[{"text_idx": "#000001", "text": "Pola popolartistino Karolina Cicha [eo], kantistino, komponistino, multinstrumentistino kaj unu-virina orkestro provas uzi la muzikon por venki historian antau\u0306jug\u0302on vidalvide de minoritataj grupoj en Eu\u0306ropo. En c\u0302i tiu intervjuo kun Global Voices, s\u0302i klarigas kial s\u0302i prezentas la muzikon de minoritatoj en Pollando, c\u0302u sole, c\u0302u kune kun siaj kolegaj artistoj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Por multaj minoritataj grupoj, esti aliigita [ndltr. esti reprezentata de aliaj homoj] estas konata sperto. Sed muziko povas oferti vojon al interkultura [eo] dialogo kaj kundivido de transkultura [eo] perspektivo. C\u0302ar muziko ofte estas s\u0302losila kultura kaj nacia identigiloj \u2013 konsekvence trans generacioj \u2013 muziko povas konservi kulturojn kaj malhelpi ilian nenaturan asimiladon [eo] meze de antau\u0306jug\u0302o au\u0306 diskriminacio de la plimulto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302io, kion mi devas diri pri g\u0302i, estas ie inter la melodioj. Muziko parolas pli ol vortoj. G\u0302i estas la lingvo de emocioj. G\u0302i estas beleco. Vi devas iri al koncerto au\u0306 au\u0306skulti albumon [por kompreni g\u0302in]."}, {"text_idx": "#000004", "text": "C\u0302i tiuj humanigaj klopodoj kongruas kun la pensado de la germana \u201cfilozofo de ekzistanteca pesimismo\u201d Arthur Schopenhauer [eo], kiu proponis en sia \u201cLa mondo kiel volo kaj reprezento\u201d ke muziko estas universala lingvo kiu povas malkas\u0302i niajn internajn paroladojn kaj dezirojn kaj povas esti lingvo de kompreno kaj akcepto, helpante nin eviti fali en antau\u0306jug\u0302on kaj protekti nin kontrau\u0306 eterna sufero."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tra s\u0302ia muziko, Cicha elstarigas la plurdimensiecon de la pola kaj orienteu\u0306ropa kulturoj. En 2017, kune kun Bart Pa\u0142yga, s\u0302i surbendigis la albumon Tatar Album (P\u0142yta Tatarska) , kun kantoj de la krimeaj kaj volgaj tataroj [eo], kiuj c\u0302erpas el tradicioj kaj sonoj el la jaro 1397, de kiam datig\u0302as la unuaj mencioj pri la tataroj en la Granda Duklando de Litovio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La tataroj, specife la Lipka-tataroj [eo], estas parto de la pola pejzag\u0302o ekde la 14-a jarcento. Kiel multaj el sia speco, Lipka-tataroj estis parto de la pli granda tjurka islama familio, kiuj skribas en la araba alfabeto kaj parolas la tataran lingvon [eo], tamen, dum la asimilprocezoj en Pollando (tra la tielnomita pola-centrismo), multe de tiu kulturo kaj historio perdig\u0302is \u2013 kvankam aktivuloj kaj artistoj [eo] komencis revivigi la tataran heredaj\u0302on en la lastaj jaroj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Karolina Cicha, kiu naskig\u0302is en la Podlah\u0302ia provinco de Pollando, diskutis kial s\u0302i estas allogita al la tatara muziko:"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Multaj tataroj log\u0302as en mia hejmregiono. Ili translog\u0302ig\u0302is al Pollando antau\u0306 pli ol 600 jaroj, kreskis en la pola kulturo kaj samtempe ne forgesis pri sia identeco kaj islamo [eo]."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Tamen, ec\u0302 antau\u0306 c\u0302i tiu albumo plena de tatara muziko, Karolina surbendigis alian albumon Wieloma je\u0328zykami (Nau\u0306 lingvoj), kiu prezentis kantojn de aliaj polaj malplimultoj, kiel belorusoj, litovoj, rusoj, ukrainoj, judoj, romaoj, kaj du kantoj de la tatara nacia minoritato."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tamen, s\u0302i ne haltis malkovri la sonojn de malplimultoj. En au\u0306gusto 2022, s\u0302i venis al la malnova sinagogo en Plzen\u030c [Plezeno, C\u0302eh\u0302io], kune kun Patricja Betley kaj Karolina Matuszkiewicz, en tradiciaj naciaj vestaj\u0302oj, por prezenti la kantojn de la karaimoj [eo], la sola tjurka malplimulto kiu konfesas judismon [eo]."}, {"text_idx": "#000012", "text": "...Kiam temas pri la karaismanoj [eo], tiu c\u0302i minoritato c\u0302eestas ankau\u0306 en Pollando kaj estas lau\u0306organize tre dinamika. Estis la polaj karaismanoj mem, kiuj petis min arang\u0302i kaj disvolvi sian muzikon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Karolina ne simple prezentas la muzikon de minoritatoj \u2013 s\u0302i ankau\u0306 kantas en iliaj lingvoj:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Min tre interesig\u0302as minoritatoj, tial mia deziro lerni la fonetikon de lingvoj. Dum lernado de la lingvo, vi devas ankau\u0306 lerni pri la kulturo kaj mondbildo [eo] de difinita minoritato."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Prezentinte la muzikistojn dum la karaima muzikkoncerto en la sinagogo de Plezeno (Plzen\u030c), la tria sekretario de la litova ambasadejo en C\u0302eh\u0302io, Kristina Baubinaite\u0307, rimarkigis, ke Unesko konsideras la lingvon de la karaimoj kiel grave endang\u0302erigita, lau\u0306dante la rolon de Karolina en la procezo de g\u0302ia konservado. En 2021 Karolina publikigis albumon plenan de karaima muziko nomita Karaimska mapa muzyczna."}, {"text_idx": "#000016", "text": "C\u0302i tiu pola muzikistino ankau\u0306 faras intensan esploradon pri la artefaktoj, sonoj kaj historiokantoj en la aliaj lingvoj; ekzemple, por la tatara albumo, s\u0302i vizitis la Krimeon, Tatarstanon kaj Kazah\u0302ion [c\u0302iuj en eo]."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mi vojag\u0302as eksterlanden kun la muziko de minoritatoj log\u0302antaj en Pollando ekde 2014... La rakonto pri la kunteksto de la kanto estas gravega elemento de c\u0302iu koncerto. Mi preparas ilin dise. Gravas la c\u0302eesto de kelkaj kantoj g\u0302uste pro tiu c\u0302i kunteksto, kiu diras multon pri la luktoj kaj suferoj de difinita minoritato. Multaj homoj trovas kompaton kun c\u0302i tio kaj permesas al ili vidi sian landon kaj siajn vivojn kun pli granda perspektivo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tra tiuj prezentoj, s\u0302i rakontas la rakontojn de la komunumo: prezentante la minoritatan grupon, elstarigante la c\u0302efelementojn de la muziko, kundividante la celojn de la komunumo kaj g\u0302iajn reprezentantojn, kaj instruante la publikon pri la komponistoj au\u0306 kreintoj de la kanto. S\u0302ia tatara albumo inkludis pecojn de krime-tataraj kantoj, kiel ekzemple Ey Gu\u0308zel Q\u0131r\u0131m. Tiu c\u0302i peco esploras tragedian pag\u0302on de la krime-tatara historio \u2014 la amasa deportado de krime-tataroj [eo] en 1944 \u2014 same kiel rakontojn de karaimoj kiuj komencis movig\u0302i de Krimeo al Litovio kaj Pollando en la 14-a jarcento, dau\u0306rante en la 19-a kaj 20-a jarcentoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ni kutime renkontig\u0302as bonan akcepton de nia muziko. Homoj ofte miras, ke en slava lando estas minoritatoj devenantaj el la tjurka lingvogrupo. La c\u0302eesto de belorusoj, ukrainoj au\u0306 litovoj en la regiono estas apenau\u0306 surpriza, sed malmultaj homoj scias pri tataroj au\u0306 karaimoj, ec\u0302 en Pollando mem."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Se demandite kion s\u0302i plej s\u0302atas pri tiu speco de muziko, Cicha respondas ene de la muzika universalismo de Schopenhauer:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mi ne havas muzikan edukadon. Mi estas memlernantino. Mi lernis c\u0302ion lau\u0306orele kiel vilag\u0302aj muzikistoj... En muziko, mi interesig\u0302as pri universalaj emocioj kaj kiel ili manifestig\u0302as per loka kanto. Mi ne limigas min al mondmuziko. Ekzemple, mi j\u0302us surbendigis la albumon \u2018SAD\u2019, kiun mi kunkreis kun Sw@da, kiu estas la kreinto de elektronika muziko."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Lau\u0306 Schopenhauer, ec\u0302 artistoj ne estas protektitaj kontrau\u0306 la sufero de la vivo. Tamen, la rekompenco por la artisto estas la pura, vera kaj profunda scio pri la interna naturo de la mondo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Por au\u0306skulti la muzikon de Karolina Cicha kaj festi la diversecon de muzikistoj, kulturoj kaj lingvoj en Pollando, rigardu la Spotify-liston de Global Voices c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Jam pasis preskau\u0306 kvar jaroj depost ekvalidis prezidenta dekreto kiu limigas la studadon de indig\u0302enaj lingvoj en la naciaj respublikoj de la Rusa Federacio. Tio okazis en 2017 kiam la parlamento de la Respubliko de Tatarstano [eo] nuligis la devigan studon de la tatara lingvo [eo] en lernejoj. Kian efikon tio havis sur la nacia mem-identeco de tataroj log\u0302antaj en Rusio?"}, {"text_idx": "#000027", "text": "En julio 2017, dum kunveno de la Konsilio pri Interetnaj Rilatoj pri efektivigo de la nacia s\u0302tata politiko de Rusio, prezidento Vladimir Putin deklaris, ke infanoj ne devas esti devigataj studi indig\u0302enajn lingvojn en la naciaj respublikoj kiuj estas parto de Rusio. En novembro de la sama jaro, la parlamento de Tatarstano aboliciis la devigan studon de la tatara lingvo en lernejoj kaj reduktis la horojn de g\u0302ia instruado en lernejoj de 20 g\u0302is 2 horoj semajne. Interese, c\u0302i tiu decido kontrau\u0306is la Konstitucion de la Rusa Federacio, same kiel la rusan federacian leg\u0302aron kiu disponigas egalan juran statuson al la rusa kaj tatara lingvoj en Tatarstano."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tataroj en Rusio longe sentas premon rilate al sia identeco kaj la uzo de sia gepatra lingvo. Tio estis la situacio kiam politikaj motivoj regis super la jura ordo, malgrau\u0306 la fakto ke la rusa leg\u0302aro garantias la uzadon kaj studadon de minoritataj indig\u0302enaj lingvoj. G\u0302enerale, la nova politiko s\u0302ajnis malkongrua kun la rajtoj de malplimultoj, garantiitaj de la konstitucio. La decido limigi la spacon por indig\u0302enaj minoritataj lingvoj montris la superecon de unu (reganta) nacia kulturo kaj etneco, kaj kelkaj sentis ke g\u0302i kau\u0306zis malkreskon de la multkulturismo de la lando."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Tataroj, estante tjurklingva popolo kun plejparte islama kredo, estas la dua plej granda etno en Rusio, kie la domina vektoro de nacia identeco estas ortodoksa slava. Ili ankau\u0306 estas la plej granda tjurka komunumo en la Rusa Federacio. La komunumo inkludas tatarojn vivantaj en la Respubliko de Tatarstano (36 procentoj), same kiel volgaj tataroj, siberiaj tataroj, astrah\u0302anaj tataroj, krime-tataroj [eo], kaj aliaj pli malgrandaj grupoj. La nombro da tataroj en Rusio lau\u0306 la s\u0302tata censo de 2010 estas proksimume ses milionoj. C\u0302ar ili estas ankau\u0306 disvastigitaj ekster Rusio, la tataroj de ekster Tatarstano kaj de ekster Rusio sentas specialan ligon al Tatarstano, kiu reprezentas sian nacion, identecon kaj bezonojn."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Tatarstano estas parto de la Rusa Federacio, kaj kune kun la aliaj 21 naciaj respublikoj, estas egala subjekto de la federacia s\u0302tato. La naciaj respublikoj, kontraste al aliaj federaciaj subjektoj \u2014 krajoj (teritorioj), oblastoj (regionoj) \u2014 havas specialan juran statuson, kun la rajto havi propran konstitucion, leg\u0302donajn instancojn, kaj ec\u0302 sian propran prezidenton (en Tatarstano). Gravas mencii ke ilia speciala statuso ankau\u0306 donas al ili la rajton determini siajn naciajn lingvojn je la oficiala nivelo en la respubliko kune kun la s\u0302tata lingvo, la rusa."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Tamen, post la prezidenta iniciato en 2017, kaj g\u0302ia efektivigo en Tatarstano, la tatara lingvo, kaj kun g\u0302i, la statuso de la tatara nacio kaj Tatarstano mem s\u0302ajnis perdi sian pozicion, por iuj nacia tragedio. Tamen prezidento Putin opiniis, ke la studado de denaskaj lingvoj estu libervola. Lau\u0306 li, \u201cdevigi homon lerni lingvon kiu ne estas denaska por li estas same neakceptebla kiel redukti la nivelon kaj tempon por la instruado de la rusa.\u201d Putin ankau\u0306 nomis la rusan lingvon \u201cla natura spirita kadro de nia tuta multnacia lando\u201d."