[{"text_idx": "#000001", "text": "Pola popolartistino Karolina Cicha [eo], kantistino, komponistino, multinstrumentistino kaj unu-virina orkestro provas uzi la muzikon por venki historian antau\u0306jug\u0302on vidalvide de minoritataj grupoj en Eu\u0306ropo. En c\u0302i tiu intervjuo kun Global Voices, s\u0302i klarigas kial s\u0302i prezentas la muzikon de minoritatoj en Pollando, c\u0302u sole, c\u0302u kune kun siaj kolegaj artistoj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Por multaj minoritataj grupoj, esti aliigita [ndltr. esti reprezentata de aliaj homoj] estas konata sperto. Sed muziko povas oferti vojon al interkultura [eo] dialogo kaj kundivido de transkultura [eo] perspektivo. C\u0302ar muziko ofte estas s\u0302losila kultura kaj nacia identigiloj \u2013 konsekvence trans generacioj \u2013 muziko povas konservi kulturojn kaj malhelpi ilian nenaturan asimiladon [eo] meze de antau\u0306jug\u0302o au\u0306 diskriminacio de la plimulto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302io, kion mi devas diri pri g\u0302i, estas ie inter la melodioj. Muziko parolas pli ol vortoj. G\u0302i estas la lingvo de emocioj. G\u0302i estas beleco. Vi devas iri al koncerto au\u0306 au\u0306skulti albumon [por kompreni g\u0302in]."}, {"text_idx": "#000004", "text": "C\u0302i tiuj humanigaj klopodoj kongruas kun la pensado de la germana \u201cfilozofo de ekzistanteca pesimismo\u201d Arthur Schopenhauer [eo], kiu proponis en sia \u201cLa mondo kiel volo kaj reprezento\u201d ke muziko estas universala lingvo kiu povas malkas\u0302i niajn internajn paroladojn kaj dezirojn kaj povas esti lingvo de kompreno kaj akcepto, helpante nin eviti fali en antau\u0306jug\u0302on kaj protekti nin kontrau\u0306 eterna sufero."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tra s\u0302ia muziko, Cicha elstarigas la plurdimensiecon de la pola kaj orienteu\u0306ropa kulturoj. En 2017, kune kun Bart Pa\u0142yga, s\u0302i surbendigis la albumon Tatar Album (P\u0142yta Tatarska) , kun kantoj de la krimeaj kaj volgaj tataroj [eo], kiuj c\u0302erpas el tradicioj kaj sonoj el la jaro 1397, de kiam datig\u0302as la unuaj mencioj pri la tataroj en la Granda Duklando de Litovio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La tataroj, specife la Lipka-tataroj [eo], estas parto de la pola pejzag\u0302o ekde la 14-a jarcento. Kiel multaj el sia speco, Lipka-tataroj estis parto de la pli granda tjurka islama familio, kiuj skribas en la araba alfabeto kaj parolas la tataran lingvon [eo], tamen, dum la asimilprocezoj en Pollando (tra la tielnomita pola-centrismo), multe de tiu kulturo kaj historio perdig\u0302is \u2013 kvankam aktivuloj kaj artistoj [eo] komencis revivigi la tataran heredaj\u0302on en la lastaj jaroj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Karolina Cicha, kiu naskig\u0302is en la Podlah\u0302ia provinco de Pollando, diskutis kial s\u0302i estas allogita al la tatara muziko:"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Multaj tataroj log\u0302as en mia hejmregiono. Ili translog\u0302ig\u0302is al Pollando antau\u0306 pli ol 600 jaroj, kreskis en la pola kulturo kaj samtempe ne forgesis pri sia identeco kaj islamo [eo]."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Tamen, ec\u0302 antau\u0306 c\u0302i tiu albumo plena de tatara muziko, Karolina surbendigis alian albumon Wieloma je\u0328zykami (Nau\u0306 lingvoj), kiu prezentis kantojn de aliaj polaj malplimultoj, kiel belorusoj, litovoj, rusoj, ukrainoj, judoj, romaoj, kaj du kantoj de la tatara nacia minoritato."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tamen, s\u0302i ne haltis malkovri la sonojn de malplimultoj. En au\u0306gusto 2022, s\u0302i venis al la malnova sinagogo en Plzen\u030c [Plezeno, C\u0302eh\u0302io], kune kun Patricja Betley kaj Karolina Matuszkiewicz, en tradiciaj naciaj vestaj\u0302oj, por prezenti la kantojn de la karaimoj [eo], la sola tjurka malplimulto kiu konfesas judismon [eo]."}, {"text_idx": "#000012", "text": "...Kiam temas pri la karaismanoj [eo], tiu c\u0302i minoritato c\u0302eestas ankau\u0306 en Pollando kaj estas lau\u0306organize tre dinamika. Estis la polaj karaismanoj mem, kiuj petis min arang\u0302i kaj disvolvi sian muzikon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Karolina ne simple prezentas la muzikon de minoritatoj \u2013 s\u0302i ankau\u0306 kantas en iliaj lingvoj:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Min tre interesig\u0302as minoritatoj, tial mia deziro lerni la fonetikon de lingvoj. Dum lernado de la lingvo, vi devas ankau\u0306 lerni pri la kulturo kaj mondbildo [eo] de difinita minoritato."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Prezentinte la muzikistojn dum la karaima muzikkoncerto en la sinagogo de Plezeno (Plzen\u030c), la tria sekretario de la litova ambasadejo en C\u0302eh\u0302io, Kristina Baubinaite\u0307, rimarkigis, ke Unesko konsideras la lingvon de la karaimoj kiel grave endang\u0302erigita, lau\u0306dante la rolon de Karolina en la procezo de g\u0302ia konservado. En 2021 Karolina publikigis albumon plenan de karaima muziko nomita Karaimska mapa muzyczna."}, {"text_idx": "#000016", "text": "C\u0302i tiu pola muzikistino ankau\u0306 faras intensan esploradon pri la artefaktoj, sonoj kaj historiokantoj en la aliaj lingvoj; ekzemple, por la tatara albumo, s\u0302i vizitis la Krimeon, Tatarstanon kaj Kazah\u0302ion [c\u0302iuj en eo]."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mi vojag\u0302as eksterlanden kun la muziko de minoritatoj log\u0302antaj en Pollando ekde 2014... La rakonto pri la kunteksto de la kanto estas gravega elemento de c\u0302iu koncerto. Mi preparas ilin dise. Gravas la c\u0302eesto de kelkaj kantoj g\u0302uste pro tiu c\u0302i kunteksto, kiu diras multon pri la luktoj kaj suferoj de difinita minoritato. Multaj homoj trovas kompaton kun c\u0302i tio kaj permesas al ili vidi sian landon kaj siajn vivojn kun pli granda perspektivo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tra tiuj prezentoj, s\u0302i rakontas la rakontojn de la komunumo: prezentante la minoritatan grupon, elstarigante la c\u0302efelementojn de la muziko, kundividante la celojn de la komunumo kaj g\u0302iajn reprezentantojn, kaj instruante la publikon pri la komponistoj au\u0306 kreintoj de la kanto. S\u0302ia tatara albumo inkludis pecojn de krime-tataraj kantoj, kiel ekzemple Ey Gu\u0308zel Q\u0131r\u0131m. Tiu c\u0302i peco esploras tragedian pag\u0302on de la krime-tatara historio \u2014 la amasa deportado de krime-tataroj [eo] en 1944 \u2014 same kiel rakontojn de karaimoj kiuj komencis movig\u0302i de Krimeo al Litovio kaj Pollando en la 14-a jarcento, dau\u0306rante en la 19-a kaj 20-a jarcentoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ni kutime renkontig\u0302as bonan akcepton de nia muziko. Homoj ofte miras, ke en slava lando estas minoritatoj devenantaj el la tjurka lingvogrupo. La c\u0302eesto de belorusoj, ukrainoj au\u0306 litovoj en la regiono estas apenau\u0306 surpriza, sed malmultaj homoj scias pri tataroj au\u0306 karaimoj, ec\u0302 en Pollando mem."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Se demandite kion s\u0302i plej s\u0302atas pri tiu speco de muziko, Cicha respondas ene de la muzika universalismo de Schopenhauer:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mi ne havas muzikan edukadon. Mi estas memlernantino. Mi lernis c\u0302ion lau\u0306orele kiel vilag\u0302aj muzikistoj... En muziko, mi interesig\u0302as pri universalaj emocioj kaj kiel ili manifestig\u0302as per loka kanto. Mi ne limigas min al mondmuziko. Ekzemple, mi j\u0302us surbendigis la albumon \u2018SAD\u2019, kiun mi kunkreis kun Sw@da, kiu estas la kreinto de elektronika muziko."