[{"text_idx": "#000002", "text": "Membri de Komitet Permanant de Kongres Poplik Nasional Cinesian av voted favoru modifikasioni de Aneks I e II de Leg Fundamentik de Hong Kong a revisar sistem selektasionik. Votasion av esed unanim, inklusive Tam Yiu-chung, delegat sol de Hong Kong. Ist modifikasioni es vised per oposasion kuale akt a ulteriore minuar sie influens po protesti anti-guvernatorelik in temp anuik 2019 e viktoriasion kuasi absolut de oposasion in selektasioni lokik in el sem temp anuik. (CN) (HK)"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ye min kam un dio pos la desengajo dil antea ministrulo defensal, la nova ministrulo defensal Walter Souza Braga Netto en matino mardia renkontris la komandantuli di omna tri branchi dil Trupi Armizita Braziliana (mar-armeo, aer-armeo, sul-armeo), qui anuncis ilia intenco demisionar de ilia ofici tam balde kam nova sucedanti trovesos. L\u2018 anunco dil demisiono kolektiva alegite esas ago signalonta opozo dal Tupi Armizita kontre irga intervenado milital en politiko. (BR)"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Obstructiones de vigiles es perforato ab plure mille participes de manifestatione in provincia Khyber Pakhtunkhwa de Pakistania septentriooccidentale. Progressu ad Bannu et tandem attactu ad urbe capitale Islamabad es attemptato ab illos. Investigatione ab gubernaculo ad causa de mortes de quatuor juvenes juxta Janikhel in districto Bannu es postulato ab illos. Participes de manifestatione dic, quod juvenes supradicto jam es torto et occiso ab cohortes de securitate. (PK)"}, {"text_idx": "#000006", "text": "La kvanto de individuaj membroj de UEA pasintjare kreskis je iom pli ol 3 procentoj. La kresko tamen c\u0302efe okazis en la kategorio de \u201dbaza membreco\u201d, kiu donas malmultan enspezon al la asocio. La kvanto de ordinaraj membroj-abonantoj unuafoje falis sub mil. La kvanto de individuaj membroj de TEJO aliflanke klare kreskis."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La resuma tabelo en la aprila numero de la revuo Esperanto."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La suma kvanto de individuaj membroj de UEA fine de la jaro 2020 atingis 4 293, kio estas 131 pli ol en 2019. Tio egalas al kresko de 3,1 procentoj. Tiamaniere UEA superis la pasintjaran malrekordon de 4 162 individuaj membroj, sed tamen la membrokvanto estas malpli alta ol iam en la postmilita periodo, kun la escepto de 2019."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La c\u0302efa kresko okazis en la novaj, relative malmultekostaj kategorioj \u201dmembro baza\u201d kaj c\u0302efe \u201djuna membro baza\u201d. Tiuj membroj ne ricevas la presitan revuon. La presitaj Jarlibro kaj Gvidlibro ne plu ekzistas, sed tamen plu restas ses membroj, kiuj iam antau\u0306 la reformo de la membrosistemo anticipe pagis kotizon lau\u0306 la kategorio \u201dmembro kun Gvidlibro\u201d por kelkaj jaroj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Plej rimarkinda estas la kresko en la kategorio \u201djuna membro baza\u201d, kun pozitiva saldo de 193 membroj. La kvanto de nejunaj bazaj membroj kreskis je 32 kaj la kvanto de junaj membroj-abonantoj je 19. Aperis ankau\u0306 8 dumvivaj bazaj membroj, kaj ec\u0302 unu juna dumviva baza membro. La laste menciita kategorio tamen ne garantias eternan junecon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Aliflanke malkreskis precipe la kvanto de ordinaraj membroj-abonantoj, kiu nun unuafoje estas sub mil. La falo de 1 033 membroj-abonantoj en 2019 al nur 933 membroj-abonantoj en 2020 egalas al malkresko de 9,7 procentoj. Aldone, forfalis 18 dumvivaj membroj-abonantoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La kvanto de simplaj abonoj al la revuo Esperanto same falis, de 59 al 49. Entute la kvanto pagitaj abonoj al la presita revuo Esperanto en c\u0302iuj kategorioj falis de 1 912 al 1 803."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La kvanto de individuaj membroj de TEJO klare kreskis kaj en la pasinta jaro atingis 806. En 2019 TEJO havis nur 593 individuajn membrojn. La kvanto de junaj aligitaj membroj iom malkreskis, tiel ke TEJO en 2020 sume havis 2 092 membrojn en tiuj du membrokategorioj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mankas informoj pri tio, kiom el la membrokotizoj en 2020 estis financitaj de fondaj\u0302o Canuto. G\u0302enerale eblas konkludi, ke la kotiza reformo apenau\u0306 rezultis en tia kresko de la membraro, kian la estraro kaj parto de la komitato atendis, kiam oni decidis pri la s\u0302ang\u0302oj en Lisbono. Tiam la revuo Esperanto raportis jene:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "La novaj kotizoj estas sig\u00adni\u00adfa pas\u0302o al pli justa kaj inkluziva membrosistemo. Ili espereble ankau\u0306 kon\u00adtribuos al la reekvilibrigo de la finan\u00adcoj en UEA \u2013 precipe se la kate\u00adgorio de baza membreco sukcesos al\u00adlo\u00adgi kaj teni retajn lernantojn de Es\u00adpe\u00ad\u00adran\u00adto. S\u0302losilan rolon en tio ludos la nova reta membrospaco de UEA, ki\u00adun de\u00admonstris en Lisbono g\u0302ia c\u0302ef\u00adpro\u00adgra\u00admisto Ana Ribeiro. Pri g\u0302iaj lanc\u0302o kaj planataj funkcioj ni rakontos en ve\u00adnonta numero."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La decido pri la nova retejo de UEA estis farita en 2013, kiam la asocio decidis rezervi por g\u0302i 100 000 eu\u0306rojn. La kongreso en Lisbono okazis en 2018. Pri la stato de la nova retejo estrarano Amri Wandel en marto 2021 raportis en la komitata diskutejo:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "\u2013 Ni akceptas la kritikon ke ne estis menciita la stato de la nova retejo. Kvankam ja okazis kaj okazas signifa progreso, bedau\u0306rinde g\u0302i ankorau\u0306 ne trovig\u0302as en stato facile raportebla."