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Malgrau\u0306 ke aktivuloj kaj anoj de la publiko esprimis malkonsenton, arang\u0302is protestajn mitingojn, kaj ec\u0302 prezentis plendon c\u0302e la Eu\u0306ropa Kortumo pri Homaj Rajtoj [ru] pri la nova lingvopolitiko, multaj instruistoj de la tatara perdis sian laboron baldau\u0306 post kiam g\u0302i estis efektivigita, kaj la statuso de la lingvo dau\u0306re estas malcerta."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Laste sed ne balaste, la fermo de la Tuttatara Publika Centro (Vsetatarskiy Obshestvenniy Centr) [ru] konsternis multajn homojn. Tio okazis post kiam la prokurorejo postulis, ke la plej malnova nacia organizaj\u0302o de la tataroj estu agnoskata kiel ekstremista."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Reviglante la konfliktitan tataran kulturon"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Paradokse, la tumulto c\u0302irkau\u0306 la lingvopolitiko kau\u0306zis reviglig\u0302on de la tatara kulturo en Rusio. La pli juna generacio trovis novan direkton por mem-identeco, kondukante al novaj evoluoj kaj kultura agado en Tatarstano kaj preter g\u0302i. Kune kun la nacia festo Sabantuy, kiu estas celebrata en urboj c\u0302ie en Rusio kaj celas prezenti sian kulturon, tataroj retrovis kaj ec\u0302 modernigis aliajn iam forgesitajn tradiciojn kaj kutimojn."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Ekzemple, elementoj de tradicia brodaj\u0302o farig\u0302is parto de modernaj elegantaj vestaj\u0302oj, kaj pluraj markoj nun aldonas tradiciajn s\u0302ablonojn al puloveroj au\u0306 libertempaj vestaj\u0302oj. La c\u0302apeleto tubetejka [eo] farig\u0302is eleganta akcesoraj\u0302o en la vestaro de la moderna virino. Tataraj bazaroj kaj merkatoj ankau\u0306 renaskig\u0302as en iniciatoj kiel ekzemple Pechen Bazary (Bazaro Pec\u0327a\u0308n ), la fojnomerkato en Kazano [eo], la c\u0302efurbo de Tatarstano."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Sportc\u0302emizo kun tatara s\u0302ablono, dezajnita de Tatarcha Casual. Foto de la tatara festivalo el la arkivo de Elmira Lyapina, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Paroli la tataran, porti tradiciajn vestaj\u0302ojn, ludi tataran muzikon, organizi malsamajn festivalojn nun estas rigardata kiel signo de prestig\u0302o. Tataraj kantoj estas prezentitaj pli ofte en federaciaj amaskomunikilaj kanaloj: junaj artistoj kiel Dina Garipova , Saida Mukhametzyanova , Elmira Kalimullina c\u0302iuj estis la parto de la franc\u0302iza [eo] spektaklo \u201cThe Voice\u201d [La Voc\u0302o] en la rusa televido."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Krome, tatara kin- kaj filmfestivaloj ankau\u0306 altiris novan atenton. La talenta, juna tatara direktoro Ilshat Rakhimbay rakontis al Global Voices pri sia percepto de c\u0302i tiu revivigo kaj la kresko de tatara nacia identeco responde al politikaj limigoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "G\u0302i estas sufic\u0302e mirinda, kaj samtempe tamen ne surpriza. Efektive, [ni vidis] la evoluon de diversaj tataraj kulturaj festivaloj, pli da prezentistoj de tatara muziko au\u0306 muziko en tatara lingvo, kaj pli grave\u2014pli da agnosko kaj rekono ne nur de la publiko, sed ankau\u0306 de la au\u0306toritatoj kun pli profunda nivelo de konscio. Montrig\u0302is pli profunda respekto por la lingvo kaj kulturo, kaj ne ekzistas tia ekskludo kiel antau\u0306e \u2014 g\u0302i ne estas nur la sceneja kulturo, sed ankau\u0306 tiu estas subtenata."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Ekrankopio de la mallonga filmo \u201cImagine\u201d (2017), direktoro Ilshat Rakhimbay."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Tiel, la filmoj de Ilshat Rakhimbay estas faritaj tra la prismo de \u201cTatar-eco\u201c. Se demandite kial nacia identeco gravas al li kiel produktisto, li klarigis:"}, {"text_idx": "#000043", "text": "G\u0302i estas nur kodo, kiu komence estas ankrita en vi mem, kaj per la lingvo kaj kulturo, en kiuj vi kreskis, vi vidas la tutan mondon. Per vortoj, gepatra lingvo, formig\u0302as speciala rilato al la mondo, la tero, la c\u0302ielo, la homoj kaj la C\u0302iopova."}, {"text_idx": "#000044", "text": "En la 19-a jarcento, la germana filozofo GW Hegel, en sia \u201cGrundlinien der Philosophie des Rechts\u201d [Elementoj de la filozofio de la juro] proponis la vojon al organika komunumo: \u201cEstu homo kaj respektu aliajn kiel personojn.\u201d Li emfazis, ke lingvo estas s\u0302losila elemento de mem-identeco au\u0306 mem-decido. Se nacio estus senigita de la s\u0302losila elemento de sia identeco, multnacia komunumo povus perdi la unikan kulturan heredaj\u0302on kiun g\u0302i reprezentas. Artisto povas ricevi nacian amon kiam la nacio rekonas sin en siaj verkoj, sed c\u0302u la rekono de la nacia identeco de minoritato postulas pli larg\u0302an publikan akcepton?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Elvi Sidheri, foto de la au\u0306toro, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Li estis kvar tagojn inter la plastaj seg\u0302oj en la Barah\u0302a flughaveno en Madrido [c\u0302iuj eo], atendante ke migrantaj agentoj estu tiel decaj por doni al li respondon. Li vojag\u0302is por perfektigi sian [hispanan] lingvon per stipendio de la Casa Espan\u0303a (eo: Domo Hispanio) de Tirano, Albanio [c\u0302iuj eo], sed li jam estis perdita pri kiom da fojoj li recitis en sia menso la versojn de la poetoj Lope de Vega, Go\u0301ngora kaj Garci\u0301a Lorca. La plibonigon [de sia hispanlingva nivelo] li jam estis faranta ne en la klasc\u0302ambro, sed konvinkante la policon pri tio ke li ne portis drogojn au\u0306 estis plananta eklog\u0302i en Madrido: nur por koni la urbon. Li povus senti sin kiel Quijote en la mezo de la jaro 2000, sed, tiukaze, neniu pridubus la eniron al tiu Regno de Hispanio tiel malsaman al la bonecoj kiujn li imagis. Lia sola peko estis havi albanan pasporton, lando el kiu alvenis nur katastrofaj novaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Li ne povis atendi plu kaj decidis malantau\u0306eniri. Lia pacienco atingis sian limon. \u201cSe Hispanio ne volas ricevi Elvi-on, Elvi ankau\u0306 ne volas eniri Hispanion\u201d, li diris al si mem, plifortigante elmontron kiu karakterizas lin g\u0302is hodiau\u0306: paroli pri si mem en la tria persono. Li turnis sin duonvoje, petis sian pasporton kaj komencis la sekvan flugon al Albanio. Li konis kaj ne konis Madridon samtempe en tiu okazo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Politikaj situacioj estis malfaciligantaj la disvastigon de la albana kulturo en la mondo. La internacia izoliteco de Albanio, unue, dum la komunisma reg\u0302imo de Enver Hog\u0302a (1944-1985), kaj la nuna diplomatia blokado de Kosovo, lando rekonita hodiau\u0306 de 97 el la 193 membroj de UN [eo], kunlaboris por portreti kulturon kiu, ec\u0302 kuntekste de Balkanio, estas imagata kiel la plej enigma. Oni taksas ke estas inter kvin kaj ses milionoj da homoj kiuj sin identigas etne kiel albanojn, kaj ne log\u0302as nur en Albanio. Ili konsistigas la c\u0302efan etnon en Kosovo (c\u0302irkau\u0306 93%), la c\u0302efan etnan minoritaton en Nord-Makedonio [eo] kaj havas konsiderindan c\u0302eeston en Nigramonto, Italio kaj Grekio, aldone al grava diasporo en Usono, Italio kaj Norda Eu\u0306ropo [c\u0302iuj eo]."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Pli ol dudek jarojn post sia unua intenco viziti Hispanion, Elvi Sidheri estas unu el la malmultaj tradukistoj kaj kulturaj perantoj inter la iberamerika mondo kaj la albana mondo. Fakte, li estas sperta konanto de la kultura monda romantiko kaj precipe de Hispanameriko c\u0302ar li estas tradukisto de la hispana, itala kaj portugala al la albana, kaj dedic\u0302is du romanojn al Hispanio: Du mondoj (Dy\u0308 bote, origine en la albana), publikita en 2019, kaj A Espan\u0303a con Amor (Sama titolo en originala verkaj\u0302o albane) [eo: Al Hispanio kun Amo], eldonita en 2021."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kun tiu spirito, ni parolis kun Elvi Sidheri per retpos\u0302to kaj jen la intervjuo, kiu estis redaktita."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Kiel restas la bildo kiun vi perceptis pri Hispanio post vivado de tia malagrabla situacio en la Madrida flughaveno?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la Espan\u0303a de mis suen\u0303os de juventud, la que habi\u0301a conocido leyendo a Lope de Vega, Go\u0301ngora y Garci\u0301a Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no senti\u0301 ningu\u0301n resentimiento hacia Espan\u0303a. Volvi\u0301 a los pocos an\u0303os, en 2004, y despue\u0301s muchas otras veces, cada vez que podi\u0301a. De hecho, despue\u0301s de dos de\u0301cadas tome\u0301 esa experiencia como inspiracio\u0301n y la plasme\u0301 como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A Espan\u0303a con amor, por ma\u0301s que el libro no sea autobiogra\u0301fico."}, {"text_idx": "#000053", "text": "G\u0302i estis tre s\u0302oka, c\u0302ar mi rimarkis ke la Hispanio de miaj song\u0302oj en mia juneco, kiun mi konis legante Lope de Vega, Go\u0301ngora, Graci\u0301a Lorca, estis io alia. Sed, kvankam mi konstatis ke realeco malsamas, mi ne sentis ian rankoron kontrau\u0306 Hispanio. Mi revenis ene de kelkaj jaroj, en 2004, kaj poste multalifojojn, c\u0302iufoje kiam mi povis. Fakte, post du jardekoj mi prenis tiun sperton kiel inspiron kaj reflektis g\u0302in kiel au\u0306toro en parto de mia libro eldonita en 2021, Al Hispanio kun Amo, malgrau\u0306 tio ke la libro ne estas au\u0306tobiografia."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Elvi Sidheri, albana verkisto kaj tradukisto"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kiel vi rekonektis kun la hispana mondo poste?"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Fui a Ame\u0301rica casi inmediatamente despue\u0301s de esta primera fea experiencia y fue muy oportuno porque en el Caribe pude reencontrar las rai\u0301ces de mi amor por el mundo hispano, su cultura y su lengua. Fui a Repu\u0301blica Dominicana y al principio me senti\u0301 casi como en casa porque estaba lleno de turistas italianos, que son muy parecidos a nosotros, los albaneses. En mi pai\u0301s la cultura y la lengua italianas esta\u0301n muy presentes. Y despue\u0301s empece\u0301 a apreciar la forma relajada en que vivi\u0301an los lugaren\u0303os, el clima, la naturaleza, el mar azul y la mu\u0301sica. Despue\u0301s en Cuba me senti\u0301 muy atrai\u0301do por su orgullo, la cultura asombrosa que tienen y la arquitectura colonial de Santiago de Cuba y La Habana. Descubri\u0301 que, aunque Espan\u0303a y Ame\u0301rica Latina tienen ori\u0301genes comunes, como la misma lengua y algunas tradiciones, el Caribe e Hispanoame\u0301rica son realidades lejanas, que difieren visiblemente de Espan\u0303a y de Europa."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Mi ris al Ameriko preskau\u0306 tuj post c\u0302i tiu unua malbela sperto kaj tio estis tre tau\u0306ga c\u0302ar en Karibio mi povis renkonti la radikojn de mia amo por la hispana mondo, g\u0302ia kulturo kaj lingvo. Mi iris al Dominika Respubliko [eo] kaj komence mi sentis min preskau\u0306 hejme c\u0302ar g\u0302i estis plena de italaj turistoj kiuj tre similas al ni, la albanoj. En mia lando la itala kulturo kaj lingvo tre c\u0302eestas. kaj poste mi komencis estimi la malstrec\u0302itan manieron en kiu la lokanoj, la vetero, la naturo, la blua maro kaj la muziko vivis. Poste, en Kubo mi sentis min tre allogita de ilia fiereco, la nekredebla kulturo kiun ili havas kaj la kolonian arkitekturon de Santiago de Kubo kaj Havano [c\u0302iuj eo]. Mi malkrovis ke kvankam Hispanio kaj Latinameriko havas komunajn originojn, kiel la sama lingvo kaj iuj tradicioj, Karibio kaj Latinameriko estas malproksimaj realaj\u0302oj kiuj videble diferencas de Hispanio kaj Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kion vi povus rakonti al ni pri c\u0302i tiuj kulturaj diferencoj inter Hispanio kaj Latinameriko el via perspektivo kaj viaj spertoj?"