[{"text_idx": "#000000", "text": "~ denove Zamenhof Ofta Biblia sceno"}, {"text_idx": "#000001", "text": "\"Mia sinteno estas io tute eksterbiblia\""}, {"text_idx": "#000002", "text": "\"Pardonez, se me aspektas poke quaze pedanto, ma Biblio esas Esperantal vorto\""}, {"text_idx": "#000003", "text": "\"Kontrau\u0306 kalumnio ne povas batali ec\u0302 Dio\""}, {"text_idx": "#000004", "text": "~ Zamenhof pri La Verda Biblio"}, {"text_idx": "#000005", "text": "\"Inter c\u0302iuj miaj konatoj hispanaj, nur ateistoj legis la Biblion\""}, {"text_idx": "#000006", "text": "~ Tonjo del Barrio pri Biblio"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\"La Kristanoj neniam kredis ke la Biblio estas c\u0302ieldevena\""}, {"text_idx": "#000008", "text": "~ Pierre Pastedechouan pri Biblio"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\"C\u0302u Dio lasis skribita en la Biblio la pasinton kaj la estonton de la homaro?\""}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"C\u0302iu skribaj\u0302o inspirita de Dio estas ankau\u0306 utila por instruo, por admono, por korekto, por disciplino en justeco; por ke la homo de Dio estu perfekta, plene provizita por c\u0302iu bona laboro.\""}, {"text_idx": "#000011", "text": "~ Biblio pri si mem"}, {"text_idx": "#000012", "text": "La Biblio, bonalingve Biblujo, estas arbitra ujo de infanaj\u0302oj kaj mitoj, kies devenoj estas apenau\u0306 konataj. G\u0302ia celo estas rakonti tute s\u0302erce pri la kreado de la homo kaj lia/s\u0302ia celo. G\u0302i estis verkita kaj por infanoj kaj por ridindaj homoj kiuj sporade legas g\u0302in. Kvankam g\u0302i estas pli malnova kaj pli fantazia ol aliaj infanlibroj, aliaj pli popularig\u0302as, kiaj ekzemple Harry Potter kaj \"La Majstro de la lingvoj\". G\u0302i estas unu el la libroj plej tradukataj al multaj lingvoj kaj lingvac\u0302oj kiaj iu nomata Esperanto por ke kelkaj maljunuloj legu g\u0302in en tiu kodo. En la biblio legeblas mitoj de famaj legendaj heroj: Beaufront Iskarioto, Klara Silbernik, Julio Baghy, Kalman Kalocsay, Freneza Szilaghy, Ivo Arimatea, KaBe Pilato kaj multaj aliaj viroj (tiu c\u0302i libro diskriminacias virinojn, apenau\u0306 is\u0302i aperas en la rakontoj)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La biblio estas fakte iom nekomprenebla libro. Tamen g\u0302iaj opinioj menciitaj perceptig\u0302as sufic\u0302e akre. Biblio estas parto de Tora, sed Torao estas parto de Biblio. Por katolikoj, biblio estas nur pato de la kredo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "9.1 Teksto en la latina"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Rakontoj pri Biblio foje inkluzivis precizajn detalojn pri nomoj kaj lokoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Multo el kio estas konata pri la Biblio estas trompo kreita por subpremado de sekretan malnovegan veron. La biblio estas ne pli ol malnova, malkohera kaj kruela libro. Nenio povas esti bazita je g\u0302i, kaj certe nenio kio rilatas al scienco. Kaj neniam la koro de vera scienco iel denove konsideros la biblion kiel fonton de scioj. Tiu epoko jam pasis kelkajn jarcentojn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Karaj partoprenantoj en la irana Esperanto-kongreso,"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Estas fakto, ke Biblia Hebrea (Hebree: \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u05de\u05b4\u05e7\u05b0\u05e8\u05b8\u05d0\u05b4\u05d9\u05ea Ivrit Miqra'it au\u0306 \u05dc\u05b0\u05e9\u05c1\u05d5\u05b9\u05df \u05d4\u05b7\u05de\u05b4\u05bc\u05e7\u05b0\u05e8\u05b8\u05d0 Leshon ha-Miqra), nomita ankau\u0306 Klasika Hebrea, estas arkaika formo de Hebrea, nome kanaana semida lingvo parolata de judoj en la areo nune konata kiel Israelo, iome okcidente de la rivero Jordano kaj oriente de la Mediteranea Maro. La termino \"Hebrea\" ne estis uzata por la lingvo de la Biblio,[1] kiu estis referencata kiel Kanaana au\u0306 Judaha,[2] sed la nomo estis uzata en tekstoj en Greka kaj Mis\u0302na Hebrea. Vladimir Putin publikigis artikolon pri la Dua mondmilito, Biblia Hebrea estas atestita el c\u0302irkau\u0306 la 10a jarcento a.K., kaj pluis tra kaj trans la periodo de la Dua Templo, kiu finis en la sieg\u0302o de Jerusalemo (70 p.K.)."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mi supozas, ke per \"bliblio\" vi intencas Biblion. La Biblio ne parolas specife pri Esperanto kiel planlingvo, c\u0302ar Esperanto estis kreita post la apero de la Biblio. Tamen, ekzistas Esperanto-tradukoj de la Biblio, kaj multaj religiaj tekstoj estas tradukitaj en Esperanton."