[{"text_idx": "#000002", "text": "Juna paro dancas je la ritmo de argentina c\u0302amameo [eo]. Iliaj pas\u0302oj samtempig\u0302as, iliaj korpoj tenere tus\u0302etas, iliaj rigardoj renkontig\u0302as kaj malrenkontig\u0302as, ili brakumas unu la alian, ili kisas kaj fandig\u0302as lau\u0306 harmonia ritmo en kvazau\u0306reva erotika atmosfero. S\u0302ajnas kiel perfekta romantika renkontig\u0302o, sed g\u0302i finig\u0302as en necerta maniero. Tiam ekestas malkomforto simila al tiu, kiu okazas c\u0302e j\u0302us komencintaj, j\u0302us konatig\u0302intaj amrilatoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302iuj tiaj komplikaj\u0302oj de c\u0302i tiu romantika rakonto miksig\u0302as en la filmeto Mujer, la unua unuopaj\u0302o de la kolektivo de disidentaj artistoj Bagner. Temas pri unu minuto kaj duono kombinanta kaj erotikon kaj pasion kune kun la argentina folkloro el la regiono Litoral [eo]. G\u0302i estas ambicia projekto, kiu celas savi el forgeso tiujn sonojn, sentojn kaj tradiciojn per renovigita kaj diversa rigardo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sed... kio estas c\u0302amameo? Temas pri kulturaj\u0302o muzika kaj danca, kiu devenas de la nordoriento de Argentino. G\u0302i c\u0302efe venas de la provinco Corrientes [eo], sed ankau\u0306 de regionoj de Paragvajo, Urugvajo, suda Bolivio kaj Brazilo. G\u0302i kombinas gvaraniajn, afrikamerikajn kaj eu\u0306ropajn elementojn kaj estas grava parto de la regiona identeco."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La 16-an de decembro 2021, UNESKO inkluzivigis c\u0302amameon en la Listo de nemateria kultura heredaj\u0302o. Tiun saman tagon Mujer estis lanc\u0302ita. Por la produktoro Steven Bagner temis pri belega koincido pro tio, ke li sentas ke c\u0302amameo tre proksimas al liaj radikoj. Steven Bagner rakontas al Tutmondaj Voc\u0302oj:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cada provincia de Argentina tiene distintos ritmos, tienen sus caracteri\u0301sticas, tiene su sabor propio de la regio\u0301n. Y eso es lo que nosotros vamos reivindicando, y sobre todo, apropia\u0301ndonos, deconstruye\u0301ndolo, para incluir y mostrar diversidad."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Steven Bagner estas la nomo kaj de la produktoro kaj de la multkultura kolektivo de disidentaj artistoj. La kolektivo arigas c\u0302efe anojn de la GLAT-komunumo kaj laboras pri pluraj muzikaj kaj au\u0306dovidaj projektoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La fundamentaj membroj de Bagner estas: Steven, argentina muzikisto kaj produktoro; Zara Taylor, kanada kantisto; kaj Lilith Mogilat, kiu devenas el Argentino sed log\u0302as en Rusujo kaj respondecas pri la estetika kaj vida parto. Ankau\u0306 kunlaboras de tempo al tempo artistoj kaj talentuloj, kiuj partoprenas plurajn projektojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Steven, kiu log\u0302as en Moro\u0301n en la orienta parto de Bonaero, difinas la kolektivon kiel organizon pli horizontalan ol piramidan, kiu serc\u0302as diversecon de ideoj kaj homoj. Tiun serc\u0302on g\u0302i faras pere de c\u0302irkau\u0306iranta rigardo kaj en la geografia signifo, malproksime de la centro reprezentanta la c\u0302efurbon de la lando, kaj en la socia signifo. Jen la klarigo de Bagner:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Contratando remuneradamente a personas de colectivos trans, desde nuestro humilde lugar, se puede generar trabajo, se puede incluir, se puede tener diversidad, hay cosas para hacer. Somos artivistas y buscamos generar incomodidad desde el arte, para que el espectador pueda repensar. Creemos que la mu\u0301sica no solo es para el entretenimiento, puede ayudar a repensar."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kiam oni dungas transulojn el nia modesta loko, oni kapablas okazigi labors\u0302ancojn, inkluzivigon kaj diversecon. Estas aferoj por fari. Ni estas artivuloj (artistoj kaj aktivuloj) kaj celas estigi malkomfortecon pere de arto, por ke la spektanto repensu la aferojn. Ni kredas, ke muziko estas ne nur distrilo sed ankau\u0306 repensigilo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Lilith (dekstre) dum la filmado de Mujer. Foto de Cotton, proprieto de Bagner, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mujer estis filmita en log\u0302ejo en Sankt-Peterburgo, Rusujo. Unu el la modeloj estas transgenrulo, sed oni ne indikas ekzakte kiu el ili estas. Nur je la fino aperas frazo: \u201cDo vi estas transgenra viro\u201d [\u201cSo you are an FTM\u201d]. Oni evidentigas do la malkomfortecon, kiun kau\u0306zas la supozo pri la genro de homo pro ties aspekto. Oni ankau\u0306 parolas pri la malfacilaj\u0302oj pritrakti seksecon dum intima renkontig\u0302o."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La filmeton oni malpermesis en Rusujo c\u0302ar oni konsideris ke g\u0302i kontrau\u0306as la leg\u0302on, kiu malpermesas \u201csamsekseman propagandon\u201d. Eble pro tio, estas ec\u0302 pli grave por la aktoroj de Mujer tio, ke ili estas parto de la projekto kaj ke ili scias tion, ke ili estas videblaj ekster sia propra lando:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Lilith, al ir y venir, pudo ver de una manera muy marcada la diferencia. Como por ejemplo en Argentina, en Buenos Aires, las leyes han ido acompan\u0303ando de forma progresiva la visibilidad del colectivo LGBT. Pero en Rusia, va todo para atra\u0301s. Asi\u0301 que para estos chiques, poder participar en el video... No puedo explicar en palabras el valor que tiene."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Vojag\u0302inte de unu loko al alia, Lilith povis vidi tre evidentan malsamon. Ekzemple en Bonaero, Argentino, la leg\u0302oj akompanas progresive la videbligon de la GLAT-komunumo. Tamen en Rusujo, c\u0302io iras malantau\u0306en. Tial mi ne povas trovi g\u0302ustajn vortojn por klarigi kiom valoras partopreni la filmeton por c\u0302i tiuj junuloj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Danke al novaj historiaj esploroj, oni scias hodiau\u0306, ke virinoj ludis fundamentan rolon en la kreado de c\u0302amameo. Tamen tra la tempo, oni senvidebligis kaj formetis ilin en duan planon. Mujer depostulas tiun inecon ene de la folkloro:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dentro de todas las danzas con lo popular y lo tradicional, al menos desde Argentina, lo patriarcal es el eje. Es decir, siempre la mujer es la parte de\u0301bil, la parte a moldear, la parte a manejar. El hombre, la parte viril, fuerte. Y eso creo que cuenta como parte de lo que fueron las rai\u0301ces. Pero tambie\u0301n invitamos a cuestionar si es lo que seguimos queriendo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Rilate al tradiciaj kaj popolaj dancoj, almenau\u0306 en Argentino, patriarkeco estas kiel akso. Mi klarigas: virino estas la malforta flanko. S\u0302i estas tio, kion oni muldas kaj regas. Viro estas la forta flanko. Mi opinias tiun perspektivon, kiel parton de niaj radikoj. Tamen ni kurag\u0302igas homojn debati c\u0302u ni dau\u0306re deziras tion."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ankau\u0306 kvira [eo] tango aperis por postuli la realproprigon de tiuj unuaj roloj kaj por debati la samsekseman perspektivon kiel solan akceptindan modelon de seksaj kaj amaj rilatoj. Hodiau\u0306 g\u0302i estas fakte movado, kiu popularig\u0302is kaj kiu allogas GLAT-ulojn de la tuta mondo vizitantajn Bonaeron."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Oni povas pli bone kapti c\u0302i tiun depostulon de ineco en la dua unuopaj\u0302o de Bagner, La Rosa Cruz [La Rozkolora Kruco]. Temas pri tango, kiu enhavas grandegan simbolan s\u0302arg\u0302on. G\u0302i pritraktas pli personan temon pri Steven:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tiene que ver con un mu\u0301sico frustrado, abatido, que recie\u0301n encuentra su punto de empoderamiento cuando reconoce la parte femenina que hay en e\u0301l. [...] Una vez que abrace\u0301 todo lo que soy, pude empezar a construir algo que fuera importante para otres y crear estas alianzas con lo cultural. Me parecio\u0301 que pude decir, desde el orgullo, soy sudaca, soy provinciano, era el mejor papel que podi\u0301a jugar."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Temas pri frustrita kaj deprimita muzikisto, kiu j\u0302us trovas sian mempovigon kiam li agnoskas la inecan parton en si mem. [...] Kiam mi akceptis c\u0302ion, kio mi estas, tiam mi kapablis ekkonstrui ion gravan por aliaj homoj. Mi povis starigi c\u0302i tiujn aliancojn kun kulturo. Tiam mi kapablis fiere aserti: mi estas sudaca [sudamerikano], mi estas provincano. Tiuj estis la plej bonaj roloj, kiujn mi kapablis ludi."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kaj la teksto kaj la nomo de la kanto esprimas la belecon naskig\u0302antan el doloro. Temas pri la simbola s\u0302arg\u0302o, kiu pezas sur la korpo kiel kruco. Kaj poste, la renaskig\u0302o kaj akiro de povo. G\u0302i ankau\u0306 enhavas religian kaj spiritecan s\u0302arg\u0302on. \u201cApartigi religion kaj s\u0302taton, sperti religiecon kaj spiritecon el alia vidpunkto, estas aferoj, kiujn ni multe konsideras dum niaj projektoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tamen, ne ekzistas konata antau\u0306ulo de kvira c\u0302amameo. Mujer estas pionira projekto, kiu tus\u0302as tre enradikig\u0302intajn tradiciojn en la regiona kulturo. Kaj malgrau\u0306 tio, ke estis neeviteblaj malfavoraj reagoj flanke de tradiciemaj voc\u0302oj, la g\u0302enerala bilanco estis pozitiva. Junulara spektantaro tre bonvenigis la projekton."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ni ja konsciis pri tio, ke nia projekto estis ege riska. Tio estas, kaj ene de Argentino kaj de la argentina folkloro. Aliuloj estas nevideblaj. Ni sciis, ke kiel dirite en Argentino, ni \u201cmetis c\u0302iun nian viandon sur la rostigilon\u201d. Ni riskis nian tutan ideologion, ni montris nian veron, ni malfermig\u0302is. [...] Ni konstruas surbaze de tradicio, tre respekteme. [...] Se folkloro dau\u0306re restas tiom malfleksebla, g\u0302i malaperos."