[{"text_idx": "#000001", "text": "Ekrankopio de la muzikfilmeto \u201cThis is Not America\u201d de Residente en Jutubo. [ndltr. \u201cResidente\u201d estas oficiala pseu\u0306donimo por la portorika [eo] kantverkisto Rene\u0301 Pe\u0301rez, sed, oni povas traduki g\u0302in kiel \u201cLog\u0302anto\u201d en Esperanto]"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dum la kanto, Residente elmontras familiaran indignon kiun multaj latinamerikanoj sentas kiam la vorto \u201cAmeriko\u201d estas uzata por difini Usonon kaj ne la kontinenton kiu etendig\u0302as de Argentino g\u0302is Kanado. En intervjuo kun la BBC, Residente diris: \u201cEl la usona vidpunkto, c\u0302io kio okazas en la videaj\u0302o ne estas Ameriko\u201d."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La elementoj de la titolo, la kantoteksto kaj la videaj\u0302o estas rekta referenco al \u201cThis is America\u201d de Childish Gambino, kiu vive denuncis rasismon kontrau\u0306 nigruloj en Usono en 2018."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Akompanata de Ibeyi, muzika duopo, afro-franca kubano, Residente brutale denuncas liston de malbonoj kiuj vundas la kontinenton, kiel la koloniado kaj ekspluatado de naturaj rimedoj, polica perforto, la murdoj de j\u0302urnalistoj kaj devigita migrado."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Residente ankau\u0306 lau\u0306das la indig\u0302enajn kontribuojn, kiel la majaa kalendaro kaj Tu\u0301pac Amaru, indig\u0302ena gvidanto de Peruo kiu antau\u0306enigis la Grandan Ribelon kontrau\u0306 la hispana krono en 1780. Residente metas paralelon inter la indig\u0302ena gvidanto de la 18-a jarcento kaj la fama kalifornia repkantisto Tupac Shakur (2Pac)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La muzikfilmeto ankau\u0306 estas tre okulfrapa kaj rakontas la historion de Latinameriko per multaj kulturaj, socipolitikaj kaj historiaj referencoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "G\u0302i komencig\u0302as per sceno kiu portretas la historian figuron de Lolita Lebro\u0301n, estrino de la sendependeca movado de Porto-Riko, kiu atakis la Usonan Kapitolon en 1954 en provo doni plenan suverenecon al la insulo, sekvita de simbolaj bildoj de vigla kulturo kiu pluvivas meze de la socio, protestoj kaj ekstermo de la indig\u0302enaj popoloj. La bildo de la indig\u0302ena viro kuntrenita de kvar policistoj rilatas al la provo de hispanaj koloniistoj diserigi Tupac Amaru per c\u0302evaloj en 1781. [ndltr. tranc\u0302i korpon multfoje, es: descuartizar]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En la videaj\u0302o ankau\u0306 estis implicite menciita la devigita migrado de familioj al Usono, kun patrino mamnutranta sian filon kiu estis apartigita de s\u0302i pro la usona enmigrada politiko. Centramerikanoj fug\u0302as de la perforto de bandoj, reprezentitaj per homoj kun tatuoj, oni vidas ankau\u0306 sur la meksika flanko de la usona limmuro en Tijuana. La nova vico estas ke bandanoj estas montritaj kiel viktimoj, rifug\u0302intoj kaj fervoraj katolikoj anstatau\u0306 ilia reputacio de \u201cbestoj\u201c, malhumaniga termino."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Virinoj kun nigraj kapuc\u0302oj sur la vizag\u0302o reprezentas la zapatistan indig\u0302enan politikan movadon en Meksiko. La Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (es: EZLN) prenis kontrolon super suda Meksiko, en C\u0302iapaso [eo], por instali liberecanan socialisman registaron gvidatan de indig\u0302enoj. Por multaj homoj, la zapatistoj farig\u0302is ekzemplo de la indig\u0302ena kaj kamparana lukto por memdeterminado, c\u0302ar c\u0302i tiuj grupoj estis historie la plej marg\u0302enigitaj en la kontinento."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Granda segmento (de la videaj\u0302o) estas dedic\u0302ita al la superpozicio de la brazila prezidento, Jair Bolsonaro, kiu mang\u0302as bifstekon kaj purigas sian bus\u0302on per la brazila flago dum indig\u0302ena amazona infano rigardas lin. En Brazilo, la indig\u0302enaj popoloj denuncis Bolsonaro-n pro fari genocidon kontrau\u0306 tiuj log\u0302antaroj por kurag\u0302igi akcelitan senarbarigon de la amazona arbaro por industriaj kultivaj\u0302oj kaj pas\u0302tejoj por multigi bovinojn cele al produktado de viando."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ankau\u0306 ekzistas grava kritiko de usonaj kompanioj tra la videaj\u0302o, precipe en referenco al korporaciegoj kiel Starbucks, Amazon kaj McDonald's. La indig\u0302enaj infanoj kun tradiciaj kostumoj interagas kun okcidentaj kompanioj, kiel la amazona infano kiu portas skatolojn pri tio kio s\u0302ajnas esti Amazon, la kompanio de Jeff Bezos. Alia infano estis montrita, mang\u0302ante hamburgeron. Okcidentaj rapidmang\u0302ejoj \u201cpligrandig\u0302is agreseme\u201d en Latinameriko, kaj \u201ckontribuis al obezeco kaj sanproblemoj\u201d, lau\u0306 The New York Times."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La sceno en kiu la soldato pafas la muzikiston rilatas al la torturo kaj mortigo de c\u0302ilia kantisto Vi\u0301ctor Jara [eo] en la nacia stadiono fare de la s\u0302tataj fortoj post la puc\u0302o de 1973 subtenata de Usono kontrau\u0306 Salvador Allende [eo] . Multaj bildoj montras la oftan subpremon de studentaj protestoj tra la regiono, kiel ekzemple la homforkapto [eo] kaj malapero de 43 studentoj en Ayotzinapa en 2014."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Unue, la kanto estas omag\u0302o al indig\u0302ena, studenta, kampara kaj afrodevena rezisto kontrau\u0306 s\u0302tata subpremo kaj ekspluatado de rimedoj. Ekzemple, Residente faras referencon al la ekonomia dependenco de Latinameriko pri sukerproduktado, kiu generas \u201cmorton, perdon de teroj, devigan migradon [eo], neadon de libera, anticipa kaj informita konsento\u201d, lau\u0306 denuncoj de homaj rajtoj, kiam li asertas ke kamparanaj laboristoj povas ribeli."}, {"text_idx": "#000016", "text": "El machete no es solo pa\u2019 cortar can\u0303a,\nTambie\u0301n es pa\u2019 cortar cabeza\u2019"}, {"text_idx": "#000018", "text": "En Tvitero, la reago al la kanto estis ege pozitiva, kaj la uzantoj rapide analizis pli da filmetaj referencoj en tviteraj fadenoj kiel ekzemple c\u0302i tiu:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Jen, la videblaj referencoj kiujn mi sukcesis identigi en la muzikfilmeto farita de Residente:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "La esprimo K-Pop [eo] ne plu estas fremda en Peruo, malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i estas pli ol 16 mil km for de la lando kie c\u0302i tiu muzika g\u0302enro naskig\u0302is. Ne estas surprize ke la fankluboj au\u0306 fankulturoj estas pli kaj pli multnombraj kaj kun granda kunvokiga povo por manifestig\u0302i socie kaj politike."