302ajn'as bon'ven'ig'i tiu'n eklips'o'n de si'a'j lingv'a grav'ec'o kaj kultur'a influ'o."}, {"text_idx": "#001110", "text": "Tamen, est'as kelk'a'j indik'o'j, ke ekzist'as lingv'a'j komun'um'o'j, kiu'j dezir'as konserv'i si'a'n lingv'a'n hered'aj\u0302'o'n kaj intenc'as obstin'e rezist'i g\u0302i'a'n mal'aper'o'n au\u0306 marg\u0302en'ig\u0302'o'n. Oni pov'us prezent'i plur'a'j'n ekzempl'o'j'n el c\u0302iu'j part'o'j de la mond'o, sed ni pren'u nur unu: tiu'n de la indig\u0302en'a'j idiom'o'j de Skot'land'o. En la pas'int'ec'o Skot'land'o est'is ver'e plur'lingv'a. Sen en'kalkul'i la esting'ig\u0302'int'a'n lingv'o'n de la pra'a pikta popol'o, pri kiu preskau\u0306 neni'o est'as sci'at'a, kaj la angl'a'n, antau\u0306 ne tre long'e almenau\u0306 kvin lingv'o'j est'is parol'at'a'j en tiu mal'grand'a teritori'o, nom'e la gael'a (kelt'a lingv'o de irlanda de'ven'o), la skot'a (konsist'ant'a el divers'a'j dialekt'o'j kaj oft'e iom mal'g\u0302ust'e nom'at'a \u201eskot'angl'a\u201d), la s\u0302etlanda (antau\u0306'e nom'at'a \u201enorn'a\u201d), la s\u0302elta (idiom'o de la ne'cigan'a nomad'a popol'o de Briti'o kaj Irlando) kaj la roma'a (lingv'o de la ver'a'j cigan'o'j). El tiu'j lingv'o'j la s\u0302elta kaj la roma'a efektiv'e mal'aper'is en Skot'land'o; la urb'a'j dialekt'o'j de la skot'a persist'as en modern'a form'o inter mal'pli kler'ig'it'a'j hom'o'j, dum la uz'ad'o de la kamp'ar'a'j dialekt'o'j (t.e. la ver'a skot'a) mult'e s\u0302rump'is; sam'temp'e de'nask'a'j parol'ant'o'j de la gael'a plu mal'pli'mult'ig\u0302'as en si'a'j tradici'a'j alt'ej'a'j kaj insul'a'j region'o'j, kvankam last'a'temp'e interes'o pri la lingv'o sufic\u0302'e vigl'ig\u0302'is ekster tiu'j region'o'j."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Ebl'e Auld prav'as; tamen ali'flank'e, pov'as est'i, ke tiu pesimism'o ne est'as tut'e prav'ig'it'a. Ek'de la restau\u0306r'o en 1997 de la skot'a parlament'o oni konstat'as en Skot'land'o re'nov'ig'it'a'n interes'o'n pri la apart'a naci'ec'o kaj pri la indig\u0302en'a'j lingv'o'j de la skot'o'j. Pruv'o de tio est'as nov'a re'flor'ad'o de au\u0306tent'a skot'a literatur'o kaj pli'ig\u0302'o de el'don'a aktiv'ec'o en la land'o. Kvankam hodiau\u0306 oni mal'oft'e au\u0306d'as la skot'a'j'n dialekt'o'j'n en \u201epur'a\u201d tradici'a form'o sur la strat'o'j kaj ec\u0302 en la kamp'ar'o, kaj malgrau\u0306 la s\u0302rump'ad'o de de'nask'a'j gael'parol'ant'o'j en la lok'o'j, kie la gael'a iam est'is la c\u0302iu'tag'a lingv'o de la tut'a log\u0302'ant'ar'o, tiu literatur'a re'flor'ad'o est'as tre evident'a, precip'e rilat'e al la gael'a. Neniam antau\u0306'e en la histori'o de Skot'land'o est'is tiom alt'a la kvalit'o de la art'o'j roman'a kaj novel'a, kaj neniam pli abund'a la publik'ig'o de libr'o'j en tiu lingv'o."}, {"text_idx": "#001113", "text": "Signif'o'plen'a est'as la fakt'o, ke du el la plej bon'a'j literatur'a'j revu'o'j en Skot'land'o est'as publik'ig'at'a'j ne en la majoritat'a kaj plej prestig\u0302'a angl'a, sed en la gael'a kaj la skot'a. Tem'as pri la revu'o'j Gath (gael'lingv'a), kaj Lallans. Gael'lingv'a'j poet'o'j kaj el'don'ist'o'j s\u0302at'as don'i plur'senc'a'j'n titol'o'j'n (kiu'j abund'as en la gael'a). \u201eGath\u201d signif'as \u201elum'fask'o\u201d, \u201eradi'o\u201d, \u201einsekt'a pik'o\u201d, \u201elanc'o\u201d ktp, kaj la elekt'o de tiu plur'senc'a titol'o est'as intenc'a. \u201eLallans\u201d est'as la nom'o de la literatur'a form'o de la mal'alt'ej'a skot'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001114", "text": "Ambau\u0306 revu'o'j publik'ig'as proz'o'n kaj poezi'o'n ne nur de jam kon'at'a'j au\u0306tor'o'j, sed ankau\u0306 de nov'a'j jun'a'j verk'ist'o'j, kiu'j hodiau\u0306 tut'e ne mank'as. Kelk'a'j el la jun'a'j kontribu'ant'o'j al Gath est'as ge'fil'o'j de ge'patr'o'j el mal'sam'a'j land'o'j \u2013 ekzempl'e Germanio kaj Skot'land'o \u2013 kiu'j dezir'as est'i kultur'it'a'j en la gael'a (supoz'ebl'e la pra'patr'a lingv'o de unu el la ge'patr'o'j). Ali'a'j regul'a'j kontribu'ant'o'j est'as irland'an'o'j, kiu'j verk'as kaj en la irland'gael'a kaj en la skot'gael'a. Unu el la kontribu'ant'o'j, kiu de'ven'as de Nord-Irlando, komenc'is verk'i en la skot'gael'a, prefer'e al la irland'gael'a, c\u0302ar dum la period'o de mal'pac'o en tiu teritori'o (kiu felic\u0302'e jam c\u0302es'is) uz'ant'o'j de la irlanda lingv'o est'is suspekt'at'a'j de por'brit'a'j uni'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001115", "text": "La redaktor'o'j de Lallans uz'as pli-mal'pli norm'ig'it'a'n kaj iom art'e'far'it'a'n skot'a'n, sed mult'a'j kontribu'ant'o'j verk'as en si'a'j lok'a'j dialekt'o'j, inkluziv'e de la tre diverg\u0302'a s\u0302etlanda. La rezult'o de tia liber'ec'o est'as tio, ke kelk'foj'e leg'ant'o'j bezon'as iom da mens'o'strec\u0302'o au\u0306 spert'o'n pri divers'a'j dialekt'o'j, por bon'e kompren'i la tekst'o'j'n. Precip'e la kvalit'o de la poezi'a'j kontribu'aj\u0302'o'j en la skot'a est'as alt'a."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Gath est'as sekv'ant'o au\u0306 \u201epost'e'ul'o\u201d de ali'a tre sukces'a gael'a literatur'a revu'o, nom'e Gairm (Al'vok'o), kiu dau\u0306r'is 50 jar'o'j'n, c\u0302iam kun la sam'a redaktor'o, g\u0302is li'a eks'ig\u0302'o de la redaktor'ec'o en la ag\u0302'o de preskau\u0306 80 jar'o'j. Kiam tiu revu'o c\u0302es'is, oni tim'is, ke la gael'a literatur'a aktiv'ec'o en Skot'land'o sufer'os grav'a'n frap'o'n pro g\u0302i'a mal'aper'o, sed Gath est'as dign'a kaj kompar'ebl'a publik'ig'aj\u0302'o, kiu hav'as la pli'a'n avantag\u0302'o'n, ke g\u0302i al'log'as pli kaj pli da jun'a'j verk'ist'o'j kaj poet'o'j."}, {"text_idx": "#001117", "text": "Mal'kiel la publik'a si'n'ten'o rilat'e al la gael'a lingv'o, kiu last'a'temp'e ig\u0302'is pli pozitiv'a, tro da skot'o'j rigard'as la parol'at'a'n skot'a'n kiel idiom'o'n de mal'pli kler'ig'it'a'j hom'o'j. Tamen, oft'e person'o'j, kiu'j neniam apert'e parol'as g\u0302i'n, pret'as verk'i en g\u0302i. Kred'ebl'e, la nur'a fakt'o, ke ili kapabl'as verk'i en la skot'a (au\u0306 en iu ajn lingv'o), el'montr'as, ke ili ne est'as ne'kler'ig'it'a'j!"}, {"text_idx": "#001118", "text": "Supoz'ebl'e simil'a'j si'n'ten'o'j kaj antau\u0306'jug\u0302'o'j trov'ig\u0302'as en ali'a'j part'o'j de la mond'o, kie ekzist'as lok'a'j lingv'o'j kaj dialekt'o'j, rigard'at'a'j kiel idiom'o'j de mal'super'a status'o, parol'at'a'j de nur'a'j kamp'ar'an'o'j au\u0306 sen'sci'ul'o'j. La au\u0306tor'o de c\u0302i tiu ese'et'o pas'ig'is si'a'n fru'a'n infan'ec'o'n en Galegi'o (nord-okcident'a Hispanio), kie, inter la kler'ig'it'a'j klas'o'j, la region'a idiom'o est'is mal'pli estim'at'a ol la s\u0302tat'a kastilia hispan'a lingv'o, kvankam, iom paradoks'e, c\u0302iu'j s\u0302ajn'is estim'i si'a'j'n galeg'lingv'a'j'n poet'o'j'n, kiel la tre am'at'a Rosali\u0301a de Castro, \u201epoet'in'o de la sen'pat'ru'jul'o'j\u201d, kiu pri'skrib'is si'n kiel \u201efremd'ul'in'o'n en si'a patr'uj'o\u201d."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Tro mal'fru'e la plej percept'a'j inter ni komenc'as re'kon'i, ke c\u0302iu lingv'o kaj c\u0302iu kultur'o konsist'ig'as valor'a'n part'o'n de la komun'a hered'aj\u0302'o de la hom'ar'o, kiu merit'as est'i estim'at'a kaj konserv'at'a. Kelt'a dir'aj\u0302'o traf'e asert'as: \u201eTi\u0301r gun cha\u0301nan, ti\u0301r gun anam\u201d (Land'o sen lingv'o est'as land'o sen anim'o)."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Oni de'long'e prov'as kultiv'i ne nur en Japani'o miniatur'a'j'n arb'o'j'n en g\u0302arden'o'j au\u0306 pot'o'j. Tial en la modern'a mond'o s\u0302ajn'e sol'e la nom'o \u201ebonsaj'o\u201d asoci'as la hobi'o'n kun g\u0302i'a de'ven'land'o."}, {"text_idx": "#001122", "text": "Est'us bon'e ek'de la komenc'o en'skrib'i c\u0302io'n pri si'a bonsaj'o en kajer'o'n, kiu post'e est'us ties \u201etag'libr'o\u201d. En g\u0302i leg'ebl'us pri sukces'o'j, dang\u0302er'o'j kaj problem'o'j, pri la tut'a evolu'o de la plant'o kaj ties kultiv'ant'o. El tiu kajer'o ali'a'j bonsaj-s\u0302at'ant'o'j plezur'e c\u0302erp'us konsil'o'j'n, kaj se oni donac'us la bonsaj'o'n al amik'o, li pov'us ek'kon'i la plant'o'n ek'de g\u0302i'a aper'o."}, {"text_idx": "#001123", "text": "Ne g\u0302ust'as la asert'o, ke kultiv'i bonsaj'o'n signif'as tortur'i la plant'o'n. Kvankam oni dev'as zorg'em'e tond'i branc\u0302'o'j'n, radik'o'j'n kaj lig'i jun'a'j'n branc\u0302'o'j'n, por ke ili kresk'u en g\u0302ust'a direkt'o, la tond'ad'o neniam est'as drast'a kaj la lig'aj\u0302'o'j'n oni neniam ig'as vund'i au\u0306 sufok'i la plant'o'n. Mal'e, oni dorlot'as la bonsaj'o'n per c\u0302iu'tag'a s\u0302pruc'ad'o, tau\u0306g'a sterk'o, kontrol'o de la temperatur'o kaj lum'o en la c\u0302ambr'o. Mult'a'j bonsaj-s\u0302at'ant'o'j ankau\u0306 \u201eparol'as\u201d au\u0306 \u201ekant'et'as\u201d al si'a plant'o-amik'o. Foli'arb'a'j'n bonsaj'o'j'n oni au\u0306tun'e trans'ig'as en mal'varm'et'a'n lok'o'n, la plej nord'a'j'n speci'o'j'n oni dev'as vintr'e met'i en kel'o'n au\u0306 s\u0302irm'i en kest'o sur balkon'o dum la frost'a'j monat'o'j."}, {"text_idx": "#001124", "text": "Bonsaj'o en bel'a pot'o, por kiu oni zorg'em'e elekt'is konven'a'j'n s\u0302ton'et'o'j'n, musk'o'n kaj herb'et'o'j'n, kresk'ont'a'j'n sur la surfac'o, pov'as far'ig\u0302'i tre kar'a miniatur'a g\u0302arden'et'o. En ties c\u0302e'est'o la posed'ant'o-kultiv'ant'o mal'strec\u0302'ig\u0302'as, medit'as kaj re'fres\u0302'ig\u0302'as post labor'tag'o'j au\u0306 dum person'a'j problem'o'j. Bonsaj'o'n oni pov'us kompar'i kun dorlot'best'o. Tamen g\u0302i'n oni ne bezon'as promen'ig'i, kaj g\u0302i pov'as viv'i mult'e pli long'e. Kultiv'i bonsaj'o'n c\u0302iam est'as silent'a aventur'o."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Antau\u0306 jar'o kaj du'on'o la prezid'ant'o de la komision'o, Jose\u0301 Barroso, lanc\u0302'is iniciat'o'n por pli'bon'ig'i dialog'o'n inter EU kaj g\u0302i'a'j civit'an'o'j. Evident'as, ke la atend'at'a'j s\u0302ang\u0302'o'j ne okaz'is. Teori'e, c\u0302eh\u0302'o'j rajt'as skrib'i c\u0302eh\u0302'e kaj ricev'i respond'o'n g\u0302is post 15 tag'o'j. Tamen kvar komision'an'o'j, inkluziv'e de Barroso, ec\u0302 ne indik'as Inter'ret-adres'o'n."}, {"text_idx": "#001127", "text": "Sekretari'in'o de Vladimi\u0301r S\u030cpidla, komision'an'o pri labor'o kaj soci'a'j afer'o'j, koment'is: \u201eMi ne kompren'as, kiel tio pov'is okaz'i. Ni respond'as zorg'em'e al c\u0302iu'j.\u201d S\u0302i promes'is esplor'i la afer'o'n."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Mi est'as surd'a, kaj mi kred'as, ke est'as tre dezir'ind'e, ke surd'a'j esperant'ist'o'j posed'u man'gest'a'n inter'komunik'ebl'o'n. Ekzist'as gest'o'lingv'o por inter'naci'a uz'o nom'it'a \u201eGestuno\u201d, sed g\u0302i ne est'as pli ol vort'ar'o, sen gramatik'o. S\u0302ajn'as, ke c\u0302iu uz'ant'o pov'as liber'e sekv'i la sintaks'o'n de la de'nask'a lingv'o, recept'o por plen'a h\u0302aos'o! Gest'i sur'baz'e de Esperant'o en Gestuno apenau\u0306 ebl'as, c\u0302ar tut'e mank'as ekvivalent'o de la gramatik'a'j fin'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001129", "text": "Mi do interes'ig\u0302'is, kiam mi el'trov'is, ke ekzist'as gest'o'lingv'o Signuno, difin'it'a kiel \u201eGestuno + Esperant'o\u201d. Mi prov'is esplor'i g\u0302i'n per'e de Inter'ret'o, sed ho ve! Kvankam klar'e montr'ig\u0302'as man'gest'o'j por la alfabet'o, inkluziv'e de la c\u0302apel'it'a'j liter'o'j, por la ceter'o de la lingv'o aper'as nur grand'a ar'o da mister'a'j ideografi'aj\u0302'o'j sen sufic\u0302'a klar'ig'o, kiel real'ig'i ili'n. Ec\u0302 en ret'ej'o'j, kiu'j pri'diskut'as Signunon, oni ne koment'as tiu'n kod'o'n, kvazau\u0306 la kontribu'ant'o'j al la diskut'o'j jam mem kompren'as g\u0302i'n, sed por mi tio est'as ne'penetr'ebl'a defi'o."}, {"text_idx": "#001130", "text": "Unu kritik'ant'o skrib'is, ke kontrast'e al la divers'a'j naci'a'j gest'o'lingv'o'j Signuno (kiel ceter'e ankau\u0306 Gestuno) ne sufic\u0302'e ekspluat'as la vid'a'n dimensi'o'n, sed nur lam'e sekv'as Esperant'o'n, radik'o'n post radik'o."}, {"text_idx": "#001131", "text": "Evident'e ni bezon'as nov'a'n Zamenhof por kre'i bon'a'n kaj efik'a'n silent'a'n lingv'o'n, prefer'e sur'baz'e de Gestuno, kiu funkci'u paralel'e kun Esperant'o por surd'ul'o'j. Inter'temp'e mi g\u0302oj'us ricev'i help'o'n de iu ajn, kiu pov'us dec\u0302ifr'i la simbol'o'j'n de Signuno. Por trov'i ret'ej'o'j'n, ir'u ekzempl'e al Google kaj uz'u la serc\u0302'vort'o'n \u201eSignuno\u201d."}, {"text_idx": "#001132", "text": "La ekonomi'a revu'o Forbes en mart'o 2007 aper'ig'is list'o'n de la plej ric\u0302'a'j person'o'j en 2006. En la unu'a lok'o, jam de 13 jar'o'j, rest'as Bill (oficial'e William) Gates, estr'o de Microsoft. La nombr'o de ric\u0302'eg'a'j person'o'j en Rusio, Barato kaj C\u0302ini'o pli'grand'ig\u0302'is rimark'ind'e."}, {"text_idx": "#001133", "text": "Bill Gates posed'as 56 miliard'o'j'n da uson'a'j dolar'o'j. Li'n sekv'as Warren Buffett, talent'ul'o pri akci'o'j, kiu posed'as propr'a'n ric\u0302'aj\u0302'o'n de 52 miliard'o'j da dolar'o'j. Li'n sekv'as Carlos Slim Helu\u0301, tele'komunik'ad'a magnat'o de Meksiko; li'a ric\u0302'aj\u0302'o dum 2006 ating'is la plej grand'pas\u0302'a'n kresk'o'n de 19 miliard'o'j."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Lau\u0306 la list'o de Forbes, la nombr'o de person'o'j, kies ric\u0302'aj\u0302'o'j super'is unu miliard'o'n da dolar'o'j, ating'is 946 \u2013 nov'a rekord'o en la histori'o."}, {"text_idx": "#001135", "text": "En la pas'int'a jar'o 53 rus'o'j en'list'ig\u0302'is. Tiu cifer'o jam al'proksim'ig\u0302'as al tiu de Germanio, kaj Rusio ebl'e baldau\u0306 ig\u0302'os, post Uson'o, la du'a land'o de la mond'o lau\u0306 la nombr'o de ric\u0302'eg'ul'o'j. Kompar'e kun 2005, la nombr'o de ric\u0302'eg'ul'o'j el Barato kaj C\u0302ini'o preskau\u0306 du'obl'ig\u0302'is. Barato nun hav'as 36. Inter ili tri est'is vic'ig'it'a'j inter la 20 unu'a'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#001136", "text": "C\u0302in'a'j region'o'j super'as la azi'a'j'n"}, {"text_idx": "#001137", "text": "En 2005 en la c\u0302in'a land'intern'o est'is sep super'ric\u0302'ul'o'j, kiu'j hav'is kapital'o'n de po miliard'o da dolar'o'j au\u0306 pli. En la pas'int'a jar'o tiu cifer'o kresk'is g\u0302is 20. En Honkongo la kvant'o de ric\u0302'eg'ul'o'j pli'ig\u0302'is je kvin kaj ating'is 21. Tajvano hav'as ok. Se oni kalkul'as la sum'o'n de la ric\u0302'eg'ul'o'j en la tri region'o'j de C\u0302ini'o, sum'e est'is 49, kaj lau\u0306 tio C\u0302ini'o jam super'as la ali'a'j'n azi'a'j'n land'o'j'n."}, {"text_idx": "#001138", "text": "Furor'as au\u0306str'a lern'o'libr'o pri la Eu\u0306rop'a Uni'o. Unu'e EU por vi est'is el'don'it'a en 2005 en 50 000 ekzempler'o'j, sed nun aper'as du'a, plen'e re'verk'it'a kaj aktual'ig'it'a el'don'o."}, {"text_idx": "#001139", "text": "Kiam la libr'o est'is uz'at'a en c\u0302iu'j baz'a'j lern'ej'o'j kaj gimnazi'o'j en Au\u0306strio, ek'est'is ankau\u0306 ekster'land'a interes'o. Rezult'e est'as el'don'it'a'j nun 265 000 ekzempler'o'j. Ekzempl'e, prepar'e por si'a EU-en'ir'o, Kroati'o proviz'is c\u0302iu'j'n ge'lern'ant'o'j'n en la dev'ig'a'j lern'ej'o'j per tiu c\u0302i en'konduk'o en la cel'o'j'n kaj funkci'ad'o'n de la Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001140", "text": "Sam'temp'e oni traduk'is la libr'o'n en la sloven'a'n kaj turk'a'n lingv'o'j'n, kaj c\u0302i-moment'e est'as prepar'at'a el'don'o en la eston'a. Ceter'e, plur'a'j ali'a'j EU-land'o'j jam esprim'is interes'ig\u0302'o'n pri la libr'o. C\u0302iu'j ekster'land'a'j traduk'o'j en'ten'os c\u0302apitr'o'n pri la rilat'o'j en la koncern'a land'o al EU."}, {"text_idx": "#001141", "text": "En la lern'o'jar'o 2007-2008 la libr'o vic'ig\u0302'os inter oficial'a'j au\u0306str'a'j lern'o'libr'o'j. G\u0302i est'as rekomend'at'a por la lern'objekt'o'j \u201eGeografi'o kaj Ekonomi'o\u201d, \u201eHistori'o kaj Soci'ologi'o\u201d kaj por \u201eSoci'ologi'o/Politik'a Klar'ig'o\u201d ek'de la 8a klas'o de au\u0306str'a'j lern'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001142", "text": "Au\u0306tor'o'j de la libr'o est'as Wolfgang Bo\u0308hm de la viena tag-j\u0302urnal'o Di'e Presse kaj Othmar Lahodynsky de la magazin'o Profil. Ambau\u0306 est'as spert'a'j j\u0302urnal'ist'o'j, kiu'j ek'de mult'a'j jar'o'j verk'as artikol'o'j'n pri EU."}, {"text_idx": "#001143", "text": "La prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o, Jose\u0301 Manuel Barroso, karakteriz'is la lern'o'libr'o'n kiel model'o'n de \u201eplej bon'a praktik'o\u201d pri inform'ad'o. Li al'vok'is al EU-membr'o'j traduk'i la libr'o'n kaj g\u0302i'n uz'i en lern'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001145", "text": "Mi supoz'as, ke kulp'as la statistik'o. Lau\u0306 fres\u0302'a esplor'o, du tri'on'o'j de plen'kresk'ul'o'j en Germanio est'as tro dik'a'j au\u0306 ec\u0302 gras'a'j. Ili nun ten'as inter la EU-land'o'j la plej alt'a'n rang'o'n de dik'ec'o, krom'e est'as sam'e dik'a'j kiel uson'an'o'j. Tio ne mir'ig'as, c\u0302ar german'o'j tradici'e ne nur ador'as sed ankau\u0306 kopi'as la uson'a'n viv'manier'o'n. Por mi mem mi pov'as konklud'i, ke mi kun mi'a dik'ec'o trov'ig\u0302'as en bon'a societ'o, c\u0302u ne? La nov'a statistik'o tiom alarm'is la german'a'n federaci'a'n ministr'o'n Horst Seehofer, en kies respond'ec'o est'as ankau\u0306 la sekci'o \u201enutr'ad'o\u201d, ke li tuj anonc'is kampanj'o'n por kler'ig'i kaj inform'i la log\u0302'ant'ar'o'n pri san'a nutr'ad'o kaj instig'i hom'o'j'n pli mult'e mov'ig\u0302'i. Sed fak'ul'o'j, kiu'j esplor'is tia'j'n program'o'j'n en mult'a'j land'o'j, trov'is, ke tia'j kampanj'o'j efik'as neniom. Ili postul'as tial ne plu reklam'i por energi'ric\u0302'a'j nutr'aj\u0302'o'j, kiel tio'n rekomend'as Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS). Sed, pardon'u, estim'at'a'j MOS-mos\u0302t'o'j, mi neniam atent'as reklam'o'n de nutr'aj\u0302'o'j kaj ekzempl'e ec\u0302 ne kon'as reklam'o'j'n de Makdonaldo; mi ac\u0302et'as kaj mang\u0302'as tio'n, kio'n mi c\u0302iam s\u0302at'is kaj mang\u0302'is. Konsol'as mi'n ali'a fak'ul'o, kiu atent'ig'as, ke pri dik'ec'o kulp'as precip'e gen'o'j. Efektiv'e, lau\u0306 mult'a'j indic'o'j mi hered'is precip'e gen'o'j'n de mi'a av'o, kiu dum si'a tut'a viv'o est'is svelt'a, tamen mang\u0302'is mult'a'n gras'o'n. Ceter'e, mi nun ne plu hav'as ideal'a'n, sed normal'a'n pez'o'n lau\u0306 la menci'it'a formul'o \u2013 kaj sent'as mi'n tut'e bon'e. Kio'n do ni lern'as el tio? Ebl'e, ke statistik'o est'as unu afer'o kaj real'a individu'a viv'o io tut'e ali'a. Dezir'ant'e al vi, ke vi ne tro dik'ig\u0302'u, mi rest'as"}, {"text_idx": "#001148", "text": "Tamen c\u0302io c\u0302i ne mult'e help'as. La reg\u0302'o kaj li'a unu'a fil'o aparten'as al la plej mal's\u0302at'at'a'j hom'o'j en la land'o. Nepal'an'o'j pli kaj pli vol'as for'ig'i la reg\u0302'o'n kaj li'a'n famili'o'n, kiu'j nun kas\u0302'as si'n en la reg\u0302'a palac'o, el kiu ven'as de temp'o al temp'o mesag\u0302'o'j al la popol'o, ke la reg\u0302'o plu reg'as. Efektiv'e, tamen, reg'as la c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#001149", "text": "Ribel'ant'o'j, kiu'j jam de dek jar'o'j batal'as por star'ig'i respublik'o'n kaj kiu'j nun en'ir'is la reg'ist'ar'o'n, kred'as, ke baldau\u0306 ili real'ig'os si'a'n cel'o'n. Sed ankorau\u0306 ne ebl'as dir'i kun cert'ec'o, c\u0302u au\u0306 kiam Nepalo far'ig\u0302'os respublik'o."}, {"text_idx": "#001150", "text": "La tri tur'o'j de MKC (2)"}, {"text_idx": "#001151", "text": "Al'don'e al la kred'ebl'a analiz'o de I'a'n Fantom en li'a ampleks'a ese'o Kial ver'e kolaps'is la tri tur'o'j de MKC? (MONATO 2007/4, p. 24-26) oni pov'as rimark'i, ke tio ne est'is la unu'a okaz'o, en kiu s\u0302tat'o komplot'e plan'as tia'j'n atak'o'j'n kontrau\u0306 propr'a'j instal'aj\u0302'o'j kaj akuz'as ali'a'j'n pretekst'e por atak'i ili'n. Tio'n far'is Hitler, kiam li en'scen'ig'is okup'ad'o'n de radi'o'staci'o en Gliwice (Gleiwitz) en 1939, akuz'is Pollandon kaj tuj atak'is g\u0302i'n. I'o'n simil'a'n far'is Sadam Husajn en 1980 kaj atak'is Iranon. Tio'n far'is Uson'o en 1983 per sud-kore'a aviad'il'o, en kiu est'is grav'a'j uson'an'o'j. G\u0302i dum hor'o'j flug'ad'is super Sovetio en spion'ad'a misi'o, malgrau\u0306 van'a ripet'a postul'o de la sovetiaj au\u0306toritat'o'j sur'ter'ig\u0302'i, kio fin'ig\u0302'is per g\u0302i'a fal'ig'o en la mar'o'n."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Unu'hor'a program'o pri la sam'a tem'o en la brit'a televid'o (Channel-4, septembr'o 2004) trakt'is la politik'a'n motiv'o'n por tiu c\u0302i komplot'o. Lau\u0306 tiu program'o vic'prezid'ant'o Richard Bruce (Dick) Cheney skrib'is leter'o'n al Bush antau\u0306 la fam'a 11a de septembr'o, en kiu li pled'is, ke por etend'i la uson'a'n influ'o'n en la mond'o we need something big, lik'e Pearl Harbor (ni bezon'as i'o'n grand'a'n, kiel Pearl Harbor). En Pearl Harbor okaz'is la atak'o, kiu komenc'is la milit'o'n kontrau\u0306 Japani'o en la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#001153", "text": "Last'a'temp'e la alban'a naci'a bank'o sci'ig'is, ke g\u0302i'a'j or-rezerv'o'j est'as nur 372 kg. Sed antau\u0306 la du'a mond'o'milit'o Albanio est'is kvazau\u0306 or'a insul'o en Balkani'o. Ekzempl'e, en 1938, unu jar'o'n antau\u0306 la okup'ad'o ital'a, trov'ig\u0302'is en la s\u0302tat'a trezor'ej'o 2400 kg da or'o. Tamen c\u0302e ordinar'a'j civit'an'o'j trov'ig\u0302'is mult'e pli da or'o, c\u0302ar tiam ili posed'is or'a'j'n mon'er'o'j'n kaj bank'bilet'o'j'n kun or'a ekvivalent'o. Rilat'e or'o'n Albanio kalkul'ig\u0302'is inter la plej ric\u0302'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Lau\u0306 dokument'o'j de la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j, la komun'ist'a reg\u0302im'o est'is sekvestr'int'a g\u0302is la jar'o 1948 en'tut'e 43 816 682 or'a'j'n mon'er'o'j'n kun pez'o de 320 000 kg, au\u0306 320 tun'o'j. Tiam, en la bank'o, trov'ig\u0302'is 90 kg da or'o, do plej'part'e la or'o est'is en la man'o'j de civit'an'o'j. En tiu epok'o cent'o'j da alban'a'j famili'o'j, sen'ig'it'a'j de si'a or'o, est'is persekut'at'a'j de la sekret'a polic'o."}, {"text_idx": "#001155", "text": "Albanio sen'de'pend'ig\u0302'is de Turki'o en 1912. Cirkul'is en la land'o krom turk'a'j or'a'j mon'er'o'j ankau\u0306 ali'a'j, inkluziv'e de brit'a'j. En 1920 la reg'ist'ar'o emisi'is unu'a'foj'e alban'a'j'n mon'er'o'n kaj bank'not'o'n kun or'a ekvivalent'o. Lau\u0306 raport'o antau\u0306 la Lig'o de Naci'o'j Albanio dispon'is tiu'temp'e ankau\u0306 pri grand'a kvant'o da valor'a'j metal'o'j. En 1926 ek'cirkul'is mon'er'o'j kun valor'o de 100 or'a'j frank'o'j kaj jar'o'n post'e ankau\u0306 20 or'a'j frank'o'j."}, {"text_idx": "#001156", "text": "La reg\u0302'o Zog la 1a for'las'is la patri'o'n en april'o 1939 kaj for'port'is c\u0302irkau\u0306 183 kg da or'o el la s\u0302tat'a trezor'ej'o. Post la kapitulac'o de Italio german'o'j for'rab'is alban'a'n or'o'n el bank'o en Romo, kie trov'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 2,5 tun'o'j. Post la kolaps'o de Germanio for'pren'is la alban'a'n or'o'n brit'o'j, kiu'j ne re'don'is g\u0302i'n pro la tiel nom'at'a korfua incident'o, kiam Briti'o taks'is Albanion komplic'a en la dron'ig'o en 1946 de du brit'a'j mar's\u0302ip'o'j."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Antau\u0306'vid'ebl'as, ke g\u0302is 2030 la log\u0302'ant'ar'o de Svisio \u2013 en 2005 7 459 100 hom'o'j \u2013 ating'os ok milion'o'j'n, c\u0302ef'e pro en'migr'int'o'j. De jar'dek'o'j la land'o sufer'as pro mal'alt'a nombr'o de nask'o'j: po 1,42 infan'o'j'n nask'as averag\u0302'a vir'in'o. Ne sufic\u0302'as en'land'a'j labor'fort'o'j por ebl'ig'i normal'a'n kresk'o'n de la ekonomi'o."}, {"text_idx": "#001158", "text": "En la 1970aj jar'o'j la reg'ist'ar'o invit'is ekster'land'an'o'j'n labor'i en Svisio. Ond'e al'ven'is en'migr'ant'o'j el sud-eu\u0306rop'a'j land'o'j, precip'e Italio, tim'ig'ant'e grand'a'j'n sekci'o'j'n de la svis'ar'o, kiu ne kutim'is vid'i tiom da fremd'ul'o'j en'e de la land'lim'o. La reg'ist'ar'o el'pens'is labor'permes'il'o-sistem'o'n kaj nun'temp'e labor'as en Svisio divers'a'j etn'o'j pli-mal'pli akcept'at'a'j de la pra'svis'o'j. Ekster'land'an'o'j konsist'ig'as 20,7 % de la hodiau\u0306'a log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#001159", "text": "Spit'e si'a'n kresk'o'n, la log\u0302'ant'ar'o mal'jun'ig\u0302'as. Lau\u0306 j\u0302us'a raport'o de la Svis'a Statistik'a Ofic'ej'o la nombr'o de log\u0302'ant'o'j ag\u0302'ant'a'j pli ol 65 jar'o'j'n pli'grand'ig\u0302'os de la nun'a'j 16 % g\u0302is 24 % en 2030, kaj ec\u0302 pli ol 30 % en iu'j kanton'o'j. La s\u0302vel'ig\u0302'o de la ag\u0302'ul'ar'o kaj la s\u0302rump'ig\u0302'o de la jun'ul'ar'o pov'us hav'i sekv'o'j'n en sektor'o'j kiel eduk'ad'o, san'serv'o'j, labor'o, social'a asekur'o kaj la nombr'o de hejm'o'j."}, {"text_idx": "#001160", "text": "La svis'a farmaci'a firma'o Roche [ros\u0302] kritik'as mond'a'j'n reg'ist'ar'o'j'n, c\u0302ar ili ne stok'as sufic\u0302'e da g\u0302i'a kontrau\u0306'virus'a medikament'o Tamiflu por kontrau\u0306'star'i grand'skal'a'n epidemi'o'n de grip'o."}, {"text_idx": "#001161", "text": "La Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) ne indik'is, kiom da Tamiflu est'u stok'at'a, sed esprim'is kontent'o'n pri la prepar'o'j en membr'o's\u0302tat'o'j. MOS ripet'is si'a'n avert'o'n, ke nov'a stam'o de grip'o, ebl'e el mutaci'o de la bird'a grip'a virus'o, est'as iam atend'at'a, kaj konfirm'is, ke Tamiflu est'as esenc'a element'o por mal'arm'i la minac'o'n."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Tamen Roche anonc'is en april'o, ke reg'ist'ar'a'j mend'o'j de la medikament'o esting'ig\u0302'is dum la unu'a jar'kvar'on'o de 2007, malgrau\u0306 tio, ke la firma'o pli'grand'ig'is si'a'n produkt'o'kapabl'o'n."}, {"text_idx": "#001164", "text": "Roche kapabl'as produkt'i 400 milion'o'j'n da doz'o'j (po dek kapsul'o'j) jar'e, sed intenc'as lim'ig'i produkt'ad'o'n lau\u0306 hodiau\u0306'a mend'ad'o, t.e. 215 milion'o'j da doz'o'j jam mend'it'a'j de reg'ist'ar'o'j. MOS antau\u0306'vid'as, ke ebl'e infekt'ig\u0302'os g\u0302is miliard'o da hom'o'j kaj mort'os inter 2 kaj 7,4 milion'o'j. En'tut'e 170 el la 193 MOS-membr'o's\u0302tat'o'j hav'as plan'o'n por trakt'i grip-epidemi'o'n. Amas'ig'ad'o de Tamiflu est'as nur unu el gam'o de rimed'o'j rekomend'at'a'j de MOS."}, {"text_idx": "#001165", "text": "Svis'land'o intenc'as vakcin'i la tut'a'n log\u0302'ant'ar'o'n okaz'e de virulent'a virus'o."}, {"text_idx": "#001166", "text": "La nov'aj\u0302'o, ke jun'a arme-oficir'o vol'as plen'um'i si'a'n dev'o'n, s\u0302ultr'o'n c\u0302e s\u0302ultr'o kun si'a'j regiment'an'o'j, serv'ant'e kaj la patr'uj'o'n kaj la monark'in'o'n, ne apart'e surpriz'as. Arme'an'o'j arme'as, sam'e kiel instru'ist'o'j instru'as kaj bus's\u0302ofor'o'j s\u0302ofor'as. Tamen pli komplik'as la situaci'o, kiam la oficir'o est'as la du'a fil'o de la brit'a kron'princ'o, do la tri'a tron-hered'ont'o, kies regiment'o est'as ek'milit'ont'a en Irako."}, {"text_idx": "#001167", "text": "Princ'o Harry, kiu nur antau\u0306 ne'long'e fin'is si'a'n trejn'ad'o'n c\u0302e la arme'a alt'lern'ej'o Sandhurst, lau\u0306 divers'a'j raport'o'j fort'e dezir'as milit'serv'i. Li trejn'ig\u0302'is, lau\u0306 amik'o'j, ne por sid'i c\u0302e arme'a skrib'o'tabl'o, dum li'a'j koleg'o'j al'front'as c\u0302iu'tag'a'j'n dang\u0302er'o'j'n en Irako. Tiel kelk'a'j brit'o'j atent'ig'as pri la \u201ekurag\u0302'o\u201d de la princ'o."}, {"text_idx": "#001168", "text": "Dum'e en Irako, lau\u0306 ali'a'j raport'o'j, partizan'o'j kaj geril'an'o'j jam saliv'um'as pro la ide'o, ke la princ'o dej\u0302or'os en nur leg\u0302er'e kiras'it'a skolt'ad-vetur'il'o sur ili'a'j strat'o'j kaj s\u0302ose'o'j. En simil'a'j vetur'il'o'j jam mort'is dek'o'j da brit'a'j soldat'o'j. Jam anonc'is irakaj milici'an'o'j, ke pro spion'o'j en la brit'a'j kazern'o'j ili perfekt'e sci'os, kie kaj kiam la princ'o el'ir'os el la relativ'a sekur'ec'o de si'a baz'o."}, {"text_idx": "#001169", "text": "Por protekt'i la princ'o'n \u2013 ironi'e, c\u0302ar la princ'o kaj la brit'a soldat'ar'o okup'as Irakon teori'e por protekt'i la popol'o'n \u2013 la brit'a arme'o plan'as send'i apart'e trejn'it'a'j'n trup'o'j'n al Irako. Kia'manier'e ili protekt'os, sekret'as. Sed tac\u0302ment'o'j tia'j kau\u0306z'as pli'a'n financ'a'n s\u0302arg\u0302'o'n port'ot'a'n de brit'a'j impost-pag'ant'o'j, kiu'j plej'part'e kontrau\u0306'is kaj plu kontrau\u0306'as la milit'o'n, argument'ebl'e kontrau\u0306'leg\u0302'a'n, entrepren'it'a'n de c\u0302ef'ministr'o Tony Blair sen antau\u0306'a parlament'a debat'o."}, {"text_idx": "#001170", "text": "Est'ig\u0302'as ali'a kaj pli grav'a konsider'o ol pur'e financ'a: la hom'a. La c\u0302e'est'o de la princ'o en Irako preskau\u0306 cert'e en'dang\u0302er'ig'os la viv'o'j'n de koleg'o'j. Ili est'os el'met'at'a'j al krom'a'j risk'o'j, nur pro privilegi'a kaj dorlot'it'a jun'ul'o, kiu pro sang'o kaj rang'o pov'us facil'e okup'i skrib'o'tabl'o'n anstatau\u0306 fremd'a'n kaj mal'amik'a'n land'o'n."}, {"text_idx": "#001171", "text": "C\u0302u do princ'o hav'u la rajt'o'n tiel lud'i kun la viv'o'j de ali'a'j hom'o'j? C\u0302u ne \u201enoblesse obl'ig'e\u201d; c\u0302u ne rang'o postul'as ne ofer'ad'o'n, sed iu'foj'e si'n'ofer'ad'o'n? C\u0302u ne la princ'o \u2013 jun'a maskl'o vol'ant'a si'n pruv'i en la mond'o \u2013 fakt'e montr'us si'n pli kurag\u0302'a, pli hero'a, pli matur'a, rezign'ant'e pri si'a \u2013 kio? c\u0302u glor'o? \u2013 en Irako, sam'temp'e akcept'ant'e, ke la ag'ad'kamp'o ec\u0302 de princ'o'j \u2013 apart'e de princ'o'j \u2013 est'as strikt'e lim'ig'it'a pro konsider'o'j pli vast'a'j ol nur person'a'j?"}, {"text_idx": "#001172", "text": "Tony Blair opini'as, ke la decid'o milit'serv'ig'i la princ'o'n en Irako est'u tiu de la arme'o, ne la reg'ist'ar'o. Tiam, kiam mort'paf'it'a princ'o hejm'e'n're'ven'os, kiel jam cent'o'j da arme'an'o'j, en c\u0302erk'o, li pov'os si'n sen'kulp'ig'i: decid'is ne mi, sed la general'o'j. Sam'temp'e tiu'j, kiu'j vol'as, ke la princ'o montr'u si'n vir'o en Irako, est'os inter la unu'a'j, kiu'j plej lau\u0306t'e hurl'os kontrau\u0306 la monstr'o'j, kiu'j send'is jun'a'n princ'o'n al mort'o en for'a land'o pro milit'o, pri kiu neni'u plu kred'as."}, {"text_idx": "#001173", "text": "Fund'e de la debat'o pri la soldat'o-princ'o kus\u0302'as la monarki'o \u2013 anakronism'a karbunkl'o, kies hered'a'j princip'o'j insult'as la noci'o'n de demokrati'o. Jam de jar'dek'o'j la brit'a monarki'o lau\u0306'dir'e vol'as prezent'i pli modern'a'n, pli mild'a'n vizag\u0302'o'n. Tamen la du fil'o'j de la kron'princ'o rest'is fidel'a'j al si'a klas'o kaj trejn'ig\u0302'is c\u0302e la arme'a alt'lern'ej'o. Nepr'as, s\u0302ajn'e, ke est'ont'a brit'a monark'o lern'u mort'ig'i kaj ne, ekzempl'e, kuir'i, kont'ad'i, kurac'i au\u0306 ali'manier'e util'i al si'a popol'o."}, {"text_idx": "#001174", "text": "Fakt'e, modern'a monarki'o est'as kontrau\u0306'dir'o. Monarki'o kaj modern'ec'o tiom simil'as, kiom tag'o kaj nokt'o. En Briti'o pli kaj pli montr'ig\u0302'as la abism'o inter la anakronism'a'j postul'o'j de hered'a monarki'o kaj la bezon'o'j de modern'a, demokrat'a s\u0302tat'o. La sol'a manier'o abol'i la dilem'o'n pri la milit'serv'ad'o de Harry en Irako est'as abol'i la monarki'o'n."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Fin'e decid'is la general'o'j. La vol'o de la princ'o est'os respekt'at'a: Harry milit'serv'os en Irako. Evident'e: kial princ'i, se general'o'j ne obe'os? Inter'temp'e imag'ebl'as, ke irakaj milici'an'o'j ben'as la general'o'j'n, kiu'j send'os al ili pred'o'n tiel princ'a'n."}, {"text_idx": "#001176", "text": "Tri semajn'o'j'n post la decid'o send'i la princ'o'n al Irako, la general'o'j \u2013 bon'e, ke Briti'o posed'as tiom da klar'vid'a'j kaj firm'decid'a'j milit'ist'o'j \u2013 anonc'is, ke Harry tamen rest'os hejm'e. Est'os tro dang\u0302er'e por la princ'o, opini'is la general'o'j. Tuj replik'is la patr'in'o de ordinar'a soldat'o mort'ig'it'a en Irako: \u201eSe tro dang\u0302er'as por Harry, ankau\u0306 tro dang\u0302er'as por ni'a'j knab'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001177", "text": "Kiel novjork'an'o, kiu atest'is la detru'o'n de MKC, mi c\u0302agren'ig\u0302'is vid'i, ke MONATO pres'is sen'senc'a'n artikol'o'n (MONATO 2007/4, p. 24-26) pri konspir'teori'o'j. Tiu artikol'o baz'ig\u0302'as sur la vort'o'j de kelk'a'j disident'a'j scienc'ist'o'j. Hazard'e la \u201eteori'o\u201d, ke s\u0302tal'o ne pov'as fand'ig\u0302'i pro petrol'a fajr'o, j\u0302us pruv'ig\u0302'is mal'ver'a per la dis'fal'o de s\u0302tal'a pont'o en Oakland (Kalifornio) la 29an de april'o."}, {"text_idx": "#001178", "text": "Krom'e la artikol'o ver'e ne prezent'is raci'a'n politik'a'n klar'ig'o'n, kial la uson'a reg'ist'ar'o dezir'us pren'i la viv'o'j'n de kelk'a'j el la plej bon'a'j respublik'an'a'j sub'ten'ant'o'j de Georg'e Bush, kiu'j labor'is en la tur'o'j. C\u0302u pretekst'o por la milit'o en Afgani'o? Evident'ig\u0302'is, ke Bush ne bezon'is pretekst'o'n por milit'i en Irako."}, {"text_idx": "#001179", "text": "Por inform'o'j de ver'a'j ing\u0302enier'o'j pri la dis'fal'o de la tur'o'j, bon'vol'u vid'i wtc.nist.gov. Ebl'e c\u0302iam rest'os kelk'a'j mister'o'j pri tiu event'o, c\u0302ar, kiel c\u0302iu scienc'ist'o sci'as, oni neniam pov'as klar'ig'i c\u0302io'n. Lau\u0306 mi pli util'e est'us esplor'i la ver'a'n kial'o'n, kial Bush invad'is Irakon."}, {"text_idx": "#001180", "text": "C\u0302u la ter'o far'ig\u0302'os sau\u0306n'o? \u2013 tiu'n elokvent'a'n titol'o'n port'is la kovr'il'o de la revu'o fin'e de 2005 (MONATO 2005/11). En tiu sam'a numer'o aper'is artikol'o de la c\u0302ef'redaktor'o Stefan Maul Migr'o'bird'o'j, kie la au\u0306tor'o tre bedau\u0306r'as, ke la hirund'o'j pro pli'varm'ig\u0302'o \u201ejam ne plu ven'as al Germanio en mez'a Eu\u0306rop'o\u201d. Nu, ja, efektiv'e, s\u0302ang\u0302'o'j de migr'o'voj'o'j de la bird'o'j est'as preskau\u0306 objektiv'a kriteri'o de la tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o. Sed kio'n pri tio dir'as la scienc'ist'o'j? La pli'mult'o el ili fakt'e konfirm'as la real'ec'o'n de la tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o kaj cert'as, ke la klimat's\u0302ang\u0302'o'j est'as precip'e kau\u0306z'at'a'j de hom'a ag'ad'o. Ili indik'as, ke long'dau\u0306r'a kresk'o de industri'a'j el'las'o'j de forc'ej'a'j gas'o'j (c\u0302ef'e karbon'di'oksid'o, sed ankau\u0306 met'an'o kaj iu'j ali'a'j gas'o'j) pov'as drast'e alt'ig'i la tut'mond'a'n averag\u0302'a'n temperatur'o'n. Rezult'e de tio komenc'os degel'i la glac\u0302er'o'j de Arkt'o kaj Antarkt'o, de mult'a'j mont'ar'o'j (ekzempl'e, de Alp'o'j), Gronland'o ktp, kio konduk'os al vast'eg'a'j apud'bord'a'j inund'o'j kaj ec\u0302 al mal'aper'o de mult'a'j apud'bord'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#001181", "text": "Est'as ankau\u0306 mal'mult'a'j scienc'ist'o'j, kiu'j opini'as, ke la klimat's\u0302ang\u0302'o'j ne est'as kau\u0306z'at'a'j de hom'o'j, sed de'pend'as de natur'a'j procez'o'j. Mi ne intenc'as diskut'i la kau\u0306z'o'j'n de la tut'mond'a ter'varm'ig\u0302'o, c\u0302ar mi ne est'as special'ist'o pri klimat'ologi'o. Tial por mi nur grav'as, ke sen'de'pend'e de la kau\u0306z'o'j, pli'varm'ig\u0302'o est'as objektiv'a fenomen'o. Kiel epidemi'olog'o, sub'e mi atent'as la epidemi'a'j'n sekv'o'j'n en Eu\u0306rop'o rezult'e de la tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o. Antau\u0306 c\u0302io mi trakt'os la probabl'a'n dis'vast'ig\u0302'o'n de iu'j infekt'mal'san'o'j."