[{"text_idx": "#000001", "text": "\u00abNe diru kun sopir\u2019: \u201cne plu\u201d / Sed kun dankemo: \u201cestis ili\u201d\u00bb*Donald Broadribb, brila esperantologo, vortaristo, recenzisto, redaktoro, kaj tradukisto el la angla, helena kaj hebrea, ve, forpasis oktobre 2012 en Au\u0306stralio, lasinte al ni tradukon de la romano 1984 far George Orwell (plumnomo de Eric Arthur Blair) \u2013 unu el la plej s\u0302atataj kaj citataj britaj au\u0306toroj en la 20a jarcento.\nLa romano estas prave konsiderata unu el la plej gravaj kontrau\u0306-tiranismaj (mal)utopioj, fonto de konategaj citaj\u0302oj kaj nocioj (Granda Frato, novparolo, duoblapenso, pensakrimo...) kaj defioj pripensendaj kaj ne-tuj-facile solveblaj, kiujn la homaro alfrontas dum tuta sia registrita kelkjarmila historio: kio estas Libero, Vivcelo, Vivenhavo, Valoroj? C\u0302u ni, homoj, bezonas \u201cs\u0302taton\u201d? C\u0302u gravas/indas scii la veran historion (kiun fakte kreas registoj)? C\u0302u la s\u0302tato rajtas mortigi? C\u0302u oni prefere restu sklavo sed viva ol pereu en h\u0302aoso? C\u0302u io ajn entute de ni dependas?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Oni plu diskutas kaj disputas pri la mesag\u0302o de la verko, ties literaturaj ecoj, la politikaj emoj kaj mondrigardo de la au\u0306toro kiu dum sia nelonga vivo (1903\u20131950) sukcesis partopreni gravegajn eventojn kaj dramece evoluigi sian mondrigardon \u2013 de konservatismema oficisto en Birmo g\u0302is socialisto kaj arda ano de trockiismo dum lia partopreno en la Hispana interna milito en 1936, en kiu li vidis kiel drame s\u0302ang\u0302ig\u0302is la socia situacio post la venko de Franko kaj kiel lie la \u201ckomunistoj\u201d fakte kunlaboris kun la fas\u0302istoj. C\u0302u ne tiam li konceptis la tiom trafajn bildojn en la verkota La Besto-Farmo \u2013 kies c\u0302efa ideo estas perfido de idealoj kaj misuzo profitcela?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Lau\u0306 iuj esploristoj, Orwell restis c\u0302iam \u201csocialisto\u201d. C\u0302u povus \u201csocialisto\u201d verki tiom kontrau\u0306tiranian romanon? Ja lau\u0306 iuj, \u201csocialismo\u201d egalas stalinismon, gulagon, tiranion... \u2013 se nur komenci demandi. Socialismo kun homa vizag\u0302o?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La \u201coligarh\u0302ia kolektivismo\u201d (korporacia komunismo, c\u0302u ne la sama afero ol fas\u0302ismo?), prezentita de la \u201crenegato\u201d Goldstein en la romano, evidente reflektas ideojn de la au\u0306toro pri Stalino kaj la reg\u0302imo, kiun tiu kreis en la konata lando."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cDuoblapenso\u201d \u2013 eble centra nocio de la romano, kompleksa, ne simple komprenebla, detale pritraktita, kvazau\u0306 kvantumfizika \u2013 samtempe havi du malajn opiniojn, sciante ke ili sin kontrau\u0306diras, kaj kredante ambau\u0306; konscie malkonsciig\u0302i, kaj poste, denove, malkonsciig\u0302i pri la hipnotig\u0302o kiun oni j\u0302us faris en si."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ec\u0302 por kompreni la vorton necesis uzi duoblapenson. C\u0302u ni ne vidas, se bone atenti, signojn de tio en la agoj kaj diroj de iuj el ni?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tamen iujn nemultajn vortojn mi trovus misaj au\u0306 almenau\u0306 pridiskutindaj, ekz. \u201cPreter la maro\u201d (beyond the sea) \u2013 eble tamen \u201cfore post la maro\u201d; \u201cpreter la malfruaj kvindekaj jaroj (beyond the late fifties) \u2013 eble tamen \u201dantau\u0306 la fino de la kvindekaj jaroj\u201d; \u201clerta vizag\u0302o\u201d (clever face) \u2013 eble tamen \u201cinteligenta\u201d, au\u0306 \u201csag\u0302a\u201d [kvankam s\u0302ajne tau\u0306gas en \u201cTre lerta sepjarulino, c\u0302u ne?\u201d(Pretty smart of a nipper of seven, eh?) (pri ido kiu sukcesis lerte denunci); \u201csenfina dialogado\u201d \u2013 kiam temis pri \u201cmonologo\u201d de Winston kun si mem, sed s\u0302ajne tau\u0306gas; \u201cDepartemento de Reserc\u0302ado\u201d \u2013 Research Department \u2013 c\u0302u tamen \u201cesplorfako\u201d (-departemento)?; \u201cnefamiliara\u201d [besto] (unfamiliar) animal \u2013 eble \u201cekzotika\u201d."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Aparte interesaj estas La principoj de novparolo en la apendico \u2013 kvankam iel la formalaj meh\u0302anismoj similas al tiuj de Esperanto, kvankam kompreneblas, ke la du lingvoj havas malsamajn celojn."}, {"text_idx": "#000013", "text": "C\u0302u la antau\u0306vidita mondo ne realig\u0302is au\u0306 realig\u0302os jam antau\u0306 la jaro 2084, kiel supozas Broadribb? Mi samopinias kun tiuj, kiuj vidas ke la oru\u0306ela socio ig\u0302as nuna realaj\u0302o, sed en oble hororiga formo, se bone pensi."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Antau\u0306 nelonge min mirige s\u0302okis miaj propraj supozoj, ke Orwell fakte apologias la malhomigan reg\u0302imon kaj la fina frazo \u201cLi amas Grandan Fraton\u201d estas celo de la homoj \u2013 fina pacig\u0302o kun si mem, kun la realeco, kaj savig\u0302o \u2013 kvazau\u0306 estus dilemo inter resti homo au\u0306 ig\u0302i \u201csana\u201d angsoce en la c\u0302ion-stringa amo de la Granda Frato."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]