[{"text_idx": "#000002", "text": "La poetiko de Aristotelo ( greke:\nc\u0302. 335 a.K. [2] ) estas la plej frua pluviva laboro de drameca teorio kaj unue pluekzistanta filozofia disertaj\u0302o por temigi literaturteorion en la Okcidento.\nTio estis la tradicia vido dum jarcentoj.\nTamen, lastatempa laboro nun defias c\u0302u Aristotelo temigas literaturteorion en si mem (donitan ke ne unu poemo ekzistas en la disertaj\u0302o) au\u0306 c\u0302u li temigas anstatau\u0306e dramecan muzikan teorion kiu nur havas lingvon kiel unu el la elementoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "En g\u0302i, Aristotelo ofertas raporton pri kion li nomas \"poezio\" (esprimo kiu en la greka lau\u0306litere intencas \"fari\" kaj en tiu kunteksto inkludas dramon - komedion, tragedio, kaj la satirusooteatraj\u0302o - same kiel lirikon kaj epopeon).\nIli estas similaj en la fakto ke ili estas c\u0302iuj imitaj\u0302oj sed malsamaj en la tri maniero kiel kiujn Aristotelo priskribas:"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Diferencoj en muzikritmo, harmonio, metro kaj melodio.\nDiferenco de boneco en la karakteroj.\nDiferenco en kiel la rakonto estas prezentita: rakontante rakonton au\u0306 intertempa g\u0302i eksteren."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En ekzamenado de g\u0302iaj \"unuaj principoj\", Aristotelo trovas du: 1) imitaj\u0302o kaj 2) g\u0302enroj kaj aliaj konceptoj de kiuj tio de vero estas uzita/rivelita en la poesis.\nLia analizo de tragedio konsistigas la kernon de la diskuto.\nKvankam la Poetiko de Aristotelo estas universale agnoskita en la okcidenta kritika tradicio, \"preskau\u0306 c\u0302iu detalo pri lia pionira laboro stimulis diverg\u0302ajn opiniojn\"."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La laboro estis perdita al la okcidenta mondo por longa tempo.\nG\u0302i estis havebla en la Mezepoko kaj frua Renesanco nur tra latina tradukado de araba versio skribita fare de Ibn-Rus\u0302d."}, {"text_idx": "#000007", "text": "1 Formo kaj enhavo 1.1"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La laboro de Aristotelo pri estetiko konsistas el la Poetics, Politics (Bk VIII) kaj Retoriko .\nLa Poetiko temas specife pri dramo.\nC\u0302e iu punkto, la origina laboro de Aristotelo estis disigita en du, c\u0302iu \"libro\" skribita sur aparta rulo de papiruso.\nNur la unua parto - tio kiu temigas tragedion kaj epopeon (kiel kvazau\u0306-drameca arto, fone de sia difino en Ch 23) - pluvivas.\nLa perdita dua parto traktis komedion.\nKelkaj akademiuloj konjektas ke la Tractatus coislinianus resumas la enhavon de la perdita dua libro."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La enhavtabelo pag\u0302o de la Poetiko trovita en Basic Works of Aristotle de Modern Library (2001) identigas kvin bazajn partojn ene de g\u0302i."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Aristotelo distingas inter la g\u0302enroj de \"poezio\" lau\u0306 tri manieroj:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ankau\u0306 \"agentoj\" en kelkaj tradukoj.\nAristotelo diferencig\u0302as inter tragedio kaj komedio dum la laboro per distingado inter la naturo de la homaj karakteroj kiuj log\u0302as c\u0302iu el ambau\u0306 formig\u0302i.\nAristotelo trovas ke tragedioregaloj da gravmienaj, gravaj, kaj virtaj homoj.\nKomedio, aliflanke, temas pri malpli virtaj homoj kaj temigas homajn \"malfortojn kaj asteniojn\".\nAristotelo prezentas c\u0302i tie la influan tripartan dividadon de karakteroj en supra (\u03b2\u03b5\u03bb\u03c4\u03b9\u0301\u03bf\u03bd\u03b1\u03c2) al la spektantaro, malsupra (\u03c7\u03b5\u03b9\u0301\u03c1\u03bf\u03bd\u03b1\u03c2), au\u0306 sur la sama nivelo (\u03c4\u03bf\u03b9\u03bf\u03c5\u0301\u03c4\u03bf\u03c5\u03c2)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Oni povas imiti la agentojn tra uzo de rakontanto g\u0302enerale, au\u0306 nur foje (utiliganta rektan paroladon en partoj kaj rakontanton en partoj, kiel Homero faras), au\u0306 nur tra rekta parolado (sen rakontanto), uzante aktorojn por paroli la liniojn rekte.