[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Basilica as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Baziliko estas speco de konstruaj\u0302o, kutime kristana preg\u0302ejo, kiu estas tipe rektangula kun centra navo kaj navoj, kutime kun iomete s\u0302velinta platformo kaj absido c\u0302e unuj au\u0306 ambau\u0306 finoj.\nEn Eu\u0306ropo kaj la Amerikoj g\u0302i estas la plej ofta arkitektura stilo por preg\u0302ejoj kvankam tiu konstruaj\u0302oplano farig\u0302is malpli domina en novaj konstruaj\u0302oj ekde la pli posta 20-a jarcento.\nHodiau\u0306 la esprimo baziliko ofte estas uzita por plusendi al iu granda, brodornamita preg\u0302ejo, aparte katoliko kaj Eastern Orthodox, ec\u0302 se g\u0302i ne strikte sekvas tiun stilon."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La basilika arkitektura stilo originis de antikva Romo kaj estis origine uzita por publikaj konstruaj\u0302oj kie tribunaloj estis tenitaj, same kiel servante aliajn oficialajn kaj publikajn funkciojn.\nLa baziliko estis centre situanta en c\u0302iu romia urbo, kutime najbara al la c\u0302efforumo.\nC\u0302ar la Romia Imperio adoptis kristanismon, la plej gravaj preg\u0302ejoj estis tipe konstruitaj kun tiu stilo kaj tiel g\u0302i ig\u0302is populara c\u0302ie en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Multaj pli malnovaj katolikaj bazilikoj estas katolikaj pilgrimejoj, ricevante dekojn de milionoj da vizitantoj je jaro.\nEn decembro 2009 la Basilica of Our Lady of Guadalupe (Baziliko de Our Sinjorino de Gvadalupo) en Meksikurbo metis novan rekordon kun 6.1 milionoj da pilgrimoj dum vendredo kaj sabato por la datreveno de Our Sinjorino de Gvadalupo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "1 Komparo de profiloj de preg\u0302ejoj"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ekleziaj bazilikoj proksime de regiono"}, {"text_idx": "#000008", "text": "1 Formoj kaj dislimigo de aliaj preg\u0302ejaj tipoj\n2 Historio de grandaj kaj malgrandaj bazilikoj"}, {"text_idx": "#000009", "text": "La kiun latinaj\u0302o baziliko derivas de la greka \u03b2\u03b1\u03c3\u03b9\u03bb\u03b9\u03ba\u03b7\u0300 \u03c3\u03c4\u03bf\u03b1\u0301 ( basilike\u0300 stoa\u0301), s\u0302altis.\n\"reg\u0302a stoa (piedvojo)\", originale rilatante al la tribunalkamero de reg\u0302o.\nEn Romo la vorto komence estis uzita por priskribi praan romian publikan konstruaj\u0302on kie tribunaloj estis tenitaj, same kiel servi aliajn oficialajn kaj publikajn funkciojn.\nGrandparte tiuj estis la urbodomoj de antikva romia vivo.\nLa baziliko estis centre situanta en c\u0302iu romia urbo, kutime najbara al la c\u0302efforumo.\nTiuj konstruaj\u0302oj, ekzemplo de kiu estas la Baziliko Ulpia, estis rektangulaj, kaj ofte havis centran navon kaj navojn, kutime kun iomete s\u0302velinta platformo kaj absidon c\u0302e c\u0302iu el la du finoj, ornamitaj per statuo eble de la imperiestro, dum la enirejoj estis de la longflankoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Per etendaj\u0302o la nomo estis aplikita al kristanaj preg\u0302ejoj kiuj adoptis la saman bazan planon kaj dau\u0306re estas utiligitaj kiel arkitektura esprimo priskribi tiajn konstruaj\u0302ojn, kiuj formas la plimulton de preg\u0302ejoj en Western Christianity, kvankam la basilika konstruaj\u0302oplano ig\u0302is malpli domina en novaj konstruaj\u0302oj de la pli posta 20-a jarcento.