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Seguimos trabajando, viendo de que\u0301 manera podemos tejer redes que nos ayuden culturalmente a conectar y generar ma\u0301s diversidad. Estamos indagando, experimentando, grabando con un monto\u0301n de ge\u0301neros y mu\u0301sica de rai\u0301z, no solo argentina sino tambie\u0301n de pai\u0301ses aledan\u0303os... En muy poquito, algu\u0301n single nuevo saldra\u0301."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Ni dau\u0306rigas la laboron. Ni volas lerni kiel ni povas teksi retojn por helpi konekti kulturnivele kaj krei plian diversecon. Ni dau\u0306re esploras, eksperimentas, filmas amason da g\u0302enroj de muziko el folklora radiko, kiu venas kaj de Argentino kaj de najbaraj landoj. Tre baldau\u0306 aperos nova unuopaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Je\u0301re\u0301mie, c\u0302arma marborda vilag\u0302o sur la haitia sudokcidenta duoninsulo \u2013 tiu terpeco, kiu aspektas kiel longa piedfingro elmontrig\u0302anta c\u0302e la okcidenta parto de la insulo Hispaniola, tre proksime al Jamajko \u2013 kaj g\u0302ia log\u0302antaro de proksimume 97 000 homoj estas unu el la regionoj damag\u0302itaj de la tertremo [eo] je 7,2 gradoj, kiu skuis la landon la 14-an de au\u0306gusto."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Sur la duoninsulo, kaj la norde lokita Je\u0301re\u0301mie kaj ties suda najbaro, Les Cayes, estis forte frapitaj. Konstruaj\u0302oj disfalis kaj homoj kaptig\u0302is sub la disfalaj\u0302oj. La tertremo ankau\u0306 kau\u0306zis terglitojn en la dense arbokovrita Pic Macaya [en], proksima nacia parko nomita lau\u0306 la dua plej alta monto en la lando. Ankorau\u0306 antau\u0306 unu semajno [en] savlaboroj okazis por trovi postvivantojn en tiu areo."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Tamen, preter la katastrofaj rakontoj montritaj de la gazetaraj fraplinioj kaj malgrau\u0306 la j\u0302usaj subitaj s\u0302ang\u0302oj rilate al la politiko [eo], la socio kaj ekonomio [en] de la lando, la vivo plu iras en Haitio, kiel c\u0302iam."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Preskau\u0306 5 000 log\u0302antoj \u2013 inkluzive de 257 homoj, el kiuj kelkaj videblas c\u0302i tie \u2013 ankorau\u0306 suferantaj pro la efikoj de la pasintaj tertremoj ricevis konpare\u0300ts c\u0302e la bakejo Je\u0301re\u0301mie Breadfruit Flour and Bakery, la 19-an de au\u0306gusto. Fotoj donitaj de Perre-Moi\u0308se Louis, uzataj kun permeso."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La tertremo de 2021, kiu estis pli potenca ol tiu de 2010 [en], jam mortigis pli ol 2 200 haitianojn kaj kau\u0306zis pliajn vunditojn, malaperintojn kaj senhejmulojn. G\u0302i krome senalirigis multajn haitianojn al mang\u0302aj\u0302oj. Tamen la loka kukbakejo Je\u0301re\u0301mie Breadfruit Flour and Bakery ekhelpas. Ekde la katastrofo, g\u0302i provizas per bongustaj kaj nutraj mang\u0302aj\u0302oj, inkluzive de panoj kaj konpare\u0300ts [en], la vilag\u0302anojn, kiuj kalkulig\u0302as je preskau\u0306 22 000 nur dum la semajno post la tertremo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kutime, la tradiciaj delikataj\u0302oj de Je\u0301re\u0301mie, konpare\u0300ts, estas densaj bongustaj kaj satigaj panoj kun konsisto simila al kuko. Tamen, la bakejo starigita antau\u0306 kvin jaroj de Pierre Moi\u0308se Louis bakas tre specialan tipon de konpare\u0300ts, uzante farunon el la frukto de la panarbo. Malgrau\u0306 tio, ke lia entrepreno ankau\u0306 suferis pro la tertremo, Louis donacis la saveblan stokon de la bakejo al lokaj familioj, kiuj bezonis helpon."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La neprofitcela organizo Trees That Feed Foundation [Fondaj\u0302o Arboj Kiuj Nutras], kiu bazig\u0302as en Usono kaj kiun kunfondis [en] la jamajkanoj Mary kaj Mike McLaughlin, donacas panarbojn al Haitio jam de 10 jaroj. Dezirante ke \u201cmang\u0302aj\u0302o estu uzata de haitianoj por haitianoj\u201d, la projekto kurag\u0302igas la estigon de aliaj produktaj\u0302oj el la panarba frukto. Vidinte la floradon de la donacitaj arboj, la lokanoj komencis produkti farunon el g\u0302iaj fruktoj kaj, almenau\u0306 en la kazo de Louis, baki konpare\u0300ts per g\u0302i. Danke al partnerig\u0302o kun la fondaj\u0302o Trees That Feed, lia bakejo provizas milojn da bulkoj c\u0302iumonate al lernejoj, infanaj domoj kaj al aliaj organizoj, kiuj bezonas helpon, kaj ankau\u0306 al tiuj, kiuj bezonis g\u0302in ec\u0302 antau\u0306 la tertremo. Je\u0301re\u0301mie Breadfruit Flour and Bakery organizas ankau\u0306 bakkursojn por instrui kiel uzi panarban farunon en siaj mang\u0302aj\u0302oj, kaj kurag\u0302igas lokan entreprenemon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Louis komentas pri la posttertremaj laboroj:"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ni interesig\u0302as nun pri konpare\u0300ts c\u0302ar ili estas tre nutraj kaj c\u0302iam pretaj por mang\u0302ado, tiel ke homoj ne devas kuiri. Log\u0302antoj de Je\u0301re\u0301mie nun log\u0302as surstrate c\u0302ar iliaj domoj estis detruitaj kaj ili timas reeniri la restantajn ankorau\u0306 ne solidajn domojn, pro la posttertremoj. Ili havas nek mang\u0302aj\u0302ojn nek akvon, tial ili bezonas tiajn mang\u0302aj\u0302ojn kiuj tuj pretas por mang\u0302ado, c\u0302ar ne estas kuirejoj kie ili kuiru."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Foto de la feminisma kolektivo Uquira, uzita kaj adaptita kun permeso."}, {"text_idx": "#000057", "text": "En Venezuelo, la socia movado nomita #MeToo (eo: ankau\u0306 mi) revenas en la lumon pli vigle dum 2021. Nova ondo da denuncoj ekigis kaj la movadon \u201cYoTeCreoVzla\u201d (eo: mi kredas vin, Venezuelo) kaj plurajn pliig\u0302antajn esprimojn pri subteno de voc\u0302oj de postvivantoj de seksog\u0302enado, seksperforto kaj stupro per la uzo de la kradvortoj #YoSiTeCreoVzla kaj #YoTeCreoVzla en sociaj retoj. Multaj venezuelaninoj konsentas pri tio, ke kvankam estis antau\u0306e denuncoj, ili restis preteratentitaj g\u0302is hodiau\u0306, kiam oni povas vidi subitan vekig\u0302on."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La forto de tiu ondo akiris sian ekpus\u0302on la 20-an de aprilo de 2021, kiam oni kreis la konton en Instagram @AlejandroSojoEstupro, por arigi denuncojn rilate al seksa perforto fare de la muzikisto Alejandro Sojo. Li estis antau\u0306e akuzita pro seksog\u0302enado en 2018 pere de fadeno c\u0302e la Twitter-konto \u201cLibertad\u201d. Post kelkaj monatoj, c\u0302i tiu konto decidis forvis\u0302i la fadenon pro la lavango da mesag\u0302oj kiuj esprimis mokon, malkreditigon kaj malamon kontrau\u0306 g\u0302i."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Lau\u0306 informoj de la retpag\u0302aro pri novaj\u0302oj Cinco8, Sojo dissendis publikan mesag\u0302on kaj fermis sian konton en Instagram la 24-an de aprilo. Post tio, komencig\u0302is kvazau\u0306 pluvo da denuncoj sur la artistaro en Venezuelo. Aperis atestoj kontrau\u0306 aliaj muzikgrupanoj, kiel tiuj de Okills, Le Cinema\u0301 kaj Tomates Fritos. Preskau\u0306 tuj, la denuncoj okazintaj unue en la rokmuzika medio etendig\u0302is al la tuta kulturmedio, inkluzive de verkistoj, j\u0302urnalistoj, artistoj kaj aliaj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "La 28-an de aprilo okazis eksplodo da denuncoj, kiam \u201cPi\u0301a\u201d akuzis la relative konatan venezuelan verkiston Willy McKey pro seksperforto kontrau\u0306 s\u0302i, kiam s\u0302i ag\u0302is 16 kaj li ag\u0302is 36, inter la jaroj 2015 kaj 2016. La movado eksplodis je novaj denuncoj pri ofendo, g\u0302enado, grooming [en] kaj seksperforto. Siaflanke, McKey kreis afis\u0302ojn en Instagram, kie li agnoskas kion li faris. Li skribis tekstojn kiuj s\u0302ajne defendis inajn rajtojn, sed tio allogis kritikojn de multaj el liaj sekvantinoj. Venezuela komunikisto Vero\u0301nica Ruiz del Vizo, kiu specialig\u0302as en sociaj retoj kaj cifereca merkatiko, kreis fadenon en Twitter por klarigi, kial la afis\u0302o de McKey enhavis problemon:"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Se que debes estar leyendo @WillyMcKey. Sabes la relacio\u0301n cercana y amigos en comu\u0301n. Desde mi profesio\u0301n hablo, porque hoy tengo el corazo\u0301n roto."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mi scias ke vi legas c\u0302i tion @WillyMcKey. Vi konas nian proksiman rilaton kaj niajn komunajn amikojn. Mi parolas nun ekde la pozicio de mia profesio, c\u0302ar mia koro estas rompita."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Mi volas publike diri, ke via strategio en sociaj retoj maltrankviligas min. La elekto de la koloroj en viaj afis\u0302oj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Tiuvespere, kiam estis jam internacia kaptordono post la akuzoj kontrau\u0306 li pro seksperforto, McKey sin mortigis en Bonaero. En sociaj retoj estis peto fokusigi la konversacion sur la vivo de la postvivantoj kaj ne sur tiu de la agresinto."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Dume, kelkaj venezuelaninoj timas pro la ebla politikigo de la denuncoj, kiuj povus esti uzataj por politikaj celoj. Ekzemple, en lando kie kampanjoj pri g\u0302enado kaj malkreditigo kontrau\u0306 j\u0302urnalistoj estas oftaj, la Prokurora Oficejo el Venezuelo malfermis jug\u0302esploradon pri j\u0302urnalistoj. La plej rimarkinda estas tiu kontrau\u0306 Vi\u0301ctor Amaya, la c\u0302efredaktoro de Diario TalCual, kaj kontrau\u0306 Ce\u0301sar Batiz, la direktoro de la sendependa amaskomunikilo El Pitazo. Ili estis menciitaj de anonima konto, kio g\u0302is nun ne altiris pliajn rektajn kaj pruvitajn denuncojn. J\u0302urnalistoj de El Pitazo subskribis publikan mesag\u0302on por malakcepti la akuzojn kontrau\u0306 Batiz, kaj poste ankau\u0306 j\u0302urnalistoj de TalCual agis same por apogi Amaya. Sekve de c\u0302i tiuj du kazoj, oni petas ke la registaro ne ekspluatu la movadon kiel persekutilon de kontrau\u0306uloj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La feminisma aktivulino Luisa Kislinger altirigas la atenton sur la fakto, ke la movado #MeToo ne alvenis al Venezuelo antau\u0306e, g\u0302is nun:"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Nunca tuve dudas de que el #MeToo llegari\u0301a a #Venezuela en algu\u0301n momento"}, {"text_idx": "#000070", "text": "A quienes piden \u201cperdo\u0301n,\u201d sepan que ello no reemplaza la responsabilidad por los delitos cometidos"}, {"text_idx": "#000071", "text": "A las valientes vi\u0301ctimas y sobrevivientes que cuentan sus historias, mi apoyo para Uds #YoTeCreo"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Mi neniam dubis pri tio, ke la movado #MeToo alvenos en #Venezuelon iam."