[{"text_idx": "#000000", "text": "Vizito en Lager Lechfeld 1915"}, {"text_idx": "#000001", "text": "En la libro \u201dAntau\u0306 unu jarcento \u2013 La granda milito kaj Esperanto\u201d estas reproduktitaj pluraj tekstoj el la Esperanta gazetaro, aperintaj dum la unua mondmilito. Libera Folio republikigas tekston el Germana Esperantisto pri vizito de germana UEA-delegito en militkaptitejo en 1915."}, {"text_idx": "#000002", "text": "El la amasego da militkaptitoj, kiun Germanujo lokigis g\u0302is nun interne de siaj limoj, pli ol 7000 francoj kaj rusoj estas internigitaj en la bavara manovrejo Lager Lechfeld, sude de Augsburg, sur la sama historia starejo, kie reg\u0302o Otto 1-a en la jaro 955 venkegis la timindajn hungarojn kaj liberigis Germanlandon por c\u0302iam de iliaj dezertigaj invadoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Fine de Au\u0306gusto, nelonge post la batalego en la Vogezoj, alvenis la unuaj transportoj de francoj, inter ili preskau\u0306 la kompleta, apud Manonviller militkaptita sesa artileria regimento; krome c\u0302iuspecaj soldatoj el Belfortaj regimentoj, infanterianoj kaj alpc\u0302asistoj. C\u0302u estas mirige, ke baldau\u0306 nekalkuleblaj aroj el Augsburg kaj c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, piede kaj bicikle, pilgrimadis tien por inspekti la fremdajn gastojn, kiuj prezentas en siaj multkoloraj uniformoj treege pitoreskan aspekton? Jam de malproksime iliaj rug\u0302aj pantalonoj kontrastas je la verda herbokovro, kaj la longaj surtutoj flirtas en la vento. Kia malegala societo! Ni komencas la rondiradon. Jen ni ekvidas artilerianojn, maldikaj, graciaj, facilmovig\u0302emaj homoj, kies malhela har- kaj vizag\u0302- koloro rakontas pri pli sudaj regionoj; jen interesas nin aro da maltimemaj montaj pafistoj, similantaj en siaj nigregaj uniformoj al timigaj tombistoj; j\u0302us preterpasas altkreskaj filoj de Nordafriko, kiuj batalante certe ne estos facilvenkeblaj malamikoj; jen diversaj nekonataj soldatspecoj, portantaj metrolongan skarpon c\u0302irkau\u0306 la ventro. Entute la aspekto s\u0302ajnas al germanaj okuloj iomete malmilita, ec\u0302 operetmaniera; nenia kasko videbla, anstatau\u0306 tio rug\u0302aj, nigraj, bluaj c\u0302apoj, lau\u0306 ni tute ne konvenaj al la kruda, severa militmetio. Kaj kiel la vestaro, tiel la militistaro. Ili fakte jam ne aspektas kiel soldatoj, kiuj antau\u0306 nelonge bataladis ankorau\u0306 meze de la kanonoj kaj de la terura morto. Felic\u0302aj homoj vi, kiuj scias forgesi tiom rapide la neeldireblajn teruraj\u0302ojn de la milito!"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Evidente ili jam bone alkutimig\u0302is al la nova situacio. Bonhumore la unuaj lavas siajn tolaj\u0302ojn, la aliaj altrenas ageme sitelegojn por purigi la eluzitajn surtutojn; tie ili gaje kartludas antau\u0306 la barakoj au\u0306 kaptas monerojn en la herbejo, tie c\u0302i ili skulptas cigaringojn au\u0306 ventludaj\u0302ojn, g\u0302uadante la fres\u0302an aeron de sia somera restadejo. Ni aliras al junulo kun simpatiaj trajtoj; li estas sufic\u0302e babilema kaj rakontas pri sia hejmurbo kaj travivaj\u0302oj. Aliajn ni demandas pri la s\u0302ancoj de la milito. Plejparte ili estas plenesperaj kaj tute ne pridubas la finan venkon de Francujo. Au\u0306dinte pri la plej novaj sukcesoj de la germanaj armiloj, nekredeme ili ridetas respondante: \u201cKion valoras kelkaj fortikaj\u0302oj! Cetere viaj gazetoj trograndigas kaj mensogegas same kiel la francaj. Atendu ni la pluajn batojn, kiujn faros niaj armeoj. La fina venko estos al ni!