\nPoste, la esprimo rilatis specife al granda kaj grava katolika preg\u0302ejo al kiu donig\u0302is specialaj ceremoniaj rajtoj fare de la papo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La romia baziliko estis granda publika konstruaj\u0302o kie komerco au\u0306 lau\u0306leg\u0302aj aferoj povus esti faritaj.\nLa unuaj bazilikoj havis neniun religian funkcion entute.\nJam la tempo de Au\u0306gusto, publika baziliko por farado de komerco estis parto de iu kompromiso kiu konsideris sin grandurbo, utiligita en lau\u0306 la saman manieron kiel la malfruaj mezepokaj kovritaj merkatodomoj de norda Eu\u0306ropo, kie la kunvenejo, por manko de urba spaco, estis metita super la arkadoj, aliflanke.\nKvankam ilia formo estis varia, bazilikoj ofte enhavis internajn arkadojn kiuj disigis la spacon, donante navojn au\u0306 arkadumitajn spacojn sur unu au\u0306 ambau\u0306 flankojn, kun absido c\u0302e unu fino (au\u0306 malpli ofte c\u0302e c\u0302iu fino), kie la magistratoj ofte sidis, sur iomete s\u0302velinta podio.\nLa centra navo tendencis esti larg\u0302a kaj estis pli alta ol la lau\u0306flankaj navoj, tiel ke lumo povis enpenetri tra la klerestorio fenestroj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La plej malnova konata baziliko, la Baziliko Porcia, estis konstruita en Romo en 184 a.K. fare de Katono la pli maljuna dum la tempo kiam li estis Cenzuristo.\nAliaj fruaj ekzemploj inkludas la bazilikon en Pompejo (malfrua dua jarcento a.K.)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Vers\u0302ajne la plej grandioza romia baziliko (vidu malsupre) estas tiu komencita por tradiciaj celoj dum la regado de la pagana imperiestro Maksencio kaj finita fare de Konstantino la 1-a post 313 p.K."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bazilikoj en la Roma Forumo"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Basilica Porcia: unua baziliko konstruis en Romo (184 a.K.), fondita sur la persona iniciato kaj financado de la cenzuristo Marcus Porcius Cato ( Katono la pli maljuna) kiel oficiala konstruaj\u0302o por la tribunoj de la pleboj\nAemilian Basilica, konstruita fare de la cenzuristo Aemilius Lepidus en 179 a.K.\nBasilica Sempronia, konstruita fare de la cenzuristo Tiberius Sempronius Gracchus en 169 a.K.\nBaziliko Opimia, starigita vers\u0302ajne fare de la konsulo Lucius Opimius en 121 a.K., en la sama tempo tio li reestigis la templon de Concord (Platner, Ashby 1929)\nJulian Basilica, komence dedic\u0302ita en 46 a.K. fare de Julio Cezaro kaj kompletigita fare de Au\u0306gusto 27 a.K. al 14 p.K.\nBasilica Argentaria, starigita sub Trajano, imperiestro de 98 p.K. al 117AD\nBasilica of Maxentius (Baziliko de Maksencio) kaj Konstantino (konstruita inter 308 kaj 312 p.K.)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "En la romia imperia periodo (post proksimume 27 a.K.), baziliko por grandaj spektantaroj ankau\u0306 ig\u0302is trajto en palacoj.\nEn la tria-jarcenta p.K., la reganta elito aperis malpli ofte en la forumoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ili nun tendencis domini siajn grandurbojn de luksaj palacoj kaj landvilaoj, meti malgrandan dise de tradiciaj centroj de la publika vivo.\nPrefere ol retirig\u0302oj de la publika vivo, aliflanke, tiuj log\u0302ejoj estis la forumo igitaj privata."}, {"text_idx": "#000018", "text": "(Petro-Bruno, en Paul Veyne, 1987) Sesila en la tribuno de lia baziliko, la granda viro renkontus siajn dependajn klientojn frue c\u0302iun matenon."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Privata baziliko fosumis c\u0302e Bulla Regia (Tunizio), en la \"House de la Hunt\", originas de la unua duono de la 5-a jarcento.