[{"text_idx": "#000001", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la jaro estas ankorau\u0306 juna, g\u0302i jam tute plenas je novaj\u0302oj el la kosmoj. Oni vizitis novajn mondojn por la unua fojo, reiris al la Luno kaj atingis arojn da \u201cunuoj\u201d."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nova objekto vizitita de New Horizons"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Forlasinte Plutonon kaj siaj lunoj, la New Horizons sondilo vizitis la plej distancan objekton g\u0302is nun. En la regiono de la sunsistemo kie Plutono trovig\u0302as, la granda plejparto de objektoj estas tiom malgrandaj kaj distancaj, ke oni povas tre altkvalitajn teleskopojn por vidi ilin kaj kalkuli kiel ili movig\u0302as. Pro tio, oni ankorau\u0306 ne sciis kien oni sendu la sondilon post ties vizito al Plutono g\u0302is jaroj post la lanc\u0302o. Sciencistoj devis atendi g\u0302is la misio jam estis okazanta por serc\u0302i la objekton kaj la surteraj teleskopoj, kiujn ili unue uzis, ne sukcesis trovi tau\u0306gan objekton. Nur kiam la teamo ricevis permeson por uzi la Hubble spacteleskopon, kiu ne estas g\u0302enata de la atmosfero kaj donas multe pli klarajn bildojn, oni sukcesis trovi tri kandidatojn. C\u0302i tio jam estis granda sukceso, pro tio ke la direkto en kiun New Horizons flugas, estas tute plena je brilaj steloj, kiuj igas la malhelan objekton apenau\u0306 videbla."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La objekto, kiun oni finfine elektis, ricevis la karesnomon Ultima Thule kaj estas tre speciala. Unue, g\u0302i estas la plej distanca objekto en la sunsistemo, kiun oni vizitis g\u0302is nun. Tio signifas ke g\u0302i tre bone montras kiel la sunsistemo aspektis antau\u0306 longa tempo, pro tio ke g\u0302i ne estis tiom influata de la planedoj au\u0306 la Suno. Due, g\u0302i havas tre specialan formon. Kiam oni tre precize mezuras la tempon kaj onian pozicion dum malhelaj objektoj kovras la stelojn en la fono, oni povas lerni multe pri g\u0302i, specife pri la formo de la objekto kaj c\u0302u g\u0302i rotacias. Tiel, oni eltrovis ke la objekto ne estas sfero kiel Plutono, au\u0306 tute neregula formo kiel multaj kometoj au\u0306 asteroidoj, sed formo kiu konsistas el du tre rondaj sferoj. Unue oni ne certis pri c\u0302u la du sferoj estis konektitaj, au\u0306 c\u0302u ili estis en orbito unu c\u0302irkau\u0306 la alia kiel Plutono kaj sia plej granda luno H\u0302arono (Plutono kaj H\u0302arono estas preskau\u0306 same grandaj, kio kau\u0306zas ke ili c\u0302irkau\u0306iras la saman punkton, anstatau\u0306 ke unu c\u0302irkau\u0306iras la alian). Kiam New Horizons alproksimig\u0302is, g\u0302i pliklarigis la misteron per foto de sia propra teleskopo. Tiu foto montris la formon de la objekto, kiu definitive konsistas el du konektitaj sferoj, kaj la koloron, sed la plej grava celo estis kontroli c\u0302u la objekto havas nekonatajn lunojn au\u0306 ringojn. Felic\u0302e por la misia teamo, g\u0302i trovis nenion, c\u0302ar kvankam lunoj sonas interesaj, oni ne volis riski trafi unu el la lunoj kaj perdi c\u0302iujn datumojn, do tiukaze la sondilo devus s\u0302ang\u0302i sian orbiton kaj ne povus observi la objekton de tiom proksime. Aldone, la fotoj kiujn New Horizons jam sendis montris la grandecon de la objekto, kiu longas c\u0302irkau\u0306 31km kaj la koloron. Kompreneble Suno estas tiom longe for, ke la objekto estas preskau\u0306 tute malhela, sed kiam oni pliheligas la bildon, la rezulto estas bruneca koloro. Aldone, la sondilo mezuris ke la \u201dkolo\u201d de la objekto, kie la du sferoj konektig\u0302as, reflektas pli da lumo ol la resto de la objekto. Tio vers\u0302ajne estas la rezulto de polvo, kiu kolektig\u0302as tie pro la gravito de la objekto."