}, {"text_idx": "#001183", "text": "Ekzist'as mult'a'j infekt'mal'san'o'j, kies dis'vast'ig\u0302'o plej'e de'pend'as de temperatur'a'j kondic\u0302'o'j. Tiu'j est'as la mal'san'o'j, kiu'j transmisi'ig\u0302'as per sang'o'suc\u0302'ant'a'j insekt'o'j kaj akar'o'j. El ili la plej minac'a est'as malari'o, kau\u0306z'at'a de protozo'o'j (plasmodi'o'j), kiu'j transmisi'ig\u0302'as per kul'o'j de la genr'o anofel'o (Anopheles). Antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 60-70 jar'o'j malari'o en Eu\u0306rop'o ankorau\u0306 est'is dis'vast'ig\u0302'int'a mal'san'o. Rezult'e de util'ig'ad'o de nov'a'j persist'a'j insekt'icid'o'j kaj efik'a'j kurac'il'o'j epidemi'o'j de malari'o en Eu\u0306rop'o iom post iom komenc'is re'tir'ig\u0302'i kaj baldau\u0306 est'is praktik'e likvid'it'a'j. Nun'temp'e en la eu\u0306rop'a'j land'o'j est'as registr'it'a'j unu'op'a'j kaz'o'j de malari'o, precip'e en'port'it'a'j el endemi'a'j region'o'j. Sed en mult'a'j land'o'j de la mond'o g\u0302is nun malari'o est'as terur'a plag'o por la log\u0302'ant'o'j. Do en Afrik'o c\u0302iu'jar'e aper'as pli ol 500 milion'o'j da nov'infekt'it'a'j malari'a'j mal'san'ul'o'j, el kiu'j pli ol du milion'o'j pere'as, precip'e rezult'e de malari'a'j cerb'a'j komplik'aj\u0302'o'j. La plej dang\u0302er'a plasmodi'o, Plasmodium falciparum, kau\u0306z'ant'a tropik'a'n malari'o'n, en mult'a'j region'o'j far'ig\u0302'is rezist'a al mult'a'j antau\u0306'e efik'a'j kurac'il'o'j. Pro klimat'pli'varm'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'o aper'os la plej favor'a'j kondic\u0302'o'j por re'produkt'ig\u0302'o de kul'o'j. Alt'a temperatur'o rapid'ig'os la evolu'o'n de kul'a'j larv'o'j. Krom'e, pli varm'a vintr'o permes'os al mult'a'j kul'o'j tra'vintr'i en la matur'a stadi'o. Rezult'e de en'migr'ad'o al Eu\u0306rop'o de mult'a'j rifug\u0302'int'o'j el tropik'a'j region'o'j, kie tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o pov'as kau\u0306z'i klimat'sek'ec'o'n kaj sen'rikolt'ec'o'n, ver's\u0302ajn'e ven'os hom'o'j, infekt'it'a'j de malari'o, kio kun'e kun abund'ec'o de malari'a'j kul'o'j pov'as konduk'i al epidemi'a eksplod'o de malari'o en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Pro pli'varm'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'o aper'os favor'a'j kondic\u0302'o'j por dis'vast'ig\u0302'o de ali'a mal'san'o: okcident-nil'a febr'o. Tio est'as dang\u0302er'a virus'a infekt'mal'san'o, transmisi'at'a de kul'o'j, por kiu est'as karakter'a grav'a komplik'aj\u0302'o: mening'it'o-encefal'it'o. La mal'san'o jam de'long'e el'ir'is el Afrik'o kaj antau\u0306 ne'long'e est'is registr'it'a en mult'a'j land'o'j: Uson'o, Kanado, Israelo, Rumani'o, Rusio kaj ali'a'j. En Rusio preskau\u0306 c\u0302iu'jar'e epidemi'o'j de la mal'san'o okaz'as en la volgograda kaj astrah\u0302an'a region'o'j. Grand'a'n rol'o'n en la dis'vast'ig'o de la mal'san'o lud'as migr'ant'a'j bird'o'j. Rezult'e de pli'varm'ig\u0302'o oni ne pov'as escept'i aper'o'n en Eu\u0306rop'o de tiel dang\u0302er'a'j virus'a'j hemoragi'a'j mal'san'o'j, kiel deng'a febr'o kaj flav'a febr'o. La vehikl'o'j de ili'a'j virus'o'j est'as kul'o'j, precip'e de la genr'o Aedes, kiu'j est'as tre sen'kapric'a'j kaj pov'as re'produkt'ig\u0302'i rezult'e de pli'varm'ig\u0302'o en i'a'j ajn flak'o'j."}, {"text_idx": "#001185", "text": "Dum pli'varm'ig\u0302'o aper'os favor'a'j kondic\u0302'o'j por re'produkt'ig\u0302'o de moskit'o'j, kiu'j en Eu\u0306rop'o transmisi'as la protozo'a'n mal'san'o'n viscer'a lejs\u0302mani'oz'o. G\u0302i est'as tre dang\u0302er'a mal'san'o, kiu atak'as la medol'o'n, sang'o'n, hepat'o'n, lien'o'n. Sen kurac'ad'o g\u0302i est'as absolut'e mort'ig'a (por kurac'ad'o est'as sukces'e aplik'at'a'j precip'e prepar'aj\u0302'o'j de antimon'o). En Eu\u0306rop'o la mal'san'o precip'e renkont'ig\u0302'as en la land'o'j mediterane'a'j (Italio, Hispanio kaj ali'a'j). Nun'temp'e, lau\u0306 inform'o de scienc'ist'o'j de tiu'j land'o'j, viscer'a lejs\u0302mani'oz'o est'as pli dis'vast'ig\u0302'int'a pro oft'ig\u0302'o de aidos'o, kiu detru'as la imun'stat'o'n de infekt'it'o'j."}, {"text_idx": "#001186", "text": "La klimat'pli'varm'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'o kontribu'os al pli'mult'ig\u0302'o de akar'o'j kaj trans'ig'o'j de ili'a'j mal'san'o'j. La plej aktual'a kaj dis'vast'ig\u0302'int'a est'as la akar'a boreli'oz'o, kau\u0306z'at'a de la spiral'ec'a'j bakteri'o'j Borrelia burgdorferi. Ali'a nom'o de tiu mal'san'o est'as \u201eLajm-mal'san'o\u201d (Lyme [lajm] est'as urb'o en Uson'o, kie pli ol 30 jar'o'j'n antau\u0306'e est'is disting'it'a tiu mal'san'o). Dum la mal'san'o precip'e est'as atak'at'a'j la derm'o (per migr'ant'a eritem'o), artik'o'j, nerv'a sistem'o, kor'o. Kvankam la mal'san'o est'as bon'e kurac'ebl'a per antibiotik'o'j, g\u0302i pov'as trans'ir'i al kronik'a form'o. La Lajm-mal'san'o transmisi'ig\u0302'as per la mord'o de akar'o'j de la genr'o Ixodes. La mal'san'o est'as registr'at'a preskau\u0306 en c\u0302iu'j kontinent'o'j. Plej oft'e g\u0302i renkont'ig\u0302'as en Uson'o, sed est'as registr'at'a ankau\u0306 en Kanado kaj en mult'a'j land'o'j de centr'a, nord-okcident'a kaj orient'a Eu\u0306rop'o. En Rusio la mal'san'o est'as diagnoz'at'a precip'e en orient'a'j kaj nord'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Ali'a virus'a mal'san'o, kiu transmisi'ig\u0302'as precip'e per mord'o de akar'o'j de la genr'o Ixodes, est'as akar'a encefal'it'o. La mal'san'o est'as precip'e dis'vast'ig\u0302'int'a en la azi'a part'o de Rusio (Siberio, Mal'proksim'a Orient'o kaj ali'a'j region'o'j). Last'a'n temp'o'n, pro pli'varm'ig\u0302'o, la akar'a encefal'it'o far'ig\u0302'is pli dis'vast'ig\u0302'int'a en mult'a'j land'o'j de nord-okcident'a, orient'a kaj centr'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001188", "text": "Unu el la plej dang\u0302er'a'j virus'a'j mal'san'o'j, kiu oft'ig\u0302'is pro pli'varm'ig\u0302'o, est'as la konga-krimea hemoragi'a febr'o. La virus'o transmisi'ig\u0302'as per mord'o au\u0306 hazard'a dis'prem'ad'o de infekt'it'a'j akar'o'j precip'e de la genr'o Hyalomma kaj dum kontakt'o kun sang'o de mal'san'ul'o'j. Por la mal'san'o est'as tip'a'j mult'nombr'a'j hemoragi'o'j. La mal'san'o est'as oft'e registr'at'a en mult'a'j region'o'j de Afrik'o kaj Azi'o. Last'a'n temp'o'n pro pli'varm'ig\u0302'o oft'ig\u0302'is epidemi'o'j de la mal'san'o en la sud'a'j region'o'j de Rusio. En Eu\u0306rop'o la mal'san'ig\u0302'int'o'j de la konga-krimea hemoragi'a febr'o est'is registr'it'a'j ankau\u0306 precip'e en sud'a'j region'o'j (Greki'o, Bulgario, Serbi'o kaj ali'a'j)."}, {"text_idx": "#001190", "text": "Do, la tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o est'as dang\u0302er'a ne nur pro tia'j terur'a'j sekv'o'j, kiel sub'akv'ig'o'j de la mult'a'j apud'bord'a'j urb'o'j, uragan'o'j ktp, sed ankau\u0306 pro kred'ebl'a aper'o de mult'nombr'a'j epidemi'o'j de la dang\u0302er'a'j infekt'a'j mal'san'o'j. Tial tre grav'as anticip'e entrepren'i prevent'a'j'n ag'ad'o'j'n kontrau\u0306 probabl'a'j epidemi'o'j ... Est'as mal'facil'e prevent'i la aper'o'n de infekt'mal'san'o'j transmisi'ig\u0302'ant'a'j per sang'o'suc\u0302'ant'a'j insekt'o'j. Neces'as el'labor'i efik'a'j'n teknik'a'j'n rimed'o'j'n por prevent'ad'o de la aper'o de marc\u0302'ej'o'j ktp. Al scienc'ist'o'j tre grav'as kre'i nov'a'j'n efik'a'j'n kaj sen'dang\u0302er'a'j'n insekt'icid'o'j'n. Nun'temp'e jam ekzist'as vakcin'o'j kontrau\u0306 la akar'a encefal'it'o. Est'as ricev'it'a'j la unu'a'j esper'ig'a'j rezult'o'j de la prov'o'j de la malari'a vakcin'o, kvankam por la fin'o'far'a bat'o ankorau\u0306 neces'os kelk'a'j jar'o'j. Antau\u0306 ne'long'e est'is ricev'it'a'j nov'a'j kontrau\u0306'malari'a'j kurac'il'o'j far'it'a'j el la c\u0302in'a kresk'aj\u0302'o Artemisia annua. Est'as kre'it'a vakcin'o kontrau\u0306 la Lajm-mal'san'o, sed g\u0302i'a praktik'a util'ig'ad'o el'vok'as akut'a'j'n diskut'o'j'n, precip'e en Uson'o, pro eventual'a'j komplik'aj\u0302'o'j. Plej grav'as c\u0302iam est'i atent'eg'a'j rilat'e al la aper'o kaj dis'vast'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'o de infekt'mal'san'o'j rezult'e de la tut'mond'a pli'varm'ig\u0302'o. Ec\u0302 pli simpl'a solv'o est'us evit'i la tut'mond'a'n pli'varm'ig\u0302'o'n, la kau\u0306z'o'n de tiom da ne'brid'ebl'a'j komplik'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001191", "text": "Arkeolog'o'j en Bosnio mal'kovr'is last'a'temp'e en la river'o Neretva rest'aj\u0302'o'j'n de du iliriaj s\u0302ip'et'o'j pli ol 2200 jar'o'j ag\u0302'a'j. Trov'ig\u0302'is en la bark'o'j, 14 metr'o'j'n long'a'j kaj 4 metr'o'j'n larg\u0302'a'j, nom'at'a'j Liburne, divers'a'j relikv'o'j, inkluziv'e de amfor'o'j kun sam'ag\u0302'a vin'o."}, {"text_idx": "#001192", "text": "El pri'skrib'o'j far'e de antikv'a'j histori'ist'o'j kaj arkeolog'o'j oni sci'as, ke iliriaj bark'o'j kaj s\u0302ip'et'o'j est'is tre fort'a'j kaj rapid'a'j. Dank'e al ili, iliri'an'o'j (pra'ul'o'j de hodiau\u0306'a'j alban'o'j) reg'is long'a'temp'e Adriatik'o'n de Istri'o g\u0302is Ambrakio, antau\u0306 la tri iliriaj-romiaj milit'o'j (la last'a 168-167 antau\u0306 Krist'o)."}, {"text_idx": "#001193", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j bosnia-uson'a arkeolog'o trov'is en mont'et'o'j proksim'e al Sarajevo spur'o'j'n de grand'a piramid'o ver's\u0302ajn'e 30 000 jar'o'j'n ag\u0302'a. G\u0302i est'as konstru'it'a de antikv'a'j log\u0302'ant'o'j de okcident'a Balkani'o, probabl'e pelasg'o'j au\u0306 antau\u0306'ul'o'j de iliri'an'o'j."}, {"text_idx": "#001194", "text": "Se la teori'o'j konfirm'ig\u0302'os dank'e al pli'a sam'lok'a fos'ad'o, tio indik'os, ke la civilizaci'o pelasg'a est'as pli antikv'a ol la egipta au\u0306 la helen'a-romia. Tio not'ind'e revoluci'ig'os g\u0302is'nun'a'n histori'a'n pens'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001195", "text": "Komenc'e de maj'o, dum dek hor'o'j, la plac'o Patr'in'o Terez'a en la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o trans'form'ig\u0302'is en grand'a'n park'ej'o'n \u2013 ne por ordinar'a'j au\u0306t'o'j, sed por la plej luks'a'j aparten'ant'a'j al stel'ul'o'j el la mond'o'j de kin'o kaj mod'o."}, {"text_idx": "#001197", "text": "La alban'a'j instanc'o'j taks'is la vizit'o'n grand'a turism'a event'o. Ec\u0302 la c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha bon'ven'ig'is la milion'ul'o'j'n kaj vesper'mang\u0302'is kun ili. Tamen la vizit'o ne sen'problem'e okaz'is. Brit'a konduk'ant'o kau\u0306z'is akcident'o'n kaj mort'ig'is mal'jun'a'n par'o'n en Makedonio. La lok'a polic'o arest'is la konduk'ant'o'n kaj ne permes'is al li for'las'i la land'o'n."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Ne ebl'as dir'i, ke la au\u0306t'o'j kapt'is la interes'o'n de la alban'o'j. En Albanio oni kutim'ig\u0302'is al luks'a'j au\u0306t'o'j: tie trov'ebl'as grand'a kvant'o da Mercedes-au\u0306t'o'j (plej'part'e s\u0302tel'it'a'j au\u0306 kontrau\u0306'leg\u0302'e import'it'a'j). S\u0302ajn'e la stel'ul'o'j al'log'is la spekt'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001199", "text": "Post dek jar'o'j kiel brit'a c\u0302ef'ministr'o Tony Blair [teu\u0306ni blea] anonc'is en maj'o la dat'o'n de si'a eks'ig\u0302'o \u2013 la 27an de juni'o. Ke Blair intenc'is eks'ig\u0302'i iam antau\u0306 la ven'ont'a'j tut'land'a'j elekt'o'j (ne okaz'ont'a'j g\u0302is post du jar'o'j), ne est'is sekret'o: la c\u0302ef'ministr'o ek'adiau\u0306'is jam antau\u0306 la pas'int'a'j elekt'o'j, sed rifuz'is indik'i preciz'a'n eks'ig\u0302'o-dat'o'n. Tiel, dum la last'a'j jar'o'j li far'ig\u0302'is ia'senc'e nur provizor'a c\u0302ef'ministr'o, kies pov'o kaj influ'o ne'evit'ebl'e vapor'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001200", "text": "Li post'las'as s\u0302tat'o'n plur'punkt'e pli fort'a'n kaj pli prosper'a'n ol en 1997, sed, kontrast'e, pli cinik'a'n kaj konfuz'it'a'n. Ekonomi'e la land'o de Blair flor'is, apart'e dum la fru'a'j jar'o'j, ver'dir'e dank'e al la ministr'o pri financ'o Gordon Brown (ver's\u0302ajn'e la c\u0302ef'ministr'a post'e'ul'o de Blair). Sen'labor'ec'o, kompar'e ekzempl'e kun tiu en Germanio au\u0306 Franci'o, rest'is mal'alt'a, ankau\u0306 inflaci'o. Help'at'a'j est'is la plej mal'ric\u0302'a'j en la soci'o, ekzempl'e pensi'ul'o'j kaj ge'patr'o'j kun jun'a'j infan'o'j. Edz'ig\u0302'i rajt'as sam'seks'em'ul'o'j; ne plu toler'ebl'as vulp'o-c\u0302as'ad'o; kaj baldau\u0306 en publik'a'j lok'o'j oni ne rajt'os fum'i."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Sed c\u0302u tio sufic\u0302'as? Pro enorm'a'j parlament'a'j pli'mult'o'j, kaj pro la bon'vol'o de la brit'a popol'o (kontrau\u0306'e, tamen, de la konservativ'a, kontrau\u0306'eu\u0306rop'a kaj potenc'a bulvard'a gazet'ar'o), Blair posed'is mandat'o'n s\u0302ang\u0302'i kaj modern'ig'i Briti'o'n. Tamen la re'form'o'j montr'ig\u0302'is tro'a'j kaj tim'a'j. Tro'a'j en la senc'o, ke la reg'ist'ar'o sufer'is pro iniciat'oz'o: sen'c\u0302es'e el'flu'is el reg'ist'ar'a'j ofic'ej'o'j plan'o'j kaj projekt'o'j, skem'o'j kaj skiz'o'j, plej'part'e j\u0302argon'o-ric\u0302'a'j, sed praktik'o-povr'a'j, tiel ke fin'e neni'u plu kred'is ministr'a'j'n el'dir'o'j'n kaj ali'a'j'n anonc'o'j'n el la reg'ist'ar'a aparat'o."}, {"text_idx": "#001203", "text": "Sam'e la land'a san'sistem'o. La reg'ist'ar'o invest'is rekord'e kaj, cert'e, pacient'o'j ne tiom long'e atend'as operaci'o'j'n. Ali'flank'e, la san'serv'o est'as tiom oft'e re'form'it'a, ke kurac'ist'o'j kaj fleg'ist'o'j, kies posten'o'j kaj ec\u0302 foj'e hospital'o'j est'os elimin'it'a'j, sen'iluzi'ig\u0302'as. Krom'e, malgrau\u0306 la invest'o'j, en plur'a'j part'o'j de Briti'o ne plu labor'as kadr'e de la s\u0302tat'a san'serv'o dent'ist'o'j. Pacient'o'j est'as dev'ig'it'a'j vizit'i privat'a'j'n kurac'ej'o'j'n kaj, mem'evident'e, pag'i pli ol lau\u0306 la s\u0302tat'a sistem'o."}, {"text_idx": "#001204", "text": "Ali'a'j re'form'o'j montr'ig\u0302'as supr'aj\u0302'a'j kaj sen'kurag\u0302'a'j. Anstatau\u0306 abol'i la ne'elekt'it'a'n, ne'demokrati'a'n super'a'n parlament'a'n c\u0302ambr'o'n \u2013 la t.n. C\u0302ambr'o'n de Lord'o'j \u2013 okaz'is du'on'bak'it'a re'form'o, kiu ne for'bala'is la baz'a'n mal'just'ec'o'n de parlament'an'o'j ne'elekt'it'a'j. En'konduk'it'a'j est'is naci'a'j asemble'o en Kimri'o kaj parlament'o en Skot'land'o, kun mal'simil'a'j pov'o'j, sed neni'u naci'a parlament'o en Angl'uj'o. Kimr'a'j kaj skot'a'j deput'it'o'j est'as elekt'it'a'j per proporci'a voc\u0302'don'ad'o \u2013 ankorau\u0306 permes'it'a'j nek en lok'a'j elekt'o'j en Angli'o, nek en brit'a'j tut'land'a'j elekt'o'j. De'nov'e: politik'o ne'koher'a, kiu konfuz'as kaj cinik'ig'as. Almenau\u0306 en Nord-Irlando funkci'as provinc'a parlament'o (sed ne nur Blair respond'ec'as pri g\u0302i'a star'ig'o)."}, {"text_idx": "#001205", "text": "Rest'as ali'a'j far'end'aj\u0302'o'j. Brit'o'j demand'as si'n, kial ili'a land'o, la kvin'a plej ric\u0302'a en la mond'o, posed'as h\u0302aos'a'n kaj, rilat'e fer'voj'o'j'n, eg'e mult'e'kost'a'n transport-sistem'o'n; kial rub'aj\u0302'o'j plu makul'as komun'um'o'j'n kaj kamp'o'j'n; kial politik'ist'o'j parol'as pri, sed ne ag'as kontrau\u0306 polu'ad'o, plan'ant'e, ekzempl'e, nov'a'j'n flug'haven'o'j'n por ekologi'e ne'defend'ebl'a'j rabat-flug'o'j; kial, kiam en'posten'ig\u0302'is pli da polic'an'o'j, kresk'as krim'ad'o. Ali'vort'e, brit'o'j si'n demand'as, kial trov'ebl'as mon'o ekzempl'e por nov'a'j nukle'a'j sub'mar's\u0302ip'o'j, sed oft'e ne por lok'a'j lern'ej'o'j, hospital'o'j au\u0306 ali'a'j serv'o'j."}, {"text_idx": "#001206", "text": "Cert'a'grad'e mank'as financ'a'j rimed'o'j por pli'bon'ig'i la c\u0302iu'tag'a'n viv'o'n de ordinar'a'j brit'o'j pro la ekster'land'a politik'o de Blair, kiu resum'ebl'as unu'vort'e: Irako. Irako, kiu tag'e konsum'as milion'o'j'n da pund'o'j (ankau\u0306 jun'a'j'n soldat'o'j'n); Irako, kiu konsum'is ankau\u0306 la reputaci'o'n de Blair. Blair, kiu en 1997 promes'is lud'i pli kern'a'n rol'o'n en Eu\u0306rop'a Uni'o ol antau\u0306'a'j brit'a'j c\u0302ef'ministr'o'j, tamen pro Irako pel'is si'n en la brak'o'j'n de Georg'e Bush kaj en milit'o'n, kiu'n kontrau\u0306'is \u2013 nun ec\u0302 pli kontrau\u0306'as \u2013 la brit'a popol'o. Sincer'e, sed mis'gvid'at'e sur'baz'e de plej dub'ind'a'j inform'o'j, Blair prav'ig'is la Irak-milit'o'n, dir'ant'e, ke posed'as Irako amas'detru'a'j'n arm'il'o'j'n, per kiu'j ebl'us minac'i kaj atak'i Briti'o'n. Brit'o'j ne forges'os, kaj ne pardon'os, c\u0302i tiu'n erar'o'n."}, {"text_idx": "#001207", "text": "Histori'ist'o'j verdikt'os pri Blair, ke li mis'uz'is, au\u0306 ec\u0302 tut'e ne uz'is, la ebl'o'j'n don'it'a'j'n al li de la brit'a popol'o. Li rest'is esenc'e konservativ'a c\u0302ef'ministr'o, kiu tro tim'is la bulvard'a'n gazet'ar'o'n, sam'temp'e ne sufic\u0302'e fid'is parlament'o'n, por real'ig'i fund'a'j'n, radikal'a'j'n kaj long'dau\u0306r'a'j'n re'form'o'j'n. Ia'senc'e Blair far'ig\u0302'is ali'a viktim'o de la t.n. kontrau\u0306'teror'ism'a milit'o, cert'e de la Irak-milit'o. Tiel tio, kio kor'e komenc'ig\u0302'is en 1997, rankor'e fin'ig\u0302'is en 2007."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Fres\u0302'a inform'o de la Administr'ej'o pri Urbaniz'ad'o montr'as, ke en plur'a'j urb'eg'o'j de C\u0302ini'o la rapid'ec'o de au\u0306tobus'o'j pli kaj pli mal'kontent'ig'as la urb'an'o'j'n. Precip'e maten'e, kiam la urb'an'o'j dev'as vetur'i al si'a'j labor'lok'o'j, preskau\u0306 c\u0302iam la rapid'ec'o fal'as sub 10 kilo'metr'o'j'n hor'e pro trafik's\u0302top'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001209", "text": "En la c\u0302ef'urb'o'j de kelk'a'j provinc'o'j, kiel Xi'an, Chengdu kaj Hangzhou, la mez'a rapid'ec'o de bus'o'j est'as mal'pli ol tiu de bicikl'o'j, kiu'j facil'e pov'as ating'i 12 kilo'metr'o'j'n hor'e. Oft'e okaz'as, ke ec\u0302 grand'ag\u0302'ul'o'j, por mal'long'ig'i la vojag\u0302'temp'o'n, prefer'as bicikl'o'n. Kompar'e kun la period'o 2005-2006 en 2007 vetur'ant'o bezon'is po dek minut'o'j'n pli por bus'vetur'ad'o. Tio jam plur'foj'e provok'is akr'a'j'n plend'o'j'n c\u0302e la ministr'ej'o pri trafik'o."}, {"text_idx": "#001212", "text": "Kvankam dum la last'a'j du-tri jar'o'j en c\u0302in'a'j urb'eg'o'j la publik'a trafik'o relativ'e rapid'e dis'volv'ig\u0302'is, rest'as grand'a diferenc'o inter la trafik'a kapabl'o kaj la postul'o'j far'e de la urb'a ekonomi'o. La estr'o de la Administr'ej'o pri Urb'a Trafik'o konfes'is al la gazet'ar'o, ke nun en c\u0302in'a'j urb'o'j la publik'a trafik'o est'as tre lim'ig'it'a pro la ne'sufic\u0302'a infra'struktur'o. La urb'a bus'trafik'o g\u0302is hodiau\u0306 ankorau\u0306 ne ating'is radikal'a'n s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n. Est'as du c\u0302ef'a'j problem'o'j. Unu'flank'e, post la perd'o de agr'o'j, ar'o'j da kamp'ar'an'o'j en'ir'as en la urb'o'j'n por labor'i kaj oft'e elekt'as relativ'e mal'alte'kost'a'n bus'o'n kiel kutim'a'n vetur'il'o'n. Ali'flank'e, sen pli da mon'o la urb'a reg'ist'ar'o pov'as nur mal'fort'e sub'ten'i la publik'a'n trafik'o'n kaj ne pov'as pli'mult'ig'i au\u0306 re'nov'ig'i bus'o'j'n."}, {"text_idx": "#001213", "text": "La statistik'a'j don'it'aj\u0302'o'j, kiu'j last'a'temp'e aper'is en la ekonomi'a bulten'o de la S\u0302tat'a Statistik'a Buro'o, konfirm'as la situaci'o'n. La real'a stat'o de au\u0306tobus'o'j, alud'at'a de la don'it'aj\u0302'o'j, ver'e pens'ig'as la trafik'a'j'n instanc'o'j'n de la c\u0302in'a reg'ist'ar'o. Unu'e, nun'temp'e en la urb'a trafik'o la au\u0306tobus'a transport'o okup'as proporci'o'n de mal'pli ol 10 % de la tut'a transport'o'kvant'o. En kelk'a'j urb'eg'o'j, kiel Pekino, S\u0302anhajo kaj Kanton'o, tiu proporci'o est'as pli alt'a, sed rest'as sub 20 %. Du'e, la nombr'o de bus'o'j ne sufic\u0302'as. Ekzempl'e en Chengdu, la c\u0302ef'urb'o de Sic\u0302uan-provinc'o, por ses milion'o'j da oft'e vojag\u0302'ant'a'j urb'an'o'j oni hav'as mal'pli ol mil bus'o'j'n. Tri'e, dum en la pli'mult'o de la grand'a'j urb'o'j en Eu\u0306rop'o, Japani'o kaj Sud'a Amerik'o bus'vetur'ant'o'j reprezent'as 40 g\u0302is 60 % de la uz'ant'o'j de publik'a'j trafik'il'o'j, en C\u0302ini'o ili konsist'ig'as nur tri'on'o'n g\u0302is du'on'o'n de la uz'ant'ar'o de la publik'a transport'o. Ceter'e, por au\u0306tobus'o'j baldau\u0306 trov'ig\u0302'os fort'a konkurenc'ul'o, c\u0302ar plur'a'j urb'eg'o'j nun konstru'as metro'o'j'n, kiu'j lau\u0306'plan'e ek'funkci'os jam en 2007 au\u0306 2008."}, {"text_idx": "#001214", "text": "Konsider'ant'e la nun'a'n ne'bon'a'n stat'o'n de la urb'a publik'a trafik'o, antau\u0306 ne'long'e la ministr'ej'o pri trafik'o okaz'ig'is en Pekino tut'land'a'n kun'ven'o'n. La c\u0302e'est'ant'o'j decid'is antau\u0306 c\u0302io potenc'e progres'ig'i la au\u0306tobus'a'n afer'o'n por moder'ig'i la trafik'a'n problem'o'n kaj ig'i la vetur'ad'o'n de ordinar'a'j urb'an'o'j pli oportun'a kaj pli komfort'a."}, {"text_idx": "#001215", "text": "C\u0302u vi hav'as bir'il'o'n? Est'as tiu komput'il'et'o, kiu indik'as al vi itiner'o'n de urb'o A al urb'o B per map'et'o kaj per cifer'ec'a voc\u0302'o, kiu dir'as \u201eC\u0302e la kruc'ig\u0302'o turn'u dekstr'e'n!\u201d Se vi posed'as bir'il'o'n, vi sci'as, ke g\u0302i funkci'as help'e de GPS. Tiu'n satelit'a'n sistem'o'n instal'is la uson'a arme'o por si'a'j soldat'o'j, sed post'e dispon'ig'is al c\u0302iu'j. Sed c\u0302u vi ankau\u0306 sci'as, ke la uson'a arme'o sen'avert'e pov'as mal's\u0302alt'i la sistem'o'n? En tiu okaz'o vi star'us mez'e de grand'a fremd'a urb'o kaj ne plu sci'us, kie'n stir'i la au\u0306t'o'n por trov'i la log\u0302'ej'o'n de vi'a amik'o! Cert'e, g\u0302is nun tio neniam okaz'is, sed ja pov'us okaz'i, ekzempl'e por mal'help'i teror'ist'o'j'n trov'i si'a'j'n atenc'o'cel'o'j'n. Pro tiu terur'a eventual'a risk'o Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) plan'as propr'a'n satelit'a'n bir-sistem'o'n kun la bel'a nom'o \u201eGalile'o\u201d. G\u0302i est'os, lau\u0306 la promes'o'j, mult'e pli potenc'a kaj preciz'a ol GPS kaj ankau\u0306 mult'e pli kapabl'a ol sistem'o'j de Rusio au\u0306 C\u0302ini'o. Por real'ig'i la plan'o'n, la EU-reg'ist'ar'o'j kun'ig'is c\u0302iu'j'n kompetent'a'j'n kompani'o'j'n de EU en unu komun'a konsorci'o."}, {"text_idx": "#001216", "text": "Sed ho ve! Nun montr'ig\u0302'as, ke tiu konsorci'o sufer'as tip'e eu\u0306rop'a'n mal'san'o'n: naci'ism'a'n j\u0302aluz'o'n. Lau\u0306 la plan'o'j, la central'o de Galile'o trov'ig\u0302'os en Germanio. Sed nun ankau\u0306 Italio kaj Hispanio postul'as tia'n central'o'n \u2013 kiel infan'o'j en sabl'o'kest'o, kiu'j nepr'e vol'as hav'i la sam'a'n muld'il'o'n, per kiu lud'as najbar'a infan'o. Krom'e tia projekt'o bezon'as long'dau\u0306r'a'n financ'a'n invest'ad'o'n kun grand'a'j risk'o'j; sed tiu'j'n risk'o'j'n nek la unu'op'a'j entrepren'o'j, nek la konsorci'o vol'as s\u0302ultr'i. Kio'n far'u EU? Kutim'e en tia'j okaz'o'j oni trans'don'as la task'o'n al ali'a kompetent'a kompani'o, sed c\u0302ar oni ja kun'ig'is c\u0302iu'j'n por tio tau\u0306g'a'j'n kompani'o'j'n, rest'as neni'u konkurenc'o ... la konsorci'o hav'as monopol'o'n kaj pov'as dikt'i al la politik'ist'o'j si'a'j'n postul'o'j'n. Por evit'ig'i fiask'o'n de la projekt'o, EU nun vol'as pag'i la sistem'o'n per la mon'o de la impost'pag'ant'o'j. Tio kost'os por la EU-civit'an'o'j minimum'e 2,4 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Dum'e mi dezir'as al vi bon'a'n vojag\u0302'o'n per GPS kaj esper'as, ke la uson'a arme'o ne mal's\u0302alt'os g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001217", "text": "C\u0302i-jar'e alban'o'j memor'as si'a'n rol'o'n en la eks'ig'o antau\u0306 50 jar'o'j de la sovetia ministr'o pri defend'ad'o, mars\u0302al'o Georgij J\u0302ukov. En oktobr'o 1957 la sovetia parti'gvid'ant'o Nikita H\u0302rus\u0302c\u0302ov ordon'is al J\u0302ukov vizit'i Balkani'o'n. Tiel H\u0302rus\u0302c\u0302ov el'land'ig'is si'a'n ministr'o'n por pli facil'e eks'ig'i li'n."}, {"text_idx": "#001218", "text": "J\u0302ukov, kiu disting'ig\u0302'is, defend'ant'e en 1941 Leningradon, kaj kiu kvar'foj'e far'ig\u0302'is Hero'o de Sovetio, prezent'is kaj por Stalin en 1946 kaj por H\u0302rus\u0302c\u0302ov post 1953 potenc'a'n rival'o'n, malgrau\u0306 tio, ke li okup'ig\u0302'is nur pri la arme'o kaj ne pri pli vast'a'j politik'a'j afer'o'j."}, {"text_idx": "#001219", "text": "La ministr'o est'is pomp'e kaj gast'am'e ricev'at'a en Albanio la 17an de oktobr'o 1957. Arang\u0302'it'a'j est'is milit'lud'o, banked'o'j kaj renkont'ig\u0302'o'j kun alt'rang'ul'o'j. La alban'a parlament'o pret'ig'is por J\u0302ukov la prestig\u0302'a'n Orden'o'n de Skanderbeg, la naci'a hero'o de Albanio."}, {"text_idx": "#001220", "text": "Dum'e en Moskvo H\u0302rus\u0302c\u0302ov plan'is la eks'ig'o'n de J\u0302ukov. Post dek tag'o'j en Albanio la ministr'o hejm'e'n'ir'is. El la aviad'il'o li send'is tradici'a'n dank-telegram'o'n al si'a'j alban'a'j gast'ig'int'o'j. Li sub'skrib'is g\u0302i'n simpl'e kiel mars\u0302al'o J\u0302ukov, ne ministr'o. Tiel oni ek'sci'is, ke li est'as inform'it'a pri si'a eks'ig'o. Ceter'e la Orden'o'n de Skanderbeg li ne ricev'is."}, {"text_idx": "#001221", "text": "Inter la 14a kaj 21a de april'o 2007 pli ol 60 milion'o'j da nig\u0302eri'an'o'j rajt'is voc\u0302'don'i por nov'a prezid'ant'o, estr'o'j de la 36 s\u0302tat'o'j kaj nov'a'j federaci'a'j kaj s\u0302tat'a'j parlament'an'o'j. La inter'naci'a komun'um'o send'is ne nur observ'ant'o'j'n, sed ankau\u0306 mon'o'n por facil'ig'i la labor'o'n de Sen'de'pend'a Elekt'a Komision'o."}, {"text_idx": "#001222", "text": "En la histori'o de Nig\u0302erio el c\u0302iu'j voc\u0302'don'o'j rezult'is kriz'o'j kaj post'e s\u0302tat'renvers'o far'e de la nig\u0302eria arme'o. Tial nig\u0302eri'an'o'j pens'is, ke ebl'e, post pli ol 25 jar'o'j da arme'a reg'ad'o, la politik'ist'o'j jam lern'is si'a'n lecion'o'n. Tiel ne est'is."}, {"text_idx": "#001223", "text": "El 50 registr'it'a'j parti'o'j 24 prezent'is kandidat'o'j'n por la ofic'o de prezid'ant'o. La el'posten'ig\u0302'ant'a prezid'ant'o, Olusegun Obasanjo, kies Popol'a Demokrati'a Parti'o (PDP) estr'is kaj la centr'a'n reg'ist'ar'o'n kaj 26 s\u0302tat'o'j'n, promes'is sen'frau\u0306d'a'n voc\u0302'don'o'n. Tamen la federaci'a reg'ist'ar'o uz'is si'a'n pov'o'n por bar'i fort'a'j'n kandidat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001224", "text": "Fakt'e al c\u0302iu'j opozici'an'o'j kaj eks'a'j amik'o'j de la prezid'ant'o, kiu'j kontrau\u0306'is li'a'n prov'o'n s\u0302ang\u0302'i la konstituci'o'n, por ke li ricev'u tri'a'n mandat'o'n, est'is mal'permes'it'e kandidat'i. Mult'a'j, i.a. la vic-prezid'ant'o Alhaji Atik'u Abubakar, plend'is c\u0302e tribunal'o'j kaj kort'um'o'j. Sukces'is kandidat'i nur Atik'u."}, {"text_idx": "#001225", "text": "Ceter'e Obasanjo elekt'is kiel prezid'ant'o-kandidat'o'n la estr'o'n de la nord'a s\u0302tat'o Katsina, Umaru Yar'Adua. PDP akcept'is la decid'o'n de Obasanjo, kaj c\u0302iu'j ali'a'j kandidat'o'j dev'is rezign'i. Simil'e li elekt'is la s\u0302tat'estr'o-kandidat'o'j'n. Tiel li kandidat'ig'is por PDP nur si'a'j'n prefer'at'a'j'n sub'ten'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001226", "text": "Dum la elekt'o-tag'o nig\u0302eri'an'o'j ir'is por voc\u0302'don'i, sed trov'is mank'o'n de elekt'il'o'j, sekur'ec-agent'o'j'n por for'tim'ig'i opozici'an'o'j'n, per'fort'o'n kaj mort'ig'o'n. Fin'e de la elekt'ad'o ec\u0302 tie, kie ne okaz'is voc\u0302'don'ad'o, oni anonc'is rezult'o'j'n kaj deklar'is PDP-on venk'a."}, {"text_idx": "#001227", "text": "La opozici'o pet'is nul'ig'o'n de la balot'o'j, sed van'e. Inter'naci'a'j observ'ant'o'j sub'ten'is la opozici'o'n kaj sen'de'pend'e konfirm'is, ke ja okaz'is per'fort'o kaj frau\u0306d'ad'o. Tamen la Sen'de'pend'a Elekt'a Komision'o, sub'ac\u0302et'it'a de Obasanjo kaj la reg'ant'a parti'o, deklar'is Umaru Yar'Adua prezid'ant'o. La komision'o don'is al li pli ol 80 % de la federaci'a parlament'o kaj 28 el la 36 s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#001228", "text": "Komenc'e ali'a'j land'o'j rifuz'is re'kon'i la nov'a'n prezid'ant'o'n. Tamen post'e pli kaj pli da s\u0302tat'o'j ek'gratul'is la nov'ul'o'n. Nur Uson'o kaj kelk'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j insist'is, ke oni korekt'u la erar'o'j'n en la voc\u0302'don'ad'o, kaj konsil'is, ke opozici'an'o'j ir'u al la tribunal'o'j anstatau\u0306 al strat-manifestaci'o'j. Kelk'a'j opozici'an'o'j sekv'is la konsil'o'n, sed kred'ebl'e mal'mult'o'n ating'os."}, {"text_idx": "#001229", "text": "Inter'temp'e opozici'an'o'j pet'is, ke nig\u0302eri'an'o'j protest'e rest'u hejm'e, dum est'os inau\u0306gur'at'a la nov'a prezid'ant'o. Ankorau\u0306 ne cert'os, c\u0302u ripet'ig\u0302'os la histori'o, kaj c\u0302u inter'ven'os la arme'o."}, {"text_idx": "#001230", "text": "Post long'a politik'a disput'o la reg'ist'ar'o de Estoni'o decid'is for'mov'i la tomb'o'j'n de 12 sovetiaj soldat'o'j kaj la tomb'o'monument'o'n el la centr'o de la c\u0302ef'urb'o. La decid'o konduk'is al nokt'o de rab'ad'o en Talin'o kaj al monument'a kriz'o en rilat'o'j kun Rusio."}, {"text_idx": "#001231", "text": "La \u201eBronz'a soldat'o\u201d en la centr'o de Talin'o ne ver'e est'is la c\u0302ef'a kau\u0306z'o de la kriz'o, sed nur kataliz'il'o. La \u201eBronz'a soldat'o\u201d est'is star'ig'it'a en 1947 de la sovetia reg'ist'ar'o de Estoni'o honor'e al la \u201eLiber'ig'int'o'j de Talin'o\u201d. Por mult'a'j eston'o'j la monument'o tamen simbol'is ne liber'ig'o'n, sed soveti'an okupaci'o'n de la land'o. Post la sen'de'pend'ig\u0302'o de Estoni'o en 1991 la tekst'o sur la monument'o est'is s\u0302ang\u0302'it'a al pli neu\u0306tral'a \u201ePor la pere'int'o'j en la du'a mond'milit'o\u201d."}, {"text_idx": "#001232", "text": "Spit'e la pli neu\u0306tral'a'n tekst'o'n, la sovetia monument'o en la centr'o de la c\u0302ef'urb'o plu irit'is mult'a'j'n eston'o'j'n, precip'e c\u0302ar rus'lingv'a'j milit-veteran'o'j kun rug\u0302'a'j flag'o'j kutim'is kolekt'ig\u0302'i c\u0302e la monument'o dum la tradici'a sovetia venk'o'tag'o, la 9a de maj'o. La statu'o est'is kelk'foj'e farb'it'a de ne'kon'at'o'j."}, {"text_idx": "#001233", "text": "Antau\u0306 la elekt'o'j, okaz'int'a'j en mart'o 2007, la c\u0302ef'ministr'o Andrus Ansip promes'is for'mov'i la statu'o'n, se li'a dekstr'a parti'o gajn'os. Li'a parti'o venk'is en la elekt'o'j, kaj fin'e de april'o oni komenc'is prepar'i la mov'o'n de la statu'o. Mult'a'j rus'lingv'a'j log\u0302'ant'o'j de Estoni'o fort'e mal's\u0302at'is la decid'o'n trans'lok'i la soveti'an monument'o'n. La plej mult'a'j el ili regul'e sekv'as rusiajn s\u0302tat'a'j'n televid'kanal'o'j'n, kiu'j apart'e atent'ig'is pri la konflikt'o. La rusiaj kanal'o'j alud'is, ke est'us \u201efas\u0302ism'e\u201d for'mov'i statu'o'n honor'ant'a'n sovetiajn soldat'o'j'n, kiu'j batal'is kontrau\u0306 la nazi'a Germanio."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Fru'maten'e la 26an de april'o bar'il'o est'is rapid'e star'ig'it'a c\u0302irkau\u0306 la \u201eBronz'a soldat'o\u201d, kaj labor'ist'o'j komenc'is konstru'i grand'a'n tend'o'n super g\u0302i. C\u0302e la bar'il'o, gard'at'a de mult'a'j polic'an'o'j, kolekt'ig\u0302'is cent'o da koler'a'j rus'lingv'a'j log\u0302'ant'o'j de Talin'o."}, {"text_idx": "#001235", "text": "\u201eC\u0302i tio est'as ja fas\u0302ism'o, ali'manier'e ne ebl'as nom'i c\u0302i tio'n,\u201d dir'is 28-jar'a Artur Bujlo, kiu fiks'is rug\u0302'a'j'n diant'o'j'n sur la bar'il'o'n. Sed li'a c\u0302ef'a plend'o ne tem'is pri la statu'o. \u201eMi nask'ig\u0302'is en Talin'o kaj log\u0302'as c\u0302i tie mi'a'n tut'a'n viv'o'n. Tamen mi dev'us tra'pas'i lingv'a'n ekzamen'o'n pri la eston'a por rajt'i ig\u0302'i civit'an'o. Nun mi hav'as neni'a'j'n rajt'o'j'n,\u201d li dir'is."}, {"text_idx": "#001236", "text": "La sam'a'n nokt'o'n jun'ul'o'j, c\u0302ef'e rus'lingv'a'j, amas'ig\u0302'is en la strat'o'j de Talin'o, dis'romp'is fenestr'o'j'n kaj pri'rab'is butik'o'j'n. Dum la amas'a ribel'o est'is mort'ig'it'a 20-jar'a rus'lingv'an'o kaj civit'an'o de Rusio, Dmitrij Ganin. Li mort'is pro tranc\u0302'il'a vund'o, kaj tri semajn'o'j'n post'e du jun'ul'o'j kun eston'a'j nom'o'j est'is arest'it'a'j lig'e al la kaz'o. Post la per'fort'a nokt'o la \u201eBronz'a soldat'o\u201d est'is urg\u0302'e for'port'it'a kaj baldau\u0306 star'ig'it'a en si'a nov'a lok'o, en milit'ist'a tomb'ej'o kelk'a'j'n kilo'metr'o'j'n for."}, {"text_idx": "#001237", "text": "La rusia propagand'a kampanj'o intens'ig\u0302'is. En Moskvo agres'em'a'j manifestaci'ant'o'j el por-reg'ist'ar'a'j jun'ul'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j dum semajn'o blok'ad'is la ambasad'o'n de Estoni'o. Aper'is subit'a'j \u201eteknik'a'j problem'o'j\u201d pri trajn-trafik'o inter Rusio kaj Estoni'o. La pont'o c\u0302e la lim'o de Rusio kaj Estoni'o en Narva est'is ferm'it'a kontrau\u0306 kamion'a trafik'o sur la rusia flank'o, rusiaj politik'ist'o'j admon'is hom'o'j'n bojkot'i eston'a'j'n var'o'j'n, kaj reprezent'ant'o'j de por-reg'ist'ar'a'j jun'ul'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j vizit'ad'is vend'ej'o'j'n por kontrol'i c\u0302u est'as vend'at'a'j eston'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001238", "text": "La rilat'o'j inter Estoni'o kaj Rusio en maj'o 2007 ating'is si'a'n plej mal'alt'a'n punkt'o'n post la sen'de'pend'ig\u0302'o de Estoni'o en 1991, kaj la konflikt'o influ'is ankau\u0306 la rilat'o'n inter Eu\u0306rop'a Uni'o kaj Rusio. Dum la pint-renkont'ig\u0302'o de EU kaj Rusio, fin'e de maj'o, Rusio est'is kritik'at'a pro per'fort'a dis'pel'o de pac'a'j manifestaci'o'j, kaj arest'o de hom'o'j, kiu'j ankorau\u0306 neni'o'n far'is, sed nur plan'is manifestaci'i."}, {"text_idx": "#001239", "text": "\u201eEn Estoni'o oni ne nur dis'pel'as manifestaci'o'j'n, tie oni mort'ig'as manifestaci'ant'o'j'n,\u201d replik'is prezid'ant'o Putin, kaj akuz'is la eston'a'n polic'o'n pri la mort'o de Dmitrij Ganin. La prezid'ant'o de la super'a c\u0302ambr'o de la rusia parlament'o, Sergej Mir'o'nov, si'a'vic'e oficial'e propon'is, ke la strat'o, kie situ'as la ambasad'o de Estoni'o en Moskvo, ricev'u la nom'o'n \u201eStrat'o de Dmitrij Ganin\u201d."}, {"text_idx": "#001240", "text": "La reg'ant'a'j politik'ist'o'j de Rusio dum la last'a temp'o konstant'e serc\u0302'as ekster'a'j'n mal'amik'o'j'n, c\u0302u por for'turn'i la atent'o'n de intern'a'j problem'o'j kaj mank'o de demokrati'o, c\u0302u por alt'ig'i si'a'n profil'o'n. Nun est'as la vic'o de Estoni'o est'i tia mal'amik'o. Sed la konflikt'o c\u0302irkau\u0306 la \u201eBronz'a soldat'o\u201d tamen est'as intern'a afer'o de Estoni'o, kaj g\u0302i est'as nur la pint'o de glaci'a mont'o, kies c\u0302ef'a part'o rest'is g\u0302is nun sub la surfac'o."}, {"text_idx": "#001241", "text": "Proksim'um'e tri'on'o de la log\u0302'ant'o'j de Estoni'o de'nask'e parol'as la rus'a'n, sed la rus'a lingv'o hav'as neni'a'n oficial'a'n status'o'n en la land'o. Publik'a'j s\u0302ild'o'j dev'as est'i en la eston'a ec\u0302 en region'o'j, kie preskau\u0306 neni'u parol'as la eston'a'n. Du'on'o de la rus'lingv'an'o'j en Estoni'o ne ricev'is civit'an'ec'o'n de la land'o, kvankam mult'a'j el ili ec\u0302 nask'ig\u0302'is tie, kaj por far'ig\u0302'i civit'an'o'j ili dev'as tra'pas'i ekzamen'o'n pri la eston'a lingv'o. Tial iu'j el ili anstatau\u0306'e pren'is la civit'an'ec'o'n de Rusio."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Est'as facil'e kompren'i la eston'o'j'n, se konsider'i, ke pro Sovetio ili'a land'o perd'is si'a'n sen'de'pend'ec'o'n en 1940 kaj ili est'is sub'prem'at'a'j dum jar'dek'o'j. Sed sam'e facil'e est'as kompren'i la rus'lingv'an'o'j'n de Estoni'o, kiu'j nun sent'as si'n sub'prem'at'a'j en si'a nask'ig\u0302'land'o."}, {"text_idx": "#001243", "text": "Por mal'pli'ig'i la kontrau\u0306'star'o'n inter la popol'grup'o'j neces'us, ke ankau\u0306 la rus'lingv'a minoritat'o pov'u sent'i si'n aprez'at'a part'o de la estoni'a soci'o. Oficial'a du'lingv'ec'o apenau\u0306 ebl'os en la reg'ant'a politik'a klimat'o de Estoni'o, sed evident'e la april'a'j okaz'aj\u0302'o'j mal'ferm'is la okul'o'j'n de mult'a'j eston'o'j al la problem'o. Oni ec\u0302 c\u0302e alt'a nivel'o ek'diskut'is la ebl'ec'o'n fond'i rus'lingv'a'n ne'komerc'a'n televid'kanal'o'n en Estoni'o."}, {"text_idx": "#001245", "text": "Estoni'o ig\u0302'is sen'de'pend'a s\u0302tat'o fin'e de la unu'a mond'milit'o, lig'e kun la rusia revoluci'o. Si'a'n sen'de'pend'ec'o'n Estoni'o perd'is, post kiam Sovetio kaj la nazi'a Germanio divid'is orient'a'n Eu\u0306rop'o'n lau\u0306 la traktat'o Molotov-Ribbentrop. En 1939 Sovetio dev'ig'is la tri balt'a'j'n land'o'j'n akcept'i sovetiajn milit'a'j'n baz'o'j'n, kaj kun sub'ten'o de la sovetiaj trup'o'j la land'o rapid'e est'is sovet'ig'it'a."}, {"text_idx": "#001246", "text": "En parlament'a'j elekt'o'j somer'e de 1940 rajt'is part'o'pren'i nur kandidat'o'j de la nov'a Eston'a Labor'ist'a Alianc'o, kre'it'a c\u0302irkau\u0306 la Eston'a Komun'ism'a Parti'o, kiu ankorau\u0306 printemp'e de 1940 hav'is nur 133 membr'o'j'n. La nov'a parlament'o tuj decid'is, ke Estoni'o ig\u0302'u part'o de Sovetio. Proksim'um'e 2000 person'o'j est'is ekzekut'it'a'j dum la unu'a jar'o de sovetia reg'ad'o, 19 000 mal'liber'ig'it'a'j kaj send'it'a'j al la intern'a'j part'o'j de Sovetio."}, {"text_idx": "#001247", "text": "Germanio atak'is Sovetion en juni'o 1941 kaj la german'a'j trup'o'j ating'is Estoni'o'n jam en juli'o. Dum la german'a okupaci'o est'is ekzekut'it'a'j proksim'um'e 6000 log\u0302'ant'o'j de Estoni'o, c\u0302ef'e jud'o'j, komun'ist'o'j, au\u0306 hom'o'j, kiu'j'n oni oft'e sen'baz'e akuz'is pri kun'labor'o kun komun'ist'o'j. Proksim'um'e 100 000 person'o'j fug\u0302'is el la land'o en 1944, kiam la sovetia arme'o de'nov'e proksim'ig\u0302'is. Au\u0306tun'e de 1944 la sovetiaj trup'o'j re'ven'is al Estoni'o, kaj baldau\u0306 pli'a'j 5000 eston'o'j est'is mal'liber'ig'it'a'j kaj ekzil'it'a'j."