\nG\u0302iaj ricevebloj au\u0306 spektantarhalo estas longa rektangula nav-simila spaco, lau\u0306flankita per dependaj c\u0302ambroj tion plejparte ankau\u0306 malferman unu en la alia, finante en duonronda absido, kun egalaj transepto spacoj.\nAgregaciitaj kolonoj substrekis la \"transiron\" de la du aksoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kristana adopto de la bazilikformo"}, {"text_idx": "#000021", "text": "La restaj\u0302oj de granda subtera Neopythagorean baziliko originanta de la unua-jarcenta p.K. estis trovitaj proksime de la Porta Maggiore en Romo en 1915.\nLa baza plano de kristanaj bazilikoj en la 4-a jarcento estis simila al tiu de tiu Neopythagorean-baziliko, kiu havis tri navojn kaj absidon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En la 4-a jarcento, post kiam la imperiestropovoj malkrimigis kristanismon kun la 313 Edikto de Milano, kaj kun la agadoj de Constantine the Great (Konstantino la Famulo) kaj lia patrino Helena, kristanoj estis pretaj konstrui pli grandajn kaj pli bonaspektajn konstruaj\u0302ojn por kultado ol la kas\u0302emaj rendevuejoj (kiel ekzemple la Cenacle, kaverno-preg\u0302ejoj, domopreg\u0302ejoj kiel ekzemple tiu de la romiaj konsuloj Johano kaj Paul) kiujn ili uzis.\nArkitekturaj formuloj por temploj estis malraciaj, por siaj paganaj unuig\u0302oj, kaj c\u0302ar paganaj sektoceremonioj kaj oferoj okazis ekstere sub la malferma c\u0302ielo en la vido de la dioj, kun la templo, gastigante la sektulojn kaj la fiskon, kiel fono.\nHavi La uzeblan modelon c\u0302e mano, kiam Konstantino volis memori lian imperian piecon, estis la konata konvencia arkitekturo de la bazilikoj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ekzistis pluraj varioj de la baza plano de la sekulara baziliko, c\u0302iam iu speco de rektangula halo, sed tiu kutime sekvita c\u0302ar preg\u0302ejoj havis centran navon kun unu navo c\u0302e c\u0302iu flanko kaj absidon c\u0302e unu fino vidalvida de la c\u0302efpordo c\u0302e la alia fino.\nEn, kaj ofte ankau\u0306 antau\u0306, la absido estis s\u0302velinta platformo, kie la altaro estis metita, kaj de kie la pastraro plenumis.\nEn sekulara konstruaj\u0302o tiu plano estis pli tipe utiligita por la pli malgrandaj spektantarhaloj de la imperiestroj, guberniestroj, kaj la mem ric\u0302ulo ol por la grandaj publikaj bazilikoj funkciantaj kiel tribunaloj kaj aliaj publikaj celoj.\nKonstantino konstruis bazilikon de tiu tipo en lia palackonstruaj\u0302aro en Treviro, poste tre facile adoptite por uzo kiel preg\u0302ejo.\nG\u0302i estas longa rektangulo du etag\u0302oj alta, kun vicoj da super-kapaj fenestroj unu super la alia, sen navoj (ekzistis neniu komerca inters\u0302ang\u0302o en tiu imperia baziliko) kaj, c\u0302e la malproksima fino preter enorma arko, la absido en kiuj Konstantino tenis s\u0302taton."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Komparo de profiloj de preg\u0302ejoj"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Bazilika strukturo: La centra navo etendig\u0302as al unu au\u0306 du etag\u0302oj pli ol la lateralaj navoj, kaj g\u0302i havas suprajn fenestrojn.\nfalsa baziliko): La centra navo etendig\u0302as al kroma etag\u0302o, sed g\u0302i havas neniujn suprajn fenestrojn.\nTretita halo: La trezorejoj de la centra navo komencig\u0302as iomete pli alte ol tiuj de la lateralaj navoj, sed ekzistas neniu kroma etag\u0302o.\nHalpreg\u0302ejo: C\u0302iuj trezorejoj estas preskau\u0306 sur la sama nivelo.