[{"text_idx": "#000001", "text": "Dum jarcentoj, la fis\u0302kaptistoj de la Kantabra Maro tre timas la fortvento. Ilia miopa naturo tiutempe kaj la altaj ventoj asociitaj kun ili igis ilin terura minaco, kun gravaj sekvoj por iliaj delikataj s\u0302ipoj kaj ec\u0302 siaj propraj vivoj. Felic\u0302e, veterprognozo progresis kaj nun estas pli antau\u0306videbla, kvankam c\u0302ar temas pri lokaj fenomenoj necesas uzi mezoskalajn modelojn por prognozo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Tial ni dedic\u0302os c\u0302i tiun artikolon por rakonti al vi c\u0302ion, kion vi bezonas scii pri la ventego, g\u0302iaj trajtoj kaj konsekvencoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "1 Kiel la ventego estig\u0302as2 C\u0302u ili estas ekskluzivaj de la Kantabra Maro?3 plej detruaj ventegoj4 Tipoj de ventego4.1 Frontal4.2 tipa"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La unua afero por klarigi estas tio ekzistas malsamaj specoj de fortvento c\u0302ar ili povas esti kau\u0306zitaj de malsamaj vetercirkonstancoj. Antau\u0306aj ventegoj estas kau\u0306zitaj de la fronto. C\u0302ar ili estas reflektitaj sur la vetermapo, ili estas pli antau\u0306videblaj kaj pli facile antau\u0306videblaj. Ili povas okazi en ajna tempo de la jaro kaj, kvankam ili c\u0302efe influas la marbordojn, ili ankau\u0306 atingas la internon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En tipaj alta ventokondic\u0302oj, g\u0302i influas nur la marbordon, nur marbordan fenomenon. Ili estas tipaj de somero, precipe en tre varmaj tagoj kaj okazas post tagmezo. Ili ankau\u0306 povas okazi en malfrua printempo au\u0306 ec\u0302 frua au\u0306tuno. La s\u0302losilo al g\u0302ia formado estas forta temperaturo kaj premgradiento inter la orienta kaj okcidenta Kantabrio. La areo de malalta premo en la nordo de la duoninsulo favoras la c\u0302eeston de varma aero, kiu estas rapide anstatau\u0306igita per pli malvarma kaj pli humida oceana aero, tio estas, kun nordokcidenta komponanto."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La fortaj ventoj, kiuj povas dau\u0306ri c\u0302irkau\u0306 unu horon, kovri la c\u0302ielon per stratnuboj kaj nebulo, kun ekventoj de inter 50 kaj 90 km/h, kaj fortaj ondig\u0302oj kun ondoj pli grandaj ol 2 metroj, igante la termometron pendi."}, {"text_idx": "#000007", "text": "En tipa ventego, ni povas trovi du klimatajn kondic\u0302ojn. Unu estas kau\u0306zita de barometraj marc\u0302oj, la alia de malpezaj orientaj ventoj. C\u0302i-lasta estas konsiderata pli dang\u0302era c\u0302ar la konstantaj orientaj ventoj povas kontrau\u0306stari la aperon de tagaj ventetoj, igante la fenomenon pli abrupta."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La c\u0302eesto de topografa baro paralela kaj proksima al la marbordo, c\u0302i-kaze la Kantabra Montaro, G\u0302i estas esenca dum la formado de ventego. En aliaj partoj de la mondo, fortventaj eventoj kun similaj topografiaj trajtoj okazas en simila maniero. La vento Pampero en Argentino estas ekzemplo de subita s\u0302ang\u0302o en ventodirekto kiu povas havi similajn sekvojn. Similaj fenomenoj estis raportitaj en Au\u0306stralio au\u0306 Kalifornio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Progresoj en veterprognozo, detektsistemoj kaj frua avertosistemoj certigas ke la sekvoj de fortaj ventoj ne estas tiel aktualaj hodiau\u0306 kiel ili estis en la pasinteco."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Estas fame, ke la ventego de la 20-a de aprilo 1878 mortigis pli ol 300 homojn., inkluzive de fis\u0302kaptistoj de Kantabrio kaj Eu\u0306skio. La plej mortiga registrita. Sekvis raportoj la 12-an de au\u0306gusto 1912. 