[{"text_idx": "#000002", "text": "C\u0302i tiu artikolo estas parto de serio ekzamenante esprimliberecon [eo] kaj aliron al informoj en civitaj spacoj tra ses lingvaj komunumoj en la MENA-regiono [eo]."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La iraka urbo H\u0302alabg\u0302a [eo] situas en la kurdia montaro proksime de la irana landlimo kaj estas plej konata pro la tragika uzo de kemiaj armiloj [eo] kontrau\u0306 la log\u0302antaro fare de la armeo de Saddam Hussein [eo]."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Jarojn poste, la urbo akiris rekonon ene de la kurda cifereca spaco, danke al juna viziulo nomata Bokan Jaff , log\u0302anto de H\u0302alabg\u0302a. Jaff akiris anglan diplomon c\u0302e la Universitato de Sulajmanija [en] en 2014 kaj transprenis la rolon de tradukisto de informoj por sia komunumo. C\u0302i tio gravegas c\u0302ar ili renkontis malfacilaj\u0302ojn aliri esencajn retajn informojn en la kurda lingvo, inkluzive de tutmondaj novaj\u0302oj, sekureco, sanservo kaj pli. Precipe kurdaj universitataj studentoj luktantaj por trovi retajn informojn en sia gepatra lingvo multe aprezis la helpon de Jaff."}, {"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302ar Jaff ig\u0302is pli konscia kaj pri la manko de kurdaj retaj resursoj kaj pri la malfacileco pro limigita scipovo de la angla kaj araba lingvoj inter kurdaj parolantoj, li ekkomprenis la urg\u0302an bezonon de plibonigita alireblo al informoj en la kurda lingvo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kun multe da persistemo, li komencis ok-jaran vojag\u0302on kiel volontulo c\u0302e Google. Lia celo estis integri la soranan [eo], ofte konatan kiel kurdi\u0302 nawendi\u0302 (\u06a9\u0648\u0631\u062f\u06cc\u06cc \u0646\u0627\u0648\u06d5\u0646\u062f\u06cc), elstara lingvo ene de la kurda lingvaro [eo], en la lingvojn apogitajn per la tradukprogramo Google Translate [eo]."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Jaff sukcese tradukis pli ol 2 500 000 frazojn, proverbojn kaj unuopajn vortojn. Rezulte de tio, la sorana lingvo estis oficiale aldonita al Google Translate en majo 2022, el kio ekestis komunumo de soranaj tradukistoj. En intervjuo kun Global Voices, Jaff diris, \u201cLa manko de enhavo en la kurda malfaciligis al ni trovi la informojn kiujn ni bezonas kaj malhelpis la evoluon de la kurda lingvo en la cifereca mondo.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La kompleksa pejzag\u0302o de kurdaj lingvoj enrete"}, {"text_idx": "#000009", "text": "La kurda lingvaro [eo] estas lingvo au\u0306 grupo de lingvoj parolataj de la kurdoj [eo], indig\u0302ena etna komunumo de c\u0302irkau\u0306 30 milionoj da homoj. Indig\u0302enaj el la regionoj de Mezoriento kaj Okcidenta Azio [eo], ili kundividas kulturon, lingvan heredaj\u0302on kaj identecon, kvankam ili estas disigitaj trans kvar nacioj: Turkio, Irako, Sirio kaj Irano [eo]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kurdaj lingvoj konsistas el malsimilaj sed interligitaj lingvaj variantoj [eo] ne reciproke interkompreneblaj. La c\u0302efaj du lingvoj estas la kurmanc\u0302a [kurmanji, \u06a9\u0648\u0631\u0645\u0627\u0646\u062c\u06cc ] au\u0306 la norda kurda, parolata en Sirio, Turkio, Kau\u0306kazo [eo], kaj partoj de Irako, kaj la sorana [sorani\u0302, \u0633\u06c6\u0631\u0627\u0646\u06cc ] au\u0306 la centra kurda lingvo (kurdi\u0302 Nawendi\u0302, \u06a9\u0648\u0631\u062f\u06cc\u06cc \u0646\u0627\u0648\u06d5\u0646\u062f\u06cc) kiu estas plej parolata en Irako kaj Irano. La sorana, kune kun la araba, havas oficialan statuson en Irako kaj g\u0302i [tie] estas ofte nomata la \u201ckurda\u201d lingvo en oficialaj dokumentoj. C\u0302iu el c\u0302i tiuj lingvoj estas parolataj de milionoj da homoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tiuj lingvoj utiligas malsamajn alfabetojn: la kurmanc\u0302a [eo] uzas la latinan (romian) alfabeton, dum la sorana [eo] uzas la aramean (araban) alfabeton."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kvankam la kurdaj lingvoj posedas ric\u0302an historion, famkonataj pro vasta vortprovizo kaj esprimkapabloj, ili alfrontas mankon de retaj rimedoj. La malsamaj alfabetoj, kune kun la foresto de normigado kaj dau\u0306rantaj potencrivalecoj inter kurdaj komunumoj, kontribuas al la defioj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Krome, c\u0302i tiuj defioj estas kunmetitaj de restriktoj truditaj de subpremaj registaroj, cenzuro, kaj limigoj por libere esprimi sin en c\u0302iuj landoj kie kurdoj log\u0302as."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La malabundeco de retaj rimedoj devigis kurdparolantojn fidi aliajn lingvojn kiel la araba, la angla, la turka kaj la persa. En konversacio kun profesoro Dara Hameed, kurdlingva doktoro kiu instruas c\u0302e la Universitato de Garmian, Jaff klarigis al Global Voices kiel tiu manko de retaj informoj kaj teknikaj rimedoj negative influas kurdajn akademianojn en Irako."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ni alfrontas c\u0302i tiujn defiojn c\u0302iutage, precipe kun niaj universitataj studentoj. Ekzemple, en la kurda fako, kaj mi kredas, ke c\u0302i tio estas ofta afero en diversaj altlernejoj, ekzistas grava manko de kurdaj rimedoj disponeblaj en Interreto. Miaj studentoj renkontas defiojn kiam ili provas aliri informojn en la kurda lingvo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ili estas devigataj uzi fontojn en aliaj lingvoj per elektronika tradukado, kio ne estas sen problemoj. Alternative, ili restas kun neniu alia elekto ol turni sin al multekostaj tradukistoj. Sekve de tio, c\u0302i tiuj studentoj estas nekapablaj plene utiligi la avantag\u0302on de teknologio."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La problemo kus\u0302as en la reta sfero, ne eksterrete. La kurda lingvo estas lingve diversa. Imagu havi sole por \u201c\u062e\u06c6\u0634\u06d5\u0648\u06cc\u0633\u062a\u06cc\u201d (amo) jam ses vortojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Nia devus fokusi traktadon de normigaj aferoj, dialektikaj dividoj kaj politikaj premoj, c\u0302ar c\u0302i tiuj faktoroj malfaciligas la kurdan lingvon enrete prosperi."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Politika batalo de irakaj kurdoj por rekono kaj lingvaj rajtoj"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dum jarcentoj, la kurdoj batalis por kaj sendependeco kaj rekono ene de la landoj en kiuj ili log\u0302as, konsistigante la plej grandan sens\u0302tatan etnan komunumon en la mondo. C\u0302i tiu lukto devenas de koloniaj traktatoj kiel la Traktato de Lau\u0306zano la 24-an de julio 1923 kiu dividis la kurdojn inter kvar landoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kompare kun najbaraj landoj, kurdoj en Irako spertas relative favoran situacion. Ekzemple, Irako estas la nura lando kie la kurda [sorani\u0302] estas agnoskita kiel oficiala lingvo, kaj g\u0302i ankau\u0306 estas la sola loko kie kurdoj g\u0302uas konsiderindan au\u0306tonomion."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Esploro de Lauren Walter c\u0302e la [usona] Universitato Depaul en 2018 rivelis ke dum la brita mandato, urbaj kurdaj naciistoj preferis la soranan [sorani], dum la kurmanc\u0302a [kormanji] ludis pli fortan literaturan rolon, donante al la sorana pli grandan politikan influon. Malgrau\u0306 tio, estis intereso dividi la parolantojn de c\u0302i tiuj lingvoj. \u201cAmbau\u0306 dialektoj vivis en relativa harmonio g\u0302is Irako akiris sendependecon en 1931. Post la akiro de sendependeco, la iraka registaro provis kontrau\u0306meti parolantojn de la sorana kaj tiujn de la kurmanc\u0302a por preventi ke la kurda estu agnoskota kiel oficiala lingvo.\u201d"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Decida mejlos\u0302tono por la kurda lingvo en Irako estis la Iraka-Kurda Interkonsento pri Au\u0306tonomio de la 1970-aj jaroj [ankau\u0306 konata kiel la iraka-kurda interparoloj pri paco], subskribita la 11-an de marto 1970 fare de la iraka registaro kaj kurda gvidanto Mullah Mustafa Barzani [eo]. Post jardekoj da armitaj konfliktoj kaj strec\u0302itecoj inter la iraka registaro kaj la kurdaj komunumoj en Irako, tiu interkonsento zorgis por la agnosko de la sorana kiel oficiala lingvo en lokoj kun kurda plimulto. G\u0302i ankau\u0306 certigis al la kurdoj politikan reprezentantaron en registaraj entoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tamen, la vojo al parollibereco [eo] por kurdoj en Irako estis kompleksa kaj submetata al fluktuado lau\u0306longe de la tempo. Post la interkonsento, subpremo estis intensa sub la registaro de Saddam Hussein, kun postaj periodoj de provita agnosko de la rajtoj de kurdaj komunumoj en Irako."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Defioj kun lingva normigo kaj aliro al informoj"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Esploro indikas ke en landoj kun dominaj lingvoj, parolantoj de minoritataj lingvoj ofte alfrontas marg\u0302enigon kaj limigitan aliron al informoj. En kurda Irako, internaj konfliktoj inter kurdaj lingvoj, precipe pri la sorana kaj la kurmanc\u0302a, ne nur intensigas marg\u0302enigon kaj dividon sed ankau\u0306 malhelpas la retan reprezentadon, evoluadon kaj disvastigadon de la lingvo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "G\u0302is hodiau\u0306, la kurdoj ne havas universale akceptitan skribnormon, kun politikaj partioj en la Kurdio-regiono implikitaj en disputoj pri normigado. Malgrau\u0306 diversaj provoj, normigita versio restas iluzio."}, {"text_idx": "#000029", "text": "C\u0302i tiu manko de lingva unueco kaj normigado kreas obstaklojn por tiuj, kiuj serc\u0302as retajn informojn kaj rimedojn en sia gepatra lingvo. Aldone, g\u0302i malhelpas efikan kundividon de informoj, limigante la kapablon de la kurdoj kontribui al la cifereca mondo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "C\u0302i tiu kunteksto sugestas, ke se kurmanc\u0302parolanta kurdo deziras komuniki kun kurdo parolante la soranan, ili povus uzi c\u0302u la araban, la turkan au\u0306 la persan por ebligi komunikadon inter ili."