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Poste la g\u0302enerala sekretario de UEA, Aleks Kadar, sendis al la komitato \u201deltiraj\u0302on\u201d el ankorau\u0306 ne aperinta progresraporto por klarigi, kial ne facile eblas raporti pri la progreso de la reteja projekto:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tamen la laboro lau\u0306 li progresis, kaj \u201dbaldau\u0306\u201d aperos raporto pri la projekto."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Durantu konferasion presik in Nepyido, urb prinsipal birmanian, forsi armed defendav resumetasion de *junta (konsilierel guvernant de diktatoria militarik) e dikav, ke shef eksmoved Aun San Su Ci esav korumped e no-honest. Noun prov de ist akusasioni av esed ofred, ekseptu atest registred de Phyo Min Tein, eks-koleg de Aun San Su Ci, kel av esed prisoned per forsi militarik da komens de subvertasion de stat. Movasion de no-obediantitet sivil es intred per homi mult. (MM)"}, {"text_idx": "#000024", "text": "e viagia die e nocte"}, {"text_idx": "#000025", "text": "In Berlin io bibe vin\u2019"}, {"text_idx": "#000029", "text": "In San Jose\u0301 io bibe the"}, {"text_idx": "#000030", "text": "In Nagoya io bibe soya"}, {"text_idx": "#000034", "text": "In Benidorm omnes dormi ben"}, {"text_idx": "#000036", "text": "In Casablanca nihil me manca"}, {"text_idx": "#000037", "text": "In Geneva io me perdeva"}, {"text_idx": "#000038", "text": "ma in Warszawa te trovava"}, {"text_idx": "#000040", "text": "In Valencia il ha un conferentia"}, {"text_idx": "#000042", "text": "In Barcelona il ha un zona"}, {"text_idx": "#000043", "text": "ubi on adora le dea Pomona"}, {"text_idx": "#000044", "text": "In Madrid io porta tweed"}, {"text_idx": "#000046", "text": "e in Luanda, non demanda!"}, {"text_idx": "#000047", "text": "In Pretoria io studia historia"}, {"text_idx": "#000049", "text": "In Brasi\u0301lia io ha mi familia"}, {"text_idx": "#000050", "text": "In Tijuana io ha un cabana"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Rasismaj afis\u0302oj en retejo de UEA"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Du krude rasismaj tekstoj dum pluraj semajnoj estis videblaj en la Forumo de UEA, kie ili estis legitaj de dekoj da homoj. La estraro de UEA tamen evidente ne sekvas, kio okazas en tiu g\u0302enerale ne tre vigla diskutejo de la asocio. Tuj post atentigo en la komitata diskutejo, vicprezidanto Fernando Maia arang\u0302is, ke la afis\u0302oj malaperu senspure."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Unu el la afis\u0302oj en la retejo de UEA."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La du nun forigitaj afis\u0302oj estis publikigitaj en la Forumo de UEA la 24-an de februaro kaj la 2-an de marto. Ambau\u0306 estis verkitaj de Alexander Gofen, dumviva membro de UEA, kiu jam de jaroj estas konata pro siaj specifaj opinioj."}, {"text_idx": "#000056", "text": "La 24-an de februaro Alexander Gofen afis\u0302is en la Forumo de UEA tekston kun la titolo La respondo \u2013 \u201cManifesto de la blankuloj\u201d. En la nun forigita afis\u0302o pri la \u201dfiaj rolo kaj celoj de UN \u2013 instrumento d\u0435 tiel nomata \u2018tutmondismo\u2019 kaj NMO (Nova Monda Ordo)\u201d li skribas interalie jene:"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Unu el aspektoj de tutmondisma propagando estas kulpigo de la blanka raso en c\u0302iuj malbonoj de la mondo, kaj la politiko direktita por dissolvi kaj neniigi la blankan rason entute (malgrau\u0306 ke blankuloj nun estas <15% de la homaro)."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kontrau\u0306 tiu \u201dfia rolo de UN\u201d li starigas sian \u201dManifeston de la blankuloj\u201d, kiun li diskonigas en sia propra retejo kun la nomo Judeo-Christian America, plena je rasismaj konspirteorioj. En la sama afis\u0302o li diskonigas ankau\u0306 sian leteron senditan al Mark Fettes en 2019, lau\u0306 kiu UEA devus rompi siajn rilatojn kun la \u201dmonstre perfida\u201d UN."}, {"text_idx": "#000060", "text": "En tiu teksto Gofen referas al artikolo aperinta en marg\u0302ena ruslingva juda periodaj\u0302o en Germanio, lau\u0306 kiu en Germanio \u201dregistara komisiono rekomendas enmigradon sen limoj kun rezigno pri la germana identeco\u201d. Surbaze de tiu dubinda aserto li konkludas, ke la registaro de Germanio perfidis sian propran popolon kaj laboras por la neniigo de la tuta blankularo:"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mem farata popoligo de ajna lando pere de fremda log\u0302antaro estas memortigo de sia propra popolo, kaj jes, de la propra blanka raso."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Krom la ruslingva artikolo, similaj interpretoj de la koncerna raporto troveblas nur en nekonataj kaj evidente same marg\u0302enaj germanlingvaj interretaj periodaj\u0302oj, kiel ekzemple Tichys Einblick."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La listo de la plej fres\u0302aj diskutoj en la forumo posttagmeze la 23-an de marto 2020."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La Forumo celas esti la c\u0302efa diskutejo por la membroj de UEA, sed g\u0302i ne estas vaste konata nek multe uzata \u2013 evidente ne ec\u0302 de la estraranoj de la asocio. La du afis\u0302oj trankvile kus\u0302is en la retejo, kaj estis legitaj kelkajn dekojn da fojoj, sed neniu el la legantoj g\u0302is la 23-a de marto trovis ilin indaj je komento."}, {"text_idx": "#000065", "text": "En tiu tago, post la apero de komuniko por la jam pasinta Tago kontrau\u0306 rasismo en la komitata listo de UEA, la afis\u0302oj en la Forumo tamen ricevis la atenton de almenau\u0306 unu komitatano. Tiam Osmo Buller, la antau\u0306a g\u0302enerala direktoro de la asocio, skribis jene al la listo:"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Tuj reagis vicprezidanto Fernando Maia, kiu dankis pro \u201dgrava atentigo\u201d, kaj post horo revenis por raporti:"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Li tamen ne detaligis, surbaze de kiu regulo la afis\u0302oj estis forigitaj kaj dumviva membro de la asocio \u201ddefinitive forbarita\u201d. La Forumo ne s\u0302ajnas havi regulon pri tio, kiaj afis\u0302oj estas malpermesitaj, kaj g\u0302i estas malfermita por c\u0302iuj, ec\u0302 se nur membroj de UEA rajtas krei novajn temojn."