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Lau\u0306 Schopenhauer, ec\u0302 artistoj ne estas protektitaj kontrau\u0306 la sufero de la vivo. Tamen, la rekompenco por la artisto estas la pura, vera kaj profunda scio pri la interna naturo de la mondo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Por au\u0306skulti la muzikon de Karolina Cicha kaj festi la diversecon de muzikistoj, kulturoj kaj lingvoj en Pollando, rigardu la Spotify-liston de Global Voices c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Teo estas la plej populara trinkaj\u0302o en Banglades\u0302o [eo]. Kun sia desegnaj\u0302o pri la malfacila situacio de teolaboristoj kaj iliaj malaltaj salajroj, la juna artisto Tufan Chakma demandas c\u0302u homoj trinkas la sangon de la laboristoj. Bildo el Fejsbuko. Uzata kun rajtigo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La Asocio de Posedantoj de Teog\u0302ardenoj postulis ke teoplantejoj donu log\u0302adon, emeritig\u0302ajn avantag\u0302ojn kaj kuracajn financojn, kune kun semajnaj mang\u0302aj subvencioj, kaj faciligu bazan edukadon al infanoj de laboristoj, altigante iliajn tagajn salajrojn super 400 takoj (4,20 dolaroj) antau\u0306 la kresko. Diversaj agentejoj pri laboro kaj civila socio de la lando esprimis sian subtenon al la postuloj de teolaboristoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kvankam la Sindikato de Teolaboristoj protestis por peti tagan salajron de 300 takoj (3,60 dolaroj), g\u0302i s\u0302ajnas kontentig\u0302i pri la kresko de 170 takoj (1,80 dolaroj). En sociaj retejoj, videoj en kiuj ili felic\u0302as pro la kresko aperis. Tamen, multaj starigis la demandon: kiel pluvivos teolaboristoj kun pli malaltaj salajroj se la inflacio pus\u0302is vivkostojn preter iliajn eblecojn?"}, {"text_idx": "#000028", "text": "La teolaboristino Seema Mahali respondis tiun demandon por la bengallingva sekcio de BBC:"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ili povas diri ke ni log\u0302as en domo donita de teoplantejo, sed la kosto de riparo de la domo estas tute la nia. Ni ankorau\u0306 devas ac\u0302eti vestojn, ni devas doni edukadon al niaj infanoj; ni devas ac\u0302eti rizon, fabacojn kaj legomojn. C\u0302u 120 takoj sufic\u0302as (1,20 dolaroj)?"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kvankam taso da teo kostas pli ol 120 takojn (1,26 dolarojn) en elitaj teovendejoj c\u0302efurbe, teolaboristoj gajnas tiel malmulte ke ili ne povas ac\u0302eti kokidon au\u0306 legomojn en la bazaro. Iuj ec\u0302 turnas sin al plado farita kun teaj folioj, ofta elemento en siaj c\u0302iutagaj mang\u0302oj. Tiurilate, la verkisto Kasafaddauza Noman skribis:"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Kio povus esti pli romantika ol paroli pri teo en c\u0302i tiu regiono? Niaj amoj, paroladoj, rakontoj, kantoj kaj revolucioj kutime faras referencojn al teo. Per reklamado, ni povas scii ke ec\u0302 post trinkado de taso da teo, soifo dau\u0306ras; vi povas senprokraste refres\u0302ig\u0302i per taso da teo. Ec\u0302 kun nur trinkado de teo, ni povas s\u0302ang\u0302i ajnan situacion, ni povas protesti kontrau\u0306 iu ajn maljusteco kaj havi revoluciajn ideojn. Sed teolaboristoj en c\u0302i tiuj anoncoj estas realaj fonaj akcesoraj\u0302oj. La bela sceno de teokolekto s\u0302ajnas pli bela per bonega kinematografio. Hodiau\u0306, vi devas pagi almenau\u0306 120 takojn (1,26 dolarojn) en elita teovendejo kaj ec\u0302 mang\u0302aj\u0302aj kritikistoj kovras g\u0302in. Sed neniu filmeto montras la scenojn de la lukto por la vivo de laboristoj kun minimuma salajro de 120 takoj (1,26 dolaroj) tage, tio ne estas diskutita en la c\u0302efaj amaskomunikiloj. C\u0302ar ili konservas sian vivon en c\u0302i tiu paradizo mang\u0302ante teajn foliojn!"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nuntempe, estas multaj grandegaj projektoj en la lando por dau\u0306rigi g\u0302ian ekonomian disvolvig\u0302on. Pri tio, Tasmia Afrin Mou skribis en Fejsbuko:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kial ni devas vidi c\u0302i tiun afis\u0302on [Ndlr (hispane): La afis\u0302o diras \u201cNi volas panon kaj rizon en niaj mang\u0302oj, ni volas tagan salajron de 300 takoj\u201d] dum c\u0302i tiu disvolva fazo de la lando? Teolaboristoj gajnos 5.100 takojn (54 dolarojn) monate, konsiderante c\u0302i tiun pliigitan indicon de 170 takoj (1,80 dolaroj) tage. Ne viandon kaj legomojn, sed kiel familio povas ac\u0302eti ec\u0302 rizon kaj panon kontrau\u0306 tiu c\u0302i mono (dum unu monato)!"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Teokultivado en Banglades\u0302o komencig\u0302is dum la brita kolonia reg\u0302imo. En 1840, ili establis la unuan teog\u0302ardenon en la havena urbo C\u0302itagongo [eo]. Tamen, komerca teokultivado ekis en la Silheta Regiono en 1857. Nuntempe, ekzistas pli ol 167 teog\u0302ardenoj en la lando. Grava parto de tiu industrio situas en Silheto, Habiganj kaj Moulvibazar. Estas c\u0302irkau\u0306 140.000 laboristoj en c\u0302iuj g\u0302ardenoj, kaj plej multaj dedic\u0302is sin al c\u0302i tiu profesio de generacioj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, la komerca sukceso de teoplantejoj en la regionoj Assam kaj Silheto altiris investojn de multaj eksterlandaj kompanioj. Rezulte, teog\u0302ardenoj en c\u0302i tiuj regionoj komencis kreski. Kun tio venis la postulo de pli da laboristoj. En esplora artikolo de 2014 titolita \u201cHistorio de banglades\u0302aj teog\u0302ardenoj kaj teolaboristoj\u201d, Riad Mahmud kaj Alida Binte Saqi malkas\u0302as ke la migrado de teolaboristoj estis simila al sklavotrafiko. La unuaj laboristoj en teoplantejoj ne estis devenaj de Silheto. Ili venis el diversaj lokoj de Barato [eo], pli ekzakte la plejmulto venis el la areoj trafitaj de malsato. Ili estis portitaj al teoplantejoj kun falsaj pretekstoj kaj la lokanoj nomis ilin \u201ccoolies\u201d [Ndlr: pejorativa nomo de nekompetentaj laboristoj en Azio, malbone pagataj]. La lokaj log\u0302antoj, la posedantoj de la teoplantejoj kaj la oficialuloj traktis ilin kiel sklavojn."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ec\u0302 en la 21a jarcento, la kondic\u0302o de teolaboristoj ne multe s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Iliaj enspezoj kaj vivniveloj, kaj la malegaleco kiun ili alfrontas, aperis denove en iliaj lastatempaj protestoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Jam pasis preskau\u0306 kvar jaroj depost ekvalidis prezidenta dekreto kiu limigas la studadon de indig\u0302enaj lingvoj en la naciaj respublikoj de la Rusa Federacio. Tio okazis en 2017 kiam la parlamento de la Respubliko de Tatarstano [eo] nuligis la devigan studon de la tatara lingvo [eo] en lernejoj. Kian efikon tio havis sur la nacia mem-identeco de tataroj log\u0302antaj en Rusio?"}, {"text_idx": "#000041", "text": "En julio 2017, dum kunveno de la Konsilio pri Interetnaj Rilatoj pri efektivigo de la nacia s\u0302tata politiko de Rusio, prezidento Vladimir Putin deklaris, ke infanoj ne devas esti devigataj studi indig\u0302enajn lingvojn en la naciaj respublikoj kiuj estas parto de Rusio. En novembro de la sama jaro, la parlamento de Tatarstano aboliciis la devigan studon de la tatara lingvo en lernejoj kaj reduktis la horojn de g\u0302ia instruado en lernejoj de 20 g\u0302is 2 horoj semajne. Interese, c\u0302i tiu decido kontrau\u0306is la Konstitucion de la Rusa Federacio, same kiel la rusan federacian leg\u0302aron kiu disponigas egalan juran statuson al la rusa kaj tatara lingvoj en Tatarstano."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Tataroj en Rusio longe sentas premon rilate al sia identeco kaj la uzo de sia gepatra lingvo. Tio estis la situacio kiam politikaj motivoj regis super la jura ordo, malgrau\u0306 la fakto ke la rusa leg\u0302aro garantias la uzadon kaj studadon de minoritataj indig\u0302enaj lingvoj. G\u0302enerale, la nova politiko s\u0302ajnis malkongrua kun la rajtoj de malplimultoj, garantiitaj de la konstitucio. La decido limigi la spacon por indig\u0302enaj minoritataj lingvoj montris la superecon de unu (reganta) nacia kulturo kaj etneco, kaj kelkaj sentis ke g\u0302i kau\u0306zis malkreskon de la multkulturismo de la lando."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Tataroj, estante tjurklingva popolo kun plejparte islama kredo, estas la dua plej granda etno en Rusio, kie la domina vektoro de nacia identeco estas ortodoksa slava. Ili ankau\u0306 estas la plej granda tjurka komunumo en la Rusa Federacio. La komunumo inkludas tatarojn vivantaj en la Respubliko de Tatarstano (36 procentoj), same kiel volgaj tataroj, siberiaj tataroj, astrah\u0302anaj tataroj, krime-tataroj [eo], kaj aliaj pli malgrandaj grupoj. La nombro da tataroj en Rusio lau\u0306 la s\u0302tata censo de 2010 estas proksimume ses milionoj. C\u0302ar ili estas ankau\u0306 disvastigitaj ekster Rusio, la tataroj de ekster Tatarstano kaj de ekster Rusio sentas specialan ligon al Tatarstano, kiu reprezentas sian nacion, identecon kaj bezonojn."