[{"text_idx": "#000001", "text": "Vers\u0302ajne homoj fermentigas ekde c\u0302iam. Fermentintaj mang\u0302aj\u0302oj pli bone digestig\u0302as. Alkoholo estas ofte kunligita kun religio kaj socio. Fari bieron estas malfacila procedo, kiu postulas grenan kulturon, duetapan procedon kaj vazarojn. Prabiero estas bona indikilo de socia organizo. Sekve biero trovig\u0302as au\u0306 trovig\u0302is preskau\u0306 c\u0302ie. Prabieroj estis ofte rigardataj kiel mang\u0302aj\u0302oj, likvaj mang\u0302aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Kiam kaj kiel la unua prabiero estis ekfarita, ni ne scias. Kie estas spuroj tie estas historio. Pri prabiero ni havas nur kelkajn spurojn. Nia vojag\u0302o en bierlando komencig\u0302as c\u0302. 7000 a.K. Tiam la plej mal\u00adnovaj registritaj spuroj de fermentintaj trinkaj\u0302oj trovig\u0302as en C\u0302inio sur potaj\u0302eroj. Tie vilag\u0302anoj komencis fermentigi alkoholan trinkaj\u0302on malgrandskale au\u0306 ec\u0302 individuskale. Pli grava estas nia dua etapo: lau\u0306 specifaj arkeologiaj atestaj\u0302oj, la antikvaj Sumeranoj g\u0302uis bieron ec\u0302 antau\u0306 6000 jaroj. Sumero estas suda regiono de la antikva Mezopo\u00adtamio, hodiau\u0306 parto de Irako."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La vera komenco de grandskala, preskau\u0306 industriskala produktado de biero okazis en Egiptio. Egiptio estis ega biernacio kaj la egipta nomo de biero estis Heneqet. Pli ol 20 egiptiaj bierspecoj estis tiam konataj, ekzemple Zythum (el hordeo kaj daktiloj; milda), Dizythum (forta), Carmi (dolc\u0302a), Korma (el zingibro) kaj Bouza (el tritiko kaj hordeo). Tiu lasta estas ankorau\u0306 produktata."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ankorau\u0306 en Sumero c\u0302irkau\u0306 1800 a.K. arkeologiistoj trovis poemon gravuritan sur argiltabuletoj, kiu atestas pri evoluinta bier\u00adkulturo kaj estas unu el la plej fruaj homaj skribajoj. Tio estas poemo, al Ninkasi, la patrona diino de biero; kaj g\u0302i nomig\u0302as 'la himno al Ninkasi'. Krome, c\u0302i tiu poemo al la bierdiino estas la plej malnova biera recepto. [vidu s\u0302ian nomon per sumera skribo supre \u2013 NdlR]"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Vi estas tiu, kiu bakas la bapiran panon en la granda forno,"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Vi estas tiu, kiu trempas la malton en bokalo, [...]"}, {"text_idx": "#000013", "text": "faras el mielo kaj vino. [...]"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Kiam vi eltiras la filtritan bieron el la kuvego,"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ni revenu en Egiption, c\u0302irkau\u0306 1200 a.K. dum la regado de Ramseso la 2-a. Tie tiam pli ol unu miliono da litroj da biero estis produktata jare nur por kulto. Menciindas ankau\u0306, ke c\u0302iu nekropola laborulo ricevadis 70 litrojn da biero monate. Tio supozigas egan industri\u00adskalan produktadon kaj efikan transdonsistemon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En Malgranda Azio, c\u0302irkau 700 a.K, la reg\u0302o Midaso (la reala) de Frigio estis entombigita kun biero. Fakte, tie trovig\u0302is la plej grandaj ferepokaj vazaroj : 157 bronzaj vazoj, interalie grandaj tinoj, kruc\u0302oj kaj bovloj. Nekredeble, en la jaro 2000 tiu biero estis fajne rekreita de usona bierfarejo kun la nomo Midas Touch (Tus\u0302o de Midas)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tiam finig\u0302as la historio de pra-bieroj. Plue mi rakontos al vi la historion de Eu\u0306ropa biero, sed ne forgesu, ke ekzistas bieroj kaj kvazau\u0306bieroj c\u0302iuloke en Afriko (dolo, munkojo), Azio (\u2019chang\u2019 kaj sakeo jes!), Ameriko (\u2019chicha\u2019) kaj Barato (\u2019jann\u2019 kaj suruo)."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la jaro 882, la unua uzo de lupolo en bierfarado estis registrita fare de abato Adalard de Corbie, kiu naskig\u0302is en Flandrio kaj mortis en Francio."