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Al tiuj kurag\u0302aj viktimoj kaj postvivantoj kiuj dividas siajn historiojn, mia subteno estas por vi c\u0302iuj #YoTeCreo"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Al kritikoj kiuj deklaras tion, ke denunci en la jug\u0302a sistemo de tiu lando estas pli bone ol denunci publike en sociaj retoj, la j\u0302urnalisto Oscar Medina respondas tion, ke la venezuela s\u0302tato ne posedas la kapablon, nek la politikan volon helpi en la serc\u0302ado de justeco. Malgrau\u0306 tio, ke estis tre grava reformo pri la leg\u0302o kontrau\u0306 genra perforto, la manko de ties aplikado spegulas tion, ke al la institucioj mankas la volo fakte ekfunkciigi g\u0302in:"}, {"text_idx": "#000077", "text": "\u00bfCua\u0301l sistema legal y judicial sera\u0301 ese al que mandan a acudir a vi\u0301ctimas de abuso en lugar de hacer denuncias pu\u0301blicas? \u00bfEn que\u0301 fantasi\u0301a viven? \u00bfDe verdad creen que una vi\u0301ctima de acoso o de estupro puede confiar en eso?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Kia estas tiu leg\u0302a kaj jug\u0302a sistemo, al kiu oni sendas viktimojn pri perforto anstatau\u0306 fari publikajn denuncojn? En kia fantazio ili vivas? C\u0302u ili vere kredas, ke viktimo de g\u0302enado au\u0306 seksperforto povas fidi je tio?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "La verkistino Oriette D'Angelo parolas pri la manko de atento fare de amaskomunikiloj al la denuncoj en la pasinteco:"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Algunas mujeres del mundo literario venezolano tenemos AN\u0303OS denunciando los abusos que hemos sufrido por parte de escritores/profesores de nuestro entorno."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Kelkaj el ni, virinoj el la literatura medio en Venezuelo, jam denuncas ekde JAROJ la mistrakton suferitan de ni fare de verkistoj/profesoroj c\u0302irkau\u0306 ni."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Jen fadeno pri kelkaj el tiuj denuncoj kaj gazetaraj informoj dum la lastaj jaroj:"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Tiam la sociaj retoj estis plenaj je denuncoj kontrau\u0306 profesoroj, kiel ekzemple tiu de Valeria Maza kontrau\u0306 profesoro de la Universitato Sankta Maria (USM), el Karakaso:"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Hoy denuncio por este medio a Rogelio Di\u0301az, el acosador de muchas usemistas. Este hombre es un poli\u0301tico de COPEI que se esconde detra\u0301s de un discurso feminista y de buen tipo mientras le solicita fotos desnudas a sus estudiantes para pasarles la materia /OgaHueE7r2"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Hodiau\u0306 mi c\u0302i tie faras denuncon kontrau\u0306 Rogelio Di\u0301az, kiu seksog\u0302enis multajn studentojn de USM. Li estas politikisto kiu apartenas al COPEI [Socia Kristana Partio en Venezuelo] kaj kiu kas\u0302ig\u0302as malantau\u0306 feminisma diskurso kiu s\u0302ajnigas lin esti bona homo, dum li petas fotojn nudajn de siaj studentoj por ke ili sukcesu en la kurso."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Rilate al la memmortigo de McKey, estis multaj inaj retumantoj kiuj rimarkigis tion, ke la viktimoj de McKey ne kulpas pro liaj agoj. Aliaj, kiel la j\u0302urnalisto Mariel Lozada, petas centrigi la paroladon sur la viktimoj:"}, {"text_idx": "#000091", "text": "No olvidemos los hechos. No le demos la vuelta a la narrativa. No le quitemos el poder a las mujeres que finalmente se atrevieron a hablar."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ni ne forgesu la faktojn. Ni ne renversu la paroladon. Ni ne forigu la povon de la inoj kiuj finfine kurag\u0302is paroli."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Advokato Beatriz Borges rimarkigas tion, ke mac\u0302ismo [eo] estas socia problemo:"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Cuando se visibiliza la violencia que tiene su base en la discriminacio\u0301n y desigualdad, es cuando te das cuenta que los chistes machistas no dan risa, solo reflejan una sociedad que normaliza la violencia. Escuchar dolorosos testimonios la pone en su real dimensio\u0301n. #YoSiTeCreo"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Kiam oni videbligas perforton, kiu havas sian radikon en dikriminacio kaj malegaleco, oni rimarkas, ke mac\u0302ismaj s\u0302ercoj ne estas vere ridigaj. Ili nur spegulas socion kiu normaligas perforton. Kiam oni ekscias pri dolorigaj atestoj, tiam oni povas pli reale mezuri g\u0302in. #YoSiTeCreo"}, {"text_idx": "#000097", "text": "En sociaj retoj, oni ankau\u0306 esprimis sian maltrankvilecon rilate al neregulaj blokadoj de la kradvorto #YoSiTeCreo c\u0302e Facebook:"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Facebook bloquea temporalmente los contenidos con la etiqueta #YoSiTeCreo en varios pai\u0301ses de Ame\u0301rica Latina, incluyendo Venezuela, Argentina y Chile. /Hwl3oJ18fn"}, {"text_idx": "#000099", "text": "Facebook blokas portempe la enhavojn kun la kradvorto #YoSiTeCreo en pluraj latinamerikaj landoj, inkluzive de Venezuelo, Argentino kaj C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000100", "text": "J\u0302urnalistino kaj kontribuanto de Tutmonda Voc\u0302oj, Gabriela Mesones Rojo, kiel multaj aliaj inoj, simpatias al tiuj kiuj publike denuncis siajn turmentintojn. S\u0302i dividas adresaron de servoj pri psikologia kaj leg\u0302a helpo por viktimoj de genra perforto:"}, {"text_idx": "#000101", "text": "No tengo palabras para expresar la indignacio\u0301n que siento. Mi empati\u0301a absoluta con las vi\u0301ctimas de @WillyMcKey. A ellas les agradezco la valenti\u0301a y el esfuerzo de sus testimonios."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Les creemos, no esta\u0301n solas, las heridas van a sanar."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Mi ne havas vortojn por esprimi kiom kolera mi sentas min. Mia tuta simpatio estas por la viktimoj de @WillyMcKey. Mi dankas ilin pro la kurag\u0302o kaj la strebo c\u0302e iliaj atestoj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Ni kredas vin, vi ne estas solaj, vundoj sanig\u0302os."}, {"text_idx": "#000108", "text": "La verko de Petrona Xemi Tapepechul promesas kunigi du marg\u0302enitajn komunumojn: parolantojn de la lingvo nawat [akademie nomata pipil] kaj transgenrulojn. Pere de sia krea verko kiel indig\u0302ena transgenra ino, s\u0302i honoras sian devenon kiam s\u0302i uzas la preskau\u0306 malaperintan indig\u0302enan lingvon nawat [es] dum s\u0302i rolludas, reg\u0302isoras au\u0306 verkas."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Nawat estas lingvo kiu apartenas al la grupo de dialektoj de la nau\u0306atla lingvo [eo], kies areo etendig\u0302as de Meksiko al Kostariko. G\u0302i estas grave minacata [es] kaj havas malpli ol 100 parolantojn. G\u0302in konas precipe kelkaj indig\u0302enaj [en] maljunaj parolantoj en la okcidenta regiono de Salvadoro."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La lingvo nahuat au\u0306 nawat perdis grandan parton de sia parolantaro pro la masakro de salvadoraj kamparanoj [Matanza \u2013 en] fare de la milita diktaturo de Maximiliano Herna\u0301ndez Marti\u0301nez en 1932, kiam proksimume inter 25 000 kaj 30 000 indig\u0302enoj kaj kamparanoj estis masakritaj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Hodiau\u0306 ekzistas movado por revigligi [es] la lingvon nawat inter gejunuloj, al kiu Xemi apartenas."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Post foriro de sia denaska \u201cKuskatan\u201d (Salvadoro, en nawat), Xemi ig\u0302is aktivulo kaj gvidanto en la transgenrula komunumo de Vas\u0302ingtono. S\u0302i trejnig\u0302is en la Nacia Konservatorio de Dramaj Artoj kaj partoprenis en diversaj teatraj\u0302oj, inkluzive de tiuj de la Arta Kolektivo Angel Rose [en, es kaj na], grupo fondita de s\u0302i en 2015."}, {"text_idx": "#000113", "text": "\u201cSiwayul (Koro de Ino) estas unurolula teatraj\u0302o pri la realproprigo de la duspiritula identeco tra la indig\u0302ena salvadora kulturo kaj diasporo kaj la povigo de la t.n. interna Praa Diino.\u201d"}, {"text_idx": "#000114", "text": "La kolektivo estas duspiritula teatra trupo, kiu honoras kaj la indig\u0302enajn praulojn de siaj membroj kaj sin mem kiel transgenrulojn pere de arto."}, {"text_idx": "#000115", "text": "\u201c\u2018Duspiritulo\u2019 [eo] estas homo, kiu identigas sin mem kiel havanta inecan kaj virecan spiritojn. Kelkaj indig\u0302enoj uzas tiun vorton por paroli pri siaj seksa, genra kaj/au\u0306 spirita identecoj\u201d, diras la kanada organizaj\u0302o Re:searching for LGBT Health [en]. La koncepto enhavas sakralajn kaj historiajn identecojn ekzistantajn de jarcentoj kaj povas enhavi GLAT-identecojn, sed ne estas limigita je ili."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Creamos el colectivo para instar a la comunidad teatral de D.C. a dejar de borrar las historias, las tradiciones y los artistas indi\u0301genas. Tambie\u0301n para elevar a las comunidades indi\u0301genas y transge\u0301nero de dos espi\u0301ritus de Washington DC."