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Libera Folio: Post plendo en la komitata diskutejo, viaj du komentoj en la forumo de UEA pri \u201dManifesto de blankuloj\u201d j\u0302us estis forigitaj..."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kiu estas via reago al la decido de UEA forigi viajn afis\u0302ojn?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Li liberales konservativ (li Partise Populari por Liberitate e Demokratia) del chef-ministre aktual nederlandani Mark Rutte ha fini unesmi in li elekto general in merkurdie, kun 34 ek 150 stules. Liberales sosial (Demokrates 66) ha fini duesmi, ganantim 24 stules, kelum es lesen maxim bon resulte ultem. Rekordi 17 partises ha invada li duesmi chambre del states general. Li nationalistes (li Partise por li Liberitate) de Geert Wilders resta li triesmi maxim grandi partise. (NL)"}, {"text_idx": "#000085", "text": "Fabri\u0301cio Valle ne rezignas pri la ideo eldoni Heroldon de Esperanto. Li ac\u0302etis g\u0302in de LF-koop en 2016, sed sukcesis eldoni nur malmultajn numerojn. En 2018 LF-koop reprenis g\u0302in, kaj de tiam g\u0302i denove en la praktiko funkcias kiel organo de la Esperanta Civito. Nun Fabri\u0301cio Valle faras novan provon eldoni sian propran version de la gazeto kaj esperas vendi akciojn."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Lau\u0306 la kontrakto farita en 2016 kun Kooperativo de Literatura Foiro (\u201cLF-koop\u201d, unu el la c\u0302apeloj de la Esperanta Civito), la firmao de Fabri\u0301cio Valle ricevis la rajton je la nomo Heroldo de Esperanto kaj la liston de abonantoj. Ambau\u0306 partoj opinias, ke la alia ne plenumis la kondic\u0302ojn de la kontrakto."}, {"text_idx": "#000088", "text": "En novembro 2017 la Civito anoncis, ke pro la nesolventeco de la firmao de Fabri\u0301cio Valle, LF-koop reprenos Heroldon de Esperanto ekde 2018. De tiam Fabri\u0301cio Valle regule entreprenas novajn provojn tamen eldoni la gazeton en Brazilo. Pri la plej fres\u0302a provo li anoncis en marto 2021."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Kiom da numeroj de Heroldo vi g\u0302is nun publikigis, kaj por kiom da abonantoj?"}, {"text_idx": "#000095", "text": "\u2013 Mi aperigis ses numerojn. Jen ili. Krome, mi aperigis portugalan version de Heroldo, kies eldonado estos reprenita sub la titolo Correio da Li\u0301ngua Social (\u201dKuriero de Sociala Lingvo\u201d)."}, {"text_idx": "#000104", "text": "un momento in lo que es eterne"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Quando tu sera matur, illo te portara"}, {"text_idx": "#000110", "text": "Le suffrentia que tu senti durante un die"}, {"text_idx": "#000111", "text": "que da le anno de beatitude su forma e contornos"}, {"text_idx": "#000114", "text": "La Akademio: \u201dRi\u201d devos atendi g\u0302is 2031"}, {"text_idx": "#000115", "text": "La Akademio de Esperanto diskutis la seksneu\u0306tralan pronomon \u201dri\u201d kaj oficiale decidis ne plu okupig\u0302i pri g\u0302i \u201ddum almenau\u0306 dek jaroj\u201d."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Diskuto pri seksneu\u0306tralaj pronomoj aktualas en multaj lingvaj komunumoj, kiuj nun malhavas tian pronomon. En Esperantujo diversaj proponoj aperis jam antau\u0306 multaj jaroj, kaj lastatempe popularig\u0302is precipe la pronomo \u201dri\u201d. G\u0302i tamen havas ankau\u0306 multajn aktivajn kontrau\u0306ulojn."}, {"text_idx": "#000123", "text": "La koncerna loko en la aktuala versio de PMEG nun tekstas jene:"}, {"text_idx": "#000124", "text": "Ri kaj ria estas neoficialaj vortoj, kaj ne c\u0302iuj esperantistoj konas ilin. \u201cRiismo\u201d estas tamen jam sufic\u0302e disvastig\u0302inta, precipe inter junuloj, kaj multaj, kiuj mem neniam uzas ri au\u0306 ria, tamen komprenas la novajn vortojn. Aliflanke iuj forte kontrau\u0306as la novajn pronomojn, opiniante, ke tia uzo estas neakceptebla reformo de la lingvo. La pronomon ri proponis plurfoje diversaj homoj sendepende. La unua propono kredeble okazis jam en 1976, sed notinda praktika uzo estas konstatebla nur post la jaro 2000."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La Akademio de Esperanto difinas kiel sian taskon \u201dkonservi kaj protekti la fundamentajn principojn de la lingvo Esperanto kaj kontroli g\u0302ian evoluon\u201d. Tio en la praktiko signifas, ke g\u0302i g\u0302enerale tre malemas akcepti lingvajn novaj\u0302ojn kaj faras tion nur, se tiuj estas jam klare akceptitaj de granda plimulto de la esperantistoj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "La uzo de \u201dri\u201d evidente ne estas firme akceptita, c\u0302ar dau\u0306ras pasiaj diskutoj pri la temo. Tial la Akademio nun preskau\u0306 unuanime decidis flankenmeti la tutan aferon almenau\u0306 g\u0302is 2031, per decido \u201dPri ne-oficialaj seks-neu\u0306tralaj pronomoj\u201d:"}, {"text_idx": "#000127", "text": "La Akademio de Esperanto deklaras, ke g\u0302i nun ne alprenas starpunkton pri la uzindeco de ne-oficialaj seks-neu\u0306tralaj pronomoj (kiel ekzemple ri au\u0306 s\u0302li), kaj decidis ne okupig\u0302i pri tiu temo dum almenau\u0306 dek jaroj."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Kvin jarojn post la fino de la dua mondmilito oni jam preskau\u0306 perdis la esperon retrovi la malaperintajn gefilojn de Ludoviko Zamenhof. Tamen la postmilita kaoso dau\u0306ris longe, kaj la komunikoj estis malrapidaj, do restis eta s\u0302anco. En 1950 la j\u0302us restarigita UEA tial sin turnis al la International Tracing Service por provi ekscii la sorton de la familianoj de Ludoviko."}, {"text_idx": "#000131", "text": "En la jaro 1943 la internacia sekcio de la Brita Rug\u0302a Kruco lanc\u0302is registran kaj spuradan servon por malaperintaj homoj. La organizaj\u0302o estis nomita Centra Spurada Buroo (Central Tracing Bureau) februare 1944. Dum la milito disvolvig\u0302is, la Buroo estis translokita de Londono al Versajlo, poste en Frankfurton c\u0302e Majno kaj fine al Bad Arolsen, kiu estis konsiderita centra loko inter la areoj de la Okupacio kaj havis sendifektan infrastrukturon netus\u0302itan de la milito."