}, {"text_idx": "#001248", "text": "Estoni'o est'is reg'at'a de komun'ist'o'j send'it'a'j el Rusio g\u0302is la jar'o 1988, kiam unu'a'foj'e de'nask'a estoni'an'o kaj eston'o, Vaino Va\u0308ljas, ig\u0302'is la unu'a sekretari'o de la Eston'a Komun'ism'a Parti'o. Dum la sovetia reg'ad'o la proporci'o de eston'lingv'an'o'j en la land'o mal'kresk'is de pli ol 90 % al iom pli ol 60 %. Au\u0306tun'e de 1991 Estoni'o ig\u0302'is sen'de'pend'a. En 2004 Estoni'o al'ig\u0302'is al Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001249", "text": "Kant'ad'o en la gael'a lingv'o"}, {"text_idx": "#001250", "text": "Tuj post la fin'o de mi'a'j lern'ej'a'j jar'o'j, mi provizor'e labor'is en kelk'a'j mal'long'temp'a'j posten'o'j. Unu el la plej interes'a'j \u2013 sed ne tre profit'o'don'a'j \u2013 est'is ac\u0302et'ad'o de antikv'a'j gramofon'disk'o'j, kiu'j'n mi post'e send'is al Uson'o, kie ili est'is vend'it'a'j al kolekt'ant'o'j. Tem'is pri disk'o'j de oper'a'j ari'o'j kant'it'a'j de la plej fam'a'j kant'ist'o'j: Caruso [karuzo], Gall'i-Curci [gall'i-kurc\u0302i], C\u0302aliapin, Supervia ktp. Por trov'i tia'j'n muzik'a'j'n antikv'aj\u0302'o'j'n, mi dev'is mult'e vojag\u0302'i en Portugali'o kaj Hispanio, serc\u0302'ant'e ili'n en brokant'ej'o'j kaj en privat'a'j dom'o'j. Dum tiu'j vojag\u0302'o'j mi hav'is divers'a'j'n agrabl'a'j'n spert'o'j'n, inkluziv'e de renkont'ig\u0302'o kun du mal'jun'a'j sinjor'in'o'j, kiu'j iam est'is honor'dam'o'j en la kort'eg'o de la reg\u0302'in'o de Hispanio."}, {"text_idx": "#001251", "text": "La tekst'o de la ari'o'j est'is en divers'a'j lingv'o'j: ital'a (kompren'ebl'e la plej oft'a), franc'a, german'a kaj rus'a. Tre mal'mult'a'j est'is en mal'pli dis'vast'ig\u0302'int'a'j idiom'o'j. Por leg'i la etiked'o'j'n sur la rus'a'j disk'o'j mi dev'is lern'i la ciril'a'n alfabet'o'n. Inform'o'j'n pri la kompon'aj\u0302'o'j kaj la kant'ist'o'j mi trov'is en referenc'libr'o'j pri la histori'o de oper'o. C\u0302ar mi'a hejm'a lingv'o est'as la gael'a, mi serc\u0302'is en tiu'j libr'o'j kaj katalog'o'j por konstat'i, c\u0302u la libr'et'o de iu ajn oper'o iam est'is verk'it'a en g\u0302i. Nur unu mi trov'is \u2013 irlanda verk'o, kies titol'o'n mi tut'e forges'is. Tamen en la Enciklopedi'o de Irlando mi leg'as, ke la teatr'aj\u0302'o'j jam prezent'it'a'j en la gael'lingv'a teatr'o Taibhdhearc na Gaillimhe [tajvjarak na gajljive] en la okcident-irlanda urb'o Galway [golu\u0306ej] inklud'is oper'o'j'n, sed c\u0302u est'is original'a'j, c\u0302u traduk'it'a'j, ne est'as indik'it'e."}, {"text_idx": "#001252", "text": "G\u0302is nun, lau\u0306 mi'a sci'o, neniam est'is kompon'it'a au\u0306 prezent'it'a gael'lingv'a oper'o en Skot'land'o. Antau\u0306 la du'a mond'milit'o est'is verk'it'a muzik'a teatr'aj\u0302'o en la gael'a, sed ne tem'is pri ver'a oper'o, kaj mi ne sci'as, c\u0302u la publik'o iam spekt'is kaj au\u0306d'is g\u0302i'n. Last'a'temp'e, tamen, la radi'o kaj la gael'a gazet'ar'o raport'is, ke entuziasm'ul'o'j pri oper'o nun hav'os okaz'o'n g\u0302u'i nov'a'n oper'o'n en la skot'gael'a. G\u0302i'a titol'o est'as Hiort \u2013 Mac Talla n'a'n Eun (Sankt'a Kilda \u2013 eh\u0302'o de la bird'o'j). La oper'o tem'as pri la plej for'a kaj plej sol'ec'a insul'o de Skot'land'o \u2013 angl'e nom'at'a Saint Kilda, kaj gael'e Hiort [hirs\u0302t]. Tiu insul'o \u2013 au\u0306 pli g\u0302ust'e insul'ar'o \u2013 situ'as je c\u0302irkau\u0306 100 kilo'metr'o'j de la ekstrem'a okcident'a mar'bord'o de Skot'land'o. Dum du mil jar'o'j la plej grand'a insul'o de tiu grup'o est'is log\u0302'at'a, sed en la jar'o 1930 la insul'an'o'j tim'is mort'o'n pro mal'sat'o kaj eg'e mal'volont'e akcept'is la decid'o'n for'las'i si'a'n antikv'eg'a'n hejm'o'n. G\u0302is tiam c\u0302iam rest'is sufic\u0302'e da serv'o'kapabl'a'j vir'o'j por ekip'i si'a'j'n mal'grand'a'j'n rem'boat'o'j'n kaj por c\u0302as'i kaj kapt'i la mar'bird'o'j'n, kiu'j est'is ili'a plej grav'a font'o de nutr'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001253", "text": "La vir'o'j kutim'is mal'lev'ig\u0302'i per s\u0302nur'o'j lau\u0306 la krut'eg'a'j kvar'cent'metr'a'j klif'o'j, por mort'ig'i bird'o'j'n kaj kolekt'i ili'a'j'n ov'o'j'n. C\u0302ar tiu dang\u0302er'a labor'o est'is tiom grav'a por la ekzist'o de la insul'an'o'j, jun'a'j vir'o'j ne rajt'is edz'ig\u0302'i antau\u0306 ol montr'i si'a'j'n kurag\u0302'o'n kaj rezist'o'n al vertig\u0302'o, star'ant'e sur alt'a rok'o super la mar'o, c\u0302e la rand'o de la klif'o'j."}, {"text_idx": "#001254", "text": "Por simbol'i tia'n pend'ad'o'n sur la klif'o'j, la oper'o inklud'as spektakl'a'n kaj sensaci'a'n \u201ebalet'o'n\u201d en kiu'j vir'a'j danc'ist'o'j balanc'ig\u0302'as sur s\u0302nur'o'j super la scen'ej'o."}, {"text_idx": "#001256", "text": "Konstern'is mi'n leg'i en la recenz'o de Sen Rodi'n (MONATO 2007/6, p. 22) la nom'o'n de la fam'a violonc\u0302el'ist'o Pau Casals [pau\u0306 kazals] hispan'ig'it'a. Pau Casals nask'ig\u0302'is en El Vendrell (Kataluni'o) la 29an de decembr'o de 1876 kaj est'is unu el la plej bon'a'j violonc\u0302el'ist'o'j de la 20a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001257", "text": "Krom muzik'ist'o, la fam'kon'at'a violonc\u0302el'ist'o est'is pac'a hom'o. En 1933 li rifuz'is lud'i en la filharmoni'o de Berlino pro la reg'ad'o de Adolf Hitler kaj pro la persekut'o'j de li'a nazi'a reg\u0302im'o. Unu jar'o'n post'e est'is inau\u0306gur'it'a en Barcelono la avenu'o Pau Casals. En 1939, kiam la arme'o de la general'o Franc'o pren'is Barcelonon, li ekzil'ig\u0302'is en Parizo, kaj en 1940, pro invad'o de la german'a arme'o, li for'fug\u0302'is en Amerik'o'n. Dum la tut'a diktatur'o de Franc'o li help'ad'is ekzil'it'a'j'n hispan'o'j'n. Dum si'a tut'a viv'o, Pau Casals konstant'e ag'ad'is favor'e al pac'o, al just'ec'o, al liber'ec'o kaj al si'a land'o Kataluni'o."}, {"text_idx": "#001258", "text": "Kiam en 1971 U Thant, g\u0302eneral'a direktor'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, don'is al li la Medal'o'n de la Pac'o, Casals dir'is: \u201eTio c\u0302i est'as la plej grand'a honor'o, kiu'n mi ricev'is en mi'a viv'o. Pac'o c\u0302iam est'as mi'a plej grand'a zorg'o. Jam dum mi'a infan'ec'o mi lern'is g\u0302i'n am'i [...]. Permes'u al mi dir'i i'o'n al vi. Mi est'as katalun'o, an'o de nun'temp'a provinc'o de Hispanio. Sed kio est'is Kataluni'o? Kataluni'o est'is la plej grand'a land'o en la mond'o. Kataluni'o hav'is la unu'a'n parlament'o'n long'e antau\u0306 ol Angli'o. Kataluni'o hav'is la komenc'o'n de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j. C\u0302iu'j au\u0306toritat'o'j de Kataluni'o kun'ven'is dum la 11a jar'cent'o en franc'a urb'o \u2013 tiu'temp'e katalun'a \u2013 por pri'parol'i pac'o'n [...]. Jen kio est'is Kataluni'o.\u201d Tiu'j c\u0302i parol'o'j de Pau Casals est'as spekt'ebl'a'j en Youtube per'e de la lig'il'o /watch?v=AKlkO3Tt3Kw."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Pau Casals est'as por la katalun'o'j ne nur unu el la plej grand'a'j muzik'ist'o'j de ni'a temp'o, sed ankau\u0306 el'star'a kontrau\u0306'fas\u0302ist'o, pac'batal'ant'o kaj defend'ant'o de la rajt'o'j de la katalun'a popol'o. Unu el la plej grand'a'j pet'o'j de la katalun'o'j est'as respekt'i la katalun'ec'o'n de li'a nom'o, oft'a pet'o g\u0302is nun c\u0302iam ignor'it'a."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Evident'ig\u0302'as, ke sam'seks'em'ul'o'j en Litovio ankorau\u0306 ne sent'as si'n plen'rajt'a'j civit'an'o'j. Tio'n montr'as prov'o'j de la lig'o de sam'seks'em'ul'o'j de Litovio iniciat'i inform'a'n kampanj'o'n kadr'e de la tut'mond'a tag'o kontrau\u0306 hom'o'fobi'o."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Part'o de la kampanj'o cel'is afis\u0302'o'j'n sur trole'bus'o'j en la c\u0302ef'urb'o Vilnius kaj en Kaunas. La bus'o'j est'us ornam'it'a'j per s\u0302ild'o'j kun la c\u0302iel'ark'a'j kolor'o'j \u2013 simbol'o de la sam'seks'em'ul'o'j \u2013 kun slogan'o'j: \u201eSam'seks'em'a'j dung'it'o'j rajt'as est'i publik'a'j kaj sekur'a'j\u201d, \u201eAnkau\u0306 gej'o pov'as serv'i en la polic'o\u201d, \u201eLesb'an'in'o pov'as labor'i en lern'ej'o\u201d. Tamen nek en unu, nek en la ali'a urb'o aprob'is magistrat'o'j la kampanj'o'n."}, {"text_idx": "#001262", "text": "La c\u0302ef'urb'estr'o de Vilnius, Juozas Imbrasas, dir'is: \u201eNi est'as toler'em'a'j rilat'e ajn'a'n seks'a'n inklin'o'n, tamen ni don'as prioritat'o'n al tradici'a'j famili'o'j kaj streb'as propagand'i famili'a'j'n valor'o'j'n. Tial ni ne sub'ten'as la ide'o'n pri publik'a demonstr'ad'o de sam'seks'em'a'j ide'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001263", "text": "Fiask'is ankau\u0306 iniciat'o organiz'i du'tag'a'n fest'o'n, \u201eC\u0302iel'ark'a'j tag'o'j 2007\u201d, por dis'vast'ig'i egal'a'j'n rajt'o'j'n de sam'seks'em'ul'o'j kaj lukt'i kontrau\u0306 diskriminaci'o kaj mal'toler'em'o. Tiu c\u0302i fest'o est'us part'o de eu\u0306rop'a iniciat'o kulmin'ant'a per publik'a event'o, dum kiu etend'ig\u0302'us 30 m long'a c\u0302iel'ark'a flag'o."}, {"text_idx": "#001264", "text": "La prezid'ant'o de la lig'o de sam'seks'em'ul'o'j de Litovio, Vladimir Simonko, bedau\u0306r'is, ke la iniciat'o, kiu komenc'u dialog'o'n, fiask'is, c\u0302ar la soci'o evident'ig\u0302'as \u201ene'sufic\u0302'e matur'a\u201d."}, {"text_idx": "#001266", "text": "Je kelk'a'j kilo'metr'o'j for de la sud-okcident'a atlantik'a mar'bord'o de Irlando situ'as la et'a insul'ar'o Blasket (gael'e: Na Blascaodai\u0301 [blaskejdi\u0301]). La plej mal'proksim'a insul'o de tiu arkipelag'o est'as Tiaracht [tjiarah\u0302t], kiu konsist'ig'as la last'a'n okcident'a'n ekstrem'aj\u0302'o'n de la eu\u0306rop'a kontinent'o. En la insul'ar'o est'as ses insul'o'j. La plej grand'a, An Blascaod Mo\u0301r, est'is log\u0302'at'a g\u0302is la jar'o'j 1953/4, sed tiam la insul'an'o'j fin'fin'e dev'is rezign'i pri si'a konstant'a batal'o kontrau\u0306 mal'favor'a'j kondic\u0302'o'j kaj mal'volont'e trans'lok'ig\u0302'is al la irlanda c\u0302ef'ter'o. Kelk'a'j el la ali'a'j pli mal'grand'a'j insul'o'j iam est'is ankau\u0306 log\u0302'at'a'j, sed de post la 19a jar'cent'o ili rest'as tut'e sen log\u0302'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001267", "text": "An Blascaod Mo\u0301r est'as krut'a insul'et'o kun are'o de nur 4,6 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j. En la orient'o g\u0302i est'as sufic\u0302'e eben'a por ebl'ig'i lim'ig'it'a'n kultiv'ad'o'n de ter'pom'o'j kaj aven'o. La rest'aj\u0302'o'j de la vilag\u0302'o (ruin'ig'it'a, sed kun kelk'a'j restau\u0306r'it'a'j dom'o'j) trov'ig\u0302'as en tiu relativ'e eben'a orient'a part'o. Al la vilag\u0302'o tut'e mank'is soci'a'j au\u0306 social'a'j serv'o'j. Ec\u0302 por c\u0302e'est'i la mes'o'n la insul'an'o'j dev'is vetur'i al preg\u0302'ej'o sur la c\u0302ef'ter'o. La sol'a transport'rimed'o konsist'is el et'a'j fragil'a'j tradici'a'j boat'o'j (tiel nom'at'a'j \u201ekorakl'o'j\u201d, far'it'a'j el lign'a fram'o kun gudr'it'a kanvas'a teg'aj\u0302'o, antau\u0306'e el fel'o). C\u0302ar oft'e okaz'as s\u0302torm'o'j sur tiu region'o de la Atlantik'a Ocean'o, kaj la insul'o'j est'as tut'e sen'protekt'a'j kontrau\u0306 la vent'eg'o kaj la veter'o, tiu'j vojag\u0302'o'j pov'is est'i dang\u0302er'a'j kaj oft'e ne'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001269", "text": "C\u0302iu'j el la insul'an'o'j est'is gael'parol'ant'o'j, kaj, kvankam la angl'a lingv'o est'is instru'at'a en la mal'grand'a lern'ej'o, nur la gael'a est'is parol'at'a inter la log\u0302'ant'o'j. Kelk'a'j el la insul'an'o'j posed'is bov'in'o'j'n kaj s\u0302af'o'j'n. La c\u0302ef'a okup'o est'is kapt'ad'o de omar'o'j dum'somer'e kaj de skombr'o'j dum'vintr'e, ver'e dang\u0302er'a kaj ne'cert'a por'viv'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001270", "text": "La plej grand'a iam'a nombr'o da log\u0302'ant'o'j (176) est'is ating'it'a en 1916, sed post tiu jar'o g\u0302i konstant'e mal'kresk'is pro el'migr'ad'o, precip'e al Uson'o. Kiam An Blascaod Mo\u0301r est'is evaku'it'a pro mal'ric\u0302'ec'o kaj mank'o de preskau\u0306 c\u0302iu'j rimed'o'j, la log\u0302'ant'ar'o ne nombr'is pli ol 150 person'o'j'n."}, {"text_idx": "#001271", "text": "Malgrau\u0306 la ekstrem'a mal'ric\u0302'ec'o kaj klimat'a mal'mild'ec'o konstant'e sufer'at'a'j de la log\u0302'ant'ar'o, Blascaodai\u0301 est'is hejm'o de ekster'ordinar'a kaj tut'e unik'a kultur'o. La insul'an'o'j parol'is bel'eg'a'n irland'gael'a'n lingv'o'n, kiu ankorau\u0306 montr'is mez'epok'a'n influ'o'n kaj posed'is ric\u0302'eg'a'n vort-trezor'o'n, kies element'o'j ornam'is ili'a'n konversaci'o'n kiel lingv'a'j juvel'o'j, kontrast'e kun hodiau\u0306'a mal'ric\u0302'ig'it'a irlanda lingv'aj\u0302'o, c\u0302u angl'a, c\u0302u gael'a. Ili'a'j tradici'o'j, legend'o'j, poem'o'j, kant'o'j, rakont'o'j kaj folklor'o est'is abund'a'j kaj ric\u0302'a'j."}, {"text_idx": "#001272", "text": "Tiu izol'it'a, mal'grand'a kaj mal'ric\u0302'a komun'um'o est'ig'is unu el la plej rimark'ind'a'j kaj ver'e sen'egal'a'j skol'o'j de verk'ist'o'j en la mond'o. Ili'a'j simpl'a'j sed elokvent'a'j kontribu'aj\u0302'o'j al la mond'a literatur'o est'as g\u0302eneral'e fervor'e lau\u0306d'at'a'j de tiu'j, kiu'j kon'as ili'n. Kelk'a'j el ili'a'j verk'o'j ec\u0302 est'as uz'at'a'j en irlandaj lern'ej'o'j por instru'i la jun'ul'o'j'n pri imit'ind'a gael'a lingv'aj\u0302'o kaj pri est'int'a okcident-irlanda viv'manier'o."}, {"text_idx": "#001273", "text": "La kre'ad'o de tia literatur'a trezor'o komenc'ig\u0302'is per la el'don'o de la mem'biografi'a'j memor'aj\u0302'o'j de iu insul'an'in'o, nom'e Peig (au\u0306 Peg) Sayers (1873-1958). Peig sci'pov'is leg'i kaj skrib'i, sed nur en la angl'a (por s\u0302i fremd'a lingv'o), c\u0302ar lern'ej'a instru'ad'o, kiu'n s\u0302i ricev'is sur la c\u0302ef'ter'o, ne okaz'is tiam en la gael'a lingv'o. Do s\u0302i dikt'is si'a'n nun fam'a'n libr'o'n en s\u0302i'a bel'a ge'patr'a idiom'o."}, {"text_idx": "#001274", "text": "En tiu temp'o (precip'e inter 1910 kaj 1930) divers'a'j erudici'ul'o'j kaj esplor'ant'o'j de la gael'a lingv'o kaj insul'a kultur'o vizit'ad'is la insul'ar'o'n. Unu el la plej kon'at'a'j el tiu'j vizit'ant'o'j est'is Robin Flower [flau\u0306er], gael'e krom'nom'it'a Bla\u0301ithin'. Li kaj kelk'a'j ali'a'j instig'is la insul'an'o'j'n skrib'i si'a'j'n memor'aj\u0302'o'j'n pri tiu mal'aper'ont'a insul'a viv'o kaj pri g\u0302i'a'j tradici'o'j. La unu'a, kiu propr'a'man'e verk'is, est'is Toma\u0301s O\u0301 Criomhthainn [o krohajn] (1854-1937). Li est'is au\u0306tor'o de libr'o'j kies titol'o'j est'as La insul'an'o kaj Tradici'o'j el la okcident'a insul'o. Je la fin'o de la unu'e nom'it'a verk'o, li'a mem'biografi'o, O\u0301 Criomhthainn skrib'is c\u0302i tiu'n kor'tus\u0302'a'n kaj oft'e citat'a'n fraz'o'n: \u201eDetal'e mi skrib'is pri mult'e el tio, kio'n ni far'is, c\u0302ar est'is mi'a dezir'o, ke ie rest'u memor'aj\u0302'o de la tut'aj\u0302'o, kaj mi streb'is pri'skrib'i la karakter'o'n de la hom'o'j c\u0302irkau\u0306 mi, por ke post ni dau\u0306r'u iu kronik'o pri ni, c\u0302ar neniam plu est'os popol'o simil'a al ni.\u201d"}, {"text_idx": "#001275", "text": "La tiam plej jun'a el tiu'j insul'a'j verk'ist'o'j est'is Muiris O\u0301 Suilleabha\u0301in [mu\u0306ri\u0301s o sulavo\u0301jn] (1904-1950), au\u0306tor'o de Du'dek jar'o'j'n kresk'ant'e kaj Du'dek jar'o'j'n flor'ant'e. O\u0301 Suilleabha\u0301in verk'is en elegant'a indig\u0302en'a gael'a. Bedau\u0306r'ind'e, li dron'is relativ'e jun'a dum nag\u0302'ad'o. Ankau\u0306 la frat'in'o de Muiris, Eibhli\u0301n Ni\u0301 Shu\u0301illeabha\u0301in, verk'is libr'o'n kun la titol'o Tag'fin'o, sed lau\u0306's\u0302ajn'e g\u0302i neniam est'is publik'ig'it'a."}, {"text_idx": "#001276", "text": "La last'a el tiu unik'a grup'o da poet'o'j kaj rakont'ist'o'j de la Blasket-insul'ar'o est'is Michea\u0301l O\u0301 Gaoithi\u0301n [mih\u0302o\u0301l o gejhi\u0301n], fil'o de Peig Sayers, kiu verk'is la libr'o'n Domag\u0302'e, ke la jun'ec'o ne dau\u0306r'as."}, {"text_idx": "#001277", "text": "Tiu'j libr'o'j est'is post'e angl'ig'it'a'j por pli vast'a publik'o, kaj plur'a'j est'is traduk'it'a'j en divers'a'j'n ali'a'j'n lingv'o'j'n. En'tut'e, oni kalkul'as, ke almenau\u0306 15 libr'o'j est'is verk'it'a'j de la insul'an'o'j. Est'as preskau\u0306 ne'imag'ebl'e, ke en iu ajn ali'a part'o de la mond'o, tiom da literatur'o est'us kre'at'a de tiom et'a soci'o de simpl'a'j, apenau\u0306 eduk'it'a'j hom'o'j. Est'u rimark'it'a, ke la log\u0302'ant'ar'o ne super'is en'tut'e 150 hom'o'j'n!"}, {"text_idx": "#001279", "text": "Star'ant'e sur la okcident'a rand'o de la du'on'insul'o Dingle [dingl] (gael'e: Daingean), kaj rigard'ant'e la vast'a'n Atlantik'o'n, iu ajn vizit'ant'o pov'as admir'i la impon'a'n panoram'o'n de la sol'ec'a Blasket-insul'ar'o. Tamen, se oni hav'as okaz'o'n sur'ter'ig\u0302'i sur Blascaod Mo\u0301r ekster la turism'a sezon'o, oni ne plu au\u0306d'os hom'a'n voc\u0302'o'n \u2013 nur la melankoli'a'n kri'eg'o'n de la mar'bird'o'j, kaj la son'o'n de la mar'ond'o'j frakas'ig\u0302'ant'a'j sur la rok'o'j'n. La voc\u0302'o'j de la insul'an'o'j rest'os por etern'o silent'a'j. Ec\u0302 ili'a'j skrib'aj\u0302'o'j \u2013 krom kelk'a'j mal'mult'a'j \u2013 ne plu est'as facil'e trov'ebl'a'j en la libr'o'vend'ej'o'j au\u0306 bibliotek'o'j."}, {"text_idx": "#001280", "text": "Toma\u0301s O\u0301 Criomhthainn prav'is: \u201eNeniam plu est'os popol'o simil'a al ni.\u201d"}, {"text_idx": "#001281", "text": "La urb'estr'o de Moskvo Jurij Luj\u0302kov deklar'is pri gej'o-fest'o okaz'ont'a en la rus'a c\u0302ef'urb'o: \u201eG\u0302i est'as spektakl'o de Satan'o. Neniam, neniam mi permes'os tia'n pork'aj\u0302'o'n en mi'a urb'o!\u201d Ni preter'las'u la mal'estim'o'n pri pork'o'j (kiu'j'n tamen li mang\u0302'as); ni ankau\u0306 preter'las'u, ke sekv'e de tiu milit'proklam'o oni baston'is kaj arest'is pac'a'j'n manifestaci'ant'o'j'n, inter kiu'j est'is tri deput'it'o'j (eu\u0306rop'a, rus'a, ital'a). Ja tia'j bagatel'o'j okaz'as jam c\u0302ie, sub ia ajn reg\u0302im'o. Tem'as ja pri sekur'ec'o."}, {"text_idx": "#001282", "text": "Rest'as la kern'o: sen'kulp'a'j civit'an'o'j est'as sen'ig'at'a'j de civit'an'a'j rajt'o'j kaj traktat'a'j kiel krim'ul'o'j simpl'e kaj ekskluziv'e pro la fakt'o, ke ili'a'j seks'a'j inklin'o'j est'as diferenc'a'j dis'de la seks'a'j inklin'o'j de la pli'mult'o. Tio s\u0302ajn'as al mi mal'facil'e kompren'ebl'a kaj toler'ebl'a, c\u0302ef'e en land'o, kies estr'ar'o proklam'as si'n \u201edemokrat'a\u201d."}, {"text_idx": "#001284", "text": "Nur reciprok'a'j kon'at'ig\u0302'o, inter'au\u0306skult'ad'o kaj respekt'o pov'as sav'i ni'a'n feroc'a'n speci'o'n dis'de la mem'detru'o. Ni esper'u, ke ne est'as jam tro mal'fru'e."}, {"text_idx": "#001286", "text": "Mi c\u0302iam opini'is, ebl'e pro mal'mult'a au\u0306 mal'simil'a fundament'o, ke la zamenhofa esprim'o \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d est'u interpret'at'a lau\u0306 la lum'o de ali'a li'a esprim'o rilat'ant'a al religi'o: \u201epotenc'a sen'korp'a mister'o, fort'eg'o, la mond'o'n reg'ant'a\u201d. C\u0302iu'j religi'o'j pov'as si'n re'kon'i en tiu minimum'a denominator'o, al kiu ili pov'as al'don'i si'a'j'n propr'a'j'n dogm'o'j'n; kaj per tia re'kon'o ili en'ir'as en la mond'koncept'o'n de \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d. Sed nun, leg'ant'e kaj re'leg'ant'e la recenz'o'n de Carlo Minnaja pri la libr'o Mi est'as hom'o (MONATO 2007/5, p. 19-21), mi tent'ig\u0302'as s\u0302ang\u0302'i mi'a'n opini'o'n, kvankam tio ig'us Zamenhofon iom zigzag'ant'a kaj ebl'e ne tre koher'a."}, {"text_idx": "#001287", "text": "Se mi persist'us en tiu mi'a interpret'o pri la zamenhofa \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d, mi trov'us, mal'e al Minnaja, ke ec\u0302 religi'o'j, kiel la hebre'a kaj krist'an'a, kiu'j si'a'n an'ar'o'n epitet'as (au\u0306 epitet'is) \u201epopol'o elekt'it'a\u201d, perfekt'e inklud'ig\u0302'as en tiu mi'a (nur mi'a, cert'e!) interpret'o pri \u201eneu\u0306tral'e hom'a\u201d, c\u0302ar ec\u0302 ili esenc'e kred'as je tiu komun'a denominator'o. Kaj, krom'e, cert'e ankau\u0306 Zamenhof sci'is, ke c\u0302iu religi'o pretend'as est'i la ver'a, la unik'a ver'a, kaj ke tiu konvink'o ne mult'e disting'ig\u0302'as de tiu de \u201eelekt'it'a popol'o\u201d."}, {"text_idx": "#001288", "text": "Kvankam mal'oft'as en j\u0302urnal'a'j titol'o'j menci'o'j pri bird'a grip'o, la Svis'a Ofic'ej'o pri Publik'a San'o (SOPS) plu klopod'as prepar'i la log\u0302'ant'ar'o'n kontrau\u0306 la epidemi'o. G\u0302i j\u0302us rekomend'is, ke c\u0302iu svis'o akir'u 50 higien'a'j'n mask'o'j'n. Tiu'j est'u uz'at'a'j, se la virus'o tiel evolu'os, ke g\u0302i pov'os trans'ir'i de hom'o al hom'o."}, {"text_idx": "#001290", "text": "Zeltner opini'as, ke la c\u0302ef'a kontrau\u0306'grip'a s\u0302irm'il'o est'as vakcin'o. Do la svis'a reg'ist'ar'o stapl'as vakcin'o'n por proksim'um'e ok milion'o'j da person'o'j. Dank'e al komplet'ig'a aktiv'il'o la vakcin'o ver's\u0302ajn'e kontrau\u0306'star'os nov'a'j'n virus-mutaci'o'j'n."}, {"text_idx": "#001291", "text": "Lau\u0306 prognoz'a model'o, epidemi'o dau\u0306r'os c\u0302irkau\u0306 ses semajn'o'j'n, kiel tradici'a grip'o. En la plej bon'a okaz'o la publik'o pov'os normal'e plu viv'i. Tamen lern'ej'o'j probabl'e est'os ferm'it'a'j, c\u0302ar port'i mask'o'n est'os tro'a trud'o c\u0302e infan'o'j."}, {"text_idx": "#001292", "text": "La mask'o'j jam hav'ebl'as en super'bazar'o'j kontrau\u0306 4,90 svis'a'j frank'o'j (c\u0302. 2,90 eu\u0306r'o'j) karton'e po 50 mask'o'j. La Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o stud'os la spert'o'n en Svis'land'o, antau\u0306 ol decid'i, c\u0302u rekomend'i, c\u0302u mond'skal'e ac\u0302et'i mask'o'j'n."}, {"text_idx": "#001293", "text": "Aper'is antau\u0306 ne'long'e furor'libr'o en la angl'a lingv'o pri la japan'a kron'princ'in'o Masako. La japan'a traduk'o dev'is aper'i en mart'o, sed g\u0302i est'as nul'ig'it'a. La au\u0306tor'o, Be'n Hills [hilz], en si'a libr'o (esperant'e: Princ'in'o Masako. Mal'liber'ul'in'o de la Krizantem'a Tron'o. La tragik'a ver'a rakont'o de japan'a kron'princ'in'o) kritik'is la mal'modern'a'n kaj burokrat'a'n influ'o'n de la Buro'o pri Kort'eg'a'j Afer'o'j (BKA), kaj nun japan'o'j demand'as si'n, c\u0302u BKA iel sub'prem'is la traduk'o'n."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Masako nask'ig\u0302'is en 1963. S\u0302i kresk'is c\u0302ef'e ekster'land'e kaj parol'as mult'a'j'n lingv'o'j'n. Stud'int'e c\u0302e la universitat'o'j de Oksford'o, Harvard kaj Tokio, s\u0302i ek'labor'is c\u0302e la ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j. S\u0302i est'as c\u0302iel modern'a kaj kapabl'a vir'in'o kun inter'naci'a'j spert'o'j."}, {"text_idx": "#001295", "text": "Tamen s\u0302i'a viv'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is post la edz'in'ig\u0302'o en 1993 al la japan'a kron'princ'o Naruhito. Viv'ad'o en la imperi'estr'a famili'o far'ig\u0302'is sufok'a pro mult'a'j konvenci'o'j. S\u0302i ne pov'is util'ig'i si'a'j'n spert'o'n kaj kapabl'o'j'n. Masako dev'is far'ig\u0302'i obe'em'a edz'in'o kaj nask'i vir'a'n beb'o'n kiel kron'hered'ant'o'n. Baldau\u0306 s\u0302i mens'e mal'san'ig\u0302'is (oficial'e \u201eal'g\u0302ust'ig'a mal'ord'o\u201d, sed lau\u0306 Hills \u201edepresi'o\u201d) kaj preskau\u0306 mal'aper'is el publik'a vid'o."}, {"text_idx": "#001296", "text": "La angl'a'lingv'a original'o trov'ig\u0302'as inter la plej furor'a'j ekster'japan'a'j libr'o'j c\u0302e . Tie, lau\u0306 leg'ant'o-rekomend'o'j, g\u0302i hav'as nur du stel'o'j'n kaj du'on'o'n, dum ali'a'j furor'libr'o'j g\u0302eneral'e hav'as pli. Supoz'ebl'e mult'a'j konservativ'a'j japan'o'j kritik'is la libr'o'n."}, {"text_idx": "#001297", "text": "Kutim'e japan'o'j ne skrib'as mal'estim'e pri la imperi'estr'a famili'o, part'e pro g\u0302eneral'a respekt'o kaj part'e pro tim'o de minac'o'j au\u0306 ec\u0302 fizik'a'j atak'o'j far'e de ekstrem-dekstr'ul'o'j. Tamen c\u0302i-foj'e la \u201emal'permes'o\u201d de la traduk'o de la kritik'a Hills-libr'o cert'ig'as la impres'o'n, ke la princ'in'o pro la burokrat'a prem'o de BKA ver'e mal'san'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001298", "text": "Nul'ig'i la traduk'o'n neni'o'n solv'os. La c\u0302e'est'o de tiel nom'at'a'j mal'preciz'a'j fraz'o'j en la libr'o ne est'as sufic\u0302'a kial'o por mal'permes'i japan'lingv'a'n el'don'o'n. Leg'ant'o'j mem decid'u."}, {"text_idx": "#001299", "text": "Est'is iom ne'sukces'a la s\u0302tat'a vizit'o de la litova prezid'ant'o Valdas Adamkus al Portugali'o. La vesper'o'n antau\u0306 la vizit'o ankorau\u0306 ne est'is klar'e, kiu flug'kompani'o transport'os la prezid'ant'o'n. Fin'e Adamkus flug'is kiel ordinar'a pasag\u0302er'o \u2013 kaj per unu'direkt'a bilet'o \u2013 en c\u0302eh\u0302'a aviad'il'o."}, {"text_idx": "#001300", "text": "Litovio ne posed'as propr'a'n aviad'il'o'n por oficial'a'j vizit'o'j. Oni intenc'is tiu'cel'e adapt'i nov'e akir'it'a'n milit-transport'il'o'n de la mark'o Spart'an. Tamen ministr'o, re'ven'int'e el Centr'a Azi'o, plend'is, ke Spart'an tro mal'varm'is. Oni vetur'as, lau\u0306 ofic'ist'o'j de la prezid'ant'a administr'ej'o, kvazau\u0306 per kamion'o kun s\u0302tat'a flag'o."}, {"text_idx": "#001301", "text": "Adamkus ne est'as la sol'a prezid'ant'o, kiu tiel sufer'is. Antau\u0306'ul'o, Algirdas Brazauskas, iam flug'is al Argentino. Sur'voj'e perd'ig\u0302'is valiz'o'j, inkluziv'e de unu, kiu en'ten'is s\u0302tat'a'n orden'o'n por la argentina prezid'ant'o. Kaj kiam Litovio est'is formal'e akcept'ot'a en la Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n, la tiam'a prezid'ant'o Rolandas Paksas flug'is al Ateno per la litova kompani'o Aurela. Mult'a'j, vid'ant'e divers'a'j'n s\u0302tat'a'j'n aviad'il'o'j'n, demand'is: \u201eKiu est'as tiu c\u0302i land'o Aurela?\u201d"}, {"text_idx": "#001302", "text": "Re'ven'int'e el Portugali'o, Adamkus pet'is, ke la reg'ist'ar'o baldau\u0306 decid'u pri aviad'il'o por s\u0302tat'a'j ekster'land'a'j vizit'o'j, por ke la prestig\u0302'o de la land'o ne plu sufer'u."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Post 48 jar'o'j da diktator'ec'o la portugal'a popol'o fin'is la fas\u0302ism'a'n reg\u0302im'o'n la 25an de april'o 1974 per sen'sang'a revoluci'o. Portugal'o'j nom'as g\u0302i'n la \u201eDiant'a Revoluci'o\u201d, c\u0302ar la popol'o en'met'is diant'o'j'n en la paf'il'o'j'n de la soldat'o'j."}, {"text_idx": "#001304", "text": "Pas'is 33 jar'o'j. La portugal'a popol'o star'ig'is demokrati'a'n soci'o'n, kaj la land'o est'as membr'o de Eu\u0306rop'a Uni'o. Tamen, c\u0302ef'e de antau\u0306 du jar'o'j, la sign'o'j pri politik'a retro'ir'o est'as mal'trankvil'ig'a'j. Portugal'o'j vid'as iom post iom, kiel est'as detru'at'a'j liber'ec'o kaj demokrati'o. Tio ne est'as tro'ig'o. Diktator'o'j est'as polp'o'j, kapabl'a'j ali'vestig\u0302'i, kiu'j kresk'as rapid'e, etend'ant'e si'a'j'n tentakl'o'j'n sur la tut'a'n soci'o'n g\u0302is en la person'a'n viv'o'n de c\u0302iu."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Korupt'o dis'vast'ig\u0302'as tra la soci'o. Skandal'o'j enorm'a'j koncern'is c\u0302ef'e politik'ist'o'j'n, privat'a'j'n universitat'o'j'n kaj futbal'estr'o'j'n. Sen'labor'ec'o kresk'is g\u0302is preskau\u0306 du'on'milion'o da hom'o'j, kaj est'as pli ol unu milion'o da person'o'j, kies labor'kontrakt'o'j est'as lim'dat'ig'it'a'j."}, {"text_idx": "#001306", "text": "Infan'krim'ul'o'j eskap'as de la justic'o. En land'o, kie korupt'ul'o'j kaj infan'krim'ul'o'j est'as apenau\u0306 pun'it'a'j post mult'a'j jar'o'j da tribunal'a'j sesi'o'j, amas'komunik'il'o'j j\u0302us sci'ig'is, ke sinjor'in'o 76-jar'ag\u0302'a est'is akuz'it'a pro s\u0302tel'ad'o de hau\u0306t-krem'o kun valor'o de 3,99 eu\u0306r'o'j. La sinjor'in'o lau\u0306'dir'e tio'n far'is post re'ven'o de kurac'konsult'o en la Portugal'a Institut'o Kancer'ologi'a. Tro da rigor'o por et'a'j krim'o'j, mal'rigor'o por ver'a'j krim'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001307", "text": "Antau\u0306 ne'long'e la amas'komunik'il'o'j suspekt'is, ke la licenci'ig\u0302'o de la c\u0302ef'ministr'o Jose\u0301 So\u0301crates [j\u0302uze\u0301 so\u0301krates] kiel ing\u0302enier'o est'is plen'um'it'a iel strang'e. So\u0301crates, membr'o de la Social'ist'a Parti'o, ne fin'is la super'a'n kurs'o'n pri ing\u0302enier'ad'o pro mank'o de kvin fak'o'j. Fin'e li akir'is la kvin fak'o'j'n en Univers'id'ad'e Independente, privat'a universitat'o akuz'it'a pro inter'lig'o kun arm'il-komerc'ad'o."}, {"text_idx": "#001308", "text": "La amas'komunik'il'o'j dub'is pri la sukces'o en la kvin fak'o'j, i.a., c\u0302ar kvar el ili li akir'is la sam'a'n jar'o'n kun la sam'a profesor'o. Ankau\u0306 est'as dat'o'j, kiu'j ne koincid'as kun la licenci'ig\u0302'o. Ceter'e telefon'vok'o'j el la reg'ist'ar'o prov'is tim'ig'i j\u0302urnal'ist'o'j'n kaj dokument'o'j mister'e mal'aper'is. Mok'as televid'a'j humur'ist'o'j, ke la c\u0302ef'ministr'o est'as fals'a ing\u0302enier'o."}, {"text_idx": "#001309", "text": "Al la portugal'a popol'o ne grav'as, c\u0302u la c\u0302ef'ministr'o est'as au\u0306 ne est'as ing\u0302enier'o. Grav'as, ke li prezent'is ident'ig'il'a'j'n paper'o'j'n en la parlament'o kvazau\u0306 ing\u0302enier'o, kiam li ankorau\u0306 ne hav'is la licenci'o'n. Ankau\u0306 grav'as, c\u0302u li honest'e plen'um'is si'a'n stud'program'o'n."}, {"text_idx": "#001310", "text": "Est'as ali'a'j, rilat'a'j afer'o'j. Instru'ist'o Fernand'o Charrua [ferna\u0301ndu s\u0302ah\u0302u\u0301a], kiu labor'is dum 19 jar'o'j en la G\u0302eneral'a Estr'ar'o pri Eduk'ad'o de la Nord'o, kaj membr'as en la Social'demokrat'a Parti'o, okup'ig\u0302'is g\u0302is antau\u0306 ne'long'e pri re'kon'ad'o de licenci'ig\u0302'o'j kaj ali'a'j stud'grad'o'j en tiu s\u0302tat'a instituci'o."}, {"text_idx": "#001311", "text": "Kiel normal'a portugal'o li rakont'is anekdot'o'n pri la c\u0302ef'ministr'o al koleg'o. La koleg'o sci'ig'is la estr'in'o'n, kiu suspend'is la instru'ist'o'n. Post'e la ministr'ej'o pri eduk'ad'o nul'ig'is la suspend'o'n, sed ir'ig'is la instru'ist'o'n al la mez'grad'a lern'ej'o, kie li labor'is antau\u0306 20 jar'o'j. La anekdot'o tem'is pri la ne'ing\u0302enier'ec'o de So\u0301crates. La kaz'o'n diskut'is la portugal'a parlament'o, kies deput'it'o'j, de c\u0302iu'j parti'o'j, unu'a'foj'e inter'konsent'is pri io: nom'e, ke la reg'ist'ar'o fal'ig'as la liber'o'n en Portugali'o."}, {"text_idx": "#001312", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j, instru'ist'o'j, kurac'ist'o'j, esplor'polic'ist'o'j kaj g\u0302eneral'e la profesi'ul'o'j bon'e funkci'as en Portugali'o. Tamen ne est'as facil'e bon'e labor'i, kiam la instituci'o'j est'as plen'a'j je polp'a'j tentakl'o'j. Kelk'a'j blog'o'j en Portugali'o est'as kontrol'at'a'j de la polp'o. Se iam mi mal'aper'os el la ret'o, sen antau\u0306'a inform'o, bon'vol'u suspekt'i."}, {"text_idx": "#001313", "text": "C\u0302i tiu'j situaci'o'j ebl'e est'as komun'a'j en ali'a'j membr'o's\u0302tat'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o. C\u0302u pro tio la eu\u0306rop'a'j popol'o'j dub'as kaj s\u0302ancel'ig\u0302'as pri sub'skrib'ad'o de la Konstituci'a Traktat'o en c\u0302i tia Eu\u0306rop'o?"}, {"text_idx": "#001315", "text": "En la guberni'o Shitai de Anhui, C\u0302ini'o, situ'as la mal'nov'a dom'o Cuipingju, konstru'it'a kiel te'trink'ej'o antau\u0306 pli ol 200 jar'o'j. Dum mult'a'j jar'o'j g\u0302i kaduk'ig\u0302'as pro mank'o de ripar'o'j. Pas'int'jar'e la posed'ant'o de la dom'o intenc'is vend'i g\u0302i'n al sved'a te'komerc'ist'o kontrau\u0306 200 000 juan'o'j (c\u0302. 20 000 eu\u0306r'o'j)."}, {"text_idx": "#001316", "text": "Kiam amas'komunik'il'o'j pri'raport'is la negoc'o'n, inter'ven'is la lok'a reg'ist'ar'o kaj mal'help'is la vend'o'n, dir'ant'e, ke la konstru'aj\u0302'o est'as kultur'a hered'aj\u0302'o protekt'at'a."}, {"text_idx": "#001317", "text": "Li Yikun, 63-jar'a, est'as la 9a hered'ant'o de la mal'nov'a dom'o. Pri la vend'o li klar'ig'is: \u201eLa dom'o est'as konstru'it'a kontrau\u0306 gigant'a el'spez'o. Tiam ses meti'ist'o'j energi'e labor'is dum tri jar'o'j por kre'i lign'o'skulpt'aj\u0302'o'j'n por la dom'o. En la last'a'j jar'o'j mi plur'foj'e pet'is la reg'ist'ar'o'n en'ig'i g\u0302i'n en la list'o'n de kultur'a'j hered'aj\u0302'o'j. Tamen mi'a klopod'o est'is van'a.\u201d"}, {"text_idx": "#001318", "text": "Li dau\u0306r'ig'is: \u201eMi el'spez'as c\u0302iu'jar'e pli ol 2000 juan'o'j'n por ripar'i la dom'o'n. Tio est'as grand'a s\u0302arg\u0302'o por mi'a famili'o. Mi decid'is g\u0302i'n for'vend'i, kiam la sved'a komerc'ist'o propon'is ac\u0302et'o'n. Fakt'e mi ne vol'as for'vend'i g\u0302i'n, tamen est'as pli bon'e vend'i g\u0302i'n ol vid'i g\u0302i'n dis'fal'i.\u201d"}, {"text_idx": "#001319", "text": "Antau\u0306 nau\u0306 jar'o'j okaz'is simil'a afer'o en la guberni'o Xiuning de la sam'a provinc'o. La mal'nov'a dom'o Yinyutang de la vilag\u0302'o Huangcun est'is vend'it'a al Uson'o post sep-jar'a trakt'ad'o. Oni mal'munt'is de la mal'nov'a dom'o 700 lign'aj\u0302'o'j'n, 8500 brik'o'j'n kaj 500 s\u0302ton'aj\u0302'o'j'n, kiu'j est'is en'met'it'a'j en 40 kontener'o'j'n."}, {"text_idx": "#001320", "text": "La ac\u0302et'ant'o el'spez'is 125 milion'o'j'n da dolar'o'j por transport'i la mal'munt'it'a'n dom'o'n al Uson'o. Post'e oni re'konstru'is g\u0302i'n en uson'a muze'o. En juni'o 2006 la muze'o mal'ferm'ig\u0302'is al la publik'o. Por la muze'o oni instal'is ret'pag\u0302'ar'o'n, kiu en'vic'ig\u0302'is inter la 10 plej furor'a'j ret'pag\u0302'ar'o'j en Uson'o."}, {"text_idx": "#001322", "text": "Antau\u0306 cent'o'j da jar'o'j komerc'o prosper'is en la sud'a region'o de Anhui. Lok'a'j ric\u0302'ul'o'j konstru'ig'is grand'a'n nombr'o'n da delikat'a'j dom'o'j, pra'ul'a'j templ'o'j, memor'a'j ark'aj\u0302'o'j kaj pont'o'j lau\u0306 c\u0302in'a tradici'a arkitektur'o. Sed tiu'j konstru'aj\u0302'o'j est'as nek en'list'ig'it'a'j kiel kultur'a'j hered'aj\u0302'o'j nek protekt'at'a'j de la reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Ironi'e est'as, ke last'a'temp'e iu c\u0302in'a kultur'a institut'o kolekt'is c\u0302irkau\u0306 10 milion'o'j'n da juan'o'j por re'konstru'i la dom'o'n Yingyutang sur la origin'a lok'o. La institut'o plan'as iom post iom restau\u0306r'i c\u0302iu'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n de la vilag\u0302'o Huangcun."}, {"text_idx": "#001325", "text": "Antau\u0306'e tiel ne okaz'is, ne nur pro la komun'ism'a reg\u0302im'o, sed ankau\u0306 pro tradici'o. Oni ne sci'as, de kie ven'is tiu c\u0302i nov'a mor'o. Tamen instru'ist'o'j kaj ali'a'j civit'an'o'j g\u0302i'n ne s\u0302at'as kaj esper'as, ke baldau\u0306 g\u0302i ne plu okaz'os."}, {"text_idx": "#001326", "text": "En la artikol'o de I'a'n Fantom Kial ver'e kolaps'is la tri tur'o'j de MKC? (MONATO 2007/4, p. 24-26) mi trov'is teknik'a'j'n hipotez'o'j'n por klar'ig'i la dis'fal'o'n de la tur'o'j. Thomas Eccardt (MONATO 2007/6, p. 6) kontrau\u0306'as per tio, kio aper'as en wtc.nist.gov. En la cit'it'a ret'pag\u0302'o mi ne sukces'is trov'i teknik'a'j'n hipotez'o'j'n sam'cel'a'j'n. C\u0302u s-ro Eccardt bon'vol'us montr'i ili'n al mi? Mi est'as ing\u0302enier'o kun pli ol tri'dek jar'o'j da spert'o pri s\u0302tal'o kaj g\u0302i'a'j kvalit'o'j."}, {"text_idx": "#001327", "text": "La 10an de juni'o vizit'is Albanion la uson'a prezid'ant'o Georg'e Bush. Ek'de la fin'o de la unu'a mond'milit'o, kiam la tiam'a uson'a prezid'ant'o Wilson deklar'is si'n c\u0302e la Lig'o de Naci'o'j favor'a al popol'a rajt'o pri mem'decid'o, kio influ'is ankau\u0306 la akcept'o'n inter'naci'a'n de Albanio kiel sen'de'pend'a s\u0302tat'o, neni'u uson'a prezid'ant'o vizit'is Albanion."}, {"text_idx": "#001328", "text": "Post la komun'ism'a reg\u0302im'o re'star'ig\u0302'is diplomati'a'j rilat'o'j inter Albanio kaj Uson'o en 1991. Tiam Uson'o far'ig\u0302'is preskau\u0306 la sol'a inter'naci'a advokat'o pri alban'a'j afer'o'j. La milit'a inter'ven'o en Kosovo de la Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO), kun c\u0302e'kap'e Uson'o, dum printemp'o 1999 konfirm'is la fid'o'n de la alban'o'j al la uson'an'o'j kaj ili'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001329", "text": "Prezid'ant'o Bush rest'is nur sep hor'o'j'n en Albanio. Li est'as akcept'it'a c\u0302e la prezid'ant'a palac'o kaj ricev'is la plej alt'a'n land'a'n medal'o'n. Post'e li renkont'ig\u0302'is kun la c\u0302ef'ministr'o, parlament'estr'o'j kaj du special'a'j invit'it'o'j, la c\u0302ef'ministr'o'j de Makedonio kaj Kroati'o, rilat'e prepar'o'j'n por akcept'i la tri land'o'j'n ven'ont'jar'e en NATO. Ceter'e, dum la vizit'o Bush de'nov'e deklar'is si'a'n sub'ten'o'n por sen'de'pend'a kaj mem'star'a Kosovo."}, {"text_idx": "#001330", "text": "La vizit'o de Bush, malgrau\u0306 ekstrem'a sekur'ec'o (dej\u0302or'is pli ol dek mil lok'a'j polic'an'o'j kaj ec\u0302 mil uson'a'j soldat'o'j), montr'is, ke alban'o'j est'as ebl'e la plej uson'em'a naci'o en Eu\u0306rop'o. For'est'is ekzempl'e la kontrau\u0306'uson'a'j manifestaci'o'j vid'it'a'j last'a'temp'e en C\u0302eh\u0302i'o kaj Italio. Civit'an'o'j ven'is per au\u0306t'o'j kaj ec\u0302 per bicikl'o'j el c\u0302iu'j angul'o'j de la land'o por bon'ven'ig'i la uson'a'n prezid'ant'o'n."