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Tatarstano estas parto de la Rusa Federacio, kaj kune kun la aliaj 21 naciaj respublikoj, estas egala subjekto de la federacia s\u0302tato. La naciaj respublikoj, kontraste al aliaj federaciaj subjektoj \u2014 krajoj (teritorioj), oblastoj (regionoj) \u2014 havas specialan juran statuson, kun la rajto havi propran konstitucion, leg\u0302donajn instancojn, kaj ec\u0302 sian propran prezidenton (en Tatarstano). Gravas mencii ke ilia speciala statuso ankau\u0306 donas al ili la rajton determini siajn naciajn lingvojn je la oficiala nivelo en la respubliko kune kun la s\u0302tata lingvo, la rusa."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Tamen, post la prezidenta iniciato en 2017, kaj g\u0302ia efektivigo en Tatarstano, la tatara lingvo, kaj kun g\u0302i, la statuso de la tatara nacio kaj Tatarstano mem s\u0302ajnis perdi sian pozicion, por iuj nacia tragedio. Tamen prezidento Putin opiniis, ke la studado de denaskaj lingvoj estu libervola. Lau\u0306 li, \u201cdevigi homon lerni lingvon kiu ne estas denaska por li estas same neakceptebla kiel redukti la nivelon kaj tempon por la instruado de la rusa.\u201d Putin ankau\u0306 nomis la rusan lingvon \u201cla natura spirita kadro de nia tuta multnacia lando\u201d."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Malgrau\u0306 ke aktivuloj kaj anoj de la publiko esprimis malkonsenton, arang\u0302is protestajn mitingojn, kaj ec\u0302 prezentis plendon c\u0302e la Eu\u0306ropa Kortumo pri Homaj Rajtoj [ru] pri la nova lingvopolitiko, multaj instruistoj de la tatara perdis sian laboron baldau\u0306 post kiam g\u0302i estis efektivigita, kaj la statuso de la lingvo dau\u0306re estas malcerta."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Laste sed ne balaste, la fermo de la Tuttatara Publika Centro (Vsetatarskiy Obshestvenniy Centr) [ru] konsternis multajn homojn. Tio okazis post kiam la prokurorejo postulis, ke la plej malnova nacia organizaj\u0302o de la tataroj estu agnoskata kiel ekstremista."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Reviglante la konfliktitan tataran kulturon"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Paradokse, la tumulto c\u0302irkau\u0306 la lingvopolitiko kau\u0306zis reviglig\u0302on de la tatara kulturo en Rusio. La pli juna generacio trovis novan direkton por mem-identeco, kondukante al novaj evoluoj kaj kultura agado en Tatarstano kaj preter g\u0302i. Kune kun la nacia festo Sabantuy, kiu estas celebrata en urboj c\u0302ie en Rusio kaj celas prezenti sian kulturon, tataroj retrovis kaj ec\u0302 modernigis aliajn iam forgesitajn tradiciojn kaj kutimojn."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Ekzemple, elementoj de tradicia brodaj\u0302o farig\u0302is parto de modernaj elegantaj vestaj\u0302oj, kaj pluraj markoj nun aldonas tradiciajn s\u0302ablonojn al puloveroj au\u0306 libertempaj vestaj\u0302oj. La c\u0302apeleto tubetejka [eo] farig\u0302is eleganta akcesoraj\u0302o en la vestaro de la moderna virino. Tataraj bazaroj kaj merkatoj ankau\u0306 renaskig\u0302as en iniciatoj kiel ekzemple Pechen Bazary (Bazaro Pec\u0327a\u0308n ), la fojnomerkato en Kazano [eo], la c\u0302efurbo de Tatarstano."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Sportc\u0302emizo kun tatara s\u0302ablono, dezajnita de Tatarcha Casual. Foto de la tatara festivalo el la arkivo de Elmira Lyapina, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Paroli la tataran, porti tradiciajn vestaj\u0302ojn, ludi tataran muzikon, organizi malsamajn festivalojn nun estas rigardata kiel signo de prestig\u0302o. Tataraj kantoj estas prezentitaj pli ofte en federaciaj amaskomunikilaj kanaloj: junaj artistoj kiel Dina Garipova , Saida Mukhametzyanova , Elmira Kalimullina c\u0302iuj estis la parto de la franc\u0302iza [eo] spektaklo \u201cThe Voice\u201d [La Voc\u0302o] en la rusa televido."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Krome, tatara kin- kaj filmfestivaloj ankau\u0306 altiris novan atenton. La talenta, juna tatara direktoro Ilshat Rakhimbay rakontis al Global Voices pri sia percepto de c\u0302i tiu revivigo kaj la kresko de tatara nacia identeco responde al politikaj limigoj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "G\u0302i estas sufic\u0302e mirinda, kaj samtempe tamen ne surpriza. Efektive, [ni vidis] la evoluon de diversaj tataraj kulturaj festivaloj, pli da prezentistoj de tatara muziko au\u0306 muziko en tatara lingvo, kaj pli grave\u2014pli da agnosko kaj rekono ne nur de la publiko, sed ankau\u0306 de la au\u0306toritatoj kun pli profunda nivelo de konscio. Montrig\u0302is pli profunda respekto por la lingvo kaj kulturo, kaj ne ekzistas tia ekskludo kiel antau\u0306e \u2014 g\u0302i ne estas nur la sceneja kulturo, sed ankau\u0306 tiu estas subtenata."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Ekrankopio de la mallonga filmo \u201cImagine\u201d (2017), direktoro Ilshat Rakhimbay."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Tiel, la filmoj de Ilshat Rakhimbay estas faritaj tra la prismo de \u201cTatar-eco\u201c. Se demandite kial nacia identeco gravas al li kiel produktisto, li klarigis:"}, {"text_idx": "#000057", "text": "G\u0302i estas nur kodo, kiu komence estas ankrita en vi mem, kaj per la lingvo kaj kulturo, en kiuj vi kreskis, vi vidas la tutan mondon. Per vortoj, gepatra lingvo, formig\u0302as speciala rilato al la mondo, la tero, la c\u0302ielo, la homoj kaj la C\u0302iopova."}, {"text_idx": "#000058", "text": "En la 19-a jarcento, la germana filozofo GW Hegel, en sia \u201cGrundlinien der Philosophie des Rechts\u201d [Elementoj de la filozofio de la juro] proponis la vojon al organika komunumo: \u201cEstu homo kaj respektu aliajn kiel personojn.\u201d Li emfazis, ke lingvo estas s\u0302losila elemento de mem-identeco au\u0306 mem-decido. Se nacio estus senigita de la s\u0302losila elemento de sia identeco, multnacia komunumo povus perdi la unikan kulturan heredaj\u0302on kiun g\u0302i reprezentas. Artisto povas ricevi nacian amon kiam la nacio rekonas sin en siaj verkoj, sed c\u0302u la rekono de la nacia identeco de minoritato postulas pli larg\u0302an publikan akcepton?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Per rezolucio de Unuig\u0302intaj Nacioj [eo] de 1994, la 9-an de au\u0306gusto, indig\u0302enaj popoloj estas memorfestitaj, difinitaj kiel apartaj kulturaj kaj etnaj grupoj, kies anoj devenas de la plej frue konataj log\u0302antoj de [geografia] loko kiu poste estis koloniigita de nun reganta grupo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "En la amerika kontinento, indig\u0302enaj popoloj suferis atakojn ekde kiam komencig\u0302is la eu\u0306ropa koloniigo en la 15-a jarcento. G\u0302ia log\u0302antaro estis amasmortigita pro fremdaj malsanoj, trudlaboro [eo], deviga migrado [eo] por eltiri rimedojn, same kiel pro aliaj formoj de perforto. Hodiau\u0306, ilia vivstilo, lingvoj, kulturo kaj vivoj estas ankorau\u0306 endang\u0302erigitaj pro log\u0302iga koloniismo, perforto, klimata s\u0302ang\u0302o [eo], ekonomia, rasa diskriminado kaj kultura asimilado [eo]. Krome, multaj indig\u0302enaj virinoj suferas seksan perforton. Kadre de nia tutmonda vivmedia krizo, indig\u0302enaj popoloj estas la c\u0302efaj gardistoj de flau\u0306ro kaj fau\u0306no. Ili konsistigas 5% de la monda log\u0302antaro, sed protektas 80% de la monda biologia diverseco, kerna ero por redukti la efikojn de la klimata s\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Muziko estas potenca veturilo por arta esprimo, identeco, emocioj kaj socia s\u0302ang\u0302o. C\u0302i tie ni prezentas kvin kantojn de indig\u0302enaj virinoj kaj neduumuloj [ndlt.: neduumaj homoj estas tiuj kiuj identigas sin nek kiel virojn nek kiel virinojn. Detalaj informoj en Esperanto sur tersiso.net] de la tero kiun ni hodiau\u0306 konas kiel Amerikon, nomo kiu devenas de la itala navigisto kaj komercisto Amerigo Vespucci [eo]. Por tiuj kiuj estis sur la kontinento dum dekoj da miloj da jaroj, c\u0302i tiu regiono estas konata kiel Abya Yala [Testudinsulo]."