}, {"text_idx": "#000132", "text": "La 1-an de julio 1947 la Internacia Organizo por Rifug\u0302intoj transprenis la administradon de la Buroo, kaj la 1-an de januaro 1948 la nomo estis s\u0302ang\u0302ita al International Tracing Service (\u201dInternacia spurada servo\u201d, mallonge ITS). Dokumentoj el la ITS-arkivoj estis malfermitaj al publika aliro novembre 2007. Spuri malaperintojn, eltrovi homsortojn, doni al familianoj informojn, ankau\u0306 por kompensaj kaj pensiaj aferoj, estis la c\u0302efaj taskoj de ITS ekde g\u0302ia komenco."}, {"text_idx": "#000133", "text": "En la jaro 1950 UEA, tiam ankorau\u0306 kun Centra Oficejo en Anglio, sendis leteron al la ITS kun la peto helpi ekscii ion pri la sortoj de la membroj de la familio Zamenhof."}, {"text_idx": "#000134", "text": "La leteron subskribis, kaj, evidente, esence verkis Cecil Charles Goldsmith, la tiama sekretario (direktoro) de la Centra Oficejo de UEA; oni vers\u0302ajne ne eraras supozante ke Goldsmith ankau\u0306 iniciatis la tutan aferon. La letero estis sendita la 21-an de novembro 1950 kaj post 7 tagoj ricevita de ITS."}, {"text_idx": "#000136", "text": "La letero de UEA al ITS mencias c\u0302iujn konatajn faktojn pri la tri gefiloj de Ludoviko Zamenhof kaj pri pliaj familanoj. De post tiam kelkaj cirkonstancoj ig\u0302is pli klaraj, sed kelkaj ne: ekzemple, g\u0302is nun oni ne havas sendubajn informojn pri la konkretaj mortigdatoj de Lidja kaj Zofia Zamenhof. S\u0302ajnas ke ekde 1950 la kvanto de la g\u0302ustaj informoj pri la anoj de la familio Zamenhof restis preskau\u0306 la sama."}, {"text_idx": "#000137", "text": "La leteron de UEA al ITS mi trovis en unu el la germanaj arkivoj, kiuj liveras dokumentojn de la nazia tempo. La letero ne enhavas ion sensacian, tamen ankorau\u0306foje donas eblon imagi, kiom malfacila estis la serc\u0302ado/spurado de homoj en la postmilita tempo."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Dufoje estas skribita germanlingve \u201dbleibt bestehen\u201c (\u201drestas kiel estis\u201c), sed kion tio signifas, ne klaras: oni povintus pensi, ke temas pri indikoj pri postvivintoj, kiel probable Henri Minc, sed la sama rimarko trovig\u0302as ankau\u0306 super la nomo de Adam Zamenhof, kiu evidente estis mortigita."}, {"text_idx": "#000140", "text": "La arkivo enhavas pliajn dokumentojn, precipe franclingvajn, kiuj tamen donas absolute neniun plian informon pri la familianoj. Krome mankas iuj ajn paperoj pri la aliaj personoj menciitaj en la letero."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Lau\u0306 la informoj ricevitaj de kelkaj fakuloj pri la historio de Esperanto-movado, c\u0302i tiu letero neniam estis publikigita kaj eble ec\u0302 ne estas konata."}, {"text_idx": "#000142", "text": "de kelka tempo ni provis spuri membrojn de la Zamenhofa familio, kiuj malaperis dum la [Dua] Mondmilito, kaj la brita konsulo por la helpo al rifug\u0302intoj donis al ni vian adreson, menciante la eblecon ke vi povus nin helpi. Kvankam ni komprenas, ke c\u0302i tiam ne povas esti multaj s\u0302ancoj, ni volus ebligi c\u0302iujn informpetojn. Ni kunigis tiom da informoj, kiom ni nur povas, rilate iliajn malaperojn: kvankam ni ne povas forigi la senton, ke se ili estus vivaj, ili sendube ie kontaktus esperantistojn."}, {"text_idx": "#000143", "text": "D-ro Adam Zamenhof, naskita en Varsovio la 11-an de junio 1888, okula specialisto [kuracisto], estis sendita el la varsovia prizono la 29-an de januaro 1940. De tiam estis neniu konkreta vivsigno de li, kvankam lia edzino (dau\u0306re viva, kun kiu ni kontaktas) renkontis homon, kiu pensas memori la nomon [de Adam] el Buchenwald en la au\u0306tuno 1944."}, {"text_idx": "#000144", "text": "D-ro Henri Minc, naskita en Varsovio en 1888 (edzo de la fratino de la edzino de doktoro Adam) estis arestita kun li kaj forsendita el la varsovia prizono en la sama tempo. Neniu plia novaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Aparte estis senditaj el Varsovio en la sama tempo kiam Sofia kaj Lidja"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Sofia Frenkel, naskita en 1870, patrino de Wanda, la edzino de doktoro Adam,"}, {"text_idx": "#000156", "text": "La retejo de UEA trovig\u0302as en neraportebla stato"}, {"text_idx": "#000157", "text": "La laboro pri la nova retejo de UEA eble signife progresis, sed ial ne eblas facile raporti pri tiu progreso. La novan strategian planon ekde la jaro 2017 oni havos iam en 2021. Jen novaj\u0302oj el la fres\u0302a progres-raporto de la estraro de UEA."}, {"text_idx": "#000158", "text": "La 7-an de aprilo la estraro de UEA publikigis sian \u201dprogres-raporton\u201d por la periodo aprilo-decembro 2020. La unua simila raporto kovris la periodon januaro-marto 2020, sed neniuj pliaj raportoj aperis dum la pasinta jaro."}, {"text_idx": "#000159", "text": "Lau\u0306 klarigo en la raporto mem, pro \u201cla bezono urg\u0302e plenumi multajn taskojn truditajn de la pandemio, la Estraro ne sukcesis regule informi la Komitaton pri progresoj dum la periodo aprilo-decembro 2020\u2032\u2032. Tamen ja evidente estis progresoj, c\u0302ar la raporto ampleksas tutajn ses pag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Inter la raportitaj progresoj trovig\u0302as ekzemple la jena: \u201dSociaj retoj UEA sukcese tenis siajn spacojn en sociaj retoj, c\u0302efe Facebook (pag\u0302o kaj grupo), Twitter, YouTube, Instagram kaj Telegram (grupo kaj kanalo).\u201d En aldonita grafikaj\u0302o eblas vidi, ke la Facebook-pag\u0302o de UEA havas 7 500 sekvantojn, dum la Telegram-kanalo havas 132 anojn, sed ne estas indikite, kia eventuala progreso okazis."}, {"text_idx": "#000161", "text": "La antau\u0306a strategia plano de UEA estis aprobita en Rejkjaviko la 26-an de julio 2013 kaj validis dum la periodo 2013-2017. La plano estis ampleksega, sed praktike nenio el g\u0302i estis realigita. La nuna estraro estis elektita en 2019, sed g\u0302is nun ne sukcesis proponi al la komitato novan strategian planon."