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Ni starigis la kolektivon por postuli de la teatra komunumo de Vas\u0302ingtono la c\u0302esigon de forvis\u0302ado de indig\u0302enaj artistoj, historioj kaj tradicioj kaj ankau\u0306 por plibonigi la kondic\u0302ojn de la indig\u0302enaj kaj duspiritaj transgenrulaj komunumoj de la distrikto."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Dekomence, la kolektivo nomig\u0302is \u201cNelwat Ishkamewe\u201c, kio tradukeblas kiel \u201cindig\u0302enaj radikoj\u201d. La kolektivo transprenis [en kaj es] la nomon de artista kolektivo Angel Rose por honori al Angel Rose Garci\u0301a, 21-jarag\u0302a ina transgenrulo kiu forpasis en decembro de 2019."}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u201cLa Kosmaj G\u0302emeloj estas teatraj\u0302o por junaj spektantoj, kie oni povas g\u0302ui muzikon kaj dancon. G\u0302i bazig\u0302as sur la Majaa K'iche Pop Wuj, kiu rakontas la kreadon de la mondo kaj la manieron kiel la suno kaj la luno ekestis.\u201d"}, {"text_idx": "#000121", "text": "\u201cAngel Rose estis nia direktoro pri rilatoj kun dulingvaj komunumoj. S\u0302i ege fieris esti transgenra nau\u0306atla ino kaj partopreni en grupo enradikita en la lingvo nawat\u201d, diris Xemi."}, {"text_idx": "#000122", "text": "La kolektivo Angel Rose kreas artajn teatraj\u0302ojn, kiuj engag\u0302igas nawat-ajn kaj transgenrajn artistojn. Du el la lastaj prezentoj estas Siwayul (Heart of a Womxn [en] au\u0306 Koro de Virino) kaj la Kosmaj G\u0302emeloj [en]. Tra la jaroj, la kolektivo kreis teatraj\u0302ojn por la transgenra indig\u0302ena komunumo, inkluzive de trilingva teatraj\u0302o nomita SIJSIWAYULU, tradukita kiel \u201cTransgenraj Inoj\u201d, diras Xemi:"}, {"text_idx": "#000123", "text": "En los espacios, aseguramos que la comunidad Trans sea celebrada, y que puedan participar con su persona completa, mente, cuerpo, y espi\u0301ritu."}, {"text_idx": "#000124", "text": "En c\u0302i tiuj spacoj ni certigas ke la transgenrula komunumo estas celebrata kaj ke g\u0302i povas partopreni kun sia kompleta estaj\u0302o: menso, korpo kaj spirito."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En 2020, la kolektivo Angel Rose fondis virtualan lernejon pri la lingvo nawat [na, en kaj es] kun la celo revigligi [eo] la preskau\u0306 malaperintan indig\u0302enan lingvon."}, {"text_idx": "#000126", "text": "La lingvolecionoj celas kaj transgenrulojn kaj cisgenrulojn [eo] kiuj subtenas la transgenrulan komunumon. La nomo de la lernejo estas Tamachtiluyan Shuchikisa An Nawat, kio tradukeblas kiel \u201clernejo nawat florigas nun\u201d."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Abrimos nuestra escuela virtual con la meta de crear espacios alternativos para las comunidades Trans, Cuir, Inglesparlante, y migrante en la Dia\u0301spora y en El Salvador. Muchos espacios virtuales de aprendizaje del idioma Nawat son transmisogynistia, anti-Indigena, y solamente en Castellano."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Ni malfermis nian virtualan lernejon por krei alternativajn spacojn por la transgenrula, kvira [eo], anglaparolanta kaj migranta komunumoj en la diasporo kaj en Salvadoro. Multaj el la virtualaj lernospacoj pri la lingvo nawat estas transfobiaj kaj mizoginaj, kontrau\u0306indig\u0302enaj kaj uzas sole la hispanan lingvon por instrui."}, {"text_idx": "#000130", "text": "En 2021 ni dau\u0306rigas nian kampanjon en sociaj retejoj en kiu ni invitas diversajn gastigantojn por administri la Tviter-konton @ActLenguas. Ili kundividos siajn spertojn pri revivigo kaj antau\u0306enigo de siaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Pere de c\u0302i tiu afis\u0302o ekkonu pli pri Vianna Ganza\u0301lez (@lucygonvi) kaj pri tio, kion s\u0302i planas diskuti dum la semajno en kiu s\u0302i estos gastiganto."}, {"text_idx": "#000132", "text": "RV: Bonvolu rakonti iom pri vi:"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Desde el 2012 comence\u0301 a ensen\u0303ar mi idioma materno en la cabecera departamental de Quetzaltenango a nin\u0303os, jo\u0301venes y adultos en el Museo Ixkik\u2019 del Traje maya de manera voluntaria, en el 2018 conformamos un grupo de jo\u0301venes activistas voluntarios para la promocio\u0301n y revitalizacio\u0301n de los idiomas maya con el apoyo de la Escuela de la Felicidad. Actualmente trabajo como Facilitadora de idiomas en la Comunidad Lingu\u0308i\u0301stica K\u2019iche\u2019 de la Academia de Lenguas Mayas de Guatemala."}, {"text_idx": "#000136", "text": "En la jaro 2012 mi komencis volontule instrui mian denaskan lingvon (majaa k\u2019iche\u2019) al infanoj, junuloj kaj plenkreskuloj en la Muzeo Ixkik\u2019 pri la majaa vestaj\u0302o, en la c\u0302efurbo de la departemento Ketzaltenango [eo]. En 2018, danke al la subteno de la Lernejo de Felic\u0302o (Ki'kotemal Tijob'al en la lingvo majaa k'iche\u2019), ni formis grupon de volontulaj aktivulaj junuloj cele al la antau\u0306enigo kaj revivigo de la majaaj lingvoj [eo]. Nuntempe, mi laboras kiel faciligisto pri lingvoj en la Lingva Komunumo K'iche\u2019 de la Akademio pri Majaaj Lingvoj en Gvatemalo (ALMG)."}, {"text_idx": "#000137", "text": "RV: Kia estas la aktuala stato de via lingvo en Interreto kaj eksterrete?"}, {"text_idx": "#000138", "text": "El idioma maya k\u2019iche\u2019 es uno de los idiomas originarios mayoritarios de Guatemala, su transmisio\u0301n en las familias se ve afectada por diversos factores, como la globalizacio\u0301n, el desintere\u0301s de aprender el idioma y entre otras. Para contrarrestar se esta\u0301 aprovechando las nuevas tecnologi\u0301as a favor del idioma, actualmente hay muchas iniciativas individuales o grupales que esta\u0301n creando pa\u0301ginas en las diferentes plataformas de las redes sociales para la expansio\u0301n y desarrollo del idioma a trave\u0301s de la ensen\u0303anza virtual, creando videos, historietas y audios."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Majaa k'iche\u2019 estas unu el la plej grandaj lingvoj devenaj de Gvatemalo, tamen g\u0302ia uzo kaj transdono ene de familioj suferas pro diversaj faktoroj, interalie tutmondig\u0302o kaj perdo de intereso. Por respondi al tio, nuntempe oni uzas novajn teknologiojn favore al la lingvo. Estas pluraj iniciatoj kaj individuaj kaj grupaj, kiuj kreas retpag\u0302ojn en diversaj sociaj retejoj por helpi la disvastig\u0302on kaj kreskon de la lingvo pere de reta instruado en kiu oni uzas filmojn, bildstriojn kaj sonregistraj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000140", "text": "RV: Kiujn temojn vi intencas enfokusigi dum la semajno, dum kiu vi administros la Tviter-konton de @ActLenguas?"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Tips para la revitalizacio\u0301n y promocio\u0301n del idioma originario."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Frases para concientizar a la poblacio\u0301n de la importancia del uso del idioma en los diferentes a\u0301mbitos sociales."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Konsiloj pri revivigo kaj antau\u0306enigo de la lingvo majaa k'iche\u2019\nFrazoj por konsciigi la lingvokomunumon pri la graveco uzi la lingvon en diversaj sociaj kampoj\nFrazoj por ekigi interagon kun la publiko"}, {"text_idx": "#000146", "text": "RV: Kiuj estas la c\u0302efaj motivoj de via cifereca aktivismo por via lingvo?"}, {"text_idx": "#000147", "text": "El idioma materno es el idioma del alma, por lo que es fundamental la transmisio\u0301n de los saberes y sentir de la cultura maya k\u2019iche\u2019, heredados por los abuelos y abuelas. Al igual que cualquier otro idioma tiene el mismo valor y es un instrumento que nos sirve para comunicarnos entre las comunidades del a\u0301rea lingu\u0308i\u0301stica k\u2019iche\u2019, para que el idioma sea de uso instrumental me motiva a contribuir con su desarrollo, difusio\u0301n y promocio\u0301n en las redes sociales creando textos, videos y audios, concientizando a la poblacio\u0301n de su uso en los diferentes a\u0301mbitos sociales."}, {"text_idx": "#000148", "text": "La denaska lingvo estas la lingvo de la animo. Tial estas fundamente ke oni transdonu la sciojn kaj sentojn de la kulturo majaa k'iche\u2019, kiujn oni heredis de la geavoj. Kiel ajna alia lingvo, majaa k'iche\u2019 havas la saman valoron. G\u0302i estas ilo utila al ni por komuniki kun niaj komunumoj en la lingva regiono de k'iche\u2019. C\u0302i tio instigas min kontribui pere de kreado de tekstoj, filmoj kaj sonregistraj\u0302oj por ke la lingvo kresku kiel ilo, estu disvastigita kaj antau\u0306enigita en sociaj retejoj, konsciigante la lingvokomunumon pri sia uzo en diversaj sociaj kampoj."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Ndlr: En la Youtube-kanalo Ki'kotemal TV, Vianna kaj aliaj junuloj instruas la lingvon inter aliaj aferoj rilataj al la majaa kulturo."}, {"text_idx": "#000150", "text": "RV: Kio mankas por subteni vian lingvon?"}, {"text_idx": "#000152", "text": "Mankas konsciigo de la lingvokomunumo pri valorigo de sia denaska lingvo por ke ili transdonu g\u0302in al la novaj generacioj. Ankau\u0306 mankas la inkluzivigo de g\u0302i en lernejoj kiel c\u0302efa ilo por lernado de iu ajn studobjekto kaj ne kiel plia kurso. Krome mankas metodologio de instruado kaj lernado de la lingvo por faciligi ties aliron al tiuj homoj, kiuj ne parolas g\u0302in kiel denaskan lingvon, sed volas lerni g\u0302in."}, {"text_idx": "#000155", "text": "La kontribuo de virinoj al scienco ne c\u0302iam estis historie agnoskita. C\u0302i-foje ni intervjuis D-on Patricia Castillo Bricen\u0303o, kiu estas ekvadora marbiologo, kundirektoro de la projekto BIOMA ekvadora biomo kaj oceana acidig\u0302o (angle: EBIOAC) kaj kunfondinto de la ekvadora reto de inaj sciencistoj (REMCI)."}, {"text_idx": "#000156", "text": "REMCI estas nun solida komunumo por inaj sciencistoj en Ekvadoro. G\u0302i antau\u0306enigas intervirinan kunlaboron anstatau\u0306 konkuremon, konsciigas personojn pri la batalo kontrau\u0306 seksc\u0302ikanado en universitatoj kaj normaligas sciencon kiel karier-elekton por junaj kaj plenkreskaj inoj."