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mari\u0301a Reyna estas indig\u0302ena kantistino de mihea [eo] deveno el la regiono oah\u0302aka (Oaxaca), Meksiko. Kune kun Joaqui\u0301n Garzo\u0301n Rivera, direktoro de orkestro, komponisto kaj pianisto, s\u0302i lancis en 2019 Orgullosa soy Rai\u0301z [Mi estas fiera radiko]. S\u0302i kunfandas operajn voc\u0302ojn kun g\u0302enroj kiel j\u0302azo kaj bolero, kaj kantas hispane kaj en pluraj indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "En kunteksto plena je diskriminacio kaj rasismo rilate al indig\u0302enaj popoloj en Meksiko, Reyna kantas pri sia fiereco pri esti indig\u0302ena virino en Orgullosa soy Rai\u0301z."}, {"text_idx": "#000066", "text": "kiuj superfluas c\u0302i tiun landon"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Lido Pimienta de Barankilo, Kolombio, nun log\u0302anta en Toronto, Kanado, sukcesis elstari en la Amerikoj. S\u0302i estas identigita kiel afrokolombianino kaj guah\u0302irino [wayu\u0301] [c\u0302iuj eo], kaj s\u0302iaj kantoj parolas pri feminismo, amo kaj g\u0302ojo. S\u0302ia albumo Miss Colombia estis nomumita por la latinamerika premio Grammy por la plej bona latina rokmuziko au\u0306 alternativa albumo en 2020. \u201cEn s\u0302ia muziko ni au\u0306das elementojn de kumbio [cumbia] kaj bullerengue, indig\u0302enajn ritmojn de Kolombio, kune kun elementoj de elektronika muziko, en kelkaj kazoj sinteza popmuziko [eo] kaj en aliaj kazoj hiperpopo au\u0306 avangarda popo\u201c, skribas la kultura revuo Doble Rodada [es]."}, {"text_idx": "#000069", "text": "En Nada [Nenio], kiun s\u0302i kantas kune kun Li Saumet, la kantistino de Bomba Este\u0301reo, Lido Pimienta kantas pri la sufero de virinoj. Pimienta skribis pri sia kanto: \u201c[Virinoj] portas nian doloron kiel memoron, kiel malsanon, kiel baton, kiel vundon (...) Doloras esti unu el ni. Doloras kiam vi estas de akvo, de suno kaj de monto, doloras se vi ne estas konsiderata kiel apartenanta al la g\u0302enerala socio au\u0306 c\u0302eftendenco [ofte referita kiel mainstream en la angla], vi devas pluvivi, ne vivi\u201d."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Todo lo que yo senti\u0301, todo lo que yo vivi\u0301\nPor todo lo que presenti\u0301, ya no me queda nada\nPor todo lo que yo mire\u0301 y todo lo que ya son\u0303e\u0301\nPor todo lo que te espere\u0301, ya no me queda nada"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Elisapie Isaac estas inuita [eo] kantau\u0306toro, dokumentfilma produktisto kaj aktivulo de Kebeko, Kanado. S\u0302i volas kanti pri la forto kaj la resilienco [eo] de la nordaj inuitaj komunumoj. S\u0302i diras:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "C\u2019est vrai qu\u2019on a ve\u0301cu des choses extre\u0302mement difficiles, mais les gens pensent toujours que les autochtones sont des victimes, mais allez les voir en 2018. Vous verrez la fierte\u0301 d\u2019un peuple qui travaille tellement fort. Le territoire, la langue, les enjeux sont encore bien la\u0300, mais les tambours reviennent. Les jeunes des premie\u0300res nations re\u0301apprennent a\u0300 les utiliser de fac\u0327on ce\u0301re\u0301moniale. C\u0327a va e\u0302tre fort comme gue\u0301rison. On a de plus en plus l\u2019impression qu\u2019on nous entend et je sentais qu\u2019il fallait que je parle aux gens de chez moi dans une langue qu\u2019ils connaissent. Il fallait que je fasse encore de la musique."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Estas vere, ke ni travivis ege malfacilajn aferojn, tamen homoj ankorau\u0306 opinias, ke la indig\u0302enaj popoloj estas viktimoj, sed iru vidi ilin en 2018. Vi vidas la fierecon de popolo, kiu tiom multe laboras. La tero, la lingvo, la problemoj ankorau\u0306 estas tie, sed la tamburoj revenis. Gejunuloj de la Unuaj Nacioj instruas uzi tiujn [tamburojn] ceremonie denove. Tio estos forta resanigo. Pli kaj pli ni havas la impreson, ke ni estas au\u0306dataj, kaj mi sentis, ke mi devis paroli kun homoj hejme en lingvo, kiun ili konas. Mi devis denove muziki."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kae\u0302, indig\u0302eno de guajajara [eo] deveno kiu kreskis en la favela [eo] komplekso de Mare\u0301 en Rio-de-J\u0302anejro, ig\u0302is unu el la eksukcesantaj indig\u0302enaj kantistoj kaj aktivuloj de Brazilo. Ri identig\u0302as kiel neduuma [eo] kaj kantas pri la sperto de indig\u0302enoj, kiuj vivas en urbaj medioj, kaj miksas elementojn de repo, brazila funko (kiel en \u201cEssa Rua e\u0301 Minha\u201d), kaj tradiciajn instrumentojn kaj elementojn de sia denaska lingvo Ze'egete."}, {"text_idx": "#000079", "text": "En la kanto Minha Forc\u0327a (\u201cMia forto\u201d), ri kune kun Cana\u0301rio Negro parolas pri la interna forto fronte al diverseco. La filmeto montras la solidarecon inter nigraj kaj indig\u0302enaj virinoj."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Fawn Wood, de kria [eo] kaj salis\u0302a [eo] deveno, estas komencanta kantistino kaj kantverkistino, ankau\u0306 tre aktiva c\u0302e TikTok kaj partoprenanta en powwows [ndlr: moderna pou\u0306oo (powwow) estas specifa speco de evento kie homoj kunvenas por danci, kanti, societumi kaj honori indianan kulturon], kulturaj kaj sociaj kunvenoj de indig\u0302enaj popoloj de Nordameriko."}, {"text_idx": "#000084", "text": "En majo 2022, s\u0302i gajnis la premion JUNO [eo] en la kategorio Indig\u0302ena Tradicia Artisto au\u0306 Grupo de la Jaro, danke al s\u0302ia albumo kakike, kaj s\u0302i planas publikigi novan albumon antau\u0306 la fino de la jaro. Pri la premio s\u0302i diris:"}, {"text_idx": "#000085", "text": "I think it\u2019s a blessing and it was something that was a long time coming. At one time it was illegal to sing our music. But this is the music that has been on this land forever."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Mi pensas, ke estas beno kiu prenis longan tempon por alveni. Iam estis kontrau\u0306leg\u0302e ludi nian muzikon, sed tio c\u0302iam estis la muziko de c\u0302i tiu lando."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Remember Me (\u201cMemoru min\u201d) estas unu el s\u0302iaj plej popularaj kantoj kiuj trairis la indig\u0302enajn kontojn de TikTok por memori la virinojn kiuj suferis seksan perforton. La kanto estas amletero al tiuj kiuj mortis."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Estas multaj pliaj kantoj de indig\u0302enaj virinoj por malkrovi: la gvatemala [eo] kantistino de majaa [eo] deveno Sara Curruchich g\u0302isdatigadas ludliston en Spotify kun indig\u0302enaj kantistoj el la tuta mondo."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Wordle is the sourdough starter of Omicron."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Wordle estas la gisto de Omicron."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000100", "text": "La sukceso de la ludo estis atribuita al g\u0302ia simpleco: g\u0302i petas vin diveni kvinliteran vorton kaj donas al vi ses provojn, montrante al vi c\u0302u iu el la elektitaj de vi literoj estas en la sekreta vorto kaj c\u0302u ili estas lokitaj en g\u0302usta pozicio."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000103", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekig\u0302is kun la novaj\u0302o ke The New York Times ac\u0302etas Wordle kontrau\u0306 \u201cnenomita sepcifera sumo\u201d. Wardle publikigis emocian afis\u0302on c\u0302e Tvitero, dirante ke li estis \u201cg\u0302ojega\u201d pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo \u201cig\u0302is io pli granda ol li iam imagis\u201d."}, {"text_idx": "#000105", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000106", "text": "On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000108", "text": "C\u0302e alia flanko mi mensogus se mi dirus ke c\u0302io c\u0302i ne estis s\u0302oka. C\u0302ar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas g\u0302i plu provizas grandajn spertojn al iu ajn."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ec\u0302 pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantau\u0306 g\u0302i povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis g\u0302in en c\u0302iu ajn imagebla variaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Wordles of the World (gastigata c\u0302e gitHub) estas unu el la plej kompletaj multaj listoj de la renaskig\u0302oj de la ludo en diversaj lingvoj. G\u0302i enhavas 313 entojn en 91 lingvoj kaj proklamas kiel sian celon \u201ctrioblon: esti amuza, celebri lingvan diversecon kaj esplori ludan kreivon\u201d."