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Espan\u0303a es casi un ti\u0301pico pai\u0301s de Europa Occidental: desarrollado, moderno, de mentalidad abierta, aunque mantiene sus rai\u0301ces mediterra\u0301neas. Ame\u0301rica Latina ha heredado la mayor parte del legado cultural espan\u0303ol, como su lengua y muchas tradiciones, pero tambie\u0301n ese maravilloso Nuevo Mundo ha creado su propia conciencia, a partir de la mezcla de muchas culturas y etnias que emigraron a lo largo de los siglos y se fusionaron con el componente nativo y con personas de otros ori\u0301genes como A\u0301frica y Asia."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Hispanio estas preskau\u0306 tipa okcidenteu\u0306ropa lando: disvolvita, moderna, kun malferma menso, kvankam g\u0302i konservas siajn mediteraneajn radikojn. Latinameriko heredis la plej grandan parton de la hispana kultura postlasaj\u0302o, kiel g\u0302ian lingvon kaj multajn tradiciojn, sed ankau\u0306 tiu mirinda Nova Mondo kreis sian propran konsciencon, el la miksaj\u0302o de multaj kulturoj kaj etnoj kiuj elmigris tra la jarcentoj kaj kunfandig\u0302is kun la denaska komponento kaj kun homoj el aliaj originoj, kiel Afriko kaj Azio."}, {"text_idx": "#000061", "text": "En tiu miksaj\u0302o de kulturoj en Latinameriko, kiel vi vidas, el Albanio, tiun denaskan komponenton kiun vi mencias kaj g\u0302ian interagadon kun aliaj kulturoj? C\u0302u vi vidas similecojn inter tiu realaj\u0302o kaj via balkana kunteksto?"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Las poblaciones indi\u0301genas conforman la parte ma\u0301s importante de la imagen que tenemos de Ame\u0301rica Latina, y en particular la que yo tengo como hispano\u0301filo porque son el corazo\u0301n mismo del continente americano. Pienso en la mezcla de etnias, lenguas, tradiciones y rai\u0301ces que aportaron civilizaciones histo\u0301ricas y tambie\u0301n en el aporte de culturas nativas: sin ellas Ame\u0301rica Latina no seri\u0301a la misma."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La peni\u0301nsula balca\u0301nica tambie\u0301n ha estado habitada por muchas naciones diferentes y la regio\u0301n siempre ha sido una encrucijada de civilizaciones, religiones e imperios. Soy muy consciente de que mi identidad albanesa fue forjada por la mezcla de estos pueblos y culturas a lo largo de los siglos."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La indig\u0302enaj popoloj konsistigas la plej gravan parton de la bildo kiun ni havas de Latinameriko, kaj precipe tiun kiun mi havas kiel hispansimpatianto, c\u0302ar ili estas la koro mem de la amerika kontinento. Mi pensas pri la miksaj\u0302o de etnoj, lingvoj, tradicioj kaj radikoj kiuj kontribuis al historiaj civilizacioj kaj ankau\u0306 pri la kontribuo de denaskaj kulturoj: sen ili Latinameriko ne estus la sama."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La Balkana Duoninsulo ankau\u0306 estis log\u0302ata de multaj diversaj nacioj kaj la regiono c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, religioj kaj imperioj. Mi tre scias ke mia albana identeco estis forg\u0302ita de la miksaj\u0302o de c\u0302i tiuj popoloj kaj kulturoj tra la jarcentoj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "C\u0302u vi trovas multajn kulturajn similecojn inter Balkanoj kaj Latinameriko?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Seguramente podemos encontrar muchas, si\u0301. Aunque no me gusta hablar de aspectos negativos hay que mencionar que en estas dos regiones hay problema\u0301ticas comunes como falta de estabilidad, problemas econo\u0301micos, crisis gubernamentales, dictaduras pasadas y sistemas democra\u0301ticos hi\u0301bridos. Afortunadamente tambie\u0301n compartimos una actitud en la vida cotidiana de vivir con alegri\u0301a, somos irascibles, despreciamos las dificultades que enfrentamos y hay un cierto disfrute de la lentitud en el di\u0301a a di\u0301a que nos permite apreciar los pequen\u0303os placeres que se nos presentan. Me gusta pensar que, en cierto modo, los Balcanes son la Ame\u0301rica Latina de Europa en muchos aspectos hermosos."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Ni certe povas trovi multajn, jes. Kvankam mi ne s\u0302atas paroli pri negativaj aspektoj, ni menciu ke en c\u0302i tiuj du regionoj estas oftaj problemoj kiel manko de stabileco, ekonomiaj dilemoj, registaraj krizoj, pasintaj diktaturoj kaj hibridaj demokratiaj sistemoj. Felic\u0302e ni ankau\u0306 kundividas sintenon en la c\u0302iutaga vivo de travivado kun g\u0302ojo, ni estas koleruloj, ni malestimas malfacilaj\u0302ojn kiujn ni alfrontas kaj estas certa g\u0302uo de la malrapideco en la tago al tago kiu permesas al ni estimi la malgrandajn plezurojn kiuj estas prezentitaj al ni. Mi s\u0302atas pensi ke, iel, Balkanoj estas la Latinameriko de Eu\u0306ropo en multaj belaj aspektoj."}, {"text_idx": "#000069", "text": "C\u0302u ekzistas vortoj en la albana kiujn oni povas traduki klare al la hispana, sed samtempe, traduki ilin en aliajn lingvojn malfacilegas c\u0302ar ne ekzistas ekvivalentoj?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Creo que si\u0301. Pienso en la muy ti\u0301pica palabra espan\u0303ola \u201csiesta\u201d que puede traducirse fa\u0301cilmente con la palabra albanesa \u201ckotem\u201d: una especie de siesta relajante, que tambie\u0301n implica una tradicio\u0301n del lento disfrute de la vida que ambas culturas compartimos."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Mi kredas ke jes ja. Mi pensas pri la tre tipa hispanvorto \u201csiesta\u201d [eo: siesto] kiu oni povas facile traduki per la albana vorto \u201ckotem\u201d: speco de malstrec\u0302a dormeto, kiu ankau\u0306 implicas tradicion de malrapida g\u0302uo de la vivo kiun ambau\u0306 kulturoj kundividas."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kaj se vi elektus unu solan vorton de la hispana, kiu g\u0302i estus?"}, {"text_idx": "#000073", "text": "La que siempre me ha fascinado es \u201chermosa\u201d, ya que es una de las primeras palabras que aprendi\u0301 al leer el libro \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judi\u0301o alema\u0301n sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judi\u0301a a quien llamaban la \u201cFermosa\u201d. Para mi\u0301, Espan\u0303a y el mundo y culturas hispa\u0301nicas son simplemente hermosas."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Tiu kiu c\u0302iam fascinis min, estas \u201chermosa\u201d [eo: bela], c\u0302ar g\u0302i estas unu el la unuaj vortoj kiujn mi lernis legante la libron \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d [eo: La judino de Toledo] de Lion Feuchtwanger. Li estas juda-germana verkisto, postvivanto de la Holokau\u0306sto, kiu en sia romano priskirbas la amon inter reg\u0302o Alfonso VIII kaj Raquel, juda knabino kiun oni nomis \u201cFermosa\u201d. Por mi, Hispanio kaj la mondo kaj hispanaj kulturoj estas simple belaj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Kiuj estas la hispanaj kaj latinamerikaj au\u0306toroj kiujn vi s\u0302atas au\u0306 pli g\u0302uas traduki?"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Me encanta hacer traducciones especialmente de poetas, ya sea de Espan\u0303a o de Ame\u0301rica Latina, y debo sen\u0303alar que mi primera traduccio\u0301n del espan\u0303ol fue de tres de las Novelas Ejemplares de Miguel de Cervantes. Todo el tiempo traduzco autores, como Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo \u2013uno de los poetas ma\u0301s difi\u0301ciles de traducir\u2013, Jaime Sabines, Pablo Neruda y, mi favorita en absoluto, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Mi amas fari tradukojn precipe de poetoj, estu de Hispanio au\u0306 Latinameriko, kaj mi devas klarigi ke mia unua tradukado de la hispana estis tri el la Ekzemplaj Romanoj de Cervanto [eo]. Mi tradukas au\u0306torojn la tuta tempo, kiel Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo -unu el la plej malfacilaj poetoj por traduki-, Jaime Sabines, Pablo Neruda kaj, mia plej s\u0302atata verkistino, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kiu literaturo temas pri la ligoj inter la albana kaj la hispana mondo?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Poca y no esta\u0301 traducida. El cla\u0301sico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: ti\u0301tulo original en albane\u0301s) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Espan\u0303ola inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al espan\u0303ol y yo siempre recomiendo su traduccio\u0301n por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. Tambie\u0301n me gustari\u0301a destacar mi libro A Espan\u0303a con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y espan\u0303oles desde la de\u0301cada de 1930 hasta nuestros di\u0301as a trave\u0301s de tres historias de amor en tres e\u0301pocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en Espan\u0303a la novela policial La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero espan\u0303ol y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Malmulta kaj ne estas tradukita. La referenca klasikaj\u0302o estas la fama libro Hasta la vista (NdlR [Hispane*]: originala titolo albane) de la granda au\u0306toro Pietro Marko, kie li priskribas la Hispanan Enlandan Militon inspiritan de siaj propraj spertoj kiel volontulo de la Internaciaj Brigadoj. Oni neniam tradukis al la hispana kaj mi c\u0302iam rekomendas g\u0302ian tradukon pro lia malkonsento al diktatoreco kaj la spertoj kiujn li rakontas. Mi ankau\u0306 s\u0302atus reliefigi mian libron Al Hispanio kun Amo, en kiu mi priskribas kulturajn kaj homajn rilatojn inter albanoj kaj hispanoj de la 1930-aj jaroj g\u0302is nuntempo tra tri amrakontoj en tri malsamaj tempoj. (NdlR [hispane]: en junio, estis eldonita en Hispanio la polica romano La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, kiu starigas amrakonton inter hispana raportisto kaj postvivantino de albana milito en la postmilita Kosovo)"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Estante la albana literaturo malmulte konata, pri kiu ni devus atenti por kompreni pli bone c\u0302i tiun kulturan panoramon? La nomo de la verkisto Ismail Kadare\u0301 c\u0302iam aperas, sed kiuj aliaj estas?"}, {"text_idx": "#000082", "text": "La literatura albanesa esta\u0301 viviendo una especie de renacimiento, despue\u0301s de la cai\u0301da del re\u0301gimen totalitario en Albania, pero tambie\u0301n en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que esta\u0301n creando una nueva ola sin vi\u0301nculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo re\u0301gimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Kadare\u0301 es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los ma\u0301s de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras esta\u0301n inevitablemente vinculadas a aquel periodo histo\u0301rico. E\u0301l supo jugar majestuosamente con la censura, sen\u0303alando problemas que nadie ma\u0301s podri\u0301a. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vi\u0301rgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitucio\u0301n, las organizaciones criminales mafiosas y nada ma\u0301s, como si Albania y los albaneses fue\u0301ramos so\u0301lo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La albana literaturo vivas specon de renaskig\u0302o, post la falo de la totalisma reg\u0302imo en Albanio, sed ankau\u0306 en Kosovo, kaj estas multaj talentaj verkistoj kiuj kreas novan ondon sen ligoj, malmultaj influoj kaj malsama pensmaniero de la malnova reg\u0302imo kaj g\u0302iaj reflektoj en nia literatura spaco, kiel ekzemple Erjus Mezini au\u0306 Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Kadare\u0301 estas grandulo, kaj ne mi diras tion, sed la duonmondaj lektoroj en la pli ol tridek lingvoj en kiuj liaj libroj estis tradukitaj. Sed liaj verkoj estas neeviteble ligitaj al tiu historia periodo. Li sciis ludi majeste kun cenzuro, montrante problemojn kiujn neniu povis montri. Tamen, malfelic\u0302a fakto en kiun multaj falas kiam ili skribas pri Albanio estas konsideri c\u0302iam la perforton de la mezepoka Kanun, la Vi\u0301rgenes Juradas (J\u0302uritaj Virgulinoj), la Hoxha-diktaturon, la prostituadon, la krimajn organizojn de mafio kaj nenion pli, kvazau\u0306 Albanio kaj albanoj estas nur tio. G\u0302i estas io tre disdegna, kiu ne faras justecon al Albanio au\u0306 al g\u0302ia literaturo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Efektive, kiam oni parolas pri \u201cAlbanio\u201d kaj \u201cKosovo\u201d, oni kutime proliferigas negativajn, au\u0306 almenau\u0306 antau\u0306modernajn kaj malhelajn stereotipojn. Kion oni povus fari de kultura produktado por kontrau\u0306stari tiujn bildojn kaj oferti al la mondo pli fidelan, modernan kaj kosmopolitan vizion de la nunaj Albanio kaj Kosovo?"