\u201d Kelkaj ja ne estas tiom esperemaj kaj ec\u0302 tre pesimistaj. \u201cNi ja ne volis tiun c\u0302i malbenitan militon!\u201d Kaj rigardante ilin, oni bone kredas al c\u0302i tiuj kompatinduloj. Jen maljuna Belfortano, kiu rakontas al ni pri la komenco de la milito. Al la manovroj li estis vokita, kaj de el la manovrejo oni subite formars\u0302is. \u201cKien do...?\u201d \u201cNu, denove la manovrojn!\u201d Kaj oni faris pafistfosaj\u0302ojn, kus\u0302is tie kelkajn tagojn, malsatis, malbenis kaj atendis la manovran malamikon \u2013 g\u0302is subite la grenadoj alflugis kaj germanaj kugloj. \u201cSed jen ja la milito!\u201d Certe, la vera milito, kaj nun oni sciig\u0302is pri g\u0302i."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Sambone estas prizorgata la pastrado de la fremdaj gastoj. Militajn pastrojn, kiel ni havas, la franca armeo ja ne posedas depost la fama disiga leg\u0302o inter s\u0302tato kaj eklezio. Tamen, por ne forpreni c\u0302ian pastran helpon al la soldatoj, multaj pastroj envicigis sin en la armeon kiel simplaj militistoj kaj plenumas lau\u0306dezire sur la batalkampo la pastradon. Tiaj pastroj trovig\u0302as nun en Lager Lechfeld sep el Langres, kiuj provizite de sia episkopo je c\u0302iuj rajtoj de la antau\u0306aj militpastroj (Aumoniers), elmars\u0302is siatempe kun la trupoj kaj poste estas kaptitaj kune kun ili. Kristnaske ili ricevis pluan kolegon en S-ro Rev. Jean Regnier, kiun la Augsburga episkopo solene pastrigis, je kiu festa okazo la aliaj sep pastroj c\u0302eestis kaj instruisto-kaptito ludis la orgenon."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La oficiala pastrado apartenas al la rev. abato de la najbara monah\u0302ejo Lechfeld. Preskau\u0306 al c\u0302iuj grave vunditaj francoj, kiuj antau\u0306sentis sian lastan horeton, li plifaciligis la mortadon, konsolante la kompatindulojn, donacante la sakramentojn kaj fermante la okulojn al la militistoj, kiuj forte fordonis la vivon por sia patrujo. Neniu franco estas enterigata sen simpla funebra parolado, kaj ofte la samlandanoj de la mortintoj vers\u0302as varmajn larmojn c\u0302e la impresaj vortoj de la abato. Kiam la lasta beno estas dirita kaj la modesta c\u0302erko glitas profunden, krakadas salutpafoj; c\u0302ar Germanujo honorigas la mortintan malamikon same kiel la heroon de la propra lando."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kortus\u0302iga epizodo okazis je tia enterigo fine de Oktobro. Kiam la Deputitaro, post la funebra soleno, revenis tra la malgranda tombejo, starigita jam en 1870/71 de francaj kaptitoj, subite unu el ili j\u0302etis sin sur simplan tombos\u0302tonon ekkriante: \u201cHo mia patro, mia kara patro!\u201d Rigardante la tombajn enskribojn, hazarde li estis leginta la nomon de sia patro, kiu 1871 trovis tie sian lastan ripozon. Oni permesis al la filo, restadi lau\u0306plac\u0302e c\u0302e la tombo kaj informi letere sian patrinon pri la fino de la malaperinta patro."