\nSennava preg\u0302ejo kun murflankpilastroj, barel-altaj kaj supraj fenestroj super lateralaj kapeloj"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Bazilika strukturo: La centra navo etendig\u0302as al unu au\u0306 du etag\u0302oj pli ol la lateralaj navoj, kaj g\u0302i havas suprajn fenestrojn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "falsa baziliko): La centra navo etendig\u0302as al kroma etag\u0302o, sed g\u0302i havas neniujn suprajn fenestrojn."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tretita halo: La trezorejoj de la centra navo komencig\u0302as iomete pli alte ol tiuj de la lateralaj navoj, sed ekzistas neniu kroma etag\u0302o."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Halpreg\u0302ejo: C\u0302iuj trezorejoj estas preskau\u0306 sur la sama nivelo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Sennava preg\u0302ejo kun murflankpilastroj, barel-altaj kaj supraj fenestroj super lateralaj kapeloj"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Meti altaron anstatau\u0306e de la trono, kiel estis farita en Treviro, faris preg\u0302ejon.\nBazilikoj da tiu tipo estis enkonstruita okcidentan Eu\u0306ropon, Grekion, Sirion, Egiptujon, kaj Palestinon, t.e., en iu frua centro de kristanismo.\nBonaj fruaj ekzemploj de la arkitektura baziliko inkludas la Church of the Nativity (Preg\u0302ejo de la Nativeco) c\u0302e Betleh\u0302emo (6-a jarcento p.K.), la eklezion de Skt. Elias c\u0302e Thessalonica (5-an jarcenton p.K.), kaj la du grandajn bazilikojn c\u0302e Raveno."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La unuaj bazilikoj kun transeptoj estis konstruitaj sub la ordoj de Emperor Constantine, kaj en Romo kaj en lia \"Nova Romo\", Konstantinopolo:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "( Yvon The\u0301bert, en Veyne, 1987) Tiel, kristana simbola temo estis aplikita sufic\u0302e nature al formo pruntita de burg\u0302aj semi-publikaj precedencoj.\nLa unua bonega imperie sponsoris kristanan bazilikon estas tiu de St John Lateran, kiu ricevis al la Bishop of Rome (Episkopo de Romo) fare de Konstantino rekte antau\u0306 au\u0306 c\u0302irkau\u0306 la Edikto de Milano en 313 kaj estis konsekrita en la jaro 324-a En la pli posta 4-ajarcenta, aliaj kristanaj bazilikoj estis konstruitaj en Romo:\nSanta Sabina, kaj St Paul's Outside the Walls (Skt. Paul Ekster la Muroj) (4-a jarcento), kaj pli posta St Clement (6-a jarcento)."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kristana baziliko de la 4-a au\u0306 5-a jarcento staris malantau\u0306 sia totale enfermita antau\u0306korto sonoregis kun arkado au\u0306 arkado, kiel la stoa au\u0306 kolonhalo kiu estis sia prapatro au\u0306 kiel la klostro kiu estis sia posteulo.\nTiu antau\u0306korto estis enirita de ekstere tra vico da konstruaj\u0302oj lau\u0306 la publika strato.\nTio estis la arkitektura baza plano de St Peter's Basilica en Romo, g\u0302is en la 15-a jarcento estis disfaligite por fari manieron c\u0302ar moderna preg\u0302ejo konstruis al nova plano."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En la plej multaj bazilikoj, la centra navo estas pli alta ol la navoj, formante vicon de fenestroj nomitaj klerestorio.\nKelkaj bazilikoj en Kau\u0306kazo, precipe tiuj de Armenio kaj Kartvelio, havas centran navon nur iomete pli alte ol la du navoj kaj ununura gablotegmento kovranta c\u0302iujn tri.\nLa rezulto estas multe pli malhela interno.