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quiza\u0301s, porque les resulta ma\u0301s fa\u0301cil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atencio\u0301n en el cara\u0301cter cosmopolita ancestral ti\u0301pico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad caracteri\u0301stica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judi\u0301os en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa \u00ad\u2013co\u0301digo de honor tradicional albane\u0301s\u00ad\u2013 nuestra actitud alegre y nuestra obstinacio\u0301n y cara\u0301cter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regi\u0301menes opresores."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Samkiel eksterlandanoj, albanaj au\u0306toroj kutime fokusig\u0302as pri tio, eble, c\u0302ar ili trovas g\u0302in pli facila ol profundigi aliajn aferojn. En mia literaturo, kontrau\u0306e, mi c\u0302iam provas koncentri atenton al la tipa prapatra kosmopolita karaktero de la albanoj. Ekzemple, en la fakto ke nia tero c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, lingvoj, kulturoj kaj tradicioj kaj tio kondukas al malferma menso kaj karakteriza gastamo kiu videblas, interalie, en la savo de la judoj en la Dua mondmilito au\u0306 en la ricevo de rifug\u0302intoj de la kosova milito en 1999. Mi klopodas elstarigi el nia Besa -tradicia honora kodo en Albanio- nian gajan sintenon kaj nian persiston kaj nevenkeblan karakteron fronte al la malfacilaj\u0302oj de la vivo, malbona destino, la invadantoj kaj subpremaj reg\u0302imoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Kiun estontecon de kunlaboro ni povas atendi inter la albana mondo kaj la hispana mondo konsiderante ke ili estas ekstercentraj areoj de tutmonda kultura produktado?"}, {"text_idx": "#000090", "text": "Estoy seguro de que seguira\u0301n construye\u0301ndose puentes culturales entre nuestras culturas y gente, especialmente a trave\u0301s de la literatura, y dare\u0301 lo mejor de mi\u0301 para dar mi aporte en este contexto, como autor y como traductor."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Mi estas konvinkita ke kulturaj pontoj inter niaj kulturoj kaj homoj estos dau\u0306re konstruitaj, precipe per literaturo, kaj mi faros mian plej bonegan parton por doni mian kontribuon en c\u0302i tiu kunteksto, kiel au\u0306toro kaj kiel tradukisto."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ekrankopio el la Jutuba kanalo de CNN Prima montras kiel au\u0306to kun rusia numerplato estis dispentrita en la centro de Prago per porukrainaj sloganoj kaj koloroj."}, {"text_idx": "#000094", "text": "C\u0302eh\u0302io estas hejmo por preskau\u0306 50 000 rusiaj civitanoj. Pro la rusia milito en Ukrainio ilia sorto estas malcerta c\u0302ar Prago ne plu liveras vizojn al Rusio, c\u0302ia aera kaj fervoja komunikado inter la du landoj haltis kaj iuj homoj en C\u0302eh\u0302io interligis la agreson de Putin kaj c\u0302iujn rusojn tro rapide."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La 24-an de februaro rusianoj vekig\u0302is kun novaj\u0302o pri milito en Ukrainio. Krom eksenti s\u0302okon, malesperon, timon, elrevig\u0302on kaj malhonoron, iuj el ili log\u0302antaj ekster Rusio ig\u0302is ankau\u0306 celoj por koleraj ne-rusoj, kiuj ne diferencigas inter la rusia gvidantaro kaj la rusa popolo."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Vidu ekzemple la diskriminacion au\u0306 ec\u0302 la ekskludon de rusiaj studentoj dum lekcioj en universitatoj au\u0306 la kazon de c\u0302eh\u0302a profesoro alvokinta bojkoti rusiajn studentojn kaj apliki \u201csiajn personajn sankciojn\u201d. La profesoro, en afis\u0302o publikigita en sociaj retoj kaj poste forigita, diris ke tio estis emocia reago. La universitato Charles en Prago pardonpetis al siaj studentoj pro la diskriminacia konduto de iuj instruistoj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Iuj rusparolantoj log\u0302antaj en Eu\u0306ropo, inkluzive en C\u0302eh\u0302io, kundividis historiojn de rusofobio: grupoj de hoteloj deklaris bojkoton de posedantoj de rusiaj kaj belorusaj pasportoj kaj kelkaj agentejoj de nevomeblaj\u0302oj anoncis ke ili ne plu vendos nevomeblaj\u0302ojn al civitanoj de Rusio. Rusiaj lernantoj estis c\u0302ikanataj en lernejoj, iuj krac\u0302is surstrate al studento parolinta ruse per telefono, iuj kriis \u201cMortu, rusa ac\u0302ulino!\u201d al rusdevena j\u0302urnalistino, iuj humiligis rusparolantojn de ukraina kaj armena devenoj, kaj taksiisto elj\u0302etis virinon el la au\u0306to c\u0302ar s\u0302i parolis ruse kun siaj infanoj. Poste evidentig\u0302is ke la kliento estis j\u0302urnalistino de la rusia opozicia interreta televidkanalo Doj\u0302d, kiu estas unu el plej fortaj kritikantoj de Putin."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Plejparto el tiuj c\u0302i ekzemploj de diskriminacio estis kundividitaj en sociaj retoj kun alvoko haltigi rusofobian konduton kaj fari distingon inter rusoj kaj rusparolantoj, kaj inter rusoj kiuj subtenas kaj oponas Putinon. En certaj kazoj la au\u0306toroj de tiaj afis\u0302oj mals\u0302altis la komentojn au\u0306 forigis ilin pro la malamaj komentoj."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Malgrau\u0306 la partopreno de rusiaj civitanoj en porukrainaj manifestacioj, financado kaj alia volontula subteno de ukrainaj rifug\u0302intoj, malgrau\u0306 alvokoj de c\u0302eh\u0302aj oficialuloj ne egaligi rusiajn civitanojn al decidoj de rusia registaro, la ondoj de diskriminacio kontrau\u0306 rusoj kaj belorusoj disvastig\u0302as tra C\u0302eh\u0302io, same kiel tra aliaj s\u0302tatoj de Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Iuj c\u0302eh\u0302aj aktivuloj komentis afis\u0302ojn dirinte ke tiu c\u0302i rusofobio estas pravigebla kaj en kelkaj kazoj ili pardonpetis, sed ili ne pensis ke tio estas evitebla; en kelkaj komentoj estis ankau\u0306 proponoj pri C\u0302eh\u0302io libera de rusoj."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Rusofobio ankau\u0306 etendig\u0302as al alinomado de produktoj kaj lokoj. Ekzemple la fama \u201crusa glaciaj\u0302o\u201d kiu estis kulta produkto por generacioj povas esti baldau\u0306 alinomita de sia fabrikanto al \u201cukraina glaciaj\u0302o\u201d. Simile la strato kie la rusia ambasadejo trovig\u0302as povas esti parte alinomita al strato de ukrainaj herooj (Ukrajinsky\u0301ch hrdinu\u030a), kiel okazis en Litovio."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Malgrau\u0306 la fakto ke en Rusia Federacio log\u0302as preskau\u0306 200 etnaj grupoj, kun malsamaj vidpunktoj kaj politikaj elektoj, au\u0306 la fakto ke rusparolantoj povas esti naskitaj kaj kreski en alia lando, rusofobio estas aplau\u0306data de certaj homoj en C\u0302eh\u0302io rilate iun ajn kun rusia pasporto au\u0306 rusia naskig\u0302loko au\u0306 kiu parolas la rusan."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Tamen iuj c\u0302eh\u0302oj jam komprenis la dang\u0302erojn de akuzado de c\u0302iuj rusoj pri la krimoj de la rusia armeo, komparante tion al c\u0302asado de sorc\u0302istinoj."}, {"text_idx": "#000104", "text": "C\u0302eh\u0302aj leg\u0302oj garantias kontrau\u0306diskriminacian aliron al c\u0302iuj civitanoj kaj ne-civitanoj de C\u0302eh\u0302io, liverante la institucion de la ombudsmano kiel resurson, observadon kaj kontroladon de la kazoj de diskriminacio. La Rusa Domo en Prago reagis al tiuj c\u0302i situacioj kaj skribis retmesag\u0302on por kundividi la historion de rusofobio en C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Sed eble plej zorgige estas ke tiu c\u0302i rusofobio estas prezentata de porrusiaj gazetoj, kiuj funkcias en C\u0302eh\u0302io au\u0306 celas g\u0302in kaj troigas tiujn c\u0302i ekzemplojn por plu pravigi siajn proprajn perfortajn diskursojn kontrau\u0306 Eu\u0306ropo kaj g\u0302iaj valoroj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Estas grave kompreni ke multaj rusoj sentas sin \u201csieg\u0302itaj\u201d: sekve de granda diplomatia krizo en 2021 kaj nunaj striktaj sankcioj, ili ne povas vojag\u0302i hejmen per aviadilo au\u0306 trajno, iliaj familioj ne povas ricevi c\u0302eh\u0302ajn vizojn kaj por multaj ekonomiaj sankcioj ankau\u0306 limigas au\u0306 frostigas iliajn eblecojn uzi kreditkartojn kaj bankajn g\u0302irojn."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Akumulig\u0302intaj historiaj tavoloj de rusofobio"}, {"text_idx": "#000108", "text": "La konduto kontrau\u0306 rusoj au\u0306 posedantoj de rusiaj pasportoj (kaj pli frue de sovetiaj pasportoj) c\u0302iam estis specifa en la teritorio de C\u0302eh\u0302io kaj ne malgrande tio estas ligita al la invado al C\u0302eh\u0302oslovakio fare de la trupoj de la Varsovia Pakto la 21-an de au\u0306gusto 1968. Tankoj kaj armitaj soldatveturiloj subpremis la Pragan Printempon. Kvankam g\u0302i estis membro de la Varsovia Pakto, C\u0302eh\u0302oslovakio estis suverena s\u0302tato, do la invado de sovetiaj aliancanoj estis kaj plu estas konsiderata granda nacia tragedio. G\u0302i estas ankau\u0306 fonto de dau\u0306ra kontrau\u0306rusa humoro kiu plu vivas hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Poste ondo de rusofobio aperis en 2014 post kiam Rusio aneksis la Krimean duoninsulon. Prago subtenis la sankciojn de Eu\u0306ropa Unio kontrau\u0306 Rusio. Tio ankau\u0306 refortigis ekstreme negativan percepton de Rusio, kiu estis foje vastigata inkludante la rusan popolon."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Krom la ekonomiaj kaj politikaj sankcioj kontrau\u0306 Rusio fare de kelkaj s\u0302tatoj, iuj homoj sentantaj ke ne sufic\u0302as simple kondamni rusiajn aktivadojn en Ukrainio kaj kundividi subtenon al Ukrainio, decidis ke ili devas apliki siajn proprajn sankciojn ne kontrau\u0306 la lando, sed kontrau\u0306 la civitanoj de Rusio."}, {"text_idx": "#000111", "text": "La rusa komunumo en C\u0302eh\u0302io: historia c\u0302eesto"}, {"text_idx": "#000112", "text": "La historio de la rusa komunumo en C\u0302eh\u0302io dau\u0306ras pli ol jarcenton, komencig\u0302inte en la 1920-aj jaroj, kiam rusoj fug\u0302is post la rusa revolucio en 1917 kaj ricevis helpon de la Masaryk-registaro. Estis signifa c\u0302eesto de sovetiaj soldatoj kaj iliaj familioj de 1948 g\u0302is 1989, kiu kreskis post la invado en 1968. Tiuj foririntaj en 1989 estis anstatau\u0306itaj de nova ondo de migrantoj, inkluzive de ric\u0302aj rusoj ac\u0302etantaj nemoveblaj\u0302ojn kaj ankau\u0306 de mezklasaj rusianoj kiuj studas kaj log\u0302as c\u0302i tie. Ili plejparte koncentrig\u0302is en Prago kaj en Karlovy Vary, kaj Maria\u0301nske\u0301 La\u0301zne\u030c en la okcidenta parto de la lando."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Lau\u0306 la datumoj de la C\u0302eh\u0302a Statistika Oficejo, en 2020 estis c\u0302irkau\u0306 42 000 eksterlandanoj kun rusiaj pasportoj, kiuj log\u0302is en C\u0302eh\u0302io pli ol 12 monatojn surbaze de longdau\u0306ra vizo au\u0306 konstanta log\u0302permesilo, inkluzive tiujn kiuj serc\u0302is azilon c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La renovigita esprimo de rusofobio pruvas denove la fakton ke historio estas cikla. Reprezentantoj de iuj komunumoj pagas la prezon de agreso de aliaj, kvankam ili ne estas tiuj kiuj komencis g\u0302in au\u0306 havas neniun rilaton al g\u0302i. Tion atestis la kontrau\u0306aziana rasismo dum la pandemio de Kovim-19. Kaj nun la sama fenomeno denove aperas en Eu\u0306ropo kaj ie ajn rilate rusojn kaj rusparolantojn."