[{"text_idx": "#000004", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000005", "text": "La kau\u0306zoj de estig\u0302o de la mito pri la kantona kiel pli au\u0306tentika c\u0302ina lingvo"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Vaste uzataj kantonaj vortoj kaj esprimoj, kiuj mankas en vortaroj de la normigita c\u0302ina lingvo (putonghua). Bildo el Inmediahk.net (CC: AT-NC)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kiel mi klarigis en antau\u0306a artikolo, ekzistas ne unu c\u0302ina lingvo, sed pluraj variaj\u0302oj kaj dialektoj. Nur post la establo de Respubliko C\u0302inio (RC\u0302) en 1912 la mandarena, lingvo parolata en la nordorienta parto de C\u0302inio kaj en la kortego de dinastio Qing, estis farita la nacia lingvo de C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La decido estis farita kadre de arbitra voc\u0302donado en la \u201cKomitato pri Normigo de Prononcado\u201d la 15-an de februaro 1913, en la j\u0302us fondita RC\u0302. En la komitato estis 44 reprezentantoj, sed la prezidanto Cai Yuanpei, tiutempe prezidanto de la Pekina Universitato, havis 29 voc\u0302ojn dum la vic-prezidanto havis 5 voc\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La mandarena, poste nomita putonghua, servas kiel lingvofrankao [eo] en C\u0302inio, ebligante al parolantoj de diversaj c\u0302inaj lingvoj komunikig\u0302i unu kun la alia. La lando restis lingve diverseca g\u0302is la 1990-aj jaroj, kiam la putonghua estis aprobita kiel la c\u0302efa instruilo en lernejoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Multaj plendas pri la arbitra decido fari la mandarenan oficiala lingvo en 1913 kaj lokaj advokatoj rezistas al la subpremado de gepatraj lingvoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En la kantonlingva provinco Guangdongo multaj kredas ke la loka lingvo estas pli au\u0306tentika ol la mandarena kaj iuj ec\u0302 opinias ke la kantona preskau\u0306 ig\u0302is oficiala lingvo de C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Multaj c\u0302inaj revoluciuloj, eksigintaj la mandarenan dinastion Qing, naskig\u0302is en Guangdongo. Ekzemple, la patro-fondinto de RC\u0302, Sun Jatsen, estis denaska parolanto de la kantona kaj la hakkaa lingvoj, kaj naskig\u0302is en Guangdongo. Li ekplanis renversi la dinastion Qing en Honkongo kiel membro de la kantonlingva grupo Kvar Banditoj. Post kiam Sun formis la C\u0302inan Revolucian Aliancon en Japanio, li kolektis monoferojn de eksterlandaj c\u0302inoj en Nanyang (landoj de Sud-Orienta Azio, inkluzive de Malajzio, Indonezio kaj Filipinoj) por financi la c\u0302inan revolucion. La eksterlandaj c\u0302inoj de Nanyang estis plejparte parolantoj de la kantona kaj la hakkaa."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La kantona kaj aliaj lingvoj de la Suda C\u0302inio estis konsiderataj la pli g\u0302usta elekto politike, c\u0302ar la mandarena estis parolata de la imperiestra kortego de la dinastio Qing dum la c\u0302inaj revoluciuloj planis renversi g\u0302in. Pro tiuj c\u0302i konsideroj la Komitato pri Normigado de Prononcado, establita en RC\u0302, ne povis atingi interkonsenton pri la oficiala lingvo, kvankam finfine g\u0302i faris la decidon, grandparte gvidatan de la prezidanto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Krom politikaj konsideroj, de vidpunkto de multaj sudaj c\u0302inoj la mandarena estas konsiderata \u201cfremdigita han-lingvo\u201d \u80e1\u5316\u6f22\u8a9e, c\u0302ar la norda parto de C\u0302inio dum c\u0302ina historio trovig\u0302is sub regado de fremdaj triboj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Lau\u0306 Yuan Tengfei, fama c\u0302ina historiisto kaj instruisto de historio, la mandarena estis kreola lingvo parolata de fremdaj triboj en la norda parto de C\u0302inio, kies centro estis Pekino. La historiisto atentigas pri unu el siaj libroj dedic\u0302itaj al c\u0302ina historio:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "\u5317\u4eac\u662f\u907c\u91d1\u5143\u660e\u6e05\u4e94\u671d\u6545\u90fd,\u9664\u4e86\u660e\u671d,\u907c\u91d1\u5143\u6e05\u5168\u662f\u5c11\u6578\u6c11\u65cf,\u6240\u4ee5\u5317\u4eac\u9019\u500b\u5730\u65b9\u81ea\u53e4\u80e1\u6f22\u96dc\u5c45,\u80e1\u4eba\u7d71\u6cbb\u7684\u6642\u9593\u53ef\u80fd\u6bd4\u6f22\u4eba\u9084\u8981\u9577\u3002"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pekino estis la c\u0302efurbo de la h\u0302itana dinastio Liao (916 kaj 1125), g\u0302urc\u0302ena dinastio Jin (1115\u20131234), mongola dinastio Yuan (1271\u20131368), hana dinastio Ming (1368\u20131644) kaj manc\u0302ura dinastio Qing (1636\u20131912). Malsame ol la dinastio Ming, Liao, Jin, Yuan kaj Qing estis gvidataj de ne-hanaj etnaj malplimultoj. Se paroli pri Pekino, tiu c\u0302i loko c\u0302iam estis log\u0302ata de miksaj\u0302o de hanoj kaj fremdaj triboj; la tempo, dum kiu Pekino trovig\u0302is sub la regado de fremdaj triboj, estas vers\u0302ajne pli longa ol sub la hana regado."