\nTiu plano estas konata kiel la \"orienta baziliko\", au\u0306 \"pseu\u0306dobaziliko\" en centra Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Iom post iom, en la frua Mezepoko tie aperis la masivaj Romanik eklezioj, kiuj dau\u0306re konservis la fundamentan planon de la baziliko."}, {"text_idx": "#000038", "text": "En Usono la stilo estis kopiita kun variancoj.\nRara amerika preg\u0302ejo konstruis imiti la arkitekturon de Early Christian-baziliko, la germana) preg\u0302ejo de St. Mary (en Pensilvanio, estis disfaligita en 1997."}, {"text_idx": "#000039", "text": "En la Orienta Ortodoksismo, g\u0302enerale, la baziliko estas nura arkitektura priskribo de preg\u0302ejoj enkonstruitaj la maljunegan stilon.\nG\u0302i ekhavas neniun signifkun konsidero al-prioritaton au\u0306 gravecon de la speciala konstruaj\u0302o au\u0306 klerikojn asociitajn kun g\u0302i.\nOrientaj bazilikoj povas esti unu-navoitaj, au\u0306 havi la navon lau\u0306flankita fare de unu au\u0306 du paroj de pli malaltaj navoj;\ng\u0302i povas havi kupolon en la mezo: en tiu kazo, g\u0302i estas nomita \"kupolhava baziliko\"."}, {"text_idx": "#000040", "text": "En Rumanio, la vorto por preg\u0302ejo kaj kiel konstruaj\u0302o kaj kiel institucio estas biserica\u0306 , derivita de la esprimo baziliko."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La stilo influis la konstruadon de fruaj lignaj preg\u0302ejoj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La Early Christian-speciale konstruita baziliko estis la katedral baziliko de la episkopo, en la modelo de la semi-publikaj sekularaj bazilikoj, kaj g\u0302ia kresko en grandeco kaj graveco signalis la lau\u0306pas\u0302an translokigon de civita potenco en episkopajn manojn, kio estis sub maniero en la 5-a jarcento.\nBazilikoj en tiu signifo estas dividitaj en klasojn, la plej gravajn (\"pli bonege\") bazilikojn kaj la negravajn bazilikojn;\nekzistas tri aliaj pape kaj pluraj pontifikaj negravaj bazilikoj en Italio, kaj pli ol 1,400 pli malgrandaj bazilikoj c\u0302irkau\u0306 la mondo."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Preg\u0302ejoj nomumis kiel papaj bazilikoj, aparte, posedas papan tronon kaj papan sakrarion, c\u0302e kiuj neniu povas festi Meson sen la permeso de la papo."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Multaj bazilikoj estas rimarkindaj sanktejoj, ofte ec\u0302 ricevante signifajn pilgrimadojn, precipe inter la multaj kiuj estis konstruitaj super konfesio au\u0306 la tombo de martiro - kvankam tiu esprimo nun kutime nomumas spacon antau\u0306 la sakrario kiu estas mallevita sub la nivelo de la c\u0302efplanka nivelo (kiel en la kazo en tiu de St Peter kaj St John Lateran en Romo) kaj kiuj ofertas pli tujan aliron al la tomboj malsupre."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La papaj au\u0306 gravaj bazilikoj superrangas en prioritato c\u0302iujn aliajn preg\u0302ejojn.\nAliaj rangotabeloj metis la katedralon (au\u0306 ko-katedralon) de episkopo antau\u0306 c\u0302iuj aliaj preg\u0302ejoj en la saman diocezon, ec\u0302 se ili havas la titolon de negrava baziliko.\nSe la katedralo estas tiu de sufragan diocezo, g\u0302i rendimentoprioritato al la katedralo de la metropolano vidi.\nLa katedralo de primato estas konsiderita vici pli alte ol tiu de alia metropolano (j) en lia cirkonskription (kutime nuna au\u0306 historia s\u0302tato).