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Post tio nenio okazis. Efektive tamen trovig\u0302as en la \u201cforumo\u201d de UEA (unu el la sennombraj retejoj de la asocio) \u201dSemo de nova Strategia Plano\u201d, als\u0302utita de estrarano Orlando Raola la 4-an de au\u0306gusto. La diskuto en la forumo ampleksas du replikojn, unu de novembro 2020 kaj unu de januaro 2021."}, {"text_idx": "#000165", "text": "La fres\u0302a progres-raporto resumas la g\u0302isnunan progreson pri la plano jene: \u201dEn au\u0306gusto okazis 4 virtualaj kunsidoj kun la membraro kiel unua pas\u0302o en la realigo de la nova Strategia Plano kiu kompletig\u0302os dum la jaro 2021.\u201d"}, {"text_idx": "#000166", "text": "Pri la nova retejo de UEA, kiu lau\u0306 diversaj lastjaraj eldiraj\u0302oj de Duncan Charters devis esti lanc\u0302ita en decembro, januaro au\u0306 februaro, en la progres-raporto aperas ec\u0302 ne unu vorto. Respondante al demando de komitatano Osmo Buller pri la kompleta manko de informoj pri tiu supozeble prioritata tasko, estrarano Amri Wandel skribis:"}, {"text_idx": "#000169", "text": "\u2013 Oni certe povas ion raporti sendepende de tio, en kiu stato la retejo estas. La afero povus esti \u201cne facile raportebla\u201d nur, se g\u0302i ial ne eltenas tagan lumon. Por forigi suspekton pri tio, ne sufic\u0302as diri, ke ne estas tiel. Necesas konkrete raporti, kio estas la situacio kaj kio mankas. La promesoj ne estis plenumitaj, sed mono dau\u0306re elspezig\u0302as. Temas jam pri farso, kiu allogas nur mokojn kaj subfosas la reputacion de UEA."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Neniuj pliaj informoj pri la progreso de la retejo tamen aperis. Ankau\u0306 Libera Folio ricevis nenian respondon al demando pri la nova retejo, sendita al la estraro fine de februaro."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Lau\u0306 la 15-a regulo de la Fundamenta gramatiko, vortoj, \u201dkiujn la plimulto de la lingvoj prenis el unu fremda fonto, estas uzataj en la lingvo internacia sen s\u0302ang\u0302o, ricevante nur la ortografion kaj la gramatikajn finig\u0302ojn de tiu c\u0302i lingvo\u201d. Pro la nuna superrega statuso de la angla lingvo tio devus signifi grandan alfluon de anglaj vortoj en Esperanto. En la praktiko la esperantistoj tamen s\u0302ajnas eviti pruntojn el la angla. Jouko Lindstedt pripensas kial."}, {"text_idx": "#000173", "text": "La 15-a regulo en la germanlingva versio de la Unua Libro,"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Kiam oni priskribas la planlingvojn proponitajn dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj, oni ofte atentigas pri du kontrau\u0306aj tendencoj, inter kiuj ili diversmaniere kompromisas. Skemismo signifas, ke gravas la interna reguleco de la lingvo; naturismo signifas, ke la vortoj estu kiel eble plej bone rekoneblaj ec\u0302 por homoj, kiuj ne aparte studis la koncernan planlingvon. Volapuko (publikigita en 1879) estas planlingvo, kie c\u0302efrolas la skemismo, dum ekzemple Interlingvao (1951) emfazas naturismon, kaj Esperanto (1887) estas ie inter ili."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Kiam Zamenhof kreis Esperanton, por li estis memevidente, ke li utiligos la vortprovizon, kiu jam estas komuna por la eu\u0306ropaj lingvoj \u2013 tio estas la naturisma flanko de nia lingvo kaj klare distancigas g\u0302in de la iom pli frua Volapuko. Sed por faciligi la lernadon de la vortprovizo, li ankau\u0306 decidis provizi Esperanton per regula kaj produktiva vortfarado, kiu estas trajto skemisma. G\u0302uste la elpensadon de la regula vortfarado li poste priskribis preskau\u0306 kiel revelacion en sia lingvokrea laboro, kaj g\u0302i farig\u0302is unu el la c\u0302efaj karakterizaj\u0302oj de Esperanto, kiun oni ofte mencias por reklami la lingvon."}, {"text_idx": "#000177", "text": "En la nuna mondo la signifo de la 15-a regulo por la evoluo de la Esperanta vortprovizo konstante malgrandig\u0302as. Unu el la kau\u0306zoj estas la forlaso de la eu\u0306rop-centrismo kaj la adopto de tutmonda perspektivo: \u201cla plimulto de la lingvoj\u201d en la 15-a regulo signifis klare nur la c\u0302efajn eu\u0306ropajn lingvojn, ne tiujn de Afriko kaj Azio \u2013 kvankam Esperanto pretendas tutmondan uzon. Dum la tempo de Zamenhof estis ankorau\u0306 kutime lasi ekzemple la araban, hindian, bengalan, c\u0302inan kaj japanan ekster la grupo de la kulturlingvoj, sed nun la esperantistoj komencas konscii, ke utiligante plu la 15-an regulon ili nur pliigus la eu\u0306rop-centrismon de Esperanto."}, {"text_idx": "#000178", "text": "La plej grava kau\u0306zo por la forvelko de la 15-a regulo estas tamen tio, ke la c\u0302efa fonto de la \u201dinternaciaj vortoj\u201d en la nuna mondo farig\u0302is la angla. Fakte la 15-a regulo tute lau\u0306vorte devus esti aplikebla: \u201dwords which the greater number of languages have derived from the same source\u201d (vi memoras, ke la angla teksto estas inter la oficialaj versioj de la Fundamenta Gramatiko) \u2013 \u201dvortoj, kiujn la plimulto de la lingvoj devenigis el la sama fonto\u201d. Tamen la esperantistoj pli-malpli unuanime decidis, ke la angla ne tau\u0306gas kiel tia fonto, kvankam Zamenhof senprobleme pruntis el la plej prestig\u0302a lingvo siatempa, la franca."}, {"text_idx": "#000179", "text": "La rezulto estas, ke multaj lingvoj nun kunhavas la samajn internaciajn vortojn pruntitajn el la angla, sed Esperanto ilin ne uzas. Estas malfacile imagi pli internacian esprimon ol la angla okay, sed bona esperantisto diras nur bone, ne o kej. Anstatau\u0306 fit kaj fitness ni havas nur trejnita, trejniteco, bona fizika stato. Ni ne povas uzi la anglan cool, sed devis elpensi la propran ekvivalenton mojosa. Ec\u0302 la komputilaj file, Internet kaj web ne nomig\u0302as tiel en Esperanto. Nun ni eble suferas pro koronviruso, sed tamen kronviruso ja estas pli Esperanta lau\u0306 multaj. La rezulto estas, ke Esperanto purisme evitas la c\u0302efan parton de tiu angladevena vortprovizo, kiu nuntempe kunligas grandan parton de la lingvoj de la mondo \u2013 tiusence Esperanto kvazau\u0306 intence rifuzas internaciig\u0302i."