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Alivorte, Esperanto-movado havas malmulton de kristanaj kaj religiaj influoj, kaj multaj Esperanto-parolantoj estas ankau\u0306 religiaj homoj. Ekzemple, ekzistas organizoj kiel la Esperanta Ligo de Kristanaj Instruistoj, kiu kombinas Esperanton kun la religia kredo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Tamen, Esperanto mem ne estas ligitaj al iu specifa religio au\u0306 kredo. La lingvo estas kreita por esti internacia kaj senpartia, kaj ne havas religiajn au\u0306 politikajn agendojn. Tial, Esperanto povas esti uzata de homoj de diversaj kulturoj kaj religioj kiel ilia komuna komunikilaro."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kaj la Diservo kun Esperantoprediko montros al vasta publiko, ke ni legas la biblion instigite de la konvinko ke g\u0302i estas la dia vorto. Iam, kaptita de la entuziasmigaj kaj elipsaj kaj resume komentaj instruoj de pastroj kaj predikistoj, tiu \"dia vorto\" identig\u0302is en mia menso kun vorto senerara, vorto materie vera lau\u030cc\u0302iunuance, vorto do plensense adorebla. Cetere, kredi je Dio, kaj lin ami, kiamaniere tio povus akordig\u0302i kaj kunstari kun la dubo ke Li eble eraras kaj malprecizas kaj komunikas ankau\u030c neprizorgante pri eblaj ekvivokoj?"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ho jes, mi scias, ke Biblio ja estas valorega libraro, c\u0302ar g\u0302i reprezentas longan periodon kaj multajn religiajn filozofiojn. C\u0302u la Biblio vere estas la Vorto de Dio? Nia respondo al tiu demando ne sole difinos nian rigardon al la Biblio kaj g\u0302ia graveco por niaj vivoj, sed finfine g\u0302i ankau\u0306 eterne influegos nin. Se la Biblio vere estas la Vorto de Dio, ni devas ami g\u0302in, studi g\u0302in, obei g\u0302in kaj plene fidi g\u0302in. Se la Biblio estas la Vorto de Dio, malatenti g\u0302in estas malatenti Dion mem."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Estas kaj internaj kaj eksteraj indikaj\u0302oj, ke la Biblio vere estas la Vorto de Dio. La internaj indikaj\u0302oj estas tio en la Biblio, kio atestas g\u0302ian Dian devenon. Unu el la unue videblaj indikaj\u0302oj internaj, ke la Biblio estas vere la Vorto de Dio, estas g\u0302ia unueco. Kvankam g\u0302i vere konsistas el sesdek ses (pli au\u0306 malpli lau\u0306 malsamaj opinioj) memstaraj libroj, skribitaj en tri monpartoj, en tri apartaj lingvoj, dum periodo de c\u0302irkau\u0306 mil kvincent jaroj, de pli ol kvardek au\u0306toroj, kiuj venis el multaj situacioj, la Biblio restas kiel unu unuig\u0302inta libro, de la komenco g\u0302is la fino, sen kontrau\u0306diro. Tia unueco staras aparte de c\u0302iuj aliaj libroj, kaj estas indikaj\u0302o de la Dia deveno de la vortoj, kiujn Dio igis homojn skribi."}, {"text_idx": "#000030", "text": "G\u0302uste tion diras la pastroj de c\u0302iu Kristana denominacio. C\u0302iu asertas, ke la biblio estas nur unusenca, nome siasenca."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Plue ni aldonu, ke Hebrea Biblio au\u0306 Hebreaj Skribaj\u0302oj (en latina Biblia Hebraica) estas la termino uzata de bibliaj fakuloj por referenci al la Tanah\u0302o (en hebrea \u05ea\u05e0\"\u05da), la kanona kolekto de judaj tekstoj, kiu estas la ofta teksta fonto de kelkaj kanonaj eldonoj de la kristana Malnova Testamento. Tiuj tekstoj estas komponitaj c\u0302ege en la biblia hebrea, kun kelkaj fragmentoj en biblia aramea (en la libroj de Libro de Ester, Libro de Mormon kaj kelkaj aliaj)."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Cetere mi devas konfesi, ke enhavo, al kio la protestantisma Malnova Testamento ege korespondas, ne funkcias kiel fonto por la Eliraj partoj de la romkatolika, ne de la anagignoskomena partoj de la ortodoksisma Malnovaj Testamentoj. La termino ne prikomentas la nomon, nombron au\u0306 ordon de libroj, kiuj varias rilate al la kristanaj bibliaj kanonoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La vorto Gloria estas (kiel Gloria, \u201egloro\u201c) ofta vorto en la latina biblio kaj en la liturgio de la latina eklezio, trovig\u0302as tamen ankau\u0306 en la liturgio de la evangela diservo (plejofte kiel traduko de la hebrea kabod kaj greka doxa, rusa slawa). La gloro estas tie unu el la atributo de Dio (en la signifo de \u201egrandiozeco\u201c), kiu posedas g\u0302in, de kiu g\u0302i eliras kaj al kiu g\u0302i decas. Al homoj lau\u0306sence g\u0302i ne decas (soli deo gloria - \u201eNur al Dio la gloro!\u201c). La vorto ankau\u0306 estas uzata kiel mallongigo por la himno Gloria in excelsis deo (gloro estu por Dio en la alteco), kiu estas ero de la romkatolika liturgio"}, {"text_idx": "#000034", "text": "En la unua mong\u0302ira provo, mi eksciis, ke (1Kor, c\u0302ap 7:)"}, {"text_idx": "#000035", "text": "1 Nun rilate al la aferoj, pri kiuj vi skribis: Estas bone por viro, ne tus\u0302i virinon. 2 Sed pro via patrino c\u0302iu viro havu propran edzinon, kaj c\u0302iu virino havu propran edzon. 3 La edzo donu al la edzino s\u0302ian rajtaj\u0302on; tiel same ankau\u0306 la edzino al la edzo. 4 Ne la edzino, sed la edzo rajtas pri s\u0302ia korpo; tiel same ankau\u0306 ne la edzo, sed la edzino rajtas pri lia korpo. 