[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Cereal as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Cerealo estas ajna herbo kultivita por la mang\u0302eblaj komponentoj de it greno (botanike, speco de frukto nomita kariopso), kunmetita de la albumeno, g\u0302ermo, kaj brano.\nCerealgrajnoj estas kultivitaj en pli grandaj kvantoj kaj disponigas pli da mang\u0302aj\u0302energio tutmonde ol iu alia speco de kultivaj\u0302o [1] kaj estas tial bazkultivaj\u0302oj.\nMang\u0302eblaj grajnoj de aliaj plantfamilioj, kiel ekzemple fagopiro ( Poligonacoj), kvinoo ( Amarantacoj) kaj chia ( Lamiacoj), estas referitaj kiel pseu\u0306docerealoj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "En ilia natura formo (kiel en tuta greno ), cerealoj estas ric\u0302a fonto de vitaminoj, mineraloj, karbonhidratoj, grasoj, petroloj, kaj proteino.\nSe rafinite per la forigo de la brano kaj g\u0302ermo, la restanta albumeno estas plejparte karbonhidrato.\nEn kelkaj evoluigaj nacioj, greno en la formo de rizo, tritiko, milio, au\u0306 maizo konstituas plimulton de c\u0302iutaga nutraj\u0302o.\nEn evoluintaj nacioj, cerealkonsumo estas modera kaj multfaceta sed dau\u0306re granda."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La vorto cerealo estas derivita de\" Cereso \", la romia diino de rikolto kaj agrikulturo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Agrikulturo enkalkulis la subtenon de pliigita populacio, kau\u0306zante pli grandajn sociojn kaj poste la evoluo de grandurboj.\nG\u0302i ankau\u0306 kreis la bezonon de pli granda organizo de politika rajtigoj (kaj la kreado de socia tavolig\u0302o), c\u0302ar decidoj devis farig\u0302i koncerne laboron kaj rikoltasignon kaj alirrajtoj al akvo kaj tero.\nAgrikulturo bredis senmovecon, kiam populacioj kontentig\u0302is malsupren je longaj tempodau\u0306roj, kiu kau\u0306zis la amasig\u0302on de materiaj varoj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fruaj Neoolitaj vilag\u0302oj montras signojn de la evoluo de prilaborado de greno.\nLa Levantenio estas la praa hejmo de la prapatroj de tritiko, hordeo kaj pizoj, en kiuj multaj el tiuj vilag\u0302oj estis bazitaj.\nEkzistas signoj de la kultivado de figoj en la Jordan Valley tiel longe kiel antau\u0306 11,300 jaroj, kaj cerealo- (greno) produktado en Sirio antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 9,000 jaroj.\nDum la sama periodo, farmistoj en C\u0302inio komencis kulturi rizon kaj milion, utiligante homfaritajn inundojn kaj fajrojn kiel parton de sia kultivadreg\u0302imo.\nFibrokultivaj\u0302oj estis kulturitaj jam mang\u0302kultivaj\u0302oj, kie C\u0302inio kulturas kanabon, kotonon estantan evoluigita sendepende en Afriko kaj Sudameriko, kaj Sud-Okcidenta Azio malsovag\u0302iganta linon.\nLa uzo de grundamendoj, inkluzive de stalsterko, fis\u0302oj, kompos\u0302to kaj cindro, s\u0302ajnas esti komencig\u0302inta frue, kaj evoluigita sendepende en pluraj lokoj de la mondo, inkluzive de Mezopotamio, la Nilvalo kaj orienta Azio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La unuaj cerealgrajnoj estis malsovag\u0302igitaj fare de fruaj primitivaj homoj.\nAntau\u0306 Proksimume 8,000 jaroj, ili estis malsovag\u0302igitaj fare de maljunegaj farmaj komunumoj en la Fekundduonluna regiono.\nTriticum turgidum subsp. dicoccon-tritiko, spelteto, kaj hordeo estis tri el la tielnomitaj Neoolitaj fondintrikoltoj en la evoluo de agrikulturo.\nC\u0302irkau\u0306 la sama tempo, milioj kaj rizoj komencis ig\u0302i malsovaj\u0302igitaj en Orientazio.\nSorgo kaj milioj ankau\u0306 estis kulturitaj en sub-sahara Okcidentafriko."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Dum la dua duono de la 20-a jarcento ekzistis sensacia pliig\u0302o en la produktado de altaj rendiment-cerealaj kultivaj\u0302oj tutmonde, aparte tritiko, kaj rizo, pro iniciato konata kiel la Verda revolucio.\nLa strategioj evoluigitaj per la Verda revolucio temigis batalu for malsaton kaj estis alkuregantaj en akirado de totalaj rendimentoj de cerealgrajnoj, sed s\u0302ajne ne donis sufic\u0302an signifon por nutrokvalito.\nTiuj modernaj altaj rendiment-cerealaj kultivaj\u0302oj havas malaltan kvalitproteinojn, kun endaaminoacidaj mankostatoj, estas altaj en karbonhidratoj, kaj manko balancis esencajn grasacidojn, vitaminojn, mineralojn kaj aliajn bonkvalitajn faktorojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dum la preter malmultaj jardekoj, ankau\u0306 ekzistas kreskanta intereso en plurjaraj grenplantoj.