[{"text_idx": "#000002", "text": "Prago estas mirinde bela urbo. Kiam oni vagas tra la urbocentro, oni au\u0306das miriadon da lingvoj. Eble ne Esperanton, sed g\u0302i tamen c\u0302eestas, se oni serc\u0302as g\u0302in. Se oni transiras la Malnovurban Placon direkte al la Pulva Pordego, oni vidas dekstre la Librovendejon de la Karola Universitato. Tiu librovendejo estas juvelo. Kiam ajn mi vizitas, mi iras unue al la sekcio pri historio, poste al la sekcio pri lingvoj. Kaj jen g\u0302i staras: bona stoko da Esperantaj vortaroj kaj lernomaterialoj. Kiam mi unue rimarkis la Esperantan sekcion en 2019, mi surprizig\u0302is."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tri jarojn kaj multajn arh\u0302ivojn poste \u2013 dank\u2019 al la dau\u0306ra subteno de ESF \u2013 palig\u0302is la momento de surprizo en 2019 kaj nun estas simple kompreni, kial ni trovas fidindan kolekton da Esperantaj verkoj: ekzistas ric\u0302a historio de Esperanto en Prago kaj Bohemujo. Efektive la Praga Esperanto-klubo festis sian 120-jarig\u0302on inter la 11-a kaj 13-a de novembro 2022. 1902, do: la unua Esperanto-klubo en Prago kaj g\u0302i ankorau\u0306 vivas vigle. Tamen en la periodo g\u0302is la 1920-aj jaroj tiu certe ne estis la sola klubo. Nur en Prago ekzistis pli ol dek Esperanto-kluboj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Nedifektita de la Dua Mondmilito, la urbopejzag\u0302o de Prago aspektas multe kiel la Prago de 1900. C\u0302irkau\u0306 la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de la jarcento oni pli g\u0302uste priskribus g\u0302in kiel regionan habsburgan urbon sub forta germana kultura kaj lingva influo (se ne superrego), sed tiu jarcentofina Prago jam komencis aliig\u0302i. Malantau\u0306 la fasadoj de belegaj renesancaj konstruaj\u0302oj okazis strec\u0302iteco inter parolantoj de la germana kaj la c\u0302eh\u0302a. La c\u0302eh\u0302a nacia movado aperis en la dua duono de la dek-nau\u0306a jarcento kaj tio kondukis, ekzemple, al la disig\u0302o de la universitato en c\u0302eh\u0302an kaj germanan fakultatojn en la fruaj 1880-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Jen kelkaj el la gvidaj demandoj, kiuj antau\u0306enigas mian intereson pri Esperanto: Kio okazis al Esperanto, kiam la lingvo trovig\u0302is en la mondo post la Unua Libro de Zamenhof en la malfruaj 1880-aj jaroj? Kiuj adoptis g\u0302in? Kion oni faris per g\u0302i? Kial Esperanto c\u0302eestis tiel forte en Prago kaj tra Bohemujo? C\u0302u la multaj Esperanto-kluboj estis komunumo, kiu kontrau\u0306is la naciismajn tendencojn? Au\u0306 c\u0302u c\u0302i tiuj spronis la movadon, kun germanlingvaj esperantistoj en unu klubo kaj c\u0302eh\u0302lingvaj en alia?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mia intereso pri lokaj kaj regionaj sistemoj, inkluzive de Bohemujo, venas el miaj unuaj provoj krei birdoperspektivan superrigardon de la frua Esperanto-movado g\u0302is 1914. Anstatau\u0306 tuj decidi studi Esperanton je nacia nivelo, ekzemple en Germanujo au\u0306 Francujo, mi volis unue ekkompreni la spacajn kaj geografiajn arang\u0302ojn. Mi decidis preni la c\u0302iujarajn kongresanajn listojn ekde Bulonjo c\u0302e Maro en 1905 kaj meti c\u0302iajn disponeblajn kongresdatumojn \u2013 inkluzive de nomoj, lokoj, lando, sekso kaj profesio (lau\u0306 havebloj) \u2013 en datumbazon. Tiujn datumojn pri pli ol 8500 