}, {"text_idx": "#000021", "text": "1040: La plej malnova regist\u00adrita bierfarejo, kiu senc\u0302ese bierfaras ekde tiam kaj plu bierfaras, estas la Abateja bier\u00adfarejo Weihenstephan. G\u0302i aki\u00adras bierfarardan permesilon el la urbo Freising en Bavario. (2)"}, {"text_idx": "#000022", "text": "La sekva etapo okazis en 1616 kaj estas la plej grava, almenau\u0306 simbole. La leg\u0302o de pureco estas germana ordono, kiu havas sian originon en la duklando Bavario. Lau\u0306 tiu leg\u0302o, biero povas enhavi nur tri ingrediencojn: hordeo, lupolo kaj akvo. Lupola biero dau\u0306ras pli longe kaj rezistas al difektig\u0302o pli bone. Notinde, gisto ne estas en la listo, c\u0302ar la kialo de fermentado estis tiam ankorau\u0306 plena mistero! Krome g\u0302i estas la plej frua varoleg\u0302o en la mondo.."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Nun anekdotoj. En 1553, iuj anglaj drinkuloj atribuas al d-ro Alexander Novell la gravan inventon de la korkfermita botelo da biero."}, {"text_idx": "#000024", "text": "En 1721 aperis la unua mencio de Porter (forta angla biero). En Londono, dum la 18-a jarcento, porter-drinkado estis socia feno\u00admenego."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La unua Oktobrofesto, en 1810, estis organizita por festi la ge\u00adedzig\u0302on de kronprinco Ludwig kaj princino Therese von Sachsen-Hildburghausen. Ekde tiam estas tradicio en Germanio: c\u0302iujare estas bier\u00adfesto en memoro de tiu dato."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ekde 1822, la eu\u0306ropa bier\u00adindustrio estis tre forta kaj ig\u0302is eksportindustrio, mondskale kiam la firmao East India Trading Company petis Samuel Allsopp ekfari hindan helan elon (IPA = Indian Pale Ale). G\u0302i nek estis farita en Hindio, nek lau\u0306 hindiana gusto, sed nur por anglaj kolonianoj. Tiu biero estas bone trans\u00adportebla, c\u0302ar g\u0302i bone konservig\u0302as."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Moderna biero estas industria biero farata lau\u0306 specifaj\u0302oj. IPA estas moderna biero."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Novan kvalitan kaj gustan normon estis establita en 1842. Per kombinaj\u0302o de novaj teknikoj kaj pli helaj maltoj la unua Golden Pilsner estis kreita en Bohemio. Tiu biertipo s\u0302torme disvastig\u0302is tra Eu\u0306ropo kaj poste mondskala."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mastrumado de la malvarma fermentado per industria malvarmigo okazis inter 1852 kaj 1856. Tio estis nekredebla revolucio. Antau\u0306e malvarma fermentado okazis nur dum vintro. La bierindustrio, precipe Carlsberg, kolektigis tiom da glacio el riveroj, kiom lau\u0306leg\u0302e, c\u0302ar la prenado de glacio devis esti reguligita."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Iom poste (1858 g\u0302is 1876) Pasteur, franca mikrobiologiisto, demonstris ke fermentado rezultas de vivaj\u0302oj. \u201eFermantado estas vivo sen aero\u201d li proklamis."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Pasteur science priskribis la vinfermentadon kaj la bierfermentadon kaj li evoluigis proce\u00addojn por konservi bierojn en la urbo Lillo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "En Usono, la malpermeso de produktado, vendo, importado kaj transporto de alkoholaj\u0302oj dau\u0306ris 13 jarojn, de 1920 g\u0302is 1933."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La lasta etapo de nia vojag\u0302o: la unua ladskatolo de biero estis vendita en Usono en 1933. Tuj poste en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En 1905, en Anoelin, familio Lepers inau\u0306guris sian novan gravan bier\u00adfarejon. Ili faras bonan bieron, kiun ni povas trinki kaj g\u0302ui ankorau\u0306 nun\u00adtempe. Tiu biero nomig\u0302as Angelus."}, {"text_idx": "#000037", "text": "En 2015 ni, esperantistoj, trinkis la bieron Lepers por kune festi la centan UK."}, {"text_idx": "#000040", "text": "C\u0302i tiu artikolo estis verkita de Denis Jeanteur kaj publikigita en Esperantista Vegetarano, n-ro 2, 2015."}]