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Meze de la pasinta jaro, dum la protestoj de la movado Black Lives Matter [eo] post la morto de George Floyd en Usono [eo], amaskomunikiloj tra la mondo raportis la donacon de 1 miliono da dolaroj, faritan de la K-Pop-bando BTS [eo]. Nur 24 horoj estis necesaj por ke la armeanoj (adeptoj de la bando) kolektis alian milionon da dolaroj, kiujn ili donacis al la sama kau\u0306zo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Aktivismo en K-Pop ankau\u0306 havis efikon en Latinameriko. En Peruo, la K-Pop-s\u0302atantoj c\u0302esigis provon misfamigi la mars\u0302adojn kontrau\u0306 la eksprezidento Manuel Merino dum la politika krizo en Peruo de 2020 c\u0302e Twitter per #TerrorismoNuncaMa\u0301s. Ili organizis sin por spamadi la kradvorton kaj eviti la kalumniadon de la protestontoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Miguel Sa\u0301nchez, j\u0302urnalisto kaj instruisto de la Katolika Universitato de Peruo, emfazas karakterizaj\u0302ojn de la reta aktivismo de adorantoj de K-Pop, kiel la organizado en fankulturoj, la komunaj celoj kaj la uzo de publika spaco."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Lau\u0306 Rivas, K-Pop-kulturoj havas du gravajn karakterizaj\u0302ojn kiuj diferencigas ilin de aliaj fankluboj de okcidenta muziko: la konstruado de identeco kiel kolektivo kaj la merkato de la K-Pop-industrio. Rivas priskribas tiun kolektivon kiel hermetikan [eo] identecon kie c\u0302iu fankulturo havas nomon kaj koloron kiu distingas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Saluton! Ni estas BTS Peru\u0301 Sede Chiclayo, hodiau\u0306 ni metas niajn manojn sur niajn brustojn kaj kunig\u0302as en c\u0302i tiu nobla afero"}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u201cKune ni kolektu S/800,000 por ac\u0302eti la oksigenfabrikon por la popolo de Lambeyeca\u201d"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kiel fanklubo ni esperas je via subteno kaj ec\u0302 pli por festi la datrevenon de Jhope"}, {"text_idx": "#000037", "text": "\u201cKorea Ondo\u201d venas en Latinamerikon"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Sendube, K-Pop kaj la korea kulturo pli kaj pli eminentig\u0302as c\u0302i-flanke de la mondo. Hallyu, au\u0306 \u201cla korea ondo\u201d, estas esprimo kiu rilatas al la ekspansio de la sudkorea kulturo al la resto de la mondo. Tiu disvastig\u0302o okazis en la 1990-aj jaroj, kiam au\u0306dvidaj\u0302oj de Sud-Koreio [eo] komencis distribuig\u0302i eksterlande. Inter telenoveloj, varieteaj programoj, muziko kaj dancoj, koreaj au\u0306dvidaj\u0302oj rapide popularig\u0302is."}, {"text_idx": "#000039", "text": "En Latinameriko, la kresko okazis lau\u0306pas\u0302e. Iom post iom, la unuaj fankulturoj de K-Pop formig\u0302is, kvankam mankis videbleco al ili."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Tiel, en la socia flanko, el socia vidpunkto, la K-Pop-kulturoj organizas diversajn disvastigajn sociajn agojn por festi la datrevenojn de siaj idoloj au\u0306 de siaj plej s\u0302atataj grupoj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Fabiana Tequenquea, ano de la kunlaborantaro de BTS Chiclayo, eniris la fankulturon en 2015. Fabiana memoras, ke nur en 2016, kun la alveno de novaj membroj al la fankulturo, ili povis efektivigi siajn unuajn sociajn laborojn. Tiuj agoj temis pri kristnaskaj c\u0302okoladoj. Ili disdonis c\u0302okoladon, panetonon [dolc\u0302an panon, ndlr.] kaj ludilojn al homoj en la strato. Pro tio ke BTS ig\u0302is pli konata en Chiclayo [eo], pli da membroj alig\u0302is al la fanklubo. Jen kiel socia laboro pliig\u0302is."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Sed sendube estis unu donaco, kiu superis c\u0302iujn aliajn. G\u0302i estas konsiderata la plej granda donaco farita tutlande de la armeanoj. Oni kolektis 3 000 sunojn (perua monero) por la kreado de oksigenfabriko en Limo, por festi la datrevenon de J-Hope, ano de BTS. Kvankam c\u0302i tiu evento estis organizita de la grupo BTS Peru Projects, peruaj armeanoj de malsamaj lokoj kunlaboris kun la kolektivo. \u201cEstis granda fiero c\u0302ar K-Pop-fankluboj foje estas flankenpus\u0302itaj kaj insultitaj pro c\u0302i tiu s\u0302ato. Kaj estis honoro, ke la penado estis agnoskita pozitive je nacia nivelo\u201d, memoras Fabiana Tequenquea."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Por Fabiana Tequenquea, la mesag\u0302o, kiun la knaboj de BTS disvastigas en sia muziko, estas inspiro por plibonigi, subteni aliulojn kaj vivi en pli bona mondo. \u201cKiel ili mem diris: Ni c\u0302iuj estas egalaj, ni c\u0302iuj meritas subtenon kaj respekton\u201d, s\u0302i diras."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Danke al la retoj kaj la internaciig\u0302o de K-Pop, pli kaj pli da peruaj fankulturoj formig\u0302as kaj organizig\u0302as longe antau\u0306 la debuto de la muzikgrupo. C\u0302i tio permesas al ili frue komenci sociajn laborojn. Tio okazis al ENHYPEN, K-Pop-grupo kiu formig\u0302is el realkonkurso nomita I-LAND. Ili debutis en novembro 2020, kaj antau\u0306 tio, ili jam havis fankulturon en Peruo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Por Keyla kaj Hienka, stabanoj de ENHYPEN PERU\u0301, ekde la komenco estis klare, ke ili volas fari socian laboron. \u201cNi havas membrojn, kiuj laboras en NRO-oj [eo], do ni c\u0302iam konsideris g\u0302in por la agadoj, kiujn ni volis fari dum la datrevenoj de la knaboj\u201d, diras Keyla."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Unu el la agoj, kiujn ili plej memoras, estis la kristnaska c\u0302okoladumo, kiun ili faris kune kun la NRO \u201cCambiando Vidas Peru\u0301\u201d pasintjare. \u201cNi petas donacojn, monon kaj mang\u0302aj\u0302ojn. Kion ni faris estis ac\u0302eti ludilojn por 100 infanoj kaj, pro tio ke ankau\u0306 estis mang\u0302donacoj, ni faris korbeton kaj oni loteriis g\u0302in inter tiuj, kiuj estis tie. Tio estis ege amuza\u201d, Keyla memoras."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Notindas ke agado kaj socia laboro flanke de K-Pop-s\u0302atantoj ne estas io nova. Pli malnovaj fankulturoj jam faris malgrandajn agojn por helpi la komunumon. Fiorella Mucha, parto de la kunlaborantaro de SONES Peruo (fankulturo de la knabina grupo Girls Generation), diras, ke ekde 2011 ili realigas projektojn de socia helpo. Komence ili interesig\u0302is pri la besta afero kunlaborante kun azilejoj por hundoj, c\u0302ar kiel Fiorella indikas, \u201cSONE Peruo karakterizig\u0302as per la amo al bestoj\u201d."}, {"text_idx": "#000050", "text": "\u201cFankulturoj kiel K-Pop ne nur temas pri g\u0302i, sed ni ankau\u0306 povas subteni nian socion pro la fakto, ke ni havas ion komunan\u201d, diras Hienka."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Muzika elekto de Val c\u0302e Spotify, kiu miksas kantojn de BTS kaj peruaj kumbjoj [eo]"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli [hispane: Somos 2074 y muchas ma\u0301s] alvoke al justeco c\u0302e la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata lau\u0306 permeso."