[{"text_idx": "#000001", "text": "Poemo de Peto\u030bfi \u2013 la 15an de marto \u2013 G\u0302isdatigita kun artikolo en hungara gazeto Ne\u0301pszava"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Sa\u0301ndor Peto\u030bfi: La jug\u0302o (Az ite\u0301let)"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Historilibrojn nun mi legadis, finon atingis.Fine la vera Rakont\u2019 de Homaro, nu, kio g\u0302i estas ?Sango-rivero ja, kiu eliras sur nebulegajrokoj iamaj, flue libere la nunon atingas.Oni ne fidu, ke jam malaperis, jam g\u0302i ripozas, c\u0302esos flu\u2019 ekirinta, ja sole je sin\u2019 de la maro.Longa rivero de sang\u2019 enfalos sango-maregon.Vidas tagojn mi teruregajn, proksimig\u0302antajn,kiajn vidis Mondo neniam. Pac\u2019 de la nunoestas sole la tomba silent\u2019, okazanta kutimeantau\u0306 tondra mug\u0302eg\u2019, post fulm\u2019, skuegonta la teron.Ho! Sekret-saturita futuro, Vi, forvualita!Fean fajron de l\u2019 konjekt\u2019ekigante, mi jen tra-vidas nun c\u0302i vualon, tuj, pro la suba kas\u0302aj\u0302okaptas min terurig\u0302\u2019, abomen\u2019, samtempe humorog\u0302oje penetras min, sovag\u0302arda. La Di\u2019 de Milit\u2019 sur- metas ree kirason, el ingo tirante la glavon, tra l\u2019mond\u2019 fora galopas for, sur dors\u2019 de c\u0302evalo,al la popoloj vokas por la decida batalo. Bon\u2019 kontrau\u0306 Malbon\u2019 \u2013 la nacioj tere disig\u0302os.Malvenkinto eterna, c\u0302i tie, la Bono superos,sed venk\u2019 g\u0302ia unua ja kostos sang-oferegojn.Estos tamen egale. Jen estos tio la Jug\u0302o,kiun Dio anoncis per profetaro iama.Estos tio la Jug\u0302o, c\u0302i poste komenco de vivo:savo eterna; ni por g\u0302i ne devos flugi C\u0302ielen,c\u0302ar la C\u0302ielo desupros jam surteren eterne."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Au\u0306skultu la poemon el la prelego de tradukinto:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fragmento de la hungarlingva poemo de Peto\u030bfi (la foto devenas de OSZK Ke\u0301ziratta\u0301r)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kio okazis en la jaro 1848 en Hungario? Legu >"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Profeto ( = vidanto , vidisto ) en Esperanto"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fres\u0302a, fidela esperantigo de la poemo \u201eLa Jug\u0302o\u201d de Sa\u0301ndor Peto\u030bfi estis kompletigita okaze de la ducentjarig\u0302o, far de Istva\u0301n Szabolcs."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tekstoj metitaj c\u0302irkau\u0306 la foto de la tradukinto \u2013 Istva\u0301n Szabolcs:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "1. Istva\u0301n Szabolcs verkis pli ol dudek versiojn de la poemo de Peto\u030bfi \u201eLa Jug\u0302o\u201d, en Esperanto, g\u0302is li finfine atingis la finan version."}, {"text_idx": "#000013", "text": "2. La skota poeto William Auld, kiu estis nomumita trifoje por la Nobel-premio, ekkonis la hungaran kulturon per \u201eLa Tragedio de l\u2019 Homo\u201d."}, {"text_idx": "#000014", "text": "3. Poemo de Peto\u030bfi kaj ties traduko. La traduko de Istva\u0301n Szabolcs aperigas individuajn momentojn de la poemo de Peto\u030bfi ankau\u0306 sur la sonnivelo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La esperantaj kaj hungaraj versoj estas metitaj unu apud la alian kiel foto, klare arang\u0302ite, Sa\u0301ndor Peto\u030bfi, lia portreto estas pala kvazau\u0306 malantau\u0306e, kaj la koloroj de la nacia flago, kun rug\u0302-blank-verdaj penikstrekoj kiel la fono, pas\u0302telsimilaj, sen g\u0302eni la legadon."}, {"text_idx": "#000016", "text": "ENKADRITE en blua koloro, sur la dekstra flanko supre:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Novaj verkoj sur la tablo"}, {"text_idx": "#000018", "text": "La tradukado de la hungara literaturo en Esperanton dau\u0306ras. Jo\u0301zsef Horva\u0301th j\u0302us finis verkon de Karinthy kaj verkon de Ga\u0301rdonyi, li tradukis \u201eKredu min S-ro Instruisto\u201d kaj \u201eLa nevideblan homo\u201d-n. Kaj la rakonto de Mo\u0301r Jo\u0301kai, \u201eLa du salikoj de Nagyenyed\u201d, estas rete legebla de kelkaj jaroj, tradukita de La\u0301szlo\u0301 Vizi \u2013 ankau\u0306 c\u0302ina portalo reklamas g\u0302in."