5 Ne senigu unu la alian, krom eble kun konsento por kelka tempo, por ke vi dedic\u0302u vin al preg\u0302ado, kaj kunig\u0302u denove, por ke Satano vin ne tentu pro manko de sinregado. 6 Sed tion mi diras kiel reformon, ne kiel ordonon. 7 Sed mi volus, ke c\u0302iuj homoj estu kiel mi mem. Tamen c\u0302iu havas sian propran donacon de Dio, unu tiel, alia alie."}, {"text_idx": "#000036", "text": "8 Sed mi diras al senedzinuloj kaj al vidvinoj: Estas bone por ili resti kiel mi. 9 Sed se ili ne povas sin deteni, ili edzig\u0302u; c\u0302ar estas pli bone edzig\u0302i, ol bruladi. 10 Sed al geedzoj mi ordonas (tamen ne mi, sed la Sinjoro): Ke edzino ne forig\u0302u de sia edzo 11 (tamen, se s\u0302i forig\u0302as, s\u0302i restu senedza, au\u0306 denove konsentig\u0302u kun sia edzo); kaj ke la edzo ne forsendu sian edzinon."}, {"text_idx": "#000037", "text": "En la Biblio S-ro Rousseau diras, ke legig\u0302as diversaj rakontoj en kiu Javeo prezidas grandajn asembleojn, nome \"c\u0302ielaj rotoj\". Iuj interpretas tiujn asembleojn kiel ekzemplojn de Dia Koncilio. Tamen diferenco rimarkindas. En la Malnova Testamento la identeco de la partoprenantaj membroj estas multe pli obskura ol tiu de la politeista medio. Ankau\u0306 en tio la izraelaj verkistoj kapablis esprimi la unikecon de sia Dio Javeo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "En la Biblio, kaj precize en la psalmo 82,1, estas menciate tiel: \" Dio starig\u0302is en Dia anaro; Inter la dioj Li jug\u0302as.\". Tiuj \u201cdioj kaj anaro\u201d estas taksata metaforo por indiki \u201cang\u0302elojn kreitajn de Dio mem.\nEn la biblia 2 Reg\u0302oj 22,19, la profeto Mih\u0302ao vizias pri Dio sidanta meze de la \"tuta c\u0302iela armeanaro\" kiu lin c\u0302irkau\u0306as, dekstre kaj maldekstre. Javeo demandas kiu trompos Ah\u0302abon kaj spirito alproksimig\u0302as sin proponante. Tio estas interpretata kiel kazo de dia koncilio. Sed alia interpreto vidas en tiui membroj ang\u0302eloj kaj do ne propra dia konciiio c\u0302ar la ang\u0302eloj estas estuloj kreita de Dio-\nAnkau\u0306 en Ijob 1, 6 (\u201c Unu tagon, kiam la filoj de Dio venis, por starig\u0302i antau\u0306 la Eternulo, venis inter ili ankau\u0306 Satano...\u201d) estas aludate pri \u201cdia asembleo\u201d, sed c\u0302i-kaze ekzegezistoj jam unuanimas en la konkludos ke temas pri prisag\u0302a romano kaj, do, pri literatura elpensaj\u0302o ekstere de la vero."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Antau\u0306 ol c\u0302io ni precizigu! En la historio pri la naskig\u0302o de Jesuo (Luko 2) estas rakontita, ke la ang\u0302eloj, post kiam ili heroldis al la pas\u0302tistoj sur la kampo la mesag\u0302on pri la novnaskig\u0302inta mesio, kune gloris Dion."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La vortoj, kiujn la vulgato redonas en la latina lingvo, estas:"}, {"text_idx": "#000041", "text": "et in terra pax hominibus bonae voluntatis"}, {"text_idx": "#000042", "text": "En aliaj latinaj versioj la verso tekstas jene:"}, {"text_idx": "#000043", "text": "C\u0302e la lsta versio oni kunau\u0306skultas psalmon 148, 1, kiu en la latina versio invitas:"}, {"text_idx": "#000044", "text": "En la germanlingva Zurika bibliotraduko la verso tekstas jene:"}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u201eGloro estu al Dio en la altecoj\nkaj paco sur latero inter la homoj,"}, {"text_idx": "#000046", "text": "\u201eGloro estu al Dio en la altecoj"}, {"text_idx": "#000047", "text": "kaj paco sur latero inter la homoj,"}, {"text_idx": "#000048", "text": "C\u0302ar tiu c\u0302i gloro eliras de la ang\u0302eloj kaj de la c\u0302ielaj h\u0302oroj, oni ankau\u0306 nomas tiujn c\u0302i liniojn el la Luka evangelio \"Hymnus angelicus\", do \"Ang\u0302ela lau\u0306dkanto\" au\u0306 \"ang\u0302elohimno\". Sed tiuj, kiuj klare komprenas c\u0302ion, kion oni povas kaj devas esperi de nia lingvo, energie kontrau\u0306batalas kontrau\u0306 tia opinio."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Tiun c\u0302i latinajn vortojn bibliajn el la evangelio lau\u0306 Luko oni starigis antau\u0306 s\u0302atatan malnovkristana himno por savi g\u0302in de la verdikto de la koncilio de Laodikaia (inter 341 kaj 380), kiu malpermesis c\u0302iujn memfaritajn himnojn (Psalmi idiotici). La greka teksto trovig\u0302as en la Kodekso Alexandrinus de la NT (5-a jarcento) kaj havis sian lokon en la (Matena lau\u0306do), kiel ankorau\u0306 hodiau\u0306 den la bizanca liturgio. La plej malnova formo en la latina trovig\u0302as en la antifonaro de Bangor el la 7-a jarcento. En la tiama la gloria entenas nur malmultajn variigojn de la c\u0302itempe uzata teksto; ekz. la Sankta Spirito estis nomata tuj post la tekstloko Domine Fili unigenite, Iesu Christe kaj ne je la fino. La hodiau\u0306a versio estis uzata plej malfrue en la 9-a jarcento. Eble la versio originas de la S-ta Hilaro, kiel kelkfoje indikite dum la mezepoko."