[{"text_idx": "#000001", "text": "Kursivo Latino-Faliscan La latina Medieval Latin"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Latino-Faliscan La latina Medieval Latin"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Medieval Latin estis la formo de la latina utiligita en la Mezepoko, c\u0302efe: kiel komunikilo de scienca inters\u0302ang\u0302o;\nkiel la liturgia lingvo de Chalcedonian Christianity kaj la Eklezio Romkatolika;\nkaj kiel lingvo de scienco, literaturo, leg\u0302o, kaj administracio.\nMalgrau\u0306 la klerikala origino de multaj el g\u0302iaj verkintoj, mezepoka la latina ne devus esti konfuzita kun Ecclesiastical Latin.\nEkzistas neniu reala interkonsento sur la preciza limo kie Late Latin finig\u0302as kaj mezepoka la latina komencig\u0302as.\nKelkaj sciencaj enketoj komencig\u0302as kun la pliig\u0302o de frua Ecclesiastical Latin je la mezo de la 4-a jarcento, aliaj proksimume 500, [1] kaj dau\u0306re aliajn kun la anstatau\u0306igo de skriba Late Latin de skribaj enamig\u0302lingvoj komencantaj c\u0302irkau\u0306 la jaro 900."}, {"text_idx": "#000004", "text": "2 S\u0302ang\u0302oj en vortprovizo, sintakso, kaj gramatiko 2.1\n5 Gravaj mezepokaj latinaj verkintoj 5.1 4-a-5-a jarcentoj"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Medieval Latin havis pligrandigitan vortprovizon, kiu libere pruntis de aliaj fontoj.\nG\u0302i estis peze influita per la lingvo de la Vulgato, kiu enhavis multajn karakterizaj\u0302ojn fremda al Klasika latino kiu rezultig\u0302is el tiamaniere rekta traduko el la greka kaj la hebrea;\nla karakterizaj\u0302oj spegulis la originalon ne nur en g\u0302ia vortprovizo sed ankau\u0306 en g\u0302ia gramatiko kaj sintakso.\nLa greka disponigis multon da la teknika vortprovizo de kristanismo.\nLa diversaj g\u0302ermanaj lingvoj parolitaj fare de la g\u0302ermanaj triboj, kiuj invadis sudan Eu\u0306ropon, ankau\u0306 estis gravaj fontoj de novaj vortoj.\nG\u0302ermanaj gvidantoj ig\u0302is la regantoj de partoj de la Romia Imperio kiun ili konkeris, kaj vortoj de iliaj lingvoj estis libere importitaj en la vortprovizon de leg\u0302o.\nAliaj pli ordinaraj vortoj estis anstatau\u0306igitaj per produktadoj de vulgara latina au\u0306 g\u0302ermana-fontoj c\u0302ar la klasikaj vortoj maluzig\u0302is."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La latina ankau\u0306 estis disvastigita al areoj kiel ekzemple Irlando kaj Germanio, kie enamig\u0302lingvoj ne estis parolitaj, kaj kiuj neniam konis romian regon.\nVerkoj skribitaj en la teroj, kie la latina estis erudicia lingvo kun neniu rilato al la loka popollingvo, ankau\u0306 influis la vortprovizon kaj sintakson de mezepoka la latina."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ekde subjektoj kiel scienco kaj filozofio, inkluzive de Argumentation-teorio kaj Etiko (antau\u0306-jura), estis komunikitaj en la latina, la latina vortprovizo evoluigita por ili estas la fonto de granda multaj teknikaj vortoj en modernaj lingvoj.\nAnglaj vortoj s\u0302atas abstrakta, temo, komunikas, materio, vers\u0302ajnaj kaj iliaj parencoj en aliaj eu\u0306ropaj lingvoj g\u0302enerale havas la signifojn donitajn al ili en mezepoka la latina."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La influo de vulgara latina ankau\u0306 estis s\u0302ajna en la sintakso de kelkaj mezepoka latinaj verkistoj, kvankam Klasika latino dau\u0306re estis tenita en altestimo kaj studita kiel modeloj por literaturaj kunmetaj\u0302oj.\nLa alta punkto de la evoluo de mezepoka la latina kiel librolingvo venis kun la karolinga renesanco, renaskig\u0302o de lernado stimulita sub la patroneco de Karlo la Granda, reg\u0302o de la Frank.\nAlcuinus pravis la latina sekretario de Karlo la Granda kaj grava verkisto en sia propra;\nlia influo kau\u0306zis renaskig\u0302on de latina literaturo kaj lernado post la deprimita periodo sekvante la finan disrompig\u0302on de la au\u0306toritato de la Okcident-Romia Imperio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En c\u0302iu ag\u0302o de la malfrua 8-a jarcento pluen, tie estis lernitaj verkistoj (precipe ene de la eklezio) kiuj estis sufic\u0302e konata kun klasika sintakso por esti konsciaj ke tiuj formoj kaj uzokutimoj estis \"malg\u0302ustaj\" kaj rezistis sian uzon.