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Parolante kun Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj), Goran Rasoul, sukcesa verkisto, poeto kaj rakontisto, enprofundig\u0302is en la personajn sekvojn de internaj lingvonormigaj konfliktoj. Goran havas magistron en moderna literatura kulturo c\u0302e la Universitato de Hertfordshire [Britio] kaj havas pli ol 12 jarojn da sperto en la evoluigo kaj humanitara laboro [eo] kun kaj lokaj kaj internaciaj organizaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Multaj homoj en mia rondo konstante luktas por rete aliri informojn au\u0306 por trovi tau\u0306gan enhavon pri diversaj temoj kiel literaturo, politiko kaj lingvaj studoj. Mi ofte devas serc\u0302i informojn en aliaj lingvoj se temas pri specifaj aferoj rilataj al Kurdio [eo], la kurdoj [eo] kaj la kurda lingvaro [eo]."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Goran klarigis, ke en la pasinteco, la nombro da parolantoj determinis c\u0302u lingvo pluvivos, sed hodiau\u0306 g\u0302i dependas de la haveblo de cifereca enhavo. Tiu manko de reta enhavo estas uzata por indiki ke lingvo malprosperas kaj estas en dang\u0302ero. Li aldonis: \u201cC\u0302i tio validas por c\u0302iuj lingvoj, sed g\u0302i estas precipe decida por la kurda. Politikaj kaj ekonomiaj konfliktoj damag\u0302is la kurdan lingvon, substrekante la urg\u0302econ prioritatigi g\u0302ian konservadon kaj varbadon.\u201d"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Revenante al Bokan Jaff, li kaj lia teamo utiligas la potencon de artefarita intelekto [eo] por plibonigi la kvaliton de tradukoj. Ili ankau\u0306 serc\u0302as instigi verkistojn kaj esploristojn rete kundividi sian laboron, celante altigi la volumon de retaj enhavoj en la kurda lingvo. Jaff diris: \u201cPublikaj\u0302oj estu rete alireblaj, ne nur en la formo de fizikaj libroj kaj revuoj. Tekstoj kaj libroj devas esti als\u0302utataj en diversaj ciferecaj dosierformatoj por certigi la kompiladon de ampleksa kaj diversa datumaro.\u201d"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Jaff opinias, ke kurdaj intelektuloj subtaksas retan eldonadon. Tamen, estas grave agnoski, ke retaj rimedoj estas s\u0302losilaj por revigligi la lingvon. Tiuj kun la kapablo kontribui devus esti instigataj por oferti al la kurda komunumo aliron al tiuj valoregaj retaj rimedoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Kiuj estas la defioj kaj bezonoj de aktivuloj kaj iliaj komunumoj, parolantaj indig\u0302enajn, marg\u0302enigitajn, minoritatajn au\u0306 malmultrimedajn lingvojn rilate al cifereca sekureco kaj sekurigo?"}, {"text_idx": "#000039", "text": "C\u0302i tio estas g\u0302enerala demando, kiun nia teamo esploris rilate al lingvaj problemoj kiujn alfrontas membroj de la angika, dagbania, orienta tarua, kikuja, kic\u0302ua, igba, zulua, kakc\u0302ikela, mapuc\u0302a, miksa, odia, sota, torvalia, tvia, joruba [en], jukatana majaa, vajua, kaj zapoteka lingvokomunumoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dum la pasintaj ok jaroj, Rising Voices (RV), la cifereca inkluziviga brako de Global Voices (GV), subtenas lingvajn ciferecajn aktivulojn el Latin-Ameriko, Afriko kaj Azio faciligante spacojn por kunula lernado [en \u2013 labori kune ene de grupo, inter grupoj, inter komunumoj, ndltr.], trejnado kaj mentorado kaj plifortigo de ilia laboro. Dum c\u0302i tiu tempo, RV ekkonis c\u0302i tiun reton de lingvaj aktivuloj dum ili navigas tra c\u0302iuj specoj de lingvaj, teknikaj, socikulturaj kaj politikaj defioj. La bezono de informoj pri pli sekuraj kaj sekurigaj komunikadaj kanaloj kaj kutimoj en iliaj lingvokomunumoj ankau\u0306 estis citita kiel prioritato."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Afriko: Dagbania, kikuja (gi\u0303ku\u0303yu\u0303), igba, zulua, sota, tvia, joruba"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Azio: Angika, orienta tarua, odia, torvalia"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Latin-Ameriko: Kic\u0302ua, kakc\u0302ikela, mapuc\u0302a (mapudungun), miksa (Mixe), jukatana majaa, vajua, zapoteka."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Tiu c\u0302i projekto, ebligita parte per subteno de la Open Technology Fund [en] ofertis la s\u0302ancon al membroj de c\u0302i tiuj lingvaj komunumoj komenci esplori c\u0302i tiun interkrucig\u0302on, sed ankau\u0306 la s\u0302ancon identigi bezonojn, krei rekomendojn kaj fiksi prioritatojn en c\u0302i tiu spaco."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Komence de 2022, ni invitis c\u0302iujn 62 lingvajn aktivulojn el 62 diversaj lingvokomunumoj de la ampleksa RV-reto por kunhavigi siajn nunajn ciferecan scion pri cifereca sekureco kaj sekurigo, sintenojn kaj praktikojn, same kiel siajn proprajn komencajn perceptojn pri defioj kiujn iliaj komunumoj alfrontas. Post la kompletig\u0302o de tiu enketa analizo, c\u0302iuj 62 partoprenantoj esprimis intereson esti konsiderataj kiel unu el la 18 kazo-esploristoj kiel parto de la dua fazo de c\u0302i tiu projekto, elstarigante la dau\u0306rantan bezonon de tia esplorado. Post kandidatig\u0302o, en kiu la partoprenantoj esprimis sian intereson pri plua partopreno, 18 el ili estis finfine invititaj alig\u0302i al la projektoskipo."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Kunlabori kun esploristoj kiuj venas de la lingvaj komunumoj mem kaj kiuj estis parto de c\u0302i tiu studo estis esenca elemento de c\u0302i tiu projekto. Ne nur ili havas gravan scion pri loka kunteksto kaj preferojn por aliroj al informkolektado, sed ili kapablas esti en pli bona pozicio por fiksi prioritatojn. Ili povas funkcii kiel fidindaj pontoj inter sia hejmkomunumo kaj la pli larg\u0302aj ciferecaj sekurecaj kaj sekurigaj retoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La 18 kazo-esploristoj utiligis partoprenigan kazo-studan esplormetodaron kiu inkluzivigis retan trejnadon pri esplordezajno, kampolaboro [eo], analizado kaj raportverkado, kaj ili estis instigitaj elekti la esplorajn demandojn sur kiuj enfokusigi sian laboron kaj la manieron kolekti kaj kundividi la informojn. Post monatoj da esplorado, la esploristoj produktis esplorajn raportojn, kiuj skizis iliajn procezojn, iliajn rezultojn kaj ilian analizon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "El tiuj raportoj venas la sekvaj 18 rakontoj enhavantaj analizon, kiun ili decidis kunhavigi al pli larg\u0302a publiko, inkluzive de atestoj de komunumanoj, pripensoj kaj lernindaj\u0302oj, kiuj ankau\u0306 estas prezentataj kiel rekomendoj por agoj au\u0306 strategioj al ciferecaj rajtoj, kiuj prikonsideras la diversecon de lingvoj."}, {"text_idx": "#000049", "text": "C\u0302iu el c\u0302i tiuj rakontoj estas haveblaj en la hispana, la angla, kaj c\u0302iu el la 18 lingvoj, kiuj konservas la scion kaj kolektivan memoron de c\u0302i tiuj komunumoj. Ili estas la rezulto de fleksebla kunskriba procezo kun projektverkisto, kaj de c\u0302iuj kiuj prenis malsamajn vojojn kiuj nun estas reflektitaj en la diversaj formoj de la artikoloj. Rakontoj estas akompanataj de sonsekvencoj kie esploristoj kundividas siajn pripensojn de c\u0302i tiu esplorprocezo, akompanataj de ilustraj\u0302o kreita de artisto de la sama lingvokomunumo."}, {"text_idx": "#000050", "text": "C\u0302i tiuj rakontoj nun estas 18 fenestroj por lerni de la demandoj, bezonoj kaj deziroj de c\u0302i tiuj komunumoj, kie la rilato inter ciferecaj rajtoj [eo] kaj lingvaj rajtoj [eo] estas fundamenta kaj postulas plian agadon se ni volas strebi al [cifereca] mondo pli sekura por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La interreto estas unu el la komunikaj infrastrukturoj forestantaj en kamparaj teritorioj kie log\u0302as denaskaj popoloj. Por multaj, c\u0302i tio estas la konsekvenco de s\u0302tata forlaso kaj subpremo pere de la koloniigo de [la tieaj] regantaj kulturoj. Tamen, ili konstante serc\u0302is manierojn por alfronti la problemojn kiuj c\u0302iutage dau\u0306ras, kiel ekzemple, la manko de bazaj servoj (lumo, akvo, drenado, sano, edukado) kaj, kiel ni menciis, la komunikada infrastrukturo (interreto, vojoj). En c\u0302i tiuj komunumoj, j\u0302urnalismo estas loka kaj kutime praktikata de komunumaj radioj."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Colmena disvolvis malfermitan fontan retejon kie c\u0302iuj j\u0302urnalismaj agadoj povas disvolvig\u0302i sen interreto au\u0306 kun malmulte da konektebleco, por konservi ligon al c\u0302i tiuj samaj komunumoj en krizaj tempoj. G\u0302i situas c\u0302e la vojkrucig\u0302o inter esti produktadoc\u0302ambro, komunumo kaj rimedo por komuniki. [Colmena] aperis kun financoj el DW Akademie. En Latinameriko, anoj estas la reto de komunumaj amaskomunikiloj REDES de Meksiko, la kolombiaj radiostacioj Ocaina, la ekvadora Remando, kaj la perua Kunig\u0302o de Ajmaraj virinoj de Abya Yala [eo], multaliaj brazilaj radiostacioj, la bolivia cifereca amaskomunikilo Muy Waso, inter aliaj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ni identig\u0302as kun la diverseco de abelujoj [ndlt. \u2018colmena\u2018 hispane] kiuj ekzistas en la mondo. Ne estas nur unu maniero [por] fari abelujon, c\u0302ar la teritorioj estas megadiversaj. Nun la abeloj, kaj ilia esenca poleniga laboro, estas tus\u0302itaj de unukultivoj [eo] kaj akcelita industriigo, kiu nur havas ekonomiajn celojn. La sama pripensado eniras por komunikado farita de, kun kaj por teritorioj kaj komunumoj. Estas platformoj kaj interesoj kiuj celas homogenigi paroladojn, lingvojn kaj bezonojn. Ke la amaskomunikiloj elektis la nomon \u201cColmena\u201c, por mi, estas devontigo al diverseco; por kompreni ke en la mondo estas multaj aliaj mondoj kiujn necesas respekti kaj prizorgi."}, {"text_idx": "#000062", "text": "ALA: Es importante entender que Colmena nace del encuentro y la comunicacio\u0301n entre diversos medios, organizaciones y personas. Colmena busca ser una plataforma, hecha con software libre y open source, para el fortalecimiento de la comunicacio\u0301n comunitaria, popular, alternativa, indi\u0301gena y un etce\u0301tera amplio. Aquella comunicacio\u0301n que surge desde y con las personas que habitan los diversos territorios y buscan aportar a las necesidades y suen\u0303os locales."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La idea es que la plataforma cuente con las herramientas necesarias para la produccio\u0301n de contenido: \u201ctodo en uno\u201d. Tambie\u0301n, que funcione como un espacio de encuentro, comunicacio\u0301n, traduccio\u0301n y organizacio\u0301n entre personas y colectivos que trabajan y luchan por procesos de comunicacio\u0301n que abonen a los diversos territorios; actualmente la plataforma esta\u0301 traducida en seis idiomas."