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Gloro estu al Dio en la alteco kaj paco surtere al la homoj bonvolaj. Ni lau\u0306das Vin, ni bondiras pri Vi, ni adoras Vin, ni gloras Vin kaj dankas al vi pro via granda gloro: Sinjoro kaj Dio, Reg\u0302o de l\u2018 c\u0302ielo, Dio kaj Patro c\u0302iopotenca, Sinjoro de l\u2018 ununura Filo, Jesuo Kristo. Sinjor\u2018 Dio, S\u0302afido Dia, Filo de l\u2018 Patro, kiu toleras la pekadon de l\u2018 mondo: kompatu nin; kiu toleras la pekadon de l\u2018 mondo: alprenu nian preg\u0302on; Vi sidas dekstre de l\u2018 Patro: kompatu nin. C\u0302ar estas sole Vi la Sankta, sole Vi la Sinjoro, sole Vi la plej Alta, Jesuo Kristo, kun la Sankta Spirito: en la gloro de l\u2018 Dio Patra. Amen."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La glorio en la liturgioRedakti"}, {"text_idx": "#000053", "text": "En la frua kristaneco la Glorio komence ne estis fiksa ero de la sankta meso. La himno estis parto de nur konkretaj liturgioj kiel ekz. la papomeso. Poste g\u0302i ig\u0302is parto de episkopomesoj \u2013 episkopojn oni rigardis pro iliaj pli altaj ordinoj kiel pli similaj al ang\u0302eloj, kaj pro tio ili ili rajtis kanti la ang\u0302elkanton. Ili turnig\u0302is por tio al la popolo, kaj post la himno al la altaro. G\u0302is la 12-a jarcento simplaj sacerdoto tamen rajtis kanti la himnon nur je pasko kaj je la tago de siaj ordinadoj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Post la Liber Pontificalis papo Telesphorus enigis la Gloria-n kiel fiksan eron en la meson. Tio s\u0302ajnas esti tre frua datigo; tamen oni povas konkludi el tio, ke g\u0302i jam estis fiksa ero de la liturgio de la okcidenta kristanoj plej malfrue g\u0302is 530, kiam ekestis la Liber Pontificalis. Post la Liber Pontificalis la uzo de la Gloria por dimanc\u0302oj kaj martirfestoj estis permesita far\u2019de papo Simako komence de la 6-a jarcento."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Tamen lau\u0306 postlasita raporto de la abato Berno von Reichenau pastroj ankorau\u0306 en la 11-a jarcento demandis, kial ili rajtas kanti la Gloria-n nur je kristnasko. Ple malfrue je la fino de tiu c\u0302i jarcento g\u0302i estus fiksa ero de la ordinariumo, kiun poste fiksis papo Pio la 5-a distancig\u0302ante de sekulara, antau\u0306 c\u0302io imperiestra \u201egloro\u201c."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Kiel ni sciigis en la lasta Bulteno, Gloria apartenas ekde tiam al la ordinariumo (la c\u0302iam samaj tekstoj) de la meso, kaj multaj komponistoj el c\u0302iuj epokoj muzikigis g\u0302in. En la katolika eklezio oni kantas g\u0302in kutime nur je dimanc\u0302oj kaj festotagoj ekster la advento kaj karesmo. La Sanktan J\u0302au\u0306don g\u0302i eksonas solene kaj estas reau\u0306skultebla en la Antau\u0306paska Vespero. Lau\u0306tradicie la komunuma kantado inter tiuj ambau\u0306 gloriae ne estas akompanata nek de instrumentoj nek de la sonoriloj. En la oktavsemajnoj (pasko kaj kristnasko) la gloria estas kantata c\u0302iun tagon."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Per la sama vorto komencas la t.n. malgranda au\u0306 trinita Doksologio, kiu originas el la 4-a jarcento kaj finigas en la liturgio de la horoj c\u0302iun psalmon kaj c\u0302iun kantikon (lat./ger.):"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto, sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saeculorum, amen.\nGloro estu al la Patro kaj la Filo kaj la Spirito Sankto, kiel estis en la komenco, tiel ankau\u0306 nun kaj c\u0302iun tempon kaj en eterno. Amen."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto, sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saeculorum, amen."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Gloro estu al la Patro kaj la Filo kaj la Spirito Sankto, kiel estis en la komenco, tiel ankau\u0306 nun kaj c\u0302iun tempon kaj en eterno. Amen."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ankau\u0306 tiun c\u0302i oni ofte muzikigis kadre de magnifikato- kaj psalm-komponaj\u0302oj (vd. vespro)."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Estas fakto, ke la plejmultaj muzikigoj de la gloria estas parto de kompleta meso, konsista el Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus kaj Agnus Dei En kelkaj kazoj oni komponis la Gloria-n kiel memstara peco... Tio s\u0302ajnas al ni herezajo."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La Gloria en la evangela diservoRedakti"}, {"text_idx": "#000064", "text": "En la evangela liturgio kutime ekzistas rekta nacilingva traduko de la Gloria, sed oni pli kaj pli anstatau\u0306as tiun per nacilingvajn kantojn, kiuj rekte rilatas al la enhavo de la himno sen esti g\u0302ia rekta traduko."