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Belen Febres: Mi s\u0302atus komenci parolante pri viaj kontribuoj pere de via esplorlaboro. C\u0302u vi rakontu iomete al ni pri tio?"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Ekde mia reveno al Ekvadoro en 2014, mi aplikas tion, kion mi lernis dum miaj postdiplomaj studoj pri la taksado de la maniero en kiu acidigaj kondic\u0302oj influas la indig\u0302enajn speciojn de la lando, inkluzive de fis\u0302oj, moluskoj kaj krustacoj. C\u0302i tio tre gravas, c\u0302ar Ekvadoro estas unu el la regionoj kun la plej granda ric\u0302eco rilate al mara biodiverseco, sed ankau\u0306 unu el la plej riskoplenaj pro oceana acidig\u0302o. La manko de lokaj datumoj limigas nian kapablon respondi al c\u0302i tiuj riskoj. Pro tio mi dedic\u0302is grandan parton de mia laboro al la lokigo de la temo en pozicio, kie oni povos pli esplori pri g\u0302i kaj tiel antau\u0306enigi decidadon surbaze de sciencaj evidentaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Kiel naskig\u0302is via intereso pri tiu temo kaj pri marbiologio?"}, {"text_idx": "#000163", "text": "Mi intere\u0301s empezo\u0301 cuando me mude\u0301 desde mi Quito natal en la sierra ecuatoriana a Manta, en la costa del pai\u0301s. Ahi\u0301 descubri\u0301 los animales acua\u0301ticos y la energi\u0301a impresionante del mar con toda su inmensidad. Esto me motivo\u0301 a estudiar biologi\u0301a marina en Ecuador, luego viaje\u0301 a Espan\u0303a y Francia para mis estudios de postgrado y posdoctorado. En 2014, regrese\u0301 porque siempre mi objetivo fue aportar a mi pai\u0301s."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Mi ekinteresig\u0302is kiam mi translog\u0302ig\u0302is de mia naskig\u0302loko en Kito [eo] en la ekvadoraj altebenaj\u0302oj al Manto [eo], sur la landa marbordo. Tie mi malkovris akvobestojn kaj la impresan energion de la vasta maro. C\u0302i tio instigis min studi pri mara biologio en Ekvadoro kaj poste mi vojag\u0302is al Hispanio kaj Francio por miaj postdimplomaj kaj postdoktorig\u0302aj studoj. En 2014 mi revenis, c\u0302ar mia celo c\u0302iam estis kontribui al mia lando."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Vi starigis ankau\u0306 la Ekvadoran reton de inaj sciencistoj (REMCI)."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Si\u0301. Nuestra iniciativa nacio\u0301 en 2016 cuando algunas cienti\u0301ficas comenzamos a hablar vi\u0301a Twitter sobre la necesidad de crear espacios que fortalezcan la participacio\u0301n de mujeres en ciencias y de posicionar este tema en la agenda nacional. Luego, vimos que una forma de consolidar nuestros esfuerzos era el trabajo en redes y creamos REMCI. Ahora seguimos ampliando y diversificando nuestra red, siempre desde la sororidad y el apoyo para combatir esa idea impuesta de que necesitamos competir entre nosotras para sobresalir."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Prave. Nia iniciato naskig\u0302is en 2016, kiam kelkaj sciencistinoj komencis diskuton per Tvitero pri la bezono krei spacojn, kiuj plifortigu la inan partoprenon en scienco kaj lokigi la temon en grava pozicio de la nacia tagordo. Tiam ni vidis, ke maniero firmigi niajn klopodojn estis interkonekto, do ni kreis REMCI. Nuntempe ni dau\u0306re pligrandigas kaj divsersigas nian reton surbaze de fratineco kaj de subtenado por kontrau\u0306batali la truditan ideon pri tio, ke ni bezonas kokurenci inter ni por elstarig\u0302i."}, {"text_idx": "#000173", "text": "C\u0302ar la fakto esti virino havas grandan influon sur la decidojn. Ne estas ofta afero au\u0306di, ke knabino revas ig\u0302i sciencisto kaj la kialo estas tio, ke edukado kaj socio starigas la ideon de genro [eo] ekde tre frue. Oni markas nian vojon per la studobjektoj instruitaj al virinoj, per la komplimentoj donitaj al ni (ekzemple: \u201cvi estas bela\u201d, sed neniam \u201cvi estas inteligenta\u201d), kaj per la rolmodeloj prezentitaj al ni. Mi bons\u0302ancis c\u0302ar mia patrino estas biokemiisto, do mi kreskis meze de ludoj kun s\u0302ia mikroskopo kaj mi eksciis ke virinoj povas trovig\u0302i en scienco. Tamen mi ankau\u0306 kreskis proksime al la ideo pri tio, ke estas nur unu vojo: vi naskig\u0302as, kreskas, edzinig\u0302as, reproduktig\u0302as (c\u0302iam lau\u0306 tiu ordo) kaj mortas. G\u0302is kiam unu tagon, mi demandis min: \u201cNu, kial?\u201d Kaj do, mi decidis iri lau\u0306 mia propra vojo."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Tambie\u0301n hace falta un cambio estructural desde las poli\u0301ticas pu\u0301blicas y la educacio\u0301n formal. En los libros deben aparecer cienti\u0301ficas nacionales e internacionales, porque si\u0301 las hay, solo no se habla de ellas. Asi\u0301 podremos lograr que tanto nin\u0303as como nin\u0303os crezcan sabiendo que las mujeres somos igual de capaces y que nuestro trabajo cienti\u0301fico es igual de importante para el avance del conocimiento. Adema\u0301s, debemos repartir las tareas del cuidado, tradicionalmente destinadas a las mujeres. En todo el mundo, incluso ma\u0301s en pai\u0301ses como Ecuador donde la investigacio\u0301n hace tanta falta, resulta absurdo perder la mitad del talento por falta de equidad de ge\u0301nero; es un lujo que no nos podemos permitir. Necesitamos todos los cerebros trabajando en conjunto."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Finalmente, los museos y los medios de comunicacio\u0301n deben jugar su rol clave generando otros patrones de pensamiento, visibilizando sesgos e injusticias, y resaltando el trabajo de las mujeres en distintos campos, incluyendo todas las ramas de la ciencia."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Struktura s\u0302ang\u0302o, kiu komencig\u0302u c\u0302e publikaj politikoj kaj formala edukado, ankau\u0306 devas okazi. Landaj kaj eksterlandaj sciencistinoj devas aperi en la lernolibroj. Ili ekzistas, sed ne estas priparolataj. Tiel ni povas certigi, ke knabinoj kaj knaboj kreskos sciante ke virinoj estas same kapablaj kiel viroj kaj ke nia scienca laboro estas same grava por ke la scio progresu. Krome ni devas distribui la prizorgajn taskojn, tradicie destinitajn al virinoj [eo]. Tra la tuta mondo, ec\u0302 en landoj kiel Ekvadoro, kie esplorado estas tiel bezonata, estas absurde perdi duonon da talentoj pro manko de genra egaleco. Tio estas luksaj\u0302o, kiun ni ne povas permesi al ni. Ni bezonas ke c\u0302iuj cerboj kunlaboru."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Laste muzeoj kaj amaskomunikiloj devas konscie ludi sian s\u0302losilan rolon en la instigo kaj kreado de aliaj pensmanieroj, en la videbligo de antau\u0306jug\u0302oj kaj maljustecoj, kaj en la rimarkigo de tiu laboro farita de virinoj en diversaj kampoj inkluzive de c\u0302iuj sciencaj branc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Miksaj\u0302o de bildoj desegnitaj de Carlos Lara, ankau\u0306 kreitaj de li kaj publikigitaj kun permeso."}, {"text_idx": "#000183", "text": "C\u0302i tiu rakonto estis verkita de Carlos Lara, afrikdevena artisto kaj aktivulo el Salvadoro [eo], kiu kundividas parton de sia arta laboro kun Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj). C\u0302iuj desegnaj\u0302oj apartenas al Carlos Lara kaj estas c\u0302i tie publikigitaj kun lia permeso. C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en la hispana, krom tiuj markitaj per krampoj, en Esperanto [eo] au\u0306 en la angla [en]."}, {"text_idx": "#000184", "text": "La 29-an de au\u0306gusto de 2020, oni memorfestis la Popolan Tagon de salvadora afrodeveneco, kun la celo rakonti la nevidebligitan historion de la afrikdevena [en] komunumo en Salvadoro. Lau\u0306 datumoj el la censo de la jaro 2007, nur 7400 salvadoranoj agnoskis siajn afrikajn radikojn. Malgrau\u0306 tio, oni asertas ke c\u0302i tiu nombro ne spegulas la realon. Multaj homoj kas\u0302is siajn originojn pro la fas\u0302ismaj kaj rasismaj politikoj de la generalo Maximiliano Herna\u0301ndez Marti\u0301nez dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, kadre de leg\u0302o pri migrado kiu estis \u201cinfluita de pensmaniero, argumentoj kaj praktikoj bazitaj sur scienca rasismo, kiu klasifikas grupojn kaj konstruas rasojn ordigante ilin por meti la blankan rason en la superan rangon kaj la indig\u0302enan kaj nigran rasojn en la malsuperajn\u201d."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Pro la pandemio, ne eblis festi en Zacatecoluca kiel ni faris dum la antau\u0306aj jaroj. Tial c\u0302e AFROOS ni decidis okazigi virtualajn interagajn aktivaj\u0302ojn dum la tuta monato, inkluzive de dulingvaj diskutrondoj, kvizoj kaj rakontoj rilataj al la afrika deveno, en kiuj salvadoranoj parolis pri sia vojo al la afrikdevena identeco."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Lau\u0306 la ideo de amiko, la karikaturisto Jesu\u0301s Cere\u0301n, ni organizis alian aktivaj\u0302on nomitan \u201cArte Afrogosto\u201d (kunmetita vorto farita el la hispanaj vortoj A\u0301frica kaj agosto). Kadre de g\u0302i ni invitis artistojn, ilustristojn kaj karikaturistojn reprezenti pere de desegnaj\u0302oj tridek unu afrikdevenajn vortojn, unu po c\u0302iu tago de au\u0306gusto, c\u0302efe uzatajn en Salvadoro. Ni ankau\u0306 petis ke ili estu kundividitaj tra la sociaj retejoj [eo] kune kun la kradvorto #arteafrogosto. La ideo estis elmontri kiel profunda estis la afrika influo, tiom neata historie, sur niaj lingvo kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Amigos, amigas, amigues artistas! En algu\u0301n momento ustedes han participado en el \u2018inktober\u2019, que como ya sabra\u0301n, es una dina\u0301mica para dibujar cada di\u0301a segu\u0301n una palabra que se encuentra en la lista oficial. /NaNbdNKPqd"}, {"text_idx": "#000189", "text": "Amikaj geartistoj! Iam vi partoprenis en la evento inktober [ndlr: kunmetitaj\u0302o el la anglaj vortoj por \u201cinko\u201dkaj \u201coktobro\u201d], kiu estas aktivaj\u0302o c\u0302e kiu oni desegnas c\u0302iun tagon lau\u0306 vorto trovig\u0302anta en la oficiala listo.