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000115", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Amuzig\u0302u ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000117", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000120", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Estas ankau\u0306 Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (g\u0302i estas pruvite populara en lernejaj klasc\u0302ambroj)."}, {"text_idx": "#000124", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Avinjo Cristina Caldero\u0301n, forpasinta la 16-an de februaro 2022 je la ag\u0302o de 93 jaroj, estis amata de la indig\u0302ena jamana komunumo [es: Ya\u0300mana] de Bahi\u0301a Mejillones, situanta en Puerto Williams c\u0302e insulo Navarino, c\u0302e la plej suda finaj\u0302o de C\u0302ilio. Kiel lasta konata parolanto de la jagana lingvo (konata kiel ya\u0301gankuta en la jagana komunumo kaj ankau\u0306 kiel jamana lingvo [es: Yamana] en scienca literaturo), s\u0302i reprezentis unu el la lastaj vivaj ligiloj al la mondo de la jamanaj prauloj. S\u0302i estis tenere nomata Abuela Cristina (Avinjo Cristina)."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Lingvo reprezentas pordon al kompreno de la profundeco de la homa sperto per la okuloj de posedantoj de tiu c\u0302i kulturo. G\u0302ia perdo signifas ke la ligo per kiu okazas la transdonado de lingvo de unu generacio al alia estas rompita. Se la scioj de tiu c\u0302i lingvo ne estas dokumentitaj, ili ne estos alireblaj por la komunumo por estonta uzado. Antau\u0306 ol forpasi, Caldero\u0301n faris c\u0302ion por esti certa ke sia lingvo estos savita per libroj kaj aliaj fontoj."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La parencoj de Caldero\u0301n estis parto de la lasta generacio kiu partoprenis en tradicia jamana rito markanta plenkreskig\u0302on, konata kiel C\u030ciaxaus, antikva spirita praktiko en kiu knaboj kaj knabinoj estas preparataj por la vivo kiel plenkreskaj membroj de sia komunumo per trapaso de fizikaj elprovoj kaj lernado de postvivaj taktikoj. Dum sia vivo Caldero\u0301n atestis per propraj okuloj la terurajn s\u0302okojn kau\u0306zitajn de dau\u0306ra koloniado de jamanaj teritorioj fare de eu\u0306ropaj setlintoj, same kiel la kulturan asimiladon de sia popolo per misiista agado, transloko de tradiciaj teroj kaj diskriminacio kontrau\u0306 la nomada vivmaniero."}, {"text_idx": "#000130", "text": "La jamanoj [eo] estas indig\u0302enoj de Fajrolando, konata kiel Onaas\u030ca\u0301ka en ilia lingvo, en la suda regiono de Sudameriko. La jamana popolo okupis tiun c\u0302i regionon dum pli ol 10 000 jaroj. Ilia lingvo spegulas proksimajn rilatojn kun la tero kaj la maro kaj kun c\u0302iuj specioj en ili."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Cristina Caldero\u0301n. Foto en publika havaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Lau\u0306 eseo de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga, publikigita en Langskape Magazin [en], Caldero\u0301n kreskis parolante sole la jaganan g\u0302is la ag\u0302o de 9 jaroj, kiam s\u0302i komencis iom lerni la hispanan, anglan kaj aliajn indig\u0302enajn lingvojn parolitajn apude. S\u0302i vivis duonnomade, kreskinte proksime al la naturo, vojag\u0302ante per boato al multaj lokoj en Fajrolando antau\u0306 ol la landlimo kun C\u0302ilio kaj Argentino dividis la regionon je du malsamaj naciaj s\u0302tatoj. Caldero\u0301n orfig\u0302is junag\u0302e kaj estis prizorgata de siaj parencoj kaj baptopatrino. Tiutempe multaj jamanoj bedau\u0306rinde mortis pro pulmaj malsanoj kaj parencoj de la avino ne estis escepto."}, {"text_idx": "#000133", "text": "La postvivaj strategioj de s\u0302ia familio inkluzivis la strigladon de s\u0302afoj en somera tempo kaj la c\u0302asadon de lokaj animaloj kiel la guanako kaj la lutro, en aliaj sezonoj. Caldero\u0301n g\u0302uis multe da libereco dum c\u0302asado kaj libera boatado en la tradicia jamana teritorio, sed ankau\u0306 alfrontis diversajn malfacilaj\u0302ojn. Por garantii s\u0302ian sekurecon, s\u0302ia familio admonis s\u0302in edzinig\u0302i al viro 15 jarojn pli ag\u0302a. S\u0302i travivis malric\u0302econ, translokadon kaj multajn sociajn s\u0302ang\u0302ojn dum sia longa vivo. S\u0302i ig\u0302is lerta plektantino de korboj kaj estis aprezata pro sia majstreco. Fine de sia vivo, speciale post la forpaso de sia amata fratino Ursula Caldero\u0301n, kun kiu s\u0302i multe babiladis en la jagana, s\u0302i estis vaste honorata kiel la lasta flua parolanto de la lingvo."}, {"text_idx": "#000134", "text": "La influo de Caldero\u0301n kiel la lasta parolanto estis sentata surloke en Fajrolando kaj mondskale. S\u0302i estis rekonita kiel Viva Homa Trezoro [es] de la c\u0302ilia registaro en 2009. S\u0302i ofte aperis en amaskomunikiloj kaj koncentrig\u0302is je kundividado de sia lingvo kun homoj c\u0302irkau\u0306 s\u0302i. S\u0302i parolis pri la grave endang\u0302erigita statuso de la jamanoj kaj ludis aktivan rolon en produktado de multnombraj materialoj en la jagana lingvo. La multaj verkoj de literaturo kaj arto kiujn s\u0302i postlasis ig\u0302is la c\u0302efa fonto de materialoj por klopodoj revivigi la jaganan lingvon nun kaj estonte."}, {"text_idx": "#000135", "text": "La profundeco kaj beleco de la jagana lingvo povas esti aprezataj kaj komprenataj per legado de \u201cYa\u0301gankuta: Malgranda vortaro de la jagana\u201d \u2014 ilustrita libro produktita de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga kunlabore kun esploristoj kaj artistoj kiel Oliver Vogel, Yoram Meroz, Anna Kolle kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Kovrilo de la libro \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (Mi deziras rakonti al vi historion) de Cristina Za\u0301rraga kaj Ursula Caldero\u0301n."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Estas ankau\u0306 jagana vortolisto el 715 vortoj [en], kompilita de lingvisto Ana Mari\u0301a Guerra Eissmann kaj alirebla rete per la Interkontinenta Vortara Serio. La libro de jamanaj fabeloj, rakontitaj al Za\u0301rraga de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia fratino Ursula Caldero\u0301n, havas la titolon \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (\u201cMi deziras rakonti al vi historion\u201d) kaj estas ac\u0302etebla en Amazon, origine eldonita de Ediciones Pix [es], eldonejo bazita en C\u0302ilio kaj Germanio. Cristina Za\u0301rraga ankau\u0306 verkis biografion de sia avino en la hispana en libro titolita \u201cMemorias de mi abuela yagan\u201d (Rememoroj pri mia jamana avino)."}, {"text_idx": "#000138", "text": "La forpaso de Caldero\u0301n reprezentas grandegan perdon. Kiel la lasta parolanto de Ya\u0301gankuta kaj unu el la lastaj atestintoj de la tradicia jamana vivo, s\u0302i havis fluecon kaj sciojn kiuj ebligis esprimi s\u0302ian kulturon en unika maniero, kion hodiau\u0306 povas fari neniu."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Tamen, s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga antau\u0306nelonge diris en intervjuo al la c\u0302ilia magazino Pousta [es] ke Caldero\u0301n ne deziris esti rigardata kiel la lasta jamano. \u201cMi ne estas la sola, nek la lasta. Rigardu c\u0302irkau\u0306 mi, estas multe da jamanoj\u201d diris s\u0302i reference al la c\u0302eesto de jamandevenuloj en sia komunumo. S\u0302i estis la lasta parolanto, sed ne la lasta jamano."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Za\u0301rraga nun klopodas surloke protekti la medion kaj kundividi la jaganan lingvon, arang\u0302ante Zoom-renkontig\u0302ojn por lingvolernantoj. S\u0302iaj aliaj parencoj log\u0302as en Bahi\u0301a Mejillones en insulo Navarino en C\u0302ilio, kie ili vivtenas sian kulturon [es] en multaj formoj kaj aktivas pri la protektado de la rajtoj de indig\u0302enaj popoloj en C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Prezentado de libro \u201cCristina Caldero\u0301n. Rememoroj pri mia jamana avinjo\u201d (CC BY-NC-SA 2.0)"}, {"text_idx": "#000142", "text": "Danke al la heredaj\u0302o de Caldero\u0301n, estas multe da materialaj por novaj parolantoj kaj granda bazo por lernado. Haveblas c\u0302iuj vojoj por ke la heredaj\u0302o de la avino restu viva."