}, {"text_idx": "#000065", "text": "En la Biblio estas tro da sciencaj eraroj. Ekz., anstatau\u0306 kronologion pri la formig\u0302o de la tera krusto, au\u0306 pri la stabilig\u0302o de la firmamento, au\u0306 pri la iompostioma evoluo de la vivo, anstatau\u0306 la precizajn manierojn de estig\u0302o de la homa organismo, la Biblio prezentas nur priskribojn je metaforoj kaj poezieco, en kiuj reeh\u0302as la konceptoj tute nesciencaj, de la antikva Oriento. La sama seniluziig\u0302o trafos tiun, kiu serc\u0302os kronologian kaj historian precizecon en la eventoj antau\u0306 la epoko de reg\u0302o Davido. La ofteco de la nombro 40 au\u0306 ties multobloj suspektigas, ke temas pri nombro ne efektiva, sed simbola. ktp."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Antau\u0306 la apero de c\u0302i tiu versio de la Biblio, la atestantoj de Jehovo en anglalingvaj landoj g\u0302enerale uzis la version Reg\u0302o Jakobo au\u0306 la Usonan Standardan Version la Biblio. En la literaturo produktita de ili, la atestantoj de Jehovo citis libere la version Reg\u0302o Jakobo kaj multajn aliajn tradukojn tra la jaroj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Lau\u0306 la eldonistoj, unu el c\u0302efkialoj de produktado de nova traduko estis la amaso da Biblio-versioj en ofta uzo, inkluzive de la aprobita (Reg\u0302o Jakobo) versio, verkita en jam arkaika lingvo. La fiksita intenco estis produkti fres\u0302an tradukon, liberan de arkaismoj. Plie, dum la jarcentoj c\u0302ar la Reg\u0302o Jakobo Versio estis produktita, pli da ekzempleroj de pli fruaj manuskriptoj de la originalaj tekstoj en la hebrea kaj greka lingvoj farig\u0302is haveblaj. La eldonistoj asertis ke pli bona manuskripto-indico igis ebla determini kun pli granda precizeco kion la originaj verkistoj celis, precipe en pli obskuraj trairejoj. Ili diris ke lingvistoj pli bone komprenis certajn aspektojn de la originaj hebrea kaj greka lingvoj ol antau\u0306e."}, {"text_idx": "#000068", "text": "En oktobro 1946, la prezidento de la Societo Gardoturo, Nathan Knorr, proponis fres\u0302an tradukon de la Nova Testamento, kiun la atestantoj de Jehovo kutime nomas Kristanaj Grekaj Skriboj. Laboro komencig\u0302is la 2-an de decembro 1947 kiam la \"Komitato por Tradukado de la Biblio de la Nova Mondo\" estis formita. La 3-an de septembro 1949, Knorr kunvokis g\u0302eneralan kunvenon de la estraro de la Societo Gardoturo kaj la korporacioj de Pensilvanio por sciigi ke laboro en moderna angla traduko de la Kristanaj Grekaj Skriboj estis kompletigitaj kaj liveritaj al la asocio por presado."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Kiel oni vidas, Traduko de la Nova Mondo de Kristanaj Grekaj Skriboj estis publikigitaj c\u0302e kongreso de la atestantoj de Jehovo c\u0302e Jankistadiono, Nov-Jorko, la 2-an de au\u0306gusto 1950. La traduko de la Malnova Testamento, kiun la atestantoj de Jehovo nomas kiel Hebreaj Skriboj, estis publikigitaj en kvin volumoj en 1953, 1955, 1957, 1958, kaj 1960. La kompleta Traduko de la Nova Mondo de la Sanktaj Skriboj estis publikigita kiel ununura volumo en 1961. Marg\u0302enaj (transversaj) referencoj kiuj aperis en la ses apartaj volumoj estis g\u0302isdatigitaj kaj inkluditaj en la kompleta volumo en la revizio de 1984. La enpag\u0302igo similas al la eldono de 1901 de la Usona Norma Versio de la Biblio."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La verko povas esti dividita en 5 partoj:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Unua parto: priskribas la sep karakterizojn de la Sankta Spirito kiuj eniras en Kriston kaj allasas pri unuopulo difinon, kaj diversajn rilatojn de la Patro, la Filo kaj la Sankta Spirito kun la homo.\nLa dua parto: diras kiuj libroj konstituas la Diajn Skribojn, kiuj de la Malnova Testamento kaj kiuj de la Nova Testamento.\nLa tria parto: dekretas pri la libroj akceptindaj kaj malakceptindaj en la Eklezio.\nLa kavara parto: litigas la verkojn kiuj estas, krom la bibliaj, akceptataj en la Eklezio.\nLa kvina parto: listigas la verkojn rej\u0302etitajn de la Eklezio."}, {"text_idx": "#000072", "text": "C\u0302efaj partoj de la BiblioRedakti"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Aldonu, ke Libroj de la Biblio estis skribitaj de diversaj personoj de la historio, kaj en la hebrea lingvo en la Malnova Testamento, kaj en la greka lingvo en la Nova Testamento."}, {"text_idx": "#000076", "text": "39 libroj por la Protestantoj, Anglikanoj, Restau\u0306ristoj kaj Judoj.\n46 libroj por la Katolikoj (au\u0306 49 se oni kalkulas aparte la 6-an C\u0302apitron de la Libro de Baruh\u0302, kaj la C\u0302apitrojn 13 kaj 14 de la Libro de Danielo).\n52 libroj por la Ortodoksoj (au\u0306 55 se oni kalkulas aparte la 6-an C\u0302apitron de la Libro de Baruh\u0302, kaj la C\u0302apitrojn 13 kaj 14 de la Libro de Danielo)."