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La 17-an de septembro, la aktivistaj grupoj de viktimoj kolektig\u0302is kun la celo brodi siajn nomojn sur la peruan flagon. Poste, vestitaj en la koloroj rug\u0302a kaj blanka de la nacia flago, ili mars\u0302is g\u0302is la marbordo por manifestacii sur la plag\u0302o \u2013 loko elektita por preventi la disvastig\u0302on de KOVIM-19 \u2013 kaj tiel dau\u0306re denunci la manierojn lau\u0306 kiuj la perua justico turnis sian dorson al ili. La andaj virinoj transmars\u0302is pli ol mil kilometrojn el la montoj por serc\u0302i justecon en la c\u0302efurbo. Malgrau\u0306 la frustrig\u0302o, ili ne rezignas, sed dau\u0306re batalas por atingi justecon por si mem kaj por la miloj da aliaj virinoj suferintaj tian perforton."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kadre de la justica sistemo de Peruo, la kazo estis malfermita antau\u0306 18 jaroj kaj restas sen kondamno. Fronte al c\u0302i tiu situacio, kvin el la viktimoj apelaciis al la internacia justico. Ilia plendo kontrau\u0306 la perua s\u0302tato estis akceptita de Unuig\u0302intaj Nacioj en ties Komitato pri forigo de c\u0302iu formo de diskriminacio kontrau\u0306 virinoj [angle: Committee on the Elimination of Discrimination Against Women, CEDAW] fine de septembro de 2020. Peruo estas nun procesata internacie pro c\u0302i tiuj praktikoj, kiuj malobservis la korpojn de indig\u0302enaj virinoj kadre de la efektivigo de publikaj politikoj sen respekto al homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli alvoke al justeco c\u0302e la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata lau\u0306 permeso."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kiam virinoj malsukcesas atingi justecon en sia lando, tio denove viktimigas ilin kaj dau\u0306rigas senpunecon rilate al malobservo de homaj rajtoj. C\u0302i tiu kazo pri devigaj steriligoj estas klara ekzemplo kiu pridubas la progreson de demokratio kaj transira justico [angle: transitional justice]. Krome estas neakcepteble, ke sekvas tiujn sisteme perfortajn agojn justicaj procesoj malrespektaj al internaciaj interkonsentoj subskribitaj de Peruo. Tial en lando kiel Peruo, kie respekto al homaj rajtoj ne estas garantiita, kie torturo fare de la s\u0302tato kaj virinmurdo estas urg\u0302aj problemoj, kaj kie civitana protesto estas krimigata, viktimoj trovas malmultajn manierojn postuli justecon en la nacia sistemo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La serc\u0302ado por justeco implicas alfronti mankoplenan leg\u0302an kaj juran sistemon kiu eksponas viktimojn al mistraktado kaj indiferenteco flanke de la au\u0306toritatoj. Unuflanke, la kazo de devigitaj steriligoj estis prezentita al malsamaj landaj au\u0306toritatoj kaj registrita plurfoje dum pli ol jardeko. La kazo malfermita c\u0302e nacia nivelo temas pri la denunco kiun akuzisto Luis Landa prezentis kontrau\u0306 Fujimori kaj la eksaj sanministroj pri ilia respondeco en la efektivigo de c\u0302i tiuj politikoj, kaj kiu dau\u0306re estas senklarige prokrastata. Aliflanke, la registaro forprenis financan subtenon al sia propra programo la Registro de Viktimoj de Devigaj Steriligoj [hispane: REVIESPO] post la ricevo de 6526 alig\u0302petoj fare de viktimoj dum du jaroj."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Kiam la viktimoj rakontas siajn spertojn pri sufero, oni postulas de ili informojn al kiuj ili ne havis aliron, ekzemple kompletajn nomojn de la tiamaj sanitaraj au\u0306toritatoj; kaj se ili rakontas pri sia timo post ricevo de minacoj, oni pridemandas ilin rilate al la uzado de fizika forto dum oni portis ilin al la sancentro. Tiel, post kiam ili spertis lezon de siaj korpoj kaj interrompon de siaj vivoj per neinversigeblaj kirurgiaj operacioj, la viktimoj alfrontas plian fojon malzorgon kaj marg\u0302enigon. Sekve, necesas postuli juran proceson kiu respektas la rajtojn de la viktimoj, la efektivigon de protokoloj kun rimedoj konformaj kun genraj kaj interkulturaj aliroj, kaj la inkluzivigon de psikosocia aliro c\u0302e tiu c\u0302i speco de jura proceduro."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kontraste, ekzistas aliaj eblaj vojoj, kiel ekzemple la aktiva partoprenado de viktimoj en formulado de proponoj por riparo kaj observado de internaciaj verdiktoj, kiel en la kazoj de Sepur Zarco en Gvatemalo kaj Rosendo Cantu\u0301 kaj Ferna\u0301ndez Ortega en Meksiko, kiuj kreas vojon en la agnosko de la aktiva rolo kaj la ekzercado de la kapabloj de la viktimoj mem, kio ebligas aligi la kolektivan identecon kaj malhelpas ke la batalo por justeco ig\u0302u plia ero en la stigmatizo kaj la socia ekskludigo de la viktimoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La devigaj steriligoj de Peruo kaj la funkciigo de la justica procezo dum la lastaj du jardekoj montras ke la perua s\u0302tato estas duobla kulpulo pri la malobservo de homaj rajtoj: unuflanke pro la krimo al la korpo kaj al la vivo de la virinoj operaciitaj malvole, kaj aliflanke pro nealportado de justeco al la civitaninoj. G\u0302iaj viktimoj, kolektive organizitaj malgrau\u0306 la obstakloj, rezistas kaj postulas justecon, dum ili batalas por garantioj ke tiu c\u0302i maljustaj\u0302o ne ripetig\u0302os."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Bildo farita de Rosa Villafuentes por Demus dum la kampanjo Ni estas 2074 kaj multaj pli pri manifestacio por atingi justecon pri la kazo de devigaj steriligoj, organizita la 17-an de septembro de 2020 en Limo, Peruo. Uzata lau\u0306 permeso."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Sed nuntempe c\u0302irkau\u0306 3000 lingvoj [es] trovig\u0302as en dang\u0302ero de estingig\u0302o je internacia nivelo."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Ekzemplo estas la lingvo yaga\u0301n [es], devenanta de nomada tribo el Patagonio, en la ekstrema sudo de C\u0302ilio kaj Argentino, kiu havas nur unu parolanton; au\u0306 la kazo de Meksiko kie pli ol sesdek lingvoj [es] malsamaj riskas formorton. Pli ol dudek eu\u0306ropaj lingvoj [es] povus malaperi."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La situacio minacas lingvojn de la tuta planedo, Eu\u0306ropo kaj Ameriko [fr] ne estas esceptoj."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La lingvoj mortas pro tio ke la kondic\u0302oj en kiuj vivas la komunumoj ne favoras kulturan bonstaton, lau\u0306 lingvistoj kaj aktivuloj, kiel la meksikanino Ya\u0301snaya Elena Aguilar [es] au\u0306 la svedino Sofia Jannok [es]. Jannok, dum parolado en Tedx Talks [en], klarigas la konstantajn atakojn kontrau\u0306 la komunumoj:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Asi\u0301 son las cosas para mi pueblo, y para todas las personas indi\u0301genas alrededor del mundo. Algunas compan\u0303i\u0301as grandes dirigidas por personas cuyo objetivo es el dinero invaden nuestras casas, nos obligan a mudarnos o simplemente se deshacen de nosotros."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Tiel statas la aferoj por mia popolo kaj por c\u0302iuj homoj indig\u0302enaj tra la mondo. Kelkaj grandaj firmaoj, regataj de personoj kies celo estas mono, invadas niajn domojn, devigas nin foriri au\u0306 senceremonie forskuas nin."