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Tiu artikolo estis unue publikigita en la bolivia reta revuo Muy Waso kaj estas republikigata en Global Voices kadre de partnerig\u0302o."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Serio de novigaj ciferecaj projektoj uzas teknologion por helpi lokajn komunumojn esti pli rezistaj fronte al la efikoj de la klimata krizo en unu el la plej biodiversaj lokoj de Latinameriko. La regiono Gran Chaco [eo: Granc\u0302ako, estas stepa regiono en Suda Ameriko, kies partojn posedas Argentino, Bolivio kaj Paragvajo] estas la dua plej granda kaj grava arbaro de Sudameriko. G\u0302ia areo dividig\u0302as ene de kvar landoj kaj havas pli ol 100 milionojn da hektaroj. Pli ol ok milionoj da personoj vivas en tiu teritorio."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Pro la kondic\u0302oj de sia teritorio kaj la homa interveno, Gran Chaco estas unu el la plej vundeblaj regionoj fronte al la efikoj de la klimata krizo en Latinameriko. La erozio de la grundo, la dezertig\u0302ado kaj la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de la akva reg\u0302imo estas kelkaj problemoj kiuj jam efikas sur la teritorion."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Por la venontaj 30 jaroj antau\u0306videblas ec\u0302 pli grandaj efikoj. C\u0302efe koncerne sekecojn kaj inundojn, au\u0306 la kreskon de ekstremaj klimataj fenomenoj."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Lau\u0306 la Fondaj\u0302o Vida Silvestre Argentina, se la malarbarigo kaj la s\u0302ang\u0302o de la uzo de grundoj en la regiono Gran Chaco dau\u0306ros kiel g\u0302is nun, la efikoj estos katastrofaj. G\u0302is 2028 la regiono povus perdi la ekvivalenton de areo 200 fojojn pli granda ol tiu de Bonaero."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Ankau\u0306, Vero\u0301nica Quiroga, doktorig\u0302inta pri Biologiaj Sciencoj, klarigis al Mongabay ke \u201cla cikloj de inundoj kaj sekecoj ekstremaj estas naturaj en la regiono\u201d, sed ke nun ilia ofteco mezurig\u0302as en jaroj. Antau\u0306e tiuj s\u0302ang\u0302oj kalkulig\u0302is je jardekoj."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Lau\u0306 plej fres\u0302dataj informoj, en la regiono Gran Chaco vivas pli ol ok milionoj da personoj. Preskau\u0306 300 miloj el ili trovig\u0302as en Bolivio. Ene de tiu log\u0302antaro ekzistas almenau\u0306 kvin indig\u0302enaj popoloj."}, {"text_idx": "#000152", "text": "La plej granda parto de la log\u0302antoj \u201cdedic\u0302as sin al agrikulturo, bestobredado, abelbredado kaj metiartoj\u201d. Tamen, multaj el tiuj aktivaj\u0302oj estas minacataj de la agroindustria antau\u0306eniro kaj g\u0302ia grandskala produktado."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Tiuj lokaj problemoj, akrigitaj de la loka klimats\u0302ang\u0302o, minacas la supervivadon de la log\u0302antoj de la regiono Gran Chaco."}, {"text_idx": "#000154", "text": "\u201cTiu nova klimata variado jam efikas sur la log\u0302antarojn kaj sur iliajn produktadajn sistemojn, kun perdo de agroproduktiveco, reduktig\u0302o de la kvalito kaj de la disponeblo de akvo, riveraj elbordig\u0302oj, incendioj\u201d, avertas Mauricio Moresco, kunordiganto de Gran Chaco Proadapt."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Lau\u0306 Mauricio, urg\u0302as \u201cakceli la kreadon de novaj kapabloj, iloj, konoj kaj modeloj de produktado kaj vendado, kiuj ebligu al la komunumoj de Gran Chaco kaj al g\u0302iaj ekosistemoj malgrandigi sian vundeblecon\u201d."}, {"text_idx": "#000157", "text": "La rivero Pilcomayo trairas la regionon Gran Chaco en tri landoj. G\u0302i fluas pli ol mil kilometrojn ekde siaj fontoj en Bolivio g\u0302is la argentina teritorio. Pilcomayo estas unu el la riveroj kun plej granda kvanto da sedimentoj en la mondo kaj, dum la riveraltig\u0302oj, g\u0302is triono de g\u0302ia tuta volumeno konsistas el sedimentoj."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Dum la pluvaj sezonoj, tiu trajto kaj g\u0302ia neantau\u0306videbla trajektorio enkotigas multajn domojn kaj log\u0302antarojn de la regiono."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Marko Carraso, de la Fondaj\u0302o Avina, organizo kiu apogas tiun strebon, diras ke \u201ctemas pri granda kunlabora procezo, en kiu kreig\u0302as agoj kiuj rilatas al adaptado, konfliktsolvado, krizo-administrado kaj konstanta kreado de klimatdatumoj\u201d."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Tiamaniere, ili povas krei retojn de frua averto en kazoj de urg\u0302eco, programojn de naturmedia komunikado, informado pri klimato kaj vendado de produktoj."}, {"text_idx": "#000165", "text": "\u201cEn la nuna mondo (...) informo estas esenca kiam oni devas fari decidojn g\u0302ustajn fronte al tiuj efikoj. La komunumoj devas urg\u0302e agi por malaltigi la klimats\u0302ang\u0302ig\u0302on, adaptig\u0302i al g\u0302iaj efikoj kaj monitori g\u0302iajn efikojn\u201d, diras Marcela Zamora, landa administranto de Virinoj Konektitaj NANUM en Bolivio kaj respondeculino pri konservado de la Fondaj\u0302o Nativa."}, {"text_idx": "#000168", "text": "C\u0302i tiu artikolo estis origine publikigita de Eli\u0301as Oxom en Prensa Comunitaria, poste redaktita kaj reeldonita de Global Voices kadre de amaskomunikila partnereco."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Adela Choc Cuz, membro de la Q'eqchi\u2019 Majaa Praula Konsilio de la municipo El Estor [en.wikipedia] en orienta Gvatemalo, kaj s\u0302ia filino Sandra Tec Choc, estis liberigitaj matene la 17-an de majo, post kiam grupo da homoj ostag\u0302igis ilin, akuzante ilin pri sorc\u0302ado kaj ke ili kau\u0306zis malbonan sanon al virino el la komunumo."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Lau\u0306 Choc Cuz, ili estis detenitaj en la domo dum pli ol 18 horoj, sen rajto pri nutraj\u0302o au\u0306 akvo, krome ili estis batitaj de membroj de la familio. Ili forprenis s\u0302iajn vestaj\u0302ojn, meblojn kaj kuirilaron; s\u0302i havis muelejon por fari nixtamal (tortilja pasto el maiza faruno), fridujon, kudromas\u0302inon kaj tri biciklojn."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Choc Cuz estas konsiderita spirita gvidanto en sia komunumo kaj s\u0302i ankau\u0306 estas parto de la kontrau\u0306-mineja rezisto en El Estor. S\u0302i estis akuzita je sorc\u0302ado fare de Mario Caal Pec, frato de Selvin Pec, kiu estas la posedanto de la evangelia radiostacio La Voz de Chichipate (La Voc\u0302o de Chichipate). Gvatemala prezidanto Alejandro Giammattei konservas proksiman rilaton [es] kun la konservativaj evangeliaj eklezioj de la lando, precipe pri temoj kiuj polarizas Gvatemalon, kiel ekzemple leg\u0302oj pri reprodukta sano de virinoj."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Multaj indig\u0302enaj homoj praktikas katolikismon [en] au\u0306 evangeliismon [en], foje kunfandante kristanismon kaj majaajn kredojn je sinkretismo. Lau\u0306 raportoj kaj censoj, la indig\u0302enoj \u2013 kiuj inkluzivas 24 etnojn \u2013 konsistigas inter 45 kaj 60 elcentoj de la log\u0302antaro en Gvatemalo. La Internacia Laborgrupo por Indig\u0302enaj Aferoj (IWGIA) deklaras, ke \u201cla malegaleco inter indig\u0302ena kaj ne-indig\u0302ena log\u0302antaro lau\u0306 dungado, enspezo, sano kaj edukado estas konata. Statistikoj montras persistajn praktikojn de rasismo kaj diskriminacio kontrau\u0306 indig\u0302enaj popoloj.\u201d"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Choc Cuz deklaris: \u201cIli akuzis min esti sorc\u0302istino, sed mi estas spirita gvidantino. Mi postulas justecon de la au\u0306toritatoj. Sinjoro Simo\u0301n Tun Sacul atakis min, minacis senkapigi min, indikante ke li estas Kaibil [elita unuo de la armeo], kaj j\u0302etis min teren. Mi faris neniun krimon. Mi havas sep infanojn. Ili c\u0302iuj estas bonaj homoj. La atakantoj supervers\u0302is mian tutan korpon per benzino. Mi kulpigas [la komunuman konsilion] COCODE, kiu aprobis c\u0302ion c\u0302i.\u201d"}, {"text_idx": "#000175", "text": "Humberto Cuc, membro de la Q'eqchi\u2019 Majaa Praula Konsilio, kondamnis tiujn eventojn kaj diris, ke Choc Cuz estas spirita gvidantino kaj parto de la Praula Konsilio: \u201cNi faris majaajn ceremoniojn kun s\u0302i. Tio kio okazis al s\u0302i estas dolora. Multfoje homoj eraras. Ili opinias, ke okupig\u0302ante pri niaj kulturaj praktikoj ni faras sorc\u0302adon, sed ni respektas evangeliajn religiojn. Se ili vidas nin uzi kandelojn dum plantado, ili akuzas nin pri sorc\u0302ado.