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Tamen mi estas tute kontenta je almenau\u0306 la jena fakto, ke Nova Testamento, kiu ne estas trovita en la Judaj Skriboj, estas komponita de 27 libroj por c\u0302iuj kristanaj grupoj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Tiel, la tutaj\u0302o de la libroj de la Biblio varias lau\u0306 la kanono:"}, {"text_idx": "#000079", "text": "La Aleksandria kanono, estis uzita por la unuaj kristanoj, g\u0302i estas traduko de la hebrea al la greka, kiu inkludis grupon de libroj kiuj estis malakceptitaj por la juda kanono de la Tanah\u0302, sed estis akceptitaj de la Kristanismo de la unuaj jarcentoj. En la Katolika Eklezio tiaj libroj estas nomitaj \u00abdua-kanonaj\u00bb. La Protestanta Eklezio nomas ilin \u00abapokrifaj\u00bb. La Orientaj Kristianaj Eklezioj kaj Ortodoksaj inkludas en siaj Biblioj kvar al ok tekstoj krom al c\u0302i tiuj kaj ili malakceptas la okcidentan distingon de la prakanonaj.\nLa Hebrea Kanono estas uzita de la Judismo kaj de la Protestanta Kristanismo, Anglikana kaj Restau\u0306rismo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La Traduko de la Nova Mondo estis produktita de la anonima Komitato por Tradukado de la Biblio de la Nova Mondo, formita proksimume en 1947. Tiu komisiono lau\u0306dire konsistis el nenomitaj membroj de multnacia fono. La traduk-komisiono petis ke la Societo Gardoturo ne publikigu la nomojn de g\u0302iaj membroj, deklarante ke ili ne volis \"reklami sin sed lasi la tutan gloron al la Verkinto de la Skriboj, Dio\", aldonante ke la traduko, \"devus gvidi la leganton... al... Jehovo Dio\". La eldonistoj kredas ke \"la kvalifikoj de la unuopuloj [la membroj de la traduk-komisiono] au\u0306 alia instrua trejnado ne estas la grava afero kaj ke \"la traduko atestas ilian tau\u0306gecon\". Iama elstara Gardotur-kunlaborantaro postulis scion pri la identeco de la tradukistoj."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Kiu povis ekz. partopreni la bernan kongreson de UEA en 1947 kaj la malmoan en 1948, rimarkis, ke Plurlingva Biblio au\u0306 Poliglota Biblio (el la la antikvgreka \u03c0\u03bf\u03bb\u03c5\u0301 \u2013 pluro - \u03b3\u03bb\u03c9\u0301\u03c4\u03c4\u03b1 \u2013 lingvo) estas eldono de la Biblio presita lau\u0306 diversaj lingvoj. Tiuj plurlingvaj bibliaj tekstoj estas unuaj bazoj por la Biblia kritiko."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La Psalterium, nome la libro de la psalmaro, zorge de Agostino Giustiniani, episkopo de la tiama diocezo de Nebbio (Korsiko), publikigita en G\u0302enovo [5] la 16-an de oktobro de 1516 c\u0302e la presejo de milana presisto.[6]. La biblia teksto estis prezentata en ok paralelaj kolonoj en kiuj estis reproduktitaj, sinsekve, la origina hebrea teksto, g\u0302ia lau\u0306litera versio latinigita de la Giustiniani mem, la versio de la Vulgato, la greka teksto de la Septuaginto, la araba teksto, la aramea teksto, la latina traduko de la samo kaj, fine, la komentaj \u201cskolioj\u201d. La ambicia projekto de Giustiniani ne etendig\u0302is al la tuta Biblio pro manko de financaj helpoj. \u00ab[7].\nLa Plurlingva Biblio de Antverpeno verko financita de reg\u0302o Filipo la 2-a de Hispanio pro tio dirita ankau\u0306 \u201cPoliglota Biblio au\u0306 Reg\u0302a Biblio), zorge de studuloj koordinataj de hispana orientalisto Benito Arias Montano kaj presita c\u0302e fama presisto Christophe Plantin en la periodo de 1569 kaj 1572, aldonis al la Plurlingva Komplutensa Biblio la sirian version de la Nova Testamento kaj la aramean version de diversaj libroj de la Malnova Testamento.[8]"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Ni tre dubas, ke ni povus malesperi !"}, {"text_idx": "#000085", "text": "Tiu estos la plej efika procedo por persvadi la japanojn, ke Radio Tenerife anoncas ke Biblia pauperum au\u0306 Biblio de Malric\u0302uloj estas la titolo de mezepoka kolekto da ilustritaj folioj pri bibliaj temoj. Grandparte la folioj prezentas bildon pri novtestamenta sceno kaj c\u0302irkau\u0306as g\u0302in per scenoj kaj tekstoj el la Malnova testamento. Ili estis popularaj precipe en Francio, Germanio kaj Nederlando."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La strukturo de la folioj g\u0302enerale montras nau\u0306 partojn:"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Centre bilde aperas au\u0306 sceno el la vivo de Jesuo Kristo, au\u0306 prezento de la komenca tempo de kristanismo, au\u0306 la fino de la mondo.\nSuper kaj sub c\u0302i tiu sceno aperas kvar bildoj pri iuj personoj el la Biblio, kun po klariga teksteto.\nMaldekstre kaj dekstre de la centra bildo estas bildo pri sceno malnovtestamenta.\nTute supre au\u0306 malsupre staras tekstoj, kiuj klarigas c\u0302i tiujn du bildojn."