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Flickr (), unu el la mult'a'j serv'o'j de la gigant'a firma'o Yahoo!, est'as la plej grand'a ret'a foto-arkiv'o de la mond'o. Cent'mil'o'j da fot'o'amator'o'j kaj profesi'ul'o'j montr'as tie si'a'j'n verk'o'j'n. La 13an de juni'o la german'lingv'a'j vizit'ant'o'j de Flickr subit'e rimark'is, ke mult'a'j bild'o'j, kiu'j'n ili en la antau\u0306'a'j tag'o'j pov'is vid'i, nun subit'e ne plu est'as al'ir'ebl'a'j. Anstatau\u0306 la fot'o ven'is mesag\u0302'o: \u201eTiu c\u0302i fot'o ne est'as dispon'ebl'a al vi\u201d."}, {"text_idx": "#001332", "text": "Komenc'e oni em'is kred'i, ke tem'as pri cim'o en la program'ar'o, sed post kelk'a'j hor'o'j la real'o montr'ig\u0302'is ali'a. Iu rimark'is mal'grand'a'n s\u0302ang\u0302'o'n \u2013 tut'e ne anonc'it'a'n \u2013 en la regul'ar'o: \u201eSe vi'a ident'ig'a numer'o hav'as kiel baz'o'n Singapur'o, Germanio, Honkongo au\u0306 Korei'o vi pov'os vid'i nur bild'o'j'n kun sekur'a en'hav'o\u201d."}, {"text_idx": "#001333", "text": "Tiu c\u0302i ek'sci'o en'e de kelk'a'j hor'o'j kau\u0306z'is lavang'o'n da protest'o'j. Mil'o'j da fotograf'o'j kaj fotograf'a'j grup'o'j el la tut'a mond'o afis\u0302'is protest-tekst'o'n au\u0306 -fot'o'n sur si'a c\u0302ef'pag\u0302'o: \u201eNe al la cenzur'o!\u201d Tut'e strang'e, Flickr dum preskau\u0306 24 hor'o'j ne re'ag'is. Nur la post'a'n tag'o'n ven'is mal'long'a komunik'aj\u0302'o: \u201eLa nun'a situaci'o est'as por ni [Flickr] tre mal'agrabl'a, sed \u2013 kred'u ni'n \u2013 ni ne hav'as alternativ'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001334", "text": "Inter'temp'e la protest'o'j dau\u0306r'is kaj mult'a'j minac'is ven'ont'jar'e ne re'kotiz'i. Kelk'a'j protest'afis\u0302'o'j ig\u0302'is ec\u0302 tiel popular'a'j, ke ili aper'is en la c\u0302ef'pag\u0302'o inter la plej vid'at'a'j fot'o'j. Post plen'a'j du tag'o'j da protest'ad'o ven'is nov'a oficial'a komunik'aj\u0302'o: \u201eLa decid'o s\u0302ang\u0302'i la Flickr-spert'o'n en Germanio neniam rilat'is cenzur'o'n. G\u0302i est'as far'it'a en prov'o cert'ig'i, ke Yahoo!-Germanio est'u konform'a al la lok'a'j leg\u0302'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001335", "text": "Pri kiu'j leg\u0302'o'j tem'as, ne est'is dir'it'e. German'a'j jur'ist'o'j diskut'is, sed ne trov'is preciz'a'j'n leg\u0302'o'j'n. Ebl'e la cenzur'ad'o baz'ig\u0302'as sur Jugendschutzgesetz (leg\u0302'ar'o por protekt'i ge'jun'ul'o'j'n), pli'strikt'ig'it'a, post kiam en 2002 19-jar'ag\u0302'ul'o en Erfurt mort'ig'is instru'ist'o'j'n kaj lern'ant'o'j'n.1"}, {"text_idx": "#001336", "text": "Lau\u0306 tiu c\u0302i leg\u0302'o montr'i \u201edang\u0302er'a'j'n fot'o'j'n\u201d al jun'ul'o'j est'as krim'o. Sed Flickr bar'is al'ir'o'n ne nur al jun'ul'o'j, sed al c\u0302iu'j german'lingv'a'j abon'ant'o'j. Ceter'e g\u0302i bar'is milion'o'j'n da fot'o'j, kies \u201edang\u0302er'o\u201d est'as rid'ind'a. Tiel Flickr prov'is flik'i si'a'n pag\u0302'ar'o'n lau\u0306 mal'bon'e pri'pens'it'a manier'o."}, {"text_idx": "#001337", "text": "1. Du semajn'o'j'n post'e oni inform'is, ke la koncern'a leg\u0302'o est'as Staatsvertrag u\u0308ber de'n Schutz der Menschenwu\u0308rde und de'n Jugendschutz in Rundfunk und Telemedien (Federaci'a traktat'o pri la protekt'ad'o de la hom'a dign'o kaj de la jun'ul'ar'o en radi'o, televid'o kaj Inter'ret'o)."}, {"text_idx": "#001338", "text": "Zhongdian [g\u0302ongdjan] est'as mal'grand'a guberni'o en la nord-okcident'a part'o de la c\u0302in'a provinc'o Yunnan [jun'a'n], kiu situ'as najbar'e de Tibeto. Antau\u0306'e tre mal'mult'a'j kon'is g\u0302i'n, sed nun la guberni'o g\u0302u'as grand'a'n fam'o'n. C\u0302iu'jar'e g\u0302i al'tir'as milion'o'j'n da turist'o'j. Tiu grand'a interes'ig\u0302'o ek'est'is rezult'e de la deklar'o de la lok'a reg'ist'ar'o en 1997, ke la fikci'a lok'o S\u0302angrilao (angl'e Shangri-La), unu'a'foj'e menci'it'a en la roman'o Perd'it'a horizont'o de la brit'a au\u0306tor'o James Hilton, trov'ig\u0302'as en la guberni'o."}, {"text_idx": "#001339", "text": "En 1933 Hilton verk'is la libr'o'n, en kiu li pri'skrib'as bel'a'n lok'o'n, en kiu est'as long'a kaj mal'larg\u0302'a val'o Blu'a Lun'o kaj lama'ej'o S\u0302angrilao, situ'ant'a sur krut'aj\u0302'o c\u0302e la pied'o de la neg\u0302'kovr'it'a mont'o Karakal. Lau\u0306 la roman'o iam en la 30aj jar'o'j de la pas'int'a jar'cent'o okaz'is tumult'o en la urb'o Baskul en iu land'o najbar'e de Barato. Brit'a diplomat'o, li'a sekretari'o, uson'an'o kaj misi'ist'in'o decid'is for'las'i la urb'o'n. Ili flug'is per mal'grand'a aviad'il'o al Peshawar [pes\u0302avar], en la nun'a Pakistano (tiam part'o de la brit'a koloni'o Hindio). Tamen la aviad'il'o est'is kapt'it'a kaj sur'ter'ig'it'a en dezert'a lok'o. Gvid'at'e de c\u0302in'a mal'jun'ul'o, sci'pov'ant'a la angl'a'n, ili ven'is al la lama'ej'o S\u0302angrilao. G\u0302i reg'is la val'o'n Blu'a Lun'o, kie log\u0302'is mil'o'j da hom'o'j de plur'a'j gent'o'j, aparten'ant'a'j al mal'sam'a'j religi'o'j. Ili harmoni'e viv'is lau\u0306 la princip'o de moder'ec'o kaj g\u0302eneral'e est'is long'viv'ul'o'j. En la lama'ej'o oni kolekt'is mult'a'j'n trezor'o'j'n, libr'o'j'n kaj instrument'o'j'n ekster'ordinar'a'j'n el la orient'a kaj okcident'a civilizaci'o'j. C\u0302iu'j lama'o'j est'is bon'e kler'ig'it'a'j ..."}, {"text_idx": "#001340", "text": "Post dek'o'j da jar'o'j en iu'j land'o'j hom'o'j deklar'is, ke S\u0302angrilao trov'ig\u0302'as sur ili'a teritori'o: Ladakh de Kas\u0302mir'o, Nepalo, But'an'o, val'o Hunza en Pakistano kaj en sud-okcident'a C\u0302ini'o. En la last'a region'o, pli preciz'e en la guberni'o Zhongdian, trov'ebl'as neg\u0302'mont'o, profund'a val'o kaj lama'ej'o, menci'it'a'j en la roman'o Perd'it'a horizont'o. Tie est'as 470 mont'o'j, kiu'j alt'as je pli ol 4000 metr'o'j super la mar'nivel'o. Inter ili kus\u0302'as val'o'j, step'o'j, lag'o'j, virg'a'j arb'ar'o'j kaj glaci'ej'o'j. Pro specif'a'j situ'o kaj klimat'o tie form'ig\u0302'is mir'ind'a'j vid'ind'aj\u0302'o'j, konsist'ant'a'j el komplik'a geomorfologi'a struktur'o. Tie est'as ankau\u0306 rar'a'j best'o'j kaj plant'o'j. En la antikv'ec'o la guberni'o serv'is kiel grav'a trans's\u0302arg\u0302'a staci'o c\u0302e la sud-okcident'a Silk'a Voj'o. Nun g\u0302i hav'as c\u0302irkau\u0306 130 000 log\u0302'ant'o'j'n el 13 etn'o'j kaj el mal'sam'a'j religi'o'j. C\u0302iu etn'o trankvil'e viv'as lau\u0306 si'a'j propr'a'j mor'o'j kaj kutim'o'j. En 2002 la guberni'o Zhongdian trans'pren'is la nom'o'n S\u0302angrilao."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Litova iluzi'ist'o Arvydas Gaic\u030ciunas kaj li'a frat'in'o Dian'a kre'is nov'a'j'n rekord'o'j'n, kiam ili plej long'e rest'is sen'spir'e sub akv'o. Arvydas pas'ig'is 15 minut'o'j'n 58 sekund'o'j'n sub'akv'e kaj Dian'a 11 minut'o'j'n 7 sekund'o'j'n. La antau\u0306'a'j rekord'o'j: respektiv'e 13 minut'o'j 42 sekund'o'j kaj 7 minut'o'j 30 sekund'o'j."}, {"text_idx": "#001343", "text": "Tri milion'o'j da au\u0306t'o'j en Pekino"}, {"text_idx": "#001344", "text": "La Pekina Komitat'o pri Trafik'o anonc'is, ke en maj'o 2007 en la c\u0302in'a c\u0302ef'urb'o est'is almenau\u0306 tri milion'o'j da privat'a'j au\u0306tomobil'o'j. Tio montr'as, ke la urb'o en'ir'is la au\u0306t'a'n soci'o'n."}, {"text_idx": "#001345", "text": "Ek'de la pas'int'a jar'o la nombr'o de privat'a'j au\u0306t'o'j en la urb'o kresk'is kun rapid'ec'o de po 1000 en unu tag'o. Kiam en 1950 la nov'a C\u0302ini'o fond'ig\u0302'is, en Pekino trov'ig\u0302'is nur 2300 civil'a'j au\u0306t'o'j. En februar'o 1997 la nombr'o ating'is unu milion'o'n; por tio est'is bezon'at'a'j pli ol 40 jar'o'j. Pas'is nur iom pli ol ses jar'o'j, g\u0302is en au\u0306gust'o 2003 la nombr'o super'is du milion'o'j'n. Por pli'mult'ig\u0302'i g\u0302is tri milion'o'j est'is bezon'at'a'j nur tri jar'o'j kaj nau\u0306 monat'o'j. Tiu cifer'o est'is ating'it'a mult'e pli fru'e ol la special'ist'o'j pri urb'a dis'volv'ig\u0302'o antau\u0306'kalkul'is."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Oni pov'us konklud'i, ke la ekonomi'a konstru'ad'o de la urb'o bril'e sukces'is, sed tio est'as unu'flank'a vid'punkt'o. Dum intervju'o kun la inter'naci'e fam'a profesor'o Lu Huapu, estr'o de la Trafik'a Institut'o c\u0302e Quinghua-Universitat'o, j\u0302urnal'ist'o trov'is, ke kompar'e kun privat'ul'o'j en evolu'int'a'j land'o'j, kiu'j plej'part'e posed'as au\u0306t'o'j'n por per g\u0302i pas'ig'i liber'temp'o'n au\u0306 mal'strec\u0302'i si'n, la ac\u0302et'cel'o de pli'mult'o de la pekin'an'o'j est'as nur por evit'i la embaras'o'n, kau\u0306z'at'a'n de mal'bon'a publik'a trafik'o."}, {"text_idx": "#001347", "text": "Lu Huapu sub'strek'is: \u201ePekino nun al'front'as pez'a'n trafik'a'n s\u0302arg\u0302'o'n. Preskau\u0306 c\u0302iu'tag'e est'as terur'a trafik's\u0302top'ig\u0302'o. La plej s\u0302los'il'a problem'o est'as, ke al la urb'o Pekino, dens'e log\u0302'at'a, mank'as kapabl'a sistem'o de publik'a trafik'o. Lau\u0306 statistik'o nun'temp'e en Pekino la publik'a trafik'o hav'as porci'o'n de nur 20 % de la tut'a urb'a trafik'o, dum en Nov'jork'o, Tokio kaj ali'a'j urb'o'j, la publik'a trafik'o g\u0302eneral'e hav'as 70 %.\u201d"}, {"text_idx": "#001348", "text": "Unu el la zorg'ig'a'j problem'o'j est'as, ke special'ist'o'j kaj koncern'a'j instanc'o'j de la c\u0302in'a reg'ist'ar'o nepr'e bezon'as far'i pli scienc'a'n prognoz'o'n pri la kresk'o de au\u0306t'o'kvant'o en Pekino kaj ali'a'j urb'eg'o'j. Est'ont'e, la temp'o'period'o, en kiu la civil'a'j au\u0306t'o'j de Pekino ating'os kvar milion'o'j'n, cert'e pli mal'long'os ol la bezon'it'a temp'o de du milion'o'j g\u0302is tri milion'o'j."}, {"text_idx": "#001349", "text": "La trafik's\u0302top'ig\u0302'o ig\u0302'is por pekin'an'o'j tre dolor'ig'a problem'o. La pli'grand'ig'o de la au\u0306t'o'kvant'o cert'e ne pov'os g\u0302i'n solv'i. Neces'as sen'prokrast'e plan'i rimed'o'j'n por adapt'ig\u0302'i al rapid'eg'a intens'ig\u0302'o de trafik'o. Sen aplik'o de scienc'a'j metod'o'j kaj efik'a administr'ad'o, la kombin'o de efik'o'j, kau\u0306z'it'a'j de la au\u0306tomobil'a soci'o kiel, ekzempl'e, kresk'o de energi'konsum'o kaj grand'kvant'a el'ig\u0302'o de noc'a'j gas'o'j, pov'as konduk'i al katastrof'o. Do, tri milion'o'j da au\u0306t'o'j kiel turn'o'punkt'o lev'is por la c\u0302in'a c\u0302ef'urb'o atent'ig'a'n signal'o'n."}, {"text_idx": "#001350", "text": "Kaj Pilato lav'is si'a'j'n man'o'j'n ..."}, {"text_idx": "#001351", "text": "La 20an de april'o 2004 la c\u0302in'a reg'ist'ar'o el'don'is dokument'o'n n-ro 11 Inform'o pri la labor'o por konserv'i stabil'ec'o'n, en kiu g\u0302i avert'is, ke okaz'e de la 15a dat're'ven'o de la protest'o'j en la plac'o Tiananmen c\u0302in'a'j disident'o'j pov'us ven'i al la kontinent'o, kio pov'us en'dang\u0302er'ig'i la politik-soci'a'n stabil'ec'o'n de la s\u0302tat'o. La reg'ist'ar'o insist'e pet'is c\u0302iu'j'n j\u0302urnal'ist'o'j'n neni'o'n raport'i pri la tiel nom'at'a'j \u201eevent'o'j de la 4a de juni'o\u201d."}, {"text_idx": "#001352", "text": "Shi\u0304 Ta\u0304o est'as c\u0302in'a j\u0302urnal'ist'o, kiu labor'is en 2004 por la ekonomi'a revu'o Contemporary Business News, el'don'it'a en la c\u0302in'a provinc'o Hun'a'n. Ankau\u0306 li ricev'is la reg'ist'ar'a'n pet'o'n. Pri la \u201eevent'o'j\u201d li neni'o'n raport'is, sed hejm'e, per si'a privat'a ret'adres'o de Yahoo!, li send'is resum'o'n de la dokument'o al la trans'mar'a ret'ej'o Asia Democracy Foundation (Fond'aj\u0302'o por demokrati'o en Azi'o), kiu publik'ig'is g\u0302i'n en si'a'j pag\u0302'o'j. Kiam la c\u0302in'a reg'ist'ar'o rimark'is tio'n, g\u0302i pet'is la honkong'an ofic'ej'o'n de Yahoo! kontrol'i, kie est'is la lik'o, kaj trans'don'i la person'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n de la send'int'o. Yahoo! don'is la inform'o'j'n, ne demand'ant'e, kial ili est'as bezon'at'a'j. Tuj post'e, la 24an de novembr'o 2004, Shi\u0304 Ta\u0304o est'is arest'it'a. Komenc'e de 2005 li est'is \u201eau\u0306d'at'a\u201d kaj pun'it'a per dek'jar'a mal'liber'ec'o pro lik'ig'o de s\u0302tat'a'j sekret'o'j."}, {"text_idx": "#001353", "text": "C\u0302io c\u0302i do okaz'is jam antau\u0306 pli ol du jar'o'j. Tamen la inter'naci'a gazet'ar'o re'pri'koment'is la kaz'o'n, kiam en juni'o la World Organization for Hum'a'n Rights Us'a (La mond'a organiz'aj\u0302'o por hom'a'j rajt'o'j, Uson'o), kun'e kun la c\u0302in'a disident'o Wang Xiaoning kaj li'a edz'in'o Yu Ling, antau\u0306 tribunal'o en Kalifornio (Uson'o) postul'is de Yahoo! financ'a'n sen'damag\u0302'ig'o'n en ne'kon'at'a sum'o. La organiz'aj\u0302'o dir'as, ke Yahoo! per la trans'don'o de privat'a'j don'it'aj\u0302'o'j sever'e en'dang\u0302er'ig'is la j\u0302urnal'ist'o'n Shi\u0304 Ta\u0304o kaj ali'a'j'n politik'a'j'n disident'o'j'n."}, {"text_idx": "#001354", "text": "Pro'parol'ant'o de Yahoo! bedau\u0306r'is, ke \u201euz'ant'o'j de g\u0302i'a ret'serv'o en C\u0302ini'o est'is en'karcer'ig'it'a'j, c\u0302ar ili dis'send'is si'a'j'n politik'a'j'n ide'o'j'n tra Inter'ret'o\u201d, sed argument'is, ke Yahoo!, sam'e kiel c\u0302iu'j ali'a'j ekster'land'a'j firma'o'j en C\u0302ini'o, dev'as obe'i la lok'a'j'n leg\u0302'o'j'n. La grand'a pli'mult'o de la akci'ul'o'j de Yahoo! s\u0302ajn'e sam'opini'as. La pet'o de c\u0302in'a'j uz'ant'o'j, ke Yahoo! en'tut'e ne plu konserv'u la person'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n de si'a'j ret'ul'o'j, por ke tiu'j ne pov'u est'i mis'uz'at'a'j, est'is rifuz'it'a de 85 % de la akci'ul'o'j de la entrepren'o. Kontrau\u0306 ali'a propon'o, ke Yahoo! kre'u komision'o'n, kiu kontrol'u, ke ne est'u help'at'a'j total'ism'a'j politik'a'j reg\u0302im'o'j, kiu'j ne sub'ten'as hom'a'j'n rajt'o'j'n, oni voc\u0302'don'is per preskau\u0306 96 % ... La inter'naci'a renom'a firma'o decid'is lav'i si'a'j'n man'o'j'n kiel Pilato: tem'as ja pri intern'a politik'a decid'o de ali'a s\u0302tat'o, tio ne est'as ni'a afer'o."}, {"text_idx": "#001355", "text": "Kiel fin'ig\u0302'os la proces'o kontrau\u0306 Yahoo! est'as c\u0302i-moment'e ankorau\u0306 ne kon'at'a, sed c\u0302iu'j mir'us, se mal'grand'a Davido, la asoci'o por hom'a'j rajt'o'j, gajn'us kontrau\u0306 la bors'a gigant'o kaj ties nov'a \u2013 ironi'e c\u0302in'de'ven'a \u2013 estr'o Jerry Yang."}, {"text_idx": "#001356", "text": "C\u0302u ni pov'as iom pus\u0302'i al just'ec'o, se est'ont'e ni ne plu uz'os la ret'serc\u0302'il'o'n de Yahoo!, sed uz'os tiu'n de Google, kaj se ni instig'os ali'a'j'n far'i sam'e? Nu ja, teori'e jes. \u201eC\u0302iu al'klak'o grav'as\u201d, iam dir'is ret'special'ist'o. Sed ekzist'as ankorau\u0306 ali'a'j metod'o'j por protest'i. Mil'o'j da klient'o'j de pag'at'a'j serv'o'j de Yahoo!, inter ali'a'j de Flickr (vid'u artikol'o'n c\u0302i-pri'e ali'lok'e en tiu c\u0302i numer'o), nul'ig'is si'a'j'n kont'o'j'n en juni'o, inter'ali'e pro la kaz'o de C\u0302ini'o. Tio est'as la \u201eintern'a politik'a afer'o\u201d de tiu'j klient'o'j, kontrau\u0306 kiu neni'u pov'as i'o'n far'i. Kaj c\u0302ar \u201ela klient'o reg\u0302'as\u201d, precip'e en Uson'o, ili'a'j et'a'j, sed mult'nombr'a'j protest'o'j ebl'e tamen util'os al Shi\u0304 Ta\u0304o kaj li'a'j koleg'o'j."}, {"text_idx": "#001357", "text": "C\u0302i-jar'e mi mult'e aviad'as. Mult'e pli ol en pas'int'a'j jar'o'j. Fakt'e, mi rond'ir'as la ter'glob'o'n: el Eu\u0306rop'o unu'e al Uson'o, post'e al Japani'o, tiam hejm'e'n al Eu\u0306rop'o. Kaj, antau\u0306 la rond'ir'ad'o, mi sam'jar'e jam flug'is de Briti'o al Italio."}, {"text_idx": "#001358", "text": "Kiom da mejl'o'j mi est'os c\u0302i-jar'e flug'int'a, mi ne sci'as. Mi ne kalkul'is kaj, ver'dir'e, mi ne vol'as kalkul'i. Mi sci'as nur, ke, de medi'o'protekt'a vid'punkt'o, mi tro aviad'as. Ali'vort'e, mi'a c\u0302i-jar'a tiel nom'at'a karbon'a pied'spur'o est'os hont'ind'e grand'a. Ec\u0302 ne pac'ig'as mi'a'n konscienc'o'n la fakt'o, ke mi polu'as pro Esperant'o: c\u0302iu'j c\u0302i-jar'a'j flug'o'j est'os far'it'a'j per, pro kaj por Esperant'o."}, {"text_idx": "#001359", "text": "Do, kiam mi akcept'is invit'o'n re'ir'i en mal'fru'a somer'o de'nov'e al Italio (ankorau\u0306'foj'e pro Esperant'o), mi decid'is far'i mi'a'n plej'ebl'o'n por sav'i la planed'o'n kaj tie'n trajn'i. Per Inter'ret'o mi ek'esplor'is kaj, post iom da temp'o, trov'is, ke ebl'us vojag\u0302'i en'e de 24 hor'o'j de mi'a hejm'o en nord'a Angli'o al mi'a cel'o en nord'a Italio."}, {"text_idx": "#001360", "text": "Ebl'us ac\u0302et'i kvin-tag'a'n rabat-bilet'o'n kontrau\u0306 275 eu\u0306r'o'j. Bon'e, sed la bilet'o ne valid'as en Briti'o. Neces'us ac\u0302et'i krom'a'n bilet'o'n por ating'i minimum'e Londonon (fakt'e, ne klar'is, c\u0302u la rabat-bilet'o valid'us en Eurostar inter Londono kaj Parizo). Do al la 275 eu\u0306r'o'j nepr'us al'don'i minimum'e pli'a'j'n 80 eu\u0306r'o'j'n. Ceter'e est'u al'kalkul'it'a suplement'o por kus\u0302'lok'o en nokt'a trajn'o el Parizo (jam de jar'dek'o'j ne plu student'o, mi ne pret'as dum'nokt'e sid'ad'i en kutim'a kupe'o)."}, {"text_idx": "#001361", "text": "G\u0302is nun, post esplor'ad'o de plur'a'j ret'ej'o'j, c\u0302io c\u0302i toler'ebl'us. Tamen jen tuber'o. Ebl'as mend'i nur ses semajn'o'j'n antau\u0306 la vojag\u0302'o. G\u0302is tiam, lau\u0306 la ret'ej'o'j, la trajn'hor'ar'o'j ne hav'ebl'as. Do kio'n far'i? Ses semajn'o'j'n antau\u0306 la plan'at'a Italio-vojag\u0302'o mi est'os sur'voj'e al Japani'o \u2013 sen propr'a komput'il'o kaj sen al'ir'o al Inter'ret'o. Se mi atend'us g\u0302is mi'a re'ven'o, ebl'e est'us tro mal'fru'e por akir'i bilet'o'j'n ... almenau\u0306 rabat'it'a'j'n."}, {"text_idx": "#001362", "text": "Est'ant'e sen'kurag\u0302'ul'o, mi ne vol'as risk'i. Do mi de'nov'e gugl'as, serc\u0302'ant'e flug'bilet'o'j'n por la koncern'a'j dat'o'j. Post sekund'o'j jen c\u0302io: flug'kompani'o'j, hor'ar'o'j, prez'o'j ktp. Ho ... la prez'o'j. Anstatau\u0306 minimum'e 350 eu\u0306r'o'j, mi trov'as konven'a'n flug'o'n kontrau\u0306 175 eu\u0306r'o'j. El mi'a lok'a flug'haven'o rekt'e tie'n, kie'n mi vol'as ir'i, kontrau\u0306 du'on'o de la kost'o de la trajn'bilet'o'j. Mi tuj mend'is."}, {"text_idx": "#001363", "text": "Amik'o'j post'e dir'is, ke est'as apart'a'j ret'ej'o'j, kiu'j special'ist'ig\u0302'as pri eu\u0306rop'a'j trajn'vojag\u0302'o'j, ke est'as agent'ej'o en Londono, kiu pov'as konsil'i kaj mem mend'i bilet'o'j'n. Bon'e ... sed la ret'ej'o'j'n mi ne trov'is, kaj en Londono mi ne log\u0302'as. Kaj, se ne ebl'as mend'i g\u0302is ses semajn'o'j antau\u0306 la vojag\u0302'o, la plej inform'o'ric\u0302'a'j ret'ej'o'j, la plej klient'o'plac\u0302'a'j agent'o'j ne mult'e util'os. Kred'ebl'e \u2013 esper'ebl'e \u2013 la situaci'o ekster Briti'o est'as pli bon'a: mi ne sci'as."}, {"text_idx": "#001365", "text": "Kaj, g\u0302is la kompani'o'j kun'labor'os, g\u0302is mi pov'os de mi'a hejm'a komput'il'o mend'i kontrau\u0306 dec'a prez'o dec'a'n trajn'bilet'o'n al eu\u0306rop'a cel'staci'o, mi'a karbon'a pied'spur'o \u2013 bedau\u0306r'ind'e \u2013 ec\u0302 pli grand'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#001366", "text": "La furioz'a paf'ad'o kontrau\u0306 la gej'o'j far'e de la katolik'a eklezi'o est'as rimark'ind'a ekzempl'o de amik'a paf'ad'o."}, {"text_idx": "#001368", "text": "Kvankam la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o tri'obl'ig\u0302'is dum la last'a'j 17 jar'o'j, mal'oft'e oni star'ig'is nov'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n. Plej'part'e oni re'nov'ig'is kaj pli'grand'ig'is ekzist'ant'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, ekzempl'e lern'ej'o'j'n. Mank'as mon'o por nov'a konstru'ad'o."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Tamen oft'e la mal'nov'a'j konstru'aj\u0302'o'j ne el'ten'as al'don'a'j'n etag\u0302'o'j'n au\u0306 intern'a'j'n modern'ig'o'j'n. Okaz'as akcident'o'j, kiel ekzempl'e antau\u0306 ne'long'e c\u0302e la tut'land'a hotel'um'ad'a kaj turism'a mez'lern'ej'o. Dum instal'ad'o de nov'a'j s\u0302tup'ar'o'j mason'ist'o'j tiom mal'fort'ig'is la struktur'o'n, ke g\u0302i ne plu el'ten'is. Fal'is tri etag\u0302'o'j kaj mort'is du labor'ist'o'j, ali'a'j grav'e vund'ig\u0302'is. Felic\u0302'e for'est'is lern'ej'an'o'j."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Pro la akcident'o la reg'ist'ar'o re'konsider'as si'a'n konstru-politik'o'n, apart'e rilat'e lern'ej'o'j'n. Oni dev'as fin'fin'e kompren'i, ke pli bon'e est'us konstru'i nov'a'n lern'ej'o'n, ol re'konstru'i mal'nov'a'n. Mal'kar'a sup'o brul'ig'as vi'a'j'n lip'o'j'n, dir'as proverb'o. Ankau\u0306 nur'a re'konstru'ad'o brul'ig'as la urb'o'dom'a'n kas'o'n."}, {"text_idx": "#001371", "text": "En mult'a'j land'o'j turism'o kaj komerc'o viv'ten'as la ekonomi'o'n. En Albanio, tamen, tio'n far'as la mon'o de el'migr'int'o'j. C\u0302irkau\u0306 1,5 milion'o'j da alban'o'j log\u0302'as precip'e en Greki'o kaj Italio kaj jar'e send'as hejm'e'n 934 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Tio konsist'ig'as 13 % de la mal'net'a en'land'a produkt'o."}, {"text_idx": "#001372", "text": "C\u0302irkau\u0306 26 % de la alban'a'j famili'o'j de'pend'as de membr'o'j ekster'land'e labor'ant'a'j. Kalkul'it'e est'as, ke dum la last'a'j 15 jar'o'j la el'migr'int'o'j send'is en'tut'e 6,3 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j. La mon'o konvert'ig\u0302'is ne nur en nutr'aj\u0302'o'j'n kaj vest'aj\u0302'o'j'n, sed ankau\u0306 en nov'a'j'n hejm'o'j'n kaj produkt'ej'o'j'n. G\u0302i far'ig\u0302'is ankau\u0306 s\u0302par'mon'o en bank'o'j."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Lau\u0306 la Inter'naci'a Migr'ad'a Organiz'aj\u0302'o (IMO), el'migr'int'o-mon'o super'as je 65 % tiu'n de komerc'ad'o kaj je 132 % tiu'n de turism'o. De'nov'e lau\u0306 IMO, alban'a'j el'migr'int'o'j en'vic'ig\u0302'as la unu'a'j inter el'migr'int'o'j de 20 ali'a'j land'o'j, kiam tem'as pri send'ad'o hejm'e'n de si'a mon'o. Mal'bon'a, tamen, est'as tio, ke la mon'o cirkul'as plej'part'e ekster bank'o'j, kio mal'help'as la ekonomi'o'n."}, {"text_idx": "#001374", "text": "Antau\u0306 ne'long'e okaz'is pli'a alban'a-grek'a land'lim'a incident'o. Grek'a'j gard'ist'o'j paf'is alban'a'n jun'ul'o'n klopod'ant'a'n kontrau\u0306'leg\u0302'e trans'pas'i al la ekonomi'e pli prosper'a najbar'a land'o. La jun'ul'o far'is tio'n, kio'n cent'mil'o'j da alban'o'j jam far'is."}, {"text_idx": "#001375", "text": "La paf'ad'o vek'is profund'a'n indign'o'n ne nur en Albanio, sed ankau\u0306 en Greki'o. Okaz'is sur'strat'a'j protest'o'j organiz'it'a'j de asoci'o'j de alban'a'j en'migr'int'o'j kaj grek'a'j asoci'o'j por hom'a'j rajt'o'j. La indign'o'n pli'fort'ig'is televid'a el'send'o de scen'o en polic'ej'o en Ateno, kie polic'ist'o'j bat'as du en'migr'int'a'j'n adolesk'a'j'n s\u0302tel'ist'o'j'n, el kiu unu est'as alban'o. La polic'an'o'j dev'ig'as ili'n plur'foj'e man'frap'i unu la ali'a'n."}, {"text_idx": "#001376", "text": "La last'a land'lim'a incident'o est'as unu inter mil'o'j da simil'a'j. Tamen grav'as, ke la grek'a reg'ist'ar'o kaj ali'a'j instanc'o'j re'ag'u pozitiv'e kaj kondamn'u la kulp'ul'o'j'n. Tio help'os pli'bon'ig'i la reputaci'o'n de Greki'o en'e de la Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001377", "text": "Se facil'as re'kon'i en human'ist'o'j tio'n, per kio W. H. Simcock ili'n ekip'as (MONATO 2007/6, p. 18), nom'e emoci'kapabl'o'n ktp, kvazau\u0306 komenc'a'grad'a'n spirit'ec'o'n, mal'pli facil'as kompren'i, kial Simcock obstin'as en'vic'ig'i en la human'ist'a'n list'o'n nur al la hom'ar'o bon'far'a'j'n kler'ig'ist'o'j'n, kondic\u0302'e ke ili est'u ne'di'kred'ant'a'j. C\u0302u tio ne kontrau\u0306'as histori'o'n kaj konstant'a'n konstat'o'n? Se for'las'i mil'o'j'n da nom'o'j, c\u0302u ne ind'us en'stel'ig'i en la nobl'a'n list'o'n Tolkien, Lewis, Milton, Newton?"}, {"text_idx": "#001379", "text": "Felic\u0302'a'j koncept'o'j, c\u0302ar pli'kler'ig\u0302'int'a'j human'ist'o'j c\u0302i-punkt'e'n al'ven'as (mi konsider'as precip'e krist'an'ism'o'n) post ampleks'a uz'o de la raci'o: oni komenc'as kaj proced'as per la raci'o g\u0302i'a, kiam g\u0302i inform'as, ke iu respond'as kaj kun'ig'as al la raci'o mem."}, {"text_idx": "#001380", "text": "Ni renkont'ig\u0302'u c\u0302e la monument'o al Korczak"}, {"text_idx": "#001381", "text": "La 1an de juni'o 2006, simbol'e en la inter'naci'a tag'o de la infan'o'j1 en Varsovio est'is inau\u0306gur'it'a monument'o omag\u0302'e al Janusz Korczak [janus\u0302 korc\u0302ak] kaj la orf'o'j, kiu'j'n dum si'a viv'o li protekt'is, am'is kaj estim'is. G\u0302i est'as star'ig'it'a sur tragedi'e simbol'a lok'o, kie trov'ig\u0302'is la last'a orf'ej'o de Korczak."}, {"text_idx": "#001382", "text": "De tie, maten'e la 6an de au\u0306gust'o 1942, lau\u0306 ordon'o de german'a'j nazi'o'j, oni for'pel'is d-ro'n Korczak (Henryk Goldszmit) kun li'a'j c\u0302irkau\u0306 200 pri'zorg'at'o'j kaj li'a dung'it'ar'o. Dum terur'e mal'varm'a tag'o ili dev'is pied'ir'i tra la get'o al la Umschlagplatz (Trans's\u0302arg\u0302'a plac'o). Kaj de tie inter amas'o da ali'a'j viktim'o'j ili for'vojag\u0302'is si'a'n last'a'n voj'o'n al koncentr'ej'o Tre'blink'a. Sam'tag'e ili est'is gas'um'it'a'j kaj for'brul'ig'it'a'j ..."}, {"text_idx": "#001383", "text": "La ide'o konstru'i monument'o'n honor'e al Korczak ek'est'is baldau\u0306 post la fin'o de la du'a mond'milit'o. Fond'ig\u0302'is komitat'o: amik'o'j, kelk'a'j sav'it'o'j, iom da kun'labor'int'o'j. Sed pas'is jar'o'j."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Dum'e plur'lok'e en la mond'o oni omag\u0302'is li'n, dis'kon'ig'is li'a'j'n profund'e human'ism'a'j'n ide'o'j'n. Nur en Varsovio, kie dum la tut'a viv'o li labor'is, est'is silent'ad'o ..."}, {"text_idx": "#001385", "text": "En la 70aj jar'o'j oni star'ig'is bust'o'n pri li, antau\u0306 la en'ir'ej'o al la orf'ej'o c\u0302e strat'o Krochmalna 92 (nun Jaktorowska), kie 30 jar'o'j'n li labor'is g\u0302is en 1940 li est'is en'ig'it'a en la get'o'n de Varsovio."}, {"text_idx": "#001386", "text": "Komenc'e de la 80aj jar'o'j oni konstru'is tre kor'tus\u0302'a'n monument'o'n, sed lok'is g\u0302i'n ... en jud'a'n tomb'ej'o'n, c\u0302e strat'o Okopowa. La solen'a mal'kovr'o okaz'is la 28an de oktobr'o 1982. C\u0302e'est'is amik'o'j kaj adept'o'j de la ide'o'j de Korczak el la tut'a mond'o. Krist'an'a'j klerik'o'j kun'e kun raben'o preg\u0302'is. Sed mi sub'strek'as: ne ie en la centr'o de Varsovio, sed en jud'a tomb'ej'o."}, {"text_idx": "#001387", "text": "Ind'as memor'ig'i mal'g\u0302oj'ig'a'n fakt'o'n el pli for'a pas'int'ec'o: kiam dum la post'kongres'o en Bjalistoko, en 1931, est'is met'it'a baz'angul'a s\u0302ton'o por monument'o al d-ro L.L. Zamenhof, lau\u0306 permes'o de lok'a'j instanc'o'j en tre bon'a lok'o, la dekstr'ul'a gazet'ar'o \u2013 precip'e la eklezi'a \u2013 protest'is, ke prefer'e oni lok'u tiu'n monument'o'n en park'o, kie \u201ela jud'o'j kutim'as promen'i\u201d. Trud'ig\u0302'as demand'o ... al kiu mal'facil'e est'as respond'i: c\u0302u la hom'ar'o iam al'kresk'os al tia hom'ec'o, ke g\u0302i kompren'os ke hom'o'j kiel Zamenhof au\u0306 Korczak per si'a streb'ad'o pli'bon'ig'i la mond'o'n aparten'as ne al unu etn'o sed form'as trezor'o'n por la tut'a hom'ar'o ...?"}, {"text_idx": "#001388", "text": "Kiel menci'it'e, la kor'tus\u0302'a monument'o pri Korczak est'is star'ig'it'a en la jud'a tomb'ej'o, oft'e vizit'at'a, sed la varsovi'an'o'j g\u0302eneral'e kaj cert'e la ali'region'a'j au\u0306 ekster'land'a'j vizit'ant'o'j, krom la jud'o'j, mal'oft'e tie'n venad'as. Krom'e, g\u0302i est'is konstru'it'a el sintez'a rezin'o, kaj iom post iom g\u0302i komenc'is difekt'ig\u0302'i. Form'ig\u0302'is do de'nov'e komitat'o por star'ig'i, lau\u0306 la sam'a aspekt'o, pli firm'a'n bronz'a'n monument'o'n sam'lok'e."}, {"text_idx": "#001389", "text": "Ind'e okaz'is g\u0302i'a inau\u0306gur'o la 6an de au\u0306gust'o 2002, je la 60a dat're'ven'o de la neni'ig'o de d-ro Korczak kaj li'a'j ge'orf'o'j. Pri'skrib'o pri tio aper'is en Monat'o de septembr'o 2002."}, {"text_idx": "#001390", "text": "Nun, post de'nov'e plur'a'j jar'o'j, oni far'is decid'a'n nov'a'n pas\u0302'o'n: fin'e nun est'as star'ig'it'a je li'a omag\u0302'o, kiel dir'it'e sur simbol'a lok'o lig'it'a al la last'a'j monat'o'j de li'a viv'o, la monument'o, centr'e de Varsovio, kiu ver'e proksim'ig'os Korczak kaj li'a'j'n ide'o'j'n al pli vast'a publik'o kaj pol'a kaj ekster'land'a. Fin'e okaz'is simbol'a \u201efor'konduk'o\u201d de tiu grand'a human'ist'o el la izol'ej'o g\u0302is'nun'a."}, {"text_idx": "#001391", "text": "Korczak plur'foj'e montr'is si'a'n kor'lig'it'ec'o'n kun Varsovio, ec\u0302 en'pel'it'e en la lim'ig'it'a'n spac'o'n de la get'o, ec\u0302 viv'ant'e en terur'a'j kondic\u0302'o'j. Li skrib'is inter'ali'e: \u201eMi am'as Vistul'o'n varsovi'an, kaj de's\u0302ir'it'a de Varsovio mi sent'as ne'el'ten'ebl'a'n sopir'o'n. Varsovio est'as mi'a, kaj mi est'as g\u0302i'a. Mi dir'os pli \u2013 mi est'as g\u0302i! Kun'e kun g\u0302i mi g\u0302oj'is, kun'e kun g\u0302i mi mal'g\u0302oj'is. [...]\u201d C\u0302i-lok'e valor'as sub'strek'i, ke c\u0302i cit'aj\u0302'o trov'ig\u0302'as en li'a Tag'libr'o je la dat'o 15 V 1942, do mal'pli ol tri monat'o'j'n antau\u0306 li'a neni'ig\u0302'o ..."}, {"text_idx": "#001392", "text": "La iniciat'o'n real'ig'i la nun'a'n monument'o'n entrepren'is en 1999 la Pol'a Asoci'o Janusz Korczak kaj la Fond'aj\u0302'o \u201eShalom\u201d. En la honor'a komitat'o est'is art'ist'o'j, scienc'ist'o'j, politik'ist'o'j. Honor'a'n protekt'ad'o'n je la tut'o akcept'is la edz'in'o de la tiam'a prezident'o de la pol'a respublik'o, s-in'o Jolanta Kwas\u0301sniewska. Grandelane kun'labor'is prof-in'o Jadwiga Binczyska (de Pol'a Asoci'o J. Korczak) kaj s-in'o Go\u0142da Tencer (Fond'aj\u0302'o \u201eShalom\u201d). Por kolekt'i la neces'a'n mon'o'n oni arang\u0302'is inter'ali'e koncert'o'j'n, dum kiu'j okaz'is au\u0306kci'o'j de art'aj\u0302'o'j kaj unik'a'j libr'o'j donac'it'a'j tiu'cel'e. Simil'a'j arang\u0302'o'j okaz'is ankau\u0306 ekster'land'e, precip'e en Briti'o."}, {"text_idx": "#001393", "text": "En 2001 est'is konkurs'o por projekt'i la monument'o'n. Prezid'is la j\u0302uri'o'n prof-o Adam Myjak de la Akademi'o de Bel'art'o'j de Varsovio. El la plej eminent'a'j projekt'o'j fin'e oni elekt'is por real'ig'ad'o tiu'n de Zb. Wilma kaj B. Chmielewski. En septembr'o 2003, sub grand'a interes'o ankau\u0306 de urb'a'j au\u0306toritat'ul'o'j, oni met'is la baz'angul'a'n s\u0302ton'o'n. Bedau\u0306r'ind'e, la real'ig'o prokrast'ig\u0302'is c\u0302ar la komitat'o ne sukces'is kun'ig'i la bezon'at'a'n mon'sum'o'n. Tiam la c\u0302ef'a'j iniciat'int'a'j organiz'aj\u0302'o'j si'n turn'is al la instanc'o'j de Varsovio mem. Tiu'j trans'pren'is la task'o'n."}, {"text_idx": "#001394", "text": "La 1an de juni'o 2006 okaz'is do fin'e la mal'kovr'o de la monument'o. El tut'a Pollando infan'o'j, precip'e el lern'ej'o kun la nom'o Korczak, ven'is al la solen'aj\u0302'o; ankau\u0306 de ali'lok'e. C\u0302e'est'is la membr'o'j de la komitat'o, kaj plur'a'j gast'o'j. La prezident'o de la respublik'o, Lech Kaczyn\u0301ski en si'a parol'ad'o esprim'is kontent'o'n, ke la monument'o star'as en la centr'o de Varsovio, vid-al-vid'e al la Palac'o de la Jun'ul'ar'o. Li ankau\u0306 dir'is ke \u201epri tiu monument'o Varsovio atend'is tro long'e. Ni s\u0302uld'is tio'n al li jam tuj post la milit'o. Tamen, ni dev'as est'i kontent'a'j, ke fin'e g\u0302i real'ig\u0302'is\u201d."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Post la oficial'a'j parol'ad'o'j la gvid'ad'o'n trans'pren'is la infan'o'j. Sur la podi'o aper'is lau\u0306'vic'e ensembl'o'j kun scen'o'j baz'it'a'j je la verk'o'j de Korczak. La program'o est'is ver'e vari'a: korus'o kun tekst'o'j li'a'j, sur'scen'ej'ig'o de er'o'j el li'a'j plej kon'at'a'j libr'o'j, kiel ekzempl'e Reg\u0302'o Mac\u0302jo la Unu'a, poem'o'j, danc'o'j en popol'a'j kostum'o'j."}, {"text_idx": "#001396", "text": "La alt'nivel'a'j prezent'ad'o'j de la infan'o'j fund'e kor'tus\u0302'is la hom'o'j'n. Zb. Wilma emfaz'is ke \u201e ... la plej grav'a, plej bel'a omag\u0302'o al Korczak cert'e est'is la amuz'ig\u0302'ant'a'j infan'o'j c\u0302e la piedestal'o de li'a monument'o\u201d."}, {"text_idx": "#001397", "text": "Sur la grand'a plac'o, kie g\u0302i nun star'as, jam de jar'o'j renkont'ig\u0302'as la jun'ul'ar'o. G\u0302i nun ric\u0302'ig\u0302'is per bel'a esprim'pov'a monument'o."}, {"text_idx": "#001398", "text": "Ver's\u0302ajn'e ankau\u0306 la esperant'ist'o'j, kiu'j vizit'os Varsovion, ne preter'pas'os c\u0302i tiu'n monument'o'n indiferent'e. Oni honor'u li'n en la urb'o, kie li viv'is kaj labor'is. Ni tie renkont'ig\u0302'u."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Stud'o de la institut'o SOFRES rimark'ig'is, ke la medicin'a g\u0302eneral'a kontrol'o de la Jehovo-atest'ant'o'j est'as ident'a al tiu de ili'a'j sam'land'an'o'j kaj do ne montr'as apart'ec'o'n. Pri la mal'akcept'o de sang'o'trans'vers\u0302'ad'o la franc'a leg\u0302'o nepr'e antau\u0306'kalkul'as, ke c\u0302iu'j kurac'at'o'j pov'as elekt'i si'a'j'n medicin'a'j'n kurac'ad'o'j'n. La plej alt'a administr'a jurisdikci'o en Franci'o, la S\u0302tat'konsili'o, ceter'e jug\u0302'is, ke la rajt'o de la kurac'at'a'j Jehovo-atest'ant'o'j mal'akcept'i tiu'n c\u0302i terapi'o'n, aparten'as al ili'a fundament'a liber'ec'o."}, {"text_idx": "#001405", "text": "La S\u0302tat'potenc'o agnosk'is la Jehovo-atest'ant'o'j'n kiel kult'a'n asoci'o'n part'o'pren'a'n, tiel konfirm'ant'e la religi'a'n disting'aj\u0302'o'n de ili'a praktik'ad'o, kaj konstat'is, ke ili neniel mal'trankvil'ig'as la publik'a'n ord'o'n."}, {"text_idx": "#001406", "text": "En mart'o 1994 la el'don'ej'o de MONATO serc\u0302'is nov'a'n redaktor'o'n por la rubrik'o Kuir'ad'o post la demisi'o de Marco Gazzetta. Unu'a'foj'e tiu serc\u0302'ad'o okaz'is ret'e, kaj inter la kondic\u0302'o'j por ig\u0302'i redaktor'o est'is ec\u0302 al'ir'o al la ret'o. La ret'adres'o de la el'don'ej'o en tiu anonc'o est'is paul@knooppt.hacktic.nl? C\u0302u do en tiu temp'o la el'don'ej'o est'is en Nederlando? Ne, g\u0302i c\u0302iam est'is en Antverpeno, sed en tiu temp'o ankorau\u0306 ne ekzist'is publik'a'j ret'per'ant'o'j en Belgi'o, kaj Fel do dev'is \u2013 se g\u0302i vol'is hav'i ret'adres'o'n \u2013 akir'i tiu'n c\u0302e ekster'land'a per'ant'o, nom'e Hacktic."}, {"text_idx": "#001407", "text": "Hacktic est'is la unu'a per'ant'o en Nederlando, kiu mal'ferm'is Inter'ret'o'n por la publik'o. En tiu \u201ehero'a\u201d temp'o al'ir'i la ret'o'n ne est'is tiel facil'e kiel nun, sed, se oni fin'fin'e sukces'is, oni ja est'is cert'a pri la rezult'o. Se fin'e de la pas'int'a jar'cent'o oni send'is ret'leter'o'n, oni cert'is pri g\u0302i'a al'ven'o. Kaj se foj'foj'e tamen io mis'ir'is, oni ricev'is leter'o'n, kiu konciz'e klar'ig'is, kial la mesag\u0302'o ne pov'is est'i liver'it'a."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Kio'n konklud'i? Se al leter'o send'it'a al MONATO, au\u0306 al iu ajn, vi ne ricev'os respond'o'n en'e de normal'a temp'o'period'o, ind'as suspekt'i, ke vi'a leter'o est'is barit'a de iu mis'agord'it'a spam'filtr'il'o. Ne hezit'u pet'i konfirm'o'n per du'a ret'leter'o kaj, se ankau\u0306 al tiu ne sekv'as respond'o, per pra'a'j pas'int'jar'cent'a'j metod'o'j, kiel telefon'o au\u0306 ec\u0302 paper'a leter'o!"}, {"text_idx": "#001410", "text": "Esperant'e, ke tiu c\u0302i numer'o de MONATO ating'os vi'n, sincer'e salut'as"}, {"text_idx": "#001412", "text": "Dum kontrau\u0306'proces'o en Londono en septembr'o 1933 est'is pruv'it'e, ke la brul'ig'o de la Reichstag est'is far'o de nazi'o'j. Est'as tamen ali'a'j pruv'o'j, kiu'j far'ig\u0302'is kon'at'a'j post'e. En si'a 48-pag\u0302'a raport'o la german'a ekspert'o prof. Emil Josse, al kiu la jug\u0302'esplor'ist'o komisi'is esplor'i la teknik'a'n flank'o'n de la evolu'o de la incendi'o, konklud'is, ke la konstru'aj\u0302'o, kiu hav'as ampleks'o'n de pli ol 10 000 m3, ne pov'as est'i brul'ig'it'a de nur unu hom'o per torc\u0302'o, ke por tio est'is uz'it'a'j likv'a'j brul'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001413", "text": "En si'a'j atest'o'j la super'a direktor'o de la berlina fajr'o'brigad'o Walter Gempp eksklud'is, ke Van der Lubbe pov'is sol'a kau\u0306z'i la incendi'o'n, ke la prepar'o de la incendi'o postul'is long'a'n temp'o'n kaj est'is far'it'a de kelk'a'j person'o'j. Neces'is minimum'e 20 kg da likv'a brul'aj\u0302'o. Gempp est'is arest'it'a kaj strangol'it'a en si'a c\u0302el'o, por ke li ne denunc'u la efektiv'a'j'n brul'ig'int'o'j'n."