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Li ne estas literaturisto, li venis de la banka sektoro kaj antau\u0306 kelkaj jaroj li ig\u0302is grava ambasadoro de Esperanto, kun Istva\u0301n Szabolcs ni parolis pri la malfacilaj\u0302oj de la traduko de la poemo \u201eLa jug\u0302o\u201d de Sa\u0301ndor Peto\u030bfi en Esperanton, kaj pri la grava rolo de la poeto kaj Imre Mada\u0301ch en la kultivado de la lingvo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u201eMi trovis la taskon fakte por mi mem \u2013 ridetante diris Istva\u0301n Szabolcs \u2013 mi s\u0302atintus, ke ni Esperantistoj tutmonde festu lau\u0306merite Sa\u0301ndor Peto\u030bfi kaj Imre Mada\u0301ch, c\u0302ar ili ambau\u0306 havas sian ducentjaran datrevenon c\u0302i-jare, kaj inter la verkoj legitaj de la Esperantistoj \u201eJohano la brava\u201d kaj"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201eLa tragedio de l\u2019 homo\u201d certe okupas elegantan lokon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Antau\u0306 iom pli ol kvindek jaroj Kolomano Kalocsay, unu el la plej gravaj figuroj de Esperanto-lando, publikigis cent tridek tradukojn de poemoj de Peto\u030bfi, inter ili \u201eJohano la Brava\u201d (tiu versio servis kiel bazo de ties c\u0302ina traduko). La titolo de la libro estis \u201eLibero kaj Amo\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En c\u0302i libro la poemo \u201eLa jug\u0302o\u201d jam aperis, sed la giganto de Esperantistoj sekvis la metrikajn regulojn alimaniere, c\u0302ar la poemo de Peto\u030bfi estas antikhelenmetrika: skribita ja en heksametroj. \ufe0f"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Jen kaj jen mi kompreneble ne sukcesus sen la traduko de Kalocsay, mi transprenis ekzemple la epiteton \u201esovag\u0302arda\u201d, unu el la epitetoj plej esence karakterizantaj la stilon de la Poeto, sed Kalocsay solvis la poemon en heptametroj, do en sep verspiedoj, sed mi faris aferon je formfideleco kaj mi tradukis g\u0302in en heksametroj\u201d \u2013 diris Istva\u0301n Szabolcs."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La heksametro estas poezio bazita sur la regula inters\u0302ang\u0302o de daktiloj kaj spondeoj en versoj; en la daktila verspiedo la longa silabo estas sekvita de du mallongaj silaboj, dum la spondea verspiedo konsistas el du longaj silaboj. La scienco de la \u201eprimezurado de la silaboj\u201d nomig\u0302as prozodio."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Esperanto kapablas perfekte kunagordi la antikvan-helenan poezion bazitan sur tempomezuro de la longeco de la silaboj kun la poezio bazita sur ties akcentoj t.e. la akcentoj de la vortoj de tiuj lingvoj, en kiuj la vortoj havas akcentojn kaj al kiu grupo apartenas ankau\u0306 Esperanto mem. La akcento en Esperanto sen esceptoj falas c\u0302iam sur la antau\u0306lastan silabon. Male al la hungara lingvo, Esperanto nek perdas c\u0302i tion en la heksametro, kie en la antikva-helena tempomezura poezio la akcentita silabo c\u0302iam estas longa silabo, kaj oni povus diri, ke tio estas c\u0302io."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201eEn mia propra traduko mi observis kaj obeis la antikvajn helenajn regulojn plene, senescepte, kaj tiu senescepteco estas unu el la emblemaj trajtoj de Esperanto."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La ununura cedo estis farita ankau\u0306 lau\u0306 la helenaj reguloj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Estis la senkondic\u0302a fideleco al la pensoj de la poeto kiu pleje difinis kaj determinis mian laboron.\u201d \u2013 diras Istva\u0301n Szabolcs."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Por c\u0302i poemtraduko \u2013 por traduki unu poemon sole \u2013 li uzis plurajn librojn, kiuj helpis lian laboron el la vidpunkto de metriko kaj poezio-teorio."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La traduko estis verkita de Istva\u0301n Szabolcs en pli ol dudek versioj, g\u0302is li atingis la finan version kaj ankau\u0306 Antono Samak, Esperantisto el Debreceno, multe helpis en tio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\u201eMi pensis, ke gravas montri certajn momentojn de la poemo de Peto\u030bfi je la sonnivelo, ekzemple, kiam Peto\u030bfi skribas en la deksesa linio de la hungara teksto, ke la dio de la milito rajdas sur c\u0302evalo kaj galopas tra la mondo, mi transprenis g\u0302in tiel: \u201etra l\u2019mond\u2019 fora galopas for, sur dors\u2019 de c\u0302evalo, / al la popoloj vokas por la decida batalo\u201d."