[{"text_idx": "#000000", "text": "Vilmos Benczik: Libroeldonado sen mitoj"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Inter 1976 kaj 1990 funkciis en Hungario signifa libroeldona aktivado. C\u0302ar mi havis la s\u0302ancon partopreni en g\u0302i kaj preskau\u0306 sola difinis la eldonpolitikon de HEA (Hungara Esperanto-Asocio), pluraj amikoj instigis min resumi la atingojn de tiuj 15 jaroj. Komence mi rezistis, sed kun la paso de la tempo c\u0302iam pli mi emas rekoni, ke tio povas havi iom da utilo. Se ne alian utilon, do tion, ke tiamaniere eblos eviti naskig\u0302on de mitoj pozitivaj kaj negativaj.\nAtentu, ke temas ne pri la literatura au\u0306 didaktika valoro de la eldonaj\u0302oj de HEA, sed pri la problemoj de la eldonado kaj vendado de libroj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Esperanto en la mola diktaturo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "La plej trafa vorto, kiu karakterizis tiun situacion, estas librosoifo. Ekde la mezo de la 1960aj jaroj, paralele kun la iompostioma molig\u0302o de la diktaturo, la interesig\u0302o por Esperanto viglig\u0302is, la nombro de la esperantistoj kreskis, sed legaj\u0302oj mankis. Libroeldonado estis praktike s\u0302tata monopolo; ec\u0302 okaze de la 51a UK en Budapes\u0302to (1966) rezulte de neproporcie grandaj klopodoj povis aperi nur du esperantlingvaj libroj: La tragedio de l\u2019 homo kaj Ora duopo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La librosoifon de hungaraj esperantistoj principe oni povus kontentigi per du eblaj manieroj: enlanda libroproduktado kaj libroimporto. Libroimporton malebligis du cirkonstancoj. La importon el soclandoj (Socialismaj landoj) draste limigis tiu cirkonstanco, ke libroeldonado en tiuj landoj estis same s\u0302tata monopolo, tial nur sporade aperis esperantlingva libro tie kaj tie. La importon el la ceteraj landoj bremsis ec\u0302 du kau\u0306zoj:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "2. la prezniveloj de soclandoj kaj okcidentaj landoj estis treege malsamaj: ekzemple, libro de la eldonejo Stafeto dum la sesdekaj jaroj kostis en Hungario c\u0302. dudekoblon de samampleksa hungarlingva libro \u2013 tiamaniere evidente mankis vasta ac\u0302etpovo por tiuj libroj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kiel supre jam estis aludite, la enlandan libroeldonadon longe malebligis malpermesoj politikaj kaj ekonomiaj. C\u0302i lastaj post 1968 komencis mildig\u0302i, c\u0302ar pro la krizo de la centrisma ekonomia direktado la politika gvidantaro de la lando decidis fari kelkajn timemajn pas\u0302etojn al merkata ekonomio: tio siavice rezultigis ankau\u0306 ioman molig\u0302on de diktaturo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La akirita presmas\u0302ino \u2013 primitiva, trivita, c\u0302iutage paneanta, tamen: vera presmas\u0302ino! \u2013 memevidente naskis la ideon produkti esperantlingvajn librojn, ec\u0302 se komence en tre modesta teknika kvalito. Restis nur ricevi prespermeson c\u0302e la cenzura oficejo, sed dank\u2019 al la dau\u0306ra molig\u0302o de la diktaturo solvig\u0302is ankau\u0306 tio. Komence la oficejo volis postuli hungaran tradukon de c\u0302iu eldonota libro, sed post iom da argumentado flanke de mi la oficistoj lasis sin persvadi, ke tio tamen ne necesas."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La uverturo de la eldona agado estis kvarlibra serio: Koko krias jam! de Ferenc Szila\u0301gyi, la poemaro Kvaropo (de Auld, Dinwoodie, Francis kaj Rossetti), la esearo de Lajos Ta\u0301rkony De pag\u0302o al pag\u0302o, kaj kolekto de unuaktaj\u0302oj de Julio Baghy sub la titolo En maskobalo. Kiel videble, c\u0302iuj kvar libroj estis originale verkitaj en Esperanto, kaj c\u0302iuj kvar libroj estis represoj. Ne hazarde. La celo de la eldonpolitiko ekde la komenco estis akceli la kulturan integrig\u0302on de la hungara esperantistaro en la internacian movadon, kaj tiun celon plej bone servis la akirebligo de la jam kanonig\u0302intaj pintaj verkoj de la Esperanta literaturo. Tio, ke represi estas pli facile, ol prepari novajn verkojn, rolis nur kiel duaranga vidpunkto.