}, {"text_idx": "#000064", "text": "ALA: Gravas kompreni ke Colmena naskig\u0302is el la kunveno kaj komunikado inter malsamaj amaskomunikiloj, organizoj kaj homoj. Colmena celas esti platformo, farita per libera programaro kaj malferma fonto, por plifortigo de komunuma, populara, alternativa, indig\u0302ena kaj larg\u0302a/vasta komunikado. Tiu komunikado kiu ekestas de kaj kun la homoj kiuj log\u0302as en la diversaj teritorioj kaj celas kontribui al lokaj bezonoj kaj revoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La ideo estas ke la platformo havas la necesajn ilojn por produktado de enhavo: \u201cc\u0302io en unu\u201d. Ankau\u0306, ke g\u0302i funkcias kiel spaco por renkontig\u0302o, komunikado, tradukado kaj organizado inter homoj kaj grupoj kiuj laboras kaj batalas por komunikaj procezoj kiuj kontribuas al la diversaj teritorioj; la platformo estas nuntempe tradukita al ses lingvoj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "TV: Kiajn problemojn alfrontis Colmena?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "ALA: Comenzamos en pandemia asi\u0301 que el trabajo a la distancia hace indispensable conexiones estables de internet o de datos mo\u0301viles; algo que se vuelve complicado por condiciones geogra\u0301ficas, sociales e histo\u0301ricas que viven comunidades rurales e indi\u0301genas en el mundo. Lo anterior, ma\u0301s que una problema\u0301tica, se convierte en una oportunidad en tanto que las comunidades y/o organizaciones pueden decidir sobre la conectividad que necesitan. Mientras las empresas piensan sus aplicaciones desde el intere\u0301s econo\u0301mico; la mirada de Colmena es ma\u0301s hacia la pluralidad de voces, saberes y conocimientos para los retos globales que vivimos."}, {"text_idx": "#000068", "text": "ALA: Ni komencis en pandemio, do, fora laboro faras stabilajn interretajn au\u0306 datumkonektajn ligilojn nemalhaveblaj; io kio farig\u0302as komplika pro geografiaj, sociaj kaj historiaj kondic\u0302oj kiujn kamparaj kaj indig\u0302enaj komunumoj alfrontas en la mondo. C\u0302i tio farig\u0302as s\u0302anco prefere ol problemo, c\u0302ar la komunumoj kaj/au\u0306 organizaj\u0302oj povas mem decidi pri la konektebleco kiun ili bezonas. Dum kompanioj pensas iliajn aplikaj\u0302ojn el la ekonomia intereso, la rigardo de Colmena estas pli al la plureco de voc\u0302oj, komprenoj kaj scioj por la tutmondaj defioj kiujn ni vivas. Dum kompanioj pensas pri siaj aplikoj el ekonomia vidpunkto, Colmena pli rigardas al la plureco de voc\u0302oj, sciaro kaj scilerto (knowhow) por la tutmondaj defioj, kiujn ni alfrontas."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Global Voices: Kiaj estas la fundamentoj de la j\u0302urnalisma spaco, au\u0306 kio necesas por esti parto de g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "ALA: Se requiere como individuo, medio, colectivo y/o comunidad tener intere\u0301s en crear procesos de comunicacio\u0301n pertinentes y relevantes para sus territorios, no so\u0301lo creando contenido, sino tambie\u0301n apoyando con la difusio\u0301n del mismo. De igual modo, tener intere\u0301s en que Colmena se utilice, cuide y, asi\u0301, se fortalezca. Una de las grandes ensen\u0303anzas del trabajo junto con comunidades rurales e indi\u0301genas en Ame\u0301rica Latina es que cuidar a la comunidad significa participar, aportar y crear. Cuando uno cuida, hace que la comunidad se fortalezca ante riesgos presentes y futuros; cercanos y externos."}, {"text_idx": "#000071", "text": "ALA: Kiel individuo, amaskomunikilo, kolektivo kaj/au\u0306 komunumo, vi devus havi intereson krei trafajn kaj lau\u0306temajn komunikajn procezojn por viaj teritorioj, ne nur kreante enhavon, sed ankau\u0306 subtenante g\u0302ian disvastigon. Same, vi devus havi intereson pri tio ke Colmena estu uzata, prizorgata kaj tiel fortikigata. Unu el la plej gravaj lecionoj kiujn ni lernis de laborado kun kamparaj kaj indig\u0302enaj komunumoj en Latin-Ameriko estas ke zorgi pri la komunumo signifas partopreni, kontribui kaj krei. Kiam vi zorgas, vi plifortigas la komunumon kontrau\u0306 nunaj kaj estontaj riskoj, proksime kaj malproksime."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Global Voices: Kio estas la efiko de Colmena sur la moderna mondo, en kamparaj kaj indig\u0302enaj zonoj, same kiel en lokoj kie estas dang\u0302ere esti j\u0302urnalisto?"}, {"text_idx": "#000073", "text": "ALA: Son varios los beneficios, pero me limitare\u0301 a sen\u0303alar dos que me parecen muy importantes. El primero es el asunto de la privacidad, muchos medios utilizan aplicaciones que no son seguras para su trabajo comunicativo; ahi\u0301 se difunde informacio\u0301n sensible. En Colmena se esta\u0301 trabajando para que la informacio\u0301n y contenidos de los medios este\u0301n resguardados y seguros."}, {"text_idx": "#000074", "text": "El segundo tiene que ver con la organizacio\u0301n entre diferentes medios para compartir y crear contenido, con o sin conectividad. Pienso que eso puede tener un impacto positivo, en zonas con baja o nula conectividad, donde diferentes medios, colectivos o personas pueden encontrar en Colmena una plataforma para difundir y potenciar sus luchas y suen\u0303os. Colmena es la voz para los pueblos histo\u0301ricamente abandonados, que encontraron en la intemperie, una oportunidad para ser escuchados una vez ma\u0301s."}, {"text_idx": "#000075", "text": "ALA: Estas pluraj avantag\u0302oj, sed mi limigos min al du, kiuj s\u0302ajnas al mi, tre gravaj. La unua estas la afero pri privateco, multaj amaskomunikiloj uzas aplikaj\u0302ojn kiuj estas malsekuraj por ilia [j\u0302urnalista] komunika laboro; tie estas disvastigata sentema informo. En Colmena, oni laboras por certigi ke la informoj kaj enhavo de la amaskomunikilaro estas protektataj kaj sekuraj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La dua rilatas al la organizado inter malsamaj komunikiloj por dividi kaj krei enhavon, kun au\u0306 sen konektebleco. Mi pensas ke tio povas efiki pozitive, en areoj kun malalta au\u0306 neniu konektebleco, kie diversaj komunikiloj, kolektivoj au\u0306 homoj povas trovi platformon por disvastigi kaj plibonigi siajn luktojn kaj song\u0302ojn. Colmena estas la voc\u0302o por la historie forlasitaj popoloj kiuj trovis en la vetero, s\u0302ancon por esti denove au\u0306dataj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Younguang Mro: \u201cLia apero estas kiel radio de lumo sur la foraj mallumaj montetoj de C\u0302itagongo\u201c. Arto kaj testo de Tufan Chakma. Uzata lau\u0306 permeso de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000079", "text": "C\u0302iujare Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estas festata por levi konscion pri lingva kaj kultura diverseco kaj por subteni c\u0302iujn gepatrajn lingvojn de la mondo. C\u0302i-jare la c\u0302efa evento de tiu tago en Banglades\u0302o [eo] estis apero de la unua gramatika libro, verkita en la mrua lingvo [eo], endang\u0302erigata indig\u0302ena lingvo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La mrua (au\u0306 mroa) popolo [eo] vivas en la distrikto Bandarban de la C\u0302itagonga Monteta Areo (C\u0302MA) en Banglades\u0302o. Lau\u0306 la censo de la jaro 1991, la kvanto de mruoj estis 22 178. Ilia lingvo apartenas al la c\u0302inotibeta lingvaro [eo]."}, {"text_idx": "#000081", "text": "En 1982, 17-jarag\u0302a adoleskanto nomita Kramadi Menle evoluigis la mruan alfabeton. G\u0302i estas simpla de maldekstra al dekstra alfabeto sen kombinaj signoj [eo]. Sed plua evoluo de la lingvo estis malrapida. Ekzistas Unikoda bloko por la mrua lingvo, sed ne ankorau\u0306 eblis skribi g\u0302in rete."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Legu pli (angle): Pro la amo de lingvoj: La unua libro de rakontoj presita en la mrua lingvo"}, {"text_idx": "#000084", "text": "La nomo de la unua gramatiko en la mrua lingvo estas \u201cTotong\u201c, verkita de Younguang Mro, verkisto kaj esploristo de la mrua komunumo en la C\u0302itagongaj Montetareoj [eo]. Li kreis kaj verkis la gramatikon sekvante la stilon de la bengala kaj angla gramatikoj. Kvankam estis kelkaj libroj publikigitaj en la mrua lingvo antau\u0306e, la lingvo neniam havis notitajn fiksajn gramatikajn strukturojn."}, {"text_idx": "#000085", "text": "La libro estis lanc\u0302ita en neformala medio la 17-an de februaro 2022, c\u0302e la hejmo de la verkinto c\u0302e Ujani Para en la urbo Bandarban. Younguang Mro diris dum la ceremonio:"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Per c\u0302i tiu libro homoj de la mrua komunumo povos g\u0302uste legi kaj skribi en sia lingvo. C\u0302i tio estos speciale helpema por mru-studentoj ankau\u0306 por kompreni bengalan kaj anglan gramatikojn c\u0302ar ili havas similajn strukturojn."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Post diplomig\u0302o c\u0302e la fako de orientaj lingvoj c\u0302e la Universitato de Chittagong, Younguang Mro laboras por la socikultura evoluo de la mrua komunumo. Kiel verkisto, Younguang g\u0302is nun publikigis entute 28 librojn pri la mrua kulturo kaj fabeloj; el tiuj, 18 estas en la mrua lingvo kaj 10 estas en la bengala lingvo."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Mru-instruisto Ngansing Mro c\u0302eestis la librolanc\u0302on. Li partoprenis en la diskuto kaj diris :"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Post la kreado de la mrua alfabeto, g\u0302i estis instruita al studentoj per manskribitaj manuskriptoj. Nun la alfabetoj kaj la gramatiko estas presitaj libroforme. Do la studentoj povos pli ekzakte legi kaj skribi la mruan lingvon."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Ekushe Book Fair, la plej granda librofoiro en Banglades\u0302o okazas nun, kaj novaj libroj estas publikigataj c\u0302iutage. En Fejsbuko, juna au\u0306toro Suhan Rizwan verkas danke al la publikigo de la unua gramatiko en la mrua lingvo:"}, {"text_idx": "#000091", "text": "Tiu libro estas valorega inter c\u0302iuj libroj de la librofoiro."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Juna artisto Tufan Chakma elstarigas diversajn temojn de la indig\u0302enaj komunumoj en Banglades\u0302o tra la vidaj artoj [eo]. En Fejsbuko , li rimarkis, ke la aspekto de Younguang estas \u201ckiel lumradio en la malproksimaj malhelaj C\u0302itagongaj Montetareoj [eo]\u201d."