\nAliaj klasifikoj de preg\u0302ejoj inkludas kolegiatajn preg\u0302ejojn, kiuj povas au\u0306 eble ne ankau\u0306 estas negravaj bazilikoj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Al tiu klaso apartenas nur la kvar grandaj papaj eklezioj de Romo, kiuj inter aliaj distingoj havas specialan \" sanktan pordon \" kaj al kiu vizito c\u0302iam estas preskribita tiel unu el la kondic\u0302oj por akirado de la Roman Jubileo.\nSur cedado en 2006 la titolo de Patriarko de la Okcidenta, Benedikto la 16-a renomis tiujn bazilikojn de \"Patriarka Bazilikoj\" g\u0302is \"Papa Bazilikoj\"."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La kvar papaj au\u0306 gravaj bazilikoj antau\u0306e estis konataj kiel \"patriarkaj bazilikoj\".\nKune kun la negrava baziliko de Skt. Lau\u0306renco ekster la Muroj, ili estis asociitaj kun la kvin antikvaj patriarkaj vidas de kristanaro (vidu Pentarchy): St John Lateran estis asociita kun Romo, kiun Skt mons\u0302ranko estas estas estas estas estas kun Konstantinopolo (aktuala Istanbulo), Skt. Paul estas estas estas estas estas kun Aleksandrio (en Egiptujo), Skt. Mary Major kun Antioh\u0302io (la Levantenio) kaj Skt. Lau\u0306renco kun Jerusalemo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La privilegioj alkroc\u0302itaj al la statuso da negrava baziliko, kiu estas transigita per papa raporto, inkludas certan prioritaton antau\u0306 aliaj preg\u0302ejoj, la rajto de la conopaeum ( baldakeno simila al ombrelo;\nankau\u0306 vokis umbraculum, ombrelino, papilio, sinikio, ktp.) kaj la sonorilo ( tintinnabulum ), kiuj estas portitaj flank-al-flanke en procesio c\u0302e la estro de la pastraro dum s\u0302tatokazoj, kaj la cappa Magna kiu estas eluzita fare de la kanonoj au\u0306 laikaj membroj de la kolegia c\u0302apitro kie kunlaborado c\u0302e la Dia Oficejo.\nKoncerne gravajn bazilikojn tiuj umbraculae estas farita de s\u0302tofo el oro kaj rug\u0302a veluro, dum tiuj de negravaj bazilikoj estas faritaj el flava kaj rug\u0302a silko - la koloroj tradicie asociite kun kaj la Papa Episkopejo kaj la grandurbo de Romo."}, {"text_idx": "#000051", "text": "G\u0302is Benedikto la 16-a, la titolo \"patriarka\" (nun \"papa\") estis oficiale donita al du negravaj bazilikoj [9] asociitaj kun sankt Sankta Francisko el Asizo situanta en au\u0306 proksime de lia hejmurbo:"}, {"text_idx": "#000056", "text": "C\u0302iun jaron, la 13an de majo kaj 13 oktobro, la signifaj datoj de la Fatima reaperantoj, pilgrimoj plenigas la kamparan vojon kiu kondukas al la Sanctuary of Our Lady of Fa\u0301tima (Rifug\u0302o de Our Sinjorino de Fa\u0301tima) kun homamasoj kiuj aliras unu milionon en c\u0302iu tago.\nEn decembro 2009 la Baziliko de Our Sinjorino de Gvadalupo metis novan rekordon kun 6.1 milionoj da pilgrimoj dum vendredo kaj sabato por la datreveno de Our Sinjorino de Gvadalupo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "En 2010, 1,587 preg\u0302ejoj portis la titolon de baziliko.\n1,748 neplenag\u0302ulo) en la mondo;"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Arkitekturo de katedraloj kaj grandaj preg\u0302ejoj"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Baziliko (de greke \u03b2\u03b1\u03c3\u03b9\u03bb\u03b9\u03ba\u03b7\u0301 \u03c3\u03c4\u03bf\u03b1\u0301 [basilike\u0301 stoa\u0301] ,reg\u0302ohalo\u2018, latine komplete: basilica domus) origine estis la nomo de grandaj pompaj domoj konstruitaj por j\u0302ug\u0302procesoj kaj negocoj, ankau\u0306 uzata kiel foirhalo."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kadre de la kristanigo la termino transiris sur la preg\u0302ejoj aparte el romanika epoko, konstruataj lau\u0306 antikva modelo. Lau\u0306 arthistoria kaj arh\u0302itektura terminaro la nomo estas uzata nur por tiuj konstruaj\u0302oj, kiuj konvenas al la skemo stampita en frukristana epoko."