[{"text_idx": "#000000", "text": "Melongeno devenas de la varma zono de la suda Azio, pli precize de Hindio kaj C\u0302inio, kie vers\u0302ajne g\u0302i estis kultivata jam dum la prahistoria epoko. Importis g\u0302in araboj en Nordan Afrikon en la 13-a jarcento kaj poste oni importis g\u0302in en la Mezan Orienton kaj Eu\u0306ropon en la 14-a jarcento. Kelkaj diras ke importis g\u0302in en Italion la karmelaj patroj, en la 14-a."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Kiam homoj demandas min kion planti en legomg\u0302ardeno, kaj kiam mi mem serc\u0302as kion planti, mi preferas rekomendi/serc\u0302i plantojn kiuj estas plurjaraj au\u0306 facile revenas au\u0306 kiuj facile kreskas au\u0306 kiuj dum longa parto de la jaro rikolteblas. Indas havi tiajn plantojn, por havi malpli da laboro en la g\u0302ardeno, kaj tamen bonan rikolton. En c\u0302i tiu rubriko mi konatigos vin kun tiaj legomoj, kun la espero ke tio helpos vin."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mi prezentis veganajn mang\u0302aj\u0302ojn al miaj kolegoj"}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la lasta januaro mi preparis veganajn mang\u0302aj\u0302ojn al miaj kolegoj en la oficejo. Fakte bedau\u0306rinde preskau\u0306 neniu tie interesig\u0302as pri Esperanto kaj vegetarismo. Tamen ankau\u0306 ili c\u0302iutage mang\u0302as ion. Ili simple ne scias kia estas vegetara mang\u0302aj\u0302o. Mi do pensis, ke prepari ion veganan al ili helpos konigi tion, ke ankau\u0306 vegetaraj mang\u0302aj\u0302oj estas bongustaj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Por esti veg*ano oni povas havi plurajn kialojn. Se vi volas eviti suferon c\u0302e bestoj, ne sufic\u0302as adapti viajn mang\u0302kutimojn. Ankau\u0306 viaj vestaj\u0302oj povas esti produktoj de bestosufero. C\u0302i tie mi traktos mallonge kelkajn el tiuj produktoj. Vi povas mem serc\u0302i pli specifajn informojn en libroj au\u0306 la reto. La teksto estas adaptita/tradukita el De Vegarevolutie (Lisa Steltenpool, 2014)."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mirakla bongusta vegetara proteina mang\u0302aj\u0302o el sojfaboj lau\u0306 azia metodo"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La homa korpo bezonas variajn nutraj\u0302ojn por kreski kaj funkcii bone. Ili enhavu esence karbohidratojn, grasojn kaj proteinojn, krome vitaminojn kaj mineralojn. La \u201enutraj\u0302a piramido\u201d estas konata de c\u0302iuj: Baze produktoj el grenoj (faruno ktp.) poste g\u0302ardenaj produktoj, (fruktoj, verdaj\u0302oj) kaj fine animalaj (viando, fis\u0302oj, lakto, ovoj). Tiuj c\u0302i lastaj estas tre necesaj pro siaj proteinoj, kiuj servas al korpo kiel konstru- kaj riparmaterialoj. Grasojn ni povas ekhavi kaj el vegetalaj kaj el animalaj fontoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiam oni mang\u0302as vegetare au\u0306 vegane oni uzas multege malpli da akvo kaj energio ol kiam oni mang\u0302as viandon. Tiu fakto povas por kelkaj esti c\u0302efkialo au\u0306 kromkialo por ne plu mang\u0302i au\u0306 multe malpli mang\u0302i viandon. Sed en la dau\u0306ro de la c\u0302eno de produktanto g\u0302is la tablo de la konsumanto, multe da mang\u0302aj\u0302oj perdig\u0302as. Kaj tiel perdig\u0302as ne nur la mang\u0302aj\u0302oj mem, sed ankau\u0306 la akvo kaj energio necesaj por produkti ilin. Grava loko de tiaj perdoj estas la butikoj kaj superbazaroj, kiuj ofertas grandan elekteblon. La oferto ankau\u0306 c\u0302iam devas esti fres\u0302a, kaj ne c\u0302iuj butikoj s\u0302atas vendi la malpli fres\u0302ajn je reduktita prezo por tiel malaltigi la perdojn. En pluraj landoj kaj urboj individuoj kaj lokaj registraroj komencas iniciatojn por uzi tion, kion la vendejoj kaj restoracioj alikaze simple j\u0302etus. Eble la priskribo de tiaj iniciatoj instigos ankau\u0306 vin fari ion!"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Sejtano estas bona, proteinric\u0302a nutraj\u0302o, kiu povas anstatau\u0306i viandon, fis\u0302on, ovon kaj tial ofte uzata de veganoj. G\u0302i c\u0302efe konsistas el (ofte tritikaj) glutenoj. Homoj, kiuj suferas pro netoleremo de glutenoj, kompreneble devas eviti sejtanon. Krom tio ekzistas neniu kialo ne konsumi sejtanon. Glutenoj troveblas en grenoj kiel aveno, hordeo, maizo, milio, rizo, sekalo kaj tritiko; sed ekzemple ne en fagopiro, sovag\u0302a rizo, kvinoo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "C\u0302u vere lakto estas bona fonto de kalcio?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kial do ni trinku lakton? Nun ec\u0302 infanoj respondos al vi, ke lakton oni devas trinki por havi fortajn ostojn kaj dentojn. Multaj personoj trinkas lakton pro kalcio malgrau\u0306 multnombraj riskoj: aterosklerozo, katarakto en maljuneco, kancero ktp. Do, la unusola kialo por trinki lakton estas kalcio kaj g\u0302ia eco fortikigi la ostohiston. En tiu c\u0302i artikolo ni diskutos pri tiu temo. Kion vi opinias: c\u0302u la tuta kalcio de trinkita bovina lakto proprig\u0302as en via organismo? Ec\u0302 televidila reklamo kriis pri problemoj de proprig\u0302ado (asimilig\u0302o). Bedau\u0306rinde, nur 25% de la konsumita kalcio trafas en la sangon. La restaj\u0302o forlasas la organismon sen profito (1)."}]