\n\u2014 Carlos Lara (@carloslaradibuj) la 28-a de julio, 2020"}, {"text_idx": "#000190", "text": "Jen kelkaj el la vortoj kiujn mi desegnis por la evento. Mi mallonge klarigas iliajn etimologiojn kaj uzojn en la regiono."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Chingar: Temas pri tre ofte uzata vorto en la hispana lingvo de Meksiko. G\u0302ia signifo estas \u201cg\u0302eni, inciteti, ne lasi iun trankvila\u201d. Lau\u0306 la vortaro de la Reg\u0302a Akademio Hispana (RAE), g\u0302i devenas el la vorto cingara\u0301r prenita el la hispana cigana lingvo kiu signifas \u201cbatali\u201d. Tamen, aliaj homoj opinias ke g\u0302i originas de la bantua lingvaro [eo], kiun prenis kun si la sklavoj venigitaj el Afriko de la portugaloj kaj la hispanoj."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Cumbia (kumbjo): Popola danco c\u0302efe el Kolombio kaj Panamo, kiu kombinas eu\u0306ropdevenajn, afrikdevenajn kaj amerikdevenajn tradiciojn. Lau\u0306 kelkaj teorioj la vorto devenas el cumbe\u0301, danco el Ekvatora Guineo [eo]. Aliaj esploristoj mencias ke temas pri apokopo [eo] el cumbancha, kiu, por paroli pri la originloko, estas vorto el la mandinka lingvo [eo] el okcidenta Afriko. Ili ankau\u0306 mencias ke g\u0302i devenas el la vortoj kumba, kumbe\u0301 kaj kumbi\u0301 (tamburoj au\u0306 dancoj), kiuj hispanigitaj estas skribitaj per la litero \u201cc\u201d anstatau\u0306 \u201ck\u201d."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Kumbjo [eo] estas unu el la plej identigaj elementoj de la salvadoranoj."}, {"text_idx": "#000196", "text": "Ekzistas tri landoj en Afriko kiuj portas la nomon Guinea, lokitaj en samnoma regiono: Gvineo [eo], Gvineo Bisau\u0306a [eo] kaj Ekvatora Gvineo [eo]. C\u0302i tiu lasta lando estas hispanlingva."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Guineo: Frukto de la banano [eo]. Ankau\u0306 konata kiel banana en la hispana, g\u0302i venas el la sudo de Azio. Poste g\u0302i furoris en Afriko kaj, pli poste, en Ameriko. Tamen, oni kredis ke g\u0302i origine estis de Okcidenta Afriko, de regiono antau\u0306e nomata Guinee, kio signifas \u201clando de nigruloj\u201d en la berbera lingvaro [eo]."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Barato [eo] estas nun la plej granda produktanto de bananoj en la mondo, kaj ekzistas lando en Sudazio kiu nomig\u0302as Papuo-Nov-Gvineo [eo]."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Marimba (marimbo): Kiam oni au\u0306das c\u0302i tiun vorton, g\u0302i eble pensigas nin al Gvatemalo [eo] kaj pri la amerika indig\u0302ena mondo. Tamen, la vorto marimba estas origine afrika kaj temas pri la nomo de muzika perkutilo simila al ksilofono [eo]. G\u0302ia nomo devenas el la kimbunda [eo] au\u0306 bantua [eo] lingvoj, kaj estis la sklavoj kiuj kunportis g\u0302in al Ameriko. En aliaj lingvoj g\u0302i estas ankau\u0306 konata kiel kalimba au\u0306 malimba."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La vorton enkondukis la afrikaj sklavoj de la bantua lingvaro, kiuj nomis tiel la parton de bovo kiun iliaj mastroj forj\u0302etis kaj donis al ili por mang\u0302i."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Pachanga: Origina danco de Kubo [eo], kie g\u0302i signifas tumulton, feston, bruan amuzig\u0302on."}, {"text_idx": "#000204", "text": "En Salvadoro, g\u0302i signifas popolan au\u0306 familian feston, precipe en kiu okazas dancado."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Eblas ke pachanga venas de la frazo fiesta para Chango\u0301 [festo por Chango\u0301]. Chango\u0301, au\u0306 S\u0302angoo en Esperanto, estas unu el la voduaj dioj de Benino. \u201cPara Chango\u0301\u201d ig\u0302is \u201cpa'Chango\u0301\u201d kaj finfine, \u201cpachanga\u201d. Ekzistas ankau\u0306 la verbo kaj la adjektivo venantaj de tiu nomo: pachanguear kaj pachanguero/a, kiuj signifas \u201cfesti\u201d kaj \u201cfestemul(in)o\u201d."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Ruco: Kaj en Kolombio [eo] kaj en Meksiko [eo], g\u0302i signifas \u201cmaljuna homo\u201d. En Salvadoro g\u0302i havas almenau\u0306 du signifojn ligitajn inter si mem: tiun de \u201cmaljuna homo\u201d kaj la alian de \u201csen dentoj\u201d (kun sinonimo sholco). C\u0302iukaze, \u201csendenta\u201d rilatas al homo kiu maljunig\u0302inte perdis la dentojn: quedo\u0301 ruco do signifas \u201cli maljunig\u0302is\u201d."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Zombi (zombio): Tiu vorto difinas estaj\u0302on, kiu iel kapablas revivig\u0302i. G\u0302i devenas de la vodua religio [eo] kaj priskribas mortintan homon eventuale revivigitan de sorc\u0302isto kun la celo sklavigi lin au\u0306 s\u0302in. Lau\u0306 tiu religio, vodua sorc\u0302isto (alinome houngan au\u0306 bokor) kapablus pere de rito revivigi kadavron, kiu de tiam submetig\u0302us al la volo de tiu kiu revivigis lin au\u0306 s\u0302in."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Ekzistas pluraj teorioj pri la deveno de la vorto zombi, inter ili iuj pri afrikaj originoj. Ekzistas ankau\u0306 esplorado pri la haitia [eo] deveno de zombioj, historie ligita al sklavigo kaj subpremado en Haitio."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Carlos Lara estas membro de la NRO [eo] Afrodescendientes Organizados Salvadoren\u0303os (AFROOS, Organizitaj Afrikdevenaj Salvadoranoj), kiu estas \u201corganizaj\u0302o laboranta por la agnosko, rezistado kaj batalo de la afrikdevena komunumo salvadora\u201d. Vi povas trovi lin per Facebook, Instagram kaj Twitter au\u0306 per lia Youtube-kanalo, se vi s\u0302atus scii pli pri lia laboro kaj malkovri pli da afrikdevenaj vortoj kaj esprimoj en la hispana lingvo."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Foto de protesto okazinta en la jaro 2020 en Placo de la Digneco (Santiago, C\u0302ilio) de Paulo Slachevsky, uzata kun permeso (CC BY-NC-SA 2.0)."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Kaj por Latinameriko kaj por Karibio, la jaro 2020 estis markita de la rolo de feminismaj kaj sociaj movadoj, kiuj helpis en la realigo de grandegaj politikaj s\u0302ang\u0302oj, malgrau\u0306 la kreskanta atentokapta esto de la pandemio KOVIM-19 en la amaskomunikiloj, kiu ig\u0302is tutmonda zorgo."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Dum la jaro en kiu la malkrimigo de marih\u0302uano kaj la debatoj pri la lotumado de la prezidenta aviadilo estis konversaciaj temoj, ankau\u0306 kaptis la atenton feminismo kaj la tiel perceptita \u201ckontrau\u0306-feminismo\u201d de la meksika registaro. En marto, okazis protesto kontrau\u0306 la averag\u0302a kvanto de 10,5 femicidoj potage en Meksiko. Poste venis pliaj protestoj serc\u0302antaj justecon por individuaj kazoj, inkluzive de tiuj de Ingrid Escamilla, Fatima Aldrighett kaj Jessica Gonza\u0301lez Villasen\u0303or."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Malgrau\u0306 la politika subpremado dum protestoj en la meksika urbo Cancu\u0301n, la kampanjo donis kiel frukton la enkondukon de la Leg\u0302o Olympia, kiu punas retan turmentadon [eo] kontrau\u0306 virinoj, la iniciaton de la Leg\u0302o Ingrid kontrau\u0306 la disvastigo de bildoj de viktimoj de krimoj, la publikan registron de seksaj ofendintoj en la meksika c\u0302efurbo, kaj la amnestian leg\u0302on pri abortigo."}, {"text_idx": "#000216", "text": "En Argentino evidentig\u0302is granda kresko de denuncoj pri genra perforto kaj pederastaj trompoj, au\u0306 grooming [en], dum la kvaranteno pro KOVIM-19."}, {"text_idx": "#000217", "text": "La leg\u0302o-projekto pri leg\u0302igo de abortigo promesita de la registaro en marto de 2020 pau\u0306zis."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Dum la enfermig\u0302o kaj fronte al dekomenca retropas\u0302o, la grupoj en sociaj retoj ludis s\u0302losilan rolon en la plifortigo de la virinaj subtenretoj. Oni organizis protestojn kontrau\u0306 la alarmiga kresko de femicidoj dum la pandemio. Tviteraj pepoj fare de la civitana organizaj\u0302o Ni Una Menos (en esperanto, lau\u0306vorte: \u201cec\u0302 ne unu [virino] malpli\u201d) mobilizis aktivulojn, el kiuj miloj partoprenis virtualan manifestacion, kie ili svingis verdkolorajn koltukojn (tio estas la simbola koloro de la protestoj) por postuli ke la argentina registaro urg\u0302e aprobu la leg\u0302on pri libervola abortigo."}, {"text_idx": "#000219", "text": "C\u0302i tiu leg\u0302o, kiu permesus la libervolan interrompon de gravedig\u0302o kaj la aliron al sanservoj post-abortigaj, estis sendita al la Kongreso de la Argentina Nacio en novembro kaj oficiale aprobita en decembro."}, {"text_idx": "#000220", "text": "En Venezuelo, feministoj uzis Vacapon por dau\u0306re subteni virinojn kaj por okazigi virtualajn prelegojn pri feminismo. Dume, en Nikaragvo feministaj grupoj denuncis la neglekton kaj mankon de justeco por viktimoj de genra perforto kaj por iliaj familioj."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Januare, antau\u0306 la alveno de KOVIM-19 al Trinidado kaj Tobago, okazis publika ceremonio por omag\u0302i la viktimojn de femicido. Civitanoj postulis efikajn agadojn de la s\u0302tato por protekti virinojn kaj knabinojn. En marto, post alia femicida kazo, retuzantoj rimarkigis la rilaton inter genra perforto kaj mistraktado de infanoj, c\u0302efe en okazoj kiam kunestis kaj limigoj pro la pandemio kaj kresko de hejma perforto."}, {"text_idx": "#000222", "text": "En decembro, kiam la j\u0302urnaloj raportis pri la femicidoj de junag\u0302a patrino [en] kaj adoleskanto [en], tiam uzantoj de sociaj retoj montris sin teditaj pro la dau\u0306ra rakonto pri tio ke virinoj \u201cdevus zorgi pri si mem\u201d. La uzantoj do argumentis ke pli bone estus se la fokuso kaj respondeco estus forigitaj de virinoj kaj direktitaj reen [en] al la agresinto."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Muntado de bildoj pri \u201cDi\u0301a Naranja\u201d (Orang\u0302a Tago) por protesti kontrau\u0306 perforto kontrau\u0306 virinoj en Puerto Pri\u0301ncipe, la 25-an de januaro 2020. Fotoj faritaj de Womantra, uzataj kun permeso."