}, {"text_idx": "#000093", "text": "La lingva spektro en Banglades\u0302o"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Banglades\u0302o estas lando de banglaj (bengalaj) parolantoj, kie 98 procentoj de la homoj parolas la lingvon. Lau\u0306 la datumoj donitaj de la antropologoj kaj tribaj gvidantoj de Banglades\u0302o, estas c\u0302irkau\u0306 5 milionoj da homoj el 47 indig\u0302enaj komunumoj. El tiuj, c\u0302irkau\u0306 30 lingvoj de 4 lingvaj grupoj estas vaste parolataj kaj 12\u201316 lingvoj estas endang\u0302erigataj je malsamaj niveloj. Indig\u0302ena esploristo Salek Khokon menciis en c\u0302efartikolo aperinta en la reta novaj\u0302portalo , ke la lingvoj kurukh kaj nagari preskau\u0306 formortis. La mrua lingvo, dume, trovig\u0302as en la listo de Unesko de nepre endang\u0302erigataj lingvoj en Banglades\u0302o."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Por protekti endang\u0302erigatajn lingvojn, la nacia eduka politiko de 2010 agnoskas la rajton de indig\u0302enaj infanoj en elementaj lernejoj lerni en siaj denaskaj lingvoj. La politiko preskribas ke \u201cindig\u0302enaj infanoj ricevu indig\u0302enaj instruistoj kaj lernolibroj en lokaj lingvoj por ke ili povu lerni en sia denaska lingvo.\u201d Artikolo 20 deklaras, \u201celementaj lernejoj estos starigataj en malproksimaj lokoj log\u0302ataj de triboj (montetoj au\u0306 ebenaj\u0302oj).\u201d Lau\u0306 la politiko, la registaro unue enkondukis bazlernejajn librojn en kelkaj indig\u0302enaj lingvoj en 2017. Tamen, post kvin jaroj, la iniciato estas en krizo pro la manko de trejnitaj indig\u0302enaj instruistoj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La progreso de homoj dependas de la akiro de scioj pere de lingvoj. Por supervivi alte gravas la lingvo, precipe la denaska lingvo. Kaj por lerni kaj praktiki lingvon g\u0302uste necesas strukturita gramatiko. En tiu kunteksto, \u201cTotong\u201d de Younguang Mro enkondukos novan historion de lingva evoluigo por la mrua popolo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Ni parolis kun la cifereca lingva aktivisto Franca Umasoye Igwe, ununome Umasoye. De nig\u0302eria deveno, Umasoye interesig\u0302as pri la intersekcoj de teknologio, socimedioj kaj la konservado de la lingvo Ekpeye [elp. ekpeje]. La ekpejoj [eo] estas subgrupo de la Igboj [eo] kiuj log\u0302as en la regionoj de Ahoada en River State [eo], Nig\u0302erio. Umasoye kunigas siajn pasiojn en la organizaj\u0302o kiujn s\u0302i fondis, la NRO [eo] Lingva Iniciato Parolu Ekpeje Flue (Speak Ekpeye Fluently Language Initiative). La retejo klarigas ke Umasoye realigas sian kredon lau\u0306 kiu lingva dau\u0306ripovo devus esti engag\u0302a kaj amuza \u2014 la interfaco estas au\u0306daca, bunta kaj alloga, inkluzivante rimedojn kiel senpagajn lingvajn librojn, kursojn kaj vortaron. En junio, Umasoye kaj s\u0302ia teamo ankau\u0306 kreis premiitan projekton nomitan \u201cproject Afrilingo\u201d c\u0302e la Kodummaratono Monda Pintkunveno pri la Informa Socio, kiu gastigis la eventon en partnerig\u0302o kadre de la Internacia Jardeko de Indig\u0302enaj Lingvoj [de Unesko]. La projekto inkluzivas la kreadon de ludoaplikaj\u0302o por lerni pri indig\u0302enaj lingvoj kaj kulturoj. Ekkonu pli pri la engag\u0302ig\u0302o de Umasoye rilate al la disvastigo de la ekpeja lingvo per ciferecaj medioj en nia intervjuo kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000104", "text": "RV: Kia estas la nuna stato de via lingvo rete kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000105", "text": "Umasoye: The Ekpeye language is gradually gaining presence in the online space through the work of the Speak Ekpeye Fluently Language Initiative. We look forward to having more accessible resources online in years to come. Offline, the language is spoken mainly by elders as the Gen-Zers and millennials seem uninterested. This challenge we aim to tackle through the use of digital tools."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Umasoye: La ekpeja lingvo gajnas iom post iom spacon interrete per la laboro de la Lingva Iniciato Parolu Ekpeje Flue. Ni planas havi pli da alireblaj retaj rimedoj en la venontaj jaroj. Eksterrete, la lingvo estas parolata c\u0302efe de ag\u0302uloj, c\u0302ar junaj generacioj (generacioj \u201cZ\u201d kaj \u201cY\u201d) ne s\u0302ajnas interesig\u0302i pri g\u0302i. Ni intencas alfronti tiun defion per la uzado de ciferecaj iloj."}, {"text_idx": "#000107", "text": "RV: Kiuj estas viaj motivig\u0302oj por vidi vian lingvon en ciferecaj spacoj?"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Umasoye: My motivation for having Ekpeye in the digital space is to see that young Ekpeye youths embrace and learn their language in a relatable space. Hopefully this will reduce their language apathy."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Umasoye: Mia motivig\u0302o por havi la ekpejan lingvon en la cifereca spaco estas vidi ke junaj ekpejoj adoptas kaj lernas sian lingvon en spaco al kiu ili povas rilatig\u0302i. Espereble tio malkreskigos ilian lingvan apation."}, {"text_idx": "#000110", "text": "RV: Priskribu kelkajn el la defioj kiuj malhelpas ke via lingvo estu uzata rete plenmaniere."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Umasoye: Some of the challenges that prevent Ekpeye being fully utilized online are:"}, {"text_idx": "#000112", "text": "No proper documentation of the Ekpeye language in recent times.\nLack of funding for developing special apps or web environments between learners and native speakers."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Umasoye: Kelkaj el la defioj kiuj malhelpas ke la ekpeja lingvo estu plenmaniere uzata rete inkluzivas:"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Neniun tau\u0306gan dokumentadon de la ekpeja lingvo en la fres\u0302dataj tempoj.\nMankon de financado por la disvolvado de specialaj retaj apoj au\u0306 retaj medioj inter lernantoj kaj denaskaj parolantoj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "RV: Kiuj konkretaj pas\u0302oj lau\u0306 vi povus esti faritaj por kurag\u0302igi gejunulojn komenci lerni sian lingvon au\u0306 dau\u0306rigi g\u0302ian uzadon?"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Umasoye: Young people can be encouraged to learn their language by using a fun and interesting approach that appeals to them while educating them on the importance of language sustainability. A fun approach that can be used is music, the creation of language gaming apps as well as family influence."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Umasoye: Junuloj povas esti kurag\u0302igitaj lerni sian lingvon uzante amuzan kaj interesan aliron kiu allogas ilin, samtempe edukante ilin pri la graveco de lingva dau\u0306ripovo [eo \u2013 pdf]. Uzebla amuza aliro povas esti muziko, la kreado de lingvaj ludaj apoj, same kiel familia influigo."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Per rezolucio de Unuig\u0302intaj Nacioj [eo] de 1994, la 9-an de au\u0306gusto, indig\u0302enaj popoloj estas memorfestitaj, difinitaj kiel apartaj kulturaj kaj etnaj grupoj, kies anoj devenas de la plej frue konataj log\u0302antoj de [geografia] loko kiu poste estis koloniigita de nun reganta grupo."}, {"text_idx": "#000121", "text": "En la amerika kontinento, indig\u0302enaj popoloj suferis atakojn ekde kiam komencig\u0302is la eu\u0306ropa koloniigo en la 15-a jarcento. G\u0302ia log\u0302antaro estis amasmortigita pro fremdaj malsanoj, trudlaboro [eo], deviga migrado [eo] por eltiri rimedojn, same kiel pro aliaj formoj de perforto. Hodiau\u0306, ilia vivstilo, lingvoj, kulturo kaj vivoj estas ankorau\u0306 endang\u0302erigitaj pro log\u0302iga koloniismo, perforto, klimata s\u0302ang\u0302o [eo], ekonomia, rasa diskriminado kaj kultura asimilado [eo]. Krome, multaj indig\u0302enaj virinoj suferas seksan perforton. Kadre de nia tutmonda vivmedia krizo, indig\u0302enaj popoloj estas la c\u0302efaj gardistoj de flau\u0306ro kaj fau\u0306no. Ili konsistigas 5% de la monda log\u0302antaro, sed protektas 80% de la monda biologia diverseco, kerna ero por redukti la efikojn de la klimata s\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Muziko estas potenca veturilo por arta esprimo, identeco, emocioj kaj socia s\u0302ang\u0302o. C\u0302i tie ni prezentas kvin kantojn de indig\u0302enaj virinoj kaj neduumuloj [ndlt.: neduumaj homoj estas tiuj kiuj identigas sin nek kiel virojn nek kiel virinojn. Detalaj informoj en Esperanto sur tersiso.net] de la tero kiun ni hodiau\u0306 konas kiel Amerikon, nomo kiu devenas de la itala navigisto kaj komercisto Amerigo Vespucci [eo]. Por tiuj kiuj estis sur la kontinento dum dekoj da miloj da jaroj, c\u0302i tiu regiono estas konata kiel Abya Yala [Testudinsulo]."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Mari\u0301a Reyna estas indig\u0302ena kantistino de mihea [eo] deveno el la regiono oah\u0302aka (Oaxaca), Meksiko. Kune kun Joaqui\u0301n Garzo\u0301n Rivera, direktoro de orkestro, komponisto kaj pianisto, s\u0302i lancis en 2019 Orgullosa soy Rai\u0301z [Mi estas fiera radiko]. S\u0302i kunfandas operajn voc\u0302ojn kun g\u0302enroj kiel j\u0302azo kaj bolero, kaj kantas hispane kaj en pluraj indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En kunteksto plena je diskriminacio kaj rasismo rilate al indig\u0302enaj popoloj en Meksiko, Reyna kantas pri sia fiereco pri esti indig\u0302ena virino en Orgullosa soy Rai\u0301z."}, {"text_idx": "#000126", "text": "kiuj superfluas c\u0302i tiun landon"}, {"text_idx": "#000128", "text": "Lido Pimienta de Barankilo, Kolombio, nun log\u0302anta en Toronto, Kanado, sukcesis elstari en la Amerikoj. S\u0302i estas identigita kiel afrokolombianino kaj guah\u0302irino [wayu\u0301] [c\u0302iuj eo], kaj s\u0302iaj kantoj parolas pri feminismo, amo kaj g\u0302ojo. S\u0302ia albumo Miss Colombia estis nomumita por la latinamerika premio Grammy por la plej bona latina rokmuziko au\u0306 alternativa albumo en 2020. \u201cEn s\u0302ia muziko ni au\u0306das elementojn de kumbio [cumbia] kaj bullerengue, indig\u0302enajn ritmojn de Kolombio, kune kun elementoj de elektronika muziko, en kelkaj kazoj sinteza popmuziko [eo] kaj en aliaj kazoj hiperpopo au\u0306 avangarda popo\u201c, skribas la kultura revuo Doble Rodada [es]."