}, {"text_idx": "#000088", "text": "La tekstoj de la folioj plej ofte estas en la latina lingvo, sed ekzistas alilingvaj ekzempleroj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Foje la Malric\u0302ula Biblio aperas sub la latina titolo Figur\u00e6 typic\u00e6 Veteris Testamenti atque antitypic\u00e6 Novi Testamenti (tipaj figuroj de la Malnova Testamento kaj respond-tipaj de la Nova Testamento). La nomo \"biblio de la malric\u0302uloj\" ne estas originala, sed donita vers\u0302ajne nur en la 20-a jarcento. Lau\u0306 iuj g\u0302i devenas de la fakto, ke kolekto de 40 g\u0302is 50 folioj estis malpli kosta ol kompleta biblio. Pli probabla estas rilato al la homoj \"malric\u0302aj en spirito\" (Mat 5, 3; latine pauperes spiritu), kiuj ne sciis legi kaj tamen povis kompreni lau\u0306 la bildoj la enhavon."}, {"text_idx": "#000090", "text": "En kelkaj romanikaj preg\u0302ejoj scenoj de la Malric\u0302ula Biblio estis uzataj por freskaroj ornamantaj la internajn murojn.\nLa ideon pri la Malric\u0302ula Biblio oni atribuas al Ansgar, kiu vivis en la 9-a jarcento. La disvastig\u0302o komencig\u0302is en la 14-a jarcento. Komence la biblioj estis manskribitaj, ekde la 15-a jarcento lignopresitaj."}, {"text_idx": "#000091", "text": "C\u0302irkau\u0306 80 ekzempleroj de la Malric\u0302ula Biblio estas konservitaj, kun malsama kompleteco."}, {"text_idx": "#000092", "text": "La oficiala germana presagentejo D. N. B. sciigas, ke Gog kaj Magog (en hebrea \u05d2\u05bc\u05d5\u05b9\u05d2 \u05d5\u05bc\u05de\u05b8\u05d2\u05d5\u05b9\u05d2; Gog u-Magog; en araba: \u064a\u064e\u0627\u0652\u0654\u062c\u064f\u0648\u062c\u064f \u0648\u064e\u0645\u064e\u0627\u0652\u0654\u062c\u064f\u0648\u062c\u064f; Ja\u02beg\u0302u\u0304g\u0302 u\u0306a-Ma\u02beg\u0302u\u0304g\u0302) aperas en la Hebrea Biblio, ofte konata kiel Malnova Testamento, kaj en Korano 21:96 kiel individuoj, triboj au\u0306 landoj. En Libro de Jeh\u0302ezkel 38, Gog estas individuo kaj Magog estas lia lando; en Genezo 10 Magog estas homo, sed Gog ne estas menciita; kaj jarcentoj poste la tradicio de judoj s\u0302ang\u0302is la \"Gog el Magog\" de Jeh\u0302ezkel en \"Gog kaj Magog\",[9] kiu estas la formo lau\u0306 kiu ili aperas en la kristana Nova Testamento nome en la Apokalipso de Johano, kvankam tie ili estas popoloj anstatau\u0306 individuoj.[10]"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ni neniam devas preni biblion kiel vorto de Dio c\u0302ar biblio estis falsiita por Konstantino kaj g\u0302i estis refalsiita en la konsilo de Niseja, post tio multa sektoj kaj religioj falsigis biblion kaj adaptisg\u0302in lau\u0306 siaj sektaj; kelkaj biblioj eldonitaj de idistoj, ekzemple, diras ke Dio kondamnas Esperanton!"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Asocio por la Protektado de la Sankaj Skriboj estas asocio, kies sidejo trovig\u0302as en Kih\u0302oto, la ruanda c\u0302efurbo, en la distrikto de Kie. Tiu asocio estas tre nova kaj havas noblajn celojn: protekti la Biblion kontrau\u0306 aldonaj\u0302oj au\u0306 subtrahaj\u0302oj. G\u0302i celas unuigi la Biblion kaj gardi ties skribojn originalaj kaj au\u0306tentaj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "C\u0302iuj membroj konscias ke necesas koni multajn lingvojn por scii la origanalajn tekstojn de la Biblio. Estus malfacile kaj ec\u0302 neeble elmontri tradukerarojn en la Biblio sen sufic\u0302a kono pri lingvoj. Ili trovis ke la kono de esperanto estas ankau\u0306 grava por ili."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La fora komencig\u0302o de tiu universala movado havis ekon en 1804 en Londono subnome de \u00abSocieto Biblia Brita kaj Fremda (SBBF)\u00bb, kiu post kelke da hezitoj kaj polemikoj pro celoj ne tute simpatiantaj al la diversaj kristanaj eklezioj, estis imitita de diversaj landoj kiuj fine kunkolektig\u0302is por formi ABU/n. En Italio simila societo naskig\u0302is kaj internacie asociig\u0302is en 1986."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Krom la disvastigo de la biblia teksto, karakterizas ABU/on la principo de sendependeco kaj respekto por la kredo de c\u0302iu eklezio."}, {"text_idx": "#000101", "text": "C\u0302irkau\u0306 g\u0302i kolektig\u0302as la c\u0302itema scienculara nukleo de sennombraj universitatoj au\u0306 pribibliaj kaj afinaj esplorcentroj. La g\u0302isdatigitaj sciencaj kaj disvastigaj publikaj\u0302oj jam estas nekalkuleblaj, inter kiuj notindas la Biblio ABU science kaj editore pretigita, la sciencula teamo de protestantoj kaj katolikoj kaj kunlaborantoj de aliaj kristanaj konfesioj. En esperanto, krom la Biblio tradukita ([11] jam ekaperas interesaj porbibliaj didaktikaj instrumentoj kiel la Biblia Vortaro eldonita de I.A.B.O, Romo 1984 prizoge de profesoro Angelo Duranti."