}, {"text_idx": "#001414", "text": "Est'as konserv'it'a leter'o de Karl Ernst, komand'ant'o de sturm'tac\u0302ment'o, murd'it'a la 30an de juni'o 1934 lau\u0306 ordon'o de Hitler. Jen cit'aj\u0302'o el la leter'o:\u201eNi decid'is, ke van der Lubbe dev'as en'ir'i tra fenestr'o de la restoraci'o. Mi kaj mi'a'j kamarad'o'j est'is vest'it'a'j en s\u0302u'o'j kun gum'a'j pland'um'o'j. Ni s\u0302mir'is la seg\u0302'o'j'n kaj la tabl'o'j'n per fosfor'o kaj sur'vers\u0302'is la kurten'o'j'n kaj la kanap'o'j'n per petrol'o. Post'e ni ek'brul'ig'is en kelk'a'j lok'o'j en la kun'sid'a salon'o kaj en la salon'o de imperi'estr'o Vilhelm'o. Je kvar'on'o post la 9a c\u0302io est'is fin'it'a kaj ni el'ir'is. Van der Lubbe est'is cert'a g\u0302is la last'a moment'o, ke li ag'as sol'a ...\u201d."}, {"text_idx": "#001415", "text": "En la artikol'o Du'on'kor'e don'at'a (MONATO, 2007/5, p. 11) oni cit'as la plan'o'n de Martti Ahtisaari pri la status'o de Kosovo. Anstatau\u0306 tio, ke la trakt'ad'o'j inter Beogrado kaj Pris\u0302tin'o baz'ig\u0302'u sur inter'naci'a jur'o, Ahtisaari surpriz'e konklud'is, ke inter'konsent'o inter ili du ne ekzist'as, kaj li propon'as nov'a'n status'o'n de Kosovo."}, {"text_idx": "#001416", "text": "Balkani'o kaj Eu\u0306rop'o dev'us fleg'i la ide'o'n, ke naci'a'j mal'pli'mult'o'j est'as pont'o'j de amik'ec'o inter s\u0302tat'o'j kaj popol'o'j. Tial la alban'a mal'pli'mult'o en Serbi'o rezign'u pri kre'ad'o de nov'a s\u0302tat'o en ekzist'ant'a Serbi'o kaj komenc'u la fleg'ad'o'n de amik'ec'o inter Albanio kaj Serbi'o."}, {"text_idx": "#001418", "text": "C\u0302u la \u201efantom'o\u201d alud'as, ke ia sekret'a en'land'a societ'o detru'is la g\u0302emel'a'j'n tur'o'j'n kaj tra'bat'is la mur'o'n de Pentagon'o per la kvar'a pirat'a aviad'il'o? Lau\u0306 mi'a memor'o la teror'ism'a ag'o est'is far'it'a plej'part'e de civit'an'o'j de Sau\u0306da Arabi'o. Kvankam Bush (fil'o) intim'e amik'ig\u0302'as kun la reg'ant'a nobel'ar'o de tiu land'o, est'as dub'ind'e, ke ia en'land'a konspir'o ekzist'as."}, {"text_idx": "#001419", "text": "Ankau\u0306 est'as ekstrem'e dub'ind'e, ke la fam'a adiau\u0306'a avert'parol'o pri \u201emilit'industri'a kompleks'o\u201d de la for'pas'int'a Dwight Eisenhower iel rilat'as al la nun'temp'a kriz'o pri teror'ism'a ag'ad'o en Irako au\u0306 en iu ajn ali'a land'o. Konspir'a'j teori'o'j est'as popular'a'j, sed ankau\u0306 s\u0302ajn'as al mi sen'baz'e rilat'ig'i la politik'a'n murd'o'n de John Kennedy al la nun'a'j \u201einter'naci'a'j afer'o'j\u201d en la region'o mez-orient'a. Kia'n signif'o'n en tiu c\u0302i ese'o hav'as la bild'o pri la uson'a milit'prizon'o en Kubo?"}, {"text_idx": "#001420", "text": "Mi ne est'as ing\u0302enier'o kaj ne pov'as klar'ig'i, kiel la g\u0302emel'a'j tur'o'j dis'pec'ig\u0302'is en tiu 11a tag'o de septembr'o. Tamen ankau\u0306 I'a'n Fantom ne prezent'is pli fort'a'n argument'o'n por klar'ig'i, kiel la konstru'aj\u0302'o'j est'is detru'it'a'j."}, {"text_idx": "#001421", "text": "Mi konsent'as, ke la administraci'o de Bush mensog'as pri la stat'o de inter'naci'a'j afer'o'j. La uson'a reg'ist'ar'o, kiel c\u0302ef'redaktor'o Stefan Maul prav'e dir'is, respond'ec'as pri la mort'o de mil'o'j da person'o'j en Irako. Sed mal'honest'a reg'ist'ar'o ne est'as kial'o por mal'honest'a j\u0302urnal'a raport'ad'o! Kiu ver'e est'as la fantom'o?"}, {"text_idx": "#001422", "text": "De la mort'o al la sen'mort'ec'o"}, {"text_idx": "#001423", "text": "Mi tre g\u0302oj'as leg'i pri ind'a, vid'ebl'a montr'o de honor'o al la memor'o de Janusz Korczak en oft'e vizit'at'a part'o de Varsovio (MONATO 2007/8-9, p. 16-17)."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Pas'int'jar'e mi traf'is \u2013 kaj tuj ac\u0302et'is \u2013 bengal'lingv'a'n roman'o'n de Narayan Sanyal, kon'at'a verk'ant'o de biografi'a'j roman'o'j. Tiu c\u0302i li'a roman'o port'as la sanskrit'a'n titol'o'n \u201eMritjor ma amritam ...\u201d (De la mort'o al la sen'mort'ec'o ...), cit'o'n el antikv'a preg\u0302'o, kaj kun'plekt'as er'o'j'n el la viv'o'j de Janusz Korczak, Anne Frank kaj Sim'o'n Wiesenthal. Sen'dub'e por pli'vid'ebl'ig'i la event'o'j'n al la bengal'a leg'ant'ar'o, Sanyal relief'ig'as la fakt'o'n, ke g\u0302ust'e antau\u0306 la for'pas'o Korczak arang\u0302'is en si'a orf'ej'o sur'scen'ig'o'n de la teatr'aj\u0302'o La pos\u0302t'ofic'ej'o de Rabindranath Tagor. Tiu teatr'aj\u0302'o, kiu don'as la kurag\u0302'o'n al'front'i la mort'o'n kaj kompren'i, ke la hom'o est'as pli grand'a ol li'a pere'o, ekzist'as ankau\u0306 en Esperant'o. G\u0302i aper'is en Literatur'a mond'o en la inter'milit'a period'o; el'bengal'ig'is g\u0302i'n Prov'at Kumar Bos'e."}, {"text_idx": "#001425", "text": "Mi g\u0302oj'as pov'i dir'i, ke ankau\u0306 en tiu c\u0302i mond'part'o ne est'as ne'kon'at'a la vizag\u0302'o de Janusz Korczak, kiu aper'as sur la roman'kovr'il'o kun mal'jun'ul'a rid'et'o, c\u0302irkau\u0306'at'a de infan'e rid'et'ant'a'j vizag\u0302'o'j de ge'orf'o'j."}, {"text_idx": "#001426", "text": "Bus'o'j, bicikl'ant'o'j kaj kavalir'a'j kutim'o'j"}, {"text_idx": "#001427", "text": "Part'o'pren'int'o'j en la Universal'a Kongres'o en Jokoham'o cert'e rimark'is, inter mult'a'j ekzot'aj\u0302'o'j, kelk'a'j'n strang'aj\u0302'o'j'n, ekzempl'e vetur'ad'o'n sur la mal'dekstr'a flank'o: vagon'ar'o'j sur fer'voj'o'j, au\u0306tomobil'o'j sur au\u0306t'o's\u0302ose'o'j kaj urb'o'strat'o'j, ec\u0302 hom'o'j sur trotuar'o'j kur'as mal'dekstr'e."}, {"text_idx": "#001428", "text": "Tiu praktik'o est'is g\u0302eneral'a jam mez'e de la 19a jar'cent'o, sed oni ne sci'as kial. Iu'j prov'is el'trov'i la kial'o'n tia'manier'e: kiam renkont'ig\u0302'is mez'epok'a'j kavalir'o'j1, ili em'is pied'ir'i sur la mal'dekstr'a flank'o. Ali'e ili'a'j glav'o'j port'at'a'j mal'dekstr'e c\u0302e la koks'o tus\u0302'us unu la ali'a'n, minac'ant'e est'i kau\u0306z'o de kverel'o'j kaj ec\u0302 duel'o'j. Est'as tamen iom strang'e, ke en la okcident'o oni ne neces'e ir'as mal'dekstr'e, kvankam oni port'as la glav'o'n sam'e mal'dekstr'e (oportun'a kutim'o por la pli'mult'o de hom'o'j, kiu'j est'as dekstr'a'man'a'j)."}, {"text_idx": "#001429", "text": "Ekster Japani'o trov'ig\u0302'as land'o'j, kie oni vetur'as sur la mal'dekstr'a flank'o: Briti'o, sed tiu inkluziv'as nun sen'de'pend'a'j'n eks'koloni'o'j'n escept'e de Kanado, kiu hav'as pli intim'a'j'n rilat'o'j'n kun Uson'o. Japan'o'j vojag\u0302'ant'a'j ekster'land'e sent'as si'n hejm'e en mult'a'j land'o'j pro la hered'aj\u0302'o de la brit'a imperi'o."}, {"text_idx": "#001430", "text": "Japani'o hav'is s\u0302anc'o'n trans'ir'i al dekstr'a'flank'a vetur'ad'o. Tio okaz'is post la du'a mond'milit'o, sed g\u0302i rezign'is pro la neces'o re'far'i pord'o'j'n de au\u0306tobus'o'j. Tio est'as tip'a logik'o de burokrat'o'j c\u0302e la ministeri'o pri transport'o. Tiam, en la mal'fru'a'j 40aj jar'o'j, au\u0306tomobil'o'j est'is mal'mult'a'j sur tokiaj strat'o'j pro uson'a'j aer'atak'o'j. Ec\u0302 bus'o'j est'is mal'mult'a'j. Tia'manier'e Japani'o fiask'is kapt'i s\u0302anc'o'n nov'ig'i la trafik'sistem'o'n."}, {"text_idx": "#001431", "text": "Supoz'ebl'e part'o'pren'int'o'j en la UK en Jokoham'o trov'is japan'a'j'n au\u0306tomobil'o'j'n pli pur'a'j ol en si'a hejm'land'o. Japan'o'j pri'zorg'as si'a'j'n vetur'il'o'j'n, malgrau\u0306 tio, ke ili jam est'as ric\u0302'a'j. Por mult'a'j japan'o'j, au\u0306t'o'j est'as status'o-simbol'o'j. Semajn'fin'e, en log\u0302'kvartal'o'j de Tokio, vir'o'j lav'as si'a'n au\u0306tomobil'o'n kun kau\u0306c\u0302uk'a akv'o'tub'o en la man'o. Tio vid'ebl'as mal'oft'e en Uson'o au\u0306 ekzempl'e Parizo. Japan'o'j far'ig\u0302'is ric\u0302'a'j, sed ili'a psih\u0302'ologi'o rest'as tip'e et'burg\u0302'a."}, {"text_idx": "#001432", "text": "Inter la aj\u0302'o'j, kiu'j'n japan'o'j lern'is de uson'an'o'j post la du'a mond'milit'o, est'as t.n. vid-al-vid'a trafik'o. Kie trov'ig\u0302'as neni'u trotuar'o, pied'ir'ant'o'j ten'u si'n sur la dekstr'a flank'o. Tio s\u0302ajn'as raci'a. Sed tiu regul'o konfuz'as. Tiu'j, kiu'j hav'as vetur'permes'o'n, facil'e kompren'as la regul'o'n, sed por ali'a'j, precip'e mal'jun'ul'in'o'j, la regul'o est'as tro komplik'a. Est'us do pli bon'e las'i pied'ir'ant'o'j'n observ'i mal'nov'a'n regul'o'n c\u0302iam pied'ir'i sur la mal'dekstr'a flank'o kaj pet'i vetur'ig'ant'o'j'n ir'i dekstr'e. Tio tamen est'as revoluci'a, kaj universal'a krom c\u0302e la brit'o'j."}, {"text_idx": "#001433", "text": "En Japani'o la instituci'o de trotuar'o est'as nov'a. G\u0302i nask'ig\u0302'is nur mez'e de la 19a jar'cent'o. Kio est'is c\u0302iu'tag'aj\u0302'o por la antikv'a'j romi'an'o'j est'is ne'kon'at'a en Japani'o g\u0302is la modern'a epok'o. Ec\u0302 nun ekster grand'a'j urb'o'j ne trov'ig\u0302'as trotuar'o'j."}, {"text_idx": "#001434", "text": "Kio al'don'is al konfuz'o est'as nov'a regul'o, ke bicikl'o'j pov'as ir'i sur trotuar'o. Tia'manier'e trotuar'o'j c\u0302es'is est'i sen'dang\u0302er'a'j. Bicikl'ant'o'j est'is viktim'o'j sur la vetur'il'spac'o. Ili s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as nun en fort'ul'o'j'n. Ili insult'as sur trotuar'o'j mal'jun'ul'o'j'n mal'rapid'e pied'ir'ant'a'j'n. La polic'o dev'us insist'i, ke bicikl'ant'o'j uz'u au\u0306t'o'zon'o'j'n."}, {"text_idx": "#001435", "text": "Nun est'as temp'o, ke oni mal'grand'ig'u la nombr'o'n de au\u0306tomobil'o'j. La gvid'ant'o'j de la Federaci'o de Japan'a'j Entrepren'o'j neniam konsent'os pri tio, kio mal'pli'ig'us ili'a'n profit'o'n. Se tamen oni ne far'os, tut'a Japani'o est'os kovr'it'a de au\u0306t'o's\u0302ose'o'j. Burokrat'o'j c\u0302e la ministr'ej'o pri financ'o kaj ekonomi'o kaj universitat'a'j profesor'o'j de ekonomik'o neniam konsent'os, sed, por la kvalit'o de viv'o, oni dev'us pens'i pri minus'a kresk'o de la ekonomi'o."}, {"text_idx": "#001436", "text": "1. Arm'it'a'j bien'ul'o'j en la antau\u0306'modern'a Japani'o ne est'is nom'at'a'j \u201ekavalir'o'j\u201d, kvankam ili rajd'is c\u0302eval'o'n. En la japan'a li est'as simpl'e \u201esinjor'o, bien'ul'o\u201d; mi ne nom'is ili'n feu\u0306d'a'j, c\u0302ar genealogi'e ili est'is en la antikv'ec'o sklav'ten'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001438", "text": "Mi'a kar'a edz'in'o ne nom'ig\u0302'as Hortensi'a, sed, por konserv'i s\u0302i'a'n anonim'ec'o'n, mi prunt'e'pren'as la nom'o'n de la edz'in'o de mi'a fikci'a amik'o Kvinke. Tamen c\u0302i tiu raport'o est'as au\u0306tentik'a. Tio, kio'n mi rakont'os, ver'e okaz'is: ne en la Mir'land'o de Alic'o, sed en Irlando, la Verd'a Insul'o."}, {"text_idx": "#001439", "text": "Verd'a ankau\u0306 est'as Hortensi'a, au\u0306, por preciz'ig'i, s\u0302i est'as membr'o de la irlanda Verd'a Parti'o, antau\u0306'e nom'it'a la Ekologi'a Parti'o (fond'it'a, parentez'e, de respekt'at'a esperant'ist'o, onkl'o de eks'redaktor'o de ali'a kon'at'a esperant'lingv'a revu'o)."}, {"text_idx": "#001440", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j, dum la last'a elekt'o'kampanj'o por la Da\u0301il [dojl], la mal'supr'a c\u0302ambr'o de la parlament'o de Irlando, la verd'ul'o'j persvad'is Hortensi'a'n kandidat'ig\u0302'i en ni'a elekt'o'distrikt'o. Lau\u0306'leg\u0302'e, s\u0302i dev'is prezent'i si'n c\u0302e la ofic'ej'o de la elekt'o'registr'ist'o en najbar'a urb'o. C\u0302ar nek s\u0302i, nek mi posed'as motor'a'n vetur'il'o'n (est'ant'e ambau\u0306 konvink'it'a'j medi'o-amik'o'j), s\u0302i pet'is la menci'it'a'n fond'int'o'n de la parti'o, kiu posed'is et'a'n verd'a'n au\u0306tomobil'o'n, ke li far'ig\u0302'u s\u0302i'a elekt'o'agent'o kaj ke li vetur'ig'u s\u0302i'n al la registr'ej'o."}, {"text_idx": "#001442", "text": "Hortensi'a: Mi leg'is en la regul'ar'o pri tut'land'a'j elekt'o'j, ke c\u0302iu'j kandidat'o'j dev'as est'i irlandaj civit'an'o'j. Kio est'as la oficial'a difin'o de la termin'o \u201ecivit'an'o\u201d?"}, {"text_idx": "#001445", "text": "Registr'ist'o: Mi eg'e bedau\u0306r'as, sed vi ne est'as civit'an'o de Irlando. Se vi ne est'us far'int'a demand'o'n pri civit'an'ec'o, mi jam registr'us vi'n. Sed atend'u. Ni klopod'os ig'i vi'n civit'an'o antau\u0306 vendred'o."}, {"text_idx": "#001446", "text": "La komplez'em'a registr'ist'o telefon'is al la instanc'o en Dublino, kiu respond'ec'is pri civit'an'ec'o. Tamen ven'is la inform'o, ke antau\u0306 la semajn'fin'o ne ebl'as. Oni bezon'as pli da temp'o por ig'i s\u0302i'n s\u0302tat'an'in'o de Irlando. Do s\u0302i ne pov'os kandidat'ig\u0302'i. Hortensi'a tiam ricev'is inspir'o'n."}, {"text_idx": "#001447", "text": "Hortensi'a: Se mi ne pov'as est'i registr'it'a kiel kandidat'o, c\u0302u mi'a kun'ul'o, s-ro KoFo rajt'as? Li posed'as irland'an s\u0302tat'an'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001448", "text": "Hortensi'a: C\u0302u ankau\u0306 la agent'o de la kandidat'o dev'as est'i irlanda civit'an'o?"}, {"text_idx": "#001449", "text": "Hortensi'a: Do, ni s\u0302ang\u0302'u ni'a'j'n rol'o'j'n. Li est'u la kandidat'o, kaj mi la agent'o."}, {"text_idx": "#001450", "text": "Do s-ro KoFo akcept'is la nov'a'n rol'o'n, kondic\u0302'e, ke li ne vizit'u dom'o'j'n en la elekt'o'distrikt'o, nek met'u afis\u0302'o'j'n, nek dis'send'u au\u0306 dis'don'u flug'foli'o'j'n, nek far'u publik'a'j'n orator'aj\u0302'o'j'n. Tamen, ec\u0302 sen tia varb'ad'o, li sukces'is gajn'i pli da voc\u0302'o'j ol ali'a'j kandidat'o'j, krom tiu'j de la grand'a'j parti'o'j."}, {"text_idx": "#001451", "text": "C\u0302i-jar'e de'nov'e dev'is okaz'i elekt'o'n por la irlanda parlament'o. Inter'temp'e Hortensi'a sukces'is al'don'i irland'an civit'an'ec'o'n al si'a antau\u0306'a de'nask'a s\u0302tat'an'ec'o, do rajt'is kandidat'ig\u0302'i. S\u0302i tuj komenc'is si'a'n elekt'o'kampanj'o'n, kvankam modest'a'n kompar'e kun ali'a'j kandidat'o'j. Mank'is mon'o por person'a'j afis\u0302'o'j kaj flug'foli'o'j. S\u0302i vizit'is divers'a'j'n urb'o'j'n kaj vilag\u0302'o'j'n en la elekt'o'distrikt'o kaj au\u0306skult'is la plend'o'j'n kaj la zorg'o'j'n de la publik'o. Por transport'i si'n mal'long'distanc'e s\u0302i uz'is bicikl'o'n (anstatau\u0306 la kamion'et'o'j'n uz'at'a'j'n de ali'a'j kandidat'o'j) kaj vest'is si'n per klar'e vid'ebl'a flav'a jak'o, sur kiu leg'ig\u0302'is la frap'fraz'o: \u201eUnu au\u0306tomobil'o mal'pli \u2013 kaj pli rapid'e! Voc\u0302'don'u verd'e \u2013 voc\u0302'don'u Kvinke!\u201d."}, {"text_idx": "#001452", "text": "Kelk'a'j hom'o'j promes'is don'i al s\u0302i si'a'n unu'a'n prefer'o'n lau\u0306 la irlanda elekt'o'sistem'o, sed ali'a'j \u2013 precip'e apog'ant'o'j kaj kandidat'o'j de la grand'a'j parti'o'j \u2013 atak'is la politik'o'n de la verd'ul'o'j. Unu asert'is, ke la Verd'a Parti'o est'as la limak'o sur la laktuk'o de la soci'o; ali'a, ke g\u0302i'a politik'o regres'ig'os la land'a'n agrikultur'o'n kaj ekonomi'o'n al la dek-nau\u0306'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001453", "text": "Iu'tag'e Hortensi'a renkont'is sur la strat'o unu el si'a'j apog'ant'in'o'j, N, kiu entuziasm'e s\u0302i'n salut'is kaj dir'is, ke s\u0302i sen'pacienc'e atend'as la sukces'o'n de la kandidat'in'o, por ke s\u0302i ricev'u nov'a'n frid'uj'o'n. Ali'a promes'is, ke s\u0302i voc\u0302'don'os por Hortensi'a, kondic\u0302'e, ke s\u0302i for'ig'ig'u hund'o'fek'aj\u0302'o'n de la trotuar'o'j."}, {"text_idx": "#001454", "text": "Oni konstat'is, ke la voc\u0302'don'ant'o'j en ni'a elekt'o'distrikt'o mal'mult'e interes'ig\u0302'as pri la medi'o, pri tut'mond'ig\u0302'o au\u0306 pri la ekster'a politik'o de la reg'ist'ar'o. La demand'o de la pli'mult'o vort'um'ig\u0302'as: \u201eKio'n vi pov'os far'i por mi?\u201d. Fin'e Hortensi'a gajn'is iom pli ol nau\u0306 cent voc\u0302'o'j'n \u2013 ne sufic\u0302'a'j'n por parlament'a seg\u0302'o."}, {"text_idx": "#001455", "text": "Felic\u0302'e, s\u0302i neniam atend'is, nek dezir'is est'i politik'ist'in'o. En'tut'e la Verd'a Parti'o gajn'is (au\u0306, pli g\u0302ust'e, re'ten'is) nur ses seg\u0302'o'j'n. La respublik'an'a parti'o, FF, kiu hav'is majoritat'o'n en la antau\u0306'a reg'ist'ar'o, re'foj'e gajn'is, sed ne kun absolut'a majoritat'o, do dev'is ek'inter'trakt'i kun ali'a'j parti'o'j kaj sen'de'pend'ul'o'j por form'i nov'a'n koalici'o'n. FF invit'is la Verd'a'n Parti'o'n part'o'pren'i, kaj g\u0302i'a estr'ar'o akcept'is kontrau\u0306 la vol'o de mult'a'j el g\u0302i'a'j membr'o'j."}, {"text_idx": "#001457", "text": "Verd'a eks'membr'o de la Eu\u0306rop'a Parlament'o Patrici'a McKenna emoci'e postul'is, ke la parti'o ne part'o'pren'u en reg'ist'ar'o, kiu permes'as al la uson'a flug'arme'o uz'i la inter'naci'a'n flug'haven'o'n en Shannon [s\u0302anon] (okcident'a Irlando) por re'plen'ig'i la benzin'uj'o'j'n de milit'a'j aviad'il'o'j sur'voj'e al Irako kaj Afgani'o, ebl'e transport'ant'a'j milit'a'j'n mal'liber'ul'o'j'n al Gvantanamo kaj/au\u0306 al sekret'a'j mal'liber'ej'o'j kaj tortur'ej'o'j en ali'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001458", "text": "Hortensi'a kaj ali'a'j c\u0302e'est'ant'a'j an'o'j de s\u0302i'a lok'a elekt'o'distrikt'a grup'o voc\u0302'don'is kontrau\u0306 part'o'pren'o en la koalici'o, sed majoritat'o apog'is la propon'o'n. La Verd'a Parti'o nun est'as mal'pli'mult'a partner'o en la nov'a miks'pot'a parlament'a koalici'o konsist'ant'a el 78 FF-an'o'j, 6 verd'ul'o'j, 4 sen'de'pend'ul'o'j, 2 membr'o'j de PD (dekstr'ul'a c\u0302io'n'privat'ig'a parti'o). La opozici'o konsist'as el FG (politik'e simil'a al FF), la Labor'ist'a Parti'o kaj kelk'a'j sen'de'pend'ul'o'j. Sekv'e, plur'a'j membr'o'j eks'ig\u0302'is el la Verd'a Parti'o, do g\u0302i'a est'ont'ec'o kaj tiu de la koalici'o est'as ne'cert'a."}, {"text_idx": "#001459", "text": "Hortensi'a decid'is ne plu okup'ig\u0302'i pri parti'a politik'o. S\u0302i plu kultur'os si'a'n g\u0302arden'o'n, kun'labor'os kun Amnesti'o Inter'naci'a, stud'os por ekologi'a diplom'o, praktik'os la hispan'a'n kaj la irland'an lingv'o'j'n, c\u0302e'est'os astronomi'a'j'n kun'ven'o'j'n kaj arang\u0302'o'j'n de la nov'a natur'am'ant'a soci'o, lud'os pian'o'n, mang\u0302'ig'os la kat'in'o'n, kaj far'os si'a'n ebl'o'n por konsci'ig'i la publik'o'n pri la neces'o sav'i la planed'o'n. Per tio s\u0302i est'os pli-mal'pli plen'e okup'at'a."}, {"text_idx": "#001460", "text": "Ferriol Macip i Bon'et (MONATO 2007/7, p. 6) prav'as, kaj mi pardon'pet'as. La grand'a kompon'ist'o-violonc\u0302el'ist'o Casals est'is efektiv'e katalun'o kaj nom'ig\u0302'is Pau. Mi erar'is, kiel c\u0302iu'j de mi kon'at'a'j enciklopedi'o'j, muzik'tekst'o'j, disk'o'j, muzik'ist'o'j, kiu'j c\u0302iu'j sen'escept'e parol'as pri \u201ehispan'a violonc\u0302el'ist'o\u201d kaj hispan'ig'as li'a'n nom'o'n je \u201ePablo\u201d. Ebl'e la erar'o de'ven'as de la fakt'o, ke Kataluni'o est'is/as konsider'at'a \u201eregion'o\u201d de la hispan'a s\u0302tat'o. Io simil'a okaz'is al Zamenhof, iam konsider'at'a kaj ec\u0302 ia'foj'e si'n deklar'int'a rus'a civit'an'o (= s\u0302tat'an'o), c\u0302ar tiu'temp'e Pollando est'is lau\u0306'jur'e \u201erus'a provinc'o\u201d. Mi dank'as sinjor'o'n Ferriol. Ek'de nun mi c\u0302iam sub'strek'os la aparten'o'n de Casals al la katalun'a etn'o, kiu'n mi apart'e s\u0302at'as kaj estim'as."}, {"text_idx": "#001461", "text": "Volont'ul'a grup'o observ'as la cirkul'ad'o'n de la eu\u0306r'o'bilet'o'j tra Eu\u0306rop'o. Per la registr'aj\u0302'o'j ebl'as far'i divers'a'j'n statistik'o'j'n."}, {"text_idx": "#001462", "text": "Lau\u0306 la Ttt-ej'o Eurobilltracker (), mult'lingv'a, ankau\u0306 en Esperant'o, fond'it'a en 2002 por observ'i la mov'o'j'n de la eu\u0306r'o'bilet'o'j en Eu\u0306rop'a Uni'o, komenc'e de juli'o 2007 nur 17,3 % de la eu\u0306r'o'bilet'o'j, kiu'j cirkul'as en Belgi'o, est'as ankau\u0306 efektiv'e pres'it'a'j tie, do ver'e belg'a'j."}, {"text_idx": "#001463", "text": "Ek'de la en'konduk'o de la eu\u0306r'o antau\u0306 kvin jar'o'j la procent'aj\u0302'o konstant'e mal'alt'ig\u0302'is. En januar'o 2002 ankorau\u0306 pli ol 80 % de la bilet'o'j est'is belg'a'j. Unu jar'o'n post'e tiu procent'aj\u0302'o jam fal'is al 50 %. Lau\u0306 Eurobilltracker la procent'aj\u0302'o de hispan'a'j bilet'o'j nun est'as preskau\u0306 sam'e grand'a kiel la procent'aj\u0302'o de belg'a'j bilet'o'j: 16,5 %. Krom tiu'j, oft'e cirkul'as ankorau\u0306 german'a'j (15,9 %), franc'a'j (13,4 %), ital'a'j (10,2 %) kaj finn'a'j (8,1 %) bilet'o'j. Mal'pli aper'as au\u0306str'a'j (3,1 %), irlandaj (1,0 %) kaj grek'a'j (0,8 %). Tiu diferenc'o s\u0302ajn'e rilat'as al la pli grand'a geografi'a kaj kultur'a distanc'o inter la land'o'j."}, {"text_idx": "#001464", "text": "La koncern'a Ttt-ej'o ebl'ig'as al membr'o'j registr'i la bilet'o'j'n, kiu'j'n ili posed'as, kaj ankau\u0306 kontrol'i, en kiu'j land'o'j, ec\u0302 en kiu'j urb'o'j, tiu'j bilet'o'j jam uz'ig\u0302'is. La vag'ad'o est'as ilustr'at'a per map'o'j. Iu fanatik'a uz'ant'o jam registr'is pli ol 400 000 bilet'o'j'n. Ebl'e post vojag\u0302'o tra la tut'a mond'o iam la sam'a bilet'o re'ven'os al la sam'a person'o."}, {"text_idx": "#001465", "text": "La vual'o, romantik'a kaj erotik'a"}, {"text_idx": "#001467", "text": "En la kamp'ar'o de arab'a'j kaj islam'a'j land'o'j, kie la vizag\u0302-vual'o c\u0302iu'okaz'e apenau\u0306 ekzist'as, knab'in'o ekzempl'e de Mez-Orient'o (Libano, Palestino, Sirio, Jordanio) ec\u0302 flirt'as per lev'o de si'a grand'a, brod'it'a s\u0302al'o, simpl'e nigr'a au\u0306 bunt'a, iom'et'e super la kap'o nur dum unu-du moment'o'j, por ke vi pov'u ek'vid'i la in'ec'o'n en la plen'aj\u0302'o de s\u0302i'a har'ar'o kaj la net'e bukl'it'a plekt'aj\u0302'o. S\u0302i tim'em'e palpebr'um'as je si'a'j okul'har'o'j al vi kun rid'et'o sur si'a vizag\u0302'o; kaj kvankam, kiam s\u0302i preter'pas'as, s\u0302i ne si'n turn'as al vi, tamen vi sent'as tut'e cert'e, ke tia or'a radi'et'o ankorau\u0306 blov'et'as parfum'a'n am'o'n al vi, dum s\u0302i for'ir'as en tiu'j'n rok-dot'it'a'j'n voj'et'o'j'n de la mont'ar'a vilag\u0302'o au\u0306 lau\u0306'long'e de la verd'a'j dekliv'o'j mal'supr'e'n en la val'o'n de la river'o Litani. Inter'temp'e, vi ankorau\u0306 g\u0302oj'e ten'as tia'n imag'o'n, kiu ec\u0302 post jar'dek'o'j ne tut'e mal'aper'as el vi'a kor'a memor'o."}, {"text_idx": "#001469", "text": "C\u0302iu'okaz'e, c\u0302u ne end'as iom prov'e esplor'i, kial unu'a'vic'e est'ig\u0302'is la vual'o, de kie g\u0302i de'ven'is kaj pro kia'j kau\u0306z'o'j. Vir'in'o'j en la pas'int'ec'o kutim'ig\u0302'is, kaj ankorau\u0306 kutim'as, en kelk'a'j part'o'j de Arabi'o kaj islam'a'j land'o'j, uz'i vual'o'n lau\u0306 divers'a'j manier'o'j, mod'o'j kaj grand'ec'o'j1. Iu tip'o de vual'o plen'e kovr'as la figur'o'n ek'de la kap-pint'o g\u0302is la pied-fingr'o'j, ali'a nur la figur'o'n sen vizag\u0302'o kaj man'o'j, tri'a nur la kap'o'n kaj la har'ar'o'n \u2013 c\u0302iam tamen kutim'e kun long'a rob'o, almenau\u0306 g\u0302is sub la genu'o'j, kaj tiel plu, lau\u0306 plur'a'j divers'a'j naci'a'j vest'manier'o'j."}, {"text_idx": "#001470", "text": "C\u0302ar c\u0302i tiu au\u0306tor'o dum'long'e altern'e log\u0302'ad'is en urb'o'j kaj en kamp'ar'o'j de plur'a'j arab'a'j land'o'j kaj vojag\u0302'ad'is tra arab'a'j kaj islam'a'j land'o'j, oft'e kun vigl'a observ'ad'o de arab'o-islam'an'o, kiu ankau\u0306 iom spert'is \u201ela ali'a'n flank'o'n\u201d de la mond'o, tial prosper'is al mi iel imag'i, kia'manier'e oni pra'temp'e komenc'is uz'i la vual'o'n en Arabi'o kaj kia'j'n grav'o'n kaj funkci'o'n g\u0302i ankorau\u0306 hav'as por mult'a'j log\u0302'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001471", "text": "Rilat'e al la vual'o mem kiel vest'aj\u0302'o kaj g\u0302i'a de'ven'o oni ebl'e pov'as supoz'i, ke g\u0302i origin'is kaj natur'e evolu'is c\u0302ef'e pro la c\u0302irkau\u0306'a'j natur'a'j faktor'o'j kaj soci'a'j cirkonstanc'o'j de la region'o \u2013 pli g\u0302ust'e ol asert'i, ke g\u0302i'a uz'at'ec'o est'ig\u0302'is nur pro religi'a'j influ'o'j, kiel iu'j vol'us pens'i nun'temp'e. Ni do prov'u konsider'i kelk'a'j'n probabl'a'j'n faktor'o'j'n."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Unu'e, oni pov'us g\u0302ust'e imag'i la bezon'o'n de vual'o kiel mask'o kontrau\u0306 sabl'o-s\u0302torm'o'j kaj brul'a varm'o sub la dezert'a sun'o, al kiu nepr'e la nomad'a'j beduen'o'j, la indig\u0302en'o'j, est'as rekt'e mal's\u0302irm'at'a'j. Du'e, c\u0302ar ek'de antau\u0306 mil'o'j da jar'o'j kaj g\u0302is antau\u0306 ne'long'e neni'o pov'is protekt'i la nomad'o'n kaj li'a'j'n famili'an'o'j'n kaj best'ar'o'n kaj ali'a'j'n hav'aj\u0302'o'j'n krom la glav'o kaj la sekret'ec'o de kamufl'ad'o, tre ver's\u0302ajn'e do oni bezon'is mask'ad'o'n kontrau\u0306 dezert'a'j rab'ist'o'j. Fin'e, la vual'o en si'a plen'a grand'ec'o est'as la aba-rob'o. Tio est'as flu'ant'a vest'o, kutim'e teks'it'a el s\u0302af'lan'o, kapr'o- au\u0306 kamel-har'o'j, kies kolor'o kutim'e est'as nigr'a (nokt'a kolor'o), griz'a (vintr'a kolor'o), au\u0306 hel-flav'a (kolor'o de sabl'o), au\u0306 stri'it'a lau\u0306 tiu'j kolor'o'j. La aba kutim'e kovr'as la tut'a'n figur'o'n."}, {"text_idx": "#001473", "text": "Aba-rob'o (abao) serv'as tre divers'a'j'n util'o'j'n. C\u0302i tiu au\u0306tor'o person'e en divers'a'j okaz'o'j rimark'is g\u0302i'a'n uz'at'ec'o'n inter'ali'e por la jen'a'j afer'o'j c\u0302e beduen'o'j en la dezert'o kaj c\u0302e kamp'ar'an'o'j kaj foj'e c\u0302e urb'an'o'j en divers'a'j part'o'j de Arabi'o. 1. Kiel kamufl'a mask'o, por eskap'o kaj simil'e, kiam oni dev'as pas'i fremd'a'j'n lok'o'j'n dum la oft'a vag'ad'o en la vast'a'j mal'plen'a'j eben'aj\u0302'o'j de la arab'a du'on'insul'o. 2. Kiel fajr-esting'il'o, ankau\u0306 kiel bandag\u0302'o por vund'o'j, kaj simil'e. 3. Kiel arm'il'o kontrau\u0306 sovag\u0302'a best'o au\u0306 atak'ant'o. 4. Kiel rimen-j\u0302et'il'o. 5. C\u0302ar la abao est'as eg'e flu'ant'a sur la statur'o, g\u0302i pov'as iom kas\u0302'i la efektiv'a'n figur'o'n kontrau\u0306 mal'amik'a paf'ad'o. 6. Kiel signal'il'o: oni sving'as g\u0302i'n super la kap'o en sol'ec'a lok'o (dezert'o ktp) por atent'ig'i mal'proksim'a'n person'o'n au\u0306 por pet'i help'o'n. Oni ankau\u0306 sving'as g\u0302i'n c\u0302e fest'et'o'j, dum danc'ad'o au\u0306 kiam oni el'ig'as milit-kri'o'j'n. 7. Kiel s\u0302nur'o (por lig'i best'o'n au\u0306 boat'o'n). 8. Kiel super'palt'o. 9. Kiel dorm'sak'o au\u0306 kap'kusen'o. 10. Kiel balanc'il'o au\u0306 lul'il'o por infan'o'j. 11. Kiel boat-vel'o. 12. Kiel ret'o por fis\u0302'kapt'ad'o. 13. Kiel kap-puf'o, au\u0306 s\u0302ultr'o-puf'o por port'i pez'aj\u0302'o'j'n. 14. Kiel bala'il'o. 15. Kiel korb'o por port'i aj\u0302'o'j'n. 16. Se ies figur'o ne est'as tre elegant'a, cert'e pro si'a rekt'a form'o, la abao pov'as \u201ekorekt'i\u201d la form'a'n ne'perfekt'aj\u0302'o'n. 17. Kiel kribr'il'o de akv'o kontrau\u0306 argil'o kaj akv'o-insekt'o'j. 18. Kiel mur-bret'o au\u0306 lign'o'korb'o. 19. Kiel pluv- au\u0306 sun-ombrel'o. 20. Kiel mat'o, \u201etabl'o\u201d-tuk'o au\u0306 plet'o por mang\u0302'aj\u0302'o'j au\u0306 ali'a'j afer'o'j. 21. Kiel tend'o, ankau\u0306 kiel kurten'o inter g\u0302i'a'j sektor'o'j. 22. Kiel vent'um'il'o (ankau\u0306 klimat'iz'il'o, kiam oni mal'sek'ig'as la abaon). 23. Kiel prestig\u0302'a vest'o en iu'j arab'a'j land'o'j (ekzempl'e en Sau\u0306da Arabi'o). 24. Fin'e, c\u0302ar la faden'o'j de la abao est'as sufic\u0302'e fortik'a'j (kiel jam menci'it'e, kutim'e far'it'a'j el lan'o, kamel- au\u0306 kapr'o-har'o'j), do post jar'o'j, kiam g\u0302i mal'nov'ig\u0302'as au\u0306 difekt'ig\u0302'as, oni pov'as mal'plekt'i la faden'o'j'n kaj don'i ili'n al teks'ist'o por de'nov'e teks'i nov'a'n aba-rob'o'n. Cert'e neni'u ali'a unu'op'a vest'aj\u0302'o pov'as serv'i c\u0302iu'j'n tia'j'n kaj simil'a'j'n util'o'j'n."}, {"text_idx": "#001474", "text": "La tradici'a kufija-kap'tuk'o: g\u0302i est'as ankau\u0306 vual'o, ankau\u0306 est'as la vir'in'a s\u0302al'o, en tut'a Mez-Orient'o. G\u0302i est'as ec\u0302 bibli'a kap-vest'o, cert'e la sam'a kiel tiu de Maria, la patr'in'o de Jesuo. Histori'e oni pov'as dir'i, do, ke tia vest-mod'o est'as tip'a g\u0302eneral'e por la semid'a kultur'o de Mez-Orient'o. Ebl'e pro la dezert'a klimat'o, nur arab'o'j pli'mult'e bezon'as la vual'o'n. Kvankam vual'o ebl'e aspekt'as \u201efremd'e\u201d por ali'land'an'o'j, tamen mult'a'j el ili dir'as, kaj plur'foj'e tio'n mi au\u0306d'is, ke al ili plac\u0302'as la arab'a vest-mod'o, kvankam, dum'e, g\u0302i'a praktik'ec'o por ali'a'j kultur'o'j en mal'sam'a'j cirkonstanc'o'j, kompren'ebl'e est'as ali'a afer'o."}, {"text_idx": "#001476", "text": "Islam'o ja don'is disciplin'o'n en Arabi'o, tamen la dezert'o kun si'a'j kruel'a'j c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j etern'e rest'as, kaj kun'e kun g\u0302i firm'e rest'as la leg\u0302'o: g\u0302i ne nur ne dev'ig'as i'a'n ajn specif'a'n vual'o'n por la vizag\u0302'o de la vir'in'o, tamen \u2013 mal'e \u2013 g\u0302i dev'ig'as mal'kas\u0302'o'n, ekzempl'e en au\u0306toritat'a'j lok'o'j, kiel en ofic'ej'o'j kaj kort'um'o'j, por montr'i la person'a'n ident'ec'o'n. Ankau\u0306 vir'in'o'j kun ne'kovr'at'a'j vizag\u0302'o'j vic'ig\u0302'ant'a'j mal'antau\u0306 vir'o'j por preg\u0302'ad'o en moske'o'j est'as komun'a, kutim'a vid'aj\u0302'o tra la tut'a islam'a mond'o."}, {"text_idx": "#001477", "text": "Jen do la efik'o de natur'a'j influ'o'j kaj la pas'int'a'j soci'a'j konsider'o'j, kiel j\u0302us menci'it'e, ekzempl'e pri la flu'ant'a'j vest'aj\u0302'o'j de la blank'a au\u0306 rug\u0302'a aba-rob'o. Kvankam la s\u0302ari'o (la islam'a leg\u0302'ar'o) baz'e postul'as dec'a'n vestig\u0302-stil'o'n, kaj por vir'o'j kaj por vir'in'o'j (\u201eKonsil'u al la kred'ant'in'o'j turn'i la okul'o'j'n for de tent'o kaj konserv'i la c\u0302ast'o'n; kovr'i si'a'j'n ornam'o'j'n (krom tiu'j'n, kiu'j normal'e est'as sen'kas\u0302'a'j); tir'i la vual'o'j'n sur la sin'o'j'n kaj ne mal'kas\u0302'i si'a'j'n ornam'aj\u0302'o'j'n krom al edz'o'j kaj patr'o'j\u201d ktp \u2013 la Koran'o), long'a'j vest'o'j farua kaj hamdanija (ambau\u0306 super'palt'o'j el s\u0302af'lan'o kun tre long'a'j manik'o'j) kaj la s\u0302irualo (flu'ant'a pantalon'o) kaj ali'a'j simil'a'j est'as ankorau\u0306 el'star'a'j en la arab'a vest-manier'o."}, {"text_idx": "#001480", "text": "Ceter'e, iam en la fru'a'j sep'dek'a'j jar'o'j aper'is en la londona tag'gazet'o The Times intervju'o kun ekster'land'a'j labor'ist'o'j pri la tem'o de la seks'a revoluci'o kaj la tiam'a aper'o de vir'in'a'j mini-jup'o'j; c\u0302e tio jugoslavia labor'ist'o koment'is: \u201eEn ni'a land'o oni ne montr'as tio'n, kio'n oni ne est'as pret'a for'vend'i.\u201d Jen fakt'e mult'e da ver'o pri la motiv'o de iu'j el'montr'em'a'j tendenc'o'j rilat'e al tiu sin-indulg'a, frivol'a \u201erevoluci'o\u201d."}, {"text_idx": "#001481", "text": "1. Not'o de la redaktor'o: En nord'a Afrik'o c\u0302irkau\u0306 200 jar'o'j'n post Krist'o, do long'e antau\u0306 la profet'o Muhamado, jun'a'j krist'an'a'j vir'in'o'j subit'e grand'amas'e for'ig'is si'a'j'n vual'o'j'n, asert'ant'e, ke pro krist'an'ig\u0302'o ili ne plu bezon'as uz'i tiu'j'n. La fam'a krist'an'a teolog'o Tertulian'o furioz'e re'ag'is, asert'ant'e, ke est'as tradici'e c\u0302ie, ke dec'a'j vir'in'o'j uz'as vual'o'n \u2013 kaj jud'a'j kaj sekv'e ankau\u0306 krist'an'a'j. Tiu anekdot'o sugest'as, ke port'i vual'o'j'n almenau\u0306 tie est'as eg'e mal'nov'a kultur'a tradici'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Spez'o'kont'o por la jar'o 2006 pozitiv'a"}, {"text_idx": "#001483", "text": "Ferm'ig\u0302'is kun plus'o, por la tri'a si'n'sekv'a jar'o, la spez'o'kont'o de la Sankt'a Seg\u0302'o (la formal'a nom'o de Vatikan'o). En'spez'o'j ating'is 227,8 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j, el'spez'o'j 225,4 milion'o'j'n, kaj rest'is sald'o de 2,4 milion'o'j da eu\u0306r'o'j. Tio'n sci'ig'is kardinal'o Sergio Sebastiani, la prezid'ant'o de la Prefekt'ej'o pri la ekonomi'a'j afer'o'j, dum la gazet'ar'a konferenc'o, kun'vok'it'a por pli'klar'ig'i la cifer'o'j'n."}, {"text_idx": "#001484", "text": "En la financ'a raport'o est'as en'kalkul'it'a'j la kost'o'j de c\u0302iu'j pap'a'j administraci'o'j (la kuri'o), de la 118 reprezent'a'j sid'ej'o'j tra la tut'a mond'o kaj de la nau\u0306 deleg'it'ej'o'j c\u0302e inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Kiel c\u0302iu'jar'e, est'is indik'it'a'j la font'o'j de la en'spez'o'j."}, {"text_idx": "#001485", "text": "Rilat'e tiu'n last'a'n tem'o'n est'is cit'it'a kaj koment'it'a la kanon'o 1271 de la eklezi'a leg\u0302'ar'o, kiu invit'as episkop'a'j'n konferenc'o'j'n, diocez'o'j'n, divers'spec'a'j'n eklezi'a'j'n organiz'aj\u0302'o'j'n kaj fidel'ul'o'j'n liber'e help'i por la subvenci'ad'o de la task'o'j de la kuri'o. En la jar'o 2006 la tiu'font'a'j mon'ofer'o'j ating'is 126,3 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j (iom'et'e pli ol en la antau\u0306'a jar'o). Cert'e tiu sum'o ne sufic\u0302'us, se ne help'us ali'a font'o, la \u201eObol'o de Sankt'a Petro\u201d, mon'donac'o'j al la pap'o far'e de milion'o'j da fidel'ul'o'j el la tut'a mond'o. La pas'int'a'n jar'o'n tiu mon'font'o super'is 100 milion'o'j'n da uson'a'j dolar'o'j. C\u0302i-rilat'e la kardinal'o sci'ig'is, ke kontribu'is al tiu rezult'o ekster'ordinar'a'j donac'o'j, kiu'j ebl'e en la kur'ant'a jar'o ne ripet'ig\u0302'os. La real'a'n en'spez'o'n de tiu mon'font'o \u2013 kalkul'it'a'n en uson'a'j dolar'o'j \u2013 krom'e negativ'e influ'as la dau\u0306r'e fal'ant'a kurz'o de la dolar'o."}, {"text_idx": "#001486", "text": "Kiu'j katolik'a'j komun'um'o'j plej kontribu'is al la pap'a'j bon'far'a'j iniciat'o'j? La uson'a (malgrau\u0306, dir'is la inform'ant'o, la bedau\u0306r'ind'a kaj hont'a afer'o de la pederast'a'j pastr'o'j), la german'a kaj la ital'a fidel'ul'ar'o, se oni konsider'as la mon'sum'o'j'n. Se ebl'us kalkul'i lau\u0306 la nombr'o de katolik'o'j de unu'op'a'j land'o'j, ebl'e la rezult'o'j montr'ig\u0302'us mal'sam'a'j, c\u0302ar ankau\u0306 fidel'ul'o'j de ali'a'j kontinent'o'j ek'sent'as la dev'o'n kontribu'i. Tamen mult'a'j donac'ant'o'j ne las'as indik'o'n pri si'a origin'o."}, {"text_idx": "#001487", "text": "Sukces'o'plen'a, s\u0302erc'o'plen'a kaj tre mal'kutim'a"}, {"text_idx": "#001488", "text": "Unu'a'vid'e oni'n traf'as la rimark'o, ke tut'e mank'as tabel'o de en'hav'o, au\u0306 iu ali'a indeks'o, por c\u0302i tiu libr'o. Kombin'int'e tiu'n rimark'o'n kun medit'o pri la tre strang'a'son'a titol'o \u201eNe'mav'e edif'i\u201d, oni konklud'as, ke atend'as leg'o'n tre ne'kutim'a libr'o. Kaj oni plen'e prav'as."}, {"text_idx": "#001489", "text": "Krom'e tiu libr'o ne nur si'a'manier'e ja edif'as, kaj tut'e ver'e \u201ene'mav'e\u201d (= ne mal'bon'e), la en'hav'o tiom rid'ig'as la leg'ant'o'n, ke oni facil'e forges'as, ke tem'as pri instru'libr'o."}, {"text_idx": "#001490", "text": "Tem'as, plej'part'e, pri la spert'o'j de spion'o 005, kies sekret'a task'o est'as protekt'i Esperant'o'n kontrau\u0306 atak'em'a'j mal'amik'o'j kaj insid'a'j re'form'ist'o'j. Sed kia'j mal'amik'o'j? Nu, c\u0302ef'e la log\u0302'ant'o'j de Volapukastano. Kaj kia'j re'form'ist'o'j? Nu, oni'a'j antau\u0306'supoz'o'j erar'as, kaj mi las'os al vi leg'i pri ili en la libr'o."}, {"text_idx": "#001491", "text": "Form'e, la plej'part'o de la libr'o konsist'as el si'n'sekv'o de satir'a'j kaj parodi'a'j dram'tekst'o'j, en kiu'j spion'o 005 c\u0302ef'e au\u0306 part'e rol'as; c\u0302iu'n sekv'as grand'a seri'o de enigm'a'j demand'ar'o'j, ekzerc'o'j kaj task'o'j, kies plen'um'o postul'as detal'a'n kaj tre kribr'a'n tra'stud'ad'o'n de la koncern'a dram'o. En'est'as ankau\u0306 poem'o, pri'komput'il'a fars'o (titol'it'a \u201eLa Di'serv'ant'o kaj la tomat'o\u201d), scienc-fikci'a dram'o, cel'ant'a kompar'i la nombr'o'n de esperant'ist'o'j sur la ter'o kaj sur Venus'o, kaj kiom pli! C\u0302iu kun propr'a'j ekzerc'o'j."}, {"text_idx": "#001492", "text": "Per la parodi'o'j kaj spektakl'a'j satir'o'j vi mult'eg'o'n lern'os per c\u0302i tiu libr'o. C\u0302u vi vol'as sci'i, kial la Universal'a Kongres'o en Adelajd'o dau\u0306r'is mult'a'j'n monat'o'j'n (c\u0302ar iu for's\u0302tel'is la oficial'a'n martel'o'n, per kiu oni ferm'as universal'a'j'n kongres'o'j'n)? Kiom da vort'o'j kapabl'as parol'i kamel'o? Kiel son'as la Fonetik'a Esperant'o, lau\u0306 kiu oni prononc'as ankau\u0306 c\u0302iu'j'n interpunkci'a'j'n sign'o'j'n? (Se mi g\u0302ust'e memor'as, la muzik-komedi'ist'o Victor Borge distr'ad'is si'a'j'n au\u0306skult'ant'o'j'n per simil'a sistem'o, rilat'e la angl'a'n lingv'o'n, antau\u0306 mult'a'j jar'o'j.) Kiel produkt'i konstant'a'j'n furz'o'j'n? Kiel kalkul'i la sum'a'n nombr'o'n de esperant'ist'o'j? Kial fiask'is la Esperant'o-mov'ad'o sur Venus'o? Kiu tortur'o est'as la plej mal'toler'ebl'a el c\u0302iu'j tortur'o'j? Ver'a'n enciklopedi'et'o'n da absurd'a'j, komik'a'j pseu\u0306do'fakt'o'j prezent'as al ni Stefan MacGill. Kaj, kiel oni sci'as, c\u0302e la baz'o de c\u0302iu s\u0302erc'o, kutim'e kas\u0302'it'e, ekzist'as tre real'a ver'o, kiu'n oni prefer'as ignor'i au\u0306 nur pri'eu\u0306femism'i."}, {"text_idx": "#001496", "text": "La dik'a Krause? ... kred'u mi'n, sinjor'in'o!"