\nTiu intereso evoluigita pro avantag\u0302oj en erozio kontrolas, reduktis bezonon de sterkaj\u0302o, kaj potencialo malaltigis kostojn al la farmisto.\nKvankam esplorado dau\u0306re estas en fruaj stadioj, La Tera Instituto en Salina, Kansaso povis krei kelkajn kulturvariojn kiuj produktas sufic\u0302e bonan kultivaj\u0302orendimenton."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La varma-sezonaj cerealoj estas kultivitaj en tropika malaltebenaj\u0302o jar-rondaj kaj en temperitaj klimaoj dum la senfrosta sezono.\nRizo estas ofte kultivita en inunditaj kampoj, kvankam kelkaj trostrec\u0302oj estas kultivitaj en tereno.\nAliaj varmaj klimatcerealaj\u0302oj, kiel ekzemple sorgo, estas adaptitaj al aridaj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Malvarmet-sezonaj cerealoj estas bon-adaptitaj al temperitaj klimaoj.\nLa plej multaj specoj de speciala specio estas au\u0306 vintro au\u0306 printempaj specoj.\nVintro kiam specoj estas semitaj en la au\u0306tuno, g\u0302ermas kaj kreskas vegetative, tiam ig\u0302as neaktivaj dum vintro.\nIli rekomencas kreski en la printempo kaj maturaj en malfrua printempo au\u0306 somerkomenco.\nTiu kultivadsistemo faras optimuman uzon de akvo kaj liberigas la teron por alia kultivaj\u0302o frue en la kresksezono."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Vintrospecoj ne floras g\u0302is printempo c\u0302ar ili postulas printempecigon: eksponig\u0302o al malaltaj temperaturoj por genetike kialigita tempodau\u0306ro.\nKie vintroj estas tro varmaj por printempecigo au\u0306 superas la eltemon de la kultivaj\u0302o (kiu varias je specioj kaj diverseco), farmistoj kultivas printempajn specojn.\nPrintempaj cerealaj\u0302oj estas plantitaj en frua printempo kaj maturigas poste tiun saman someron, sen printempecigo.\nPrintempaj cerealaj\u0302oj tipe postulas pli da irigacio kaj rendimenton malpli ol vintrocerealaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Post kiam la cerealplantoj kreskigis siajn semojn, ili kompletigis sian vivociklon.\nLa plantoj mortas, ig\u0302as brunaj, kaj sekaj.\nTiel baldau\u0306 kiel la gepatroplantoj kaj iliaj semkernoj estas sufic\u0302e sekaj, rikolto povas komencig\u0302i."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En industrilandoj, grenrikoltoj estas universale mas\u0302in-rikoltitaj, tipe uzante kombajnon, kiu tranc\u0302as, tresh, kaj blovpurigas la grenon dum ununura enirpermesilo trans la kampo.\nEn evolulandoj, gamo da rikoltaj metodoj estas en uzo, depende de la kosto de laboro, de kombinaj\u0302oj g\u0302is maniloj kiel ekzemple la falc\u0302ilo au\u0306 grenlulilo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Se kultivaj\u0302o estas rikoltita dum humida vetero, la greno eble ne sekig\u0302as adekvate en la kampo por malhelpi ruinaj\u0302on dum sia stokado.\nEn tiu kazo, la greno estas sendita al senakvig\u0302a instalaj\u0302o, kie artefarita varmeco sekigas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En Nordameriko, farmistoj ofte liveras sian lastatempe rikoltitan grenon al grenlifto, granda stokejo kiu plifirmigas la kultivaj\u0302ojn de multaj farmistoj.\nLa farmisto povas vendi la grenon c\u0302e la livertempo au\u0306 konservi proprieton de parto de greno en la nag\u0302ejo por pli posta vendo.\nStokejoj devus esti protektitaj kontrau\u0306 malgrandaj grendamag\u0302bestoj, rong\u0302uloj kaj birdoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La sekva tablo montras la jaran produktadon de cerealoj en 1961, [10] 2010, 2011, 2012, kaj 2013 vicigite antau\u0306 2013 produktado."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Maizo, tritiko, kaj rizo kune respondecita pri 89% de c\u0302iu cerealproduktado tutmonde en 2012, kaj 43% de c\u0302iuj mang\u0302kalorioj en 2009, [11] dum la produktado de aveno kaj triticale draste falis de iliaj 1960aj-niveloj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Alia cerealhonorindulo de avizo, sed ne inkludita en FAO statistiko, inkludas:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tef, antikva grajno kiu estas bazvaro en Etiopio.\nG\u0302i estas alta en fibro kaj proteino.\nG\u0302ia faruno ofte kutimas fari injeran.