[{"text_idx": "#000000", "text": "Vladikavkaz, iama c\u0302efurbo de Kau\u0306kazio"}, {"text_idx": "#000001", "text": "La supra foto montras la sunaisman moskeon c\u0302e la bordo de Terek. (Foto: Vladimir Melnik, Fotobanl \u201cLori\u201d)"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mi naskig\u0302is en la urbo Org\u0302onikidze, kiu ne plu estas trovebla sur la novmodaj komputilaj mapoj. Iam nomita omag\u0302e al la komunisto Sergo Org\u0302onikidze, la urbo ricevis en 1990 sian novan oficialan nomon \u2013 nomon duoblan: Vladikavkaz (\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437) en la rusa kaj Dzau\u0306g\u0302ikau\u0306 (\u0414\u0437\u00e6\u0443\u0434\u0436\u044b\u0445\u044a\u00e6\u0443) en la oseta, la dua s\u0302tata lingvo de Respubliko Norda Osetio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Vladikavkaz sur la mapo de Ruslando (musklaku g\u0302in por pligrandigi)"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Vladikavkaz sur la mapo de Kau\u0306kazio"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Vladikavkaz estis fondita en la jaro 1784 kiel grava fortikaj\u0302o c\u0302e la komenco de la transmontara vojo de la norda flanko de Kau\u0306kazio al g\u0302ia suda deklivo, en Kartvelion. Fruaj esperantistoj preferis skribi Vladikau\u0306kazo, por montri la ligitecon de la nomo kun la nomo de la montaro. Poste la urbo ig\u0302is sidejo de la administracio de la Tereka provinco, kiu okupis terenojn de kelkaj nunaj kau\u0306kaziaj respublikoj. La signifo de la urbo c\u0302iam kreskis, speciale post la okazinta en 1875 funkciigo de la fervojo inter Bakuo kaj Rostov-na-Donu \u2013 lau\u0306longe de la fervojo estis naftominejoj, pro tio la lokomotivoj estis hejtataj ne per karbo, sed per kruda nafto."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Konstruado de la fervojo kondukis c\u0302i tien miajn prapatrojn. Lau\u0306 familia legendo, mia prapraavo fervojisto estis tre malkontenta, kiam post la vojag\u0302oj li trovadis siajn infanojn parolantaj pli facile en la lingvo pola, ol en la lingvo s\u0302tata. Lia edzino estis poldevena, estis por s\u0302i pli nature uzi la polan kun la infanoj. Restaj\u0302oj de la pola lingvo konservig\u0302is c\u0302e mia avo, kiu uzis kelkajn frazojn kaj recitis infanajn poemetojn, kiujn li c\u0302erpis de sia patrino en la infanag\u0302o. Mi jam devis lerni la polan per lernolibro. En la urbo dau\u0306re funkcias pola societo kaj malgranda romkatolika preg\u0302ejo. Restaj\u0302oj de la pli granda pola preg\u0302ejo servas nun kiel teretag\u0302o de la Domo de Radio (s\u0302tata radiostudio)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Plejparto de la preg\u0302ejoj \u2013 de plej diversaj religioj \u2013 estis detruitaj komence de la sovetia periodo, kiam ateismo ig\u0302is parto de la s\u0302tata politiko. Kelkaj estis rekonstruitaj por servi aliajn celojn, kiel la persa s\u0302ijaisma moskeo kaj la germana kirko. Mirakle konservig\u0302is en Vladikavkaz, c\u0302e diversaj flankoj de la rivero Terek, la granda armena preg\u0302ejo omag\u0302e al Sankta Gregorio kaj la bela sunaisma moskeo. La moskeon financis la azerbajg\u0302ana ric\u0302ulo naftoindustriisto Murtuza Muh\u0302tarov, edzig\u0302inta al la oseta virino Jelizaveta Tuganova; la konstruadon realigis pola arkitekto Jo\u0301zef Plos\u0301ko, multe kreinta en la regiono, speciale en Bakuo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La ateisma politiko starig\u0302is ne tuj, estas konata periodo en la historio de la tuta lando kaj speciale de