[{"text_idx": "#000001", "text": "Jean-Baptiste le Rond d'Alembert ( / \u02cc d \u00c6 l da \u0259 m da \u02c8 b \u025b\u0259r / ;\n[\u0292\u0251\u0303 malpliigistol\u0259 \u0281\u0254\u0303 dal\u0251\u0303b\u025b\u02d0\u0281] ;\n17 novembro 1717 - 29 oktobro 1783) estis franca matematikisto, mekanikisto, fizikisto, filozofo, kaj muzikoteoriulo.\nG\u0302is 1759 li ankau\u0306 estis kunredaktoro kun Denis Diderot de la Encyclope\u0301die ou dictionnaire raisonne\u0301 des sciences .\nLa formulo de D'Alembert por akirado de solvoj al la ondekvacio estas nomita lau\u0306 li.\nLa ondekvacio foje estas referita kiel la ekvacio de d'Alembert."}, {"text_idx": "#000002", "text": "2 Studoj kaj plenkreskula vivo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Naskita en Parizo, d'Alembert estis la natura filo de la verkisto Claudine Gue\u0301rin de Tencin kaj la kavaliro Louis-Camus Destouches, artileri oficiro.\nDestouches estis eksterlande dum la naskig\u0302o de d'Alembert.\nTagojn post naskig\u0302o lia patrino postlasis lin sur la s\u0302tupojn de la Saint-Jean-le-Rond de Paris ( fr) preg\u0302ejo.\nLau\u0306 kutimo, li estis nomita lau\u0306 la patronsanktulo de la eklezio.\nD'Alembert estis metita en orfejon por orf infanoj, sed lia patro trovis lin kaj metita lin kun la edzino de vitristo, sinjorino Rousseau, kun kiu li vivis dum preskau\u0306 50 jaroj.\nDestouches sekrete pagita por la eduko de Jean le Rond, sed ne deziris sian patrecon oficiale rekonis."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La kavaliro Destouches lasis d'Alembert anuitato de 1200 hepatoj sur sian morton en 1726.\nSub la influo de la Destouches-familio, en la ag\u0302o de dek du d'Alembert eniris la Jansenisto Colle\u0300ge-des Quatre-nacioj (la institucio ankau\u0306 estis konata sub la nomo \"Colle\u0300ge Mazarin\").\nC\u0302i tie li studis filozofion, juron, kaj la artojn, diplomig\u0302ante kiel baccalaure\u0301at en artoj en 1735.\nEn lia pli posta vivo, D'Alembert malestimis la kartezajn principojn kiujn li estis instruita fare de la Jansenistoj: \"fizika reklamado, denaskaj ideoj kaj la vorticoj\"."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La Jansenistoj stiris D'Alembert direkte al eklezia kariero, provante malinstigi lin de okupoj kiel ekzemple poezio kaj matematiko.\nTeologio estis, aliflanke, \"sufic\u0302e sensubstanca furag\u0302o\" por d'Alembert.\nLi membrigis jurstudon dum du jaroj, kaj estis nomumita avokato en 1738."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Li ankau\u0306 estis interesita pri medicino kaj matematiko.\nJean unue estis aligita sub la nomo Daremberg, sed poste s\u0302ang\u0302is g\u0302in al d'Alembert.\nLa nomo \"d'Alembert\" estis proponita fare de Johann Heinrich Lambert por s\u0302ajna (sed neekzistanta) luno de Venuso."}, {"text_idx": "#000007", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Kariero"}, {"text_idx": "#000013", "text": "En julio 1739 li faris sian unuan kontribuon al la kampo de matematiko, indikante la erarojn kiujn li detektis en Analyse de\u0301montre\u0301e (publikigita 1708 de Charles-Rene\u0301 Reynaud ( fr) en komunikado traktita al la Acade\u0301mie des Sciences.\nTiutempe L'analyse de\u0301montre\u0301e estis normlaboraj\u0302o, kiu d'Alembert mem kutimis studi la fundamentojn de matematiko.\nD'Alembert ankau\u0306 estis latina akademiulo de iu noto kaj laboris en c\u0302i-lasta parto de sia vivo pri elstara traduko de Tacitus, por kiu li ricevis larg\u0302an lau\u0306don inkluzive de tiu de Denis Diderot."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En 1740, li alsendis sian duan sciencan laboron de la kampo de fluaj\u0302a mekaniko Me\u0301moire sur la re\u0301fraction des corps solides, kiu estis rekonita fare de Clairaut.