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Necesas substreki ke multaj indig\u0302enaj grupoj sur la planedo denuncas pris\u0302telon de siaj bienoj kaj perforton kontrau\u0306 homaj rajtoj. En Meksiko la ekologiisto Rara\u0301muri Julia\u0301n Carrillo estis murdita [es] post defendadi arbarojn de la Sierra Madre de kontrau\u0306leg\u0302a dehakado kaj paroli kontrau\u0306 minaj koncesioj aljug\u0302itaj de la meksika s\u0302tato. Kaj la kazo de la murdo de Berta Ca\u0301ceres [es], lenca indig\u0302eno [eo] kiu oponis la konstruadon de hidroelektra stacio en Honduro [eo]"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Ya\u0301snaya Aguilar, meksika lingvistino, plendis [es] antau\u0306 la C\u0302ambro de Deputitoj de sia lando en marto 2019:"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Las lenguas indi\u0301genas no se mueren, las mata el Estado mexicano."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La indig\u0302enaj lingvoj ne mortas, mortigas ilin la meksika s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En aprilo 2019 Ya\u0301snaya verkis sian paroladon por Global Voices [eo] kaj g\u0302i inkludas \u201cmeditojn pri la kau\u0306za rilato inter la perdo de teritorio kaj la malapero de indig\u0302enaj lingvoj\u201c."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Sammaniere, la NRO Global Witness [en] kaj diversaj internaciaj aktivuloj kiel la samea [eo] indig\u0302eno Eva M. Fjellheim [es] signalas, ke la nutraj\u0302aj kaj minaj industrioj estas la c\u0302efaj fontoj de agadoj ligitaj al murdoj de ekologiaj indig\u0302enaj gvidistoj tra la mondo. Latinameriko dominas en la listo de atakoj. Fjelheim deklaris al Pikara magazine [es]:"}, {"text_idx": "#000083", "text": "En los u\u0301ltimos diez o quince an\u0303os la presio\u0301n ha aumentado bastante en lo territorial y ma\u0301s au\u0301n el intere\u0301s de explotar los recursos energe\u0301ticos, nos hemos dado cuenta de que no tenemos ningu\u0301n derecho real que nos proteja."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Krome, aliaj personoj asertas ke unu el la kialoj de la problemo estas la diskriminacio kiun alfrontas la indig\u0302enaj popoloj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Las estructuras sociales determinan la condicio\u0301n de las lenguas originarias y ahi\u0301 esta\u0301 todo lo relativo a la discriminacio\u0301n y la vergu\u0308enza, a la idea de asociarlas como vinculadas al pasado y al retraso."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Spite la fakton ke nordaj regionoj kiel Svedio, Norvegio au\u0306 Finnlando estas milojn da kilometroj for de landoj kiel Meksiko au\u0306 Peruo, s\u0302ajnas ke unuigas ilin proksima ligo: kultura segregacio de iliaj indig\u0302enaj lingvoj kaj detruo de la identeco kaj historia memoro de iliaj originaj popoloj."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Samea indig\u0302eno, Finnlando. Foto: Flickr/Youngbrov"}, {"text_idx": "#000092", "text": "Je la fino de la Internacia Jaro de la Indig\u0302enaj Lingvoj [eo] en 2019, Unuig\u0302itaj Nacioj proklamis Internacian Jardekon de Indig\u0302enaj Lingvoj [es], kiu komencig\u0302os en 2022 kun la celo promocii kaj revigligi tiujn lingvojn."}, {"text_idx": "#000093", "text": "#Today, following the conclusion of #IYIL2019, #UNGA adopted the resolution on the rights of #IndigenousPeoples ? which includes, inter alia, proclamation of 2022-2032 as International Decade of #IndigenousLanguages The work continues! #WeAreIndigenous /0sid5PAH3a"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Hodiau\u0306 post la fino de #IYIL2019 [en], la G\u0302enerala Asembleo (#UNGA) subskribis rezolucion pri la rajtoj de Indig\u0302enaj Popoloj (#IndigenousPeoples ? kiu inkludas interalie proklamadon de 2022-2032 kiel Internacia Jardeko de Indig\u0302enaj Lingvoj. Antau\u0306en! #Ni estas Indig\u0302enoj.(#WeAreIndigenous /0sid5PAH3a)."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Dum la festivalo en Gvatemalurbo, c\u0302eestantoj skribis kaj inters\u0302ang\u0302is vortojn en siaj respektivaj denaskaj lingvoj. Foto: Benedikt Borchers"}, {"text_idx": "#000097", "text": "C\u0302i tiu afis\u0302o estis eldonita origine en Plaza Pu\u0301blica kaj estas reeldonita c\u0302i tie kun permeso de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Kial ni devas defendi kaj savi indig\u0302enajn lingvojn de formorto? La kialoj sekvas c\u0302efe fonan temon. En konsumisma, elc\u0302erpema kaj okcident-vivstila socio, oni instruas al ni ke lernado de dua lingvo necesas pro sociekonomia utilo au\u0306 markita statuso. Pro tio junuloj dedic\u0302as jarojn al pena studado de la angla, franca, germana au\u0306 c\u0302ina, dum aliaj estas devigataj bone lerni la hispanan por ne ig\u0302i viktimoj de diskriminacio au\u0306 marg\u0302enigado. Kial indus savi lingvon de grupo el nur 50 homoj, kiuj vivas plene malkonektitaj de la urbo? Tio estas la plej ofta demando kau\u0306zita de kolektiva blindeco."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Kvarcent dudek indig\u0302enaj lingvoj en la regiono"}, {"text_idx": "#000102", "text": "La respondo al c\u0302i tiuj demandoj kaj problemoj komencig\u0302as de la komuna bonaj\u0302o de la homaro: la Tero, la sola planedo kiun ni havas. Kadre de altig\u0302antaj temperaturoj kun incendioj kiuj detruas arbarojn, landoj kiuj preskau\u0306 subakvig\u0302as de la oceanoj, prezidento kiu intencas ac\u0302eti Gronlandon, tero kun vastaj rezervoj da frosta akvo, necesas levi sian voc\u0302on kaj diskonigi la mesag\u0302on ke indig\u0302enaj popoloj estas tiuj kiuj plej bone scias protekti la naturon kaj log\u0302i harmonie kun g\u0302i. C\u0302i tio reprezentas alternativon de vivo kiun ni nur povas kompreni, transdoni kaj vivigi per indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Latinameriko, parto de la mondo kiu spertis tro sangan konflikton de civilizacioj antau\u0306 500 jaroj, konservas unu el la plej grandaj diversecoj de lingvoj kaj kulturoj, kio ric\u0302igas la kulturan bagag\u0302on de g\u0302iaj nunaj s\u0302tatoj kaj tiel kontribuas al g\u0302ia aspiro al disvolvig\u0302o. Lau\u0306 la sociolingvistika atlaso de indig\u0302enaj popoloj en Latinameriko, dokumento farita de la Infan-Fonduso de Unuig\u0302intaj Nacioj (UNICEF), ekzistas 420 indig\u0302enaj lingvoj en la regiono. Tio montras ke multkulturismo postvivis c\u0302iujn ac\u0302ajn c\u0302apitrojn en historio, kvankam ekzistas landoj kiel Urugvajo au\u0306 Kubo, kiuj perdis siajn originajn lingvojn, kaj landoj kiuj proksimas al ilia kompleta perdo, kiel Salvadoro."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Ambau\u0306 eventoj estis organizitaj kadre de la Internacia Jaro de Indig\u0302enaj Lingvoj (2019). La unuan eventon partoprenis 55 interretaj aktivuloj de indig\u0302enaj lingvoj el 15 landoj de Latinameriko, kiuj kundividis spertojn kaj projektojn celantajn disvastigi, savi kaj revigligi la originajn lingvojn de la kontinento. Dume la duan eventon partoprenis 400 homoj, inkluzive de interretaj aktivuloj, lingvistoj, indig\u0302enaj komunikantoj, sociologoj, teknologoj kaj edukistoj, inter aliaj."