}, {"text_idx": "#001497", "text": "Kiam, antau\u0306 kelk'a'j semajn'o'j, mi vid'is la nov'a'n dik'a'n Krause, mi'a unu'a impres'o est'is iu u\u0306au\u0306-sent'o. Jes, malgrau\u0306 mi'a ag\u0302'o, mi sekv'as la modern'a'n lingv'o'uz'o'n, la modern'a'n flu'o'n de impres'o'j, sent'o'j kaj esprim'o'j. Kaj cert'e la dek-kvin'a regul'o permes'as al ni en'konduk'i la vort'o'n. U\u0306au\u0306! Du mil du'cent du'dek kvin gram'o'j'n! (La antau\u0306'ul'o: 650 gram'o'j'n.) U\u0306au\u0306! Mil ses'cent sep'dek nau\u0306 pag\u0302'o'j'n (la antau\u0306'ul'o: 591). U\u0306au\u0306! En c\u0302iu pag\u0302'o kvar'cent ok kvadrat'centi'metr'o'j'n (la antau\u0306'ul'o: 228 cm2; rilat'o do: 1,8). U\u0306au\u0306! Bel'a bind'o! Dec'a kolor'o, kvankam la flav'o de Langenscheidt pli plac\u0302'is al mi, kaj ankau\u0306 la pli simpl'a dur'kovr'il'o de la antau\u0306'ul'o hav'as mi'a'n prefer'o'n, sed ... pri gust'o'j kaj kolor'o'j ... Sur la dors'o mi leg'is jubil'a'n deklar'o'n, ke tem'as pri la tut'mond'e plej ampleks'a du'lingv'a Esperant'o-vort'ar'o iam ajn aper'int'a. Nu, bon'e, libr'o'dors'o rajt'as est'i, au\u0306 dev'as est'i, varb'a. Tiu asert'o, tamen, aplomb'e ripet'ig\u0302'as en la antau\u0306'parol'o kaj tiel, vol'e-ne'vol'e, invit'as al pli fund'a esplor'o."}, {"text_idx": "#001498", "text": "En la frat'o (Esperant'o-german'a, eld. Buske, 1999) tre'eg'e g\u0302en'is mi'n (mi ne dispon'as pri s\u0302alt'il'o por mal'funkci'ig'i mi'a'n estetik'a'n sent'em'o'n), ke la esperant'a'j super'sign'it'a'j liter'o'j, en si'a oblikv'a form'o, tip'o'grafi'e ne harmoni'e danc'is kun la sen'super'sign'a'j. Ili c\u0302iam tro proksim'is, tret'is la ali'a'j'n sur la pied'fingr'o'j'n. En la nun'a komput'il'a temp'o ripar'i tio'n ja ne dev'us est'i tia ne'solv'ebl'a problem'o! Felic\u0302'e, la oblikv'a'j esperant'a'j tekst'o'j en la nov'a el'don'o est'as mal'oft'a'j; ili aper'as nur en la bibliografi'a'j indik'o'j, sed la problem'o ne est'as solv'it'a. Pli'e, la el'don'ist'o, s\u0302ajn'e, hav'as rom'o'fobi'o'n, c\u0302ar li komenc'as numer'ig'o'n nur c\u0302e X kaj forges'as indik'i XII kaj XV. Ne'grav'e, sed s\u0302ok'e en prestig\u0302'a libr'o! Tamen mi rapid'e al'don'u: tio ne de'ten'u vi'n de ac\u0302et'ad'o! Ceter'e, c\u0302e la redakt'ad'o oni uz'is la ekster'ordinar'a'j'n avantag\u0302'o'j'n de per'komput'il'a pag\u0302'ord'ig'o. Tiel oni, ekzempl'e, evit'is perd'o'n de spac'o, c\u0302ar c\u0302iu liter'o fin'ig\u0302'as c\u0302e la last'a lini'o de pag\u0302'o, kaj do c\u0302iu nov'a liter'o komenc'ig\u0302'as tut'e supr'e de pag\u0302'o, kaj inter du si'n'sekv'a'j liter'o'j neni'u gap'a vaku'o rest'as. (Nur la nederlanda vort'ar'o tio'n antau\u0306'e far'is, ec\u0302 iom pli fajn'e ankorau\u0306, c\u0302ar tie c\u0302iu nov'a liter'o komenc'ig\u0302'as en dekstr'a pag\u0302'o.)"}, {"text_idx": "#001499", "text": "Est'as mal'facil'e kompar'i pom'o'j'n kun citron'o'j. Ec\u0302 jam kompar'o kun la antau\u0306'ul'o (por mi la Langenscheidt-el'don'o de 1993) ne est'as tiel facil'a. Unu'a'vid'e, oni pens'us, ke oni kompar'as gigant'o'n kun nan'o (nu, tamen jam plen'kresk'a nan'o). Sed, iom pli detal'e rigard'ant'e, oni konstat'as, ke la en'hav'o de unu mal'nov'a pag\u0302'o super'as la en'hav'o'n de unu nov'a! La nov'a hav'as 53 lini'o'j'n en c\u0302iu pag\u0302'o, la mal'nov'a \u2013 malgrau\u0306 mal'pli grand'a format'o \u2013 hav'as 62 lini'o'j'n. Ankau\u0306 la liter'tip'o est'as nun mult'e pli grand'a ol antau\u0306'e. Grand'a avantag\u0302'o \u2013 sed vi dev'as pri'pag'i g\u0302i'n \u2013 est'as pli'a komfort'o por leg'ad'o, por uz'ad'o. Oni do cert'e ne trov'as la rilat'o'n de pli'ampleks'ig\u0302'o per kalkul'ad'o de la rilat'o de nombr'o'j de pag\u0302'o'j (2225 : 650 = 3,4). Mi elekt'is seri'o'n de 100 kap'vort'o'j en la mal'nov'a (de Katze g\u0302is Keimdru\u0308sen) kaj nombr'is, kiom da kap'vort'o'j aper'as en la nov'a inter tiu'j du lim'vort'o'j. Rezult'o: 167. Vast'ig'kvocient'o do egal'as preskau\u0306 1,7. Se mi far'as sam'a'n kalkul'o'n en mi'a german'a-nederlanda vort'ar'o, tiam, tamen, la nombr'o est'as 268. La vast'ig'o do cert'e ne ating'is si'a'n lim'o'n."}, {"text_idx": "#001500", "text": "Iam la frat'o liver'is al mi, mal'rekt'e, nederland'an mal'facil'a'n ombr'ig'it'a'n vort'o'n. Mi bezon'is nederland'an vort'o'n por la esperant'a \u201ekavalier'o\u201d. Krause instru'is al mi, ke german'e est'as Katze, kio konduk'is mi'n rekt'e al la nederlanda ekvivalent'o por \u201ekat'o\u201d. Nun mi do vol'is re'vizit'i mi'a'n mal'nov'a'n amik'o'n ... sed konstat'is, ke g\u0302i mank'as. Kaj tio konduk'as mi'n al la konstat'o, ke mal'fort'a flank'o de la nov'a dik'a Krause kus\u0302'as en la tro'a lim'ig'o de la divers'a'j signif'o'j de unu sam'a kap'vort'o. La vort'ar'o kon'as nur la kat'a'n Katze! Mal'grand'a Brockhaus cit'as 6 signif'o'j'n. La hispan'a gato, en la grand'a vort'ar'o de Fernand'o de Dieg'o, hav'as 11 signif'o'j'n pure-vort'a'j'n kaj 19 esprim'o'j'n plus 7 pli'a'j'n kombinaj\u0302'o'j'n, dum la fam'a Real cit'as 17 divers'a'j'n. La ital'a vort'ar'o de Carlo Minnaja don'as kvin'o'n da signif'o'j por gatto. Mi'a german'a-nederlanda hav'as list'o'n de 9 signif'o'j. En la franc'a chat hav'as 4 signif'o'j'n, la angl'a cat 14. Nu, jes, la plej grav'a, plej kutim'a est'as kat'o, sed ... mi bezon'as vort'ar'o'n ne por serc\u0302'i la signif'o'n de \u201eseg\u0302'o\u201d au\u0306 \u201etabl'o\u201d au\u0306 \u201edom'o\u201d, sed precip'e por serc\u0302'i signif'o'n de vort'o'j, kiu'j'n mi ne kon'as, ne kompren'as, kiu'j'n mi ebl'e nur unu foj'o'n en la viv'o renkont'os! Mi far'is la sam'a'n konstat'o'n por mult'a'j ali'a'j kap'vort'o'j. Ekzempl'e Hand kun unu sol'a signif'o c\u0302e Krause, sed 28 por man'o c\u0302e de Dieg'o (36 en la Real), 4 c\u0302e Minnaja por ital'a man'o. Pli'e ankau\u0306 la esprim'o'j magr'as, kompar'e kun ali'a'j vort'ar'o'j. La naci'lingv'a'j vort'ar'o'j al la nederlanda don'as por la franc'a main 5 signif'o'j'n, kaj por la angl'a hand 13."}, {"text_idx": "#001502", "text": "El kun'pus\u0302'ig\u0302'o de ide'o'j nask'ig\u0302'u lum'o"}, {"text_idx": "#001503", "text": "Sur la dur'kovr'il'a front'pag\u0302'o de la vort'ar'o aper'as g\u0302ust'e vort'o, por kiu la divers'a'j vort'ar'o'j hav'as mal'sam'a'n solv'o'n (kio ne nepr'e est'as mal'bon'a, kondic\u0302'e ke c\u0302iu est'u kompren'ebl'a), nom'e Eselsohr, kun, lau\u0306d'ind'e, tri signif'o'j. La diskut'end'a signif'o est'as tiu de la fald'it'a, au\u0306, lau\u0306 mi, pli ankorau\u0306 c\u0302ifon'it'a, angul'o de libr'o'pag\u0302'o (de stud- au\u0306 ali'a libr'o). Krause don'as, iom tro anemi'e, tro pri'skrib'e, \u201efald'it'a angul'o de libr'o'pag\u0302'o\u201d ... dum la franc'a vort'ar'o uz'as \u201ere'fald'o\u201d, la angl'a \u201ekorn'o\u201d (interes'e, est'as la franc'a vort'o, kiu est'as corne), la nederlanda \u201eangul'fald'o\u201d, la ital'a \u201ere'fald(aj\u0302)o\u201d, \u201ekorn'o'fald'o\u201d. Fakt'e do c\u0302iu el ili est'as kompren'ebl'a kaj akcept'ebl'a, cert'e, en g\u0302ust'a kun'tekst'o."}, {"text_idx": "#001505", "text": "C\u0302iu'n best'et'o'n si'a'n lud'et'o'n, c\u0302iu'n krokodil'o'n si'a'n lud'il'o'n. Mi'a lud'il'o est'as frazeologi'o, esprim'ar'o, kaj mi c\u0302iam esper'as mal'kovr'i en vort'ar'o'j nov'a'j'n tau\u0306g'a'j'n, kompren'ebl'a'j'n, sed suk'a'j'n esprim'o'j'n. Krom'e, mi s\u0302at'as rimark'i, kiel vort'ar'ist'o sukces'as lig'i (kaj malgrau\u0306 c\u0302iu'j c\u0302iu'tag'a'j insist'o'j cert'e ne jam \u201elink'i\u201d!) bel'a'j'n naci'lingv'a'j'n esprim'o'j'n kun ekzist'ant'a'j (au\u0306 ekzist'ont'a'j) esperant'a'j esprim'o'j. Tiel mi trov'is c\u0302e Krause: er will mit dem Kopf durch di'e Wand \u2013 \u201epor li'a vol'o ne ekzist'as mal'mol'o\u201d, sed c\u0302e de'n Kopf in de'n Sand stecken mi bedau\u0306r'as la mank'o'n de la strut'o, kiu, tamen, pli'klar'ig'us la senc'o'n kaj est'as Piv-a. Por er hat viel hinter sich traduk'it'a kiel \u201eli tra'viv'is mult'o'n (mal'bon'a'n en si'a viv'o)\u201d est'as, tamen, en la zamenhofa proverb'ar'o trov'ebl'a'j pli ol unu suk'a ekvivalent'o! Rimark'ind'e traf'a est'as la trakt'ad'o de einlegen, kiu montr'as dek'o'n da divers'a'j esperant'a'j vort'o'j lau\u0306 la senc'o. Mit ihm ist nichts anzufangen ig\u0302'as lau\u0306 la german'a signif'o er taugt zu nichts \u2013 \u201eli tau\u0306g'as por neni'o\u201d, dum Zamenhof bild'e kaj bel'e predik'is: \u201eli tau\u0306g'as nek por stud'o, nek por lud'o\u201d kaj ebl'e ankau\u0306 \u201enek por bak'i, nek por hak'i\u201d. Enigm'o est'is por mi kaj rest'as por mi: di'e hold'e Weiblichkeit, c\u0302ar post g\u0302i mi trov'as nur ne'kompren'ebl'a'n (por mi) kaum Hawa. C\u0302u slang'o?"}, {"text_idx": "#001506", "text": "Hav'ind'a verk'o, malgrau\u0306 g\u0302i'a, tamen, tro alt'a ne'logik'a prez'o. Du'on'o est'us cert'e pli logik'a, se oni kompar'as kun simil'a'j verk'o'j. Kaj ... g\u0302i absolut'e est'as mal'pli vast'a, mal'pli kvalit'a ol la hispan'a de Fernand'o de Dieg'o kaj la ital'a de Carlo Minnaja! Tamen bon'a verk'o, valor'a verk'o, kvankam nepr'e pli'bon'ig'end'a! Ni fier'e montr'u g\u0302i'n al la ekster'a mond'o kaj dec'e pri'silent'u g\u0302i'a'j'n mank'o'j'n."}, {"text_idx": "#001508", "text": "Lau\u0306 statistik'o mez'um'a litovo dispon'as nur pri preskau\u0306 198 eu\u0306r'o'j monat'e. Resum'e, se c\u0302iu'j litovoj est'us \u201estatistik'a'j litovoj\u201d, ili apenau\u0306 pov'us viv'ten'i si'n. Unu person'o por nutr'aj\u0302'o, vest'o'j ktp. monat'e el'spez'as 189 eu\u0306r'o'j'n kaj fin'fin'e liber'a'j rest'as nur apenau\u0306 9 eu\u0306r'o'j. Tiu sum'o sufic\u0302'as nur por unu du'person'a vizit'o al kin'ej'o, teatr'o au\u0306 ne'mult'e'kost'a restoraci'o."}, {"text_idx": "#001509", "text": "La plej grand'a kvant'o \u2013 c\u0302irkau\u0306 64 eu\u0306r'o'j monat'e au\u0306 2 eu\u0306r'o'j tag'e \u2013 el'spez'ig\u0302'as por akir'o de mang\u0302'produkt'o'j. Tiu sum'o sufic\u0302'as por c\u0302iu'tag'e ac\u0302et'i almenau\u0306 unu pan'o'n, unu litr'o'n da lakt'o kaj iom da mal'mult'e'kost'a'j viand'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001510", "text": "Du'a grand'a el'spez'o'part'o konsist'as el pag'o'j por la log\u0302'ej'o. Elektr'o, akv'o kaj gas'o statistik'e kost'as preskau\u0306 23 eu\u0306r'o'j'n monat'e au\u0306 0,75 eu\u0306r'o'j'n tag'e. Ali'vort'e, averag\u0302'a litovo c\u0302iu'tag'e pov'as permes'i por si iom trink'i, iom'et'e hejt'i si'a'n log\u0302'ej'o'n kaj i'o'n kuir'i au\u0306 ec\u0302 lav'i si'n."}, {"text_idx": "#001511", "text": "Por vest'aj\u0302'o'j kaj s\u0302u'o'j litovo monat'e el'spez'as preskau\u0306 16,5 eu\u0306r'o'j'n. En ordinar'a vend'ej'o tiu sum'o sufic\u0302'us por ac\u0302et'i unu c\u0302emiz'o'n, unu par'o'n da s\u0302trump'o'j kaj kelk'a'j'n mal'mult'e'kost'a'j'n sub'vest'aj\u0302'o'j'n, au\u0306 nur du'on'o'n de normal'kvalit'a pantalon'o au\u0306 unu s\u0302u'o'n."}, {"text_idx": "#001512", "text": "Por statistik'a litovo transport'o monat'e kost'as 19,50 eu\u0306r'o'j'n. Rezult'e averag\u0302'a litovo, se li posed'as au\u0306tomobil'o'n, pov'as en g\u0302i'a'n uj'o'n en'vers\u0302'i c\u0302irkau\u0306 20 litr'o'j'n da benzin'o. Per tiu kvant'o li pov'as vetur'i c\u0302irkau\u0306 200 kilo'metr'o'j'n. Se statistik'a litovo ne posed'as au\u0306t'o'n, li, de'pend'e de si'a log\u0302'lok'o, pov'us ac\u0302et'i 50 g\u0302is 100 bilet'o'j'n por lok'a publik'a trafik'o au\u0306 du'foj'e vetur'i kaj re'ven'i, ekzempl'e, inter Vilnius kaj Kaunas, kiu'j distanc'as je c\u0302irkau\u0306 100 km."}, {"text_idx": "#001517", "text": "Neni'u est'is tiel dank'em'a kiel vi! Imag'u, iam vi ec\u0302 dir'is, ke ni est'as kvazau\u0306 klon'o'j, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001520", "text": "\u201eMez'bon'e! Emoci'a afer'o est'is la nask'ig\u0302'tag'dat're'ven'o de Jozefo. Tri'dek ge'amik'o'j surpriz'e gratul'is li'n maten'e. Kaj mi'a eks'edz'o est'is tie! Kaj mi dev'is toler'i li'a'n c\u0302e'est'o'n. Kaj mi dev'is rid'et'i, kiam li rakont'is al c\u0302iu'j la kutim'a'j'n mal'bon'a'j'n s\u0302erc'o'j'n. Sed kompren'ebl'e mi ofer'is mi'n por Jozefo. Ceter'e la eks'edz'o post'e sekv'is mi'n, kaj li regal'is mi'n per bier'o en trink'ej'o. Imag'u! Li babil'is kvazau\u0306 ni ja est'as ankorau\u0306 kun'log\u0302'ant'a'j kiel ge'edz'o'j. Kia arogant'ec'o! Felic\u0302'e est'as, ke li kun si'a c\u0302ies'ul'in'o baldau\u0306 trans'lok'ig\u0302'os ekster'land'e'n. Vesper'e Jozefo kaj la kor'amik'in'o invit'is mi'n mang\u0302'i en nov'a sufic\u0302'e bon'a restoraci'o. Kia bel'a vesper'o, sed, ho ve, kia terur'a afer'o, ke mi dev'is hejm'e'n re'ven'i sol'a, kaj hejm'e est'as neni'u zorg'em'a au\u0306skult'ant'o, neni'u! Neni'u ajn! Ver'a amik'in'o mank'as al mi!\u201d"}, {"text_idx": "#001523", "text": "Tamen s\u0302i dau\u0306r'ig'is: \u201eKial vi inter'romp'is mi'n? Kutim'e vi ...\u201d"}, {"text_idx": "#001525", "text": "\u201eC\u0302u ver'e? C\u0302u mi nun rajt'as dau\u0306r'ig'i mi'a'n rakont'et'o'n?\u201d Dau\u0306r'e s\u0302i blek'ad'is:"}, {"text_idx": "#001528", "text": "Estr'o'j de ministr'ej'o'j pri komunik'ad'o de Litovio kaj transport'o de Pollando en et'a, antau\u0306'e ne'kon'at'a, litova urb'et'o Mockava, apud la lim'o litova-pol'a, inau\u0306gur'is special'a'n memor'tabul'o'n. \u201eTiu c\u0302i ag'o simbol'as komenc'o'n de la projekt'o Rail Baltica\u201d, deklar'is ili."}, {"text_idx": "#001529", "text": "Litovio, kun najbar'a'j s\u0302tat'o'j Pollando, Latvi'o kaj Estoni'o, iniciat'is fer'voj'a'n projekt'o'n, kiu pov'us fort'e pli'vigl'ig'i la ekonomi'o'n de la tut'a region'o. Not'ind'as, ke Litovio kaj ali'a'j balt'a'j land'o'j nun est'as barit'a'j de la fer'voj'a ret'o de la Eu\u0306rop'a Uni'o. Kiel eks'a'j sovetiaj land'o'j ili posed'as ali'dimensi'a'n rus'a'n s\u0302pur'o'n. La distanc'o inter la en'a'j rand'o'j de la rel'o'j est'as 1524 mm. La eu\u0306rop'dimensi'a'n fer'voj'o'n kun s\u0302pur'o de 1435 mm ili perd'is en la jar'o 1940 kun'e kun si'a s\u0302tat'a sen'de'pend'ec'o."}, {"text_idx": "#001531", "text": "La land'o'j, kiu'j lanc\u0302'is tiu'n c\u0302i fer'voj'a'n projekt'o'n, ne est'os kapabl'a'j mem'star'e real'ig'i g\u0302i'n. Tial ili pet'is financ'a'n sub'ten'o'n de la Eu\u0306rop'a Komision'o. Oni kalkul'as, ke nur por fer'voj'a'j labor'o'j en la teritori'o de Litovio est'os neces'a'j 800 milion'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001533", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, en mi'a'n artikol'o'n pri Korczak (MONATO 2007/8-9, p. 16-17) en's\u0302tel'ig\u0302'is grav'a erar'o. Por sub'strek'i la sufer'o'j'n de la infan'ar'o for'pel'it'a maten'e la 6an de au\u0306gust'o 1942 mi menci'is, ke ili dev'is mars\u0302'i tra la strat'o'j \u201edum terur'e varm'eg'a tag'o\u201d. Mi ne sci'as, kial la redaktor'o s\u0302ang\u0302'is tio'n al \u201edum terur'e mal'varm'a tag'o\u201d. Ne'kompren'ebl'a por mi erar'o, c\u0302ar ja en au\u0306gust'o neniam en Pollando okaz'as tre mal'varm'a'j tag'o'j ..."}, {"text_idx": "#001534", "text": "En juni'o 2007 la Log\u0302'ant'ar'a Fondus'o de la Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j publik'ig'is si'a'n raport'o'n pri la log\u0302'ant'ar'a stat'o de la mond'o en 2007. Dum la 20a jar'cent'o, la urb'a log\u0302'ant'ar'o de la mond'o jam rapid'eg'e kresk'is de 0,2 g\u0302is 2,8 miliard'o'j kaj en la ven'ont'a'j 20 jar'o'j g\u0302i ankorau\u0306 montr'os sen'precedenc'a'n kresk'o'n en la dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001535", "text": "La kresk'o est'os precip'e rimark'ebl'a en Afrik'o kaj Azi'o. En ambau\u0306 mond'part'o'j la urb'an'ar'o mult'obl'ig\u0302'os inter la jar'o'j 2000 g\u0302is 2030 kaj pli'ig\u0302'os je 1,7 miliard'o'j. Tio super'os la sum'o'n de la log\u0302'ant'ar'o'j de C\u0302ini'o kaj Uson'o. Dum tiu period'o la nombr'o de urb'an'o'j en Azi'o kresk'os de 1,3 g\u0302is 2,64 miliard'o'j, en Afrik'o de 294 g\u0302is 742 milion'o'j kaj en Latin-Amerik'o kaj la region'o de la Karib'a Mar'o de 394 g\u0302is 609 milion'o'j."}, {"text_idx": "#001536", "text": "La jar'o 2008 ig\u0302'os grav'a turn'punkt'o en la histori'o de la hom'ar'o. En tiu jar'o la \u201epes'il'o\u201d de la mond'a log\u0302'ant'ar'o unu'a'foj'e devi'os de kamp'ar'o al urb'o. G\u0302is 2030 la log\u0302'ant'ar'o en urb'o'j pli'ig\u0302'os g\u0302is 5 miliard'o'j kaj ating'os 60 % de la mond'a log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#001537", "text": "La raport'o montr'as, ke la progres'o'n de urb'ig\u0302'ad'o c\u0302iam akompan'as problem'o'j pri mal'ric\u0302'o, log\u0302'ad'o, medi'o ktp. La plej el'star'a problem'o est'as la mal'ric\u0302'ul'a'j kvartal'o'j. Nun'temp'e la kvartal'ac\u0302'o'j en urb'o'j dis'vast'ig\u0302'as pli rapid'e ol en kamp'ar'o'j. Almenau\u0306 unu miliard'o da urb'an'o'j, tio est'as tri'on'o de la tut'a log\u0302'ant'ar'o, viv'as en tia'j kvartal'o'j. Pli ol 90 % de la urb'a'j mal'ric\u0302'ul'o'j viv'as en la dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j. La plej alt'a'n proporci'o'n hav'as sud'a Azi'o; post g\u0302i sekv'as orient'a Azi'o, la land'o'j sud'e de Saharo kaj Latin-Amerik'o. Al tiu'j hom'o'j mank'as iu ajn s\u0302anc'o en'profesi'ig\u0302'i kaj iu'j ec\u0302 ne hav'as fiks'a'n log\u0302'adres'o'n."}, {"text_idx": "#001538", "text": "En la pli'mult'o de la urb'o'j mal'ric\u0302'ul'o'j hav'as averag\u0302'a'n ag\u0302'o'n sub 25 jar'o'j. Ili plej facil'e est'as traf'at'a'j de sen'labor'ec'o kaj influ'at'a'j de doktrin'a'j religi'o'j. De la antau\u0306'urb'o'j de G\u0302akarto en Indonezio g\u0302is la kvartal'ac\u0302'o'j de Egipti'o vid'ebl'as la lev'ig\u0302'o de iu'j fundament'em'a'j religi'o'j. Georg'e Mattin, statistik'ist'o pri log\u0302'ant'ar'o kaj unu el la au\u0306tor'o'j de la UN-raport'o, pri tio rimark'ig'is, ke la urb'ig\u0302'ad'o est'as s\u0302ang\u0302'ant'a kaj sam'temp'e sku'ant'a ni'a'j'n pens'o'j'n kaj ke nun por tiu'j urb'a'j mizer'ul'o'j unu el la manier'o'j de'nov'e organiz'i si'a'n viv'ad'o'n est'as kred'i je ia ekstrem'ism'a religi'o."}, {"text_idx": "#001539", "text": "Mal'ric\u0302'ul'o'j rajt'u viv'i en urb'o'j"}, {"text_idx": "#001540", "text": "La raport'o avert'as, ke la progres'ad'o de urb'ig\u0302'ad'o est'as ne'evit'ebl'a kaj fort'e al'vok'as la divers'land'a'j'n reg'ist'ar'o'j'n sankci'i, ke mal'ric\u0302'ul'o'j rajt'as viv'i kaj labor'i en urb'o'j. La unu'ec'ig\u0302'o de la mond'a ekonomi'o kaj la urb'ig\u0302'ad'o al'port'as al la urb'o'j mem tre mult'a'j'n avantag\u0302'o'j'n, sed tamen c\u0302iu'j urb'o'j oft'e ne kapabl'as liver'i sufic\u0302'e da s\u0302anc'o'j al tiu'j, kiu'j ven'as de la kamp'ar'o. Apart'e vir'in'o'j est'as kutim'e ekskluziv'it'a'j dis'de la gvid'ant'a viv'ad'o de la urb'an'o'j. Al knab'in'o'j mank'as ebl'ec'o vizit'i baz'a'n lern'ej'o'n. Por solv'i au\u0306 evit'i tiu'j'n problem'o'j'n, neces'as ke reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j g\u0302ust'a'temp'e el'labor'u projekt'o'j'n, por ke hom'o'j amas'e en'urb'ig\u0302'int'a'j hav'u ebl'o'n por eduk'ad'o, en'ofic'ig\u0302'o, log\u0302'ad'o kaj ali'a'j baz'a'j viv'rimed'o'j."}, {"text_idx": "#001541", "text": "Por far'i tio'n, la organiz'aj\u0302'o'j nepr'e al'front'os grand'a'j'n defi'o'j'n, c\u0302ar tio bezon'as mult'a'j'n ric\u0302'font'o'j'n. Tial esper'ebl'e est'u intens'a kun'labor'o inter la divers'land'a'j reg'ist'ar'o'j kaj Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, sed ankau\u0306 est'u intim'a'j rilat'o'j inter la divers'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001542", "text": "La raport'o emfaz'as, ke nun C\u0302ini'o jam est'as en la pint'o'period'o de la urb'a ekspansi'o. C\u0302iu'jar'e c\u0302. 1,8 milion'o'j da kamp'ar'an'o'j en'ven'as la urb'o'j'n. Tia migr'ad'o nepr'e kau\u0306z'as mult'a'j'n problem'o'j'n pri soci'o kaj medi'o, sed kompar'e kun ali'a'j dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j, en C\u0302ini'o la migr'ad'o far'is kaj far'as pli grand'a'n kontribu'o'n al la urb'a kresk'o. Ali'a flank'o de la c\u0302in'a ekonomi'a prosper'o tamen est'as la mal'ric\u0302'ig\u0302'o de pli kaj pli da ordinar'a'j c\u0302in'o'j."}, {"text_idx": "#001543", "text": "La raport'o montr'as, ke nun C\u0302ini'o est'as la centr'o de la mond'a fabrik'ant'a industri'o kun pli ol 600 urb'o'j mez'a'j kaj grand'a'j. Preskau\u0306 c\u0302iu'j fabrik'o'j situ'as en au\u0306 apud urb'o'j. La reg'ist'ar'o rezon'as, ke post mal'pli ol dek jar'o'j pli ol du'on'o de la c\u0302in'o'j, nom'e c\u0302. 870 milion'o'j, ig\u0302'os urb'an'o'j. Tiam en C\u0302ini'o est'os 83 urb'eg'o'j kun po pli ol 7,5 milion'o'j'n da log\u0302'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001544", "text": "\u201eKulp'as ne CEET, sed io ali'a, kio'n ni ne sci'as. Nur la reg'ist'ar'o solv'u la enigm'o'n c\u0302irkau\u0306 la afer'o\u201d, koment'is j\u0302urnal'ist'o, au\u0306d'int'e kant'o'n, kies verk'int'o akuz'is la togoland'a'n elektr'a'n kompani'o'n CEET, ke g\u0302i rifuz'as liver'i elektr'o'n al la popol'o."}, {"text_idx": "#001545", "text": "Elektr'o far'ig\u0302'as rar'aj\u0302'o en Togoland'o. La tut'a'n tag'o'n oni hav'as g\u0302i'n nur kelk'a'j'n hor'o'j'n. Tio brems'as mult'a'j'n labor'o'j'n. Entrepren'o'j ferm'ig\u0302'as, administr'a'j afer'o'j mal'rapid'ig\u0302'as, mang\u0302'o'j putr'as, kaj en hospital'o'j hom'o'j mort'as. C\u0302iu pov'as imag'i la rezult'o'j'n de la kriz'o."}, {"text_idx": "#001546", "text": "Labor'hor'o'j konstant'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. Oni labor'as, kiam est'as elektr'o. Tut'a'n tag'o'n oni neni'o'n far'as, sed kiam nokt'o'mez'e ek'funkci'as elektr'o, komenc'ig\u0302'as la labor'o. Oni pov'as tamen si'n demand'i, c\u0302u labor'o'j tia'j frukt'o'don'as."}, {"text_idx": "#001547", "text": "Ne'pag'o de Togoland'o al tiu'j, kiu'j liver'as elektr'o'n, kontribu'as al la kriz'o. Ceter'e al tiu c\u0302i al'don'ebl'as ali'a: mank'as akv'o en la turbin'o'j."}, {"text_idx": "#001548", "text": "\u201eRezist'ad'o \u2013 mi'a du'a plej am'at'a vort'o.\u201d Tio'n deklar'is Albin Kurt'i, la estr'o de la mov'ad'o Mem'decid'o, kiu streb'as solv'i la problem'o'n pri la status'o de Kosovo per popol'a referendum'o. Mem'decid'o est'as ver'a opozici'o en Kosovo, kiu kontrau\u0306'as ajn'a'n kondic\u0302'it'a'n, kripl'ig'it'a'n sen'de'pend'ec'o'n de tiu au\u0306tonom'a region'o de eks'a Jugoslavio. Kosovo, pli ol nau\u0306-dek'on'e log\u0302'at'a de etn'a'j au\u0306tokton'a'j alban'o'j, est'is aneks'it'a de la unu'a Jugoslavio en 1913, mal'dank'e al tiam'a'j s\u0302tat'potenc'o'j, c\u0302ef'e Franci'o kaj Rusio."}, {"text_idx": "#001550", "text": "Li prezid'is la tiel nom'at'a'n Komitat'o'n de Kosova Ag'ad'o, sub'ten'at'a'n de okcident'land'a'j reprezent'ej'o'j en Pris\u030ctina. La komitat'o esplor'is mank'o'j'n kaj ating'o'j'n en Kosovo rilat'e re'vigl'ig'o'n de la ekonomi'o, respekt'o'n pri minoritat'o'j kaj demokrati'ig'o'n de la viv'o."}, {"text_idx": "#001551", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j Kurt'i fond'is la mov'ad'o'n Mem'decid'o, kiu kontrau\u0306'as plan'o'j'n pri la tiel nom'at'a religi'a ekster'teritori'ec'o, kiu fakt'e plu ten'as Kosovon en Serbi'o. Dum manifestaci'o en februar'o, kiu fin'ig\u0302'is tragik'e (mort'is du jun'ul'o'j kaj grav'e vund'ig\u0302'is pli ol 80 ali'a'j), la polic'o arest'is li'n. Ek'de tiam Kurt'i plu rest'as en antau\u0306'prizon'o, akuz'it'e pri \u201emal'respekt'o kaj per'fort'em'o al s\u0302tat'a'j instituci'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001552", "text": "Kurt'i far'ig\u0302'is simbol'o de nun'temp'a popol'a rezist'o en Kosovo. Dum jug\u0302'sesi'o en juli'o li dir'is al la inter'naci'a prokuror'in'o Cecili'a Tillada, kiu akuz'is li'n pri \u201eal'vok'o al rezist'ad'o\u201d, ke \u201ela vort'o rezist'ad'o est'as la du'a plej am'at'a vort'o por mi, c\u0302ar, se est'as io antau\u0306'e'n mov'int'a la hom'ar'o'n dum la histori'o, tio est'as g\u0302ust'e rezist'ad'o kaj al'vok'o al g\u0302i\u201d."}, {"text_idx": "#001553", "text": "Fin'fin'e la alban'a parlament'o elekt'is nov'a'n prezid'ant'o'n. Tio okaz'is post kriz'o, kiu'n kau\u0306z'is la konstituci'o. Kial? La konstituci'o de 1998 difin'is nov'a'j'n regul'o'j'n por elekt'i prezid'ant'o'n. Tiu est'u sub'ten'at'a de almenau\u0306 tri kvin'on'o'j de la deput'it'o'j (el 140 deput'it'o'j dev'us voc\u0302'don'i por la prezid'ant'o almenau\u0306 84)."}, {"text_idx": "#001554", "text": "Tamen la reg'ant'a koalici'o pov'is ating'i maksimum'e 82 voc\u0302'o'j'n. Neces'is pli'a'j voc\u0302'o'j de la opozici'o (social'ist'o'j kaj ali'a'j alianc'an'o'j), kiu dum la last'a'j du jar'o'j ne favor'is la reg'ist'ar'o'n. Lau\u0306'konstituci'e oni dev'us arang\u0302'i en'tut'e kvin parlament'a'j'n elekt'o'j'n, post kiu'j, en okaz'o de mal'ebl'ec'o elekt'i prezid'ant'o'n, la parlament'o dev'us dis'ig\u0302'i, por ke okaz'u nov'a'j g\u0302eneral'a'j balot'o'j. Tio mult'e'kost'us al la land'o ankorau\u0306 mal'ric\u0302'a, aspir'ant'a est'i invit'it'a ven'ont'jar'e en Nord-Atlantik'a'n Traktat-Organiz'aj\u0302'o'n kaj en Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n."}, {"text_idx": "#001555", "text": "Pro tio la politik'a'j parti'o'j far'is si'a'n plej'ebl'o'n por trov'i solv'o'n kaj inter'konsent'i pri prezid'ant'o. Precedent'o jam est'as: antau\u0306 kvin jar'o'j social'ist'o'j akcept'is la propon'o'n de demokrat'o'j (opozici'o) pri Alfred Moisiu, la nun'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#001556", "text": "C\u0302i-foj'e tamen demokrat'o'j postul'is, ke nov'a prezid'ant'o el opozici'a parti'o promes'u eks'ig'i la g\u0302eneral'a'n prokuror'o'n Theodhori Sollaku, kiu, lau\u0306 demokrat'o'j, implik'is la batal'o'n kontrau\u0306 korupt'o. Tio'n rifuz'is social'ist'o'j. Okaz'is do elekt'o'j kaj \u2013 mirakl'e \u2013 en la kvar'a ar'ig\u0302'is 85 deput'it'o'j sub'ten'e al la demokrat'a kandidat'o."}, {"text_idx": "#001557", "text": "Tiel sukces'is Bamir Top'i, 50-jar'a biolog'o, jam tri'foj'a deput'it'o kaj eks-vic'prezid'ant'o de la demokrat'a parti'o. Li'a elekt'o ebl'ig'as al la land'o trankvil'e dau\u0306r'ig'i la voj'o'n de re'form'o'j kaj konstru'ad'o kaj esper'i pri pli fort'a sub'ten'o inter'naci'a. Ceter'e ankau\u0306 Kosovo si'n sent'as pli sekur'a sur'voj'e al si'a sen'de'pend'ig\u0302'o. Ne hazard'e la unu'a bon'dezir'o al Top'i post li'a elekt'ig\u0302'o ven'is telefon'e de Fatmir Sejdiu, prezid'ant'o de Kosovo."}, {"text_idx": "#001558", "text": "Unu el la plej dang\u0302er'a'j trafik'cirkl'o'j en Irlando trov'ig\u0302'as sur la s\u0302tat'a au\u0306t'o'voj'o M50 en nord'a Dublino. Antau\u0306 ne'long'e, pro mank'o de pli tau\u0306g'a log\u0302'ej'o, famili'a grup'o de 50 roma'o'j (cigan'o'j) el Rumani'o establ'is primitiv'a'n tend'um'ej'o'n sur la trafik'cirkl'o."}, {"text_idx": "#001560", "text": "Plur'a'j ali'a'j hom'am'a'j organiz'aj\u0302'o'j publik'e esprim'is mal'trankvil'o'n pri la situaci'o de la grup'o. Tamen re'ag'is la reg'ist'ar'o per decid'o, ke la cigan'o'j, kiu'j ne hav'as permes'o'n por labor'i au\u0306 log\u0302'i en Irlando, est'u sen'pag'e re'transport'it'a'j per aviad'il'o al si'a de'ven'land'o."}, {"text_idx": "#001561", "text": "La irlanda organiz'aj\u0302'o Pavee Point [pav'i pojnt], kiu reprezent'as la interes'o'j'n de nomad'o'j, asert'as, ke la status'o de roma'o'j el la nov'a'j s\u0302tat'o'j de la Eu\u0306rop'a Uni'o est'as nun ec\u0302 mal'pli bon'a ol antau\u0306 la al'ig\u0302'o de tiu'j land'o'j. Tiam ili rajt'is (kvankam ne c\u0302iam sukces'e) pet'i azil'o'n kiel rifug\u0302'int'o'j. Nun ne plu. Do, ek'de nun, ili ne est'os akcept'it'a'j en Irlando, kie jam log\u0302'as proksim'um'e 40 000 ruman'o'j, el kiu'j la pli'mult'o ne est'as roma'o'j."}, {"text_idx": "#001562", "text": "La grup'o c\u0302e la trafik'cirkl'a tend'um'ej'o dir'as, ke ec\u0302 pli mizer'a'j est'is ili'a'j viv'kondic\u0302'o'j en Rumani'o. Tie ili dev'is log\u0302'i sur urb'a rub'aj\u0302'depon'ej'o. Unu el la grup'an'o'j, Ant'o'n Rost'as, patr'o de tre jun'a infan'o, dir'is al j\u0302urnal'ist'o, ke li ne vol'as re'ir'i al Rumani'o. \u201eEst'as agrabl'e c\u0302i tie\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Ruman'a diplomat'o opini'is, ke lau\u0306 inform'o el la distrikt'o, kie antau\u0306'e viv'is la cigan'o'j, ili ja hav'is log\u0302'ej'o'j'n, kaj unu el ili posed'is propr'a'n apartament'o'n. Ebl'e oni rajt'as demand'i: se tio ver'as, kial la grup'o prefer'as viv'i en plej grand'a mizer'o en Irlando?"}, {"text_idx": "#001565", "text": "Sub'ten'ant'o'j kiel Pavee Point pled'as, ke EU-s\u0302tat'o'j urg\u0302'e konsil'ig\u0302'u por solv'i la problem'o'j'n de tiu c\u0302i efektiv'e sen'hejm'a popol'o, kiu, lau\u0306 histori'ist'o'j, el'migr'is antau\u0306 pli ol mil jar'o'j el la hind'a sub'kontinent'o. Oni memor'ig'as pri la fakt'o, ke cigan'o'j dum jar'cent'o'j est'as viktim'o'j de persekut'ad'o en mult'a'j land'o'j. La plej grav'a ekzempl'o est'as la murd'o de mil'o'j da ili en nazi'a'j koncentr'ej'o'j dum la hitlera reg'ad'o."}, {"text_idx": "#001566", "text": "Al'log'as Litovio ne nur pro si'a'j histori'o, arkitektur'o au\u0306 natur'a c\u0302arm'o, sed foj'foj'e pro si'a'j bel'ul'in'o'j. Ekster Litovio, ekzempl'e, trov'ebl'as reklam'o'j lau\u0306d'ant'a'j litovajn vir'in'o'j'n. Ital'a ret'ej'o inform'as, ke litov'in'o'j \u201eest'as tre dolc\u0302'a'j, tre in'ec'a'j kaj mult'e atent'as si'a'n aspekt'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001567", "text": "Sam'temp'e konsil'ig\u0302'as ital'o'j: \u201eVen'int'e al Litovio kaj dezir'ant'e kon'at'ig\u0302'i kun litov'in'o'j, est'u afabl'a'j kaj diligent'a'j, ne kri'ad'u. La plej al'log'a ec'o por vir'in'o'j est'as modest'ec'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001568", "text": "Jam far'ig\u0302'is kvazau\u0306 tradici'o prezent'i turism'a'j'n valor'o'j'n de Litovio sur'baz'e de g\u0302i'a'j vir'in'o'j. Tial turist'o not'is inter'ret'e: \u201eItal'o'j est'as invit'at'a'j al Litovio pro mal'mult'e'kost'a bier'o kaj di'in'a'j vir'in'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001569", "text": "Mem kulp'as litovoj, pri tio ke ili'a land'o fam'ig\u0302'as pro bel'a'j kaj facil'e ating'ebl'a'j vir'in'o'j. En gazet'a'j anonc'o'j oft'e est'as propon'at'a'j la serv'o'j de bel'a'j c\u0302ic\u0302eron'in'o'j, kiu'j akompan'os gast'o'j'n al hotel'o'j au\u0306 apartament'o'j. Kulp'as ec\u0302 la s\u0302tat'a turism'a departement'o, kiu en subvenci'at'a el'don'aj\u0302'o reklam'is incit'nud'ig\u0302'a'j'n klub'o'j'n."}, {"text_idx": "#001570", "text": "La departement'estr'o ne'is, ke Litovio far'ig\u0302'as land'o de seks'a turism'o. \u201eNe est'as ver'o, ke turist'o'j ven'as al ni'a land'o pro mal'mult'e'kost'a bier'o kaj bel'a'j vir'in'o'j. Ni dev'as fier'i, ke ni'a'j in'o'j est'as simpati'a'j, tamen mi ne kred'as, ke seks'a turism'o prosper'as\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#001571", "text": "Respond'ec'ul'o pri seks'a egal'ec'o en Litovio Margarita Jankauskaite\u0307, opini'as, ke kulp'as la soci'o. \u201eEn Litovio ne est'as akcent'at'a'j in'a'j sag\u0302'o kaj ating'o'j. La amas'komunik'il'ar'o form'as impres'o'n pri jun'a, seks'em'a blond'ul'in'o. Nur in'o tia i'o'n merit'as\u201d, s\u0302i bedau\u0306r'as. Pro tio s\u0302i kred'as, ke ekster'land'an'o'j em'as konsider'i litov'in'o'j'n seks'objekt'o'j."}, {"text_idx": "#001572", "text": "Jankauskaite\u0307 opini'as, ke in'o'j en orient'a Eu\u0306rop'o al'log'as okcident'an'o'j'n pro si'a'j humil'ec'o kaj simpl'ec'o. Ceter'e en Litovio ne ag'as femin'ist'a'j mov'ad'o'j. \u201eOni pov'as s\u0302ang\u0302'i opini'o'j'n de turist'o'j, kiu'j ven'as al Litovio nur por distr'ig\u0302'i\u201d, s\u0302i dir'as. \u201eSed komenc'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'u ni'a propr'a si'n'ten'o pri vir'in'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001573", "text": "La au\u0306tor'o de la artikol'o Ornam'it'a'j manuskript'o'j (MONATO 2007/8-9, p. 26-27) est'is ne mi, sed mi'a edz'in'o Ma\u0301ire McKay. Pri manuskript'o'j kaj arkeologi'o mi ne est'as fak'ul'o!"}, {"text_idx": "#001574", "text": "Mal'venk'is la reg'ant'a'j parti'o'j en Japani'o en la elekt'o'j fin'e de juli'o. Sufer'is kaj la Liberal'a Demokrati'a Parti'o (LDP) kaj Koomei-Parti'o, kiam okaz'is elekt'o'j por du'on'o de la membr'o'j de la C\u0302ambr'o de Konsil'ist'o'j. La g\u0302is'nun'a'j 64 seg\u0302'o'j de LDP redukt'ig\u0302'is al 37, kaj mal'e la 37 seg\u0302'o'j de la plej grand'a opozici'a Demokrat'a Parti'o mult'ig\u0302'is al 60. Sekv'e la du reg'ant'a'j parti'o'j okup'as nur 105 el 242 seg\u0302'o'j en la C\u0302ambr'o de Konsil'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001576", "text": "Kiam Abe S\u0302intaroo c\u0302ef'ministr'ig\u0302'is en septembr'o 2006, li est'is tre popular'a. Parlament'an'o'j de LDP opini'is, ke, c\u0302ar li est'as bel'aspekt'a kaj de'ven'as de bon'a politik'ist'a famili'o, LDP des pli prosper'os. Tamen tio est'is iluzi'o. Kolekt'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 la c\u0302ef'ministr'o amik'a'j politik'ist'o'j, mal'pli kapabl'a'j, mon'e mal'pli pur'a'j, kaj ec\u0302 s\u0302ovinism'a'j."}, {"text_idx": "#001577", "text": "El's\u0302pruc'is divers'a'j problem'o'j. En printemp'o la ministr'o pri bon'fart'o kaj labor'o dir'is, ke vir'in'o'j est'as nask'il'o'j. Pro tiu c\u0302i stult'a kaj diskriminaci'a fi'dir'o vir'in'o'j koler'eg'is kaj protest'is. Opozici'a'j parti'o'j postul'is la demisi'o'n de la ministr'o, sed la c\u0302ef'ministr'o rifuz'is."}, {"text_idx": "#001578", "text": "Post'e mal'kas\u0302'ig\u0302'is, ke la ministr'o pri agrikultur'o \u201eel'spez'is\u201d mult'e da mon'o por si'a parlament'an'a apartament'o. C\u0302ambr'o'j'n parlament'an'o'j pov'as lu'i preskau\u0306 sen'pag'e, do opozici'an'o'j demand'is, kiel kaj kial la ministr'o el'spez'is tiom por preskau\u0306 sen'pag'a log\u0302'ej'o. La ministr'o respond'is, ke li vol'is ac\u0302et'i \u201ei'a'n mult'e'kost'a'n akv'o'n\u201d. Sam'temp'e li rifuz'is prezent'i kvitanc'o'j'n. Defend'is li'n la c\u0302ef'ministr'o \u2013 tamen en maj'o la ministr'o si'n mort'ig'is."}, {"text_idx": "#001579", "text": "Ankau\u0306 li'a post'e'ul'o kiel ministr'o pri agrikultur'o simil'e en'plekt'ig\u0302'is en kvitanc'o-skandal'o rilat'e uz'o'n de ge'patr'a dom'o kiel ofic'ej'o. Fin'e la ministr'o'n pri defend'o van'e prov'is protekt'i c\u0302ef'ministr'o Abe. La ministr'o publik'e du'on'aprob'is uson'a'j'n fal'ig'o'j'n de atom'bomb'o'j sur Japani'o'n. Fort'e kritik'is li'n la popol'o, kaj la ministr'o demisi'is."}, {"text_idx": "#001580", "text": "Plu'e oni trov'is, ke perd'ig\u0302'is 50 milion'o'j da dokument'o'j el la naci'a pensi'o-sistem'o. C\u0302iu'j japan'o'j pag'as kotiz'o'n, por ke emerit'ig\u0302'int'e ili ricev'u s\u0302tat'a'n pensi'o'n. Mult'a'j hom'o'j tamen ne ricev'as pensi'o'n pro la pretekst'o, ke mal'ekzist'as dokument'o'j por atest'i la kotiz'o'j'n. La c\u0302ef'ministr'o promes'is, ke en unu jar'o li solv'os la problem'o'n. Mult'a'j li'n ne kred'as."}, {"text_idx": "#001581", "text": "Ek'de la c\u0302ef'ministr'ig\u0302'o de Abe, LDP far'ig\u0302'is arogant'a, trud'e aprob'ig'ant'e leg\u0302'o'j'n sen sufic\u0302'e da diskut'o'j. Ekzempl'e Abe intenc'as revizi'i la konstituci'o'n, por ke Japani'o pov'u milit'i kun Uson'o. Pac'am'ant'o'j mal'trankvil'ig\u0302'is kaj protest'is. Kvankam mult'a'j hom'o'j unu'e sub'ten'is la c\u0302ef'ministr'o'n, ili nun konstat'as, ke Abe ne apart'e cel'as pli'bon'ig'i la viv'o'j'n de popol'an'o'j. Mal'kler'a'j ministr'o'j kaj perd'it'a'j dokument'o'j liver'as fatal'a'n bat'o'n al la c\u0302ef'ministr'o kaj al LDP."}, {"text_idx": "#001582", "text": "Oni antau\u0306'vid'is, ke Abe eks'ig\u0302'os, pren'int'e sur si'n respond'ec'o'n pri la mal'venk'o. Tamen li insist'is rest'i c\u0302ef'ministr'o. Fin'e, komenc'e de au\u0306gust'o, tri tag'o'j'n post la elekt'o, la nov'a ministr'o pri agrikultur'o demisi'is. Opini-enket'o indik'as, ke nur 2 % de la enket'it'o'j kred'as, ke Abe est'as gvid'kapabl'a. Inter'temp'e Abe tamen demisi'is."}, {"text_idx": "#001583", "text": "Migr'ant'a fil'o post 10 jar'o'j"}, {"text_idx": "#001584", "text": "C\u0302i-jar'e okaz'as la 10-jar'ig\u0302'o de la re'ven'o de Honkongo al g\u0302i'a patr'o'land'o C\u0302ini'o. Antau\u0306 la re'ven'o mult'a'j dub'is pri la politik'o de \u201eunu land'o kun du sistem'o'j\u201d. Okcident'a'j komunik'il'o'j profet'is, ke Honkongo \u201emort'os\u201d, perd'ant'e si'a'j'n propr'a'j'n soci'a'n sistem'o'n kaj viv'manier'o'n."}, {"text_idx": "#001585", "text": "Tamen post 10 jar'o'j evident'as, ke la ekonomi'o pli prosper'as, la soci'o pli harmoni'as, kaj la leg\u0302'farad'o pli komplet'as. Ekzempl'e, en la 1970aj jar'o'j, Honkongo el'star'is kiel la unu'a inter'naci'a financ'a centr'o en Azi'o. Hodiau\u0306 Honkongo, Londono kaj Nov'jork'o konsist'ig'as la tri grand'a'j'n financ'a'j'n centr'o'j'n de la mond'o. Lau\u0306 indic'o'j publik'ig'it'a'j en mart'o en Londono, Honkongo en'vic'ig\u0302'as kiel la tri'a plej fort'a, tamen antau\u0306'vid'ebl'as pli'a kresk'o."