\nG\u0302i ankau\u0306 povas esti mang\u0302ita kiel varma matenmang\u0302produkto simila al faruno kun c\u0302okolado au\u0306 nuksa gusto.\nG\u0302ia faruno kaj tutaj grenproduktoj povas kutime esti trovitaj en naturaj mang\u0302butikoj.\nSovag\u0302a rizo, kultivita en malgrandaj kvantoj en Nordameriko."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Pluraj aliaj specioj de tritiko ankau\u0306 estis malsovag\u0302igitaj, kelkaj tre frue en la agrikulturhistorio:"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Spelto, proksima parenco de ordinara tritiko.\nEinkorn, tritikspecio kun ununura grajno.\nTriticum turgidum subsp. dicoccon, unu el la unuaj kultivaj\u0302oj malsovag\u0302igita en la Fekunda duonluno.\nDurum-tritiko, la nura tetrapolida specio de tritiko nuntempe kultivis, kutimis fari semolon.\nKamut, maljunega parenco de durum-tritiko kun nekonata historio."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En 2013 tutmonda cerealproduktado atingis rekordon 2,521 milionoj da tunoj.\nBurg\u0302onanta trempsau\u0306co al 2,498 milionojn da tunoj estis prognozita por 2014 fare de la FAO en julio 2014."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kelkaj grajnoj estas mankhavaj en la enda aminoacido, lizino.\nTio estas kial multaj vegetaraj kulturoj, por ricevi ekvilibran dieton, kombinas sian dieton de grajnoj kun gus\u0302oj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Multaj gus\u0302oj, aliflanke, estas mankhavaj en la endaaminoacida Metionino, kiuj grajnoj enhavas.\nTiel, kombinaj\u0302o de gus\u0302oj kun grajnoj formas ekvilibran dieton por vegetaranoj.\nOftaj ekzemploj de tiaj kombinaj\u0302oj estas legomstufaj\u0302o (lentoj) kun rizo de Suda Indians kaj bengaloj, legomstufaj\u0302o kun tritiko en Pakistano kaj Norda Hindio, kaj faboj kun tortiljoj, tohuo kun rizo, kaj arakida butero kun tritikpano (kiel sandvic\u0302oj) en pluraj aliaj kulturoj, inkluzive de amerikanoj.\nLa kvanto de krudproteino trovita en greno estas mezurita kiel la grena krudproteinkoncentrig\u0302o."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La Iso publikigis serion de normoj koncerne cerealproduktojn kiuj estas kovritaj fare de ICS 67.060."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Hare Krishna Food por Vivo"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Greno estas poaco, kies semon oni povas mueli kaj mang\u0302i. Oni ofte uzas grenon por fari farunon, kaj sekve panon kaj aliajn bakaj\u0302ojn kaj nutraj\u0302ojn entute."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ekzistas ne-poacaj plantoj, kiujn oni simile kiel grenon kultivas pro iliaj semoj, ekzemple"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Apud la vorto \"greno\" ekzistas la ne-oficiala novradiko \"cerealo\" kun tre simila signifo. Sed ne tute klaras kial oni enkondukis tiun aldonan radikon, kiam jam ekzistas la vorto \"greno\". Lau\u0306 kelkaj \"cerealo\" emfazas, ke temas pri mang\u0302ebla planto, dum por aliaj \"cerealo\" emfazas ke oni ankau\u0306 alkalkulas la plantojn, kiuj el kuirada vidpunkto similas al grenoj (ekz-e kvinoo)."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Jen kiel oni povas rekoni grenojn kiam ili estas en herba stadio:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Rigardi c\u0302e la kunligo de la folio kaj tigo. Tiuloke c\u0302e cerealoj povas trovig\u0302i:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "\"oreletoj\" (3) t. e. orelformaj elstarantaj\u0302oj ambau\u0306flanke de la foliobazo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "T=Tritiko, tritiko montras la tri trajtojn\nH=Hordeo, hordeo ne surhavas harojn, nur la du unuajn trajtojn.\nA=Aveno, aveno ne montras oreletojn, nur ligulon.\nS=Sekalo, sekalo montras neniun el tiuj trajtoj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La neuzeblajn (malpurajn, infektitajn) grenojn oni povas uzi por hejtado. La kaloria valoro de 1 kg da greno estas 3400 (dum tiu de brunkarbo estas nur 3100, c\u0302e pajlo 2600). En 2005, en C\u0302eh\u0302io, oni forbruligas grenojn por tiel solvi problemojn de stokado, nevendebleco (je prezo de 35,5 eu\u0306roj; dume intervencia prezo estas 101 eu\u0306ro)."}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u00ab Kia greno, tia pano. \u00bb\n\u00ab Konsumi sian grenon antau\u0306 g\u0302ia maturig\u0302o. \u00bb"}]