}, {"text_idx": "#000225", "text": "La plej granda s\u0302ang\u0302o en la urugvaja politika scenejo okazis kiam la Ampleksa Fronto (maldekstra politika koalicio) forlasis la povon pro la elektig\u0302o en 2019 de Luis Lacalle Pou. Li estas membro de la Nacia Partio kiu revenis al povo post tridek jaroj, nun kiel estro de la tiel nomata \u201cmultkolora koalicio\u201d de la registaro."}, {"text_idx": "#000226", "text": "La nuna opozicio al Ampleksa Fronto, same kiel aliaj politikaj grupoj, kritikas la registaron pro la promulgo de la Leg\u0302o pri Urg\u0302a Konsidero (hispane: Ley de Urgente Consideracio\u0301n), kiun ili vidas kiel retropas\u0302on rilate esprimliberecon. Tamen, la sukceso flanke de la registaro en la regado de la unua ondo de infektig\u0302o pro KOVIM-19, kiu rezultigis nur dekojn da mortintoj, faris la landon gvidanto rilate al g\u0302ia reago fronte al krizo [en]."}, {"text_idx": "#000227", "text": "En Bolivio, oktobre, post jaro en kiu politika dupolusig\u0302o pligravig\u0302is pro rasismo kaj atakoj kontrau\u0306 j\u0302urnalistoj, civitanoj paceme iris al balotujoj. Kvindek procentoj de la voc\u0302donintoj elektis Luis Arce kaj David Choquehuana de la partio Movig\u0302o al Socialismo (hispane: Movimiento al Socialismo). La elekto de Arce estis festita en la c\u0302efaj urboj tra la mondo."}, {"text_idx": "#000228", "text": "La dupolusig\u0302o eble dau\u0306ros dum la elektoj de urbestroj kaj guberniestroj okazontaj la 7-an de marto 2021."}, {"text_idx": "#000230", "text": "La generacio de la ducentjarig\u0302o kuras post korupto."}, {"text_idx": "#000231", "text": "La internacia gazetaro bagateligis la gravecon de la protestoj fare de la \u201cgeneracio de la ducentjarig\u0302o\u201d okazintaj en Peruo, kiuj konsistis c\u0302efe el junuloj festintaj la ducentjarig\u0302on de Peruo kiel sendependa lando. Okazis manifestacioj kadre de landa maltrankvilig\u0302o okaze kaj de la forigo de prezidento Marti\u0301n Vizcarra fare de la kongreso, kaj de la rezigno de nelegitima registaro de Manuel Merino rezultinta la nomumon de Francisco Sagasti kiel provizora prezidento. Ambau\u0306 Merino kaj Sagasti uzis troan polican forton kontrau\u0306 junaj manifestaciintoj, kio kau\u0306zis almenau\u0306 du mortojn. Al la c\u0302i-jara kaosa politika kunteksto aldonig\u0302is ankau\u0306 la krizo de publika sano pro KOVIM-19 kaj la efektivigo de politikoj pri naftominado en indig\u0302enaj teritorioj favore al grandaj kompanioj en indig\u0302enaj teritorio."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Dume en C\u0302ilio la pandemio ne malhelpis la landon okazigi historian plebisciton la 25-an de oktobro, kiam grandega plimulto aprobis s\u0302ang\u0302ojn en la konstitucio antau\u0306e promulgita de la eksa diktatoro Augusto Pinochet en 1980. De granda parto de la log\u0302antaro, tiu konstitucio estis konsiderata kiel \u201cla patrino de malegaleco en C\u0302ilio\u201d. La plebiscito estis la c\u0302efa postulo kiu instigis socian ribelon en oktobro 2019, al kiu la registaro reagis per subpremo, arestoj kaj pluraj malobservoj de homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000234", "text": "De nordo al sudo: perforto, au\u0306toritarismo, misinformado kaj protestoj"}, {"text_idx": "#000235", "text": "En Kolombio, krom la alta nombro de mortintoj pro KOVIM-19, civitanoj montris sian malkontenton pro la manko de efikaj solvoj rilate al batalo kontrau\u0306 altaj niveloj de perforto tra la lando. Lau\u0306 la Instituto pri Disvolvig\u0302aj kaj Pacaj Studoj, en 2020 okazis nau\u0306dek masakroj. Tamen, la prezidento Ivan Duque dau\u0306re neas la seriozecon de la indico de homicidoj en la lando."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Aparte zorgiga estis la altig\u0302o de murditaj sociaj gvidantoj kaj defendantoj de homaj rajtoj. Aperis informoj pri tio ke la polico estis implikita en la murdo de advokato Javier Ordo\u0301n\u0303ez, kio kau\u0306zis protestojn krom la polica subpremo kaj la sekvaj mortoj kaj vundoj de almenau\u0306 dek personoj."}, {"text_idx": "#000237", "text": "Mortminacoj, mortigoj, c\u0302ikanado, misuzado kaj cenzurado kontrau\u0306 j\u0302urnalistoj kaj akvtivuloj estis konstantaj aferoj dum 2020. Tamen, en c\u0302i tiu kunteksto, aperis ankau\u0306 alternativaj formoj de ciferecaj amaskomunikiloj, kiuj helpis la aktivulojn eviti cenzuron."}, {"text_idx": "#000238", "text": "En Venezuelo, post jaro de relativa ekonomia normaligo, malgrau\u0306 inflaciego kaj pligrandig\u0302o de la humanitara krizo, la pandemion sekvis reapero de au\u0306toritataj agoj de la s\u0302tato. Pli granda militigo, superregado de s\u0302tataj institucioj kaj politika persekutado de j\u0302urnalistoj kaj humanitariaj aktivuloj, c\u0302i tio estis parto de la publikaj politikoj. Cetere, la registaro de Nicola\u0301s Maduro delokigis disidentan politikan reprezentadon per dubinda parlamenta balotado."}, {"text_idx": "#000239", "text": "La pandemio pligravigis la venezuelan migran krizon, kiu jam estas la plej severa krizo en la regiono (5,4 milionoj da civitanoj eksterlande). Raportoj rimarkigas ke multaj anoj de la migrinta komunumo ne kapablas kontentigi siajn bazajn bezonojn en la gastigantaj landoj kaj suferas senhejmecon kaj mankon de mang\u0302aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000240", "text": "En Jamajko, kaoso kaj timo forte zorgigis ties civitanojn. Kvankam la pandemio pro KOVIM-19 trovig\u0302is en la supro c\u0302e la zorgolisto, neformala enketo pere de Tvitero malkas\u0302is ke en la dua nivelo trovig\u0302as la timoj pri eventuala kresko de krimeco, malgrau\u0306 la fakto ke la jamajka polico raportis ties etan malkreskon [en] kompare al antau\u0306a jaro."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Krome, s\u0302ajnas ke la noktaj elirmalpermesoj dum la pandemio ne malhelpis la okazigon de centoj da kontrau\u0306leg\u0302aj festoj [en] kaj sociaj agadoj el kiuj kelkaj, organizitaj de homoj ligitaj al krimeco, rezultigis perfortajn agojn."}, {"text_idx": "#000242", "text": "En Nikaragvo, la civitanoj suferas miksaj\u0302on de negativaj emocioj sekve de la krizo de publika sano, la zorgoj pri la precizeco de datumoj rilate al KOVIM-19, la forta frapo de la uraganoj IOTA kaj ETA kaj la esperoj pri la elektoj dum la jaro 2021. Tiuj lastaj okazos en lando kie la polica subpremo kune kun la manko de gazetara esprimlibereco kaj malobservoj de homaj rajtoj estas c\u0302iutaga afero."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Post la ondo de protestoj en 2018, proksimume 100 000 homoj [en] fug\u0302is el la lando, tamen multaj nikaragvanoj en ekzilo restas engag\u0302intaj en politika aktivismo. Dume, la registaro de Daniel Ortega antau\u0306enigas triopon da leg\u0302oj por plifortigi sian ilaron por regi la popolon kaj tiel malhelpi ajnan penon cele al civitana opozicio."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Pli norde, en Salvadoro, la jaro 2020 estis plena de politikaj konfliktoj. Prezidento Nayib Bukele konstante alfrontas la aliajn organojn de la s\u0302tato, t.e. la Leg\u0302donan Asembleon kaj la Konstitucian C\u0302ambron. Krome, li nomis la deputitojn kaj magistratojn \u201ckoruptuloj, krimuloj kaj s\u0302telistoj\u201d. Por multaj homoj, lia agresema stilo malkas\u0302as politikan planon superregi la landon. Tamen li dau\u0306re s\u0302ajnas esti subtenata de pli ol sepdek kvin procentoj [en] malgrau\u0306 la akuzoj kontrau\u0306 li pro korupto, intertraktado kun krimulaj bandoj kaj atakoj kontrau\u0306 anoj de la gazetaro."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Kiam Bukele skribis en Tvitero pri kiom frapita de la pandemio estis Ekvadoro, la ekvadora registaro neis tion. Tuj poste, la informoj tra la sociaj retoj ig\u0302is furoraj tutmonde: korpoj nekolektitaj, familioj serc\u0302antaj la korpon de parencoj, kaj supozeblaj kremacioj sur la stratoj."}, {"text_idx": "#000246", "text": "La rakonto pri misinformado ne sufic\u0302is por ke la ekvadora registaro klarigu kion la urbo Guayaquil spertis. Meze de superigita realo, starig\u0302is Komuna Speciala Trupo por la entombigo de la kadavroj. La urbestro de Guayaquil devis provizi kartonajn c\u0302erkojn al la familioj. Kiel reago al la krizo, la indig\u0302enaj popoloj de la regiono organizig\u0302is por protekti sin mem de la kronviruso."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Vi eble interesig\u0302os pri: En Ekvadoro, indig\u0302enaj popoloj el Amazonio lanc\u0302as sian propran interretan ilon por serc\u0302i la spurojn de la pandemio KOVIM-19 [en]"}, {"text_idx": "#000248", "text": "Resume, la pandemio ne nur suprize kaptis regionon kiu jam alfrontis diversajn problemojn sed ankau\u0306 testis la resiliencon [eo] de sociaj movadoj kiuj vigle kampanjis pro homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Malgrau\u0306 tio, kelkaj bonaj novaj\u0302oj rimarkindas: en Ekvadoro okazis la unua landa parado por memorfesti transgenrulan, transseksulan kaj reg\u0302injan movadon. Aldone, la registaro de Argentino aprobis leg\u0302on por certigi ke en la postenoj de publika sektoro estu proporcio je almenau\u0306 unu procento por transgenruloj, transseksuloj kaj reg\u0302injoj kaj finfine, Bolivio same kiel la provinco de Puebla en Meksiko agnoskis la liberan samseksemulan unuig\u0302on."}, {"text_idx": "#000250", "text": "La speciala eldono de \u201cVoces de Latinoame\u0301rica\u201d (Voc\u0302oj el Latinameriko) de la cifereca amaskomunikilo La Lupa, kiu prezentas kelkajn el niaj verkistoj el Bolobio, Urugvajo kaj Meksiko, analizas la c\u0302efajn eventojn en la regiono:"}, {"text_idx": "#000253", "text": "Dokumenta filmo kiu esploras la vivojn de GLAT-personoj [eo] en la multflanka GLAT-kulturo de Japanio estas nun disponebla c\u0302e elsendfluaj platformoj [Ndlr.: elsendfluo estas tekniko ebliganta lau\u0306mende provizi au\u0306dvidaj\u0302ojn en Interreto kaj senc\u0302eeste sekvi prelegojn, retinariojn au\u0306 diskutojn]. La dokumenta filmo \u201cQueer Japan\u201d [Kvira Japanio], de la kanada kvira [eo] filmo-produktoro, reg\u0302isoro, verkisto kaj dezajnisto Graham Kolbeins, esploras la vivojn de artistoj, aktivuloj, pioniroj kaj simple normalaj homoj de la japana GLAT-kulturo."