}, {"text_idx": "#000129", "text": "En Nada [Nenio], kiun s\u0302i kantas kune kun Li Saumet, la kantistino de Bomba Este\u0301reo, Lido Pimienta kantas pri la sufero de virinoj. Pimienta skribis pri sia kanto: \u201c[Virinoj] portas nian doloron kiel memoron, kiel malsanon, kiel baton, kiel vundon (...) Doloras esti unu el ni. Doloras kiam vi estas de akvo, de suno kaj de monto, doloras se vi ne estas konsiderata kiel apartenanta al la g\u0302enerala socio au\u0306 c\u0302eftendenco [ofte referita kiel mainstream en la angla], vi devas pluvivi, ne vivi\u201d."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Elisapie Isaac estas inuita [eo] kantau\u0306toro, dokumentfilma produktisto kaj aktivulo de Kebeko, Kanado. S\u0302i volas kanti pri la forto kaj la resilienco [eo] de la nordaj inuitaj komunumoj. S\u0302i diras:"}, {"text_idx": "#000134", "text": "C\u2019est vrai qu\u2019on a ve\u0301cu des choses extre\u0302mement difficiles, mais les gens pensent toujours que les autochtones sont des victimes, mais allez les voir en 2018. Vous verrez la fierte\u0301 d\u2019un peuple qui travaille tellement fort. Le territoire, la langue, les enjeux sont encore bien la\u0300, mais les tambours reviennent. Les jeunes des premie\u0300res nations re\u0301apprennent a\u0300 les utiliser de fac\u0327on ce\u0301re\u0301moniale. C\u0327a va e\u0302tre fort comme gue\u0301rison. On a de plus en plus l\u2019impression qu\u2019on nous entend et je sentais qu\u2019il fallait que je parle aux gens de chez moi dans une langue qu\u2019ils connaissent. Il fallait que je fasse encore de la musique."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Estas vere, ke ni travivis ege malfacilajn aferojn, tamen homoj ankorau\u0306 opinias, ke la indig\u0302enaj popoloj estas viktimoj, sed iru vidi ilin en 2018. Vi vidas la fierecon de popolo, kiu tiom multe laboras. La tero, la lingvo, la problemoj ankorau\u0306 estas tie, sed la tamburoj revenis. Gejunuloj de la Unuaj Nacioj instruas uzi tiujn [tamburojn] ceremonie denove. Tio estos forta resanigo. Pli kaj pli ni havas la impreson, ke ni estas au\u0306dataj, kaj mi sentis, ke mi devis paroli kun homoj hejme en lingvo, kiun ili konas. Mi devis denove muziki."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Kae\u0302, indig\u0302eno de guajajara [eo] deveno kiu kreskis en la favela [eo] komplekso de Mare\u0301 en Rio-de-J\u0302anejro, ig\u0302is unu el la eksukcesantaj indig\u0302enaj kantistoj kaj aktivuloj de Brazilo. Ri identig\u0302as kiel neduuma [eo] kaj kantas pri la sperto de indig\u0302enoj, kiuj vivas en urbaj medioj, kaj miksas elementojn de repo, brazila funko (kiel en \u201cEssa Rua e\u0301 Minha\u201d), kaj tradiciajn instrumentojn kaj elementojn de sia denaska lingvo Ze'egete."}, {"text_idx": "#000139", "text": "En la kanto Minha Forc\u0327a (\u201cMia forto\u201d), ri kune kun Cana\u0301rio Negro parolas pri la interna forto fronte al diverseco. La filmeto montras la solidarecon inter nigraj kaj indig\u0302enaj virinoj."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Fawn Wood, de kria [eo] kaj salis\u0302a [eo] deveno, estas komencanta kantistino kaj kantverkistino, ankau\u0306 tre aktiva c\u0302e TikTok kaj partoprenanta en powwows [ndlr: moderna pou\u0306oo (powwow) estas specifa speco de evento kie homoj kunvenas por danci, kanti, societumi kaj honori indianan kulturon], kulturaj kaj sociaj kunvenoj de indig\u0302enaj popoloj de Nordameriko."}, {"text_idx": "#000144", "text": "En majo 2022, s\u0302i gajnis la premion JUNO [eo] en la kategorio Indig\u0302ena Tradicia Artisto au\u0306 Grupo de la Jaro, danke al s\u0302ia albumo kakike, kaj s\u0302i planas publikigi novan albumon antau\u0306 la fino de la jaro. Pri la premio s\u0302i diris:"}, {"text_idx": "#000145", "text": "I think it\u2019s a blessing and it was something that was a long time coming. At one time it was illegal to sing our music. But this is the music that has been on this land forever."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Mi pensas, ke estas beno kiu prenis longan tempon por alveni. Iam estis kontrau\u0306leg\u0302e ludi nian muzikon, sed tio c\u0302iam estis la muziko de c\u0302i tiu lando."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Remember Me (\u201cMemoru min\u201d) estas unu el s\u0302iaj plej popularaj kantoj kiuj trairis la indig\u0302enajn kontojn de TikTok por memori la virinojn kiuj suferis seksan perforton. La kanto estas amletero al tiuj kiuj mortis."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Estas multaj pliaj kantoj de indig\u0302enaj virinoj por malkrovi: la gvatemala [eo] kantistino de majaa [eo] deveno Sara Curruchich g\u0302isdatigadas ludliston en Spotify kun indig\u0302enaj kantistoj el la tuta mondo."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Redaktora rimarko: De la 20-a g\u0302is la 26-a de aprilo 2022 Mirjam Vellinga gastigas la alternan Tvitero-konton @EuroDigitalLang, kiu esploras kiel teknologioj povas esti uzataj por revivigi eu\u0306ropajn minoritatajn au\u0306 regionajn lingvojn. Legu pli pri tiu c\u0302i kampanjo c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Ekde 1928 Afu\u0302k estas estiminda organizo kies misio estas promocii la frisajn lingvon kaj kulturon en c\u0302iuj tipoj de spacoj en la nederlanda provinco Frislando. La lingvo sukcesis konservig\u0302i en c\u0302iutaga vivo kaj, lau\u0306 Afu\u0302k, preskau\u0306 c\u0302iuj el la 642 000 log\u0302antoj de la provinco komprenas la lingvon. Lau\u0306 la retejo de Afu\u0302k, \u201ctio signifas ke oni povas renkonti la frisan kaj uzi g\u0302in ie ajn en la provinco\u201d c\u0302e la bakejoj, en la superbazaroj, en la librejoj, c\u0302e la kuracistaj oficejoj, en lernejoj, c\u0302e la kartoklubo, en la sportejoj, sur signoj de urboj kaj vilag\u0302oj, en la amaskomunikiloj, en la teatro kaj c\u0302e laboro\u201d."}, {"text_idx": "#000155", "text": "La kontribuo de Afu\u0302k inkluzivas la liveradon de lingvaj kursoj por plenkreskuloj, la eldonadon de elektronikaj libroj kaj magazinoj, la kreadon de aplikaj\u0302oj kaj la iveradon de konsultaj servoj por kompanioj kaj organizoj pri kreado de politiko kurag\u0302iganta la lingvouzadon."}, {"text_idx": "#000156", "text": "La organizaj\u0302o estas bone konata al Mirjam Vellinga, kiu estis kreskigita de frisoparolantaj gepatroj. Nur kiam s\u0302i translog\u0302ig\u0302is de Frislando por studi en la Universitato de Groningeno, s\u0302i aprezis kiom unika estas la lingvo kaj \u201cla sociaj, psikologiaj kaj politikaj faktoroj, ligitaj al parolado de minoritata lingvo\u201d. S\u0302i baldau\u0306 transiris de studado de la angla al studado de la frisa kaj baldau\u0306 post bakalau\u0306rig\u0302i komencis labori por Afu\u0302k, kie s\u0302i restis por dudek jaroj. Aktuale s\u0302i tenas sian pozicion de projekta gvidanto de la internaciaj projektoj."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Rising Voices intervjuis Miriam per retpos\u0302to."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Half of all Frisians are able to read Frisian easily. However, a small proportion of Frisians have a good written command of their language. This number has steadily increased in recent years. This is due to education and the increasing use of social media in Frisian. There are concerns about the language transfer from parents to their children. That is slowly decreasing and one of the most important factors to keep a language alive."}, {"text_idx": "#000162", "text": "The online state is on an intermediate level so to speak. On the one hand, several applications have been developed. On the other hand, it are usually not the big tech companies that automatically develop their applications in Frisian."}, {"text_idx": "#000163", "text": "The following applications are now available:"}, {"text_idx": "#000164", "text": "Google Translate through community development\nFacebook in Frisian through community development\nGboard and Swiftkey as automatic text predictors\nFrisian as a language in Microsoft Office with built-in spelling and grammatical corrector on Windows operating systems (however, this has to be downloaded separately, and is not automatically integrated in updates and when people buy Microsoft Office software).\nNavigation in Frisian through Waze\nOnline Frisian-Dutch dictionaries and translation tools"}, {"text_idx": "#000165", "text": "Nuntempe iom pli ol duono de la log\u0302antaro en Frislando parolas la frisan kiel sian unuan lingvon kaj c\u0302irkau\u0306 75% de la log\u0302antaro parolas la frisan en c\u0302iutaga vivo. Preskau\u0306 c\u0302iuj en la provinco kun proksimume 650 000 log\u0302antoj povas kompreni la lingvon: c\u0302irkau\u0306 95%. Tio signifas ke oni renkontas la frisan ie ajn en c\u0302iutaga vivo."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Duono de c\u0302iuj frisoj povas legi en la frisa c\u0302iutage. Tamen eta parto de la frisoj havas bonajn skribokapablojn en sia lingvo. Tiu c\u0302i nombro konstante kreskis en lastaj jaroj. Tio okazis danke al edukado kaj kreskanta uzo de sociaj amaskomunikiloj en la frisa. Ekzistas zorgoj pri la lingva transdono de gepatroj al iliaj infanoj. G\u0302i malrapide malkreskas kaj estas unu el la plej gravaj faktoroj de lingva vivsubtenado."}, {"text_idx": "#000167", "text": "La reta statuso estas meznivela. Unuflanke kelkaj aplikaj\u0302oj estis evoluigitaj. Aliflanke grandaj kompanioj kutime ne kreas au\u0306tomate siajn aplikaj\u0302ojn en la frisa."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Jenaj aplikaj\u0302oj nun estas alireblaj:"}, {"text_idx": "#000169", "text": "\u2022 Google Translate danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000170", "text": "\u2022 Facebook en la frisa danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000171", "text": "\u2022 Gboard kaj Swiftkey kiel au\u0306tomataj lingvosugestiloj"}, {"text_idx": "#000172", "text": "\u2022 La frisa kiel lingvo en Microsoft Office kun integrita ortografia kaj gramatika korektiloj en Vindozo (tamen g\u0302i devas esti els\u0302utita aparte kaj ne estas au\u0306tomate integrita en aktualigoj kaj kiam homoj ac\u0302etas programaron de Microsoft Office)"}, {"text_idx": "#000174", "text": "\u2022 Retaj frisa-nederlandaj vortaroj kaj tradukiloj"}, {"text_idx": "#000175", "text": "RV: Kio estas viaj motivoj por strebi al la reprezentado de via lingvo en ciferecaj spacoj?"}, {"text_idx": "#000178", "text": "RV: Priskribu iujn el la defioj kiuj malhelpas al via lingvo esti plenforte uzata rete."