[{"text_idx": "#000002", "text": "Istva\u0301n Ertl estas tre konata nomo en Esperantujo, c\u0302efe kiel multjara redaktoro de la revuo Esperanto, kaj ankau\u0306 kiel plurflanka aktivulo originale, traduke, instrue kaj prelege. Lian poetan faceton li tamen apenau\u0306 montris g\u0302is nun, kvankam konsiderinda parto de liaj poemoj publikig\u0302is dise en revuoj. Jen aperis Provizore, lia libroforma ensalto en la poezian arenon. La fizikan ekziston de la libreto ni s\u0302uldas al la eldonejo Bero. La kovrilo plurkolora, ege bela kaj loga, estas atuto de la grafikisto Francisco Veuthey."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mi devas konfesi, ke mi ne komprenis c\u0302iujn poemojn en la volumo de Ertl. \u201eC\u0302u birdotrilon oni komprenu?\u201d, foje demandis granda artisto. Nu, evidente ne. Mi do ne scias, c\u0302u Ertl entute sukcesis, c\u0302u li ion kontribuis al la esperanta Parnaso, c\u0302u lia poemaro plu legindos post cent jaroj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mi legis kaj relegis la libreton, kaj c\u0302iufoje mi atingis la saman rezulton: nur triono el la poemoj trafis au\u0306 emociis min. C\u0302u nur pri tiu triono mi parolu? La cetero s\u0302ajnis al mi plac\u0302a vortolirlado, rimoj kaj superrimoj foje belaj, trafaj vortludoj, indaj aliteracioj kaj ankau\u0306 etaj dozoj da poeta intimeco ... En c\u0302io c\u0302i certe ne mankas c\u0302armo kaj logo, tamen ne estas alta poezio \u2013 spite la belan veston. Se ni ekzemple konsideras la poemon Herbokanto, ni tuj rimarkas ties teknikan perfektecon, rafinite budapes\u0302ta-skolan, sed ial la profundaj kialoj de la au\u0306toro restas ekster nia kompreno. Nu, eble simple oni elektis malg\u0302ustan recenzanton, c\u0302ar mi ja konscias, ke Provizore elstaras en nia beletra panoramo. Fakte, pluraj el la c\u0302i-libraj poemoj povus rajte sidi en ajna esperanta antologio. Mi pensas pri Kutim' vi estas, Tri devoj de poeto, Pri fus\u0302poemoj kaj Disperdito. Kaj tamen, tamen ..."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kion ni trovas en Provizore? Nu, la poemoj ade kaj plurloke parolas pri la rolo de l' poeto, foje iom obsede. La au\u0306toron hantas la neeblo vortigi la poetomondon, kaj la lingvo aperas kiel kaptilo anstatau\u0306 kiel perilo (Langomorde, Travagi la lingvon). Jen ero el Dis (p. 26):"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Poeto: pensoput' kaj pensputino. Lin jukas verki por legantocentoj. Kion elsputas lia mensrutino, li vendas, c\u0302efs\u0302akrist' de propraj sentoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nu, jen, ekzemple, j\u0302us mi volis verki sen stulta bar' de ritmo kaj de rimoj, sed tentas min poemon mian sterki per mallicencoj, versi inter limoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La libro plenas je dedic\u0302oj, omag\u0302(et)oj kaj citoj. Se kredi unu el c\u0302i lastaj, poezio estas \u201etransvivmetodo\u201d. Jen Tri devoj de poeto, kvazau\u0306resumo de la pripoetaj pensoj de la au\u0306toro: s\u0302ajnigi, aktori, kunmeti ..."}, {"text_idx": "#000009", "text": "S\u0302ajnigi atenton al aj\u0302oj eternaj de l' vivo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Aktori c\u0302efrolon antau\u0306 nekomprena publiko."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kunmeti frazojn kiuj nenion klarigas."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La poeto ankau\u0306 meditas pri la propra intimeco \u2013 soleco, animaj malvarmoj, intimaj kontrau\u0306diroj \u2013 (Post la lasta premiero), pri amikeco kaj pareco (Dum viaj lipoj, Sumo), kaj foje ankau\u0306 iom tang\u0302e tus\u0302as amon kaj mildan erotikon (Dum viaj lipoj). Aldona ornamaj\u0302o estas longa poemo, kiun eble oni povus nomi esperanta (ek)epopeo sub la titolo El la libroj de forgeso kaj komenco. Kaj c\u0302iuj poemoj en Provizore ja facile fluas sub niaj okuloj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sur la alia pesiltaso, c\u0302i-libre foje aperas nuraj stilekzercoj, ne sufic\u0302e lertaj poemoj, kiujn mi volonte eliminus. C\u0302u eble Ertl volis enlibrigi c\u0302iujn siajn poemojn? Jen la au\u0306toro amuzig\u0302as per iom trudaj rimoj kaj vortludaj aliteracioj (ero el Dis, p. 26):"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Au\u0306 farig\u0302as densa kaj iom vortlude pretendema, ekzemple, per vera troigo de prefiksoj (ero el Mi-ope):"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Au\u0306 kaprice verkas en esperant' sen finaj\u0302'. Kiucele? C\u0302u por omag\u0302i au\u0306 imiti Gafur Gazizi, kiun la au\u0306toro dankas poemokape? (ero el Dis, p. 25):"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mi 'as en sol'. La cert' de kun' je vi: jam for, tro for por nun. Mi kaj vi 'is ja: ni \u2013 c\u0302u fals', c\u0302u ver'? La sci' pri tut', pri er'..."