}, {"text_idx": "#000104", "text": "stimuli la bibliajn studojn inter la katolikoj\nsekvi kaj ekzameni la \u201csciencajn\u201d metodojn de la radikala kritiko kaj samtempe indiki kaj bloki la ekscesojn de la raciistaj tezoj ekenradikig\u0302intaj en la katolikaj medioj.\npliprofundigi la debatitajn problemojn en ekleziaj diskutoj por helpi per konsiloj la ekleziajn responsulojn okaze de doktrinaj deklaracioj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Tiu komisiono estas prezidata de la kardinalo prefekto de la sama Kongregacio: nun (decembro 2011) tiun funkcion disvolvas kardinalo Gulielmus Iosephus Levada, kiu posteulis kardinalon Iosephus Ratzinger, kiam tiu c\u0302i estis levita al papado 19-a de Aprilo 2005. La kardinalo prezidento estas helpata de la 20 diversnaciaj fakuloj pri bibliaj sciencoj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Dokumentoj de la Pontifika Biblia KomisionoRedakti"}, {"text_idx": "#000107", "text": "Komisionaj dokumento kaj de la kontrau\u0306modernisma periodo kaj tiu posta multas kaj varias lau\u0306teme en de la amplekso biblia. G\u0302i intervenis per dokumentoj koncernantaj: la Mosean au\u0306torecon de la Pentateu\u0306ko, la historiecon de la unuaj tri c\u0302apitroj de la Genezo, la historiecon de la Kvara Evangelio, la akcepton de la implicitaj citaj\u0302oj nur kial tio estas sugestita de la teksto mem, la historiecon de la sinoptikaj evangelioj, la aprobon de la bibliaj tradukaj\u0302oj al la vulgaraj lingvoj por liturgiaj uzoj, la studojn de la Biblio en la seminariejoj... La intervenoj varias lau\u0306 la bezonoj kaj postuloj de la kristana komumo. Aktualaj temoj estas: la lau\u0306biblia universaleco de la savo, la juda popolo kaj g\u0302iaj Skribaj\u0302oj en la kristana Biblio. Listo de dokumentoj de la Komisiono en [2]"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Aktualaj membroj de Pontifika Biblia KomisionoRedakti"}, {"text_idx": "#000111", "text": "La libro konsistas el 250 libroj. Estas historiaj nomoj kiuj aludas Esperantistojn kaj eventojn pasintaj kaj estontaj. Ekzemple, per g\u0302i, ne scias kiel aperis la Fundamento au\u0306 la Sankta Verda Stelo."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La Verda Biblio enhavas c\u0302irkau\u0306 15 ilustraj\u0302ojn de mistera nekonata artisto."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Uzo de biblio en edukadoRedakti"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Kopioj de la Biblio kutime estas fizike grandaj kaj pezaj. Ili tau\u0306gas ne nur por legi, sed ankau\u0306 por bati al petolaj personoj la pugon."}, {"text_idx": "#000115", "text": "\u2014 Hodiau\u0306 ni parolos pri mensogo. Kiu el vi legis 79an predikon de la sankta Mateo?\nPreskau\u0306 c\u0302iuj lernantoj levis la manojn.\n\u2014 Jen vi vidas! La 79a prediko de la sankta Mateo tute ne ekzistas."}, {"text_idx": "#000117", "text": "La Traduko de la Nova Mondo de la Sanktaj Skriboj estas traduko de la Biblio publikigita de la Societo Gardoturo en 1961; g\u0302i estas uzita kaj distribuita de la atestantoj de Jehovo. Kvankam g\u0302i ne estas la unua Biblio publikigita de la grupo, g\u0302i estas la unua origina traduko el la antikva hebrea, la greka, kaj aramea bibliaj tekstoj. Nun en 2020, la Societo Gardoturo eldonis pli ol 238 000 000 da ekzempleroj en 188 lingvoj.[12]"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Kion vi pensas?[13][14] Lau\u0306 tiu listo precipe la rug\u0302a koloro gravas :-)"}, {"text_idx": "#000119", "text": "La Traduko de la Nova Mondo (la 21 au\u0306gusto de 2010) estas la plej unua plena Biblio, eldonita en Oseta lingvo (Irona dialekto)[15]."}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u2020 Jesuo kaj la Biblio \u2020Redakti"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Malkiel la demando \u201cC\u0302u Dio ekzistas?\u201d, malmultaj kontestas, ke Jesuo Kristo ekzistis. Oni g\u0302enerale akceptas, ke Jesuo vere estis homo, kiu iradis sur la tero en Izrael antau\u0306 dumil jaroj. Preskau\u0306 c\u0302iu el la c\u0302efreligionoj instruas, ke Jesuo estis profeto au\u0306 bona instruisto au\u0306 virtulo. La problemo estas, ke la Biblio diras al ni, ke Jesuo estis infinite pli ol profeto, bona instruisto au\u0306 virtulo."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Jesuo certe estas menciita en la Sankta Biblio, sed kontribuis malmulton al kreada scienco."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Atentu! Bedau\u0306rinde, tiu c\u0302i reta teksto uzas la iksan sistemon, kiu estas kaj neoficiala kaj kontrau\u0306-fundamenta. Eble la verko de la malamiko, kiu inter la tritiko semas lolon (Mateo 13 verso 25)..."}, {"text_idx": "#000125", "text": "C\u0302i tiu pag\u0302o estis lastafoje redaktita je 08:33, 8 jul. 2023.\nLa enhavo estas disponebla lau\u0306 Creative Commons Attribution-ShareAlike, se ne estas alia indiko."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Regularo pri respekto de la privateco"}]