}, {"text_idx": "#001586", "text": "Honkongo far'ig\u0302'is ankau\u0306 inter'naci'a komerc'a centr'o. La sum'o de la var'a kaj serv'a komerc'o'j proksim'ig\u0302'as al kvar'obl'o de la tut'a lok'a produkt'o'kvant'o. Eksport'ad'o de kontener'a'j var'o'j kresk'as je du'cifer'a el'cent'o en si'n'sekv'a'j kvar jar'o'j, tiel ke Honkongo est'as navig'a centr'o en la azi-pacifik'a region'o. Ceter'e, krom s\u0302tat'defend'o kaj ekster'a'j afer'o'j reg'at'a'j de la c\u0302in'a centr'a reg'ist'ar'o, Honkongo g\u0302u'as alt'a'n mem'star'ec'o'n en administraci'o, leg\u0302'farad'o kaj en jug\u0302'afer'o'j."}, {"text_idx": "#001588", "text": "Lau\u0306 enket'o far'it'a de la honkonga reg'ist'ar'o april'e 2006, 75 % de honkong'an'o'j fier'as est'i c\u0302in'o'j; 62 % fier'as est'i civit'an'o'j de C\u0302ini'o; 65 % opini'as, ke pro la c\u0302in'a status'o en la inter'naci'a komun'um'o, c\u0302in'o'j ne plu sufer'as humil'ig\u0302'o'n; kaj 76 % konsent'as, ke honkong'an'o'j bezon'as patriot'ism'a'n eduk'o'n."}, {"text_idx": "#001589", "text": "Pas'is 17 jar'o'j post demokrati'ig'o de Hungari'o: g\u0302ust'e du'on'o de la social'ism'a era'o, ali'nom'e gulas\u0302'komun'ism'o. Nun'temp'e oni re'memor'as kaj kompar'as ambau\u0306 era'o'j'n. La rezult'o est'as surpriz'a, c\u0302ar oft'e oni song\u0302'as pri la gulas\u0302'o. Ar'o da libr'o'j trakt'as la tem'o'n, ankau\u0306 la c\u0302ef'kuir'ist'o'n de la gulas\u0302'o, Ja\u0301nos Ka\u0301da\u0301r, kies ost'o'j'n ne'kon'at'o'j el'fos'is kaj s\u0302tel'is."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Reg'as nun'temp'e ne'cert'ec'o, ekzempl'e rilat'e labor'lok'o'j'n. Kiu hav'as posten'o'n au\u0306 entrepren'o'n, tiu ekspluat'as. La Eu\u0306rop'a Uni'o ankorau\u0306 ne liver'is rezult'o'j'n: nur bandit'o'j profit'as, c\u0302ar lim'o'j est'as for'ig'it'a'j. Negoc'ist'o'j \u201elabor'ad'as\u201d en impost'o'paradiz'o'j, kiu'j trov'ig\u0302'as ankau\u0306 en EU (ekzempl'e en Guernsey, insul'o'j mar'kol'a'j). Ali'flank'e okul'frap'as mal'ric\u0302'ec'o. Sen'labor'ec'o stagn'as au\u0306 kresk'as (7,3 %); inflaci'o ating'is 8,6 %; pri san'serv'o'j kaj salajr'o'j reg'as sen'esper'o."}, {"text_idx": "#001591", "text": "Mult'as financ'a'j skandal'o'j. La plej grav'a'j politik'ist'o'j ne'imag'ebl'e ric\u0302'as. Ili super'as la leg\u0302'ar'o'n, ekzempl'e kiam tem'as pri trafik'o'delikt'o'j. Emerit'o'j, kies sub'ten'o'n bezon'as politik'ist'o'j, kred'as, ke ili'a sort'o pli'bon'ig\u0302'os. Sed la ceter'a'j kuir'as si'a'n gulas\u0302'o'n kaj en televid'o spekt'as nostalgi'a'j'n film'o'j'n pri social'ism'o."}, {"text_idx": "#001592", "text": "Antau\u0306 40 jar'o'j abund'is en Portugali'o infan'o'j kaj jun'ul'o'j, kiu'j bunt'ig'is per si'a'j lud'o'j urb'o'j'n kaj vilag\u0302'o'j'n. Nun'temp'e sent'ebl'as, ke mal'jun'ul'o'j invad'is park'o'j'n kaj kaf'ej'o'j'n. Bon'e, ke oni long'e viv'as, sed kie est'as la beb'o'j?"}, {"text_idx": "#001593", "text": "La inter'naci'a kaj sen'de'pend'a Institut'o pri Famili'a Politik'o, kiu sid'ej'as en Madrido, prezent'is stud'dokument'o'n en Bruselo, kiu almenau\u0306 part'e klar'ig'as, kial infan'o'j mal'aper'as. Unu el g\u0302i'a'j konklud'o'j est'is, ke en 2006 Portugali'o hav'is la plej mal'alt'a'n nask'o'kvant'o'n de la last'a'j 20 jar'o'j."}, {"text_idx": "#001594", "text": "El inter la iam'a'j 15 membr'o'j de la Eu\u0306rop'a Uni'o, Portugali'o est'is unu el kvar land'o'j, kun Hispanio, Italio kaj Greki'o, kie ge'patr'o'j ricev'is mal'plej da mon'o por pri'zorg'i kaj eduk'i infan'o'j'n. Lau\u0306 raport'o La evolu'o de la famili'o en Eu\u0306rop'o 2007, baz'it'a sur statistik'o de 2004, portugal'a'j ge'patr'o'j ricev'is jar'e 168 eu\u0306r'o'j'n; en Luksemburgi'o 2291 eu\u0306r'o'j'n. Ankau\u0306 Dani'o, Svedi'o kaj Irlando trov'ig\u0302'as inter la plej mal'avar'a'j land'o'j rilat'e ge'patr'a'j'n subvenci'o'j'n."}, {"text_idx": "#001595", "text": "Pli last'a'j statistik'o'j rilat'e la 25-membr'a'n uni'o'n konfirm'as la avantag\u0302'o'j'n g\u0302u'at'a'j'n de la plej ric\u0302'a'j land'o'j. Luksemburgi'o dau\u0306r'e trov'ig\u0302'as supr'e; Pollando okup'as la last'a'n lok'o'n (48 eu\u0306r'o'j jar'e)."}, {"text_idx": "#001596", "text": "Ceter'e, Hispanio, Portugali'o kaj Italio est'as lau\u0306'ord'e la eu\u0306rop'uni'a'j land'o'j, kie divorc'o'j plej alt'ig\u0302'is en la last'a'j 11 jar'o'j. En Hispanio kresk'is divorc'o'j je 326 %; en Portugali'o je 89 %; en Italio je 62 %. En Eu\u0306rop'o c\u0302iu du'a ge'edz'ig\u0302'o fin'ig\u0302'as per divorc'o. Inter 1990 kaj 2005, tiu'j divorc'o'j traf'is 21 milion'o'j'n da infan'o'j."}, {"text_idx": "#001597", "text": "Rezult'e ne nur mal'kresk'as la nombr'o de nask'ig\u0302'o'j, sed ankau\u0306 kresk'as c\u0302iam pli da infan'o'j c\u0302irkau\u0306'at'a'j de famili'a'j problem'o'j. Oft'e ne ebl'as garanti'i famili'a'n stabil'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001598", "text": "La raport'o propon'as kiel pli'bon'ig'i famili'a'n viv'o'n. Nepr'as kre'i soci'a'n akord'o'n inter politik'a'j parti'o'j, soci'a'j ag'ant'o'j kaj famili'a'j instituci'o'j. Nepr'as ankau\u0306 don'i pli da mon'o al famili'o'j, apog'i graved'ul'in'o'j'n kaj redukt'i je 50 % la impost'o'j'n de por'infan'a'j var'o'j."}, {"text_idx": "#001600", "text": "En au\u0306gust'o c\u0302i-jar'e oni trov'is en arb'ar'o en Kataluni'o li'a'n kadavr'o'n. Kelk'a'j j\u0302urnal'o'j menci'is mem'mort'ig'o'n. Tamen, lau\u0306 post'las'it'a skrib'aj\u0302'o, s\u0302ajn'as, ke li mal'san'is kaj trans'lok'ig\u0302'is en la mont'ar'o'n por sol'e, pac'e kaj silent'e for'pas'i."}, {"text_idx": "#001601", "text": "Xirinacs nask'ig\u0302'is en Barcelono en 1932. Far'ig\u0302'int'e sacerdot'o, kiam li ag\u0302'is 22 jar'o'j'n, li rifuz'is akcept'i mon'o'n don'it'a'n de la s\u0302tat'o al la eklezi'o. Li komenc'is mal'sat'strik'o'n por protest'i kontrau\u0306 la lig'o'j inter eklezi'o kaj s\u0302tat'o. Post'e li est'is kun'iniciat'int'o de la Asemble'o de Kataluni'o, al kies suveren'ec'o li dedic\u0302'is si'a'n viv'o'n. Est'ant'e ne'per'fort'ul'o, li sekv'is la ide'ar'o'n de Gandhi, inkluziv'e de rezist'o ne'per'fort'a, kaj est'is plur'foj'e mal'liber'ig'it'a."}, {"text_idx": "#001602", "text": "En 1977 li kandidat'is unu'op'ul'e en Barcelono por la senat'o kaj est'is amas'e voc\u0302'don'it'a. En la senat'o, dum c\u0302iu'j sid'is, li star'is protest'e al la mal'permes'o uz'i la katalun'a'n. Li c\u0302iam lukt'is por la sen'de'pend'ec'o de la Katalun'a Land'ar'o kaj en 2001 deklar'is tiu'cel'e mal'sat'strik'o'n en la plac'o Sant Jaume de Barcelono."}, {"text_idx": "#001603", "text": "Xirinacs est'is kondamn'it'a en 2004 pro \u201eprav'ig'o de teror'ism'o\u201d, c\u0302ar en 2002 li deklar'is si'n amik'o de la vask'a naci'ism'a grup'o Et'a, konsider'at'a i.a. de la Eu\u0306rop'a Uni'o kiel teror'ism'a organiz'aj\u0302'o. Xirinacs cit'is Gandhi kaj dir'is, ke, kiam ekzist'as konflikt'o, ne'per'fort'ul'o ne pov'as deklar'i si'n neu\u0306tral'a, c\u0302ar en konflikt'o neu\u0306tral'ec'o help'as la plej fort'a'n."}, {"text_idx": "#001604", "text": "Adiau\u0306'e kaj testament'e Xirinacs post'las'is divers'a'j'n mesag\u0302'o'j'n. Li skrib'is: \u201eMi vol'as fin'i mi'a'j'n tag'o'j'n en la sol'ec'o kaj en la silent'o\u201d kaj resum'is si'a'n viv'o'n tiel: \u201eMi viv'is sklav'e sep'dek kvin jar'o'j'n en Katalun'a Land'ar'o okup'it'a de Hispanio, de Franci'o (kaj de Italio). Mi viv'is lukt'e kontrau\u0306 tiu sklav'ec'o c\u0302iu'j'n jar'o'j'n de mi'a plen'ag\u0302'a viv'o. Sklav'a popol'o, sam'kiel sklav'a hom'o, est'as hont'o por la hom'ar'o kaj por la univers'o. Sed popol'o neniam est'os liber'a, se g\u0302i'a'j an'o'j ne vol'as risk'i ties viv'o'n en g\u0302i'a liber'ig'o kaj defend'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001605", "text": "En Ukrainio kresk'as la nombr'o de famili'o'j, kiu'j ne hav'as infan'o'j'n. Proksim'ig\u0302'as demografi'a kriz'o. Se en la sovetia period'o en Ukrainio est'is proksim'um'e 52 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j, nun est'as nur 48 milion'o'j. G\u0302is la fin'o de la 2020aj jar'o'j tiu nombr'o pov'as est'i proksim'um'e 27 milion'o'j."}, {"text_idx": "#001606", "text": "Kulp'as c\u0302ef'e ekonomi'a'j problem'o'j (ne ind'as nask'i infan'o'j'n sen ebl'o'j bon'e ili'n financ'e zorg'i), ne'stabil'ec'o en la land'o (konstant'a'j politik'a'j kriz'o'j) kaj tro rapid'a viv-manier'o (ne sufic\u0302'as temp'o \u201epor si mem\u201d)."}, {"text_idx": "#001607", "text": "Lau\u0306 kalkul'o'j de special'ist'o'j, sen'infan'a'j famili'o'j konsist'ig'is en 1982 28,3 % de la popol'o, en 1995 56,2 % kaj en 2005 62,8 %. Por sub'ten'i nask'ad'o'n en Ukrainio oni plan'as ne nur alt'ig'i financ'a'n help'o'n por patr'in'o'j, sed ankau\u0306 don'i sen'interez'a'n kredit'o'n, por ke famili'o'j kun tri'a infan'o akir'u log\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001608", "text": "En la maj'a numer'o mi rezon'is pri la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o kaj eventual'a'j sekv'o'j por mi person'e en ni'a mez-eu\u0306rop'a region'o (MONATO 2007-5, p. 7). Inter ali'e mi tim'is, ke abel'o'j vek'ig\u0302'os tro fru'e el vintr'a dorm'o, ne trov'us nutr'aj\u0302'o'n kaj sekv'e mort'os. Pro tio \u2013 sekv'a tim'o \u2013 ili ne fekund'ig'os ni'a'n pom'arb'o'n, tiel ke ni ne kolekt'os frukt'o'j'n. Ali'a tim'o est'is, ke abund'os plag'a'j insekt'o'j. Nun, en la eu\u0306rop'a au\u0306tun'o, est'as temp'o, por far'i bilanc'o'n. Kaj jen, g\u0302i est'as ne tiom negativ'a, kiom mi tim'is. Ekzempl'e ni hav'is c\u0302i-jar'e neniu'n plag'o'n de vesp'o'j kaj kul'o'j. Jes, jen kaj jen aper'is insekt'o'j, kiu'j'n ni neniam antau\u0306'e vid'is au\u0306 ebl'e kon'is nur el mediterane'a'j land'o'j, sed ili ne mult'is. Abel'o'j ek'svarm'is g\u0302ust'a'temp'e kaj trov'is abund'e nektar'o'n; ni'a pom'uj'o est'is plen'plen'a de flor'o'j kaj en au\u0306tun'o hav'is tiom da frukt'o'j, kiom neniam antau\u0306'e, tiel ke plur'a'j branc\u0302'o'j romp'ig\u0302'is pro la pez'o. Ni ankau\u0306 ne dev'is (ali'a mi'a tiam'a tim'o) terur'e s\u0302vit'i dum la tut'a jar'o."}, {"text_idx": "#001609", "text": "Cert'e, la prognoz'o'j pri la klimat-s\u0302ang\u0302'o est'is traf'a'j: preskau\u0306 c\u0302iu'n monat'o'n mete'olog'o'j inform'is pri rekord'a'j temperatur'o'j (\u201eplej varm'a mart'o de post ... iu jar'o\u201d). Ni hav'is varm'eg'a'j'n, sek'a'j'n period'o'j'n, sed ankau\u0306 pluv'o'plen'a'j'n period'o'j'n kun agrabl'a'j temperatur'o'j. Ver'o est'as ankau\u0306, ke veter-fenomen'o'j est'is pli ekstrem'a'j ol antau\u0306 jar'dek'o'j. Precip'e oft'ig\u0302'is pluv'eg'o'j, por kiu'j german'a'j mete'olog'o'j invent'is nov'a'n noci'o'n \u201eStarkregen\u201d ([s\u0302tarkregen] = fort'a pluv'o), oft'ig\u0302'is s\u0302torm'o'j kaj fulm'o'tondr'o'j dum monat'o'j, kiu'j antau\u0306'e hav'is stabil'a'n veter'o'n. Tamen preskau\u0306 est'is nur lok'a'j inund'o'j kaj ne tut'region'a'j, kiel oni tim'is antau\u0306'e. Kaj ali'flank'e est'is mir'ig'e, kiom s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la liber'a natur'o. Tie aper'is abund'e plant'o'j kaj flor'o'j, kiu'j'n part'e mi memor'is nur el mi'a jun'ag\u0302'o kaj kiu'j'n inter'temp'e est'is sufok'int'a ni'a civilizaci'o. Pro la tre varm'a veter'o kun sufic\u0302'e da pluv'akv'o ili krom'e kresk'is gigant'e. Sed en mez'a Eu\u0306rop'o ni ne sufer'is pro tro'a varm'eg'o kiel en sud'o de la kontinent'o, kie for'brul'ig\u0302'is tre vast'a'j arb-are'o'j."}, {"text_idx": "#001610", "text": "Kio'n do konklud'i el tiu miks'it'a bilanc'o? Cert'e ni pov'as g\u0302oj'i, ke la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o al'port'as ankau\u0306 agrabl'a'j'n sekv'o'j'n, almenau\u0306 por mez'a Eu\u0306rop'o. Sed c\u0302u pro tio ni pov'as est'i kontent'a'j au\u0306 ec\u0302 asert'i, ke la klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o ne est'as tiom dang\u0302er'a, kiom oni asert'as, ke simpl'e la veter'o kapric'as kiel c\u0302iam? Tio sen'dub'e est'us tro naiv'a konklud'o."}, {"text_idx": "#001612", "text": "Last'a'temp'e en la eu\u0306rop'a kaj uson'a gazet'ar'o'j aper'is artikol'o'j pri c\u0302in'a'j produkt'o'j, kiu'j pov'as en'dang\u0302er'ig'i la san'o'n. Precip'e tem'is pri lud'il'o'j, kies farb'o pov'as noc'i infan'o'n, kiu met'as la lud'il'o'n en la bus\u0302'o'n, sed est'is plend'o'j ankau\u0306 pri mang\u0302'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001616", "text": "Pork'a mal'san'o alt'ig'as la prez'o'j'n"}, {"text_idx": "#001617", "text": "Pro terur'a infekt'a mal'san'o kiu traf'is kelk'a'j'n region'o'j'n, mult'a'j pork'o'j en c\u0302in'a'j bred'ej'o'j mort'is. Tio ne influ'as la kvalit'o'n de la vend'at'a viand'o, sed pro la mal'pli grand'a ofert'o la prez'o'j de pork'o'viand'o lev'ig\u0302'is. En juli'o tiu viand'o vend'ig\u0302'is kontrau\u0306 26 juan'o'j por unu kilo'gram'o. En au\u0306gust'o la prez'o est'is 30 g\u0302is 32 juan'o'j. Ankau\u0306 ali'a'j var'prez'o'j drast'e supr'e'n'ir'as."}, {"text_idx": "#001621", "text": "Tiu'rilat'e help'is la venk'o de la nepalaj ribel'int'o'j. Ili elekt'is pli da vir'in'o'j al la naci'a parlament'o, kie j\u0302us en'ofic'ig\u0302'is tri ministr'in'o'j. S\u0302ajn'as, ke c\u0302iam pli da vir'in'o'j nun aktiv'e part'o'pren'as sen diskriminaci'o en la publik'a viv'o de Nepalo."}, {"text_idx": "#001622", "text": "Dum ripar'labor'o'j okaz'e de ven'ont'a 100-jar'ig\u0302'o incendi'o subit'e ek'is en la preg\u0302'ej'o de la Sankt'a apostol'o-evangeli'ist'o Mateo en la et'a litova urb'et'o Naujamiestis apud Panevez\u030cys. La okaz'int'aj\u0302'o kau\u0306z'is milion-kost'a'n damag\u0302'o'n. Plend'ant'e pri la mal'felic\u0302'o, la preg\u0302'ej'a pastr'o Algirdas Dauknys inter'ali'e menci'is ankau\u0306 kvar mirakl'o'j'n, kiu'j esprim'ig\u0302'is dum la incendi'o."}, {"text_idx": "#001623", "text": "Lau\u0306 la pastr'o, ver'e est'as mirakl'o, ke ne for'brul'is bild'o de Maria, est'is sav'it'a hom'o, ne romp'ig\u0302'is la sonor'il'o, kaj ke la en'flam'ig\u0302'int'a'j tur'o'j fal'is al g\u0302ust'a direkt'o. \u201eVer'e est'as strang'e, ke la bild'o de la mizerikord'a (kompat'em'a) Maria ne brul'is, malgrau\u0306 tio, ke la incendi'a font'o est'is tut'e apud'e kaj la varm'eg'o ne'el'ten'ebl'a\u201d, dir'is la pastr'o. Ankau\u0306 mirakl'a est'as tio, ke, mal'e ol est'is atend'it'e, la sonor'il'o ne fal'is kaj ne en'pik'ig\u0302'is ter'e'n, g\u0302i ec\u0302 ne tra'ir'is la du'a'n etag\u0302'o'n, g\u0302i'n halt'ig'is ark'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001624", "text": "Lau\u0306 asert'o de Dauknys, la tri'a mirakl'o est'is sav'o de unu urb'an'o. Du vir'o'j sen inform'i ali'a'j'n intern'e de la preg\u0302'ej'o pen'is esting'i la fajr'o'n, cel'ant'e sav'i la orgen'o'n. \u201eLa vir'o'j opini'is, ke la incendi'o baldau\u0306 est'os halt'ig'it'a. Kiam komenc'is fal'i najl'o'j kaj ali'a'j de's\u0302ir'aj\u0302'o'j, ili re'tir'ig\u0302'is, tamen super ili'a'j kap'o'j en'fal'is la volb'o\u201d, rakont'is la pastr'o. Tiam unu el la vir'o'j kur'is sur s\u0302tup'ar'o kaj la ali'a perd'ig\u0302'is en polv'o kaj fulm'o. Felic\u0302'e, la vir'o'j inter'kontakt'ig\u0302'is, la unu'a sur'vers\u0302'is akv'o'n sur la ali'a'n, pren'is li'a'n man'o'n kaj ambau\u0306 for'kur'is."}, {"text_idx": "#001625", "text": "La kvar'a mirakl'o est'is tio, ke la brul'ant'a'j preg\u0302'ej'a'j tur'o'j fal'is al la g\u0302ust'a direkt'o, \u2013 ne al paroh\u0302'estr'ej'o kaj ali'a'j najbar'a'j dom'o'j, sed ali'direkt'e'n."}, {"text_idx": "#001626", "text": "La 11an de oktobr'o je la 16a hor'o la soci'a ret'ej'o Ipernity mal'ferm'is al la publik'o si'a'n esperant'lingv'a'n fasad'o'n. Jen kial'o por iom fos'i en la histori'o de la ret'ej'o kaj inform'pet'i pri la plan'o'j por la est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#001627", "text": "Ipernity nom'as si'n mem la \u201ec\u0302io-en-unu\u201d de la Ret'o 2.01. C\u0302iu uz'ant'o de la ret'ej'o pov'as prezent'i si'n mem al la mond'o, au\u0306 al mem'difin'it'a grup'o amik'a au\u0306 famili'a, per'e de tekst'o'j, la tiel nom'at'a blog'o, per'e de mem'far'it'a'j bild'o'j, film'o'j au\u0306 son'registr'aj\u0302'o'j, au\u0306 per kombin'o de c\u0302io c\u0302i. Jam ekzist'as ret'ej'o'j, kie oni pov'as kolekt'i kaj montr'i si'a'j'n fot'o'j'n; est'as ali'a'j, kiu'j ar'ig'as film'et'o'j'n; en ankorau\u0306 ali'a'j oni pov'as hav'i si'a'n propr'a'n blog'o'n. Ipernity hav'as c\u0302io'n \u201esub unu tegment'o\u201d. Tiu c\u0302i koncept'o est'as tut'e nov'a."}, {"text_idx": "#001628", "text": "La person'o'j, kiu'j hav'as al'ir'o'n al la ret'ej'o, pov'as lau\u0306'plac\u0302'e koment'i, au\u0306 far'i lig'o'j'n al si'a propr'a ret'ej'o, tiel ke rapid'e form'ig\u0302'as amik'a etos'o. Se oni tra'leg'as la g\u0302is'nun'a'j'n blog'aj\u0302'o'j'n, oni vid'as, ke plur'a'j mir'as, kiel rapid'e amik'ec'o'j ek'est'as. Ne nur oni vid'as la fot'o'j'n au\u0306 film'o'j'n de la uz'ant'o'j, sed sam'temp'e pov'as inform'ig\u0302'i pri ili'a viv'o, ili'a land'o, ili'a'j s\u0302at'o'j ... Sen'pag'a intern'a ret'pos\u0302t'o kaj facil'e uz'ebl'a tuj'mesag\u0302'il'o inter la uz'ant'o'j ankorau\u0306 pli facil'ig'as tiu'n inter'kontakt'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001629", "text": "La fond'o'n de Ipernity en april'o 2007 iniciat'is du franc'o'j, kiu'j jam pruv'is si'a'n kapabl'o'n antau\u0306'e en la Ret'o 1.0: Christophe Ruelle, 35-jar'a, kiu est'is c\u0302e la baz'o de la franc'a ret'ej'o Voila.fr, kaj Christian Conti, 39-jar'a, kiu kun'fond'is la ret'ej'o'j'n Respublica.fr, kaj Netradio.fr. Est'is ankau\u0306 Christian Conti, kiu, au\u0306d'int'e pri artikol'o en MONATO pri la Ret'o 2.0, iniciat'is la al'don'o'n de esperant'lingv'a fasad'o."}, {"text_idx": "#001630", "text": "Kvankam la iniciat'o est'is franc'a, la ret'ej'o neniel nun rest'is tia. La pli'mult'o de uz'ant'o'j nun est'as german'a'j, sed est'as grand'a'j grup'o'j da hispan'o'j, katalun'o'j, island'an'o'j, svis'o'j kaj kompren'ebl'e franc'o'j, Esperant'o-parol'ant'o'j kaj mult'a'j ali'a'j. Uson'an'o'j kaj brit'o'j tamen est'as mal'pli'mult'o, kio grav'e influ'as la lingv'o-uz'o'n en Ipernity: la angl'a tie ne super'reg'as."}, {"text_idx": "#001631", "text": "La baz'a versi'o de Ipernity est'as sen'pag'a. En tiu baz'a versi'o oni pov'as al's\u0302ut'i 200 mega'bajt'o'j'n da dokument'o'j (fot'o'j, film'o'j, son'dosier'o'j) monat'e. Kiu vol'as al's\u0302ut'i pli, pov'as kvin'obl'ig'i si'a'n kvant'o'n kontrau\u0306 1,99 eu\u0306r'o'j monat'e. La program'o est'as ankorau\u0306 en bet'a-stadi'o. Tio signif'as, ke g\u0302i est'as jam perfekt'e uz'ebl'a, sed oni konstant'e al'don'as kaj test'as pli'a'j'n ebl'o'j'n. Unu el tiu'j er'o'j j\u0302us al'don'it'a'j est'as grup'o'j. Imag'u, ke kelk'a'j uz'ant'o'j hav'as la sam'a'j'n interes'o'j'n. Tiam ili pov'as fond'i grup'o'n, tiel ke ili pli facil'e pov'as re'trov'i si'n, inter's\u0302ang\u0302'i spert'o'j'n kaj mult'e pli. La c\u0302ef'a ret'ej'o de Ipernity trov'ig\u0302'as en , sed c\u0302iu'j uz'ant'o'j pov'as ricev'i privat'a'n adres'o'n kiel mi'a ."}, {"text_idx": "#001640", "text": "Por mi est'as mister'o, kial Uson'o \u2013 grand'anim'a kaj mal'avar'a land'o \u2013 eksport'as ne si'a'j'n plej bon'a'j'n, bel'a'j'n kaj nobl'a'j'n var'o'j'n, kiu'j est'as mult'a'j kaj dezir'ind'a'j, sed si'a'j'n mal'pli dezir'ind'a'j'n, mal'pli bel'a'j'n kaj mal'pli util'a'j'n. Inter tiu'j trov'ebl'as milit'a'j arm'il'o'j, kiu'j dis'vast'ig'as mal'pac'o'n; t.n. \u201erapid'vor'aj\u0302'o'j\u201d en'hav'ant'a'j tro da suker'o, sal'o kaj kemi'aj\u0302'o'j, kaj kiu'j konduk'as al dik'ig\u0302'o, eventual'e al diabet'o, blind'ec'o kaj mal'pli long'a viv'o; genetik'e modif'it'a'j gren'o'j, kies efik'o'j est'as ne'kon'at'a'j; mac\u0302'gum'o, kiu c\u0302ie makul'as trotuar'o'j'n; mal'elegant'a'j vest'aj\u0302'o'j, c\u0302ap'o'j kaj s\u0302u'o'j (dum en'land'e en Uson'o oni pov'as ac\u0302et'i bel'eg'a'j'n mod'aj\u0302'o'j'n kaj s\u0302u'o'j'n); kaj uson'angl'a j\u0302argon'o, kiu iom post iom uzurp'as la lingv'aj\u0302'o'n de S\u0302ekspiro (kvankam kelk'a'j el'star'a'j angl'a'lingv'a'j verk'ist'o'j kaj poet'o'j est'as nord-amerik'a'j)."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Mi trov'as c\u0302i tiu'n fenomen'o'n ec\u0302 pli ne'kompren'ebl'a, c\u0302ar la uson'an'o'j, kiu'j log\u0302'as en Irlando au\u0306 vizit'as g\u0302i'n kiel turist'o'j, kutim'e est'as c\u0302arm'eg'a'j. Oft'e, sur la strat'o'j de ni'a c\u0302ef'urb'o, oni renkont'as uson'an'o'j'n kaj konstat'as, kiom simpati'a'j ili est'as. Ili al'parol'as ni'n per g\u0302entil'a, c\u0302arm'e mal'nov'mod'a lingv'aj\u0302'o, kiu hodiau\u0306 apenau\u0306 au\u0306d'ig\u0302'as inter ni."}, {"text_idx": "#001642", "text": "Ili respekt'o'plen'e salut'as kaj dank'as, uz'ant'e la titol'o'j'n Sir kaj Mam (sir'o kaj dam'o), kiu'j en Briti'o uz'at'as, kiam oni al'parol'as ge'reg\u0302'o'j'n au\u0306 nobel'o'j'n. Uson'an'o'j est'as pli g\u0302entil'a'j ol ni, kiu'j ne plu uz'as titol'o'j'n (krom, ebl'e, \u201edoktor'o\u201d au\u0306 \u201epastr'o\u201d) kaj, mal'kiel ili, oft'e forges'as simpati'a'j'n fraz'et'o'j'n \u201ePermes'u\u201d kaj \u201eDank'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001644", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, la irland'an'o'j last'a'temp'e ek'interes'ig\u0302'as pri angl'a kriket'o, kiu, lau\u0306 mi, est'as la plej long'a kaj ted'a sport'o en la mond'o (kvankam mi agnosk'as, ke, por turist'o'j, g\u0302i est'as pitoresk'a element'o de la viv'o en Angli'o). Parentez'e, la pez'a kriket-bat'il'o pov'us est'i ec\u0302 pli efik'a arm'il'o ol la basbal'a \u2013 sed tio'n prefer'e ne mal'kas\u0302'u al krim'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001645", "text": "Fin'e de septembr'o Hasbro, la produkt'ant'o de la kon'at'a financ'a lud'o Monopoly, decid'is provizor'e ne plu el'don'i belg'a'n el'don'o'n, sed unu'e esplor'i, c\u0302u ne pli tau\u0306g'us flandr'a, valon'a kaj brusela versi'o'j. Ali'a financ'a gigant'o, iom pli serioz'a, la revu'o The Economist, pli-mal'pli sam'temp'e titol'is artikol'o'n Belgium: Tim'e to call it a day (Belgi'o: la adiau\u0306'a hor'o). The Financial Times est'as pli hezit'a. G\u0302i anonc'is: \u201eLa kultur'a'j diferenc'o'j en Belgi'o pov'us kau\u0306z'i g\u0302i'a'n fin'o'n.\u201d Sed kio'n pens'as la log\u0302'ant'o'j de Belgi'o mem? C\u0302u ili vol'as du (au\u0306 pli da) s\u0302tat'o'j au\u0306 prefer'as rest'i kun'a'j? MONATO intervju'is kvin'dek'o'n da abon'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001646", "text": "Sam'e kiel The Economist, plur'a'j cit'as ekonomi'a'j'n kial'o'j'n por la tendenc'o'j dis'ig'i la s\u0302tat'o'n Belgi'o. Pieter J'a'n Doumen el Hechtel (Flandri'o) skrib'as: \u201eEkzist'as gigant'a mon'flu'o de Flandri'o al Valoni'o. Lau\u0306 ABAFIM (Administraci'o de bug\u0302et'ad'o, libr'o'ten'ad'o kaj financ'a gvid'ad'o), tiu flu'o en 2003 sum'ig\u0302'is je 6,6 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j kaj c\u0302iu'jar'e kresk'as1. Do c\u0302iu flandr'o trans'don'is en tiu jar'o 1100 eu\u0306r'o'j'n al la franc'lingv'an'o'j. Tio jam ne est'as solidar'ec'o, sed rab'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001647", "text": "Pri tiu situaci'o konsci'as kelk'a'j valon'o'j, sed ili reciprok'e pet'as financ'a'n help'o'n, c\u0302ar en antau\u0306'a'j jar'cent'o'j ili sub'ten'is la flandr'o'j'n. Dominique Vallet el Jemappes (Valoni'o) skrib'as: \u201eCert'e, la flandr'o'j est'as pli mult'a'j ol ni (pli ol 60 % de la popol'o); cert'e, ili est'as pli ric\u0302'a'j; cert'e, ili est'as kurag\u0302'em'a'j kaj plen'fort'a'j. Sed ili forges'as, ke ek'de 1830 (la jar'o de la kre'o de Belgi'o) g\u0302is pli-mal'pli 1960 tiu land'o pli'ampleks'ig\u0302'is precip'e pro la valon'o'j, kiu'j tiam est'is la plej ric\u0302'a'j. Nu, est'as la ver'o: la valon'a'j politik'ist'o'j mis'reg'is, ili dis'perd'is la ric\u0302'aj\u0302'o'j'n de c\u0302iu'j, ili ne far'is la bon'a'j'n decid'o'j'n pri la ekonomi'a bon'stat'o de Belgi'o, kaj nun Valoni'o est'as ekonomi'a dezert'o; pez'o, kiu handikap'as Flandri'o'n. Sed ni permes'is dum tiom da jar'o'j, ke Flandri'o kresk'u! Nun ni bezon'as help'o'n. C\u0302u ili las'os ni'n mort'i?\u201d Tamen, c\u0302u la mez'um'a flandr'o au\u0306 valon'o konsci'as pri la grand'a ekonomi'a diferenc'o inter la du s\u0302tat'part'o'j? Bernard Cassiers el Bruselo opini'as: \u201eMi plur'foj'e demand'is franc- kaj nederland-parol'ant'o'j'n, c\u0302u ili sci'as, pri kio tem'as, sed la respond'o'j est'is au\u0306 pasi'a'j au\u0306 indiferent'a'j, neniam objektiv'a'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001648", "text": "Ne c\u0302iu kred'as, ke c\u0302iu unu'op'a flandr'o s\u0302par'us 1100 eu\u0306r'o'j'n jar'e, se Flandri'o kaj Valoni'o sen'de'pend'ig\u0302'us. Lau\u0306 Edward Kusters el Brasschaat (Flandri'o) s\u0302par'us nur kelk'a'j: \u201eKiu hav'us avantag\u0302'o'n de tia ag'ad'o? Cert'e kelk'a'j grand'a'j famili'o'j. Ili ne nur posed'as industri'o'j'n, sed, pli grav'e, ili hav'as la monopol'o'n de c\u0302iu'j nederland'lingv'a'j j\u0302urnal'o'j kaj magazen'o'j kaj de unu televid'staci'o. La streb'o est'as bon'a por kelk'a'j ric\u0302'a'j famili'o'j, sed ne por Limburg'o2 kaj cert'e ne por Bruselo.\u201d Maurice Wouters el Onhaye (Valoni'o) al'don'as: \u201eLa divid'o [de Belgi'o] est'as kun g\u0302oj'o antau\u0306'vid'at'a nek de flandr'a'j, nek de valon'a'j ekonomik'ist'o'j. C\u0302u tiu divid'o ne est'os nov'a histori'a erar'o?\u201d"}, {"text_idx": "#001649", "text": "Marc Vand'e'n Bempt el Herent (Flandri'o) bel'e resum'is por ni: \u201eEn 1830 Belgi'o kre'ig\u0302'is kiel bufr'o inter la etern'a'j rival'o'j Franci'o kaj Germanio. Tiu'n rol'o'n g\u0302i plen'um'is bril'e dum jar'dek'o'j, inter'temp'e g\u0302i'n trans'pren'is kaj g\u0302eneral'ig'is Eu\u0306rop'a Uni'o. La valon'a part'o en'ten'as la iam'a'n princ'episkop'uj'o'n Lieg\u0302'o, la graf'land'o'j'n Namur'o kaj Henegovi'o kaj part'o'n de la duk'land'o Luksemburgi'o. La flandr'a part'o en'ten'as la graf'land'o'n Flandri'o kaj grand'a'j'n part'o'j'n de la duk'land'o'j Brabant'o kaj Limburg'o3. La rilat'o kun la histori'a ter'divid'o do est'as sufic\u0302'e arbitr'a, kaj ne nur Belgi'o, sed sam'e Flandri'o kaj Valoni'o s\u0302ajn'as art'e'far'it'a'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001650", "text": "Est'as iom frap'e, ke plur'a'j argument'as pri la sen'de'pend'ig\u0302'o de Flandri'o kaj de Valoni'o, sed ke mal'mult'a'j dir'as i'o'n ajn pri la est'ont'ec'o de la german'lingv'a part'o de la s\u0302tat'o au\u0306 pri Bruselo, la grand'part'e franc'lingv'a enklav'o en'e de Flandri'o. Lau\u0306 The Financial Times, dis'fal'o de Belgi'o en du part'o'j'n est'as ne'ebl'a. Lau\u0306 g\u0302i, la german'lingv'a komun'um'o cert'e vol'os re'ir'i al Germanio, la luksemburg'an'o'j vol'os de'nov'e aparten'i al la Grand'duk'uj'o Luksemburgo kaj Bruselo ig\u0302'os sen'de'pend'a teritori'o, simil'e al Vas\u0302ington'o. Raymond Ge\u0301rard el Broechem (Flandri'o) ne tut'e sam'opini'as. Lau\u0306 li \u201ela german'a part'o, kiu relativ'e bon'fart'as, hav'os la ebl'ec'o'n al'lig'i si'n al Franci'o, Germanio au\u0306 Luksemburgo. Mi dub'as, c\u0302u ili elekt'us Flandri'o'n, ec\u0302 se la lingv'o nederlanda aparten'as al la g\u0302erman'a'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001651", "text": "Kaj kio pri la reg\u0302'o, se Belgi'o ne plu ekzist'us? Raymond Ge\u0301rard skrib'as: \u201eKio pri la monarki'o? Tiu tut'e ne kau\u0306z'as zorg'o'j'n. Ili kapabl'as sav'i si'n mem, kaj fart'os ec\u0302 pli bon'e post la split'ig\u0302'o. G\u0302eneral'e la valon'o'j sub'ten'as la monarki'o'n kaj la deviz'o'n de la land'o: \u201aUnu'ec'o fort'ig'as\u2019.\u201d"}, {"text_idx": "#001652", "text": "C\u0302u ver'e unu'ec'o fort'ig'as, au\u0306 c\u0302u ni ir'u al la Eu\u0306rop'o de la region'o'j, ankau\u0306 en Belgi'o? Raymond Ge\u0301rard plu koment'as: \u201eLau\u0306 mi, split'ig\u0302'o de la belg'a s\u0302tat'o ebl'as nur, se Eu\u0306rop'a Uni'o pli'fort'ig\u0302'as, kaj ni ver'e hav'os Eu\u0306rop'o'n de la region'o'j, ne nur de s\u0302tat'o'j.\u201d Sed, li al'don'as, \u201edifin'i region'o'j'n kaj ties kompetent'o'j'n est'as mal'facil'a task'o\u201d."}, {"text_idx": "#001653", "text": "Danie\u0308l Goes el Oostende (Flandri'o) opini'as: \u201eLa sol'a argument'o, kiu pled'as favor'e al dau\u0306r'ig'o de Belgi'o, est'as la ekzist'o de la monarki'o. Tamen c\u0302u pro tio la kor's\u0302ir'a'j jur'a kaj fakt'a mal'egal'ec'o'j inter flandr'o'j kaj valon'o'j etern'e dev'as est'i dorlot'at'a? Kiel fervor'a streb'ant'o por hom'a'j rajt'o'j kaj por la egal'valor'o de c\u0302iu'j hom'o'j, inkluziv'e la decid'rajt'o'n de popol'o'j pri si mem, mi pov'as esper'i nur, ke la konstru'aj\u0302'o \u201aReg\u0302'land'o Belgi'o\u2019 tre baldau\u0306 aparten'os al la pas'int'ec'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001654", "text": "Problem'o'j do ne mank'as, sed c\u0302u ekzist'as solv'o'j? Pieter J'a'n Doumen opini'as: \u201eLa pli'mult'o de la flandr'o'j ne dezir'as dis'ig\u0302'i de Valoni'o. Por tio ili bezon'us ja du-tri'on'a'n pli'mult'o'n en la federaci'a parlament'o, kio tre ver's\u0302ajn'e neniam ebl'os. Sen'de'pend'ig'o ebl'us nur, se ili far'us revoluci'o'n, kio'n c\u0302iu'j flandr'o'j abomen'as.\u201d Marc Vand'e'n Bempt kred'as, ke \u201eneni'u belg'o vol'as de'nov'e la ne'federaci'a'n s\u0302tat'o'n de antau\u0306 tri'dek jar'o'j. Kio'n ja li vol'as? Miriad'o'j da argument'o'j favor'as jen Belgi'o'n, jen du s\u0302tat'et'o'j'n, amas'e ankau\u0306 intern'a'j solv'o'j aper'as. Ne ekzist'as du belg'o'j kun sam'a bild'o pri la fin'a cel'o. C\u0302u do konserv'i la reg\u0302'land'o'n kaj iom s\u0302rau\u0306b'i pri la struktur'o? Politik'ist'o'j plu diskut'u kaj decid'u, rapid'e por ne las'i Belgi'o'n sen reg'ist'ar'o. Tio mal'bon'as por c\u0302iu'j belg'o'j, c\u0302u valon'o'j, c\u0302u brusel'an'o'j, c\u0302u flandr'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001655", "text": "Evident'ig\u0302'as, ke preskau\u0306 neni'u respond'int'o al la MONATO-enket'o vol'as la sen'de'pend'ig\u0302'o'n de la divers'a'j etn'o'j en Belgi'o. Pli'mult'o tamen dezir'as pli just'a'n s\u0302tat're'form'o'n. Remy Sproelants (Paal, Flandri'o) vort'um'as jen'e: \u201eBelgi'o ne plu federaci'ig\u0302'u, sed konfederaci'ig\u0302'u. Rest'u mal'grand'a konfederaci'a c\u0302ef'estr'ar'o, konsist'ant'a el nur protokol'a reg\u0302'o, sen ajn'a politik'a pov'o (la sved'a model'o), el c\u0302ef'ministr'o kaj ministr'o'j pri ekster'land'a'j kaj intern'a'j afer'o'j. Ebl'e al'don'ig\u0302'u ministr'o pri defend'o, kvankam oni pov'us divid'i la arme'o'n kaj kun'fand'i la element'o'j'n en eu\u0306rop'a arme'o. C\u0302iu'j ali'a'j afer'o'j est'u la respond'ec'o de la tri konfederaci'a'j s\u0302tat'o'j Flandri'o, Valoni'o kaj la Orient'kanton'o'j4. Kaj Bruselo? Tie mi vid'as nur unu solv'o'n: g\u0302i est'u la c\u0302ef'urb'o de Eu\u0306rop'o, de Belgi'o kaj de Flandri'o sub eu\u0306rop'a administr'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001656", "text": "Gre\u0301goire Maertens el Brug\u0302'o (Flandri'o) ne sam'opini'as pri Bruselo: \u201eDum jar'cent'o'j kaj jar'cent'o'j Flandri'o ced'is teritori'o'j'n kaj person'o'j'n sekv'e de kompromis'o'j, milit'a'j mal'venk'o'j, traktat'o'j, inter'konsent'o'j au\u0306 reg\u0302'a manipul'ad'o. Sufic\u0302'as nun la ced'ad'o, la perfid'o. Suveren'ec'o de Flandri'o sen Bruselo est'us de'nov'e mal'venk'o, perfid'o. En federaci'a Belgi'o Flandri'o pov'as ating'i, kio'n g\u0302i vol'as, mal'facil'e, jes, sed demokrat'e.\u201d"}, {"text_idx": "#001657", "text": "Ni konklud'as per la vort'o'j de Pieter J'a'n Doumen: \u201eSepar'ism'o tut'e ne est'as la kau\u0306z'o de la konflikt'o, sed jes egal'a'j rajt'o'j por c\u0302iu'j belg'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001658", "text": "1. La belg'a bank'o KBC jam unu jar'o'n antau\u0306'e far'is simil'a'n stud'o'n, kaj taks'is la mon'flu'o'n de Flandri'o al Valoni'o je 5 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j jar'e. VBO, la asoci'o de belg'a'j entrepren'o'j, kalkul'is 3,38 miliard'o'j'n, kaj lau\u0306 la universitat'o de Namur'o tem'as pri 5,3 miliard'o'j."}, {"text_idx": "#001659", "text": "2. La orient'a part'o de Flandri'o."}, {"text_idx": "#001660", "text": "3. La iam'a graf'land'o Flandri'o trov'ig\u0302'as ankau\u0306 part'e en Franci'o kaj part'e en Nederlando, la iam'a'j duk'land'o'j Brabant'o kaj Limburg'o trov'ig\u0302'as pli-mal'pli du'on'e en Nederlando."}, {"text_idx": "#001661", "text": "4. La german'lingv'a part'o de Belgi'o."}, {"text_idx": "#001662", "text": "La silab'o'j \u201emjan\u201d kaj \u201ema\u201d (au\u0306 \u201emar\u201d) en la birma lingv'o signif'as \u201efort'a\u201d kaj \u201erapid'a\u201d. C\u0302ar ili mem karakteriz'as si'n tiel, la general'o'j de la land'o post la puc\u0302'o en 1989 per dekret'o s\u0302ang\u0302'is la nom'o'n de la s\u0302tat'o al \u201eMjanmao\u201d, do \u201eFort-Rapidujo\u201d. Mi ne sci'as, c\u0302u en vi'a land'o oni adopt'is tiu'n bizar'a'n nom'o'n kaj do en septembr'o, kiam mond'vast'e oni raport'is pri ribel'ad'o de monah\u0302'o'j, vi leg'is kaj au\u0306d'is la land'nom'o'n Mjanmao au\u0306 Birmo. De post la 6a jar'cent'o tiel nom'ig\u0302'is la azi'a land'o, kaj nur mal'mult'a'j ali'a'j s\u0302tat'o'j (inter ili Germanio), kaj UN adopt'is la arbitr'a'n nom's\u0302ang\u0302'o'n de la diktator'o'j. Tamen en Germanio la amas'komunik'il'o'j ne sekv'is si'a'n reg'ist'ar'o'n kaj dau\u0306r'e parol'as kaj skrib'as pri Birmo, sam'e kiel la birma opozici'o. Iu'j german'a'j amas'komunik'il'o'j el'turn'ig\u0302'as per \u201eMjanmao, iam'a Birmo\u201d. En angl'a'lingv'a'j land'o'j kaj en Svis'land'o, ceter'e, la land'o est'as \u201eBurma\u201d. Konfuz'a do est'as la situaci'o."}, {"text_idx": "#001663", "text": "S\u0302ang\u0302'o'j de land'nom'o'j ne est'as oft'a'j, tamen okaz'as. El insul'o Formoz'o ekzempl'e ig\u0302'is (la nov'a s\u0302tat'o) Tajvano. Iam'a Siam'o nun est'as Taj'land'o kaj Sri-Lanko antau\u0306'e nom'ig\u0302'is Cejlon'o. En Afrik'o plur'a'j land'o'j post la sen'de'pend'ig\u0302'o for'ig'is nom'o'j'n al'trud'it'a'j'n de koloni'c\u0302ef'o'j kaj elekt'is tradici'a'j'n nom'o'j'n. Tio'n oni kompren'ebl'e pov'as kaj dev'as respekt'i. Ni'a redakci'o sekv'as la princip'o'n, ke la log\u0302'ant'o'j de land'o rajt'as mem decid'i, kiel ili nom'as g\u0302i'n. Tial ni ankau\u0306 adopt'is la nom'o'n Barato anstatau\u0306 Hindio, lau\u0306 la dezir'o de barataj esperant'ist'o'j. Sed en la okaz'o de Birmo ni, pro demokrat'a'j princip'o'j, ne pov'as akcept'i la diktator'a'n dekret'o'n de nom's\u0302ang\u0302'o, des pli ke la demokrat'o'j tie mem rifuz'as g\u0302i'n. Tiu c\u0302i ni'a moral'a sub'ten'o cert'e ne s\u0302ang\u0302'os la situaci'o'n, sed g\u0302i est'u esprim'o por ni'a dezir'o, ke iam la birma popol'o venk'u kontrau\u0306 la sub'prem'o far'e de la fort'a'j kaj rapid'a'j general'o'j!"}, {"text_idx": "#001664", "text": "C\u0302i-jar'e okaz'is la 300a dat're'ven'o de la batal'o de Almansa, kie la dinasti'o'j de la Burbon'o'j kaj la Habsburgoj lukt'is por akir'i la hispan'a'j'n reg\u0302'land'o'j'n."}, {"text_idx": "#001665", "text": "La habsburga Karolo la 2a mort'is sen'fil'a en 1700. La tiam'a'j eu\u0306rop'a'j potenc'o'j disput'is, kiu el ili akir'os la hispan'a'n monarki'o'n, kiu posed'os teritori'o'j'n i.a. en Nederlando kaj Italio. Sekv'is long'a milit'o, kiu'n histori'ist'o'j taks'as la unu'a eu\u0306rop'a milit'o de la modern'a epok'o."}, {"text_idx": "#001666", "text": "En 1707 trup'o'j de la burbon'a kandidat'o por la hispan'a tron'o Filip'o la 5a de Kastilio venk'is c\u0302e Almansa kaj en'ir'is la reg\u0302'land'o'n Valencio. Fin'e, en 1713, per la traktat'o de Utreh\u0302to, la venk'int'o'j c\u0302io'n inter si divid'is. Filip'o la 5a far'ig\u0302'is la reg\u0302'o de Hispanio kaj de la hispan'a'j posed'aj\u0302'o'j en Amerik'o. Ali'a'j eu\u0306rop'a'j teritori'o'j rest'is tamen por la habsburga kandidat'o."}, {"text_idx": "#001667", "text": "Angli'o re'ten'is G\u0302ibraltaron kaj Minork'o'n kaj c\u0302ef'e monopol'o'n pri amerik'a sklav'o-komerc'ad'o. Plej'e perd'is tamen la reg\u0302'land'o'j Aragono, Valencio, Majorko kaj la princ'land'o Kataluni'o, kies leg\u0302'ar'o'j est'is nul'ig'it'a'j kaj kiu'j ek'de tiam g\u0302is la nun'o est'as reg'at'a'j de fremd'a'j leg\u0302'ar'o'j. Do dau\u0306r'e sent'ebl'as la post'efik'o'j de batal'o okaz'int'a antau\u0306 300 jar'o'j."