\nTiel la la latina de teologo kiel Skt. Thomas Aquinas au\u0306 de erudicia klerikala historiisto kiel ekzemple Guillaume de Tiro tendencas eviti la plej multajn el la karakterizaj\u0302oj priskribita supre, montrante sian periodon en vortprovizo kaj literumo sole;\nla ecoj listigitaj estas multe pli elstaraj en la lingvo da advokatoj (ekz. la 11-a-jarcenta angla Domesday Book), kuracistoj, teknikaj verkistoj kaj laikaj kronikistoj.\nTamen la uzo de aerklapo en enkonduki subpropoziciojn estis aparte penetra kaj estas trovita sur c\u0302iuj niveloj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "S\u0302ang\u0302oj en vortprovizo, sintakso, kaj gramatiko"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Medieval Latin c\u0302esis esti vivanta lingvo kaj estis anstatau\u0306e scienca lingvo de la malplimulto de kleraj viroj en mezepoka Eu\u0306ropo uzita en oficialuldokumentoj pli ol por c\u0302iutaga komunikado.\nTio rezultigis du gravajn ecojn de Medieval Latin komparite kun Klasika latino.\nUnue, multaj verkintoj provis \"montregi\" sian scion pri Klasika latino utiligante maloftajn au\u0306 arkaikajn konstruojn, foje anakronisme (hazarde miksante konstruojn de Respublikisto kaj Imperial Latin, kiuj en realeco ekzistis jarcentojn dise).\nDue, multaj pli malgrandaj akademiuloj havis limigitan tenon de \"bonorda\" la latina au\u0306 estis c\u0302iam pli influitaj fare de vulgara latina, kiu mutaciis en la enamig\u0302lingvojn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La anto-participo estis ofte uzita adverbe modloko da kvi au\u0306 c\u0302ur paragrafoj, kiel ekzemple paragrafoj de tempo, kialo, koncesio, kaj celo.\nTio estis loze simila al la uzo de la anto-participo en ablativa absoluta frazo, sed la participo ne bezonis esti en la ablativo.\nHabeo (mi havas [supre]) kaj \"Debeo\" (mi devas) estus uzita por esprimi devontigon pli ofte ol la gerundivo.Surbaze de tiu devontigo esence portas senton de estonteco (\"Carthage nepraj\u0302o esti elc\u0302erpita\" c\u0302e iu punkto en la estonteco), g\u0302i anticipas kiel la enamig\u0302lingvoj kiel ekzemple la franca utiligus \"habeon\" kiel la bazon por siaj estontaj tempoj (prirezignante la latinajn formojn de futuro).\nDum en latina \"amare habeo\" estas la nerekta diskurso- \"I frau\u0306do amo\", en la franca ekvivalento, \"aimerai\" (habeo> aio> akeo, celanto akeo), g\u0302i farig\u0302is futuro, \"I volo-amo\", perdanta la sencon de devontigo.\nEn Medieval Latin, aliflanke, g\u0302i dau\u0306re estis nerekta diskurso kaj ankorau\u0306 ne uzis kiel simple estontan tempon.\nAnstatau\u0306e de paragrafo lanc\u0302ita per ut au\u0306 ne, infinitivo ofte estis uzita kun verbo de saltetado, timado, promesado, ktp."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Surbaze de tiu devontigo esence portas senton de estonteco (\"Carthage nepraj\u0302o esti elc\u0302erpita\" c\u0302e iu punkto en la estonteco), g\u0302i anticipas kiel la enamig\u0302lingvoj kiel ekzemple la franca utiligus \"habeon\" kiel la bazon por siaj estontaj tempoj (prirezignante la latinajn formojn de futuro).\nDum en latina \"amare habeo\" estas la nerekta diskurso- \"I frau\u0306do amo\", en la franca ekvivalento, \"aimerai\" (habeo> aio> akeo, celanto akeo), g\u0302i farig\u0302is futuro, \"I volo-amo\", perdanta la sencon de devontigo.\nEn Medieval Latin, aliflanke, g\u0302i dau\u0306re estis nerekta diskurso kaj ankorau\u0306 ne uzis kiel simple estontan tempon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Multaj frapaj diferencoj inter klasika kaj mezepoka la latina estas trovitaj en ortografio.\nEble la plej frapa diferenco estas ke mezepokaj manuskriptoj uzis larg\u0302an gamon de mallongigoj per supermanuskriptoj, specialaj karakteroj ktp.: ekzemple la leteroj \"n\" kaj \"s\" estis ofte preterlasitaj kaj anstatau\u0306igitaj per diakrita marko supre la antau\u0306irado- au\u0306 sekvantaro letero.\nKrom tio, kelkaj el la plej ofte okazantaj diferencoj estas kiel sekvas.\nKlare multaj el tiuj estintuntaj influitaj per la literumo, kaj efektive al elparolo, de la vulgara lingvo, kaj tiel variigitaj inter malsamaj eu\u0306ropaj landoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tiuj ortografiaj diferencoj ofte estis pro s\u0302ang\u0302oj en elparolo au\u0306, kiel en la antau\u0306a ekzemplo, morfologio, kiuj verkintoj reflektis en sia skribo.