kongresanojn mi poste bildigis per la programo QGIS. Mi verkis pli detale pri la ideo kaj praktiko bildigi la kongresan movadon en alia retejo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mapado de la esperantistoj vizitintaj unu au\u0306 plurajn el la jarkongresoj inter 1905 kaj 1914 ne prezentas la Esperanto-movadon kiel tuton, c\u0302ar ja ne c\u0302iu havis la tempon, financajn rimedojn au\u0306 la intereson por vojag\u0302i al internacia kongreso. G\u0302i estas tamen deirpunkto, kiu ebligas identigi kaj pli detale ekzameni kelkajn regionajn grupojn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302i tiu mapo montras la lokojn, de kie esperantistoj venis por viziti la kvar indikitajn kongresojn. El tiu kaj aliaj mapekzercoj, kies celoj estas c\u0302efe lernigaj por gvidi mian arh\u0302ivan laboron lokan kaj regionan, elstaras du fenomenoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Unue, la frua Esperanto-movado (je nivelo kongresa \u2013 sed plej vers\u0302ajne ankau\u0306 super kaj sub tio) estis traeu\u0306ropa movado, kiu etendis sin de orienta-centra Eu\u0306ropo trans la germanan regnon, pere de Francio, Svislando, Nederlando, al Anglio, kaj ankorau\u0306 pli norden g\u0302is Skotlando. Tio en si mem ne estas novaj\u0302o. Legante Esperanto-revuojn el tiu tempo ni ja scias, ke Esperanto aperis en multaj lokoj. Sed vidi tion surmape inspiris min studi Esperanton tian, kia g\u0302i estis: transnacia, transregiona kaj transloka movado kaj lingvokomunumo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Due, kelkaj regionaj grupoj malkas\u0302is sin. Inter ili estas Skotlando, Katalunio, la regiono lau\u0306 Rejno, la angla mezlando, kiel ankau\u0306 Bohemio. Kial tiuj regionoj? Per la datumbazo oni povas enfokusigi specifajn lokojn, ekzemple Bohemio. Kaj jen la arang\u0302o kaj nombroj, kiujn ni vidas sur la mapo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La punktoj sur la mapo prezentas la lokojn en Bohemio, de kie esperantistoj venis por c\u0302eesti la internaciajn kongresojn inter 1905 kaj 1914. Tiu nombro 580 au\u0306 7,3% estas g\u0302enerale iom frapa, ec\u0302 se ni enkalkulas, ke Bohemio estis sufic\u0302e oportuna deirloko por vojag\u0302antoj al kongresoj en Dresdeno au\u0306 Krakovo. Kaj tamen al mi restas fascine (kaj parto de miaj estontaj esploroj) demandi, kion esperantistoj precipe el pli kamparaj au\u0306 randaj lokoj kiel Pardubice, Holice au\u0306 Svitavy provis atingi per la lingvo, kaj kion ili faris per g\u0302i."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La dua mapo enhavas ne nur Bohemion (nun en c\u0302eh\u0302a lingvo ne estas la nomo uzata, oni g\u0302in nomas C\u030cechy, pron. C\u0302eh\u0302i), sed ankau\u0306 Moravion, orientan parton de C\u0302eh\u0302a respubliko. Moravio kiel lando c\u0302esis ekzisti post la Dua mondmilito, c\u0302ar komunistoj nuligis lau\u0306landan konstituon de C\u0302eh\u0302oslovakio. Tie en Brno estis fondita en la jaro 1901 la unua espeanta organizo en la tiama Au\u0306strio-Hungario, do unu jaron antau\u0306 fondo de la praga klubo. La unuan lernolibron por c\u0302eh\u0302oj eldonis en la jaro 1890 F. V. Lorenc, kiu elmigris en Brazilon, kie li estas pli konata ol en C\u0302eh\u0302a respubliko."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Your email address will not be published. Required fields are marked *"}]