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Por pli da informoj pri c\u0302i tiu temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Wordle is the sourdough starter of Omicron."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Wordle estas la gisto de Omicron."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000125", "text": "La sukceso de la ludo estis atribuita al g\u0302ia simpleco: g\u0302i petas vin diveni kvinliteran vorton kaj donas al vi ses provojn, montrante al vi c\u0302u iu el la elektitaj de vi literoj estas en la sekreta vorto kaj c\u0302u ili estas lokitaj en g\u0302usta pozicio."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000128", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekig\u0302is kun la novaj\u0302o ke The New York Times ac\u0302etas Wordle kontrau\u0306 \u201cnenomita sepcifera sumo\u201d. Wardle publikigis emocian afis\u0302on c\u0302e Tvitero, dirante ke li estis \u201cg\u0302ojega\u201d pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo \u201cig\u0302is io pli granda ol li iam imagis\u201d."}, {"text_idx": "#000130", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000131", "text": "On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000133", "text": "C\u0302e alia flanko mi mensogus se mi dirus ke c\u0302io c\u0302i ne estis s\u0302oka. C\u0302ar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas g\u0302i plu provizas grandajn spertojn al iu ajn."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Ec\u0302 pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantau\u0306 g\u0302i povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis g\u0302in en c\u0302iu ajn imagebla variaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Wordles of the World (gastigata c\u0302e gitHub) estas unu el la plej kompletaj multaj listoj de la renaskig\u0302oj de la ludo en diversaj lingvoj. G\u0302i enhavas 313 entojn en 91 lingvoj kaj proklamas kiel sian celon \u201ctrioblon: esti amuza, celebri lingvan diversecon kaj esplori ludan kreivon\u201d."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000140", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Amuzig\u0302u ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000142", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000145", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Estas ankau\u0306 Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (g\u0302i estas pruvite populara en lernejaj klasc\u0302ambroj)."}, {"text_idx": "#000149", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Kovrilo de kolekto de rakontoj de Daniel Majling titolita \u201cRuzka\u0301 klazika\u201d [Rusa klasikaj\u0302o]. Foto de Filip Noubel, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Global Voices intervjuis slovakan verkiston, dramiston kaj bildstriiston Daniel Majling por demandi pri lia opinio dum lia lando bonvenigis grandajn grupojn da ukrainoj [en], kaj samtempe g\u0302i estas loko kie ric\u0302aj rusianoj log\u0302as dum longa tempo [en]. Majling estas konata en Slovakio kaj C\u0302eh\u0302io ankau\u0306 pro sia malkutima libro eldonita en 2017 kaj titolita \u201cRuzka\u0301 klazika\u201c, kio povas esti tradukita kiel \u201cRusa klasikaj\u0302o\u201d, kolekto de rakontoj, maskitaj kiel tradukaj\u0302oj, en kiuj li inventas humurajn kaj foje groteskajn fikciajn epizodojn, bazitajn sur la vivo de iuj el la plej famaj rusaj klasikuloj. Li faras tion iom kripligante iliajn nomojn, ekzemple transformante Turgenev al Toorgenef, au\u0306 Tolstoj al Tolsztoi, kun granda humuro kaj ironio. La libro estis elektita Libro de la Jaro kaj listigita por la plej prestig\u0302a slovaka literatura premio Anasoft Litera [sk]. La unua parto de la libro estas alirebla en la angla danke al traduko fare de Julia and Peter Sherwood [en]."}, {"text_idx": "#000153", "text": "La intervjuo estis farita en la c\u0302eh\u0302a kaj slovaka per retpos\u0302to kaj redaktita celante stilon kaj koncizecon."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Demandita pri alvokoj nuligi la rusan kulturon Majling donas nuancitan respondon:"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Py\u0301tali sa ma na to v posledny\u0301ch ty\u0301z\u030cdn\u030coch viaceri\u0301 \u2013 c\u030co s ruskou kultu\u0301rou teraz? Nemo\u0302z\u030ceme sa tva\u0301rit\u030c, z\u030ce sa nic\u030c nestalo. Pravdu povediac, ani ja nema\u0301m ktovieaku\u0301 chut\u030c c\u030ci\u0301tat\u030c C\u030cechova a viem si predstavit\u030c, z\u030ce to, c\u030co je u mn\u030ca len nechut\u030c, mo\u0302z\u030ce byt\u030c u c\u030cloveka z rozbombardovanej dediny doslova fyzicky\u0301 odpor. Nestalo sa to prvy\u0301kra\u0301t v histo\u0301rii. C\u030cast\u030c ota\u0301zky bojkotu ruskej kultu\u0301ry je jasna\u0301 \u2013 je tu \u201ekultu\u0301ra\u201c, c\u030ci sko\u0302r propaganda, ktoru\u0301 bolo treba bojkotovat\u030c uz\u030c da\u0301vno. Ani nejaka\u0301 spolupra\u0301ca so s\u030cta\u0301tnymi kultu\u0301rnymi ins\u030ctitu\u0301ciami teraz asi nema\u0301 zmysel. Na druhej strane je jasne\u0301, z\u030ce bojkotovani\u0301m Sorokinovy\u0301ch kniz\u030ciek alebo Zvjagincevovy\u0301ch filmov to Putinovi pra\u0301ve \u201enenanda\u0301me\u201c."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Potom su\u0301 tu uz\u030c menej jednoznac\u030cne\u0301 veci, ktore\u0301 by bolo treba prediskutovat\u030c kniz\u030cku po kniz\u030cke. Napri\u0301klad Solz\u030cenicyn \u2013 ten bol po na\u0301vrate do Ruska vs\u030cetko moz\u030cne\u0301, len nie c\u030clovek, s ktory\u0301m by som sa vedel hodnotovo stotoz\u030cnit\u030c, a predsa si mysli\u0301m, z\u030ce Su\u0301ostrovie Gulag by sme vo vlastnom za\u0301ujme bojkotovat\u030c nemali."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Mi alfrontis tiun demandon plurfoje en la lastaj semajnoj: Kion fari pri la rusa kulturo nun? Ni ne povas s\u0302ajnigi ke okazis nenio. Por esti sincera, mi havas neniun deziron legi C\u0302eh\u0302ov kaj mi povas imagi ke mia deziromanko por iu el bombita vilag\u0302o povas transformig\u0302i lau\u0306vorte je la sento de fizika abomeno. Tio estas ne unua kazo en historio. Parto de tiu demando pri la bojkotado de la rusa kulturo estas klara \u2014 c\u0302u tio estas \u201ckulturo\u201d au\u0306 pli vers\u0302ajne speco de propagando, kiu devus esti bojkotita delonge. De alia flanko, estas klare ke bojkoti librojn de Sorokin au\u0306 filmojn de Zvjagincev [en] ne estas tio kion ni aktuale nomas \u201cbati\u201d Putinon. Ekzistas ankau\u0306 malpli nigrablankaj situacioj kiam necesas pridiskuti c\u0302iun kazon aparte. Ekzemple Solj\u0302enicin: Post sia reveno al Rusio li estis persono kun kiu mi ne povus identigi min rilate valorojn, sed tamen mi ne pensas ke bojkoto de lia \u201cArkipelago Gulago\u201d efikus favore al ni."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Poste Majling proponis komparan analizon de la diskurso c\u0302irkau\u0306 la rusa kulturo, analizinte la koncepton de supozata tokseco de nacioj:"}, {"text_idx": "#000159", "text": "Ta\u0301 ota\u0301zka bojkotu ma\u0301 es\u030cte d\u030cals\u030ciu rovinu. Ma\u0301m kamara\u0301tov, ktori\u0301 sa o Dostojevskom alebo Tolstom vyjadruju\u0301 ako o principia\u0301lne toxicky\u0301ch autoroch, v ktory\u0301ch je hlboko zakoreneny\u0301 \u201erusky\u0301\u201c postoj k z\u030civotu \u2013 neu\u0301cta k slobode jednotlivca, nekriticka\u0301 podriadenost\u030c voc\u030ci autorita\u0301m, podozrievavost\u030c voc\u030ci racionalite, fatalizmus, fascina\u0301cia iraciona\u0301lnom atd\u030c.\nAk by sme otvorili ota\u0301zku bojkotu ruskej klasiky pre jej \u201eprincipia\u0301lnu toxickost\u030c\u201c, jedny\u0301m dychom by sme museli zac\u030cat\u030c debatu o toxickosti a bojkote Ce\u0301lina, Danta, Hauptmanna, Shawa, Sartra, Marxa, Nietzscheho, Heideggera, Plato\u0301na \u2013 ten zoznam autorov je vel\u030cmi dlhy\u0301. Nemysli\u0301m si, z\u030ce Dostojevskij je toxickejs\u030ci\u0301 ako Nietzsche."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Postoj, z\u030ce v samotnej kultu\u0301rnej DNA Rusov je niec\u030co toxicke\u0301, ma\u0301 podl\u030ca mn\u030ca nebezpec\u030cne bli\u0301zko k etnocentrizmu. Latentne to v sebe obsahuje predpoklad, z\u030ce niektore\u0301 civiliza\u0301cie v sebe maju\u0301 predispozi\u0301cie pre demokraciu a ine\u0301 nie. Aj ja som c\u030ci\u0301tal Huntingtona, ale v c\u030case, ked\u030c bol v S\u030cpanielsku Franco, v Taliansku Mussolini, v Nemecku Hitler, na Slovensku Tiso, v Mad\u030carsku Horthy, v Chorva\u0301tsku Pavelic\u030c atd\u030c., mohol niekto rovnako \u201elegiti\u0301mne\u201c pi\u0301sat\u030c o euro\u0301pskej neschopnosti z\u030cit\u030c v demokracii a o toxickosti nas\u030cej kultu\u0301ry, ktora\u0301 bola dobra\u0301 len na to, aby zavliekla svet do dvoch svetovy\u0301ch vojen a predty\u0301m es\u030cte vykonala na iny\u0301ch kontinentoch niekol\u030cko pri\u0301s\u030cerny\u0301ch genoci\u0301d. A napriek tomu sme sa k nejakej vratkej a neusta\u0301le ohrozovanej demokracii dopracovali. Treba si vs\u030cak uvedomit\u030c, z\u030ce dni tejto demokracie su\u0301 spoc\u030ci\u0301tane\u0301, ak ju dopredu taky\u0301mto mudrovani\u0301m obmedzi\u0301me len na pa\u0301r kraji\u0301n. Ak sa k nej nemaju\u0301 s\u030cancu dopracovat\u030c Rusi, ktori\u0301 k na\u0301m maju\u0301 spolu s Juhoameric\u030canmi kultu\u0301rne, na\u0301boz\u030censky aj historicky najbliz\u030cs\u030cie, ak sa k nej nemaju\u0301 s\u030cancu dopracovat\u030c Rusi, ktory\u0301ch posledny\u0301 ca\u0301r bol bratrancom nemecke\u0301ho cisa\u0301ra i anglicke\u0301ho kra\u0301l\u030ca, c\u030co potom C\u030ci\u0301n\u030cania s ich kolektivizmom? C\u030co Arabi a Perz\u030cania s ich sklonmi k teokracii? C\u030co africke\u0301 na\u0301rody? Ak nema\u0301 demokracia budu\u0301cnost\u030c v Rusku, jej dni su\u0301 z demograficky\u0301ch, ekonomicky\u0301ch a d\u030cals\u030ci\u0301ch pri\u0301c\u030cin spoc\u030ci\u0301tane\u0301 aj na Za\u0301pade."}, {"text_idx": "#000161", "text": "La demando pri bojkoto havas ankau\u0306 alian tavolon. Mi havas amikon kiu parolas pri Dostojevskij au\u0306 Tolstoj kiel toksaj verkistoj, kiuj portas profunde en si \u201crusan\u201d traktadon de la vivo, difinatan kiel manko de respekto al la libereco de la individuo, submetig\u0302o al au\u0306toritato sen iuj ajn demandoj al g\u0302i, suspektemo al c\u0302io racia, fascinig\u0302o pri la senracio ktp. Se ni levos tiun demandon pri la bojkoto de la rusa klasiko pro g\u0302ia \u201ctokseco\u201d, do ni devos ankau\u0306 lanc\u0302i debatojn pri la tokseco kaj bojkotado de Ce\u0301line, Dante, Hauptmann, Shaw, Sartre, Marx, Nietzsche, Heidegger, Platono \u2014 la au\u0306tora listo estas longa. Mi ne pensas ke Dostojevskij estas pli toksa ol Nietzsche."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Por mi la pozicio argumentanta ke estas io toksa en c\u0302iu vere kultura DNA de la rusoj estas dang\u0302ere proksima al etnocentrismo. Tio latente implicas ke certaj civilizoj havas antau\u0306kondic\u0302ojn por demokratio dum la aliaj ne. Sed kiam Franco estis gvidanta Hispanion kaj Mussolini Italion, Hitler Germanion, Tiso Slovakion, Horthy Hungarion kaj Pavelic\u0301 Kroation, iu povus havi \u201clegitimon\u201d verki pri la eu\u0306ropa malebleco vivi demokratie, same kiel pri la \u201ctokseco\u201d de nia kulturo kiu tau\u0306gis nur por engag\u0302i la mondon en du mondmilitojn kaj antau\u0306 tio fari kelkajn terurajn genocidojn en aliaj kontinentoj."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302io c\u0302i ni faris nian vojon al malstabila kaj c\u0302iam minacata demokratio. Tamen ni devas memori ke la tagoj de demokratio estos kalkulitaj se ni limigos g\u0302in nur al kelkaj landoj kun sufic\u0302a au\u0306toritato. Se la rusoj, kiuj estas kulture, religie kaj historie plej proksimaj al ni, kune kun la sudamerikanoj ne havos s\u0302ancon labori por demokratio, se la rusoj kies lasta caro estis kuzo de la germana imperiestro kaj de la reg\u0302o de Anglio, ne havos s\u0302ancon labori pri tio, kio pri la c\u0302inoj kun ilia kolektivismo? Kio pri la araboj kaj persoj kun ilia emo al demokratio? Kio pri afrikaj nacioj? Se demokratio ne havas estontecon en Rusio, g\u0302iaj tagoj estas kalkulitaj ankau\u0306 en la Okcidento pro demografiaj, ekonomiaj kaj aliaj kialoj."