}, {"text_idx": "#000179", "text": "MV: For the big tech companies investing in smaller languages is economically not very interesting. That means you always have to ask and lobby for it and that it takes a lot of time for your language to be included. Most of the speakers by that time are used to using the dominant language for that specific application and it is very hard to win them back. It always takes extra effort and money to get your language included. We are particularly interested in technology that is applied in the home as the home domain is still very strong when it concerns the use of Frisian. Through technology other languages are however introduced in the home, think of smart home appliances, social care robots, etc., which threatens the natural space that our language has in the home. Children are especially sensitive to this and will therefore attach less value to their own language."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Por grandaj teknologiaj kompanioj investado je malpli grandaj lingvoj estas ekonomie ne interesa. Tio signifas ke vi c\u0302iam devas peti kaj lobii por tio kaj tio konsumas multe da tempo por ke via lingvo estu inkludita. Plejparto de la parolantoj dume alkutimig\u0302is uzi la dominantan lingvon por tiu c\u0302i specifa aplikaj\u0302o kaj estas vere malfacile regajni ilin. Tio c\u0302iam postulas enormajn klopodojn kaj monon por fari vian lingvon inkluzivita. Ni speciale interesig\u0302as pri teknologioj kiuj estas aplikataj hejme, c\u0302ar la hejmo estas ankorau\u0306 vera fortikaj\u0302o kiam temas pri la uzado de la frisa. Danke al teknologioj, aliaj lingvoj tamen eniris la hejmon, danke al sag\u0302hejmaj aplikaj\u0302oj, prizorgaj robotoj ktp, kio minacas la naturan spacon de nia lingvo hejme. Infanoj estas speciale sentemaj al tio c\u0302i kaj pro tio donos malpli da valoro al sia propra lingvo."}, {"text_idx": "#000181", "text": "RV: Kiujn konkretajn pas\u0302ojn vi konsideras farendaj por kurag\u0302igi junajn homojn komenci la lernadon de sia lingvo au\u0306 dau\u0306rigi g\u0302ian uzadon?"}, {"text_idx": "#000182", "text": "MV: At the moment we are focusing both on language learning and language awareness and assertiveness in schools (primary, secondary and vocational education). It is important that younger people learn the language and are able to speak, read and write it, but it is also important that they feel comfortable using it, understand more about their language behavior and language use and the mechanisms behind that. Peer to peer conversations about their language use and specific assignments at school that focus on working with the language in a practical way (thinking about how Frisian can become more visible in the company where they do their internship for instance) work very well in our experience."}, {"text_idx": "#000183", "text": "In order to make it easier for young people to use the language digitally, we have developed several translation tools and there are other tools available as well, like Gboard and Swiftkey. Not everyone knows that they are there, so we are also focusing on promoting those tools in an attractive way (short clips, distributed on several social media platforms)."}, {"text_idx": "#000184", "text": "For the next generations to use the language it is essential to educate young parents about the value of the minority language and how to raise children multilingual in different situations. In Frysla\u0302n there is a magazine and an online platform to inform young parents about this and they receive a special language gift (Taalkado) when they register the birth of their child with the local government."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Nuntempe ni koncentrig\u0302as je lernado, konsciado kaj firmigado de la lingva c\u0302eesto en lernejoj (bazaj, mezaj kaj profesiaj). Estas grave ke junaj homoj lernu la lingvon kaj povu paroli, legi kaj skribi en g\u0302i, sed ankau\u0306 gravas ke ili sentu sin komforte uzante g\u0302in, komprenu pli bone sian lingvan konduton kaj lingvouzon kaj iliajn mekanismojn. Rektaj konversacioj pri ilia lingvo kaj specifaj taskoj en lernejoj fokusig\u0302antaj je laboro kun la lingvo en praktika maniero (pensado pri kiel la frisa povas ig\u0302i pli videbla en la kompanio kie ili trapasas stag\u0302on ekzemple) bone funkcias lau\u0306 nia sperto."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Por fari pli facila por junuloj la uzadon de la lingvo en cifereca formo, ni evoluigis kelkajn tradukilojn kaj estas aliaj iloj alireblaj kiel Gboard kaj Swiftkey. Ne c\u0302iu scias ke ili ekzistas, do ni koncentrig\u0302as ankau\u0306 je promociado de tiuj iloj en alloga maniero (per mallongaj filmetoj, distribuitaj en kelkaj sociretaj platfomoj)."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Por ke la sekvaj generacioj uzu la lingvon gravas eduki junajn gepatrojn pri la valoro de la minoritata lingvo kaj pri kiel kreskigi plurlingvajn infanojn en diversaj situacioj. En Frislando estas magazino kaj reta platformo kiuj informas junajn gepatrojn pri tio c\u0302i kaj ili ricevas specialan lingvan donacon (Taalkado) kiam ili registras la naskon de sia infano c\u0302e la loka registaro."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Redaktora rimarko: De la 26-a de aprilo g\u0302is la 2-a de majo 2022 Satdeep Gill estos gvidanta la alternan Tviter-konton @AsiaLangsOnline, kiu esploras kiel teknologio povas esti uzata por revivigi aziajn lingvojn. Legu pli pri la kampanjo c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Satdeep Gill estas entuziasmulo pri liberaj scioj log\u0302anta en Patiala, en la nordokcidenta s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato. Ekde 2011 li helpas al la evoluigo kaj la kresko de la pang\u0302aba Vikipedio; li ankau\u0306 gvidis la lanc\u0302on de Global Voices en la pang\u0302aba en 2017."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Gill alig\u0302is al la Vikimedia Fondaj\u0302o en 2017 por subteni komunumajn konversaciojn pri la Strategio de Vikimedia Movado 2030. Ekde novembro 2018 li estas programa oficisto en la teamo GLAM & Culture (GLAM = Galleries, Libraries, Archives, Museums) c\u0302e la Vikimedia Fondaj\u0302o kaj subtenas projektojn rilatajn al ciferecigo, dokumentado de lingvoj kaj lingva revivigo."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Unu el la lastaj projektoj subtenitaj de Gill estis metiejo pri kapablokonstruado, arang\u0302ita kunlabore kun Unesko kaj Bophana Centro en Kambog\u0302o. G\u0302i koncentrig\u0302is je trejnado de indig\u0302enaj gejunuloj celanta helpi al ili dokumenti siajn lingvojn kaj kulturojn. Li ankau\u0306 subtenis la kreadon de la balia Vikifontaro, kiu ebligas al la balia komunumo transskribi sian literaturan heredaj\u0302on, verkitan sur palmfoliaj manskribaj\u0302oj, en Interreto."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Gill ankau\u0306 kontribuas al Wikimedia Commons fotante la birdojn de Pang\u0302abo kaj najbaraj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Mi c\u0302iam log\u0302is en la urbo Patiala. Mi studis matematikon kaj sciencon en altlernejo, sed post bakalau\u0306rig\u0302i mi s\u0302ang\u0302is mian fokuson al la pang\u0302abaj lingvo kaj literaturo."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Mi s\u0302atas lerni lingvojn. Krom mia denaska pang\u0302aba (ambau\u0306 skriboj Gurmuh\u0302i kaj S\u0302ahmuh\u0302i), mi flue parolas la anglan, la hinduan kaj la urduan. Mi dum multaj jaroj lernis la hispanan kaj la francan kaj mi scias ke mi povus komforte vivi en la hispanlingvaj au\u0306 franclingvaj landoj. Nuntempe mi g\u0302uas lernadon per Interreto de la farsia c\u0302e la universitato S\u0302ahid C\u0302amran de Avhaz, Irano."}, {"text_idx": "#000202", "text": "RV: Rakontu pri via engag\u0302ig\u0302o je la pang\u0302aba Vikipedio kaj viaj sukcesoj."}, {"text_idx": "#000203", "text": "SG: It is important to note that the Punjabi language is written in two scripts, Gurmukhi, written left to right and mainly used in India, and Shahmukhi, written right to left and used in Pakistan. While the spoken language is quite similar, there are vast differences in writing, which led to the creation of two different Wikipedias for the language. Punjabi Wikipedia (for Gurmukhi script) and Western Punjabi Wikipedia (for Shahmukhi script)."}, {"text_idx": "#000204", "text": "When I discovered Punjabi Wikipedia in in the early 2010s, it had a really small number of articles, most of them one-liners. My father joined me and we started building Punjabi Wikipedia together."}, {"text_idx": "#000205", "text": "In 2011, I started my undergraduate degree at Punjabi University, Patiala, and started involving my peers in contributing to the Punjabi version of Wikipedia. Our efforts helped create a vibrant community of Punjabi Wikipedians meeting regularly and engaging in various national and international activities."}, {"text_idx": "#000206", "text": "In 2015, I was the first Punjabi Wikipedian to be invited to Wikimania (the largest event dedicated to Wikipedia and its sister projects) in Mexico. There I received an honourable mention from Jimmy Wales for our efforts to make Punjabi Wikipedia one of the fastest-growing Indic Wikipedias."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Estas grave rimarkigi ke la pang\u0302aba lingvo havas du skribojn, Grurmuh\u0302i, skribatan de dekstre maldekstren kaj uzatan c\u0302efe en Barato, kaj S\u0302akmuh\u0302i, skribatan dekstren de maldekstre kaj uzatan en Pakistano. Dum la parola lingvo estas sufic\u0302e simila, estas grandaj diferencoj en skribo, kio kondukis al la kreado de du malsamaj Vikipedioj por la lingvo: Pang\u0302aba Vikipedio (en Gurmuh\u0302i-skribo) kaj Okcidentpang\u0302aba Vikipedio (por S\u0302ahmuh\u0302i-skribo)."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Kiam mi malkovris la pang\u0302aban Vikipedion komence de la 2010-aj jaroj, g\u0302i enhavis vere malmultajn artikolojn, plejparte unuliniajn. Mia patro alig\u0302is al mi kaj ni komencis la konstruadon de la pang\u0302aba Vikipedio kune."}, {"text_idx": "#000209", "text": "En 2011 mi bakalau\u0306rig\u0302is en la Pang\u0302aba Universitato (Patiala) kaj komencis engag\u0302i miajn kolegojn en kontribuado al la pang\u0302aba versio de Vikipedio. Niaj klopodoj kreis viglan komunumon de pang\u0302abaj vikipedianoj, kiuj regule renkontig\u0302as kaj partoprenas diversajn naciajn kaj internaciajn aktivadojn."