\nS\u0302losila punkto de la tuta projekto estis la realisma organizado de la vendado. Tio ne estis facila afero, almenau\u0306 pro du kau\u0306zoj. Unue pro tio, ke komence eblis kalkuli nur pri la hungarlanda merkato (pere de UEA ni povis vendi nur kelkajn dekojn da ekzempleroj el c\u0302iu titolo); kaj due pro tio, c\u0302ar la hungara publiko kutimig\u0302is al la forte subvenciitaj malaltaj prezoj de la hungarlingvaj libroj. La starto tamen sukcesis tre bone: la unuajn kvar librojn eblis aboni kune (ni nomis tion \u201cLibroserio 1\u201d), c\u0302. por 60% de la kuna prezo de la kvar libroj \u2013 kaj dum nur tri monatoj kolektig\u0302is c\u0302. 900 abonantoj (kun antau\u0306pagoj)! Mi emfazas, ke nur en Hungario! La tiama hungara esperantistaro meritas c\u0302ian lau\u0306don, ja manke de ia ajn subvencio la prezo de tiuj libroj superis c\u0302. trioble la prezon de similampleksaj hungarlingvaj libroj. Tiu starto bazis la esperon, ke ni povos funkciigi libroeldonan entreprenon, kiu kapablos finance vivteni sin mem. Kaj tiel farig\u0302is."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En Hungario formig\u0302is solida libromerkato. HEA funkciigis c\u0302iutage plentempe malfermitan librovendejon en Budapes\u0302to, kies oferto dau\u0306re vastig\u0302is dank\u2019 al tio, ke per inters\u0302ang\u0302oj venis al Hungario amaso da alilande eldonitaj Esperantaj libroj. Kompreneble tiu libroservo liveris ankau\u0306 pos\u0302te; menditaj libroj alvenis al la mendinto g\u0302enerale ene de unu semajno."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Post la enlanda vendado la plej grandan parton de la Esperantaj libroj, eldonitaj en Hungario, englutis la sovetunia merkato."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sovetunio estis merkato ekstreme grava por la hungarlanda Esperanta libroeldonado, pro pluraj kialoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Unue pro la normala Esperanta solidareco: havigi al sovetuniaj esperantistoj librojn, per kiuj ili povas intime ligig\u0302i al la internacia Esperanta kulturo. Tio gravis c\u0302efe, c\u0302ar tiuj malmultaj Esperantaj libroj, kiuj povis aperi en Sovetunio, estis tradukaj\u0302oj au\u0306 de klasikaj\u0302oj el sovetuniaj lingvoj, au\u0306 tradukaj\u0302oj de politikaj bros\u0302uroj \u2013 c\u0302iukaze ili havis nete endogenan karakteron."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Due, tiu vendado estis gravega ankau\u0306 el financa vidpunkto, ja sovetuniaj esperantistoj estis multnombraj kaj soifaj je libroj. La vendado al sovetuniaj esperantistoj ebligis al ni atingi eldonkvantojn, kiuj grave superis la tiam kutimajn ciferojn de la tutmonda Esperanta libroeldonado, kaj dank\u2019 al tio la produktokostoj por unu ekzemplero malpliig\u0302is. Tiamaniere ankau\u0306 aliaj ac\u0302etantoj de hungarlandaj Esperantaj eldonaj\u0302oj profitis el la vendado al Sovetunio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tiu peranta sistemo funkciis, tamen g\u0302i ne estis ideala, almenau\u0306 pro du kau\u0306zoj. Unue pro tio, ke g\u0302i ofendis la validajn sovetuniajn kaj hungarajn leg\u0302ojn en almenau\u0306 deko da punktoj, do la risko estis tro granda. Due pro tio, c\u0302ar la vendoprezoj, kiujn aplikis la perantoj, estis konformaj al la hungarlandaj prezoj \u2013 kaj tiuj superis du-trioble la kutimajn (forte subvenciitajn) libroprezojn en Sovetunio. Tiu