}, {"text_idx": "#000183", "text": "C\u0302u do en Esperanto la skemismo komencis superregi la naturismon ec\u0302 pli klare ol antau\u0306e? Jes, tiel oni povas diri. Sed mi s\u0302atus paroli ne nur pri fortig\u0302anta skemismo, sed pri nova strebo al au\u0306tonomeco de Esperanto. Iam s\u0302ajnis, ke la landonoma tipo Francio tute forpus\u0302os la tipon Francujo, kaj ke la fonemo /h\u0302/ komplete malaperos. Sed tiuj poiomaj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj haltis lastatempe, eble ec\u0302 returnig\u0302is. Multaj esperantistoj pensas, ke c\u0302ar ni c\u0302iuokaze ne plu intencas imiti aliajn lingvojn, kaj c\u0302ar la estonta sukceso de Esperanto c\u0302iuokaze ne dependos de tiu au\u0306 alia lingva detalo, ni povas ankau\u0306 konservi la tradiciajn trajtojn de la lingvo. Tiu au\u0306tonomemo estas parenca al la forvelko de la 15-a regulo."}, {"text_idx": "#000188", "text": "e le bucca de novo se apprende cantar"}, {"text_idx": "#000193", "text": "La serba estas la plej facila lingvo por hungaroj, dum Esperanto estas la plej malfacila. Tion eblus konkludi lau\u0306 la statistiko de la ekzamen-rezultoj en Hungario dum la pasinta jaro. Sed vere la ciferoj montras ion alian, lau\u0306 La\u0301szlo\u0301 Szilva\u0301si, kiu profundig\u0302is en la temon."}, {"text_idx": "#000194", "text": "La tabelo montras la kvanton de lingvoekzamenoj en Hungario dum 2020 (lingvoj kun minimume 10 ekzamenoj), kaj la proporcion de sukcesaj ekzamenrezultoj en la diversaj lingvoj. La studentoj plej malbone sukcesis pri Esperanto. Fonto."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Por ricevi universitatan diplomon studentoj en Hungario devas trapasi ankau\u0306 lingvan ekzamenon, faritan en apartaj, specialaj ekzamenaj centroj. (Krome, post la mezlernejo, c\u0302e la universitataj akceptaj ekzamenoj studentoj povas ricevi kromajn poentojn pro c\u0302i tiuj lingvaj ekzamenoj, inkluzive Esperanton \u2013 sed tio nun estas flanka temo.)"}, {"text_idx": "#000196", "text": "S\u0302tate rekonitajn lingvo-ekzamenojn pri Esperanto organizas la Ekzamena Centro Origo (antau\u0306a nomo ITK), institucio de la budapes\u0302ta universitato ELTE, kiu okazigas ilin je la niveloj KER-B1 kaj KER-B2. (UEA subskribis kunlaboran kontrakton kun tiu c\u0302i institucio. Edukado.net realigas ekzamenojn de tiu c\u0302i ekzamencentro \u2013 nur unulingve)."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Esperanto estis akreditita en la jaro 2000, do post tiam studentoj pas\u0302on post pas\u0302o malkovris la avantag\u0302ojn de la rapida ekzamenig\u0302-eblo. Tio rezultigis ankau\u0306 problemojn, c\u0302ar rapide elc\u0302erpig\u0302is la disponebla stoko de lernolibroj kaj vortaroj kaj mankis instruistoj. El la solvoj por tio rezultis akraj financaj konfliktoj, kaj kolapso de la hungaria movado. (En Hungario la movado dispartig\u0302is, en HEA restis praktike au\u0306 c\u0302efe nur kelkaj pensiuloj kaj estraraj/prezidentaj titol-adorantoj.)"}, {"text_idx": "#000198", "text": "Post 2007 falis la kvanto de ekzamenitoj pri Esperanto. Unu el la c\u0302efaj kau\u0306zoj estis la konsciig\u0302o de universitataj gvidantoj pri la reala (sen)utileco de Esperanto en la faka tereno, manko de atingebla faka literaturo por iliaj studentoj, manko de faka aplikeblo. Ekzisto de unu ekzemplero de iu libro en la Biblioteko Hodler au\u0306 en la Esperanto-Muzeo de Vieno ne signifas utilon por la studentoj."}, {"text_idx": "#000201", "text": "La koeficiento pri sukceso c\u0302e Esperanto jam de multaj jaroj estas 39-41 %. Tio signifas, ke el 10 ekzamenatoj sukcesas nur 4 personoj."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Unu el la kau\u0306zoj estas la tradicia fus\u0302a slogano pri la facileco de Esperanto. Ekzistas personoj, kiuj pro la \u201cfacileco\u201d decidas havi ekzamenon pri Esperanto, do ili tuj plenigas la alig\u0302ilon en la reto por la sekva ekzameno post 1-2 monatoj, kaj nur poste ili komencas pensi pri kie kaj kiel lerni la lingvon? Ili els\u0302utas ion-tion el la reto, kaj iras al ekzameno \u2013 kie evidente ili malsukcesas."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Bazo de ilia faro estas la onidiro, ke Esperanto estas \u201dfacila lingvo\u201d. La esprimo \u201cfacila lingvo\u201d tamen psikologie signifas, ke oni ec\u0302 ne devas serioze lerni g\u0302in! Mi persone jam de multaj jaroj forcenzuris la vorton \u201dfacila\u201d, kaj en la reklamoj mi diras, ke \u201cEsperanto estas multe pli rapide lernebla ol la naciaj lingvoj\u201d."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Alia kau\u0306zo estas la fakto, ke Esperanton elektas c\u0302efe tiuj homoj, kiuj ne sukcesis ellerni alian lingvon en sia vivo. (Kompreneble ekzistas ankau\u0306 esceptoj.) Dum ordinaraj homoj bezonas kutime 4-6 monatojn por atingi la nivelon B2, tiuj homoj bezonus pli, sed pro financaj kialoj multaj instruistoj organizas 3-monatajn kursojn."}, {"text_idx": "#000205", "text": "En la pasinta jaro parte pro la virusa situacio, parte pro aliaj kau\u0306zoj preskau\u0306 haltis la tradiciaj kursoj kaj instruado pri Esperanto en la tuta lando. Ekzameno okazis nur au\u0306tune, kaj multaj pli fruaj kursanoj kaj lernantoj jam forgesis multon el la lernita materialo \u2013 kaj tio videblas en la tre malbonaj ekzamenaj rezultoj."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Evidente la motivo de la studentoj estas kiel eble plej simple, rapide, malmultekoste trapasi kaj solvi la lingvan aferon. C\u0302e la alig\u0302o Esperanto estas por ili simpla solvenda tasko, unu el la devigaj, altruditaj studobjektoj. Tamen dum la kurso multaj lernantoj eks\u0302atas la lingvon, la ideon, kaj ili fervore entuziasmig\u0302as, ili planas partopreni la socian vivon (vojag\u0302ojn, renkontig\u0302ojn ktp)."