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La alproksimig\u0302o estis sukcesplena kaj New Horizons jam sendis konfirmon de sia bonfarto al la Tero. Kvankam g\u0302i ne havas celon nun kaj tre vers\u0302ajne ne havas sufic\u0302e da energio por atingi alian objekton, g\u0302ia misio ankorau\u0306 ne finig\u0302is. Pro g\u0302ia distanco kaj limigita teh\u0302nologio, la transsendo de g\u0302iaj bildoj kaj mezuroj al la Tero okazas tre malrapide kaj ec\u0302 kiam la transsendo finig\u0302is, sciencistoj surtere ankorau\u0306 povos uzi la datumojn dum jaroj. La fino de la sondilo mem estas multe trista tamen, c\u0302ar g\u0302i vojag\u0302os pli kaj pli for de la Tero g\u0302is kiam g\u0302ia energifonto elc\u0302erpig\u0302is. Tiam g\u0302i silente pluvojag\u0302os kaj forlasos la sunsistemon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Orbito c\u0302irkau\u0306 la plej eta objekto g\u0302is nun"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La sondilo OSIRIS-REx jam dum iom da tempo observis la asteroidon \u201d101955 Bennu\u201d de distanco, sed nun g\u0302i finfine estas en orbito c\u0302irkau\u0306 la objekto. Bennu estas terrenkonta asteroido, kio signifas ke g\u0302ia orbito proksimas al tiu de la Tero. Unu fojon en c\u0302irkau\u0306 6 jaroj, Bennu estas plej proksima al la Tero. Tio ne estas kialo por ekpaniki tamen. La sunsistemo estas tiom granda ke \u201dproksima\u201d ankorau\u0306 estas plurajn fojojn pli longe for ol la Luno. Lau\u0306 NASA, la organizo kiu sendis OSIRIS-REx, la probableco ke Bennu trafos la Teron antau\u0306 la fino de la 22a jarcento estas nur 1/2700."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Bennu estas tre eta objekto. G\u0302ia diametro estas nur 500m tra la ekvatoro. Aldone, g\u0302i estas freneze maldensa kompare al la Tero. Averag\u0302e, unucentimetra kubo da Bennu-materialo pezus 1,26g, dum unucentimetra kubo da Tero-materialo pezas 5,51g. La rezulto de tio estas ke Bennu ne sufic\u0302e pezas por havi fortan graviton. Sur g\u0302ia surfaco, la gravito tiom etas, ke objektoj falas preskau\u0306 200 000 fojojn malpli rapide ol surtere. Por OSIRIS-REx, tio estas granda defio. G\u0302i devis multe malrapidig\u0302i, pro tio ke la gravito ne sufic\u0302e fortas por teni objektojn, kiuj pli rapidas ol 0,7km/h."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiam la sondilo alvenis, g\u0302i ne povis tuj eniri en orbiton. Oni ankorau\u0306 ne sciis ekzakte kiom peza Bennu estas, do la sondilo unue flugis tien kaj reen, por mezuri kiom forta la gravito estis. Pere de tiuj datumoj, oni kalkulis kiom g\u0302i devus malrapidig\u0302i por tau\u0306ga orbito. Felic\u0302e, c\u0302io iris bone kaj OSIRIS-REx nun trovig\u0302as en orbito c\u0302irkau\u0306 Bennu, en kiu g\u0302i rondiras je rapido de c\u0302irkau\u0306 6cm/s. Tre malrapide do!"