\u201d"}, {"text_idx": "#000176", "text": "Li ankau\u0306 menciis, ke dum longa tempo la praulaj konsilioj estis la gardantoj de montetoj kaj de riveroj, kvankam ili ne plu estas rigardataj tiel de la socio. \u201cIli malamas s\u0302in pro esti parto de la kontrau\u0306-mineja rezisto, la malamo al s\u0302i komencig\u0302is kiam s\u0302i komencis malkas\u0302i kaj denunci c\u0302ion pri la minejaj industriaj agadoj en oktobro,\u201d diris Humberto Cuc."}, {"text_idx": "#000177", "text": "La municipo de El Estor spertas strec\u0302ig\u0302ojn [es] pro la rezisto de la log\u0302antoj kontrau\u0306 gvatemala nikelindustria mineja kompanio, Guatemalan Nickel Company (CGN), filio de la svisa Grupo Solway Investment [de.wikipedia). Lau\u0306 log\u0302antoj, kiuj plejparte estas majaoj Q'eqchi\u2019, la minejo Fenix \u200b\u200bpoluas la lagon Izabal kaj reduktas la fis\u0302populacion. Fine de 2021, post jaroj da lukto, kiu kulminis per protestoj, la log\u0302antoj vivis sub sieg\u0302a stato de la registaro de Gvatemalo kaj estis gvatataj de armitaj soldatoj."}, {"text_idx": "#000178", "text": "La spirita gvidantino estis liberigita je la tria matene kiam homoj forlasis la lokon, krom la 15 membroj de COCODE, kiuj tenis s\u0302in en la domo."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Post kiam Choc Cuz kaj s\u0302ia filino estis liberigitaj kun la subteno de reprezentantoj de la Procuraduri\u0301a de los Derechos Humanos [Oficejo de la Ombudsmano pri Homaj Rajtoj de Gvatemalo] kaj la Nacia Civila Polico, Choc Cuz diris al Prensa Comunitaria: \u201cMi estis c\u0302ikanita de la COCODE [Komunuma Konsilio por Evoluigo] gvidata de Jose\u0301 Ich. Ili venis por bruligi mian domon per benzino kaj aresti min. Mi restis sur la strato. Ili bruligis c\u0302ion, kion mi havis. Ili bruligis la akton de mia tero kaj kvin mil [gvatelamajn] kecalojn [eo].\u201d"}, {"text_idx": "#000180", "text": "Kiam s\u0302i estis liberigita, s\u0302i havis kontuzaj\u0302ojn sur la frunto. Tiuj kiuj atakis s\u0302in malpermesis al s\u0302i reveni en la komunumon kaj diris ke ili okazigos asembleon la 18-an de majo por proponi ke s\u0302i estu forpelita de la log\u0302loko. La spirita gvidantino prezentis plendon c\u0302e la Publika Ministerio."}, {"text_idx": "#000181", "text": "La advokato Juan Castro, de la Advokata Firmao por Indig\u0302enaj Popoloj, komentis, ke en plej multaj kazoj la s\u0302tato lasas gravajn malobservojn kiel c\u0302i tiuj senpunaj. Li ankau\u0306 menciis, ke la krimo de sorc\u0302ado ne ekzistas."}, {"text_idx": "#000182", "text": "German Choc, de la Kolektivo de Spiritaj Gvidantoj \u201cOxlaju Q'anil\u201d, klarigis, ke la rolo de spirita gvidanto en la socio estas helpi homojn, antau\u0306enigi majaajn kulturajn praktikojn, helpi solvi problemojn, kaj ili ankau\u0306 estas contadores del tiempo [tempogardistoj]."}, {"text_idx": "#000183", "text": "German Choc deklaris: \u201cMi postulas, ke la s\u0302tato agu por fini tiajn kazojn. Mi postulas ankau\u0306, ke la gvidantoj de la eklezioj kaj sektoj c\u0302esu krimigi spiritajn gvidantojn kaj ke ili antau\u0306enigu pacan kunekzistadon, ke ili lasu indig\u0302enojn plenumi siajn kulturajn kaj spiritajn praktikojn kiel estas skribite en la Politika Konstitucio de la Respubliko de Gvatemalo en g\u0302ia artikolo 66-a, kie la s\u0302tato rekonas, respektas kaj antau\u0306enigas la indig\u0302enajn vivmanierojn, kutimojn, tradiciojn, formojn de socia organizado, manieron vesti sin, same kiel la lingvojn kaj dialektojn de diversaj popoloj de Gvatemalo\u201d."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Kiel parto de nia dau\u0306ra serio, kie ni atentigas pri la laboro de aktivistoj kiuj antau\u0306enigas afrikajn lingvojn en Interreto, ni prezentas Daniel Abugre Anyorigya (@danyorigya), el Ganao [eo]."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Daniel estas parolanto de la gurena lingvo [eo], ankau\u0306 konata kiel frafra. Lau\u0306 Ethnologue, pli ol 700 000 homoj parolas tiun lingvon en Ganao kaj Burkino. Li subtenas projektojn de Vikimedio en sia lingvo. Rising Voices intervjuis Daniel per retpos\u0302to, por ekscii liajn ideojn pri la loko de la gurena lingvo en Interreto."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Gurene Wikimedia Community is an indigenous affiliate of the Wikimedia Foundation. It aims at digitizing the Gurene language, which is the native language spoken by a cross-section of persons living in Togo, Ghana, and Burkina Faso."}, {"text_idx": "#000192", "text": "La gurena Vikimedio-komunumo estas indig\u0302ena sekcio de Fondaj\u0302o Vikimedio. G\u0302i celas bitigi la gurenan lingvon, kiu estas la denaska lingvo de grupoj da homoj en Togolando, Ganao kaj Burkino."}, {"text_idx": "#000193", "text": "RV: Kia estas la nuna situacio de via lingvo interrete kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000195", "text": "DAA: La gurena lingvo estas instruata en la Universitato de Edukado, kampuso Ajumaku. En Interreto, oni disvolvas gurenajn versiojn de Vikipedio kaj de la programo Khaya (por instruado de afrikaj lingvoj)."}, {"text_idx": "#000196", "text": "RV: Kiuj estas viaj motivoj por disvastigi vian lingvon en Interreto?"}, {"text_idx": "#000197", "text": "DAA: The language is a carrier of our culture. Therefore, to tackle its extinction and ensure its growth we set out to digitize the language."}, {"text_idx": "#000198", "text": "DAA: La lingvo estas portanto de nia kulturo. Tiel, por eviti g\u0302ian malaperon kaj garantii g\u0302ian antau\u0306enigon, ni bitigas la gurenan lingvon."}, {"text_idx": "#000199", "text": "RV: Rakontu pri malfacilaj\u0302oj kiuj malhelpas ke via lingvo estu plene utiligata en Interreto."}, {"text_idx": "#000200", "text": "DAA: As of the publication of the article, the language is not examinable at the basic school; this, therefore, affects the culture."}, {"text_idx": "#000201", "text": "DAA: Ec\u0302 se oni publikigas artikolojn, la lingvo ne estas instruata en lernejoj; kaj tio efikas sur la kulturon."}, {"text_idx": "#000202", "text": "RV: Kiujn konkretajn aferojn oni povas fari por instigi junulojn lerni kaj uzi sian lingvon?"}, {"text_idx": "#000203", "text": "DAA: The language is going through a phase where there is an expansion of the language glossary to ensure efficient communication and writing."}, {"text_idx": "#000204", "text": "DAA: La gurena lingvo travivas vastigadon de la vortprovizo, por garantii efikan komunikadon kaj skribadon."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Ekrankopio de CMR KIDS TV, kanalo c\u0302e YouTube kiu instruas al kamerunaj infanoj ilian kulturon kaj historion, kaj ankau\u0306 lingvojn kiel la eu\u0306ondan kaj la g\u0302ulan."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Disney+ kaj Cartoon Network, du grandaj usonaj platformoj de animacioj, anoncis en junio 2020, ke ili prezentos kvar desegnofilmojn de afrikaj au\u0306toroj. Tio okazis post similaj anoncoj de gigantaj elsendfluaj serviloj kiel Netflix kaj Youtube Originals, kaj montras postulon de afrikaj spektantaroj pri reprezentado kaj lokaj rakontoj, ene de grandigo de tutmonda merkato por animacioj."}, {"text_idx": "#000208", "text": "La unua nova desegnofilmo estas \u201cKizazi Moto\u201d (kio signifas Fajran Generacion en la svahila), animacia antologio de dek afriko-futuristaj filmoj kiuj esploras la estontecon de Afriko. G\u0302i enhavos rakontojn de au\u0306toroj el ses afrikaj landoj. La dua, \u201cKiya and the Kimoja Heroes\u201d, estas infana serio pri 7-jara afrika knabino kiu amas baleton kaj luktosportojn. Kiam s\u0302i kaj s\u0302iaj du amikoj surhavas magiajn kristalojn, ili farig\u0302as superherooj pretaj por defendi la komunumon. \u201cKiff\u201d, amuza animacio el Sud-Afriko, temas pri optimista sciuro kaj trankvila kunikleto. Finfine, \u201cGarbage Boy and Trash Can\u201d, la plej nova afrika superheroo-serio de Cartoon Network, temas pri knabo kun fantaziaj superpovoj kiu batalas por justeco kun sia fidinda amiko."