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Post la ekzameno tiuj studentoj tamen ne ricevas inviton al adekvata loka societo, kunveno, kie ili povus engag\u0302ig\u0302i al socia Esperanto-vivo, c\u0302ar la Esperanto-asocioj kaj pli spertaj aktivuloj tute ne okupig\u0302as pri ili. La entuziasmo velkas, kaj se ene de 1-2 monatoj ili ne havas eblojn al personaj renkontig\u0302oj kaj kontaktoj, la entuziasmo estingig\u0302as, kaj la tuta kursoperiodo restas nur bela memoraj\u0302o."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Do pri la movada foresto kulpas ne la kursanoj mem, sed nia tradicia movado, kiu ne sukcesas integri la novulojn. Tiu konstato validas ne nur pri la hungariaj Esperanto-lernantoj, sed ankau\u0306 pri lernantoj de Lernu- kaj Duolingo-kursoj."}, {"text_idx": "#000209", "text": "En au\u0306gusto 1983 la finna literatursciencisto Lassi Kalleinen c\u0302eestis la Universalan Kongreson en Budapes\u0302to, kaj interparolis kun sia hungara kolego Vilmos Benczik pri la Esperanta literaturo. La artikolo aperis en la finna gazeto Kaleva en septembro 1983, kun la titolo \u201dEsperanto, poezio, Hungario\u201d. Por honori la memoron de Vilmos Benczik ni republikigas la artikolon en Esperanto."}, {"text_idx": "#000210", "text": "En Esperanto aperas beletro, kaj tradukita kaj originala. Scii tion instigis min viziti Universalan Kongreson de Esperanto en Budapes\u0302to komence de au\u0306gusto. Je mia surprizo mi povis konstati, ke en Hungario mem tiu tre speciala branc\u0302o de literaturo havas longan tradicion, klasikulojn, esploristojn kaj ankau\u0306 modernajn au\u0306torojn. Mi krome havis okazon intervjui pri la temo la hungaran Esperanto-multfarulon, d-ron Vilmos Benczik."}, {"text_idx": "#000211", "text": "La kongreso mem estis tre aparta evento \u2013 la plej granda en la historio de tiuj kongresoj, kun 5 000 partoprenantoj el 50 landoj, ordinaraj civitanoj kaj famaj kleruloj el diversaj partoj de la mondo. Dum la kongreso okazis kunvenoj de plej diverstemaj rondoj, teatra programo, amuzig\u0302ado, turismo kaj universitataj lekcioj, kies temoj variis de mezurado de inteligento g\u0302is ekonomia pensado de Konfuceo, de interlingvistiko g\u0302is esperantologio."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Por mi persone la plej eksterordinara travivaj\u0302o estis povi sekvi en la kulturcento Pataki Istva\u0301n en Budapes\u0302ta antau\u0306urbo la prezentadon de la dramo \u201dSen eliro\u201d de Jean-Paul Sartre (el 1944) fare de la Esperanta Teatro de Parizo. La temaro de tiu dramo unuavide impresas ec\u0302 mala al la idealoj de Esperanto: \u201dla infero estas la aliaj\u201d, la homo estas senlibera, komunikado ne eblas, ktp."}, {"text_idx": "#000213", "text": "En Finnlando oni okupig\u0302as pri Esperanto sufic\u0302e vaste jam ekde la frua komenco de la lingvo \u2013 kompare kun la nombro de log\u0302antoj, c\u0302ar eblas ja aserti, ke tiu okupig\u0302ado ne estis tre \u201dserioza\u201d, nome en la senco, ke oni vere dedic\u0302us sin al la evoluigo de la lingvo kaj literaturo. Kelkajn pintulojn Finnlando tamen liveris \u2013 Vilho Seta\u0308la\u0308 c\u0302ekape \u2013 sed en la kampo de literaturo s\u0302ajne nur Kalevala (tradukita de J. E. Leppa\u0308koski) estas internacie signifa."}, {"text_idx": "#000214", "text": "En Hungario la afero statis alie. Dum la kongreso oni inau\u0306guris en la muzeo de la urbeto Abau\u0301jsza\u0301nto\u0301 memorc\u0302ambron de Ka\u0301lma\u0301n Kalocsay. Apud Julio Baghy li estis la plej grava hungara Esperanta verkisto kaj tradukisto."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Ambau\u0306 estis aktivaj dum jardekoj jam ekde la 20-aj jaroj. Ili estis ankau\u0306 c\u0302efaj redaktoroj de la tre fama Esperanto-gazeto Literatura Mondo. Konataj tradukoj de Kalocsay estas i.a. \u201dLa tragedio de l\u2019homo\u201d de Mada\u0301ch kaj \u201dInfero\u201d de Dante \u2013 la lasta estis reeldonita iom antau\u0306 la kongreso. Kalocsay entute esperantigis enorman kvanton da monda poezio, redaktis kaj korektis tradukojn."}, {"text_idx": "#000216", "text": "G\u0302uste nun oni estas esploranta kaj ordiganta lian literaturan postlasaj\u0302on, lau\u0306dire tre ampleksan kaj interesan. En la 30-aj jaroj li redaktis Esperantan antologion de la hungara literaturo kaj, omag\u0302e al la kongreso, j\u0302us aperis g\u0302ia nova impona kaj plivastigita eldono redaktita de Vilmos Benczik. G\u0302i havas preskau\u0306 450 grandformatajn pag\u0302ojn kaj konsistas el tradukoj el verkoj de pli ol 70 hungaraj au\u0306toroj, tiel klasikuloj de la hungara literaturo kiel modernaj verkistoj. S\u0302ajnas fakte, ke per tradukoj en Esperanto eblas aliri la hungaran literaturon pli facile ol en multaj naciaj lingvoj. Tio ja estas la ideo de Esperanto."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Trovig\u0302as en Hungario ankau\u0306 kelkaj junaj au\u0306toroj, kiuj verkas rekte en Esperanto. Klasikaj\u0302o estas \u201dVojag\u0302o al Kazohinio\u201d de Sa\u0301ndor Szathma\u0301ri, scifiaj\u0302o el la 30-aj jaroj kaj tre populara ankau\u0306 kiel hungarlingva versio. G\u0302i aperis ankau\u0306 en la angla. Pasintjare kiel la Verko de la Jaro estis elektita novelaro de la hungaro Endre To\u0301th, \u201dLappar, la Antikristo\u201d, lau\u0306 la karakterizo de Vilmos Benczik eble la plej grava Esperanta verko de c\u0302iuj tempoj. Alia tre populara au\u0306toro estas Istva\u0301n Nemere, kiu verkis en Esperanto jam plurajn iom distrajn librojn, sed de kiu g\u0302uste c\u0302i-jare aperis grava romano kun pli serioza temo, \u201dSur kampo granita\u201d. Lau\u0306 Benczik la c\u0302efan pezon tamen en la hungara same kiel en la Esperanta beletro g\u0302enerale havas poezio."