Vladikavkaz, kiam la sovetia s\u0302tato aspektis kiel espero pri religia toleremo. La granda urba molokanisma komunumo (molokanismo estas kreskinta en la 19a jarcento protestanta kristana movado, kies adeptojn oni translokadis al la randoj de la imperio) salutis la novan potencon kaj helpis g\u0302ian enradikig\u0302on per sia armita milico, malgrau\u0306 la pacifismo de sia grupo. La Molokana distrikto en la suda parto de la urbo ekzistas ankau\u0306 nun, sed preskau\u0306 nur kiel loknomo, multaj urbanoj ec\u0302 ne scias pri g\u0302ia deveno."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302iuj problemoj de la sovetia periodo, pluraj lokanoj konservas pozitivan rilaton al g\u0302i. Interalie estas pli ol dek Stalin-monumentoj en Osetio, parte starigitaj post 2000. La kau\u0306zoj de tia rilato estas eble la nacia (etna) politiko de la soveta s\u0302tato, kiu organizis tuj post sia venko en la interna milito klerigon en la lokaj lingvoj kaj lanc\u0302is politikon de \u201ckorenizacija\u201d (ebla traduko: \u201cindig\u0302enigo\u201d) \u2013 celkonscia eduko de fakuloj el inter lokaj etnoj, kun elementoj de pozitiva diskriminacio. (Legu pli pri tio en la ampleksa esploro The Affairmative Action Empire: Nations and Nationalism in the Soviet Union, 1923-1939 de Terry Martin.)"}, {"text_idx": "#000010", "text": "En la Dua Mondmilito (nomata, en sia Sovetia-Germania parto, ruse kaj osete \u201cLa Granda Patrolanda Milito\u201d) Vladikavkaz ig\u0302is urbo, c\u0302e kies randaj stratoj estis haltigita la avancado de la nazia armeo. La Defendo de Kau\u0306kazio, kies sukceso estas intime ligita al la granda batalo c\u0302e Stalingrad, ig\u0302is turnopunkto de la milito. La militon omag\u0302as kelkaj monumentoj, inter kiuj la plej kortus\u0302aj estas du: c\u0302e la vilag\u0302o Dzuarikau\u0306 sep gruoj simbolas sep fratojn el la familio Gazdanov, c\u0302iuj filoj de unu patrino mortis en la batalkampoj; en la Kurtata valo estas kvazau\u0306 sin pas\u0302tanta soleca metala c\u0302evalo \u2013 g\u0302i simbolas lokanojn, kiuj mortis en la milito (c\u0302evalo de mortigito retrovas la hejmon). Mi scias kelkajn lokojn en la urbo, kie brikoj en la muroj ankorau\u0306 konservas cikatrojn de tiamaj eksplodoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tiu milito, bedau\u0306rinde, ne estis la lasta en la historio de la urbo. En 1991 Vladikavkaz ig\u0302is la c\u0302efa akceptejo por la ondo de osetdevenaj rifug\u0302intoj el Kartvelio. Inter ili pluraj parolis kartvele pli bone ol osete, tamen la etnokratia reg\u0302imo de la juna transmontara s\u0302tato Kartvelio igis ilin fug\u0302i. Kiam mi au\u0306das nun pri rifug\u0302intoj, mi tute klare imagas, pri kio kaj kiaj sekvoj temas. Preskau\u0306 samtempe kun la milito en la Suda Osetio, en au\u0306tuno 1992 ekflamis la oseta-ingus\u0302a interetna konflikto \u2013 la paradoksa milito inter du ruslandaj respublikoj pri la administracia aparteno de la tereno oriente de Vladikavkaz. La konflikto restas grava parto de la loka vivo, g\u0302i estas konservita kaj dau\u0306re flamas en interreto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La 2000aj jaroj alportis revivigon de la ekonomio kaj restarigon de kelkaj entreprenoj, kiuj ne funkciis post la disfalo de Sovetunio. Inter ili estas la granda uzino Elektrocink, kiu ekfunkciis post longa pau\u0306zo. La iama fierindaj\u0302o de la sovetia industrio, la uzino ig\u0302is nun objekto de akra malamo de urbanoj; g\u0302i foje ellasas en la aeron kemiaj\u0302ojn malutilajn por la sano, sed samtempe g\u0302i donas laborlokojn por centoj da homoj. La loka registaro ne trovas solvon por la problemo, la urbanoj foje eliras protesti."