15 s\u0302ipoj sinkis kaj 143 homoj perdis la vivon. G\u0302i estis eksplodema ciklono kiu kau\u0306zis fortajn ventojn en tiu okazo. Oni diris, ke la komunikado malsukcesis lau\u0306plane, kaj kvankam Finisterre estis informita pri la veters\u0302ang\u0302o, la informo ne atingis la Vizcaya Fis\u0302kaptistan Asocion. La ceteraj kantabraj fis\u0302kaptistoj estis avertitaj ne iri fis\u0302kapti tiun tagon, sed la bermeaj fis\u0302kaptistoj faris. Tial la plejmulto de la mortintoj venis el la biskaja urbo Bermeo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La amplekso de la katastrofo estas tiel granda ke G\u0302i estis registrita en la historio per artikoloj, libroj kaj ec\u0302 dokumenta filmoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Vento: Surtere, la plej fortaj ventoj influas marbordajn areojn, kvankam g\u0302i ankau\u0306 pliig\u0302as enlanden (en tipaj altaj ventoj, g\u0302i estas limigita al la marbordo). La tumulto estas paralela al la marbordo, influante marbordajn regionojn (20 mejloj). Se vi foriras el Asturio, la blovoj povas superi 120 km/h. Se oni ekiras de Kantabrio, la ekblovoj c\u0302e la marbordo de Biskajo povas atingi 100 km/h.\nNubeco: c\u0302ar la sudaj ventoj blovas, la nombro kaj dikeco de mezaj g\u0302is altaj nuboj, malaltaj nuboj (kvankam ne c\u0302iam), kaj kumuloj kaj stratokumuloj pliig\u0302as kiam la vento s\u0302ang\u0302ig\u0302as. Eblas ankau\u0306 la apero de kumulonimbaj nuboj kun normala au\u0306 iomete pli malalta atmosfera premo, modere malpliig\u0302antaj kiam la fenomeno alproksimig\u0302as, ili kutime ne malsupreniras sub 1012 mbar c\u0302e marnivelo. Ili ec\u0302 povas resti senmovaj dum evoluo.\nTemperaturoj: temperaturoj antau\u0306e estis altaj, kaj sudaj ventoj povas kontribui al tiu pliig\u0302o. Ili falas iomete antau\u0306 ol la vento s\u0302ang\u0302ig\u0302as, kaj poste falas subite kaj rapide dum la vento dau\u0306ras. Temperaturoj povas fali g\u0302is 14 \u00b0C en somero.\nAera humideco: la relativa humideco de la aero altig\u0302as de 35-45% antau\u0306 la ventego g\u0302is pli ol 90% post la ventego."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ventoj: du specoj de tipaj fortaj ventoj estas identigitaj, la barometra marc\u0302o kaj la glata S-cirkulado. En barometra marc\u0302o, la mateno kaj frua posttagmezo estas trankvilaj, au\u0306 la suda vento estas tre malforta. Antau\u0306 unu au\u0306 du horoj, povas esti intervaloj de relative varmaj E-komponentaj ventoj (foje alternante kun intervaloj de S). Subite, la vento s\u0302ang\u0302ig\u0302as al la nordokcidento.\nNubeco: nubaj matenoj kun klaraj c\u0302ieloj au\u0306 kelkaj cirusaj nuboj. Nebulo c\u0302e marnivelo; povas ankau\u0306 havi malpezan nebuleton surtere.\nAtmosfera premo: antau\u0306, dum kaj post c\u0302i tiu procezo, ili povas esti tute kvietaj, kvankam ili povas iomete malsupreniri. Ili estas preskau\u0306 c\u0302iam au\u0306 g\u0302is (1014 \u00b1 1 )mb.\nTemperaturoj: estas altaj au\u0306 rapide levig\u0302as matene. Tagmeze, la termometro jam povas marki 27 \u00b0C se estas junio, 30 \u00b0C se estas julio au\u0306 au\u0306gusto kaj 29 \u00b0C se estas septembro. Temperaturoj plialtig\u0302is en la frua posttagmezo. Jug\u0302ante lau\u0306 la diferenco de 8 \u00b0C inter la temperaturo de la aero kaj la oceano, c\u0302i tiu situacio jam estas antau\u0306zorgo. La varmo s\u0302uldig\u0302as pli al la suna efiko ol al la advekto de aeramasoj. La temperaturfalo malofte superas la temperaturnivelojn mezuritaj en marakvo. G\u0302enerale, finfine, la temperaturo de la aero estas simila al tiu de marakvo.\nAera humideco: aerhumido restas super 50% dum pluraj horoj antau\u0306 ol forta vento alvenas. En fortaj ventoj, g\u0302i povas atingi 90%."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Plena vojo al artikolo: Reta Meteologio \u00bb Meteologiaj fenomenoj \u00bb Galena: c\u0302ion, kion vi bezonas scii"}]