}, {"text_idx": "#001668", "text": "La 11an de septembr'o, en la naci'a tag'o de Kataluni'o, oni memor'as la mal'venk'o'n de Barcelono post kelk'monat'a sieg\u0302'o en la jar'o 1714. Post la traktat'o de Utreh\u0302to la princ'land'o Kataluni'o decid'is rezist'i la burbon'a'j'n trup'o'j'n, sed van'e. Do la katalun'a popol'o celebr'as si'a'n naci'a'n tag'o'n por ne forges'i la perd'o'n de si'a suveren'ec'o, la nul'ig'o'n de si'a'j instituci'o'j kaj civit'an'a'j liber'o'j kaj la persekut'ad'o'n de si'a katalun'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001669", "text": "Dum la naci'a tag'o c\u0302ef'a'j societ'o'j kaj politik'a'j parti'o'j al'port'as flor'o'j'n al la monument'o de Rafael de Casanova (1660-1743), la tiam'a c\u0302ef'ministr'o de Barcelono; ali'a'j sam'e ornam'as la monument'o'n de Josep Moragues i Mas (1669-1715), tiam'a general'o defend'int'a Kataluni'o'n kaj post'e ekzekut'it'a."}, {"text_idx": "#001670", "text": "Ankau\u0306 organiz'aj\u0302'o'j favor'a'j al re-sen'de'pend'ec'o de Kataluni'o arang\u0302'as omag\u0302'o'j'n kaj preleg'o'j'n c\u0302e la amas'tomb'ej'o de la defend'int'o'j de la urb'o. Okaz'as ankau\u0306 manifestaci'o'j kaj koncert'o'j."}, {"text_idx": "#001671", "text": "C\u0302u bio'karbur'aj\u0302'o'j help'as au\u0306 mal'help'as?"}, {"text_idx": "#001672", "text": "Nun'temp'e oni g\u0302eneral'e akcept'as, ke la energi'konsum'o en'dang\u0302er'ig'as ni'a'n soci'o'n. Unu'flank'e la kutim'a'j, facil'e trov'ebl'a'j kaj uz'ebl'a'j energi'font'o'j iom post iom el'c\u0302erp'ig\u0302'as. Ali'flank'e la dau\u0306r'a grand'skal'a uz'o de energi'o influ'os (kaj ebl'e jam influ'as) la klimat'o'n. Bon'a'j solv'o'j mal'oft'as."}, {"text_idx": "#001673", "text": "Projekt'o'j abund'as, sed neni'u don'as tuj'a'n help'o'n. Nukle'a fuzi'o dau\u0306r'e rest'as en eksperiment'a faz'o kaj bezon'os jar'dek'o'j'n por kontribu'i al la energi'produkt'ad'o. Hidrogen'o s\u0302ajn'as ideal'a, sed g\u0302i'a uz'o est'as komplik'a. Grand'a'j akv'o'bar'aj\u0302'o'j por funkci'ig'i hidroelektr'a'j'n central'o'j'n est'as mal's\u0302at'at'a'j de medi'protekt'ant'o'j pro si'a'j krom'efik'o'j. Inter la kelk'a'j metod'o'j kiu'j nun real'e, kvankam modest'e kontribu'as al la energi'produkt'ad'o el'star'as la elektro'produkt'ad'o per vent'o'turbin'o'j kaj la bio'karbur'aj\u0302'o'j (produkt'it'a'j sur'baz'e de plant'o'j, anstatau\u0306 mineral'a'j karbur'aj\u0302'o'j, kiu'j de'ven'as de ekzempl'e naft'o), sed ankau\u0306 pri ili'a real'a util'o est'as dub'o'j. Tamen, g\u0302is nun la kelk'a'j negativ'a'j inform'o'j dron'is en la grand'skal'a'j reklam'kampanj'o'j de reg'ist'ar'o kaj industri'o."}, {"text_idx": "#001674", "text": "Mez'e de 2007 unu'a'foj'e grav'a instanc'o al'ig\u0302'is al la flank'o de dub'ant'o'j. OEKE (Organiz'aj\u0302'o por Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o, angl'e OECD) aper'ig'is kelk'a'j'n stud'o'j'n, kiu'j sufic\u0302'e mal'favor'e pri'jug\u0302'as la produkt'ad'o'n kaj uz'o'n de bio'karbur'aj\u0302'o'j. Unu stud'o nom'ig\u0302'as Bio'karbur'aj\u0302'o'j: c\u0302u la rimed'o est'as pli mal'bon'a ol la mal'san'o? (angl'e: \u201eBiofuels: is the cure worse than the disease?\u201d). La ali'a stud'o hav'as neu\u0306tral'a'n titol'o'n Agrikultur'a prognoz'o 2007-2016 (angl'e: \u201eAgricultural Outlook 2007-2016\u201d) kaj est'is verk'it'a kun'labor'e kun la Nutr'aj\u0302'a kaj Agr'o'kultur'a Organiz'aj\u0302'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j."}, {"text_idx": "#001675", "text": "Bio'karbur'aj\u0302'o'j kiel bio'dizel'petrol'o kaj bio'et'an'ol'o kontribu'as g\u0302is nun nur kelk'a'j'n procent'o'j'n al la energi'proviz'ad'o. Nov'tip'a'j teknologi'o'j kaj pli grand'a agrikultur'a are'o pov'us kresk'ig'i la produkt'ad'o'n g\u0302is kelk'dek procent'o'j de la en'tut'e bezon'at'a kvant'o. Tiu'j nov'a'j teknologi'o'j bedau\u0306r'ind'e ankorau\u0306 ne real'e ekzist'as, kaj konsider'ind'e pli'grand'ig'i la are'o'n apenau\u0306 ebl'as. Nur Brazilo grand'kvant'e kaj moder'prez'e produkt'as. Tio ankau\u0306 ebl'us en land'o'j de Sud-Amerik'o kaj Afrik'o kun simil'a klimat'o, sed por tio'n far'i neces'us uz'i la are'o'n de tropik'a'j arb'ar'o'j, tut'e ne'akcept'ebl'a ag'o. Mal'grand'skal'e ankau\u0306 ebl'as raci'a produkt'ad'o en skandinav'a'j land'o'j, sur'baz'e de la rest'aj\u0302'o'j de la lign'o-industri'o. Kvankam iu'j favor'as stimul'i la inter'naci'a'n komerc'o'n de bio'karbur'aj\u0302'o'j, s\u0302ajn'as plej logik'e uz'i ili'n en la region'o'j, kie okaz'as la produkt'ad'o."}, {"text_idx": "#001676", "text": "En la ceter'o de la mond'o la produkt'ad'o de bio'karbur'aj\u0302'o'j fakt'e ne hav'as senc'o'n. Tie tiu'j karbur'aj\u0302'o'j hav'as uz'ant'o'j'n nur c\u0302ar rekt'a'j kaj mal'rekt'a'j s\u0302tat'a'j subvenci'o'j kaj regul'ad'o favor'as ili'n. Ekzempl'o de tio est'as la dev'ig'a al'don'o de kelk'a'j procent'o'j da bio'dizel'a petrol'o al la normal'a petrol'o. Krom la tro'a'j kost'o'j, ankau\u0306 est'as la ne'favor'a energi-bilanc'o de ili'a produkt'ad'o en region'o'j, kie la klimat'o ne est'as ideal'a: la kultiv'ad'o de la plant'o'j, ili'a transport'o kaj pri'labor'o ankau\u0306 postul'as energi'o'n, kaj oni dev'as demand'i si'n c\u0302u la fin'fin'e produkt'it'a kvant'o de karbur'aj\u0302'o'j sufic\u0302'e super'as la kvant'o'n de energi'o for'uz'at'a dum la produkt'ad'o. Est'as demand'o kiu'n mult'a'j ne em'as respond'i ..."}, {"text_idx": "#001677", "text": "Ali'a mis'efik'o est'as la kresk'o de nutr'aj\u0302-prez'o'j. La are'o uz'at'a por produkt'i bio'karbur'aj\u0302'o'j'n ne plu est'as dispon'ebl'a por produkt'i mang\u0302'aj\u0302'o'j'n. Se nutr'o'gren'o'j est'as uz'at'a'j por produkt'i bio'karbur'aj\u0302'o'j'n, ek'mank'as mang\u0302'aj\u0302'o'j kaj kresk'as la prez'o'j. Komenc'e de 2007 okaz'is ribel'ad'o en Meksiko pro prez'alt'ig\u0302'o de maiz'o. Dum la somer'o ankau\u0306 en Eu\u0306rop'o oni anonc'is plur'lok'e grand'a'j'n prez'alt'ig\u0302'o'j'n de mang\u0302'aj\u0302'o'j. Pri tio kulp'as ne nur la bio'karbur'aj\u0302'o'j, sed plur'a'j kaj tut'mond'a'j kial'o'j: kelk'lok'e la rikolt'o'j est'is mal'prosper'a'j, la jar'dek'o'j'n dau\u0306r'ant'a tro'produkt'ad'o fin'fin'e est'as brid'it'a, kaj ekonomi'e bon'fart'a'j land'o'j kiel C\u0302ini'o postul'as pli kaj pli kvalit'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n. En'tut'e tio montr'as, ke la ekvilibr'o en la merkat'o de mang\u0302'aj\u0302'o'j est'as facil'e perturb'ebl'a."}, {"text_idx": "#001678", "text": "En okcident'a Eu\u0306rop'o oni nun'temp'e plan'as kaj konstru'as pli kaj pli grand'a'j'n vent'o'turbin'o'j'n por produkt'i elektr'o'n. Unu'a'vid'e, tio est'as salut'ind'a evolu'o, c\u0302ar tiu produkt'ad'metod'o ne polu'as. Bedau\u0306r'ind'e est'as ankau\u0306 mult'a'j mal'avantag\u0302'o'j. La vent'o est'as kapric'a kaj dum period'o'j sen vent'o au\u0306 kun tro fort'a vent'o neces'as uz'i rezerv'a'n kapacit'o'n, en ali'a'j period'o'j sen'util'a'n. Elektr'o apenau\u0306 est'as grand'kvant'e stok'ebl'a (krom per komplik'a'j metod'o'j, ekzempl'e uz'ant'e tro'a'n elektr'o'n por pump'i akv'o'n supr'e'n en akv'o'bar'aj\u0302'o'j'n). Neces'as tut'e re'desegn'i la alt'a'tensi'a'n distribu-ret'o'n, c\u0302ar la trafik'o ne plu ir'as en unu direkt'o (de grand'a'j central'o'j al konsum'ant'o'j), sed en c\u0302iu'j direkt'o'j, kaj pli'fort'ig'i la trans's\u0302tat'a'j'n ret'o'j'n. Fin'e, la produkt'ant'o'j de vent'o'turbin'o'j dum la pas'int'a'j jar'o'j, pro la alt'a postul'ad'o, invest'is precip'e en kapacit'o kaj ne en kvalit'o. Pro tio tro da turbin'o'j pro teknik'a'j problem'o'j dum long'a period'o ne funkci'as."}, {"text_idx": "#001679", "text": "Ankau\u0306 la produkt'ad'o de elektr'o per fot'o'volta'a'j c\u0302el'o'j provok'as kritik'o'j'n. Pro la alt'a kost'o'prez'o kaj la mal'grand'a rendiment'o, g\u0302i est'as efik'a nur en ideal'a'j cirkonstanc'o'j, kie abund'as sun'o. Por iu'j aplik'o'j g\u0302i ankau\u0306 ali'lok'e hav'as senc'o'n, sed en mez'varm'a'j klimat'a'j zon'o'j g\u0302i kutim'e plu'viv'as nur pro alt'a subvenci'ad'o (ankau\u0306 ne'rekt'e, c\u0302ar elektro'distribu'ant'o'j est'as dev'ig'at'a'j ac\u0302et'i tiel produkt'it'a'n elektr'o'n je eg'e alt'a'j prez'o'j). Rekt'a trans'form'ad'o de sun'a varm'o en ekzempl'e varm'a'n akv'o'n por hejt'ad'o est'as mal'pli komplik'a kaj pli raci'a."}, {"text_idx": "#001680", "text": "La karbur'aj\u0302'o'j produkt'it'a'j sur'baz'e de naft'o est'as kvazau\u0306 ideal'a'j: facil'e transport'ebl'a'j kaj stok'ebl'a'j, mal'mult'e'kost'a'j, norm'ig'it'a kvalit'o, sen risk'o de putr'ig\u0302'o, mult'flank'e uz'ebl'a'j ... Fakt'e est'as skandal'o ke tiel alt'kvalit'a'j var'o'j ankorau\u0306 c\u0302ie est'as uz'at'a'j por simpl'a'j afer'o'j kiel hejt'ad'o, por kiu'j oni pov'us facil'e uz'i mal'pli kvalit'a'j'n energi'font'o'j'n. Anstatau\u0306'e, oni klopod'as konvink'i ni'n, ke hav'as senc'o'n kun mult'e da pen'o, mon'o kaj energi'o trans'form'i tia'j'n simpl'a'j'n karbur'aj\u0302'o'j'n (plant'o'j'n, rub'aj\u0302'o'j'n) en alt'kvalit'a'n dizel'petrol'o'n au\u0306 gas'o'n, kiu'j c\u0302iu'okaz'e neniel pov'as sufic\u0302'i por kontent'ig'i la kresk'ant'a'j'n bezon'o'j'n."}, {"text_idx": "#001681", "text": "Atend'ant'e iu'n ideal'a'n solv'o'n, kiu ebl'e neniam ven'os, rest'as nur unu sag\u0302'a voj'o: est'i lau\u0306'ebl'e s\u0302par'em'a konsum'ant'e energi'o'n. C\u0302ar plej'part'o de la hom'o'j g\u0302is nun nur mal'volont'e tiel kondut'as, iom da help'o de supr'e est'us bon'ven'a. Simpl'a regul'o kun tuj'a efik'o: lim'ig'i la maksimum'a'n rapid'ec'o'n de au\u0306t'o'j kaj impost'i ili'n lau\u0306 la uz'o (pag'ig'ant'e ne c\u0302e la ac\u0302et'o de au\u0306tomobil'o, sed lau\u0306 la energi'konsum'o) pov'us s\u0302par'i kvant'o'n da karbur'aj\u0302'o'j pli grand'a'n ol la kvant'o de produkt'it'a'j bio'karbur'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001682", "text": " (Biofuels: is the cure worse than the disease?) (OECD-Fa'o Agricultural Outlook 2007-2016; resum'o'j en plur'a'j lingv'o'j)"}, {"text_idx": "#001683", "text": "C\u0302u Flandri'o kaj Valoni'o divorc'u?"}, {"text_idx": "#001684", "text": "En la artikol'o pri Belgi'o (MONATO 2007/11, p. 8-10) mank'as kelk'a'j argument'o'j. Iu'j demand'as, c\u0302u Flandri'o pov'us al'don'ig\u0302'i al Nederlando kaj Valoni'o al Franci'o por pli'grand'ig'i tiu'j'n land'o'j'n per sam'lingv'a'j region'o'j. Mi kred'as, ke flandr'o'j en mult'a'j aspekt'o'j diferenc'as de nederland'an'o'j kaj valon'o'j ne tro simil'as al franc'o'j. Tamen ind'as menci'i tio'n, kio flandr'o'j'n kaj valon'o'j'n kun'lig'as: bon'a'j bier'o'j, frit'o'j, bon'a kuir'art'o, simpl'e iu cert'a burgund'a viv'o'g\u0302oj'o, mal'facil'e difin'ebl'a, sed ver'e komun'a."}, {"text_idx": "#001685", "text": "La demand'o, c\u0302u Belgi'o ver'e bezon'as reg\u0302'o'n au\u0306 ne, lau\u0306 mi ne tiom grav'as kaj cert'e ne nun, kiam oni vol'as pli kaj pli lim'ig'i la ver'a'n pov'o'n de la reg\u0302'o."}, {"text_idx": "#001686", "text": "Ni konstat'as dum la last'a'j jar'dek'o'j pli da fort'o'j dis'ig'a'j ol kun'ig'a'j. La unu'ec'o de Belgi'o mal'fort'ig\u0302'as pro tio, ke en la decid'o'nivel'o est'ig\u0302'as pli kaj pli da eu\u0306rop'a part'o'pren'o, kaj c\u0302ar oni atribu'as al la region'o'j pli grand'a'n pov'o'n. La ver'e federaci'a belg'a nivel'o mal'fort'ig\u0302'as do de du flank'o'j."}, {"text_idx": "#001687", "text": "Oni pov'us pli'fort'ig'i Belgi'o'n per kultur'a'j lig'il'o'j. Mi propon'as pli da renkont'ig\u0302'o'j inter flandr'a'j kaj valon'a'j kultur'a'j grup'o'j por tiel pli'fort'ig'i la komun'a'n sent'o'n de aparten'o al s\u0302tat'o, kiu nun hav'as tro grand'a'j'n kontrast'o'j'n."}, {"text_idx": "#001689", "text": "En la jar'o 1934 german'a ing\u0302enier'o Herman'n Kemper akir'is patent'o'n por \u201etub'o'trajn'o\u201d kun magnet's\u0302veb'a teknik'o, sed praktik'e nur fak'ul'o'j'n interes'is tiu invent'o. Tamen g\u0302i ja est'is fascin'a: trajn'o, kiu ne hav'as rad'o'j'n, per magnet'a pov'o s\u0302veb'as sur beton'a voj'o kaj pov'as ating'i grand'a'n rapid'o'n. Nur en 1969 fin'e la german'a ministr'ej'o pri trafik'o mend'is ekspertiz'o'n pri la ebl'o konstru'i tia'n trafik'il'o'n. Sed dau\u0306r'is g\u0302is 1980, kiam fin'e oni komenc'as konstru'i test'voj'o'n."}, {"text_idx": "#001690", "text": "La esplor'o'j est'is promes'plen'a'j: la nov'a trafik'il'o (nun kun la nom'o \u201eTrans'rapid\u201d) tau\u0306g'is por long'a'j distanc'o'j, c\u0302ar g\u0302i ating'is rapid'o'n de c\u0302irkau\u0306 500 km/h, do ne mal'pli ol aviad'il'o, sed hav'is mult'a'j'n avantag\u0302'o'j'n kompar'e al ordinar'a'j ekspres'trajn'o'j kaj aviad'o. Precip'e g\u0302i ne polu'is la aer'o'n. Do en 1994 la german'a reg'ist'ar'o decid'is konstru'i trak'o'n inter Berlino kaj Hamburg'o (292 km)."}, {"text_idx": "#001691", "text": "Tamen ju pli konkret'a'j ig\u0302'is la plan'o'j, des pli kresk'is la skeptik'o kaj fin'e oni konstat'is, ke tiu trajn'voj'o est'us tro kost'a kaj ne al'tir'us sufic\u0302'e mult'a'j'n pasag\u0302er'o'j'n. Oni en'tomb'ig'is la projekt'o'n, sed plan'is nov'a'j'n en 2000. Unu projekt'o est'us 80 km long'a trak'o en industri-region'o de Nord'rejn-Vestfali'o, ali'a kun nur 37 km est'us lig'o inter Munkeno kaj ties flug'haven'o. En 2001 fin'e oni ver'e komenc'is konstru'i trans'rapid-trak'o'n \u2013 en C\u0302ini'o, en S\u0302anhajo; g\u0302i lig'as la centr'o'n kun la flug'haven'o (30 km). G\u0302i funkci'as ek'de decembr'o 2003; en 2006 oni decid'is pli'long'ig'i la trak'o'n."}, {"text_idx": "#001692", "text": "Kontrast'e en Germanio oni rezign'is pri la projekt'o en Nord'rejn-Vestfali'o; ankau\u0306 tiu trak'o est'us tro kost'a kaj ne util'a. Sam'e tro kost'a est'us, lau\u0306 plej mult'a'j fak'ul'o'j, la trak'o en Bavari'o. Sed la bavar'a ministr'o-prezid'ant'o Edmund Stoiber [s\u0302tojber] insist'is pri \u201esi'a\u201d projekt'o, c\u0302ar lau\u0306 la plan'o oni ating'us la flug'haven'o'n de la fer'voj'a c\u0302ef'staci'dom'o en'e de nur 10 minut'o'j, kontrast'e al nun 42 minut'o'j per ordinar'a trajn'o. Sed en la printemp'o de 2007 Stoiber dev'is anonc'i si'a'n demisi'o'n por la au\u0306tun'o. Li'a parti'o CSU (Krist'an-Social'a Uni'o), reg'ant'a de pli ol 40 jar'o'j en Bavari'o (kutim'e kun absolut'a pli'mult'o), pli kaj pli grumbl'is pri li'a'j eskap'ad'o'j kaj absolut'ism'a reg'o'stil'o, g\u0302is fin'e li dev'is konsci'i, ke oni vol'as el'ofic'ig'i li'n."}, {"text_idx": "#001693", "text": "Tamen Stoiber rest'as obstin'a pri la trans'rapid'o, kaj jen, en septembr'o 2007, du tag'o'j'n antau\u0306 la definitiv'a demisi'o, li fier'e komunik'is, ke li forg\u0302'is kontrakt'o'n pri konstru'ad'o de la trak'o por 1,85 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. Triumf'e li dir'is: \u201eLa politik'a'j respond'ec'ul'o'j ne halt'ig'os tiu'n projekt'o'n.\u201d Sed c\u0302iu'j fak'ul'o'j kaj tre mult'a'j politik'ist'o'j avert'as, ke la financ'ad'o tut'e ne est'as cert'a; la indik'it'a sum'o baz'ig\u0302'as sur kalkul'o'j en 2004, kaj en la nun'a kontrakt'o krom'e est'as 50 milion'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, kiu tut'e ne hav'as bug\u0302et'o'n por tia projekt'o ..."}, {"text_idx": "#001694", "text": "Do lau\u0306 kritik'ant'o'j tem'as pri nur'a prestig\u0302'objekt'o de Stoiber, kun mal'serioz'a financ-kalkul'o kaj kontrau\u0306 c\u0302iu'j rezist'o'j. Ekzempl'e la urb'estr'ar'o de Munkeno, kiu part'e posed'as la flug'haven'o'n (kaj do rajt'us kun'decid'i, c\u0302ar ankau\u0306 la flug'haven'o dev'as kontribu'i al la invest'ad'o), strikt'e kontrau\u0306'as la projekt'o'n; g\u0302i prefer'as konstru'i rapid'a'n urb'o'trajn'o'n, kiu kost'us mult'e mal'pli kaj konduk'us pasag\u0302er'o'j'n ne mult'e mal'pli rapid'e al la flug'haven'o. Efektiv'e, neni'u argument'o tau\u0306g'as por konvink'i pri la projekt'o. La plej mult'a'j flug'pasag\u0302er'o'j ne ven'as el Munkeno, sed el ali'a'j region'o'j de la vast'a land'o; ili dev'as uz'i au\u0306tomobil'o'j'n, c\u0302ar trajn'a itiner'o el neni'u part'o de Bavari'o konduk'as al la flug'haven'o krom el Munkeno, de kie ven'as nur mal'mult'a'j pasag\u0302er'o'j."}, {"text_idx": "#001695", "text": "Antau\u0306'e Munkeno hav'is flug'haven'o'n periferi'e de la urb'o, do est'is facil'e ating'i g\u0302i'n per trajn'o kaj pendol'bus'o de la c\u0302ef'staci'dom'o. Sed post'e oni konstru'is la nov'a'n flug'haven'o'n en region'o sen iu ajn fer'voj'o. Do por gigant'a pli'mult'o da bavar'o'j trans'rapid'o est'as absolut'e super'flu'a (kvankam per si'a impost'mon'o ili dev'as financ'i g\u0302i'n). Trans'rapid'o en Munkeno est'as kontrau\u0306'dir'o en si mem, c\u0302ar nur dum mal'mult'a'j minut'o'j ekster la urb'eg'o g\u0302i pov'as ekspluat'i si'a'n rapid'o'n. Por la sam'a sum'o oni pov'us konstru'i fer'voj'o'j'n el ali'a'j grand'a'j bavar'a'j urb'o'j al la flug'haven'o."}, {"text_idx": "#001696", "text": "G\u0302eneral'e oni dev'as konsci'i, ke trans'rapid'o en dens'e log\u0302'at'a land'o, kia est'as Germanio, ne hav'as senc'o'n; g\u0302i bezon'us vast'a'n ne mult'e log\u0302'at'a'n region'o'n por ekspluat'i si'a'j'n kvalit'o'j'n. Germanio plej'part'e dispon'as pri dens'a ret'o de fer'voj'o'j, kiu'j per ekspres'trajn'o'j (Ic'e = inter'urb'a ekspres'o) lig'as c\u0302iu'j'n grand'a'j'n urb'o'j'n kaj preskau\u0306 c\u0302iu'j'n flug'haven'o'j'n (krom tiu'n de Munkeno). Tial ja oni nul'ig'is la antau\u0306'a'j'n trans'rapid'plan'o'j'n. Do la rezist'o'j abund'as kaj c\u0302iu'j grumbl'as pri tiu last'a decid'o de Stoiber lau\u0306 absolut'ism'a reg'ad'o. Nun tamen dum du'on'a jar'o oni konkret'ig'os la plan'o'n, kaj ni pov'as est'i cert'a'j, ke preciz'a kalkul'ad'o montr'os, ke g\u0302i ne est'as real'ig'ebl'a per sum'o, kiu ne ofend'as prudent'o'n. Post du'on'a jar'o do ni pov'as atend'i definitiv'a'n en'tomb'ig'o'n de trans'rapid'o en Germanio. Neni'u krom stult'a Stoiber plor'os pro tio."}, {"text_idx": "#001697", "text": "Ankau\u0306 s\u0302ark'o en akvari'o pov'as est'i dang\u0302er'a. Tio'n konstat'is la zoolog'o kaj sub'akv'ist'o Tadas Laurinavic\u030cius, kiu zorg'as pri akvari'a'j viv'ul'o'j en komerc'a centr'o en la litova urb'o Kaunas. Li rimark'is, ke unu el la s\u0302ark'o'j mal'vigl'e nag\u0302'as, kaj suspekt'is, ke la best'o mal'san'as."}, {"text_idx": "#001699", "text": "La zoolog'o ne est'as grav'e vund'it'a kaj pov'is hejm'e re'san'ig\u0302'i. La 10 m alt'a akvari'o, kie li labor'as, en'hav'as pli ol 800 tropik'a'j'n fis\u0302'o'j'n, inkluziv'e de ses s\u0302ark'o'j."}, {"text_idx": "#001700", "text": "En Hungari'o vin'o hav'as tradici'o'n kaj fest'o'n. Apart'e grav'as la rikolt'o-fest'o, kiu indik'as fin'o'n ne nur de la rikolt'o, sed ankau\u0306 de la pez'a agrikultur'a labor'o. Kamp'ar'an'o'j est'as liber'ig'it'a'j de dev'o'j kaj zorg'o'j; sam'temp'e ili gaj'e anticip'as la konsum'ot'a'n vin'o'n, kiu dev'as est'i for'trink'it'a por liber'ig'i ankau\u0306 la barel'o'j'n."}, {"text_idx": "#001701", "text": "La fest'o okaz'as kutim'e fin'e de septembr'o, komenc'e de oktobr'o. Tamen iu'lok'e, ekzempl'e okcident'e de la tokaj'a region'o, aper'as t.n. neg\u0302'vin'o: la ber'o'j est'as rikolt'at'a'j, nur kiam la unu'a frost'o au\u0306 la unu'a'j neg\u0302'er'o'j ili'n blank'ig'as."}, {"text_idx": "#001702", "text": "Fest'o'j okaz'as preskau\u0306 tra la tut'a land'o. Ili komenc'ig\u0302'as per parad'o de c\u0302ar'o'j kaj c\u0302eval'o'j. La c\u0302ar'o'j est'as ornam'it'a'j per flor'o'j kaj per grapol'o'j. Fest'ant'o'j sur'met'as naci'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n (se ili est'as hav'ebl'a'j); ornam'it'a'j est'as ankau\u0306 la c\u0302eval'o'j. Akompan'as la c\u0302ar'o'j'n muzik'o kaj kant'ad'o; de sur la c\u0302ar'o'j oni propon'as vin'o'n, el barel'o'j au\u0306 kruc\u0302'o'j. Foj'foj'e la vetur'ant'o'j trink'as rekt'e el botel'o'j."}, {"text_idx": "#001706", "text": "G\u0302is antau\u0306 du jar'cent'o'j ankau\u0306 en la region'o de Bud'a est'is kultiv'at'a'j vin'ber'uj'o'j: epidemi'o, la radik-mal'san'o filokser'o, ili'n detru'is. Sed ankorau\u0306 trov'ig\u0302'as re'sovag\u0302'ig\u0302'int'a'j vit'o'j sur la sun'a'j dekliv'o'j de la c\u0302irkau\u0306'a'j mont'et'o'j kaj ankau\u0306 en'g\u0302arden'e zorg'em'e rastr'it'a'j, al'lig'it'a'j vit'o-lini'o'j."}, {"text_idx": "#001707", "text": "Apenau\u0306 ebl'as imag'i g\u0302arden'o'n sen vin'ber-lau\u0306b'o: agrabl'as la vit'o grimp'ant'a sur la tegment'o'n, don'ant'a delikat'a'n ombr'o'n en la verand'o, ankau\u0306 ruben'kolor'a'j, acid'et'a'j ber'o'j, kiu'j'n oni mang\u0302'as konkur'ant'e kun la merl'o'j."}, {"text_idx": "#001708", "text": "S\u0302ajn'as, ke ne ebl'as bon'a'j, \u201eamik'a'j\u201d rilat'o'j inter la du najbar'a'j land'o'j Slovaki'o kaj Hungari'o. Komenc'e venen'is la rilat'o'j'n la elektro-central'o sur la river'o Danub'o: slovak'o'j, malgrau\u0306 hungar'a'j protest'o'j, de'flank'ig'is la river'o'n por produkt'i elektr'o'n. Pas'int'jar'e hungar'a slovak'in'o est'is sur'strat'e bat'it'a. Ankorau\u0306 dau\u0306r'as enket'o'j, kaj la afer'o ig\u0302'is politik'a. Lau\u0306 la frau\u0306l'in'o, la atak'o okaz'is, c\u0302ar s\u0302i parol'is hungar'e. Tio'n slovak'o'j ne kred'as."}, {"text_idx": "#001709", "text": "Inter'temp'e, en la slovak'a parlament'o la Parti'o de Hungar'a Koalici'o prezent'is leg\u0302'o-propon'o'n por kompens'i al hungar'o'j, kiu'j sufer'is pro la t.n. dekret'o'j de Benes\u030c. Edvard Benes\u030c est'is c\u0302ef'ministr'o de C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o dum la du'a mond'milit'o. Li estr'is en Londono ekzil'a'n kabinet'o'n por la tiam ne plu ekzist'ant'a C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o. Lau\u0306 la dekret'o'j, la hungar'a minoritat'o komun'e kaj unu'ec'e kulp'as pri la fas\u0302ism'o kaj pri la nul'ig'o de C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o."}, {"text_idx": "#001710", "text": "Rezult'e perd'is hungar'o'j si'a'n s\u0302tat'an'ec'o'n, ili ne ricev'is pensi'o'j'n kaj ne pov'is lern'i en universitat'o'j. Ili'a'j hav'aj\u0302'o'j est'is for'pren'it'a'j, la hungar'a lingv'o est'is mal'permes'it'a, mal'aper'is hungar'lingv'a'j el'don'o'j, mal'fond'it'a'j est'is hungar'a'j kultur'a'j kaj soci'a'j institut'o'j, kaj, fin'e, almenau\u0306 kelk'a'j hungar'o'j est'is for'pel'it'a'j. Benes\u030c efektiv'e \u201epur'ig'is\u201d la land'o'n, sen'german'ig'ant'e C\u0302eh\u0302i'o'n kaj sen'hungar'ig'ant'e Slovaki'o'n."}, {"text_idx": "#001711", "text": "La leg\u0302'o-propon'o, prezent'it'a en la nom'o de la hungar'a minoritat'o, est'as rifuz'it'a de slovak'a'j parlament'an'o'j. Politik'ist'o'j unu'voc\u0302'e deklar'is, ke la dekret'o'j de Benes\u030c est'as ne'tus\u0302'ebl'a'j. Tamen ili kondamn'is g\u0302eneral'e la noci'o'n pri komun'a kulp'o. Sekv'is en Hungari'o ne'kutim'e fort'a protest'o kontrau\u0306 la decid'o de la slovak'a'j parlament'an'o'j. Ver's\u0302ajn'e la disput'o dau\u0306r'os kadr'e de Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001712", "text": "Sku'ig\u0302'is Au\u0306strio pro 15-jar'ag\u0302'a alban'a knab'in'o. Arigona Zogaj log\u0302'as dum kvin jar'o'j en centr'a part'o de Au\u0306strio kun si'a sep'membr'a famili'o. La patr'o labor'is kaj la kvin ge'fil'o'j stud'is c\u0302e au\u0306str'a lern'ej'o. Ili esper'is akir'i rest'ad'permes'o'n en Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#001713", "text": "Sed la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j, konform'e al nov'a'j regul'o'j por for'ig'i ekster'land'an'o'j'n en'migr'int'a'j'n pro ekonomi'a'j kial'o'j, ordon'is, ke est'u el'land'ig'it'a la famili'o Zogaj. Arigona, sci'ig'it'e de sam'klas'an'o pri la c\u0302e'est'o de polic'ist'o'j en si'a hejm'o, tuj kas\u0302'is si'n c\u0302e amik'o'j. Tial, dum s\u0302i'a'j famili'an'o'j est'as c\u0302iu'j deport'it'a'j, s\u0302i rest'is en Au\u0306strio, trov'ant'e rifug\u0302'ej'o'n c\u0302e pastr'o en vilag\u0302'o Ungenach."}, {"text_idx": "#001714", "text": "Arigona dis'kon'ig'is vid'bend'o'n, en kiu s\u0302i minac'is si'n mort'ig'i, se oni ne re'ven'ig'os la famili'o'n en Au\u0306strion. En flu'a german'a lingv'o, s\u0302i dir'is, ke s\u0302i apenau\u0306 parol'as la alban'a'n, stud'int'e en au\u0306str'a lern'ej'o. Ceter'e s\u0302i dir'is, ke s\u0302i ankorau\u0306 memor'as la event'o'j'n en Kosovo en 1998-1999."}, {"text_idx": "#001715", "text": "La au\u0306str'a prezid'ant'o, Heinz Fischer, re'ag'ant'e al protest'o'j de bon'far'a'j organiz'aj\u0302'o'j kaj j\u0302urnal'ist'o'j, propon'is, ke la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j revizi'u si'a'j'n regul'o'j'n almenau\u0306 por hom'o'j jam integr'ig\u0302'int'a'j en la land'o. En Au\u0306strio solv'end'as 34 000 kaz'o'j pri azil'demand'o'j."}, {"text_idx": "#001716", "text": "Mal'trankvil'ig\u0302'is portugal'o'j pro polic'a ag'ad'o kontrau\u0306 manifestaci'int'o'j kaj sindikat'an'o'j. Komenc'e de oktobr'o polic'an'o'j vizit'is manifestaci'int'o'j'n en la sud-portugal'a urb'et'o Montemor-o-Nov'o [montemo\u0301r-u-no\u0301vu] kaj, sam'tag'e, membr'o'j'n de instru'ist'a sindikat'o en la mez'land'a urb'o Covilha\u0303 [kuvilja\u0301n]."}, {"text_idx": "#001717", "text": "La ag'ad'o pens'ig'is ne nur pri la nun'a stat'o de demokrati'o en Portugali'o, sed ankau\u0306 pri la situaci'o en 1974, en la temp'o de fas\u0302ism'o. Sed kontrast'e al la spirit'o de la t.n. april'ist'o'j (t.e. la revoluci'ul'o'j de april'o 1974), ordon'em'a'j ide'o'j rapid'e dis'vast'ig\u0302'as sub la reg'ist'ar'o de Jose\u0301 So\u0301crates, c\u0302ef'ministr'o ek'de 2005."}, {"text_idx": "#001718", "text": "Kontrau\u0306 So\u0301crates protest'is la 9an de oktobr'o pli ol cent hom'o'j, kiu'j koncentr'ig\u0302'is c\u0302e lern'ej'o en Covilha\u0303. Tial la polic'o vizit'is la sid'ej'o'n de la tie'a instru'ist'a sindikat'o kaj for'pren'is dokument'o'j'n kaj flug'foli'o'j'n. Politik'ist'o'j de c\u0302iu'j parti'o'j pet'is klar'ig'o'n, kaj la reg'ist'ar'o dir'is, ke la vizit'o rutin'as kaj ne plu okaz'os. Tamen la popol'o mir'is, ke polic'a vizit'o al sindikat'o far'ig\u0302'as \u201erutin'a\u201d en demokrati'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001719", "text": "Persekut'at'a'j est'as instru'ist'o'j kaj ili'a sindikat'o, c\u0302ar ili aparten'as al unu el la politik'e plej konsci'a'j soci'a'j klas'o'j. Konsci'a'j, c\u0302ar kelk'a'j instru'ist'o'j, iu'foj'e grav'e mal'san'a'j, dev'as labor'i g\u0302is la mort'o: ne permes'as ili'n emerit'i la soci'a asekur'o. Tem'as ne nur pri ekspluat'ad'o de la instru'ist'o'j, sed ankau\u0306 pri ver'a abomen'o. Tiu'n abomen'o'n la ministr'in'o pri kler'ig'ad'o, Maria de Lurdes Rodrigues [rudriges], apenau\u0306 kapabl'is kas\u0302'i antau\u0306 televid'a'j kamera'o'j, kiam s\u0302i en'posten'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001720", "text": "Antau\u0306 ne'long'e So\u0301crates est'is pri'fajf'it'a en la insul'o Madejr'o, sam'kiel en la urb'o'j E\u0301vora [e\u0301vura] kaj Coimbra [kuimbra]. Mal'kontent'o g\u0302eneral'as, c\u0302ef'e pro politik'o'j pri san'o, kler'ig'o kaj mal'dung'o. La estr'ar'o akuz'as la Komun'ist'a'n Parti'o'n, dir'ant'e, ke kulp'as komun'ist'o'j pro la manifestaci'o'j. Antau\u0306 la revoluci'o la Komun'ist'a Parti'o est'is akuz'it'a pro c\u0302io mal'bon'a en Portugali'o. Ebl'e ripet'as si'n la histori'o."}, {"text_idx": "#001722", "text": "Unu el la plej kurioz'a'j inform'o'j c\u0302i-jar'e ven'is el Briti'o: reg'ist'ar'a komision'o konstern'it'e konstat'is, ke c\u0302iu du'a brit'o est'as tro dik'a. C\u0302u ver'e? Mi ne kon'as dik'a'j'n brit'o'j'n; ec\u0302 c\u0302iu'j an'o'j de la reg\u0302'a famili'o, kiu cert'e fart'as bon'e, est'as svelt'a'j. Sed san'ministr'o Al'a'n Johnson [g\u0302onzn] asert'e avert'is, ke la dik'o'kriz'o egal'as al la dang\u0302er'o, kiu minac'as per la klimat's\u0302ang\u0302'o. Tial nun brit'o'j rezign'u pri fres\u0302'a lakt'o, por tiel sav'i si'n mem kaj la planed'o'n. C\u0302ar frid'uj'o'j por konserv'i fres\u0302'a'n lakt'o'n polu'as la medi'o'n. Ec\u0302 pli kurioz'a est'as ali'a postul'o reg'ist'ar'a: oni dev'as redukt'i la met'an-emisi'o'n de bov'in'o'j je 60 %, ali'vort'e: bov'in'o'j favor'e al klimat'o furz'u mal'pli. Kiel la reg'ist'ar'o vol'as cert'ig'i tio'n, oni ne dir'is \u2013 ebl'e per kataliz'il'o'j en anus'o'j? En au\u0306t'o'j tio ja funkci'as ..."}, {"text_idx": "#001723", "text": "Kurioz'a est'is ankau\u0306 asert'o de la prezid'ant'o de Uson'o, kiu \u2013 kiel kon'at'e \u2013 est'as inter la plej polu'ant'a'j land'o'j. Bus\u0302'o el'bus\u0302'ig'is: \u201eC\u0302u est'as kon'at'e al vi, ke Uson'o est'as la sol'a grav'a industri-naci'o, kiu pas'int'jar'e redukt'is si'a'j'n forc'ej'gas'o'j'n?\u201d Fakt'e la energi-ministr'ej'o konstat'is mal'kresk'o'n de karbon'di'oksid'o je 1,3 % kompar'e al 2006. Sed dum la reg'ad'o de Bus\u0302'o en antau\u0306'a'j jar'o'j emisi'ad'o de tiu venen'o konstant'e kresk'is. Mok'is Daniel Weiss [vajs] de Centr'o por Uson'a Progres'o: \u201eTio son'as kvazau\u0306 iu dir'as, ke li mal'pez'ig\u0302'is je tri funt'o'j, post kiam antau\u0306'e li al'don'is 25 funt'o'j'n.\u201d La ministr'ej'o konfes'e konced'is, ke mank'e de kompar'ebl'a'j don'it'aj\u0302'o'j el ali'a'j land'o'j oni ne pov'as pruv'i la lau\u0306t'a'n mem'lau\u0306d'o'n de Bus\u0302'o."}, {"text_idx": "#001724", "text": "Jes, asert'i kaj pruv'i est'as du divers'a'j afer'o'j. Tio'n spert'is ankau\u0306 Irano, kiu en mart'o kapt'is brit'a'j'n soldat'o'j'n antau\u0306 si'a mar'bord'o, asert'ant'e ke tio okaz'is en irana mar'part'o. Brit'o'j tamen per satelit'a'j mezur'o'j (kiu'j preciz'as je 30 m) pruv'is, ke est'is inter'naci'a mar'o. Kontrau\u0306'e Irano prezent'is map'o'n pri la lok'o de la kapt'ad'o \u2013 sed iran'ironi'e, est'is iraka mar'part'o ... Ali'a'n frenez'a'n asert'o'n far'is uson'a jug\u0302'ist'o, kiu postul'is de pur'ig'ej'o pag'o'n de milion'o'j da dolar'o'j pro mal'aper'o de li'a pantalon'o, i. a. pro emoci'a dolor'o pri la perd'o. Post du'jar'a proces'o montr'ig\u0302'is, ke la jug\u0302'ist'o ec\u0302 ne pov'is pruv'i, ke mal'aper'is la pantalon'o. Pli'a strang'aj\u0302'o en la land'o de sen'lim'a'j kurioz'aj\u0302'o'j est'as, ke urb'estr'ar'o de Bel'mont'o mal'permes'is fum'ad'o'n en privat'a'j hejm'o'j, se tem'as pri dom'o kun plur'a'j log\u0302'ej'o'j. Fum'ant'o'j fug\u0302'as nun amas'e el tia'j dom'o'j al bel'mont'o'j."}, {"text_idx": "#001725", "text": "Kurioz'a'j est'as ankau\u0306 hungar'o'j. En du opini-sond'o'j ili postul'is, mal'permes'i en'migr'ad'o'n de piresoj; se vi ne kon'as tiu'n etn'o'n, ne mir'u: g\u0302i est'as fantazi'aj\u0302'o de opini'sond'a institut'o Tarki. Post unu'a pri'demand'ad'o en juni'o 2006, kiam 68 % kontrau\u0306'is piresojn, oni sond'is la afer'o'n de'nov'e en februar'o 2007; plor'a esplor-rezult'o est'is, ke rifuz'o kresk'is je pli'a'j 9 %. Kompat'ind'a'j piresoj \u2013 au\u0306 kompat'ind'a'j hungar'o'j? Mal'am'o de fremd'ul'o'j ekzist'as en mult'a'j land'o'j, ankau\u0306 en Pollando, kie c\u0302ef'ministr'o Jaroslav Kac\u0302inski agit'ad'is kontrau\u0306 german'o'j. Bedau\u0306r'ind'e li nun dev'as far'i tio'n en opozici'o, c\u0302ar dum elekt'o'j en oktobr'o la pol'a popol'o voc\u0302'don'is pli'mult'e por ali'a'j, tiel ke Kac\u0302inski kun si'a parti'o Pis for'pis'is si'n el la reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001726", "text": "Tio'n ne dev'os far'i rus'a prezid'ant'o Vladimir Putin. Respekt'ant'e la konstituci'o'n, kiu mal'permes'as al li pli'a'n ofic'period'o'n, li nun kandidat'os por posten'o de c\u0302ef'ministr'o kaj do dau\u0306r'e pov'os diktator'i en si'a \u201elupe-pur'a demokrati'o\u201d (lau\u0306 karakteriz'o far'e de eks'a german'a kancelier'o Gerhard S\u0302reder, kiu ver'e dir'is \u201elupe'pur'a\u201d ne \u201elup'e pur'a\u201d). C\u0302ar kompren'ebl'e la nov'a prezid'ant'o dev'os obe'i ordon'o'j'n de Putin kaj, kiel oni supoz'as, baldau\u0306 rezign'os pri si'a ofic'o, ekz. pro mal'san'o. Tiam Putin, respekt'ant'e la konstituci'o'n, de'nov'e pov'os far'ig\u0302'i prezid'ant'o. Elegant'a rus'a kaj ruz'a solv'o, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001727", "text": "Post tiom da negativ'a'j kurioz'aj\u0302'o'j de 2007 ni vol'as fin'e menci'i almenau\u0306 unu sprit'a'n. Trink'aj\u0302-produkt'ist'o en Santiag'o-de-C\u0302ilio varb'is per jen'a slogan'o: \u201eOk'dek'tri'procent'a fum'nebul'o, cent'procent'a orang\u0302'o'suk'o\u201d. Dum ni do hav'as pur'a'j'n suk'o'j'n, ni trankvil'e pov'as atend'i la ven'ont'a'n fum'nebul-alarm'o'n."}, {"text_idx": "#001728", "text": "La fin'ig\u0302'ant'a'n jar'o'n karakteriz'is tut'mond'e mult'a'j grav'a'j problem'o'j, kiu'j'n oni ne solv'is kaj tre probabl'e ankau\u0306 ne solv'os ven'ont'jar'e. Ni menci'u nur la milit'o'j'n en Irako kaj Afgani'o, kiu'j nun dau\u0306r'as jam mult'a'j'n jar'o'j'n sen perspektiv'o pri fin'ig\u0302'o. Tie kaj en mult'a'j ali'a'j region'o'j islam'ist'a teror'ism'o c\u0302iu'tag'e vor'as cent'o'j'n da hom'o'j kaj neni'u g\u0302is nun trov'is efik'a'n rimed'o'n kontrau\u0306 tiu skurg\u0302'o de la koncern'at'a'j popol'o'j. Simil'e ne est'as imag'ebl'e, ke baldau\u0306 est'os solv'ebl'a'j ali'a'j sang'a'j konflikt'o'j, ekzempl'e en Palestino, Libano, Pakistano, Birmo kaj Sudano. Kio fin'fin'e okaz'os en Kosovo, neni'u pov'as prognoz'i, sen'de'pend'e c\u0302u la region'o ig\u0302'os au\u0306tonom'a au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#001729", "text": "Ali'a konflikt'o el'ir'as de Irano, kiu lau\u0306 asert'o de (precip'e) Uson'o streb'as produkt'i atom'bomb'o'j'n. Pro tio Uson'o plan'as kontrau\u0306'raket'a'n sistem'o'n, kio agac'as Rusion. Ties prezid'ant'o Putin anonc'is modern'ig'o'n de la rus'a arme'o kaj konstru'ad'o'n de nov'a'j raket'o'j \u2013 tim'o'j pri nov'a vet'arm'ad'o ek'est'is. El'ir'voj'o por tiu konflikt'o g\u0302is nun ne est'as vid'ebl'a. En Rusio mem sub'prem'o de opozici'o kaj demokrat'a'j fort'o'j dau\u0306r'as. Simil'e en C\u0302ini'o la reg\u0302im'o dau\u0306r'e tret'as hom'a'j'n rajt'o'j'n. Polu'ad'o de medi'o tie krom'e ating'is terur'a'j'n dimensi'o'j'n. Sed ankau\u0306 g\u0302eneral'e la medi'o konstant'e sufer'as, precip'e pro sekv'o'j de klimat'a s\u0302ang\u0302'o. Ankau\u0306 tiu'n gigant'a'n problem'o'n oni ne solv'is kaj cert'e ne solv'os, tiel ke ni c\u0302iu'j dev'as adapt'ig\u0302'i al tut'e nov'a'j viv'cirkonstanc'o'j. Sed kiel adapt'ig\u0302'u hom'o'j en mult'a'j tre mal'ric\u0302'a'j land'o'j de Afrik'o, kiu'j'n apart'e traf'as la sekv'o'j de klimat'a s\u0302ang\u0302'o? Ili ec\u0302 pli amas'e ol g\u0302is nun mort'os pro mal'sat'o kaj mank'o de pur'a akv'o."}, {"text_idx": "#001730", "text": "Ver'e, ni ne hav'as kial'o'j'n por rigard'i kun optimism'o al la nov'a jar'o. Ni dev'os viv'i kun tiu'j konstant'a'j konflikt'o'j kaj la tim'o'j, kiu'j'n ili kau\u0306z'as. Dum'e dau\u0306r'e bon'fart'as kapital'ist'o'j, kies profit'o'j kresk'as spit'e al au\u0306 part'e ec\u0302 pro kaj per tiu'j konflikt'o'j kaj problem'o'j. Mi ne est'as kapital'ist'o, kaj supoz'ebl'e ankau\u0306 inter ni'a'j leg'ant'o'j ni ne trov'as tiu'n speci'o'n de ric\u0302'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001732", "text": "En la artikol'o Pac'e viv'i, pac'e mort'i (MONATO 2007/11, p. 15) mi menci'is \u201eEu\u0306ski'o'n\u201d, kaj surpriz'is mi'n, ke la redaktor'o s\u0302ang\u0302'is la nom'o'n de la land'o al \u201eVaskio\u201d. En la en'konduk'o de la sam'a numer'o Stefan Maul asert'as, ke la redakci'o de MONATO sekv'as la princip'o'n, ke la log\u0302'ant'o'j de land'o rajt'as mem decid'i, kiel ili nom'as g\u0302i'n. Lau\u0306 tiu princip'o, se eu\u0306sk'o'j nom'as si'a'n land'o'n Eu\u0306ski'o, kial la redaktor'o pren'is la hispan'lingv'a'n radik'o'n?"}, {"text_idx": "#001733", "text": "C\u0302u Flandri'o kaj Valoni'o divorc'u? (2)"}, {"text_idx": "#001734", "text": "La metod'o intervju'i civit'an'o'j'n el la divers'a'j part'o'j de Belgi'o (MONATO 2007/11, p. 8-10) s\u0302ajn'as al mi tut'e tau\u0306g'a kaj don'as kalejdoskop'o'n de almenau\u0306 dek du opini'o'j. Tio permes'as al la leg'ant'o'j dis'e tra la mond'o pli bon'e kompren'i la belg'a'n problem'ar'o'n, kiu est'as oft'e mis'prezent'it'a de ali'land'a'j inform'font'o'j, c\u0302ef'e en Franci'o, kvankam najbar'land'o (au\u0306 ebl'e pro tio)."}, {"text_idx": "#001735", "text": "Mi vol'us tamen sub'strek'i faktor'o'n, kiu'n neni'u intervju'it'o menci'is: La dau\u0306r'a mis'kompren'o inter franc- kaj nederland-lingv'an'o'j en Belgi'o font'as ankau\u0306 el du apart'a'j logik'a'j sistem'o'j: La nederland'lingv'a komun'um'o konsider'as, ke pli grav'as la teritori'a rajt'o, kaj ke do la situaci'o de la lingv'o'lim'o (c\u0302ef'e c\u0302irkau\u0306 Bruselo) ne est'as s\u0302ang\u0302'ebl'a, ec\u0302 se okaz'us s\u0302ang\u0302'o de pli'mult'o en iu'j municip'o'j. Mal'e la franc'lingv'an'o'j g\u0302eneral'e asert'as, ke plej grav'as la individu'a rajt'o, kaj ke do la lim'o, ekzempl'e de la du'lingv'a region'o Bruselo, est'as s\u0302ang\u0302'ebl'a. Sid'ant'a inter du seg\u0302'o'j, mi vol'us prav'ig'i nek la unu'a'n, nek la du'a'n star'punkt'o'n."}, {"text_idx": "#001736", "text": "Tamen mi cert'as, ke civit'an'o'j de ali'a'j plur'lingv'a'j s\u0302tat'o'j, ekzempl'e Svis'land'o (kiu ja est'as konfederaci'o) apenau\u0306 pov'as kompren'i, ke tiu problem'ar'o ne est'as solv'ebl'a lau\u0306 objektiv'a'j kriteri'o'j en ni'a mal'felic\u0302'a reg\u0302'land'o."}]