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Utopia mondo de kunvivantaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000108", "text": "La lingvoj kakc\u0302ikela, kec\u0302ua, mapuc\u0302a, kekc\u0302ia, mammajaa, guah\u0302ira,\nnasaa, zapoteka, mis\u0302a, miskita, nau\u0306atla, ajmara, gvarania kaj boruka estas kelkaj el la 25 originaj lingvoj kiuj au\u0306dig\u0302is dum la ses tagoj de la du eventoj. C\u0302iuj tiuj lingvoj havas malsamajn statusojn kaj historiojn en siaj originaj landoj, sed ili estas egalaj inter si pro la konservado de jarcentoj da scioj kiujn la homo ja ne povas doni al si la lukson perdi. La partoprenantoj kaj asistantoj de la festivalo profitis la spacojn de la Kultura Centro de Hispanio en la gvatemala c\u0302efurbo por verki esprimojn en siaj denaskaj lingvoj kaj inters\u0302ang\u0302i bazajn salutvortojn, per kio ili plifortigis la indig\u0302enan identecon kaj kreis foje utopian miniaturan mondon en kiu diversaj lingvoj kaj kulturoj kunvivas respekteme."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Por vidi tiun c\u0302i revon realigita gravas mencii la rolon de la indig\u0302ena komunikado, vasta temo kiu meritas apartan alineon. Tiu c\u0302i komunikformo, kies c\u0302efa medio estas la komunumaj radiostacioj, luktis dum jaroj por videbligi indig\u0302enajn popolojn en latinamerikaj landoj kaj defendi la patrinan teron [\u201cpac\u0302amama\u201c] kaj la teritorion, samkiel la rajtojn de g\u0302ia popolo. Tamen, indig\u0302enaj lingvoj devas esti pli reliefigataj kiel grava punkto ene de la komunika atento."}, {"text_idx": "#000111", "text": "La indig\u0302enaj kaj komunumaj amaskomunikiloj devas plifortigi la defendon de la originaj lingvoj de la popoloj kiujn ili reprezentas pere de produktado de enhavoj en tiuj c\u0302i lingvoj por konservi kaj plifortigi la kulturon kaj la identecon, por transdoni ilin al la novaj generacioj, por enpovigi ilin kaj igi ilin respektataj ene de la juraj kadroj en kiuj ili disvolvig\u0302as, kaj por garantii la interkulturecon kaj la dialogon de reciproka respekto en niaj landoj, kio povas igi nin mildigi la klimats\u0302ang\u0302on, savi la planedon kaj atingi bonan kunvivadon por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Kaj ne nur tio. Esencas pli granda reta kunordigo inter la sag\u0302eco de la gardistoj de la tradicia indig\u0302ena komunikado kaj la junuloj kiuj pli facile uzas la novajn amaskomunikilojn kaj teknologion kun la celo kontribui al la indig\u0302ena komunikado kaj antau\u0306enigi la originajn lingvojn. La renkontig\u0302o kaj festivalo okazintaj en Gvatemalo montris ke ekzistas nova generacio de junuloj kun novigaj mensoj kaj deziroj esti parto de pozitiva s\u0302ang\u0302o en nia socio, utiligante sian kulturan identig\u0302on kaj sian familiarecon kun la mondo de Interreto."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Tiuj c\u0302i junuloj kiuj partoprenis en Gvatemalo montris altan gradon de engag\u0302ig\u0302o, respondecon kaj socian konscion rilate al la uzado de ciferecaj platformoj por aktivismo. Kaj tio okazis en socia kunteksto en kiu granda parto de la junuloj uzas la teknologion c\u0302efe por amuzig\u0302o kaj frivolaj\u0302oj, en kiu la serioj de Netflix ig\u0302as nepra temo de c\u0302iutagaj konversacioj, kvazau\u0306 tio estus la sola temo de la vivo. Krom la malfacileco difini la aktivismon kaj la diversajn perspektivojn de c\u0302iuj personoj kiuj pristudas la temon, ni reliefigas la komunan celon, kio estas lukti por justa afero kiu profitigos niajn landojn kaj la homaron g\u0302enerale."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Grupo nomata Red KANQ, de dek indig\u0302enaj komunikistoj el kvin landoj (Gvatemalo, Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio) kunvokita de Deutsche Welle Akademie, partoprenis ambau\u0306 eventojn pri indig\u0302enaj lingvoj en Gvatemalo kun la celo produkti enhavojn por siaj amaskomunikiloj, pripensi formojn fari indig\u0302enan komunikadon, eksperimenti pri novaj formoj, kaj kunporti la akiritajn sciojn al siaj komunumoj. La skipo elektis kiel nomon la akronimon KANQ, kiu sugestas la temon de indig\u0302enaj lingvoj utiligante la unuajn literojn de la ses lingvoj reprezentataj en la kolektivo (K de la kaqchikel (eo: kakc\u0302ikela) kaj de la kichwa (eo: kic\u0302ua), A de la aymara (eo: ajmara), N de la nasa yuwe (eo:nasaa) kaj Q de la quechua (eo: kec\u0302ua) kaj de la q\u2019eqchi\u2019 (eo:kekc\u0302ia)."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La parado kiu progresigas kulturon pere de teknologio"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Antau\u0306 la renkontig\u0302o en Gvatemalo, la grupo partoprenis la Festivalon Gabo en Medelli\u0301n, Kolombio) kaj la Internacian Renkontig\u0302on de Indig\u0302ena Komunikado en Kusko (Peruo). La unua evento estis ne-indig\u0302ena kaj kunigis j\u0302urnalistojn de civitanaj amaskomunikiloj el la regiono, dum la dua evento renkontigis koncernatojn de tradicia indig\u0302ena komunikado. Tamen, la tria parado en la teroj de la kecaloj [hispane: quetzales] estis la plej granda kolekto de malkovroj danke al la granda c\u0302eesto de novigo kaj de la cifereca temo, sen ignori s\u0302losilajn temojn, ekz. la planado de dau\u0306ripovaj projektoj kaj teknologia suvereneco."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Post tiuj travivaj\u0302oj, Red KANQ kompilis gravajn sciojn kaj entuziasmig\u0302is de la transformema spirito de ciferecaj aktivuloj kiuj venis al Gvatemalo, per kio ili kondukas mesag\u0302on de espero al diversaj regionoj de Latinameriko. Rimarkindas ke la grupo konsistas el komunikistoj kiuj tralaboras malsamajn komunikilojn kiel radio, fotografio, kroniko kaj video, sed elstaras la c\u0302eesto de cifereca aktivulo por indig\u0302enaj lingvoj: Uskam Camey, juna majaa kakc\u0302ikelao el la provinco Chimaltenango kiu laboras por projekto Vikipedio en sia origina lingvo. Li estas grava ponto inter la tradicia komunikado kiun liaj kunuloj reprezentas kaj la laboro farata de la aliaj aktivuloj, per kio plifortig\u0302as la evoluigo de la reto."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Inter la pluraj travivaj\u0302oj kiujn la grupo de komunikistoj spertis en Gvatemalo, elstaras la projektoj de Alberto Cruz kaj He\u0301ctor Marti\u0301nez, du junaj salvadoranoj kiuj, kvankam ne denaskaj parolantoj de na\u0301huat o pipil, decidis lerni g\u0302in por savi la lastan indig\u0302enan lingvon ekzistantan en la Malgranda Fingreto de Ameriko (aludo al Salvadoro) kaj disvastigi g\u0302in per sociaj retoj. Same kiel Isela Xospa, meksika artistino kiu utiligas ilustradon kaj malgrandan kulturan industrion inkluzivantan ludilojn, vestaj\u0302ojn kaj glumarkojn por disvastigi la ric\u0302econ de la nau\u0306atla de Milpa Alta. Au\u0306 Vero\u0301nica Aguilar, juna lingvistino el Veracruz kiu lernis mis\u0302tekan lingvon de siaj geavoj kaj nun laboras en reta projekto kiu instruas kaj disvastigas unu inter la plej gravaj lingvoj de la asteka lando."