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Rilate sian specifan interesig\u0302on pri la rusa literaturo, Majling klarigis ke tio venis parte en periodo de 2009 g\u0302is 2013, kiam li estis komisiita transformi kelkajn rusajn klasikaj\u0302ojn al dramoj, inkluzive de \u201cAnna Karenina\u201d de Tolstoj, \u201cKrimo kaj puno\u201d kaj \u201cLa fratoj Karamazov\u201d de Dostojevskij, kaj \u201cMortaj animoj\u201d [en] de Gogol. Kiel li rememoras:"}, {"text_idx": "#000165", "text": "Po s\u030ctyroch rokoch intenzi\u0301vnej pra\u0301ce s ty\u0301mito textami som bol ty\u0301m spo\u0302sobom pi\u0301sania a myslenia jednoducho nasiaknuty\u0301. V divadla\u0301ch strednej a vy\u0301chodnej Euro\u0301py ma\u0301 urc\u030cite bohats\u030ciu inscenac\u030cnu\u0301 tradi\u0301ciu C\u030cechov nez\u030c Ibsen, Dostojevskij nez\u030c Balzac, a teda tu existuje aj va\u0308c\u030cs\u030cie vs\u030ceobecne\u0301 povedomie o pri\u0301behoch, te\u0301mach, c\u030ci konfliktoch, ktore\u0301 ta\u0301to literatu\u0301ra prina\u0301s\u030ca."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Post kvar jaroj da intensa laboro super tiuj c\u0302i tekstoj, mi estis g\u0302enerale merginta en tiun c\u0302i specon de verkado kaj pensado. En la teatroj de Centra kaj Orienta Eu\u0306ropo, dramoj de C\u0302eh\u0302ov au\u0306 Dostojevski estas tradicie favorataj pli ol tiuj de Ibsen au\u0306 Balzac, kaj sekve estas granda informiteco pri la historioj, la temoj au\u0306 konfliktoj liverataj de tiu c\u0302i literaturo."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Tamen homoj en Centra Eu\u0306ropo havas specialan vidpunkton pri iliaj rilatoj kun Rusio kaj Okcidenta Eu\u0306ropo. En la fino de sia libro Majling skribas, komparante Francion kaj Slovakion, ke \u201cv rodovej obc\u030cine totiz\u030c nemo\u0302z\u030cu vznikat\u030c roma\u0301ny\u201d \u2014 \u201cen komunumo bazita sur familio [kiel Slovakio] romanoj ne povas aperi\u201d. C\u0302i tie li klarigas tiun c\u0302i citaj\u0302on:"}, {"text_idx": "#000168", "text": "Ta\u0301 veta z konca knihy nara\u0301z\u030ca na naozaj s\u030cpecificku\u0301 situa\u0301ciu maly\u0301ch na\u0301rodov. Na Slovensku kaz\u030cdy\u0301 na\u0301hodny\u0301 spolucestuju\u0301ci vo vlaku sa tu po kra\u0301tkom rozhovore sta\u0301va by\u0301valy\u0301m milencom vas\u030cej terajs\u030cej spoluz\u030ciac\u030cky alebo terajs\u030ci\u0301m zat\u030com vas\u030cej by\u0301valej uc\u030citel\u030cky. Tieto osobne\u0301 vzt\u030cahy tu v dobrom aj v zlom skresl\u030cuju\u0301 vs\u030cetko \u2013 kultu\u0301ru, politiku, ekonomiku. Nie sme su\u0301c\u030cast\u030cou take\u0301ho celku, od ktore\u0301ho by sme aspon\u030c sc\u030casti mohli mat\u030c odstup.\nC\u030co sa slovenskej literatu\u0301ry ty\u0301ka, bolo a sta\u0301le tu je pa\u0301r origina\u0301lnych samorastov, ale ti\u0301 v podstate nikoho nezauji\u0301maju\u0301 ani na Slovensku. Je tu vs\u030cak aj dost\u030c poc\u030cetna\u0301 skupina ty\u0301ch, ktori\u0301 sa tva\u0301ria, z\u030ce ich nova\u0301 kniha nema\u0301 nic\u030c spoloc\u030cne\u0301 s titulom, ktory\u0301 vys\u030ciel pred 25 rokmi kdesi v zahranic\u030ci\u0301. Ale to je pochopitel\u030cne\u0301. Po prve\u0301, je tu pomerne mala\u0301 moz\u030cnost\u030c odhalenia, a po druhe\u0301, je to su\u0301c\u030cast\u030cou nas\u030cej litera\u0301rnej tradi\u0301cie. Nas\u030ca na\u0301rodna\u0301 veselohra Dobrodruz\u030cstvo pri obz\u030cinkoch je v skutoc\u030cnosti pol\u030cska\u0301 hra Okre\u0328z\u0307ne."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Tiu frazo en la fino de la libro referencas al la vere specifa situacio de etaj nacioj. En Slovakio c\u0302iu hazarda vojag\u0302anto en trajno post mallonga konversacio evidentig\u0302os la eksa amanto de via lerneja amiko au\u0306 la bofrato de via eksa lerneja instruisto. Tiuj personaj ligoj modifas c\u0302ion je la pli bona kaj pli malbona maniero: kulturon, politikon, komercon. Ni ne estas parto de la mondo de kiu ni povas almenau\u0306 parte distancig\u0302i. Se paroli pri la slovaka literaturo, plu estas kelkaj originalaj individuoj, sed g\u0302enerale neniu atentas ilin ec\u0302 ene de Slovakio. Sed estas pli granda grupo de tiuj, kiuj pretendas ke ilia nova libro havas neniun rilaton al libro, publikigita antau\u0306 25 jaroj eksterlande. Sed tio estas kompreneble. Unue, estas malvers\u0302ajne ke ili iam estos kaptitaj. Due, tio estas parto de nia literatura tradicio: Nia nacia dramo \u201cDobrodruz\u030cstvo pri obz\u030cinkoch\u201d [sk] \u2013 klasika komedio \u201cAventuroj dum Dankotago\u201d [en] estas fakte la pola dramo \u201cOkre\u0328z\u0307ne\u201d [pl]."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Lau\u0306 Majling, plej gravas por literaturo ke g\u0302i devas provoki, kiel li vortumis tion:"}, {"text_idx": "#000171", "text": "Vel\u030ca autorov sa snaz\u030ci\u0301 pi\u0301sat\u030c angaz\u030covane a pouz\u030cit\u030c literatu\u0301ru ako zbran\u030c v boji za dobro, c\u030co zva\u0308c\u030cs\u030ca so sebou obna\u0301s\u030ca aj ideologicke\u0301 s\u030cablo\u0301ny, ako pi\u0301sat\u030c, resp. nepi\u0301sat\u030c o svete. Ibaz\u030ce podl\u030ca mn\u030ca je prima\u0301rnou u\u0301lohou literatu\u0301ry byt\u030c \u201etoxickou\u201c, nehora\u0301znou, pohors\u030cuju\u0301cou a nezmyselnou. Literatu\u0301ra je sviatkom bla\u0301znov, priestorom na to, aby sme vs\u030cetko to, c\u030comu u\u0301primne veri\u0301me, obra\u0301tili na hlavu, spochybnili to, domysleli do ty\u0301ch najabsurdnejs\u030ci\u0301ch extre\u0301mov. Poc\u030cas sviatkov bla\u0301znov bolo umoz\u030cnene\u0301 parodovat\u030c a zosmies\u030cn\u030covat\u030c svetske\u0301 aj duchovne\u0301 piliere, na ktory\u0301ch spoloc\u030cnost\u030c sta\u0301la, su\u0301dobu\u0301 mora\u0301lku aj dobre\u0301 mravy samotne\u0301ho autora. Ak je to v su\u0301c\u030casnosti v literatu\u0301re proble\u0301m, potom sme na tom so slobodou ovel\u030ca hors\u030cie ako v stredoveku."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Multaj au\u0306toroj klopodas esti engag\u0302itaj kaj uzi literaturon kiel armilon por lukti je bono, kio alportas pretajn ideologiajn modelojn de tio kiel verki au\u0306 ne verki pri la mondo. G\u0302enerale por mi la cefa funkcio de literaturo konsistas en tio ke g\u0302i devas esti \u201ctoksa\u201d, indigniga, ofenda kaj sensenca. Literaturo estas la festo de la stultuloj, la spaco kie ni devas renversi de piedoj-al-kapo c\u0302ion je kio ni kredas, kie ni devas c\u0302ion pridubi kaj konduki g\u0302is absurda stato. La festo de la stultuloj ebligis parodii kaj moki la sekularajn kaj religiajn pilierojn sur kiuj sin apogis socio. Se tio ig\u0302as problema en la nuntempa literaturo, do ni havas problemojn pri nia libereco oble pli grandajn ol en la Mezepoko."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Image courtesy of Giovana Fleck."}, {"text_idx": "#000174", "text": "For more information about this topic, see our special coverage Russia invades Ukraine."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Ekrankopio de la kanalo en Jutubo [eo] de la humuristo Sergej Larin: \u201cLa granda kaj potenca rusa lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000177", "text": "El la lingva vidpunkto, la rusa, la ukraina kaj la belorusa formas tion kion oni nomas la orienta branc\u0302o de la slavaj lingvoj. C\u0302iuj devenas de la komuna slava lingvo kiu estis la c\u0302efa lingvo de komunikado en la Kieva Regno [eo], civilizacio ekzistinta de la 9-a g\u0302is la 13-a jarcento, kiu aperis en tio kio nun estas Kievo kaj de tie etendig\u0302is al Ukrainio, Belorusio kaj la eu\u0306ropa parto de Rusio. Malgrau\u0306 siaj multaj diferencoj, la tri lingvoj uzas la cirilan alfabeton kaj permesas certan gradon de reciproka kompreno sen bezono de tradukado. Ili estas ankorau\u0306 esence apartaj lingvoj, kun malsamaj literaturoj kaj kuntekstoj."}, {"text_idx": "#000178", "text": "G\u0302is la fino de la rusa carisma imperio en 1917, la teritorioj kie oni parolis tiujn tri lingvojn estis plejparte sub rusa kaj pola kontrolo. La carisma Rusio trudis la rusan kiel lingvon de la administrado, armeo kaj edukado, dum la ukraina kaj la belorusa estis parolataj hejme, en la strato, en la preg\u0302ejoj, kaj, en iuj periodoj, en lernejoj. Plejparte, en la carisma imperio, la elitoj estis dulingvaj, c\u0302ar paroli la rusan ofertis sociekonomiajn privilegiojn."}, {"text_idx": "#000179", "text": "La sovetia nocio de \u201crusparolantoj\u201d"}, {"text_idx": "#000180", "text": "Dum la nova sovetia s\u0302tato aperis kaj plifortigis siajn instituciojn en la 1920-aj jaroj, g\u0302i ankau\u0306 efektivigis plurajn politikojn, sed fine, en 1938, deklaris la rusan kiel devigan lingvon en c\u0302iuj sovetiaj lernejoj."}, {"text_idx": "#000181", "text": "La rusa, supozeble, farig\u0302us la reganta lingvo de c\u0302iuj popoloj de la sovetia bloko en utopia komunisma estonteco: lingvo de scienco, progreso kaj paco. En c\u0302i tiu rakontado, la rusan ofte priskribis citaj\u0302o de la rusa verkisto de la 19-a jarcento Ivan Turgenev: \u201c\u0432\u0435\u043b\u0438\u043a\u0438\u0438\u0306, \u043c\u043e\u0433\u0443\u0447\u0438\u0438\u0306 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306 \u044f\u0437\u044b\u043a\u201d, au\u0306 \u201cla granda kaj potenca rusa lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Tial, la antau\u0306aj carismaj politikoj estis plifortigitaj kaj igis multajn elitojn nerusajn sendi siajn infanojn al ekskluzivaj ruslingvaj lernejoj, anstatau\u0306 lernejoj kun studprogramo en la oficiala lingvo de unu el la 14 neruslingvaj sovetiaj respublikoj. La rusa estis plifortigita hejme kaj farig\u0302is la c\u0302efa lingvo de televido. Rezulte, granda nombro da homoj kiuj ne devenas de rusa etno farig\u0302is denaskaj rusparolantoj, kun diversaj gradoj de scio pri sia hereda lingvo. C\u0302i tiuj heredaj lingvoj ofte estis konsiderataj neallogaj au\u0306 senutilaj. Por iuj naciecoj, estis simple neeble lerni la lingvon kiun oni heredus, c\u0302ar ne estis lernejoj, lernolibroj au\u0306 instruistoj kiuj faciligus g\u0302ian lernoprocezon. Tio estis la kazo de koreoj, judoj (konsiderataj etna kaj religia komunumo lau\u0306 sovetia difino de naciecoj) kaj germanoj."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Iom post iom, la esprimo \u201crusparolanto\u201d farig\u0302is signo de rafinado, supera edukado, pli bonaj laboraj kaj profesiaj perspektivoj, pli alta vivnivelo kaj parto de la sovetia nocio \u201c\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0438\u0306 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\u201d, tio estas iu kun bona edukado kaj progresemaj kaj intelektaj kvalitoj, kiu povus aliri scion danke al rusaj tradukoj."}, {"text_idx": "#000184", "text": "La falo de la imperio kaj neklaraj identecoj"}, {"text_idx": "#000185", "text": "Kiam Sovetunio c\u0302esis ekzisti fine de 1991, c\u0302iuj eksaj sovetiaj respublikoj komencis vojon por remalkovri sian historian, kulturan kaj lingvan identecon, kiu estis longe cenzurita kaj misprezentita de la sovetia ideologio, inkluzive de Rusio."}, {"text_idx": "#000186", "text": "La etnaj rusoj, kiuj ofte estis privilegiitaj kiel portantoj de la \u201cgranda kaj potenca\u201d rusa lingvo en c\u0302iuj respublikoj krom la rusa [respubliko], devis fari neatenditajn decidojn. Ili povus akcepti la novan kulturan diskurson de siaj novaj patrioj kie la rusa [lingvo] perdis (en la plej multaj lokoj) sian statuson kiel oficiala lingvo, kaj vidi kiel g\u0302iaj plej altaj pozicioj estis okupitaj fare de la novaj lokaj elitoj, kutime membroj de la dominanta etna grupo de la novaj au\u0306 revivigitaj s\u0302tatoj. Au\u0306 ili povus translokig\u0302i al la nova Rusio, kie ili pensis ke ili ne devus sperti tion kion ili konsideris \u201cperdo de pozicio\u201d."