\nEkde la 16-a jarcento, Erasmus plendis ke parolantoj de malsamaj landoj estis nekapablaj kompreni c\u0302iun alies formo de la latina."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La lau\u0306pas\u0302aj s\u0302ang\u0302oj en la latina ne evitis la avizon de samtempuloj.\nPetrarko, skribo en la 14-a jarcento, plendis pri tiu lingva \"malkresko\", kiu helpis instigi lian g\u0302eneralan malkontenton kun sia propra epoko."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La korpuso de mezepoka latina literaturo ampleksas larg\u0302an gamon de tekstoj, inkluzive de tiaj diversspecaj verkoj kiel predikoj, himnoj, hagiografiaj tekstoj, vojag\u0302adliteraturo, historioj, epopeoj, kaj liriko."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La unua duono de la 5-a jarcento vidis la verkadojn de la grandaj kristanaj verkintoj Hieronimo (c\u0302. 347-420) kaj Au\u0306gusteno de Hipono (354-430), kies tekstoj havis grandegan influon sur teologia penso de la Mezepoko, kaj de la later disc\u0302iplo Prosper of Aquitaine (Prosperu de Akvitanio) (c\u0302. 390-455).\nDa la pli posta 5-a jarcento kaj frua 6-a jarcento, Sidonius Apollinaris (c\u0302. 430 - post 489) kaj Ennodius (474-521), ambau\u0306 de Gau\u0306lio, estas konataj por iliaj poemoj, kiel estas Venantius Fortunatus (c\u0302. 530-600).\nTio ankau\u0306 estis periodo de dissendo: la romia patricia Boethius (c\u0302. 480-524) tradukis parton de la logika korpuso de Aristotelo, tiel konservante g\u0302in por la Latin West, kaj skribis la influan literaturan kaj filozofian disertaj\u0302on De consolatione Philosophiae ;\nKasiodoro (c\u0302. 485-585) fondis gravan bibliotekon en la monah\u0302ejo de Vivarium proksime de Squillace kie multaj tekstoj de Antiquity estis konservotaj.\nIsidoro de Sevilo (c\u0302. 560-636) kolektis c\u0302iun sciencan scion dau\u0306re haveblan en sia tempo en kio eble estos nomita la unua enciklopedio, la Etymologiae ."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Gregorio de Tours (c\u0302. 538-594) skribis detaleman historion de la frankaj reg\u0302oj.\nGregorio venis de Gau\u0306la-romia aristokrata familio, kaj lia la latina, kiu montras multajn aberaciojn de la klasikaj formoj, atestas la malkreskanta signifo de klasika eduko en gau\u0306lo.\nEn la sama tempo, bona scio pri la latina kaj ec\u0302 de la greka estis konservita en monah\u0302a kulturo en Irlando kaj estis alportita al Anglio kaj la eu\u0306ropa kontinento fare de misiistoj en la kurso de la 6-a kaj 7-a jarcentoj, kiel ekzemple Columbanus (543-615), kiuj fondis la monah\u0302ejon de Bobbio en Norda Italio.\nIrlando ankau\u0306 estis la naskig\u0302loko de stranga poezia stilo konata kiel Hisperic Latin.\nAliaj gravaj Insulaj verkintoj inkludas la historiiston Gildas (c\u0302. 500-570) kaj la poeton Aldhelm (c\u0302. 640-709).\nBenedikto Biscop (c\u0302. 628-690) fondis la monah\u0302ejon de Wearmouth-Jarrow kaj provizis g\u0302in kun libroj kiujn li prenis hejme de vojag\u0302o g\u0302is Romo kaj kiuj poste estis uzitaj fare de Bede (c\u0302. 672-735) por verki lian Ecclesiastical History of the English People (Eklezia Historio de la angloj) ."}, {"text_idx": "#000031", "text": "William of Ockham (Vilhelmo de Ockham) (c\u0302. 1288 - c\u0302. 1347)"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mezepoka latino estis la formo de la latina uzita en la Mezepoko, c\u0302efe kiel komunikilo por scienca inters\u0302ang\u0302o kaj kiel la liturgia lingvo de la mezepoka Romkatolika Eklezio, sed ankau\u0306 kiel lingvo de scienco, literaturo, juro kaj administracio. Malgrau\u0306 la klerika origino de multaj el g\u0302iaj verkintoj, la mezepoka latino ne devus esti konfuzita kun la eklezia latino. Ekzistas neniu reala interkonsento pri la preciza limo kie finig\u0302as la antikva latino kaj kie komencig\u0302as la mezepoka. Kelkaj sciencaj enketoj asertas ke g\u0302i komencig\u0302as ekde la frua eklezia latino en la mezo de la 4-a jarcento; aliaj c\u0302irkau\u0306 la jaro 500 p.K., kaj dau\u0306re aliaj kun la anstatau\u0306aj\u0302o de skriba latino fare de la skribaj latinidaj lingvaroj komence de la jaro 900."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Universitatoj estis unu el plej famaj kernoj kie mezepoka latino prosperis krom la pli ekleziaj kulturaj centroj kiaj monah\u0302ejoj."}]