\nTiu lasta estas la metodo de tragedio (kaj komedio): sen uzo de iu rakontanto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ekzamenis nelonge la kampon de \"poezio\" g\u0302enerale, Aristotelo dau\u0306rigas per sia difino de tragedio:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tragedio estas reprezentado de grava, kompleta ago kiu havas magnitudon, en plibeligita parolado, kun c\u0302iu el it'oj elementoj [uzitaj] aparte en la [diversaj] partoj [de la teatraj\u0302o] kaj [reprezentita] de homoj agante kaj ne per rakonto, plenumante per kompato kaj teruro la katarson de tiaj emocioj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Per \"plibeligita parolado\", mi volas diri ke kiu havas ritmon kaj melodion, t.e. kanton.\nPer \"kun g\u0302iaj elementoj aparte\", mi volas diri ke kelkaj [partoj de g\u0302i] estas plenumitaj nur per parolitaj versoj, kaj aliaj denove per kanto (1449b25-30)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Li tiam identigas la \"partojn\" de tragedio:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Rilatas al la \"strukturo de okazaj\u0302oj\" (agoj).\nEsencaj elementoj de la intrigo estas inversigoj, rekono, kaj sufero.\nLa plej bona intrigo devus esti \"kompleksa\" (t.e. impliki s\u0302ang\u0302on de ric\u0302aj\u0302o).\nG\u0302i devus imiti agojn stimulantajn timon kaj kompaton.\nTiel g\u0302i devus dau\u0306rigi de prospero g\u0302is malbona kaj impliki altan gradon da suferado por la protagonisto, kutime implikante fizikan damag\u0302on au\u0306 morton.\nTamen, nova laboro ankau\u0306 pridubas tiujn tradiciajn projekciojn: Aristotelo diras en tri malsamaj lokoj tiu tragedio ankau\u0306 povas iri de misfortuno al ric\u0302aj\u0302o, kaj la plej bona speco de tragedio en Ch 14 (kiel Kresfontes) finig\u0302as felic\u0302e kaj estas eksplicite vicigita fare de li super Edipo, kiu finig\u0302as kun granda sufero."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Agoj devus esti logikaj kaj sekvi nature el agoj kiuj antau\u0306as ilin.\nIli estos pli kontentigaj al la spektantaro se ili okazas preter surprizo au\u0306 s\u0302ajna koincido kaj estas nur poste viditaj kiel kredindaj, ec\u0302 necesaj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kiam karaktero estas malbons\u0302anca per inversigo (j) da ric\u0302aj\u0302o ( peripeteia konata hodiau\u0306 en popkulturo kiel rakontosurprizo), komence li suferas ( patoso ) kaj tiam li povas realigi ( anagnorisis ) la kialon de sia mizero au\u0306 manieron esti liberigita de la mizero."}, {"text_idx": "#000023", "text": "G\u0302i estas multe pli bona se tragedia akcidento okazas al heroo pro eraro kiun li faras ( hamartia ) anstatau\u0306e de aj\u0302oj kiuj eble okazos c\u0302iuokaze.\nTio estas c\u0302ar la spektantaro estas pli supozeble \"proponita\" per g\u0302i.\nHeroo eble faris g\u0302in intence (en Medea) au\u0306 senscie ( Edipo).\nHeroo povas lasi faron nefarita (pro g\u0302ustatempa eltrovaj\u0302o, scio c\u0302i-tie c\u0302e la punkto de farado de faro).\nKaraktero estas la morala au\u0306 etika karaktero en tragedia ludo.\nEn perfekta tragedio, la karaktero apogos la intrigon, kio signifas ke personaj instigoj iamaniere ligos partojn de la kial-kaj-efika c\u0302eno de agoj produktantaj kompaton kaj timon."}, {"text_idx": "#000025", "text": "penso ( dianoia ) - parolita (kutime) rezonado de homaj karakteroj povas klarigi la karakterojn au\u0306 rakontfonon\neldirado ( vortprovizo ) Lexis estas pli bone tradukita lau\u0306 kelkaj kiel \"parolado\" au\u0306 \"lingvo.\"\nAlie, la signifa necesa stato devenado de emblemoj en la difino (lingvo) havas neniun dau\u0306rigon: mitos (intrigo) povus esti farita fare de dancistoj au\u0306 pantomimartistoj, surbaze de Chs 1, 2 kaj 4, se la agoj estas strukturitaj (sur scenejo, c\u0302ar dramo estis kutime farita), ekzakte kiel intrigo por ni povas ricevi en filmo au\u0306 en rakonto-baleto kun neniuj vortoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Rilatas al la kvalito de parolado en tragedio.