}, {"text_idx": "#000210", "text": "En 2015 mi estis la unua pang\u0302aba vikipediano invitita al Vikimanio (la plej granda evento dedic\u0302ita al Vikipedio kaj g\u0302iaj frataj projektoj) en Meksiko. Tie mi ricevis honoran mencion de Jimmy Wales pro niaj klopodoj fari la pang\u0302aban Vikipedion unu el la plej rapide kreskantaj barataj vikipedioj."}, {"text_idx": "#000211", "text": "RV: Kia estas la aktuala stato de la pang\u0302aba lingvo en Interreto kaj ekster g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000212", "text": "SG: Punjabi is the official language of the Punjab state in India and Punjabi music is pretty famous around the globe. Despite its official status and status in popular culture, most of the private schools in the state don\u2019t encourage speaking in Punjabi \u2014 in fact, students are punished for speaking in their mother tongue. I was also educated in a school where speaking in English was enforced and, if we wanted to switch to another language, we were advised to use Hindi instead of Punjabi."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Punjabi doesn\u2019t enjoy any patronage at all in Pakistan, where Punjabis form the largest ethnic group with around 40 percent of the population. The national language of Pakistan is Urdu, and Punjabi is not even taught at the school level."}, {"text_idx": "#000214", "text": "On the other hand, increased migration from the region in the last century, especially in the last few decades, means Punjabis form sizeable communities in the UK, Canada, USA, and Australia, among others. Data from the 2011 census released by the Office of National Statistics in the UK reported Punjabi as the third most spoken language in the UK, and it is taught at the GCSE and A levels in the country."}, {"text_idx": "#000215", "text": "On online platforms, Punjabi seems to have grown a lot in the last decade \u2014 Punjabi Wikipedia more than tenfold. Since December 2013, the Punjabi language in the Gurmukhi script is supported by Google translate, and its quality has been improving ever since. High-quality optical character recognition tools are also available in the language. In 2017, the BBC also started its service in Punjabi."}, {"text_idx": "#000216", "text": "All this goes to say that, despite its own challenges and hurdles, Punjabi still enjoys a lot of privilege and access to many mainstream sources."}, {"text_idx": "#000217", "text": "La pang\u0302aba estas la oficiala lingvo en la s\u0302tato Pang\u0302abo en Barato kaj la pang\u0302aba muziko estas sufic\u0302e fama tra la mondo. Malgrau\u0306 g\u0302ia oficiala statuso kaj statuso en populara kulturo, la plejparto de la privataj lernejoj en la s\u0302tato ne kurag\u0302igas onin paroli en la pang\u0302aba \u2014 fakte studentoj estas punataj pro parolado en sia gepatra lingvo. Mi ankau\u0306 estis edukita en lernejo en kiu paroli en la angla estis deviga afero kaj se ni deziris transiri al alia lingvo, oni sugestis al ni uzi la hinduan anstatau\u0306 la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000218", "text": "La pang\u0302aba ne g\u0302uas iun ajn au\u0306spicion en Pakistano, kie la pang\u0302aboj formas la plej grandan etnan grupon, kun proksimume 40% de la log\u0302antaro. La nacia lingvo de Pakistano estas la urdua kaj la pang\u0302aba ne estas instruata ec\u0302 je lerneja nivelo."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Aliflanke, kreskinta elmigrado el la regiono en la lasta jarcento, speciale en la lastaj kelkaj jardekoj, signifas ke pang\u0302aboj formis grandajn komunumojn interalie en Britio, Kanado, Usono kaj Au\u0306stralio. Datumoj de la censo en 2011 eldonitaj de la Oficejo de Nacia Statistiko en Britio raportis ke la pang\u0302aba estas la tria plej parolata lingvo en Britio kaj g\u0302i estas instruata je niveloj GCSE kaj A en la lando."}, {"text_idx": "#000220", "text": "C\u0302e interretaj platformoj la pang\u0302aba montras grandan kreskon dum la lasta jardeko \u2014 la pang\u0302aba Vikipedio kreskis pli ol dekoble. Ekde decembro 2013, la pang\u0302aba lingvo en la Gurmuh\u0302i-skribo estas subtenata de Guglo-tradukilo kaj g\u0302ia kvalito ekde tiam plibonig\u0302is. Instrumento pri altkvalita optika rekono de literoj ankau\u0306 estas alirebla en la lingvo. En 2017, BBC ankau\u0306 lanc\u0302is sian servon en la pang\u0302aba."}, {"text_idx": "#000221", "text": "C\u0302io c\u0302i diras ke malgrau\u0306 propraj defioj kaj obstakloj la pang\u0302aba plu g\u0302uas grandajn privilegiojn kaj aliron al multaj popularaj resursoj."}, {"text_idx": "#000222", "text": "RV: Priskribu iujn el la defioj kiujn via lingvo alfrontas nun."}, {"text_idx": "#000223", "text": "SG: One of the major challenges for the Punjabi community is neither having a single script nor a policy to enable them to learn both the scripts."}, {"text_idx": "#000224", "text": "I firmly believe that both the scripts of Punjabi should be mandatory, at least for students of Punjabi at the university level. With the advent of the internet, online communities of Punjabis from across the globe have been formed in the past decades where the Latin script has become the easiest writing system for many Punjabis, especially when having conversations across the borders. Punjabi University, Patiala developed a script conversion tool named Sangam (meaning \u201cunion\u201d) some years ago, which helps to bridge some of these gaps."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Another major challenge is that spelling is not standard for the vast majority of Punjabi words."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Unu el la c\u0302efaj defioj por la pang\u0302aba komunumo estas la manko de unueca skribo kaj politiko ebliganta lerni ambau\u0306 skribojn."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Mi firme kredas ke ambau\u0306 skriboj de la pang\u0302aba devas esti instruataj devige, almenau\u0306 por studentoj de la pang\u0302aba je universitata nivelo. Kun la apero de Interreto en la lastaj jardekoj tra la mondo formig\u0302is retaj komunumoj de pang\u0302aboj, kie la latina skribo ig\u0302is la plej simpla skribsistemo por multaj pang\u0302aboj, speciale se temas pri konversacioj okazantaj trans la limoj. La Pang\u0302aba Universitato (Patiala) evoluigis ilon de skriba interproksimig\u0302o nomitan Sangam (do \u201cunio\u201d) antau\u0306 kelkaj jaroj, kio helpas krei almenau\u0306 iujn pontojn."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Alia granda defio estas ke la ortografio ne estas normigita por la plejparto de la pang\u0302abaj vortoj."}, {"text_idx": "#000230", "text": "SG: I love the citizen media model of Global Voices and in 2017 I was motivated to help start GV in Punjabi. I was able to rally some of my friends and fellow Wikimedians to join the GV Punjabi team. We have mainly focused on translating stories from different parts of the world which are rarely heard of or talked about in the national media."}, {"text_idx": "#000231", "text": "We have not been very consistent ever since the pandemic started as it drained all of our energy but I am hoping to revive the team and start working regularly on GV once again."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Mi s\u0302atas la modelon de civitana amaskomunikilo uzatan de Global Voices, kaj en 2017 mi estis motivita helpi la lanc\u0302on de GV en la pang\u0302aba. Mi sukcesis konvinki kelkajn miajn amikojn kaj kolegojn-vikipedianojn alig\u0302i al la pang\u0302aba teamo de GV. Ni precipe fokusig\u0302is je tradukado de historioj el diversaj partoj de la mondo, kiuj estas malofte au\u0306dataj au\u0306 priparolataj en la naciaj amaskomunikiloj."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Ni ne estis tre konstantaj ekde kiam la pandemio komencig\u0302is, c\u0302ar g\u0302i elc\u0302erpis nian energion, sed mi esperas revivigi la teamon kaj komenci denove labori regule pri GV."}, {"text_idx": "#000234", "text": "RV: Kiujn motivigajn vortojn vi havas por junaj kaj ag\u0302aj pang\u0302aboparolantoj por ke ili engag\u0302ig\u0302u en projektoj kiel la pang\u0302aba Vikipedio au\u0306 Punjabi Lingua? Kiel volontula partopreno ric\u0302igas vian lingvon?"}, {"text_idx": "#000235", "text": "SG: I would like to remind everyone that the internet is what we make of it. Projects like Wikipedia or Global Voices are some of the participatory and citizen-driven projects which show us how powerful it can be for people passionate about knowledge to get together and build the digital society of our dreams."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Punjabi Wikipedia received an average of 750,000 page views per month in the last year. This goes on to tell us how important this platform is for Punjabi internet users. Currently, there are only about 20-25 editors on Punjabi Wikipedia and, the more this number increases, the better the quality and the quantity of the content it hosts will become."}, {"text_idx": "#000237", "text": "There are also other sister projects of Wikipedia such as Wikisource, which plays a very crucial role, especially for some of the underrepresented languages in the world. Punjabi Wikisource is the only transcription platform (which helps to make digital, copiable formats from scanned books) for the Punjabi language. It is one of the rare places on the internet where I can download Punjabi books for my Kindle."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Mi dezirus memorigi al c\u0302iuj ke Interreto estas tio kion ni mem faras el g\u0302i. Projektoj kiel Vikipedio au\u0306 Global Voices estas iuj el la projektoj partoprenataj kaj gvidataj de civitanoj, kiuj montras al ni kiom pova povas esti la pasio de homoj pri scioj je unuigo kaj konstruado de la cifereca socio de niaj revoj."}, {"text_idx": "#000239", "text": "La Pang\u0302aba Vikipedio ricevas averag\u0302e po 750 000 pag\u0302origardojn monate en la lasta jaro. Tio diras al ni kiom grava estas tiu c\u0302i platformo por pang\u0302abaj retumantoj. Aktuale estas nur c\u0302irkau\u0306 20-25 redaktoroj de la pang\u0302aba Vikipedio kaj ju pli tiu c\u0302i nombro kreskas, des pli bona ig\u0302as la kvalito kaj la kvanto de la enhavo."