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Klarigindas ke la aktivismo devas esti ne nur cifereca, precipe antau\u0306 la cifereca manko ekzistanta en niaj landoj. Ankau\u0306 la majstroj, esploristoj, eldonistoj kaj administrantoj de publikaj politikoj povas farig\u0302i aktivistoj de indig\u0302enaj lingvoj. Tiel, aktivismo devas movig\u0302i kaj kompletig\u0302i en ambau\u0306 kadroj kaj inspiri aliajn homojn kiuj malkovras la temon, kiel Bele\u0301n Pe\u0301rez, juna gvaraniino el Paragvajo kiu povis partopreni en la renkontig\u0302o danke al subvencio de 37 homoj donita de la kunordiga konsorcio. Kvankam s\u0302i ne havas konkretan projekton, danke al lernado s\u0302i nun pensas disvastigi la historion de la gvarania popolo per la eduka sistemo. En s\u0302ia lando, malgrau\u0306 ke la gvarania estas parolata de pli ol 80% de la log\u0302antaro, c\u0302i tiu lingvo ne havas la statuson kiun g\u0302i meritas."}, {"text_idx": "#000122", "text": "La amaskomunikiloj kiel vojoj por savi lingvojn"}, {"text_idx": "#000123", "text": "La plimulto de la civitanaj amaskomunikiloj en Latinameriko tamen konservas malg\u0302ustan bildon de indig\u0302enaj popoloj, kiuj estas rigardataj kiel homoj for de civilizacio, kialoj de soci-mediaj konfliktoj, malamikoj de progreso au\u0306 viktimoj de tragedioj, nur pro malbona statistiko au\u0306 malestimaj rakontoj. La spegulo de amaskomunikiloj ne montras la subtenon de indig\u0302enaj popoloj al prizorgado de la naturmedio kaj al kultura ric\u0302eco de niaj landoj, ne disvastigas la multon kion la originaj popoloj povas proponi al la mondo, ne instruas al homoj ke la indig\u0302enoj estas dignaj kaj meritas respekton por, almenau\u0306, elimini strukturajn problemojn kiel rasismo kaj ekskludo, profundaj malbonaj\u0302oj kiuj estas la veraj kialoj de nia subevoluado. Ankau\u0306, indig\u0302enaj lingvoj ne c\u0302eestas en la plimulto de amaskomunikiloj. Atingi ekvilibran reprezentadon estus plua pas\u0302o al enpovigo kaj respekto."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Pro c\u0302io tio, aktivismo necesas. Ni devas kunigi klopodojn por savi indig\u0302enajn lingvojn utiligante la eblojn de moderna mondo plena je teknologio, tutmondig\u0302o kaj junuloj kiuj celas farig\u0302i agentoj de reala s\u0302ang\u0302o por la estonteco. Estas la homaro, ne la naturo, kiu nun havas en siaj manoj la grandan oportunon plilongigi la vivon de indig\u0302enaj lingvoj kaj multobligi ilian c\u0302eeston per la scioj kaj perceptoj pri la vivo kiuj enestas en c\u0302iu vorto, preg\u0302o au\u0306 verso. Tiel, anekdotoj kiel tiu pri la papago de Humboldt neniam plu ripetig\u0302os en la sciencaj kaj historiaj libroj."}, {"text_idx": "#000129", "text": "En 2019, ni invitis diversajn gastigantojn administri la tviterkonton @ActLenguas kaj kundividi siajn spertojn pri la revigligo kaj la antau\u0306enigo de sia denaska lingvo. En tiu c\u0302i afis\u0302o, eksciu pli pri Margot Camones Maguin\u0303a(@MargotCamones) kaj pri tio, kion s\u0302i intencas pridiskuti dum sia semajno kiam s\u0302i estos gastigantino de la tviterkonto."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Otra con palabras sueltas que tambie\u0301n ayudan a la investigacio\u0301n de parte de los lectores, algunas veces videos, escribo tambie\u0301n arti\u0301culos y los publico por diferentes medios, tengo por ejemplo dos canales de YouTube (canal 1, canal 2), donde difundimos videos relacionadas al quechua como tambie\u0301n a la actividades culturales, tengo un blog alli\u0301 estoy compartiendo enlaces para mantener en vigencia digital el quechua, del mismo modo hago una serie de actividades sociales para seguir difundiendo la importancia del quechua en todo espacio pu\u0301blico como un derecho de todos."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Mi estas Margot Camones Maguin\u0303a kaj devenas de la vilag\u0302eto Huacna, en la distrikto Merced, provinco Aija, regiono Ankas\u0302o, Peruo Mi ag\u0302as 37 jarojn kaj estas instruisto. Nuntempe mi laboras en la Ministerio pri Edukado, kiel nacia specialisto pri dulingva interkultura edukado. Mi samtempe dedic\u0302as etan parton de mia tempo al sociaj retoj kaj al ciferecaj amaskomunikiloj, por instigi la uzon de la kec\u0302ua en diversaj kampoj, kelkfoje kun amfrazoj, kiuj ekhavas impresan interagon c\u0302e la uzantoj de Fejsbuko kaj Tvitero."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Mi ankau\u0306 dedic\u0302as tempon al simplaj vortoj kiuj ankau\u0306 helpas esploremajn legantojn kaj kelkfoje al videoj. Mi verkas artikolojn kaj publikigas ilin en diversaj amaskomunikiloj, mi havas ekzemple du kanalojn c\u0302e Jutubo (kanalo 1, kanalo 2), kie ni disvastigas videojn pri la kec\u0302ua kaj ankau\u0306 pri kulturaj aktivecoj. Mi havas blogon kie mi kundividas ligilojn por ke la kec\u0302ua restu vigla en ciferecaj amaskomunikiloj, kaj simile mi faras serion da sociaj aktivecoj por dau\u0306re disvastigi la gravecon de la kec\u0302ua en c\u0302iu publika spaco, kiel c\u0302ies rajto."}, {"text_idx": "#000135", "text": "RV: Kia estas la nuna stato de via lingvo enrete kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000136", "text": "Actualmente el quechua tiene una importante cantidad de hablantes segu\u0301n los censos del INEI, sin embargo hace mucha falta la conciencia de practicarlo en pu\u0301blico, de hablar sin vergu\u0308enza, hay resistencia para salir de la casa y bailar en la calle al compa\u0301s de su vestimenta (quiero decir que la lengua sigue siendo en muchos casos lengua de hogar, y se mantiene alli\u0301), por ello he encontrado como medio poderoso de volver a la gente a sus rai\u0301ces atreves de los medios digitales disponibles."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Somos pocas personas las que asumimos esta tarea de difundir nuestra lengua por la internet, ya que e\u0301sta es un trabajo extra y voluntario, sin embargo nos hace falta conocer el manejo adecuado de los medios para empoderarnos y seguir introduciendo el uso en todos los medios posibles."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Hacen falta poli\u0301ticas lingu\u0308i\u0301sticas claras de los gobiernos de turno, por ello queda la tarea pendiente de seguir concientizando, aunque de un tiempo a esta, se conformo\u0301 el Organizacio\u0301n Regional de Pueblos Quechuas de Ancash, que esta\u0301 logrando generar interesantes poli\u0301ticas en el gobierno regional y algunos gobiernos locales."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Ni, kiuj alprenas tiun taskon disvastigi la lingvon interrete, malmultas. C\u0302ar temas pri volontula laboro, certe mankas al ni kono pri la g\u0302usta uzado de la amaskomunikiloj por kapabligi nin enkonduki la uzadon en c\u0302iujn eblajn mediojn."