}, {"text_idx": "#000187", "text": "En c\u0302i tiu fazo, la termino \u201crusparolanto\u201d priskribas du malsamajn grupojn distingig\u0302antajn etne: la unua grupo rilatas al etnaj rusoj, kaj, lau\u0306 etendo, al etnaj slavoj, sed ankau\u0306 inkluzivas la judojn, germanojn, grekojn kaj tiujn kiuj estas minoritato en sia nova log\u0302lando."}, {"text_idx": "#000188", "text": "La dua grupo inkluzivas homojn el la reganta etno, kiel la azeroj au\u0306 la kirgizoj, kiuj parolas la rusan kiel gepatran ligvon, kaj foje nur g\u0302in. Ili ofte malakceptas referencojn al religia novigado kiun aliaj spertas kaj estas vidataj kiel grupo aparte de la plimulto."}, {"text_idx": "#000189", "text": "Parenteze, la diferencoj inter c\u0302iuj c\u0302i tiuj grupoj estas difuzaj kaj povas s\u0302ang\u0302ig\u0302i dum la tuta vivo de homoj."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Malkreskanta Rusio deklaras sin protektanto de c\u0302iuj rusparolantoj"}, {"text_idx": "#000192", "text": "C\u0302i tiu granda grupo estas strategia por Rusio pro pluraj kialoj: Unue, Rusio estas plejparte malkreskanta nacio kun log\u0302antaro en konstanta malpliig\u0302o rezulte de la malbonaj vivkondic\u0302oj de la plimulto, malata vivdau\u0306ro kaj amasa intelekta elmigrado."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Due, Rusio dependas de la rusparolantoj kiuj g\u0302enerale sekvas rusiajn amaskomunikilojn por ke tiuj reprezentu g\u0302iajn interesojn en pluraj landoj kaj kreu lokajn premajn grupojn kiuj favoras rusian komercon kaj politikajn interesojn."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Trie, Moskvo utiligas tiujn komunumojn kiam g\u0302i volas kontrau\u0306i lokajn au\u0306 eksterlandajn registarojn, per ludado de la karto de minoritatoj supozeble senigitaj de siaj kulturaj au\u0306 ligvaj rajtoj. C\u0302i tio ofte okazas por kontrau\u0306stari al Eu\u0306ropa Unio [eo] per la rusparolantaj komunumoj de la baltaj s\u0302tatoj. Tio servas kiel ekskuzo por dau\u0306rigi subtenadon de Transnistrio [eo] kaj, fine, tio estis uzata en la pravigo de Moskvo por okupi Krimeon [eo], partojn de la Luganska kaj Donecka provincoj [eo], kaj plej lastatempe, la tutan Ukrainion."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Nuntempe, Moskvo intence manipulas la diversan kaj kompleksan nocion de la rusparolantoj por nei iliajn proprajn specifajn identecojn: multaj el ili, ec\u0302 en Ukrainio, kiuj parolas la rusan kiel gepatran lingvon au\u0306 estas dulingvaj, ne identig\u0302as kiel rusa etno kaj, certe, ne identig\u0302as kun Rusio. Tamen, Moskvo deklaras ke g\u0302i defendas ilin."}, {"text_idx": "#000196", "text": "La realo estas ke kiam (Rusio) bombardas urbojn kiel H\u0302arkivo, en norda Ukrainio, g\u0302i bombas homojn de rusa etno kaj rusparolantojn egale."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Por pli da informoj pri tiu c\u0302i temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Ekrankopio de la jutuba kanalo de Okean Elzi [uk: \u041e\u043a\u0435\u0430\u043d \u0415\u043b\u044c\u0437\u0438] kun la titolo de la kanto \u201cMisto Vesni\u201d (La urbo de printempo). En la malsupra dekstra angulo, mesag\u0302o en la angla kaj sube en la rusa memorigas la militon de Rusio en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000200", "text": "La ukraina grupo Okean Elzi (ukraine \u041e\u043a\u0435\u0430\u043d \u0415\u043b\u044c\u0437\u0438, lau\u0306vorte \u2018la oceano de Elsa\u2019) estas elstara stelo en la muzika scenejo de la lando. G\u0302i estis fondita en 1994 en Lvivo [eo], historia urbo en okcidenta Ukrainio. Post kiam la grupo movig\u0302is al Kievo [eo], ili komencis ricevi internacian atenton kaj farig\u0302is la unua moderna ukraina grupo kiu prezentig\u0302is en la rusia kanalo de MTV en 1998. Poste, la grupo ig\u0302is vaste konata kaj akiris adorantojn en multaj post-sovetiaj landoj. La plej multaj ruslingvanoj povas, kun malmulte da peno kompreni au\u0306 diveni la signifon de la ukraina kantoteksto. La grupo ankau\u0306 komencis fari koncertojn en Rusio kaj Eu\u0306ropo, kaj poste akiris kultan statuson en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000201", "text": "La c\u0302efkantisto, Svjatoslav Vakarc\u0302uk, ig\u0302is vera famulo: en 2005 li farig\u0302is Bonvola Ambasadoro de Unuig\u0302intaj Nacioj, en 2007\u20132008, kaj poste denove en 2019\u20132020, li estis deputito c\u0302e la ukraina parlamento, kaj iumomente estis konsiderita pintkandidato en la prezidentaj balotoj de 2019. La 7-an de marto li alig\u0302is al la ukraina armeo por servi en la defendaj fortoj de la lviva regiono."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Ekde tiam li parolis publike pri la milito, alvokante rusiajn famulojn rompi ilian silenton kaj sin deklari kontrau\u0306 la milito. G\u0302is la milito, kelkaj rusiaj kantistoj havis enorman sekvantaron en Ukrainio kaj faris komerce sukcesajn turneojn en la lando."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Depost la komenco de la milito, Vakarc\u0302uk koncertis senpage por la ukraina publiko, ofte sole, kantante kaj ludante la pianon au\u0306 la gitaron en metrostacioj, antau\u0306 fervojaj stacidomoj kaj provizoraj translokigaj tendaroj kiel videblas en c\u0302i tiu filmeto en la metroo de H\u0302arkivo [eo]."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Unu kanto, kiun li regule prezentas, havas specialan signifon. G\u0302i nomig\u0302as \u201c\u041c\u0456\u0441\u0442\u043e \u0432\u0435\u0441\u043d\u0438\u201d (\u2018Misto Vesni\u2019 au\u0306 \u2018La urbo de printempo\u2019) kaj estas dedic\u0302ita al lia hejmurbo Lvivo."}, {"text_idx": "#000205", "text": "La originala versio, kiu aperis en 2021, estas duopaj\u0302o kune kun kantistino Irina S\u0302vajdak de la grupo \u041e\u0434\u0438\u043d \u0432 \u043a\u0430\u043d\u043e\u0435 (Odin v kanoe). Vakarc\u0302uk, kiu verkis la kantotekston, klarigas ke tio estas la unua kanto kiun li verkis pri sia hejmurbo."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Hodiau\u0306 Lvivo farig\u0302is enirejo por pli ol 3 milionoj da ukrainaj rifug\u0302intoj, kiuj forlasis orientajn kaj nordajn partojn de sia lando por forfug\u0302i de rusiaj bombadoj kaj serc\u0302i rifug\u0302ejon en Pollando, Slovakio kaj Hungario. Ili c\u0302iuj trairas tra Lvivo, per trajno, au\u0306toj, busoj. De la malfrua 18-a g\u0302is la frua 20-a jarcentoj, Lvivo ankau\u0306 estis parto de la Au\u0306stra-Hungara-Imperio [eo] kaj hodiau\u0306 simbolas g\u0302eneralajn ukrainajn aspirojn por denove esti parto de Eu\u0306ropo kaj malproksimig\u0302i de Rusio."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Tiel la teksto de la kanto akiris simbolan signifon kaj ja s\u0302ajnas paroli pri la hodiau\u0306a tragedio. La kanto komencig\u0302as per la sekvaj vortoj:"}, {"text_idx": "#000210", "text": "Por pliaj informoj pri c\u0302i tiu temo, vidu nian specialan raportadon (anglalingve) Russia invades Ukraine (Rusio invadas Ukrainion)"}, {"text_idx": "#000212", "text": "Ekrankopio de la komenca pag\u0302o de la projekto \u201cANA TELE\u201d"}, {"text_idx": "#000213", "text": "[Artikolo origine publikigita en la rusa, la 16-an de au\u0306gusto 2016]"}, {"text_idx": "#000214", "text": "Kiel oni scias, Rusio estas multnacia lando. Lau\u0306 artikolo 68-a de la Konstitucio de la Rusia Federacio [eo], la s\u0302tata lingvo sur la teritorio de la Rusia Federacio estas la rusa. Konforme al paragrafo 2 de la sama artikolo, la respublikoj rajtas instrui proprajn s\u0302tatajn lingvojn. Bedau\u0306rinde, tio fakte ne signifas, ke c\u0302iuj reprezentantoj de la multnombraj popoloj de Rusio flue parolas sian gepatran lingvon."}, {"text_idx": "#000215", "text": "En la libro \u201cKiel kaj kial konservi la lingvojn de la popoloj de Rusio\u201d, la esploristoj K. Zamjatin, A. Pasanen kaj J. Saarikivi rimarkas, ke la situacio de la naciaj lingvoj en Rusio ne estas tre kurag\u0302iga, kvankam ne katastrofa. Tamen, la teorio estas iom en konflikto kun la praktiko. Lau\u0306 la fakta situacio, nur en kelkaj el la 83 konsistigaj entoj de la Rusia Federacio eblas ricevi edukadon en la nacia lingvo. En la tiel nomataj \u201cnaciaj lernejoj\u201d instruado estas ofte en la rusa, kaj la denaska (t.e. loka) lingvo estas uzata nur en la kurso en kiu oni g\u0302in instruas. Tiel, oni ne kapablas paroli pri aktualaj temoj en c\u0302i tiu lingvo kaj ne facilas trejni sin por uzi la lingvon ankau\u0306 skribe. La lingvoj de la popoloj de Rusio kutime estas instruataj dum nur kelkaj horoj semajne, ofte kiel libere elektebla fako fine de la lerneja tago. Se la lingvo ne estas uzata hejme, tia trejnado ne malhelpas g\u0302ian malaperon. Akiri profesian edukadon en minoritata lingvo praktike ne eblas \u2014 la sola escepto estas kutime filologia edukado en la gepatra lingvo, destinita al instruistoj kiuj celas instrui tian lingvon."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Tamen, kiel notas la au\u0306toroj de la libro, en iuj regionoj de la lando la situacio de instruado de minoritataj lingvoj ankorau\u0306 estas signife pli bona ol en la resto de la Rusia Federacio. Tiel, en la respublikoj Tatario [eo] kaj Bas\u0302kirio [eo] estas lerneja instruado en la loka lingvo (tatara kaj bas\u0302kira, respektive) kaj ekzistas ec\u0302 lernejoj, kie oni instruas en la lingvoj de aliaj minoritatoj, marioj [eo] kaj udmurtoj [eo]. Tamen, ec\u0302 kie instruado disponeblas en aliaj lingvoj ol la rusa, multaj studentoj de naciaj minoritatoj frekventas lernejojn kie la lecionoj estas en la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Pupo en nacia tatara kostumo. Bildo kun permeso de russiandolls.ru."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Gravas memori, ke granda parto de la popoloj de Rusio log\u0302as ekster siaj naciaj teritorioj. En tia situacio, studi sian gepatran lingvon \u2014 ec\u0302 kiel fakon \u2014 ofte simple ne eblas. En kelkaj kazoj, la granda plimulto de la lingva komunumo povas loli ekster la naciaj respublikoj \u2013 ekzemple, pli ol 60% de la tataroj kaj mordvoj [eo]."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Se oni fidas la datumojn pri la log\u0302antara censo de 2010 en Rusio, evidentig\u0302as, ke nacieco ne c\u0302iam signifas ke oni regas la nacian lingvon. La tatara estas la dua plej parolata lingvo en la Rusia Federacio, sed la parto de tiuj, kiuj parolas g\u0302in, estas 3% de la tuta nombro de rusoj kiuj parolas aliajn lingvojn, estante en la tria loko post la rusa (99%) kaj la angla (5%). Averag\u0302e 68,5% de la tataroj parolas sian gepatran lingvon en Rusio, sed kono de la nacia lingvo multe varias lau\u0306 la regiono de la lando. Jen la subjektoj (administraj regionoj) en la Volga Federacia Distrikto lau\u0306 la plej granda nombro de tataroj kiuj regas la tataran: Tatario, la C\u0302uvas\u0302a Respubliko, Mordovio, la Penza Regiono, la Respubliko de Marij El, la Regiono Nij\u0302nij Novgorod, same kiel la Astrah\u0302ana Regiono. En c\u0302i tiuj regionoj, la tatara lingvoscio inter tataroj estas super la mezumo, en Tatario c\u0302i tiu cifero estas preskau\u0306 93%. Tiuj kiuj konas plej malbone sian nacian lingvon estas la tataroj log\u0302antaj en la Ekstremorienta Federacia Distrikto (Amura Provinco, Juda Au\u0306tonoma Provinco, Provincoj Kamc\u0302atko kaj C\u0302emara, Sah\u0302alena Provinco), en la nordo (Neneca Au\u0306tonoma Regiono) kaj en la okcidento de la lando (Kaliningrada Provinco). La H\u0302abarovska Provinco fermas la liston \u2013 c\u0302i tie nur 23% de tataroj parolas la tataran."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Nu, se la nacia lingvo estas parolata en la familio, tiel la infano lernas g\u0302in de infanag\u0302o lau\u0306 natura maniero. Kaj kio pri tiuj, kiuj jam plenkreskis, sed ne lernis sian gepatran lingvon kaj s\u0302atus regi g\u0302in kiel plenkreskuloj?"