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ekde 2000 mi ne plu log\u0302as konstante en Vladikavkaz, sed mi revenas tien regule. La vido de la montoj dau\u0306re estas rava, estas pluraj lokoj, kiuj plibelig\u0302is, sed samtempe malaperis karaj por mia memoro malgrandaj anguletoj, eble sensignifaj por turisto au\u0306 urbestro \u2013 unuetag\u0302a domo c\u0302i tie, granda arbo tie ktp. Kiam mi vidas, kiajn fotojn de Vladikavkaz als\u0302utas en sociajn retojn la nunaj junuloj, mi komprenas, ke ilia Vladikavkaz jam estas tute alia. Iliaj preferataj promenlokoj ne ekzistis en mia infanag\u0302o. Mi g\u0302ojas, ke la kompilintoj de NPIV enmetis la vorton \u201csau\u0306dado\u201d, mi scias, kiel nomi miajn sentojn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La plej bona librovendejo de la urbo estas en domo konstruita en la Imperia epoko; g\u0302i redonas la etoson de la malnova Vladikau\u0306kazo. (Foto: Vjac\u0302eslav Ivanov)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La urbo, en kiu log\u0302as c\u0302. 330 mil personoj, konservas buntan etnan diversecon. Krom osetoj kaj rusoj, en g\u0302i log\u0302as grandaj grupoj de armenoj kaj kartveloj, opaj reprezentantoj de pluraj aliaj popoloj. Ekzemple, mi memoras viziti enkondukan lecionon de la araba lingvo en la loka tatara kultura societo. Inter la urbaj etnaj malplimultoj estas ankau\u0306 koreoj, kiuj vendas superbajn cepojn kaj akvomelonojn, koreaj peklitaj\u0302oj ig\u0302is grava parto de c\u0302iu loka festa mang\u0302o."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Intertempe post la milito de la jaro 2008 la rilatoj inter Kartvelio kaj Rusio plibonig\u0302is, denove estas malfermita la au\u0306tovojo trans Kau\u0306kazo en Tbilison kaj ne plu Vladikavkaz estas en sakvojo. La fluo de turistoj kaj varkamionoj estas tiom granda, ke la dogano ne sukcesas priservi c\u0302iujn, somere kolektig\u0302as vicoj de atendantoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mi s\u0302atas Kau\u0306kazion tia, floranta, paca, kun multaj vojag\u0302antoj kaj aktiva merkato, ankau\u0306 vi elektu tempon por viziti mian s\u0302atatan urbon."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Dankon pro via subtena komento, Lars! Mi preferis tian stilon, \u201ede la unua persono\u201c, nelaste pro la influo de O. Pamuk kaj liaj tekstoj pri Istanbulo, c\u0302iam tre personaj kaj neniam banale lau\u0306daj. C\u0302ar mi mem preferas legi tiajn urbopriskribojn, s\u0302ajnis al mi logike, ke ankau\u0306 la aliaj povas ilin s\u0302ati.\nEstas tre freshige legi chi-tie ne ian tekston kiu povus fonti el turisma reklambroshuro, sed konatighi kun tiu interesega urbo el tute persona perspektivo de la autoro. Gratulon!"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Dankon pro via subtena komento, Lars! Mi preferis tian stilon, \u201ede la unua persono\u201c, nelaste pro la influo de O. Pamuk kaj liaj tekstoj pri Istanbulo, c\u0302iam tre personaj kaj neniam banale lau\u0306daj. C\u0302ar mi mem preferas legi tiajn urbopriskribojn, s\u0302ajnis al mi logike, ke ankau\u0306 la aliaj povas ilin s\u0302ati."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Estas tre freshige legi chi-tie ne ian tekston kiu povus fonti el turisma reklambroshuro, sed konatighi kun tiu interesega urbo el tute persona perspektivo de la autoro. Gratulon!"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]