\nEn tiu labord'Alembert teorie klarigis refrakto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En 1741, post pluraj malsukcesis provojn, d'Alembert estis elektita en la Acade\u0301mie des Sciencojn.\nLi poste estis elektita al la Berlina Akademio en 1746 [4] kaj Fellow of the Royal Society (Ulo de la Reg\u0302a Societo de Londono) en 1748."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En 1743, li publikigis sian plej faman laboron, Traite\u0301 de dynamique, en kiu li evoluigis siajn proprajn leg\u0302ojn de movig\u0302o."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Kiam la Encyclope\u0301die ou dictionnaire raisonne\u0301 des sciences estis organizita en la malfruaj 1740-aj jaroj, d'Alembert estis engag\u0302igita kiel kunredaktoro (por matematiko kaj scienco) kun Diderot, kaj servis g\u0302is serio de krizoj provizore interrompis la publikigon en 1757.\nLi verkis super mil artikoloj por g\u0302i, inkluzive de la fama Preliminary Discourse .\nD'Alembert \"forlasis la fundamenton de Materialism \" [7] kiam li \"dubis c\u0302u tie ekzistas ekster ni io ajn egalrilatanten al kion ni supozas ke ni vidas.\"\nLau\u0306 tiu maniero, D'Alembert konsentis kun la idealisto\nBerkeley kaj anticipita la transcenda idealismo de Kant."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En 1752, li skribis koncerne kio nun estas nomita la paradokso de D'Alembert: ke la tirig\u0302o sur korpo mergita en inviscid, nekunpremebla likvaj\u0302o estas nul."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En 1754, d'Alembert estis elektita membro de la Acade\u0301mie des sciencoj, de kiuj li ig\u0302is Permanent Secretary la 9an de aprilo 1772."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En 1757, artikolo de d'Alembert en la sepa volumo de la Enciklopedio indikis ke la G\u0302enevaj klerikoj movig\u0302is de Kalvinismo al pura Socinianismo, bazigante tion sur informoj disponigita fare de Voltaire.\nLa Pastroj de G\u0302enevo estis indignaj, kaj nomumis komisionon por respondi tiujn pagendaj\u0302ojn.\nSub premo de Jacob Vernes, Jean-Jacques Rousseau kaj aliaj, d'Alembert poste faris la senkulpigon kiun li pripensis iu ajn kiu ne akceptis la Preg\u0302ejo de Romo por esti Socinianist, kaj tio estis c\u0302io kion li volis diri, kaj li abstinis de plia laboro en la enciklopedio sekvante sian respondon al la kritiko."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La unua eksponig\u0302o de D'Alembert al muzikteorio estis en 1749 kiam sur li estis vokita revizii Me\u0301moire submetitan al la Acade\u0301mie fare de Jean-Philippe Rameau.\nTiu artikolo, skribita lige kun Diderot, poste formus la bazon de la 1750 disertaj\u0302o De\u0301monstration du principe de l'harmonie de Rameau.\nD'Alembert skribis ardan revizion lau\u0306dantan la deduktan karakteron de la verkinto kiel ideala scienca modelo.\nLi vidis en la muzikteorioj de Rameau apogi por siaj propraj sciencaj ideoj, tute sistema metodo kun forte dedukta sinteza strukturo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Du jarojn poste, en 1752, d'Alembert provis tute ampleksan enketon de la verkoj de Rameau en lia Ele\u0301ments de musique the\u0301orique et pratique suivant les principes de M. Rameau.\nEmfazante la c\u0302efan aserton de Rameau ke muziko estis matematika scienco kiu havis ununuran principon el kiu povus esti konkludita c\u0302iuj elementoj kaj reguloj de muzika praktiko same kiel la eksplicita karteza metodaro utiligita, d'Alembert helpis popularigi la laboron de la komponisto kaj reklami siajn proprajn teoriojn.