\nParoladoj devus pensi karakteron, la moralajn kvalitojn de tiuj pri la scenejo.\nLa esprimo de la signifo de la vortoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "melodio ( melos) \"Meloj\" ankau\u0306 povas signifi \"muziko-danco\" kiam kelkaj musikologoj rekonas, aparte donite ke g\u0302ia primara signifo en malnovgreka estas \"membro\" (brako au\u0306 gambo).\nTio estas vers\u0302ajne pli prudenta c\u0302ar tiam Aristotelo peras kion la refrenkoruso fakte faris."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Les Choristes ankau\u0306 devus esti rigardita kiel unu el la aktoroj.\nG\u0302i devus esti integrita parto de la tutaj\u0302o, kaj partopreni en la ago.\nDevus esti kontribuita al la unueco de la intrigo.\nG\u0302i estas tre reala faktoro en la plezuro de la dramo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Rilatas al la vida aparataro de la teatraj\u0302o, inkluzive de aro, kostumoj kaj teatrorekvizitoj (io ajn vi povas vidi).\nAristotelo nomas spektaklon la \"malplej arta\" elemento de tragedio, kaj la \"malplej ligita kun la laboro de la poeto (dramisto).\nEkzemple: se la teatraj\u0302o havas \"belajn\" kostumojn kaj \"malbonan\" aktoradon kaj \"malbonan\" rakonton, ekzistas \"io malg\u0302uste\" kun g\u0302i.\nEc\u0302 se tiu \"beleco\" povas s\u0302pari la teatraj\u0302on kiun g\u0302i ne \"estas bela aj\u0302o\".\nSpektaklo estas kiel suspenseful-horora filmo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Li ofertas la earliest-pluvivan klarigon por la originoj de tragedio kaj komedio:"}, {"text_idx": "#000031", "text": "C\u0302iuokaze, ekestig\u0302ante de improvisatorika komenco (kaj tragedio kaj komedio - tragedio de la gvidantoj de la ditirambo, kaj komedio de la gvidantoj de la falusaj procesioj kiuj ec\u0302 nun dau\u0306rigas kiel kutimo en multaj el niaj grandurboj) [ ..."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La araba versio de la Poetiko de Aristotelo kiu influis ke la Mezepoko estis tradukitaj de greka manuskripto datis al iam antau\u0306 la jaro 700-a Tiu manuskripto, tradukita de la greka g\u0302is Syriac, estas sendependa de la nuntempe-akceptita 11-ajarcenta fonto indikis Parizon 1741-an La Sirilingva fonto uzita c\u0302ar la arabaj tradukoj foriris vaste en vortprovizo de la origina Poetiko kaj g\u0302i iniciatis misinterpreton de aristotela penso kiu dau\u0306ris tra la Mezepoko.\nPariza 1741 prezentig\u0302as enreta c\u0302e la Nacia Biblioteko de Francio (Nacia biblioteko de Francio)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Arabaj akademiuloj kiuj publikigis signifajn komentaj\u0302ojn pri la Poetiko de Aristotelo inkludis Aviceno'n, Al-Farabi kaj Ibn-Rus\u0302d.\nMultaj el tiuj interpretoj serc\u0302is utiligi aristotelan teorion por trudi moralecon sur la araba poezia tradicio.\nAparte, Ibn-Rus\u0302d aldonis moralan dimension al la Poetiko interpretante tragedion kiel la arto de lau\u0306do kaj komedio kiel la arto de kulpigo.\nLa interpreto de Averroes de la Poetiko estis akceptita fare de la Okcidento, kie g\u0302i reflektis la \"dominajn nociojn de poezio\" en la 16-a jarcenton."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mimesis au\u0306 \"imitaj\u0302o\", \"reprezentantaro\", au\u0306 \"esprimo\", donita ke, ekz., muziko estas formo de mimesis, kaj ofte ekzistas neniu muziko en la reala mondo por esti \"imitita\" au\u0306 \"reprezentita.\"\nKatarso au\u0306, diverse, \"purigo\", \"purigo\", \"klarigo\"\nHamartia au\u0306 \"miskalkulo\" (komprenita en Romantikismo kiel \"tragedia difekto\")\nMythos au\u0306 \"intrigo\", difinita en Ch 6 eksplicite kiel la \"strukturo de agoj.\""}, {"text_idx": "#000035", "text": "La Poetiko - kaj la pluekzistanta unua libro kaj la perdita dua libro - kompreneblas elstare en la romano La nomo de la Rozo de Umberto Eco."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Philosophy of nature (sublunary sphere)"}]