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Do la multaj o-vokaloj faras rajdadon preskau\u0306 viva. Kun la escepto de kvin vortoj \u2013 li dau\u0306rigas \u2013 c\u0302iuj esprimoj jam trovig\u0302is en la \u201eUnua Libro\u201d eldonita la 26-an de julio 1887, kiu do tute sufic\u0302as por la traduko de la poemo de Peto\u030bfi lau\u0306 g\u0302ia gramatika materialo, la supre menciitaj kvin vortoj aperis poste, sed ili naskig\u0302is kaj enkorpig\u0302is en la lingvon Esperanto dum la vivo de la kreinto. \u2014 En Esperanto la vortfarado estas determinita de tri principoj, la unua estas la principo de neceso kaj sufic\u0302o, la dua estas precizeco kaj koncizo en la kazo de la scienco, kaj la tria estas la abundo kaj redundo en la kazo de la poezio. Povas okazi, ke la vokaloj kaj konsonantoj de certa Esperanta vorto simple ne elvokas en la leganto la bildon, kiun la au\u0306toro origine volis."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Tio povas okazi por ekzemplo pro la \u201emal-vortoj\u201d, kiuj eble ne c\u0302iam kapablas elvoki la malon de la radikvorto c\u0302ar la radikvorto iel memorigas la bazan ideon... (mola \u2013 malmola, malmola = dura, sed ne en sono), c\u0302i kaze la poeto kreas novan vorton, sed tio estas nur la privilegio de la plej bonaj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Felic\u0302e mi ne renkontis tian obstaklon dum mia laboro. \u2013 li asertas, kaj ankau\u0306 emfazas, ke en la Esperanta traduko ili \u2013 Peto\u030bfi kaj Mada\u0301ch \u2013 preskau\u0306 \u201etrovas unu la alian\u201d \u2013 la ofte citita sentenco el la Tragedio"}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u201eluktu hom\u2019 kaj firme fidu!\u201d inkluzivas la verbon \u201efidi\u201d per kiu mi devis anstatau\u0306igi la verbon \u201ekredi\u201d en la kazo de Peto\u030bfi, do la tuta traduko estas preskau\u0306 interpretebla kiel mistika, kuna mesag\u0302o de la du Poetoj."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Sa\u0301ndor Peto\u030bfi okupas elegantan lokon en la historio de Esperanta literaturo kaj lingvo, kaj g\u0302uste per li la vortoj \u201ekurta\u201d kaj \u201ec\u0302ardo\u201d eniris Esperanton."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Oni ne povas kultivi Esperantan literaturon sen koni la plenajn profundecojn de \u201eJohano la brava\u201d kaj \u201eLa Tragedio de l\u2019 Homo\u201d de Mada\u0301ch \u2013 li emfazas \u2013 la skota poeto William Auld ekkonis la hungaran kulturon per la \u201ehomaropoemo\u201d de Mada\u0301ch, kaj tio inspiris lian lirikan epopeon verkitan en Esperanto: \u201eLa infana raso\u201d, kiu eble ankau\u0306 ludis rolon en tio ke li estis nomumita trifoje por la Nobel-premio."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Dank\u2019 al la traduko de Kalocsay, la verko de Mada\u0301ch ig\u0302is konata por la maltanoj, c\u0302ar g\u0302i estis tradukita en la maltan lingvon de Carmel Mallia, kiu preparis ankau\u0306 la tradukon de la \u201eNacia Kanto\u201d omag\u0302e al la 15-a de marto."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Esperanto estas perfekta peranta ankau\u0306 lingvo por tradukoj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Istva\u0301n Szabolcs diras pri la estonteco de sia traduko de Peto\u030bfi: \u201ec\u0302i-jare, en la kutima granda somera kunveno, la Universala Kongreso en Torino, mi prelegos pri la traduko.\u201d"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Dum nia interparolo li deklamas la poemon de Peto\u030bfi tradukitan en Esperanton lau\u0306pete. La sono de la lingvo mem estas sudeca, kvazau\u0306 rememoriga pri la greka, kaj la pulsado de la teksto perfekte transdonas la establitan metrikon antikvan."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Klaku la c\u0302i-suban bildon por la hungarlingva artikolo de Ne\u0301pszava:"}, {"text_idx": "#000044", "text": "La hungarlingva artikolo de Ne\u0301pszava >"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Eszperanto\u0301 nyelvtanfolyamA MESZ weba\u0301ruha\u0301zaHi\u0301rlevelek, kiadva\u0301nyok1% felaja\u0301nla\u0301sa"}]