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pridemandite, Ertl diris, ke infanag\u0302e li estis tiom fascinita de la romanoj de J. Verne, ke li mem volis verki pliajn. Adoltag\u0302e li realigas tiun revon tradukante romanojn de tiu au\u0306toro. Li g\u0302uas \u201ekopii, rekrei, omag\u0302i, redakti, traduki \u2013 pli ol vere originali\u201d. Eble nehazarde Ertl elfrancigis antau\u0306 dek ok jaroj verkon de R. Queneau (Stilekzercoj). C\u0302u lia plej fres\u0302a verko estas dau\u0306re stilekzerca?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kaj tamen kelkaj poemoj kompensas c\u0302ion, ekzemple, la brila Kutim' vi estas. Jen la komenco de c\u0302i tiu ampoemo:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kutim' vi estas jam, kiel aer', rigardo mia vidas c\u0302ie vin, en s\u0302rankofundo, en tirkestoj miaj, en propra cerb', kaj mi vin ne rimarkas."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Jes, finfine la libro ac\u0302etindas. Uf, malfacilas verki recenzon pri poemaro de amiko (kredu, ke mi plurfoje malbenis la momenton, kiam mi akceptis la taskon ...), sed espereble plenumig\u0302os la deziro de Ertl en lastatempa mesag\u0302o ke, eble unuafoje en la esperanta literatur-historio, ni povus liveri ekzemplon de recenzanto kaj au\u0306toro, kiuj ne malamikig\u0302is post la apero de recenzo nepanegira!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kaj tamen c\u0302io c\u0302i estas verkita de Istva\u0301n Ertl, hungaro log\u0302anta \"en\nEu\u0306ropo ie\". G\u0302is nun ni konis lin kiel movadanon, tradukiston, proziston;\npasintjare furoris lia akra kaj g\u0302uinda satiro La Postdomo - kaj\njen ni ekvidas alian faceton de lia talento."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Vi provos tralegi unu pag\u0302on rapide - sed jen necesas nerapida ripeto\npor kompreni kaj trasenti c\u0302iujn lingvajn nuancojn; kaj poste vi nepre\nekmeditos, kaj iam sentos bezonon reveni al tiu pag\u0302o...\ndum unu vespero tute ne eblas. Do tiun malgrandan libreton vi legos tre"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mankas prefaco kaj postparolo; anstatau\u0306 notoj pri la au\u0306toro sur dorsa\nkovrilpag\u0302o estas ripetita la poemeto Disperdito. Prave. Ajnaj vortoj\npri la libro kaj la au\u0306toro formus en leganto ian anticipan rilaton -"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Prenu kaj legu sen antau\u0306jug\u0302oj (ankau\u0306 mian recenzon forgesu - formu\nvian propran opinion). Vers\u0302ajne tia poemkolekto ne povus aperi en iu ajn\nnacia lingvo - do g\u0302oju kaj fieru, ke vi scias Esperanton."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kvindeko da poemoj, c\u0302iuj malsamaj lau\u0306 formo. Temoj: amo,\nvi en mi, la herbo (lau\u0306 Dinwoodie), penso kaj vorto (c\u0302u\n'c\u0302iu verso estas pens-aborto'?), la lingvoj kaj la lingvo,\nla geto, la patrujo (kun biertablo kaj katoj en s\u0302tuparejo,\ndo ne iu ajn!), tempo kaj eterno, morto kaj nasko. Nu, c\u0302io."}, {"text_idx": "#000031", "text": "C\u0302u sengarne por insisti, ke leganto traktu la poemojn, ne\nla poeton? Nur unu gloso, pri Horacio 1.11. Nenio pri '\"Der\nspringt noch auf\" -- la lastaj vortoj de l' poeto'.\nRetserc\u0302o (se vi ne memoras la citon) montros la poeton\nRadno\u0301ti. Do 'la slipo el via pos\u0302o' pri terpomoj kontrastas\nkun la poemaro en lia -- au\u0306 c\u0302u g\u0302i levas la terpomojn al la"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Retserc\u0302o pri la 'blua kato, la honesto' en adiau\u0306a poemo\ntamen montris g\u0302in rusa pli ol blusa: c\u0302u pluso au\u0306 ne? Ni"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Bonstila verko, kompreneble. Nur unu vorto en ne\ninternacia formo ('repertorio' -- ne repertuaro, sed el\nmezeu\u0306ropa fonto, pli arh\u0302iva do, lau\u0306 retmesag\u0302o de la\nau\u0306toro), du eblaj unuliteraj komposteraroj -- au\u0306 eble tiaj\nversoj (seneraraj ja lau\u0306 literum-kontrolo) estas tiaj por\ninviti leganton konjekti: deziro 'korpos\u0302ira, kernotorda'?\nKiel tordi kernon? C\u0302u tamen 'karno-'?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Sekvas religiaj terminoj: fido, kredo, eterne. La antau\u0306a\npoemo konfirmas negativan sugeston de kredo. Sed 'ni vivas\ns\u0302ajne de- kaj por-eterne'? Kion aldonas de- kaj por-?\nSe eterno signifas transtempon, do sen komenco au\u0306 fino...\nC\u0302u la verso sugestas falsan 'eternan vivon', nur c\u0302iaman?\nSed tiam kiel kompreni la kontraston inter tiu lando kaj tiu"}]