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Mankas klaraj lingvaj politikoj de la nuna registaro. Pro tio dau\u0306re restas la tasko konsciigi, kvankam post iom da tempo, formig\u0302is la regiona organizaj\u0302o de la kec\u0302uaj popoloj de Ankas\u0302, kiu sukcesas krei interesajn politikojn en la regiona registaro kaj en kelkaj lokaj registaroj."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Los temas que abordare\u0301 son videos promocionales sobre el quechua a trave\u0301s del yuo tube donde recoja testimonios de personajes ilustres que hablen la lengua, para motivar a otros su uso, teniendo en cuenta los siguientes aspectos."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Textos reflexivos en video y pequen\u0303os testimonios sobre la importancia de difundir, hablar, preservar y fomentar el uso del quechua.\nFomento de poli\u0301ticas lingu\u0308i\u0301sticas de parte de las autoridades (video)\nTestimonio de personas hablantes nativos del quechua dando testimonio del porque les da vergu\u0308enza hablar el quechua.\nMemes humori\u0301sticos difundiendo derechos lingu\u0308i\u0301sticos.\nArti\u0301culos sobre la importancia de fomentar activismo digital de mi lengua."}, {"text_idx": "#000145", "text": "La temoj pri kiuj mi parolos estos promociaj videoj pri la kec\u0302ua en Jutubo, kie estas kolektitaj atestoj de famaj personoj kiuj parolas la lingvon, por stimuli aliajn uzi g\u0302in, konsiderante jenajn aspektojn:"}, {"text_idx": "#000147", "text": "RV: Kiuj estas la c\u0302efaj kialoj de via cifereca aktivismo por via lingvo? Kion vi revas por via lingvo?"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Mi mayor motivacio\u0301n es el amor al quechua y todas las lenguas existentes porque considero que son ejercicio ciudadano, son patrimonio y sobre todo es una forma de vida que asumo como encargo social de mi gente, mi pueblo, mis padres y abuelos."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Suen\u0303o que mi lengua este empoderado en todo espacio, que los medios digitales sean nuestros aliados, que hayan muchi\u0301simas personas difundiendo su lengua por cualquier medio, que los problemas sociales que hoy nos aquejan sean abordados desde la perspectiva de la cultura y la lengua."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Suen\u0303o que en los colegios no haya justificaciones para ensen\u0303ar el quechua, que las autoridades sean realmente quechuas y otorguen recursos para fomentar investigaciones en lenguas originarias y que haya algu\u0301n presupuesto para que las instituciones pu\u0301blicas tengan informacio\u0301n en pa\u0301ginas web u otros medios sobre la atencio\u0301n a la lengua."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Mi revas ke mia lingvo estu potenca en c\u0302iuj lokoj, ke la ciferecaj amaskomunikiloj estu niaj aliancanoj, ke estu multe da homoj kiuj disvastigos nian lingvon c\u0302iuforme, ke la sociaj problemoj kiuj hodiau\u0306 afliktas nin estu traktataj el perspektivo kultura kaj lingva."}, {"text_idx": "#000156", "text": "[La ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto [eo], krom [es] = en la hispana kaj [fr] franca]"}, {"text_idx": "#000157", "text": "En 2019, ni invitis diversajn gastigantojn administri la tviter-konton @ActLenguas [es] kaj kundividi siajn spertojn pri la lingva revigligo kaj la promocio de sia denaska lingvo. En tiu c\u0302i profilpag\u0302o, ekkonu Marisol Mena Antezana kaj siajn planojn dum la semajno en kiu s\u0302i administros @ActLenguas."}, {"text_idx": "#000160", "text": "la docencia de educacio\u0301n intercultural bilingu\u0308e\ncomunicadora bilingu\u0308e quechua \u2013 espan\u0303ol\nactivista del idioma quechua vi\u0301a quechuamemes, sentimiento quechua y Marisol Mena Antezana."}, {"text_idx": "#000161", "text": "mi labor intercultural es el fortalecimiento del quechua en distintas plataformas cogiendo la produccio\u0301n literaria tanto como humor, reflexio\u0301n y poemarios en el idioma apoyado en el trabajo en medios de comunicacio\u0301n."}, {"text_idx": "#000163", "text": "instruistino de dulingva interkultura edukado;\ndulingva spertulino pri komunikado en la kec\u0302ua kaj la hispana;\naktivistino de la kec\u0302ua lingvo pere de kec\u0302uaj memeoj, kec\u0302ua sentimento kaj Marisol Mena Antezana."}, {"text_idx": "#000165", "text": "RV: Kiel fartas nuntempe via lingvo interrete kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000166", "text": "Actualmente mi idioma a tomado mucho realce a nivel nacional e internacional frente al apoyo de medios para su impulso ya existe muchos activistas en distintos temas impulsando el idioma, pero fuera de linea aun hay mucho que trabajar en las generaciones nuevas de ensen\u0303arles este legado aun en la realidad esta de\u0301bil se necesita formar una matriz de consistencia bien fija para garantizar la prevalencia en el tiempo del idioma."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Nuntempe mia lingvo plifortig\u0302is multe je nacia kaj internacia niveloj dank'al la subteno de amaskomunikloj kiuj promocias g\u0302in. Jam ekzistas multaj aktivistoj pri diversaj temoj kiuj stimulas la lingvon, sed eksterrete oni ankorau\u0306 multe devas labori kun la novaj generacioj por instrui al ili c\u0302i tiun heredaj\u0302on. Fakte reale g\u0302i estas malforta, necesas krei solidan koheran bazon por garantii al la lingvo la supervivon en la tempo\u201d."}, {"text_idx": "#000168", "text": "RV: Kiujn temojn vi intencas enfokusigi en la semajno, dum kiu vi administros la konton de @ActLenguas?"}, {"text_idx": "#000169", "text": "familiarizacio\u0301n del idioma a partir de vivencias reales de los hablantes."}, {"text_idx": "#000170", "text": "compartir la experiencia que tiene uno como activista de vincular el activismo en el trabajo de medios como radio y tv.\nreflexiones y testimonios de hablantes y como vincular ello para el trabajo de activismo.\nel idioma en la actualidad."}, {"text_idx": "#000173", "text": "RV: Kiuj estas la c\u0302efaj kialoj por via cifereca aktivismo por via lingvo? Kiuj estas viaj esperoj kaj revoj por via lingvo?"}, {"text_idx": "#000177", "text": "En 2019, ni invitas diversajn gastigantojn administri [es] la tviterkonton @ActLenguas [es] kaj kundividi siajn spertojn pri lingva revitaligo [eo] kaj la promocio de sia denaska lingvo. En tiu c\u0302i artikolo, vi ekscios pli pri Elias Ajata (@ELIASREYNALDO) kaj pri kio li planas diskuti dum sia semajno kiel gastiganto."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Soy Elias Ajata, aymara nacido en el altiplano de La Paz. Actualmente trabajo en el fortalecimiento del aymara, idioma que es mi primera lengua. Uno de mis objetivos es hacer que tenga presencia en internet con material abundante y diverso. Para lograr aquello, me introduje en diversos espacios en li\u0301nea (redes sociales, blog, plataformas de audio, pa\u0301ginas de animacio\u0301n, etc.) y vengo disen\u0303ando memes, videos y audio que sirva para el aprendizaje de personas que no hablan por un lado y por otro, que personas que no escriben lo puedan hacer."