}, {"text_idx": "#000209", "text": "#KizaziMotoGenerationFire, an all-new Original Series, is bringing dazzling sci-fi animation to #DisneyPlus in 2022. /QrngmfUbLg"}, {"text_idx": "#000211", "text": "Kvankam tiu reprezentado estas granda venko, la volo de multaj afrikaj animaciistoj estas pli vasta ol nur havi rolulojn similajn al ili. Animacio ankau\u0306 farig\u0302is rimedo por konservi endang\u0302erigitajn afrikajn lingvojn. Pere de distrado, c\u0302i tiuj kreantoj esperas uzi animacion kiel transportilon por afrikaj mitologioj, filozofioj, ric\u0302aj tradicioj, kulturaj esprimoj kaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Pli ol 300 afrikaj lingvoj estas en dang\u0302ero"}, {"text_idx": "#000213", "text": "La afrika kontineto enhavas c\u0302irkau\u0306 trionon de la 7000 lingvoj de la mondo. Pro la granda dominado de internaciaj lingvoj kiel la angla kaj la franca, lokaj lingvoj estas pli kaj pli en dang\u0302ero."}, {"text_idx": "#000214", "text": "En 2018, Unesko raportis pri pli ol 300 afrikaj lingvoj en dang\u0302ero kaj 52 malaperintaj. La raporto ankau\u0306 montris ke, se junuloj ne lernos tiujn lingvojn, multaj pliaj malaperos. Inter la 230 lingvoj kiuj malaperis ekde 1950, 37 estis de Afriko."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Lau\u0306 artikolo de Quartz pri la lingvo yakunte \u2014 mortanta lingvo en Kenjo parolata nur de sep homoj, c\u0302iuj pli ol 70-jarag\u0302aj \u2014 afrikaj lingvoj estas pli malfortaj c\u0302ar registaroj decidas pri oficialaj lingvoj kaj malhelpas lokajn lingvojn, celante konstrui unuecan nacian identecon."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Malgrau\u0306 la granda lingva diverseco, la angla kaj la franca, ambau\u0306 internaciaj lingvoj, estas la superregaj lingvoj en plejmulto da afrikaj landoj. La somala, la berbera, la volofa, la oroma, la igba, la svahila, la hau\u0306sa, la mandinga, la fulana kaj la joruba estas afrikaj lingvoj kiuj, kvankam parolataj de dekmilionoj da homoj, estas rigardataj kiel lokaj lingvoj kaj nur kelkaj estas nacie oficialaj."}, {"text_idx": "#000217", "text": "C\u0302u afrikaj animaciistoj povas s\u0302ang\u0302i tion?"}, {"text_idx": "#000218", "text": "Kvankam la angla estas la dominanta lingvo en la tutmonda animacia merkato, danke al la c\u0302ieesto de Disney, la svahila ricevis statuson de alternativa lingvo por afrikaj spektantaroj."}, {"text_idx": "#000219", "text": "La filmo de Disney el 1994 \u201cLeona Reg\u0302o\u201d (\u201cThe Lion King\u201d) estas eble la plej populara okcidenta filmo kie aperas la svahila, lau\u0306 artikolo de ThisisAfrica. Poste, Disney faris la serion \u201cLeona Gvardio\u201d (\u201cLion Guard\u201d, premierinta en 2015), kaj la svahila farig\u0302is akceptebla afrika lingvo por animacioj."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Ekde tiam, afrikaj animaciistoj sukcesis utiligi la svahilan en filmoj kaj serioj. Kelkaj ekzemploj estas: \u201cSuper Sema\u201d \u2014 unua afrika superheroa infana animacio, kun partopreno de la kenja aktorino Lupita Nyong\u2019o; \u201cAkili & Me\u201d, farita de Ubongo Kids; kaj \u201cMy Better World\u201d."}, {"text_idx": "#000221", "text": "#SuperSema launched in March 2021 and is really inspiring, educational, fun content for all children.\nEpisodes are available on #YouTube featuring @lupitanyongo as Mama Dunia .#youtubeoriginals #superhero #africandiasporakids #africandiaspora #blackstories #africananimation /DaAoU3f0sL"}, {"text_idx": "#000223", "text": "Super Sema aperis en marto 2021 kaj estas vere inspira, eduka kaj amuza enhavo por c\u0302iuj infanoj. La filmetoj disponeblas en YouTube kaj Lupita Nyong\u2019o rolas kiel Mama Dunia."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Despite the scarcity of formal training opportunities, locally-made productions are already starting to take off. It was important to have real diversity in our characters so that the series could work in different parts of our continent. We reviewed each stage of development with teams in Ghana, Nigeria and Kenya \u2013 these same reviewers guided our script-writing process."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Malgrau\u0306 manko de formala trejnado, lokaj verkoj jam komencis aperi. Gravis, ke estis diverseco je niaj roluloj, por ke la serio sukcesu en malsamaj partoj de la kontinento. Ni reviziis la fazojn de disvolvig\u0302o kune kun niaj teamoj en Ganao, Nig\u0302erio kaj Kenjo \u2014 tiuj teamoj ankau\u0306 helpis la verkadon."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Kelkaj elstaraj animacioj kiuj instruas afrikajn lingvojn"}, {"text_idx": "#000228", "text": "Animacio estas efika maniero instrui al junaj afrikanoj kapablojn kaj lingvojn kiujn oni ne instruas en lernejo. Kelkaj animacioj provas fari tion."}, {"text_idx": "#000229", "text": "El okcidenta Afriko estas \u201cBino and Fino\u201d \u2014 eduka infana desegnofilmo kreita de la nig\u0302eria animaciisito Adamu Waziri, kiu aperis en 2010. La c\u0302efroluloj, Bino kaj Fino, estas gefratoj kiuj lernas pri afrika historio kaj kulturo kun Zeena, sorc\u0302a papilio. La desegnofilmo estas prezentita en 15 landoj, en la angla, la tvia, la joruba, la germana, la nederlanda, la portugala, la hau\u0306sa, la igba, la franca kaj la svahila, kaj ankau\u0306 disponeblas en YouTube. The Anilingo Series, de \u201cIyinCreative\u201d, estas alia animacio el Nig\u0302erio kiu antau\u0306enigas kaj konservas la afrikan kulturan heredaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000230", "text": "Meet Bino and Fino, a brother and sister who go on adventures with their magical butterfly Zeena and learn all about Africa and the World! Watch at and on batteryPOP\u2019s FREE Cartoon Roku Channel. #binoandfino /tWBmCbEBiR"}, {"text_idx": "#000232", "text": "Konatig\u0302u kun Bino kaj Fino, frato kaj fratino kiuj travivas aventurojn kun la sorc\u0302a papilio Zeena, kaj lernas c\u0302ion pri Afriko kaj la mondo! Spektu c\u0302e kaj en la senpaga kanalo pri desegnofilmoj Roku."}, {"text_idx": "#000233", "text": "\u201cE\u0323bi\u0301 Fo\u0323\u0301lo\u0323\u0301runs\u0323o\u0323\u0301\u201d estas alia animacia serio kiu instruas la joruban lingvon parolatan en Nig\u0302erio, kreita de Kayode Oloko, kiu devenas de Nig\u0302erio kaj log\u0302as en Finnlando. La animacio atentigas pri la kulturo, tradicio, lingvo kaj identeco de jorubaj infanoj de Nig\u0302erio. Li parolis pri la iniciato kaj inspiro en intervjuo kun Pan-Africa.net."}, {"text_idx": "#000234", "text": "In Nigeria today, many parents prefer their offspring to speak the English language over their own native language. It\u2019s a sad reality that future generations could lose their identity and purpose, a heavy price to pay for living in a host country."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Nuntempe en Nig\u0302erio, multaj gepatroj preferas, ke la infanoj lernu la anglan anstatau\u0306 la propran gepatran lingvon. Estas malg\u0302ojiga realo, ke estontaj generacioj povas perdi la identecon kaj celon, kio estas peza kosto por vivi en gastiganta lando."}, {"text_idx": "#000236", "text": "El centra Afriko estas CMR KIDS TV, televida kanalo en Youtube kiu instruas kamerunajn infanojn pri iliaj kulturo kaj historio, kaj ankau\u0306 pri lingvoj kiel la eu\u0306onda kaj la g\u0302ula."}, {"text_idx": "#000237", "text": "En orienta Afriko, Tsehai Loves learning estas alia notinda animacio. La etiopia eduka platformo por infanoj disponeblas en sep lokaj lingvoj kaj prezentas gravajn informojn pri legoscio, sano, socia kaj emocia lernado."}, {"text_idx": "#000238", "text": "En suda Afriko, Youtube prezentas, ekzemple, spektaklojn kiel la kantojn de Zulu Kids kaj Xhosa kids. Malsame ol aliaj afrikaj landoj kie nur unu ligvo estas oficiala, Sud-Afriko havas 11 oficialajn lingvojn, el kiuj 10 estas indig\u0302enaj."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Dum Afriko klopodas trovi lokon en tutmonda animacio, g\u0302i ankau\u0306 pretas farig\u0302i la sekva animacia centro, per dau\u0306raj klopodoj krei originalajn voc\u0302on kaj bildon. Tamen ankorau\u0306 mankas subteno kaj gvido de afrikaj registaroj, lau\u0306 la Asocio por Antau\u0306enigo de Edukado en Afriko:"}, {"text_idx": "#000241", "text": "Necesas registaraj gvidoj kaj subtenoj por bildstrioj kaj desegnofilmoj, c\u0302ar tiuj estas strategiaj komunikiloj por paroli kun junaj generacioj en la nuna jarmilo."}]