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj frataj projektoj de Vikipedio kiel Vikifontaro, kiu ludas vere gravegan rolon, speciale por iuj el la malsufic\u0302e reprezentitaj lingvoj en la mondo. La Pang\u0302aba Vikifontaro estas la sola transskriba platformo (kiu helpas fari ciferecajn, kopieblajn formatojn el skanitaj libroj) por la pang\u0302aba lingvo.Tio estas unu el la maloftaj lokoj en Interreto, kie mi povas els\u0302uti pang\u0302abajn librojn por mia Kindle."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000246", "text": "Wordle is the sourdough starter of Omicron."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Wordle estas la gisto de Omicron."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000251", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000253", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000254", "text": "La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekig\u0302is kun la novaj\u0302o ke The New York Times ac\u0302etas Wordle kontrau\u0306 \u201cnenomita sepcifera sumo\u201d. Wardle publikigis emocian afis\u0302on c\u0302e Tvitero, dirante ke li estis \u201cg\u0302ojega\u201d pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo \u201cig\u0302is io pli granda ol li iam imagis\u201d."}, {"text_idx": "#000255", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000256", "text": "On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000258", "text": "C\u0302e alia flanko mi mensogus se mi dirus ke c\u0302io c\u0302i ne estis s\u0302oka. C\u0302ar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas g\u0302i plu provizas grandajn spertojn al iu ajn."}, {"text_idx": "#000259", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000260", "text": "Ec\u0302 pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantau\u0306 g\u0302i povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis g\u0302in en c\u0302iu ajn imagebla variaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Wordles of the World (gastigata c\u0302e gitHub) estas unu el la plej kompletaj multaj listoj de la renaskig\u0302oj de la ludo en diversaj lingvoj. G\u0302i enhavas 313 entojn en 91 lingvoj kaj proklamas kiel sian celon \u201ctrioblon: esti amuza, celebri lingvan diversecon kaj esplori ludan kreivon\u201d."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000263", "text": "Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000265", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000266", "text": "Amuzig\u0302u ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000267", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000270", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000272", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Estas ankau\u0306 Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (g\u0302i estas pruvite populara en lernejaj klasc\u0302ambroj)."}, {"text_idx": "#000274", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Avinjo Cristina Caldero\u0301n, forpasinta la 16-an de februaro 2022 je la ag\u0302o de 93 jaroj, estis amata de la indig\u0302ena jamana komunumo [es: Ya\u0300mana] de Bahi\u0301a Mejillones, situanta en Puerto Williams c\u0302e insulo Navarino, c\u0302e la plej suda finaj\u0302o de C\u0302ilio. Kiel lasta konata parolanto de la jagana lingvo (konata kiel ya\u0301gankuta en la jagana komunumo kaj ankau\u0306 kiel jamana lingvo [es: Yamana] en scienca literaturo), s\u0302i reprezentis unu el la lastaj vivaj ligiloj al la mondo de la jamanaj prauloj. S\u0302i estis tenere nomata Abuela Cristina (Avinjo Cristina)."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Lingvo reprezentas pordon al kompreno de la profundeco de la homa sperto per la okuloj de posedantoj de tiu c\u0302i kulturo. G\u0302ia perdo signifas ke la ligo per kiu okazas la transdonado de lingvo de unu generacio al alia estas rompita. Se la scioj de tiu c\u0302i lingvo ne estas dokumentitaj, ili ne estos alireblaj por la komunumo por estonta uzado. Antau\u0306 ol forpasi, Caldero\u0301n faris c\u0302ion por esti certa ke sia lingvo estos savita per libroj kaj aliaj fontoj."}, {"text_idx": "#000279", "text": "La parencoj de Caldero\u0301n estis parto de la lasta generacio kiu partoprenis en tradicia jamana rito markanta plenkreskig\u0302on, konata kiel C\u030ciaxaus, antikva spirita praktiko en kiu knaboj kaj knabinoj estas preparataj por la vivo kiel plenkreskaj membroj de sia komunumo per trapaso de fizikaj elprovoj kaj lernado de postvivaj taktikoj. Dum sia vivo Caldero\u0301n atestis per propraj okuloj la terurajn s\u0302okojn kau\u0306zitajn de dau\u0306ra koloniado de jamanaj teritorioj fare de eu\u0306ropaj setlintoj, same kiel la kulturan asimiladon de sia popolo per misiista agado, transloko de tradiciaj teroj kaj diskriminacio kontrau\u0306 la nomada vivmaniero."}, {"text_idx": "#000280", "text": "La jamanoj [eo] estas indig\u0302enoj de Fajrolando, konata kiel Onaas\u030ca\u0301ka en ilia lingvo, en la suda regiono de Sudameriko. La jamana popolo okupis tiun c\u0302i regionon dum pli ol 10 000 jaroj. Ilia lingvo spegulas proksimajn rilatojn kun la tero kaj la maro kaj kun c\u0302iuj specioj en ili."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Lau\u0306 eseo de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga, publikigita en Langskape Magazin [en], Caldero\u0301n kreskis parolante sole la jaganan g\u0302is la ag\u0302o de 9 jaroj, kiam s\u0302i komencis iom lerni la hispanan, anglan kaj aliajn indig\u0302enajn lingvojn parolitajn apude. S\u0302i vivis duonnomade, kreskinte proksime al la naturo, vojag\u0302ante per boato al multaj lokoj en Fajrolando antau\u0306 ol la landlimo kun C\u0302ilio kaj Argentino dividis la regionon je du malsamaj naciaj s\u0302tatoj. Caldero\u0301n orfig\u0302is junag\u0302e kaj estis prizorgata de siaj parencoj kaj baptopatrino. Tiutempe multaj jamanoj bedau\u0306rinde mortis pro pulmaj malsanoj kaj parencoj de la avino ne estis escepto."}, {"text_idx": "#000283", "text": "La postvivaj strategioj de s\u0302ia familio inkluzivis la strigladon de s\u0302afoj en somera tempo kaj la c\u0302asadon de lokaj animaloj kiel la guanako kaj la lutro, en aliaj sezonoj. Caldero\u0301n g\u0302uis multe da libereco dum c\u0302asado kaj libera boatado en la tradicia jamana teritorio, sed ankau\u0306 alfrontis diversajn malfacilaj\u0302ojn. Por garantii s\u0302ian sekurecon, s\u0302ia familio admonis s\u0302in edzinig\u0302i al viro 15 jarojn pli ag\u0302a. S\u0302i travivis malric\u0302econ, translokadon kaj multajn sociajn s\u0302ang\u0302ojn dum sia longa vivo. S\u0302i ig\u0302is lerta plektantino de korboj kaj estis aprezata pro sia majstreco. Fine de sia vivo, speciale post la forpaso de sia amata fratino Ursula Caldero\u0301n, kun kiu s\u0302i multe babiladis en la jagana, s\u0302i estis vaste honorata kiel la lasta flua parolanto de la lingvo."}, {"text_idx": "#000284", "text": "La influo de Caldero\u0301n kiel la lasta parolanto estis sentata surloke en Fajrolando kaj mondskale. S\u0302i estis rekonita kiel Viva Homa Trezoro [es] de la c\u0302ilia registaro en 2009. S\u0302i ofte aperis en amaskomunikiloj kaj koncentrig\u0302is je kundividado de sia lingvo kun homoj c\u0302irkau\u0306 s\u0302i. S\u0302i parolis pri la grave endang\u0302erigita statuso de la jamanoj kaj ludis aktivan rolon en produktado de multnombraj materialoj en la jagana lingvo. La multaj verkoj de literaturo kaj arto kiujn s\u0302i postlasis ig\u0302is la c\u0302efa fonto de materialoj por klopodoj revivigi la jaganan lingvon nun kaj estonte."}, {"text_idx": "#000285", "text": "La profundeco kaj beleco de la jagana lingvo povas esti aprezataj kaj komprenataj per legado de \u201cYa\u0301gankuta: Malgranda vortaro de la jagana\u201d \u2014 ilustrita libro produktita de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga kunlabore kun esploristoj kaj artistoj kiel Oliver Vogel, Yoram Meroz, Anna Kolle kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Kovrilo de la libro \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (Mi deziras rakonti al vi historion) de Cristina Za\u0301rraga kaj Ursula Caldero\u0301n."}, {"text_idx": "#000287", "text": "Estas ankau\u0306 jagana vortolisto el 715 vortoj [en], kompilita de lingvisto Ana Mari\u0301a Guerra Eissmann kaj alirebla rete per la Interkontinenta Vortara Serio. La libro de jamanaj fabeloj, rakontitaj al Za\u0301rraga de Cristina Caldero\u0301n kaj de s\u0302ia fratino Ursula Caldero\u0301n, havas la titolon \u201cHai kur mama\u0301s\u030chu c\u030chis\u201d (\u201cMi deziras rakonti al vi historion\u201d) kaj estas ac\u0302etebla en Amazon, origine eldonita de Ediciones Pix [es], eldonejo bazita en C\u0302ilio kaj Germanio. Cristina Za\u0301rraga ankau\u0306 verkis biografion de sia avino en la hispana en libro titolita \u201cMemorias de mi abuela yagan\u201d (Rememoroj pri mia jamana avino)."}, {"text_idx": "#000288", "text": "La forpaso de Caldero\u0301n reprezentas grandegan perdon. Kiel la lasta parolanto de Ya\u0301gankuta kaj unu el la lastaj atestintoj de la tradicia jamana vivo, s\u0302i havis fluecon kaj sciojn kiuj ebligis esprimi s\u0302ian kulturon en unika maniero, kion hodiau\u0306 povas fari neniu."}, {"text_idx": "#000289", "text": "Tamen, s\u0302ia nepino Cristina Za\u0301rraga antau\u0306nelonge diris en intervjuo al la c\u0302ilia magazino Pousta [es] ke Caldero\u0301n ne deziris esti rigardata kiel la lasta jamano. \u201cMi ne estas la sola, nek la lasta. Rigardu c\u0302irkau\u0306 mi, estas multe da jamanoj\u201d diris s\u0302i reference al la c\u0302eesto de jamandevenuloj en sia komunumo. S\u0302i estis la lasta parolanto, sed ne la lasta jamano."}, {"text_idx": "#000290", "text": "Za\u0301rraga nun klopodas surloke protekti la medion kaj kundividi la jaganan lingvon, arang\u0302ante Zoom-renkontig\u0302ojn por lingvolernantoj. S\u0302iaj aliaj parencoj log\u0302as en Bahi\u0301a Mejillones en insulo Navarino en C\u0302ilio, kie ili vivtenas sian kulturon [es] en multaj formoj kaj aktivas pri la protektado de la rajtoj de indig\u0302enaj popoloj en C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Prezentado de libro \u201cCristina Caldero\u0301n. Rememoroj pri mia jamana avinjo\u201d (CC BY-NC-SA 2.0)"}, {"text_idx": "#000292", "text": "Danke al la heredaj\u0302o de Caldero\u0301n, estas multe da materialaj por novaj parolantoj kaj granda bazo por lernado. Haveblas c\u0302iuj vojoj por ke la heredaj\u0302o de la avino restu viva."}]