\nLi asertas esti \"klariginta, formig\u0302inta, kaj simpliginta\" la principojn de Rameau, argumentante ke la ununura ideo de la trupfilerco ( fr) ne estis sufic\u0302a derivi la tutecon de muziko.\nD'Alembert anstatau\u0306e asertis ke tri principoj estus necesaj generi la plej gravan modalon, la negravan reg\u0302imon, kaj la identecon de oktavoj.\nC\u0302ar li ne estis muzikisto, aliflanke, d'Alembert misinterpretis la pli fajnajn punktojn de la meditemaj konceptoj de Rameau variaj kaj forigantaj kiuj ne konvenus bonorde en lian komprenon de muziko."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kvankam komence dankema, Rameau poste ens\u0302altis d'Alembert esprimante sian kreskantan malkontenton kun la Encyclope\u0301die ou dictionnaire raisonne\u0301 des sciences, des arts et des me\u0301tiers artikoloj de J. J. Rousseau en muziko.\nTio kondukis al serio de amaraj inters\u0302ang\u0302oj inter la viroj kaj kontribuis al la fino de d'Alembert kaj la amikeco de Rousseau.\nLonga prepara diskursd'Alembert skribis por la eldono de liaj Ele\u0301man (1762) provita por resumi la disputon kaj funkcii kiel fina malakcepto."}, {"text_idx": "#000025", "text": "D'Alembert ankau\u0306 diskutis diversajn aspektojn de la stato de muziko en sia famkonata Discours pre\u0301liminaire de Encyclope\u0301die ou dictionnaire raisonne\u0301 des sciences de Diderot.\nD'Alembert asertas ke, komparite kun la aliaj artoj, muziko, \"kiu parolas samtempe al la fantazio kaj la sencoj\", ne povis reprezenti au\u0306 imiti kiel multe de realeco pro la \"manko de sufic\u0302a inventemo kaj sprito de tiuj kiuj kultivas g\u0302in.\"\nLi deziris ke muzika esprimo traktu c\u0302iujn fizikajn sensaciojn prefere ol simple la pasioj sole.\nD'Alembert kredis ke moderna ( Baroko) muziko havis nur atingitan perfektecon en lia ag\u0302o, c\u0302ar tie ekzistis neniuj klasikaj grekaj modeloj por legi kaj imiti.\nLi asertis ke \"tempo detruis c\u0302iujn modelojn kiujn la antikvuloj eble postlasis al ni en tiu g\u0302enro.\"\nLi lau\u0306das Rameau kiel \"tio vireca, kurag\u0302a, kaj fertila geniulo\" kiuj kolektis la malstrec\u0302on maldekstra fare de Jean-Baptiste Lully en la francaj muzikaj artoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Li havis malbonan sanon dum multaj jaroj kaj lia morto estis kiel rezulto de urinvezika malsano.\nKiel konata malfido, [17] [18] [19] D'Alembert estis entombigita en ofta nemarkita tombo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La D'Alembert-funkciigisto, kiu unue ekestis en la analizo de D'Alembert de vibrado de s\u0302nuroj, ludas gravan rolon en moderna teoria fiziko."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Diderot portretis d'Alembert en \"Le re\u0302ve de D'Alembert\" (\"la Song\u0302o de D'Alembert\"), verkita post kiam la du viroj farig\u0302is fremdigitaj.\nG\u0302i prezentas d'Alembert malsanan en lito, farante debaton pri materialistfilozofio en lia dormo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "D'Alembert's Principle, romano de Andrew Crumey (1996), prenas g\u0302ian titolon de la principo de D'Alembert en fiziko.\nG\u0302ia debutrolo priskribas la vivon kaj lian pasion de d'Alembert pri Julie de Lespinasse."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Listo de aj\u0302oj nomitaj lau\u0306 Jean d'Alembert"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Jean le Rond D'ALEMBERT [\u0292\u0251\u0303 l\u0259 r\u0254\u0303 dal\u0251\u0303'b\u025b\u0281] (16-a de novembro 1717, Parizo - 29-a de oktobro 1783) franca matematikisto kaj filozofo. Li famig\u0302is pro sia partopreno en la Enciklopedio apud Denis Diderot kaj pro siaj matematikaj esploroj (diferencialaj ekvacioj, partaj derivaj\u0302oj)."}]