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La certaj esperoj, kiujn la francoj komence c\u0302ie kaj c\u0302iam esprimadis pri felic\u0302a fino de la milito, en la lastaj monatoj evidente malpliig\u0302is, post kiam la sopiritaj venkoj interdume ne efektivig\u0302is. Krom tio, vidante la tute apude okazantajn manovraj\u0302ojn kaj la supreflugantajn aeroplanojn, ili iom post iom devis konvinkig\u0302i pri la nerompitaj kaj neelc\u0302erpeblaj militfortoj de nia lando. Kaj au\u0306dante, ke c\u0302ie en tuta Germanujo niaj kazernoj, ekzercadejoj kaj lernejoj estas plenplenaj de rekrutoj, rezervistoj kaj libervoluloj, la kaptitoj malg\u0302oj\u0302e kaj melankolie skuas la kapon, rezignite aldonante: \u201cBedau\u0306rinda Francujo, tio estos via fino!\u201d"}, {"text_idx": "#000010", "text": "La alveno de kelkaj miloj da militkaptitaj rusoj ankau\u0306 ne povis revivigi la esperojn. La unua transporto eniris en Lager Lechfeld fine de Novembro, nelonge post la glora venko de Hindenburg apud Soldau. La novaj gastoj estis preskau\u0306 senescepte bone, ec\u0302 militgrize vestitaj, kaj prezentis sin impone en siaj karakterizaj peltc\u0302apoj kaj strec\u0302ita sintenado; nur la malviglaj, ruzegaj trajtoj iomete malpliigis la simpatian impreson. Unue aparte internigitaj, depost fino de Decembro ili prove estis kunigataj kun siaj federitoj en unu tendaro, kaj lau\u0306dire, spite la grandaj karaktero-diferencoj, ili harmonie inter sin vivadas. Dum la franco tuttage estas plejparte vigla kaj bonhumora, la ruso montras sin serioza kaj malg\u0302oja kaj prefere ignoras la publikon, kun kiu la franco seng\u0302ene kaj volonte babiladas. Plua speciala kriterio de la rusa kaptito estas lia senmezura, nekredebla apetito, au\u0306 pli g\u0302uste nesatigebleco, kiu restas c\u0302iam samgrada. Kontrau\u0306 la franco, kiu ec\u0302 la germanan militpanon nebone digestas, la ruso englutas lau\u0306dire ec\u0302 kuirejajn forj\u0302etaj\u0302ojn; ekzemple naturaj terpomaj s\u0302eloj s\u0302ajnas esti por li frandaj\u0302o. C\u0302e la laboro li montras sin pli tau\u0306ga kaj dau\u0306rema ol la franco, kiu plejvole mals\u0302atus c\u0302ian seriozan okupon. Fosante plejparte en piritejoj kaj c\u0302e vojkonstruadoj sub la ordono de samlandaj serg\u0302entoj \u2013 la oficiroj estas aliloke internigitaj \u2013 da, ili ricevas malgrandan pagon, potage 10 pfenigojn, kiuj restas je ilia lau\u0306plac\u0302a dispono."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La kaptitejo, multvizitita au\u0306tune de sennombraj scivoluloj, kus\u0302as hodiau\u0306 dezerta kaj forlasita. Diversaj malagrablaj okazintaj\u0302oj instigis la komandanton de Lager Lechfeld, generalo Slevogt, tute malpermesi la eniron al privataj personoj, escepte de gazetraportantoj. Multaj naciaj kaj neu\u0306trallandaj raportistoj jam inspektis la tendaron, sed c\u0302iuj konsentis, ke la traktado kaj nutrado de la kaptitoj estas nepre humana kaj inda je civilizita nacio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Esperu ni, ke niaj germanaj militkaptitoj en Francujo, Anglujo kaj Rusujo trovu samnoblan cedemon!"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Esperanto en la Granda Milito"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Chu eble Esperantistoj estus pli pacemaj ?"}, {"text_idx": "#000021", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}]