}, {"text_idx": "#000218", "text": "La Esperanto-movado havis sian rolon en la c\u0302i-jarcenta proleta revolucia movado de Hungario. Tio klarigas, kial g\u0302i ricevis firman bazon ankau\u0306 en la socialisma Hungario. Nuntempe la okupig\u0302on pri Esperanto precipe apogas tio, ke en la Budapes\u0302ta Universitato Eo\u0308tvo\u0308s Lora\u0301nd eblas studi Esperanton kiel parton de lingvaj studoj sub la gvido de prof. Istva\u0301n Szerdahelyi. Ankau\u0306 tiu c\u0302i profesoro-lingvisto apartenas al la famaj hungaraj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000219", "text": "En la kongreso li faris bonegan prelegon pri la etimologio de Esperanto kaj pri la rilato de Esperanto al kelkaj naciaj lingvoj. La universitata edukado liveras instruistojn al hungaraj elementaj lernejoj, en kiuj eblas lerni Esperanton kiel c\u0302efan elekteblan fakon. Lau\u0306 Benczik, la publiko de la Esperanta literaturo estas tamen relative limigita, 2000-3000 personoj, kio lau\u0306 mi tamen estas tute respektinda nombro ekzemple kompare kun la legantaro de la finna romano."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Benczik emfazas, ke la unikaj\u0302o de la Esperanta literaturo estas precipe tio, ke g\u0302ia publiko unuavice estas la esperantistoj c\u0302irkau\u0306 la mondo. La au\u0306toro sekve verkas rekte por internacia publiko. Tio influas ankau\u0306 la elekton de motivoj, temoj, ktp. Iasence g\u0302i estas sennacia literaturo kaj kiel tia originala branc\u0302o en la mondliteraturo."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Aliflanke, kiel lingvo de tradukliteraturo g\u0302i estas ia mondlingvo, kiu transpas\u0302as la limojn de naciaj lingvoj. Iel oni povas kompari esperantistojn kun la popolo sen lando, la judoj, kiuj kunvenis okaze de festotago \u2013 esperantistoj c\u0302iujare en sia \u201dEsperantujo\u201d, dum la ceteran tempon ili vivas diaspore. Au\u0306 g\u0302i havas trajtojn de la literaturo de enmigrintoj \u2013 de verkistoj, kiuj sentas siajn landon, kulturon au\u0306 log\u0302lokon fremda, angoriga au\u0306 ec\u0302 malamika. Kiel ekzemplon Benczik menciis verkiston, kiu dum la stalinisma periodo transiris el la hungara al Esperanto. Tiaj karakterizoj tamen ne estas sufic\u0302aj."}, {"text_idx": "#000222", "text": "G\u0302enerale esperantistoj ne perceptas nacian lingvon au\u0306 nacian kulturon kiel malamikan. Anstatau\u0306e, Esperanto estas forto, kiu kunigas kaj transpas\u0302as lingvajn limojn. Kaj kiel dirite, multaj verkas rekte por internacia publiko."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Ec\u0302 se esperantistoj kiel verkistoj ne konceptas sin kiel kontrau\u0306ulojn de nacia kulturo, la \u201doficiala\u201d literaturhistorio plej ofte ankau\u0306 ne rekonas ilin kiel parton de nacia literaturo. Tiel ankau\u0306 en Hungario, rakontas Benczik. Efektive, hungaraj esperantistaj au\u0306toroj ne eniris la hungarajn literaturhistoriojn, kun kiuj mi konatig\u0302is. Portempe ilia loko kaj en la historio kaj en la esplorado de literaturo restas interna kulturo de la esperantistaro mem."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Benczik prezentas kelkajn konvinkajn ekzemplojn pri tio, kiel la Esperanta literaturo povus esti fruktodona al la literatura esplorado mem. Tiaj temaroj estus ekz. kompara literaturscienco, esplorado de t.n. mikrostrukturoj au\u0306 esplorado de la procezo de legado kaj komprenado (eblus doni al homoj de malsamaj kulturoj precize identan Esperanto-tekston por interpreto anstatau\u0306 tradukoj, kiuj jam estas interpretoj). La universitata mondo tamen restis malema."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Kelkaj hungaraj au\u0306toroj, kiuj verkas Esperante, produktis ankau\u0306 nacilingve. Plej ofte tamen g\u0302uste la Esperanta beletro farig\u0302is por ili la plej grava. Aldone multaj hungare verkantaj au\u0306toroj simpatiis Esperanton (ekz. Frigyes Karinthy). La esperantistaj verkistoj g\u0302enerale koncentrig\u0302is antau\u0306 c\u0302io al la disvolvado de la lingvo mem, sed ankau\u0306 en tio g\u0302i ne diferencas disde ekzemple junaj naciaj literaturoj. Interesa estas la demando, kiel la evoluoj, tradicioj, de la nacia kaj Esperanta literaturoj diferencas inter si ene de sama nacia literaturo."}, {"text_idx": "#000227", "text": "En Hungario la nacia kulturo parte subtenis tiun sian iom strangan frateton. Ekzemple la jam menciita revuo Literatura Mondo iel evoluis en akompano de Nyugat, la plej fama hungara kultura revuo de c\u0302iuj tempoj. La du revuoj havis ankau\u0306 multajn personajn kontaktojn kaj komunan spiritan bazon. Sed vers\u0302ajne la Esperanta beletro ne sekvis la avangardisman au\u0306 socipolitikan linion de la hungara."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Eble indas por la fino diri kelkajn vortojn pri Esperanto. G\u0302i estas artefarita lingvo evoluigita de la pollanda L. L. Zamenhof antau\u0306 preskau\u0306 cent jaroj \u2013 unu el centoj da projektoj. G\u0302ia bazo estas vortoj el kelkaj eu\u0306ropaj lingvoj, precipe ties internaciaj vortoj, kaj senescepta gramatiko. G\u0302ian precipan spicon, tion kio certigas la flekseblecon kaj esprimforton de la lingvo, kreas la abundaj ebloj de vortfarado."}, {"text_idx": "#000231", "text": "G\u0302i ne estis kreita por anstatau\u0306i naciajn lingvojn sed por faciligi internacian komunikadon en c\u0302iuj eblaj situacioj. Tio estas g\u0302ia kerno, kvankam por multaj esperantistoj g\u0302i estas valoro en si mem, kvazau\u0306 religio, kvazau\u0306 la nacia lingvo de sennaciuloj, kvazau\u0306 ideo, kiu per si mem solvus multajn problemojn de la homaro. Tio montrig\u0302as ekzemple en certaj ceremonioj (flago, verda stelo, kolektig\u0302o c\u0302irkau\u0306 la flago kvazau\u0306 por matena preg\u0302o). Mi aldonu, ke la sekvaj mondaj kongresoj okazos en Kanado, Germana Federacia Respubliko, C\u0302inio, kaj la jubilea kongreso por la 100-jarig\u0302o de la lingvo en Varsovio."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Beletro kreita en la internacia lingvo estas fascina afero, rimarkinda fenomeno de la 20-a jarcento, mala al tio, kio ekde la 18-a jarcento estis konstruata surbaze de \u201dnaciaj literaturoj\u201d."}]