}, {"text_idx": "#000254", "text": "\u201c\u2018Queer Japan\u2019 temas pri memamo, komunumo kaj resilienco\u201d [eo] diras la reg\u0302isoro Graham Kolbeins dum intervjuo por Global Voices [Tutmondaj Voc\u0302oj]. \u201cTemas pri la plursenca naturo kaj de genro kaj de sekseco kaj pri la maniero kiel lingvo formas niajn fluajn komprenojn pri c\u0302i tiuj konceptoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000255", "text": "La dokumenta filmo estis unuafoje projekciita en julio de 2019 kaj ekde tiam en filmfestivaloj tra la mondo. \u201cQueer Japan\u201d montras intervjuojn faritajn al preskau\u0306 tri dekduoj [eo] da membroj de la japana GLAT-komunumo."}, {"text_idx": "#000256", "text": "La filmo montras diversajn individuojn engag\u0302itajn en arto, aktivismo, noktovivo kaj politiko en Japanio, inkluzive de universitata profesoro, dento-kuracisto, reg\u0302injo [eo] kune kun la festoj gastigitajn de s\u0302i por la GLAT-komunumo, la unua malkas\u0302e transgenra virino elektita kiel funkciulo en Japanio Aya Kamikawa, kaj la kvira bildartisto [eo] Nogi Sumiko."}, {"text_idx": "#000258", "text": "En \u201cQueer Japan\u201d oni ankau\u0306 povos trovi intervjuojn kun Gengoroh Tagame, la tre konata kreinto de geja erotika mangao [eo] kiu g\u0302uis g\u0302eneralan sukceson kaj en Japanio kaj tra la tuta mondo."}, {"text_idx": "#000259", "text": "\u201cGengoroh Tagame estas ne nur spertulo pri geja erotika arto, sed ankau\u0306 kreinto de la renaskig\u0302o de geja mangao danke al la revuo kunfondita de li, G-men [influa revuo celita al gejoj en Japanio]\u201d diras Kolbeins. \u201cLa eklektikaj influoj kaj referencoj de Tagame montras ke li prenis aferojn de c\u0302ie kiel ekzemple de la Markizo de Sade [eo], Go Mishima kaj Tom of Finland.\u201d"}, {"text_idx": "#000260", "text": "La dokumenta filmo inkludas ankau\u0306 alian kunfondinton de la revuo G-Men: la verkiston, revuo-redaktoron kaj aktivulon Hiroshi Hasegawa. Ekde kiam oni diagnozis lin kiel HIV-havanta [eo] en 1992, Hasegawa aktivulas celante al pli bona kuracado de la malsano en Japanio. Hasegawa havis ankau\u0306 gravan rolon en Japanio dum kampanjoj pri malpliigo de la socia stigmato kiu suferigas personojn havantajn HIV-n kaj Aidoson [eo]."}, {"text_idx": "#000262", "text": "\u201cMi estis simple granda fanatikulo de geja mangao. Tiam min s\u0302okis la fakto ke neniu eldonisto en Usono produktis ankorau\u0306 anglalingvan tradukon de c\u0302i tiuj verkoj\u201d, diras Kolbeins. \u201cTiutempe mi laboris kiel verkisto por artaj kaj kulturaj revuoj, do mi decidis provi fari kelkajn intervjuojn kun la celo videbligi la mangao-artistojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000265", "text": "\u201cNi komencis kunlabori proksimume je la jaro 2012, kiam ni vojag\u0302is al Tokio por labori pri la antologio eldonita de ni du, \u2018Massive: Gay Erotic Manga and the Men Who Make It\u2018 [Masiva: geja erotika mangao kaj la viroj kiuj kreas g\u0302in]\u201d diras Kolbeins. \u201cTuj post tio, ni kunfondis modan kaj eldonan markon nomitan Massive Goods [modomarko, eldonejo kaj reklamagentejo reprezentanta kvirajn kaj feminismajn artistojn el Japanio], por dau\u0306rigi nian kunlaboron kun kviraj kaj feminismaj artistoj el Japanio.\u201d"}, {"text_idx": "#000266", "text": "Sekve de c\u0302i tiu laboro, Kolbeins kaj Ishii ricevis en 2016 stipendion por inters\u0302ang\u0302o de artistoj [en: 2016 Creative Artist Exchange Fellowship] de la Komisiono pri Amikeco inter la s\u0302tatoj de Japanio kaj Usono [en: Japan-United States Friendship Commission (JUSFC)], kiu ebligis al ili pasigi tri monatojn en Japanio por intervjui homojn por la dokumenta filmo."}, {"text_idx": "#000268", "text": "\u201cPost ricevo de la stipendio, ni kolektis la mankantan monon de la bug\u0302eto por produkti la dokumentan filmon pere de amasfinancado\u201d [eo] diras Kolbeins. \u201cDanke al la laboro kiun Anne kaj mi faris c\u0302e Massive, ni kapablis atingi komunumon jam interesitan pri multaj temoj rilataj al la filmo.\u201d"}, {"text_idx": "#000269", "text": "Kolbeins kaj la produktoroj Iida kaj Anne finfine kompletigis la dokumentan filmon post kvin jaroj, antau\u0306 g\u0302ia aperigo en la filmfestivala mondo en 2019."}, {"text_idx": "#000270", "text": "Kolbeins klarigas ke la produktoro de Queer Japan, Hiromi Iida, havis ankau\u0306 gravan rolon c\u0302ar s\u0302i konektis lin kun la japana GLAT-komunumo."}, {"text_idx": "#000271", "text": "\u201cMi konatig\u0302is kun Hiromi per Twitter [Tvitero], kaj ni konektig\u0302is post kiam mi rigardis plurajn mallongajn dokumentajn filmojn kiujn s\u0302i faris c\u0302e la reg\u0302inja scenejo de Tokio.\u201d"}, {"text_idx": "#000272", "text": "Hiromi Ishii enkondukis Kolbeins al komunumaj gvidantoj kiel Margarette, kiu administras ekzemplodonan librovendejon Okamalt kaj kiu ankau\u0306 estas gastiganto de Department H, konata kiel \u201cunu el la plej honorataj fetic\u0302o-festoj [eo] de Tokio.\u201d"}, {"text_idx": "#000273", "text": "Dum la lasta jardeko, Kolbeins povis konektig\u0302i kun la japana GLAT-kulturo kiun li priskribas kiel \u201cmultflanka, fortika kaj vigla\u201d."}, {"text_idx": "#000274", "text": "\u201cSamtempe, la anoj de c\u0302i tiu japana kvira komunumo alfrontas multajn leg\u0302ajn barojn, familian premon kaj diskriminacion\u201d klarigas Kolbeins. Temas pri situacio pro kiu multaj el ili restas zorgeme ens\u0302rankigitaj [Ndltr: ne malkas\u0302as sian GLAT-identecon], precipe en laborejaj kuntekstoj\u201d diras Kolbeins."}, {"text_idx": "#000275", "text": "\u201cVidebligo kaj akcepto dau\u0306re kreskas jaron post jaro kaj, kiel oni povas vidi en \u2018Queer Japan\u2019, ekzistas multaj homoj kiuj vivas lau\u0306te kaj fiere [angle: loud and proud] kio estas maniero defii la sociajn premojn\u201d asertas Kolbeins. \u201cEkzistas kreskanta spirito de solidareco kaj kolektiva povo en la komunumo.\u201d"}, {"text_idx": "#000276", "text": "La dokumentan filmon eblas nun spekti en kelkaj regionoj pere de mendado c\u0302e retaj elsendfluaj servoj. Kolbeins mencias ke oni esperas projekcii la filmon en japanaj kinejoj en 2021, depende de la pandemiaj kondic\u0302oj. G\u0302isdatigoj pri la filmo aperas en la Tviter-konto de la dokumenta filmo @queerjapan."}, {"text_idx": "#000280", "text": "En jaro kiu dau\u0306re defias nian fortikecon, la temo de la Monda Tago kontrau\u0306 Aidoso (AIDS), okazigata c\u0302iun 1-an de decembro, estis c\u0302ijare \u201cMonda solidareco, kundividita respondeco\u201d. Pluraj neregistaraj organizaj\u0302oj kaj junularaj grupoj kun sidejo en la [insularo] Karibio [eo] pruntedonas siajn voc\u0302ojn al la alvoko forigi la malsanon kaj samtempe memorfesti la okazon diversmaniere."}, {"text_idx": "#000281", "text": "La 22-an de novembron, g\u0302uste antau\u0306 la Monda Tago kontrau\u0306 Aidoso, la Jamajka Reto de Homoj havantaj la Homan Imuno-nesufic\u0302-estigan Viruson (HIV) [angle: Jamaican Network of Seropositives], kiu subtenas la rajtojn de tiuj vivantaj kun HIV kaj Aidoso, gastigis retan diservon por honori la homojn tus\u0302itajn de la malsano. Samkiel aliaj multaj karibiaj socioj, Jamajko estas pasie religiema. Pro tio, la uzo de preg\u0302o kiel ilo por atingi unuig\u0302on estis interesa proceduro en lando kie religio estas ofte uzata por izoligo kaj de GLAT-personoj [eo] kaj de HIV-havaj personoj."}, {"text_idx": "#000283", "text": "Threatened livelihoods, disruption in supply chains, changes in health care delivery which affected access to health care are but some of the challenges that people living with HIV [...] face in 2020 due to the pandemic."}, {"text_idx": "#000284", "text": "Endang\u0302erigo de vivtenado, interrompo de provizoc\u0302enoj kaj s\u0302ang\u0302oj rilate al provizo de sanservoj malfaciligintaj aliron al ili estas nur kelkaj el la defioj kiujn HIV-havaj homoj [...] alfrontas dum 2020 pro la pandemio."}, {"text_idx": "#000287", "text": "La usona ambasadejo en Brigetown (Barbado) fokusig\u0302is pri parto de la progreso atingita dum la batalo kontrau\u0306 HIV/Aidoso, inkluzive de la starigo de la Laboratorio Best Dos Santos, kiu helpas homojn je alta risko de malsanig\u0302o frue aliri la HIV-ekzamenojn por ke ili povu tuj profiti de vivosava kuracado."}, {"text_idx": "#000288", "text": "D-ro Rosmond Adams, la direktoro de la Tut-Karibia Partnerig\u0302o kontrau\u0306 HIV/Aidoso (PANCAP), rimarkigis ke la regionaj limigoj altruditaj okaze de KOVIM-19 havis influon sur la kapablo provizi HIV-rilatajn sanservojn, inkluzive de edukaj kaj preventaj agoj, kuracado kaj laboratoriaj ekzamenoj."}, {"text_idx": "#000289", "text": "Tamen pluraj landoj starigis portempajn solvojn. Belizo [eo] profitis de sia pli vasta reto de sociolaboraj profesiuloj uzinte civilajn sociajn organizaj\u0302ojn por la plenumo de taksado de bezonoj de HIV-havaj homoj. Jamajko akiris subvenciojn por helpi subteni nutradon kaj financojn. Barbado oferis virtualajn kuracisto-konsultojn kaj arang\u0302is la provizadon de pacientoj per mang\u0302aj\u0302oj kaj medikamentoj."}, {"text_idx": "#000291", "text": "[...] we remember the origins of this pandemic during the silent epidemic years, and how in spite of the impact on our region, we remain resilient."}, {"text_idx": "#000292", "text": "[...] ni rememoras la komencig\u0302on de c\u0302i tiu pandemio dum la silentaj jaroj de la epidemio kaj la manieron en kiu ni restas fortikaj malgrau\u0306 g\u0302ia influo sur nia regiono."}, {"text_idx": "#000294", "text": "COVID-19 is showing once again how health is interlinked with other critical issues, such as reducing inequality, human rights, gender equality, social protection, and economic growth."}, {"text_idx": "#000295", "text": "KOVIM-19 montras al ni ankorau\u0306foje la manieron en kiu sano estas interligita kun aliaj seriozaj aferoj kiel ekzemple malaltigo de malegaleco, homaj rajtoj, genra egaleco, socia protektado kaj ekonomia kresko."}]