}, {"text_idx": "#000221", "text": "La komuna projekto ellaborita de la lernejo pri la angla EF English First, kaj la Ministerio pri Edukado kaj Scienco de la Respubliko Tatario, la reta lernejo de la tatara lingvo \u201cANA TELE \u201d (tatare: \u201cgepatra lingvo\u201d), kiu malfermis siajn pordojn en februaro 2013 [ru], celas tiajn homojn. La lernejo estis kreita nome de la Prezidento de Tatario R.N. Minnih\u0302anov post multaj plendoj ricevitaj kaj de log\u0302antoj de Tatario kaj de aliaj regionoj de la Rusia Federacio, kaj de personoj kiuj log\u0302as eksterlande."}, {"text_idx": "#000222", "text": "La lernejo ANA TELE ne estas organizita lau\u0306 tradicia formato \u201cnigra tabulo \u2013 lerneja skribtablo \u2013 lernolibro\u201d. Kompreneble, lerni lingvon ne eblas sen lingvolernaj ekzercoj (en la programo estas 3 000 da ili), sed ANA TELE inkluzivas ankau\u0306 54 filmetojn, 10 000 sonfragmentojn kaj 5 000 bildojn. C\u0302iu leciono komencig\u0302as per trejna filmeto kaj finig\u0302as per la rilata tasko, kiu ebligas enkapigi la lernitajn konceptojn, dank\u2019 al kio eblas eviti plian skribadon kaj memorigadon de vortprovizo. Ankau\u0306 konversaciaj klasoj kun instruisto estas ofertataj, kaj la lernejo mem memorigas la studentojn pri tiu ebleco (telefone au\u0306 retpos\u0302te). Notindas ankau\u0306 la bonega teknika ekipaj\u0302o de la projekto: dum pluraj monatoj da trejnado, mi neniam alfrontis teknikajn problemojn. Sen mencii la facilecon de uzado: oni povas ekzerci ie ajn kaj iam ajn, oni nur bezonas interretan aliron."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Cetere, la projekto estas populara ne nur en Rusio:"}, {"text_idx": "#000224", "text": "@RusMinnikhanov \u0420\u04e9\u0441\u0442\u04d9\u043c \u04d9\u0444\u04d9\u043d\u0434\u0435! \u0410\u041d\u0410 \u0422\u0415\u041b\u0415 \u043f\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u043c\u043c\u0430\u0441\u044b\u043d\u0430 \u044f\u0440\u0434\u04d9\u043c \u04e9\u0447\u0435\u043d \u0441\u0435\u0437\u0433\u04d9 \u0437\u0443\u0440 \u0440\u04d9\u0445\u043c\u04d9\u0442! \u041c\u0438\u043d \u0442\u0430\u0442\u0430\u0440 \u0442\u0435\u043b\u0435\u043d \u0410\u043c\u0435\u0440\u0438\u043a\u0430\u0434\u0430\u043d \u04e9\u0438\u0306\u0440\u04d9\u043d\u04d9\u043c \u04bb\u04d9\u043c \u0443\u043b \u0431\u0438\u043a \u0444\u0430\u0438\u0306\u0434\u0430\u043b\u044b."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Depost la ekesto de la projekto, pli ol 30 000 homoj sekvis la kurson. C\u0302iujare la lernejo malfermas siajn pordojn al 10 000 novaj uzantoj. Alig\u0302u ankau\u0306 vi! Rakhim itegez! (tatare: Bonvenon!)"}, {"text_idx": "#000229", "text": "La c\u0302efurbo de Ukrainio, Kievo, estas atakata de la komenco de la invado la 24-an de februaro 2022. La 8-an de marto, Rusio malfermis duan fronton c\u0302e la c\u0302efurbo de la nordoriento, provante c\u0302irkau\u0306i g\u0302in plene. G\u0302is la 19-a de marto, ses milionoj da homoj estis interne delokitaj kaj 3 milionoj da homoj forlasis la landon."}, {"text_idx": "#000230", "text": "Rusiaj armeaj manovroj evoluas de malrapidaj surteraj movadoj tra la lando g\u0302is agresema urba militado. Batalado c\u0302iam pli malproksimig\u0302as de la regado de kritikaj vojoj por alporti provizojn al la kontrolo de s\u0302losilaj kvartaloj. Raportoj indikis, ke Rusio jam rekrutas siriajn kaj c\u0302ec\u0302enajn [eo] batalantojn lertajn en urba militado, antau\u0306vidante batalojn por urbocentroj."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Vers\u0302ajnas, ke batalado ene de la c\u0302efaj urboj de Ukrainio signife prokrastos la rusian ofensivon. En 2016, la iraka armeo, kun 100 000 soldatoj, bezonis pli ol ok monatojn por kapti Mosulon [eo], urbon kun kelkaj miloj da batalantoj de la Islama S\u0302tato [eo]. En 1994, 60 000 rusiaj soldatoj pasigis kvin monatojn en C\u0302ec\u0302enio provante okupi g\u0302ian c\u0302efurbon Groznon [eo]."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Se la antau\u0306aj urbaj ofensivoj de Rusio estas indikaj de pli granda s\u0302ablono, la batalo en la urboj de Ukrainio kondukos al amaso da viktimoj, malsato kaj fiasko de la plej multaj humanitaraj konvojoj. Rusio povus denove uzi rifug\u0302intojn kiel armilon, uzi kontrau\u0306leg\u0302ajn municiojn au\u0306 taktikajn nukleajn atakojn kontrau\u0306 s\u0302losila infrastrukturo por premadi al plena kapitulaco. Sendepende de la metodoj, la invado de Rusio en Ukrainio dau\u0306re pliseverigos unu el la plej malbonaj humanitaraj krizoj en Eu\u0306ropo ekde la Dua Mondmilito."}, {"text_idx": "#000233", "text": "La historio de Rusio pri urba militado"}, {"text_idx": "#000234", "text": "Pluraj internaciaj militistaj kaj politikaj fakuloj zorgas pri tio, ke la atako de Rusio kontrau\u0306 Kievo similos al bataladoj en C\u0302ec\u0302enio kaj Sirio. Michael Kofman, fakulo pri la rusia militistaro c\u0302e la Centro por Maramea Analizo diris: \u201cSed min sufic\u0302e maltrankviligas ke tio povas efektive ig\u0302i ia pli malgranda au\u0306 pli malforta versio de Grozno.\u201d"}, {"text_idx": "#000235", "text": "En 1994, malgrau\u0306 atendoj de rapida venko, 60 000 rusiaj soldatoj pasigis kvin monatojn en C\u0302ec\u0302enio provante okupi g\u0302ian c\u0302efurbon Groznon. Pavel Grac\u0302ov, la ministro pri defendo de Rusio de 1992 g\u0302is 1996 antau\u0306diris, ke Rusio povus preni Groznon, urbon kun 490 000 log\u0302antoj, en malpli ol du horoj kun nur kelkaj paras\u0302utistoj. Antau\u0306 la invado, Rusio prognozis ke c\u0302ec\u0302enoj ne rezistos, sed anstatau\u0306e bonvenigos la invadajn trupojn."}, {"text_idx": "#000236", "text": "C\u0302i tie Rusio rompis s\u0302losilan regulon de propagando: mensogu al aliaj, ne al vi mem. Prenu c\u0302i tiun klarigan ekzemplon: en regimento de la 90-a Tanka Divizio, 49 el 56 tac\u0302mentestroj j\u0302us diplomig\u0302is c\u0302e la akademio; duono neniam antau\u0306e pafis realan municion de siaj tankoj. Al multaj estis rakontite, ke ili iros al trejna misio, ne al armea interveno en C\u0302ec\u0302enion."}, {"text_idx": "#000237", "text": "Antau\u0306tage de Silvestro 1995, rusaj trupoj c\u0302irkau\u0306is Groznon de tri flankoj kaj komencis la invadon el la nordo. Post gravaj perdoj en la brigado \u201cMajkop\u201d de Rusio en la fruaj tagoj de la invado, la armeo komencis c\u0302efe uzi artilerion. Dum 20 tagoj kaj noktoj, bomboj kovris Groznon, ofte kun pli ol 3 000 atakoj je horo."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Kiam rusiaj soldatoj eniris la urbon, ili ne estis pretaj por urba militado, kio kau\u0306zis senbridajn okazaj\u0302ojn de fratmortiga milito. La komplika reliefo de Grozno donis klaran avantag\u0302on al la defendantaj soldatoj, kiuj konis la konstruaj\u0302ojn, najbarecojn, metroojn [Noto de redaktoro: en Grozno ne ekzistas metroo] kaj kloaksistemojn. C\u0302ec\u0302enoj forigis au\u0306 formovis stratsignojn kaj zorgis ke pordoj kaj korpoj de soldatoj servu kiel boobytrap [kas\u0302ita eksplodilo preparita tiel, ke objekto au\u0306 viktimo nesuspektanta eksplodigos g\u0302in]."}, {"text_idx": "#000239", "text": "En Journal of Military Medicine, General-majoro V. S. Novikov diris ke post kvar monatoj da batalado, \u201c72 procentoj [de soldatoj] havis iun specon de psikologia malordo (46 procentoj elmontris astenikajn depresio-simptomojn \u2013 sendormecon, mankon de motivig\u0302o, maltrankvilon, neu\u0306ro-emocian streson, au\u0306 lacecon \u2013 kaj la aliaj 26 procentoj elmontris psikozajn reagojn kiel ekzemple altgrada maltrankvilo au\u0306 agresemo, degenero de moralaj valoroj au\u0306 interhomaj rilatoj, kaj ekscitig\u0302o au\u0306 depresio)\u201d. La simptomoj des pli pligravig\u0302is ju pli longe la soldato restis batalanta en la urbo. La milito ankau\u0306 kau\u0306zis dau\u0306rantajn difektojn sur la infanojn de la urbo. Iu kuracisto dum la milito substrekis ke la infanoj \u201cfarig\u0302is pli agresemaj, nervozaj, kruelaj\u201d."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Dum la rusia armeo signife s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj modernig\u0302is ekde la 1990-aj jaroj [Noto de redaktoro: tio okazis ekde la 2000-aj jaroj], g\u0302i uzis similajn strategiojn en Sirio. Dum la Siria Enlanda Milito [eo], parte pro rusia aerhelpo, la batalo por Alepo (2016) markis unu el la plej mortigaj bataladoj de la tuta milito. Rusiaj bombadkampanjoj celis log\u0302domojn, merkatojn kaj lernejojn. Pli ol 400 civiluloj kaj 90 infanoj estis mortigitaj en atakoj uzintaj incendiajn kaj grapolajn bombojn [eo], kiuj estas armiloj oficiale malpermesitaj de Protokolo III de la Konvencio pri Konvenciaj Armiloj (CCW)."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Rusiaj oficiroj kaj analizistoj dau\u0306re asertis ke c\u0302iuj iliaj atakoj celis malamikan infrastrukturon. Aleksandro Lapin, generalo-kolonelo de la Centra Armea Distrikto de Rusio, deklaris ke rusiaj aviadilaj atakoj nur celis la log\u0302istikajn itinerojn de la malamiko, riproc\u0302ante la kontrau\u0306-Assad-fortojn pri c\u0302iu bombado de civiluloj."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Dum la partopreno de Rusio en la Siria enlanda milito, la Organizo por la Malpermeso de Kemiaj Armiloj (OPCW) [eo] raportis, ke kemiaj armiloj plej vers\u0302ajne estis uzitaj 17 fojojn. Moskvo celkonscie prokrastis la enketon de OPCW, dum g\u0302i aktive neis kaj kas\u0302is c\u0302ian uzon de kemiaj armiloj en Sirio."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Dum la atako de Moskvo kontrau\u0306 civila infrastrukturo, Rusio uzis kiel armilon civitanojn fug\u0302intajn de siaj hejmoj, por malstabiligi la regionon. Ekde 2016, la kontrau\u0306leg\u0302aj bombadkampanjoj de Rusio celis 14 hospitalojn. La atakoj kontrau\u0306 urboj devigis pli ol 10 milionojn da sirianoj fug\u0302i de sia hejmo. En 2016, la tiama c\u0302efministro de Turkio Ahmet Davutog\u0306lu kaj la iama gvidanto de la Partio por Justeco kaj Disvolvig\u0302o (AKP) [eo] diris, ke Rusio \u201ckondutas kiel terorista organizaj\u0302o kaj devigas civilulojn fug\u0302i\u201d, per bombadoj \u201csen ajna distingo inter civiluloj kaj soldatoj, au\u0306 infanoj kaj maljunuloj\u201d."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Okba Mohammad, j\u0302urnalisto c\u0302e Baynana, arablingva homrajta revuo en Hispanio, notis ke \u201cRusio estis la arkitekto de humanaj koridoroj, kiujn, kiel sirianoj, ni konsideras delokado sub rusia superrigardo. G\u0302i nuntempe ripetas c\u0302i tiun strategion en Ukrainio. Rusio kutime celas civilulojn kaj iliajn grupig\u0302ojn por krei premon kaj atingi gajnojn.\u201d Raportoj kaj enketoj eh\u0302is similan starpuntkon."}, {"text_idx": "#000245", "text": "C\u0302ie, la rusia armea trejnado s\u0302ang\u0302is sian fokuson al urboj kiel c\u0302efa batalkampo. Aleksandro J\u0302uravlov, generalo-kolonelo kiu gvidis rusiajn trupojn en Sirio, esprimis zorgon en 2018 pri \u201ckontrau\u0306leg\u0302aj armitaj fortoj\u201d log\u0302igitaj en urboj. Grupoj kiel ISIS koncentrig\u0302us en urbaj areoj kaj \u201ctransformus ilin en fortikaj\u0302ojn\u201d. Kiel rezulto, ekde 2018, la rusia armeo konstruis anticipe plurajn urbmilitajn trejncentrojn tra la lando."}, {"text_idx": "#000246", "text": "Se Rusio decidas engag\u0302ig\u0302i en longdau\u0306ra urba militado tra Ukrainio, tio vers\u0302ajne dau\u0306ros jarojn kaj kostos centojn da miloj da vivoj. La urbestro de Kievo, Vitalij Klic\u0302ko, publike deklaris: \u201cC\u0302iu domo, c\u0302iu strato, c\u0302iu transirejo rezistos, g\u0302is morto se necese.\u201d Civiluloj tra Ukrainio miksis brulbotelojn (\u201cMolotov\u201c) [eo], s\u0302ang\u0302is direktosignojn tra la lando kaj okupig\u0302is pri sabotado."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Pro armea fiasko en kelkaj urboj, la rusia armeo jam komencis uzi artileriajn bombadojn kaj sendistingan mortigon de civiluloj. La atako de Rusio kontrau\u0306 la teatro en Mariupolo, kiu mortigis 300 civilulojn, estas nur la komenco de multe pli sanga urba kampanjo."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Por pliaj informoj pri tiu c\u0302i temo, vidu nian specialan raportadon (angle): Rusio invadas Ukrainion."}]