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Mi estas Elias Ajata, ajmaro kiu devenas de la altebenaj\u0302o de La Paz. Nuntempe mi laboras por la revigligo de la ajmara, kiu estas mia unua lingvo. Unu el miaj celoj estas ekzistigi g\u0302in interrete per materialoj diversaj kaj abundaj. Por tion sukcesigi, mi prezentig\u0302is en diversaj interretaj spacoj (sociaj retoj, blogoj, au\u0306dio-platformoj, pag\u0302oj de desegnofilmoj [eo], ktp.) kie mi kreas memeojn [eo], videojn kaj sondosierojn kiuj servu por la lernado de personoj kiuj ne parolas la lingvon, por ke ec\u0302 personoj kiuj ne scipovas skribi povu fari g\u0302in."}, {"text_idx": "#000180", "text": "RV: Kiel statas via lingvo interrete kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000182", "text": "Al aymara fuera de li\u0301nea muestra un decrecimiento del nu\u0301mero de hablantes, pero no es alarmante como sucede con otros idiomas. La percepcio\u0301n de los que no son aymaras ha cambiado si consideramos lo que pasaba hace unos cinco an\u0303os. En aquel tiempo, predominaba el discurso discriminatorio, por ciertas circunstancias poli\u0301ticas y sociales ahora el discurso predominante es el uso del aymara en esferas poli\u0301ticas. Con la nuevas tecnologi\u0301as la juventud ve como algo atractivo aprender aymara, entretanto los mayores siguen teniendo un concepto fatalista, o sea, piensa que el aymara tiende a desaparecer, lo cual no es real."}, {"text_idx": "#000185", "text": "RV: Sur kiuj temoj vi planas meti la fokuson dum la semajno en kiu vi administras la tviter-konton de @ActLenguas?"}, {"text_idx": "#000186", "text": "Es necesario hablar de algunos hechos internos y externos que afectan nuestras lenguas (discursos, acciones, teori\u0301as y comportamientos). Por otro lado, hablare\u0301 tambie\u0301n de que\u0301 es lo que se esta\u0301 haciendo para hacer del aymara un idioma de internet."}, {"text_idx": "#000192", "text": "En 2019, (en) ni invitas plurajn gastigantojn administri la tviter-konton @ActLenguas (Lingva Aktivismo) kaj kundividi siajn spertojn rilate al la revivigo kaj promocio de siaj gepatraj lingvoj. Tiu c\u0302i profilpag\u0302o temas pri Irma Alvarez Ccoscco (@Sankaypillo) kaj pri tio, kion s\u0302i intencas diskuti dum sia semajno kiel gastigantino."}, {"text_idx": "#000194", "text": "I am interested in promoting the language (L1) in teaching writing and teaching it to native speakers. Likewise, I use poems in public spaces to express the sonority of the language in its multiple uses."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Mi interesig\u0302as pri la antau\u0306enigo de la lingvo (L1) per la instruado de g\u0302ia alfabeto kaj instruante g\u0302in al indig\u0302enaj parolantoj. Same, mi utiligas poemojn en publikaj lokoj por esprimi la sonkoloron de la lingvo helpe de la multoblaj manieroj en kiuj oni uzas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000197", "text": "IAC: There are individual and collective movements for strengthening the language, either from the academia, civic initiatives or the government; but they still need to be better articulated."}, {"text_idx": "#000198", "text": "On the other hand, the internet is a limitless space where I think the language can be freely expressed, and thus there are more and more resources. There are many initiatives for teaching and learning in social media. There are different approaches for the Quechua variants. By providing readings by linguists and speakers, and by sharing support materials, the internet represents a medium for strengthening the language. But the internet is limited in terms of access and cost. The monopolization of data and the high cost make access a privilege for many."}, {"text_idx": "#000199", "text": "IAC: Ekzistas movadoj individuaj kaj kolektivaj por fortigi la lingvon, egale c\u0302u ili venas de akademianoj, civitaj iniciatoj au\u0306 de la registaro, sed ankorau\u0306 necesas pli bone komuniki pri ili."}, {"text_idx": "#000201", "text": "RV: Je kiuj temoj vi intencas fokusig\u0302i dum la semajno en kiu vi mastrumos la Tviter-konton de @ActLenguas?"}, {"text_idx": "#000202", "text": "IAC: I plan to focus on software projects involving Quechua: Quechua voices in the networks and poetry."}, {"text_idx": "#000204", "text": "RV: Kiuj estas la c\u0302efaj instigoj por via cifereca aktivismo subtene al via lingvo?"}, {"text_idx": "#000205", "text": "IAC: I would like to have the freedom of expression in any domain, context, country, in my native language. To create a society with linguistic democracy."}, {"text_idx": "#000207", "text": "RV: Kion vi esperas por via lingvo?"}, {"text_idx": "#000208", "text": "IAC: I hope to see the strengthening of programs, teaching and dissemination of native languages \u200b\u200balready established as State policy."}, {"text_idx": "#000212", "text": "En Peruo la alfabetoj de 24 indig\u0302enaj lingvoj estis oficialigitaj kiel rezulto de komunaj klopodoj de la edukministerio kaj multaj indig\u0302enaj komunumoj. La dokumentoj estis adoptitaj per konsento kaj estos uzataj por helpi konservi kaj plibonigi la uzadon de tiuj lingvoj, kaj en iliaj skribaj kaj en parolataj formoj."}, {"text_idx": "#000213", "text": "De ese modo, los 24 alfabetos debera\u0301n ser usados por las entidades pu\u0301blicas cuando tengan que emitir informacio\u0301n escrita dirigida a esos grupos e\u0301tnicos, en concordancia con lo dispuesto tambie\u0301n por la Ley 29735 que regula el uso, preservacio\u0301n, desarrollo, recuperacio\u0301n, fomento y difusio\u0301n de las lenguas originarias del Peru\u0301.\nDe esa manera, se respeta el derecho de los nin\u0303os y adolescentes a recibir educacio\u0301n en su lengua materna. Esta\u0301 comprobado que asi\u0301 aprenden mejor porque se sienten ma\u0301s motivados y porque se respeta su identidad cultural, fortalecie\u0301ndose su autoestima."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Tiel, c\u0302i tiuj 24 alfabetoj devus esti uzataj de publikaj entoj c\u0302iufoje kiam ili devas distribui skribajn informojn adresitajn al c\u0302i tiuj etnoj, kiel g\u0302i estas establita de la Leg\u0302o 29735 , kiu reguligas la uzadon, konservadon, disvolvig\u0302on, reakiron, kreskigadon kaj disvastigon de la indig\u0302enaj lingvoj de Peruo.\nTiamaniere oni respektas la rajton de infanoj kaj adoleskantoj por esti edukataj en sia propra gepatra lingvo. Estas pruvite, ke tiel ili povas lerni pli bone, c\u0302ar ili sentas sin pli motivataj, ilia kultura identeco estas respektata kaj ilia memestimo plifortig\u0302as."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Kiel kutime, Twitter ripetis la novaj\u0302on:"}, {"text_idx": "#000219", "text": "@HISDMultiPrgms Peru recognizes 24 native alphabets via @PeruthisWeek #multicultural #languages"}]