proporcio validis ankau\u0306 por salajroj, do la hungaraj Esperantaj libroj montrig\u0302is tre multekostaj por la averag\u0302a ac\u0302etpovo de sovetuniaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sovetunio subvenciis ne nur sian propran libroeldonadon, sed ankau\u0306 la libroimporton. La s\u0302tata libroeksporta/importa entrepreno Mej\u0302kniga (Mej\u0302dunarodnaja kniga = Internacia libro, malfondita en marto 2013) zorge kribris (unuavice lau\u0306 ideologiaj vidpunktoj) kaj kvante limigis importitajn librojn, sed la vendoprezon de tiuj, kiujn g\u0302i decidis importi, g\u0302i konformigis al la kutima preznivelo de libroj, eldonitaj en Sovetunio. Tiun fakton mi spertis jam pli frue, c\u0302ar kiel instruisto de la rusa lingvo mi ofte veturis al Sovetunio, kaj multekostajn hungarajn librojn (vortarojn, enciklopediojn ktp.) mi ac\u0302etis duonpreze en la internacia librovendejo de Moskvo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La celo do estis, ke Esperantaj libroj iru al Sovetunio per la oficialaj kanaloj. Al la hungara s\u0302tata libroeksporta/importa firmao Kultu\u0301ra c\u0302iujare ni faris oferton (kun detalaj priskriboj pri la libroj), kiun g\u0302i pludonis al la sovetunia Mej\u0302kniga, sed tiu lasta persiste rifuzis mendi ion ajn. Post kelkjara malsukceso mi decidis fari provon: mi formulis la priskribojn de la ofertataj libroj ruslingve (g\u0302is tiam lau\u0306 la deziro de Kultu\u0301ra la priskriboj estis en la hungara, kaj la firmao ilin tradukis al la rusa) en la kutima propaganda-patosa stilo de la sovetunia gazetaro. Ekzemple La verda koro de Julio Baghy ricevis tian priskribon: \u201cLa romaneto de la granda Esperanta verkisto-realisto priskribas la heroan batalon de la Rug\u0302a Armeo kontrau\u0306 la imperiismaj invadantoj dum la civila milito\u201d. Kaj la efiko estis mirakla: Mej\u0302kniga mendis tiam (kaj ankorau\u0306 dum pluraj jaroj poste, g\u0302is 1990) grandan kvanton el la hungaraj Esperantaj libroj, kaj g\u0302i vendis ilin en la sovetuniaj librovendejoj por c\u0302. la triono de tiu prezo, kiun g\u0302i mem pagis por ili."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Entute, dum 1976-90 HEA eldonis 138 librojn en/pri Esperanto kun la suma pag\u0302onombro 21.429 en la suma eldonkvanto 368.948 ekzempleroj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kelkaj Esperantaj libroj de Istva\u0301n Nemere estis ac\u0302etataj (eble, ankau\u0306 legataj) en Sovetunio ec\u0302 pli amase ol en Hungario."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La suba tabelo, eltirita el la kompleta plurpag\u0302a tabelo, donas imagon pri la dimensioj de la eldona kaj librovenda aktivado en Hungario. La vendonombroj al Sovetunio entenas nur la vendojn per Mej\u0302kniga, sed krome ankau\u0306 niaj perantoj vendis foje la saman kvanton, kiel Mej\u0302kniga."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La montransporton ENE de Sovetio mi povas atesti, mi portis la monon (en pos\u0302o, kontante!) inter du sovetiaj respublikoj trajne kaj aviadile + flugo al Hungario, ial tio estis malpli kosta ol sendi.\nTre interesa artikolo! Multan dankon!\nMi dankas pro tiu bonega artikolo kaj por la E-histrio tre grava.\nMi s\u0302atus havi similan artikolon ankau\u0306 pri eldonado de revuoj en Hungario en tiu periodo. Estis mirinda ankau\u0306 tiu agado kun pluraj E-revuoj kaj ankau\u0306 nacilingvaj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mi dankas pro tiu bonega artikolo kaj por la E-histrio tre grava.\nMi s\u0302atus havi similan artikolon ankau\u0306 pri eldonado de revuoj en Hungario en tiu periodo. Estis mirinda ankau\u0306 tiu agado kun pluraj E-revuoj kaj ankau\u0306 nacilingvaj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d"}]