}, {"text_idx": "#000010", "text": "OSIRIS-REx kunportis diversajn interesajn mezurinstrumentojn kaj fotas la surfacon. Tiel oni jam lernis multe pri la strukturo de Bennu. Vers\u0302ajne, g\u0302i komencig\u0302is kiel parto de pli granda asteroido, kiu disfalis. Poste la gravita influo de la planedoj tiris g\u0302in pli kaj pli proksima al la Suno, g\u0302is g\u0302i atingis la orbiton, en kiu g\u0302i nun trovig\u0302as. La materialo de la asteroido estas strukture tre malforta, pro tio ke la gravito ne sukcesas kunpremi c\u0302ion. G\u0302ia konsisto similas al tiuj de meteors\u0302tonoj, kiuj enhavas organikajn molekulojn, do ne estus surprizo ankau\u0306 trovi ilin en Bennu. Aldone, oni trovis argilojn, kiuj nur povus kreig\u0302i sub la influo de akvo. Vers\u0302ajne tiuj estas hereditaj de la pli granda asteroido, de kiu Bennu estis parto. La surfaco estas kovrita je etaj s\u0302tonoj kaj la ekvatoro estas pli larg\u0302a ol la resto de la asteroido. Rimarkinda estas unu granda s\u0302tono de 10-20 metroj, kiu multe pli grandas ol la aliaj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "C\u0302inio vizitas la malantau\u0306an flankon de la Luno"}, {"text_idx": "#000012", "text": "En la 20a jarcento, 12 mars\u0302is sur la Luno por la Usona Apollo-projekto. Ankau\u0306 la Soviet-Unio sukcesis vojag\u0302i al la luno kaj ec\u0302 kunporti materialon de la Luno, sed nur per robotaj misioj. Malgrau\u0306 pluraj sukcesaj vojag\u0302oj al la Luno pasintece, neniu lando kapablas sendi homon al la Luno hodiau\u0306. La unua sukcesplena surlunig\u0302o post la Apollo-epoko estis parto de la C\u0302ina Chang\u2019e- au\u0306 CLEP-projekto. En 2013, ili surlunigis la Chang\u2019e 3, kiu kunportis la robotan lunau\u0306ton Yutu. La Chang\u2019e 4 (kaj Yutu 2), kiu estis origine farita por anstatau\u0306i Chang\u2019e 3 se g\u0302i malsukcesus, ricevis ec\u0302 pli defian mision. G\u0302i ig\u0302is la unua misio, kiu sukcesplene surlunig\u0302is sur la malantau\u0306a flanko de la Luno."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La malantau\u0306a flanko de la Luno ne estas malhela. Tio, kion oni celas kiam oni parolas pri la malhela flanko de la Luno estas ke la Luno c\u0302iam montras la saman flankon al la Tero, kio signifas ke unu flanko estas nevidebla surtere. La malantau\u0306a flanko de la Luno do certe ricevas sunlumon, same kiel la antau\u0306a flanko. Tio kio ja kau\u0306zas problemojn, estas ke oni ne povas rekte kontakti Chang\u2019e 4. Pro tio ke la Tero c\u0302iam estas super la alia flanko de la Luno, la Luno blokas c\u0302iujn signalojn. Por solvi tiun problemon, oni sendis sateliton al specifa punkto super la Luno, kie la gravito de la Luno kaj la Tero tiel interagas, ke g\u0302ia rondiro dau\u0306ras same longe kiel tiu de la Luno. Tiel g\u0302i c\u0302iam estas super Chang\u2019e 4 kaj povas transdoni la informojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La kratero en kiu Chang\u2019e 4, Von Ka\u0301rma\u0301n, trovig\u0302as proksime al la suda poluso kaj havas diametron c\u0302irkau\u0306 180m. G\u0302ia surfaco estas tre plata, pro tio ke g\u0302i iam estis plena je lafo. Oni atendas ke la materialo tie estas malsama ol tie, kie oni antau\u0306e analizis g\u0302in. Eble la plej surpriza eksperimento tamen, estas la eta plantodomo, kiun la sondilo kunportis. Per tio, g\u0302i celas esplori kiel interalie terpomoj kreskas sur la Luno."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Unu penso pri \u201cNovaj mondoj kaj lunterpomoj\u201d"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Vi komentas per via konto de Twitter."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Vi komentas per via konto de Facebook."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sciigi min retpos\u0302te pri novaj afis\u0302oj."}]