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Aliflanke, aliaj sudaj c\u0302inaj lingvoj, speciale la kantona, estas konsiderataj pli au\u0306tentikaj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La mito pri la kantona diras ke la lingvo estis parolata dum la dinastio Tang kaj konservig\u0302is en Suda C\u0302inio post la ribelo de An Lus\u0302an (755\u2013763), c\u0302ar la imperiestro fug\u0302is al Sic\u0302uano kaj ankau\u0306 granda nombro de literaturistoj forkuris al Suda C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dum ne eblas spuri la prononcadon de la c\u0302ina de la dinastio Tang, la kantona mito estas subtenata de pluraj ekzemploj kiuj montras kiel la lingvaj esprimoj estas bazitaj sur klasika c\u0302ina literaturo, ekzemple la esprimo de \u201camo\u201d estas \u201cjung1-yi3\u2032\u2032 (\u937e\u610f) en la kantona, prefere al \u201cxi huan\u201d; (\u559c\u6b61) en la mandarena devenas de C\u0302e akvorando de la norda dinastio Song kaj la esprimo \u201ckiel multe\u201d kiel \u201cgei2-do1\u2032\u2032 (\u5e7e\u591a) sin bazas sur la kantona, ne sur \u201cduo shao\u201d; \u591a\u5c11 en la mandarena devenas de la poemo \u201cSinjorino Yu, la reg\u0302a belulino\u201d (\u865e\u7f8e\u4eba)\u201d verkita de Li Yu (\u674e\u715c 937\u2013978), imperiestro de la suda dinastio Tang."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Oni diras ankau\u0306 ke la poemoj de Tang havas pli bonajn rimojn en la kantona. Ofte citata ekzemplo estas la poemo de Wang Zhihuan (688\u2013742) \u201cGrimpado sur Cikonian Turon\u201d (\u767b\u9e1b\u96c0\u6a13). La traduko malsupre montras kiel la poemaj rimoj estas prononcataj en la putonghua kaj la kantona:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mandarin: Ba\u0301i ri\u0300 yi\u0304 sha\u0304n ji\u0300n\nge\u0300ng sha\u0300ng yi\u0300 ce\u0301ng lo\u0301u"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tamen, kiel atentigas iuj esploristoj, la debatoj pri au\u0306tentikeco spegulas la lokan reagon al la kultura entrudig\u0302o de centraj au\u0306toritatoj. Ekde la aprobo de la leg\u0302o traktanta la normigitan parolan kaj skriban c\u0302inan lingvon en 2000, la log\u0302antoj de provinco Guangdongo firme oponas g\u0302in. Ene de du jardekoj la publika komunikado en registaraj organizaj\u0302oj, lernejoj, komercaj entreprenoj, restoracioj ktp transiris en la provinco de la kantona al putonghua."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Por Honkongo ekde 1999 la urba registaro ellaboris planon por efektivigi la politikon de instruado de la c\u0302ina lingvo en putonghua, ne en la kantona, en la bazaj kaj sekundaraj lernejoj. Tamen la plano alfrontis firman oponon de la eduka sektoro kaj esploro montris ke infanoj povus sperti malfacilaj\u0302ojn pri komprenado de c\u0302inaj esprimoj, se ili estos klarigataj en putonghua. La au\u0306tentikeco de la kantona lingvo ankau\u0306 estas citata kiel s\u0302losila argumento kontrau\u0306 la normiga lingva politiko. La plano estis frostigita g\u0302is 2008."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En 2020 pli ol 70% de la bazaj kaj c\u0302irkau\u0306 30% de la sekundaraj lernejoj en Honkongo transiris al putonghua je instruado de la c\u0302ina lingvo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Post la subpremo de la protestoj kontrau\u0306 ekstradicio al C\u0302inio okazintaj en 2019, kaj la realigo de la Nacia Sekureca Leg\u0302o en 2020, la pus\u0302o al kompleta realigo de instruado de la c\u0302ina lingvo en la putonghua grave kreskis. Wong Ching-yung, porregistara esploristo, ekzemple argumentis en la pensofabrika magazino Bauhinia, ke la transiro al la putonghua kiel la normigita c\u0302ina lingvo en Honkongo devos ig\u0302i signifa parto de la urba \u201cnacia edukado\u201d, kaj li subtenis sian argumenton per la internacia statuso de la putonghua, inkluzive la aprobon de la putonghua fare de Unuig\u0302intaj Nacioj kiel oficiala parolata lingvo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La Tago de la C\u0302ina Lingvo, festata lau\u0306 decido de UN la 20-an de aprilo, povus ig\u0302i plia kau\u0306zo por promociado de la normigo de la parola c\u0302ina lingvo en Honkongo. Estas iom ironie ke la tago estas origine dedic\u0302ita por celebri la lingvan diversecon."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Plej novaj artikoloj pri Orienta Azio"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Dokumenta filmo el Tajvano prezentas forgesitan historion de vjetnama rifug\u0302ejo en la 1970-aj jaroj"}, {"text_idx": "#000034", "text": "C\u0302u Tajvano estas neagnoskita lando?"}, {"text_idx": "#000035", "text": "La historioj de koreoj en Kirgizio, konvertig\u0302intaj al islamo"}, {"text_idx": "#000041", "text": "C\u0302iuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje c\u0302ar tiu povus esti markita kiel spamo.\nBonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaj\u0302ojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj."}]