}, {"text_idx": "#000064", "text": "En la romkatolika eklezio baziliko krom tio estas titolo por preg\u0302ejoj kun elstara graveco, je kio oni distingas inter bazilikoj plejaltrangaj (basilica maior) kaj la ceteraj bazilioj (basilica minor). Komence nur 4 bazilikoj havis la titolon (latine basilica maior), ili estis c\u0302efpreg\u0302ejoj de la patriarkoj. Poste la papo nomumis malgrandajn bazilikojn (latine basilica minor). Nuntempe la vorto signifas ankau\u0306 la plej imponan preg\u0302ejon de la urbo."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Formoj kaj dislimigo de aliaj preg\u0302ejaj tipoj"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Baziliko sen supera fenestrozono nomig\u0302as s\u0302ajnbaziliko (ekzemple en Ingolstadt). Se en la flanknavoj trovig\u0302as galerioj, soni diras galeria baziliko (ekzemple Sankta Ursula en Kolonjo). Navo estas lau\u0306longa haloparto. Se la flankaj navoj estas s\u0302tupe alten arang\u0302itaj, oni diras s\u0302tupobaziliko (ekzemple la Katedralo Sankta Stefano en Bourges), male al la s\u0302tupohalo, kiu ja havas s\u0302tupigitajn navoaltojn, sed ne veran altmuron kaj neniun fenestrozonon. Baziliko estas krom la ununava preg\u0302ejo kaj la plurnava halopreg\u0302ejo, kies navoj kutime estas egale altaj la plej grava skemo de la frukristana kaj mezepoka preg\u0302ejokonstruado g\u0302is en la 15-a, norde de la Alpoj ankau\u0306 g\u0302is la 16-a jarcento. Nur ekde la renesanco la nombro de c\u0302i tiuj lau\u0306longaj konstruaj\u0302oj pli kaj pli estis kompletigata per lau\u0306centraj domoj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Historio de grandaj kaj malgrandaj bazilikoj"}, {"text_idx": "#000068", "text": "La vorto venis el la greka signifinta reg\u0302a c\u0302ambrego (precipe por borso kaj jug\u0302ado). La baziliko estas longa brikoforma publika konstruaj\u0302o kaj konsistas centre el alta c\u0302efnavo kaj flanke 2 pli malaltaj navoj. Estas supraj lokoj por la fenestroj sur la centra navo, c\u0302ar la aliaj navoj estas pli malaltaj, do la konstruaj\u0302o estis luma. Fine de la baziliko absido trovig\u0302as."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La unua baziliko konstruig\u0302is en -185 en Romo (Basilica Portia\u0301). Ekde la 4-a jarcento jam por preg\u0302ado konstruig\u0302is la katolikaj bazilikoj."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Tiuj 4 plej altrangaj bazilikoj estis patriarkaj bazilikoj:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Baldau\u0306e aldonig\u0302is 3 Grandaj bazilikoj:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "La papo donacis tiujn rangojn ekde la 18-a jarcento. Ili estas lau\u0306forme c\u0302iuspecaj. Tiuj preg\u0302ejoj rajtas uzi la papan s\u0302losilon au\u0306 similajn simbolojn."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Lau\u0306 la urboj en Romo trovig\u0302as 66, en Bonaero 15, en Krakovo 12, en Bologna kaj en Florenco po 11 da malgrandaj bazilikoj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Ofte la bazilikoj estas ankau\u0306 c\u0302efkatedraloj, katedraloj, pilgrimejoj au\u0306 kermesejoj. La plej granda pilgrimejo estas en Vatikano de Sankta Petro. En Hungario la plej granda kermesejo estas en Budapes\u0302to, apud Baziliko omag\u0302e al Stefano la 1-a (Hungario), kie kremo de la hungaroj partoprenas."}]