[{"text_idx": "#000004", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Adepto de naciismo, socialismo kaj nun ankau\u0306 de feminismo: diversaj facetoj de la vivo kaj verkado de la c\u0302eh\u0302a verkistino Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 naskig\u0302is en 1820. La familio instigis s\u0302in edzinig\u0302i al imposta inspektoro, 15 jarojn pli ag\u0302a. S\u0302i naskis al li kvar infanojn kaj veturadis post li tra la tuta Habsburga imperio, c\u0302ar li estis transigata de unu loko al alia. Por mang\u0302igi la familion s\u0302i ofte devis peti monon kaj mang\u0302ojn c\u0302e geamikoj kaj en 1862, sekvan tagon post la publikigo de sia novelo \u00abAvino\u00bb, kiu ig\u0302is s\u0302ia plej fama verko, Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 mortis pro elc\u0302erpig\u0302o."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La 4-an de februaro 2020 estis la 200-a datreveno de s\u0302ia naskig\u0302o. Dum lastaj ducent jaroj atenton altiris diversaj aspektoj de la vivo kaj kreado de Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301, kutime lau\u0306aj al siatempaj tendencoj. Unue oni konsideris s\u0302in reprezentanto de la kontrau\u0306germanaj naciistoj*, poste \u2014 ikono de la komunismo, kaj hodiau\u0306 s\u0302ia nomo ig\u0302is simbolo de la feminismo.\n[Ndlr * (kontrau\u0306germanaj naciistoj): temas pri la c\u0302eh\u0302oj, kiuj luktis por sendependig\u0302o de la germana influo kaj evoluigo de la c\u0302eh\u0302a nacia kulturo, ekde Mezepoko forte influita de la germanaj koloniistoj, log\u0302intaj en Sudetio kaj ne nur; post la Dua Mondmilito tiuj kontrau\u0306germanaj streboj rezultis je deportado de kelkaj milionoj da germanoj]"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sur la ilustraj\u0302o videblas la c\u0302efrolulo de la novelo \u00abAvino\u00bb. Desegnaj\u0302o de la c\u0302eh\u0302a desegnisto Adolf. Vikimedia Komunejo \u2013 CC-BY 3.0"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mezo de la 19-a jarcento estis turnopunkto en la historio de la pluretna, plurkonfesia kaj plurlingva Habsburga imperio: en 1848 naskig\u0302is tutslavismo, kies reprezentantoj pledis por la rajtoj de la slavaj popoloj kaj subtenis ilian unuig\u0302on, kio anticipis kreig\u0302on de naciaj s\u0302tatoj, aperintaj post la disfalo de la imperio en 1918."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La c\u0302eh\u0302aj kaj slovakaj intelektuloj tiutempaj same aktive partoprenis tiun c\u0302i movadon. La edzo de Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 [oficisto] kundividis tiujn c\u0302i ideojn kaj kiam oni sendis lin al la teritorio de la nuna Slovakio, kaj poste al Prago, por dej\u0302ori tie, s\u0302i persone konatig\u0302is kun kelkaj el plej famaj pensantoj de la tutslavismo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kvankam la germana tiutempe estis la lingvo de la sociala movig\u0302emo, komerco kaj gazetaro, Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301, ricevinta edukadon en ambau\u0306 lingvoj, elektis la c\u0302eh\u0302an kaj verkis en g\u0302i. En kelkaj siaj verkoj s\u0302i alvokis subteni la c\u0302eh\u0302an lingvon malgrau\u0306 trudo de la germana fare de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Eble nome pro tio s\u0302i ig\u0302is la simbolo de la c\u0302eh\u0302a nacia historio kaj nun ekzemple s\u0302i estas bildigita sur la bankbileto je 500 c\u0302eh\u0302aj kronoj. El ses bankbiletoj, nuntempe uzataj, nur sur du c\u0302eestas virinoj; alia bildigita ig\u0302is la opera kantistino el la 19-a jarcento Ema Destinnova\u0301."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En 2005 la c\u0302eh\u0302a televido arang\u0302is nacian enketadon dum kiu oni demandis la homojn, kiun ili konsideras la plej fama c\u0302eh\u0302o. En tiu listo [en] Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 okupis la dekan lokon \u2014 la plej altan el la virinoj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "C\u0302eh\u0302oslovakio, aperinta sur la teritorio de la Habsburga imperio en 1918, nelonge estis politike sendependa: post la Dua mondmilito, en 1948 la potencon kaptis la komunista partio kaj la lando komencis rapide transformig\u0302i je la s\u0302tato-satelito de Sovetunio, trudinta sian ideologion de la socia realismo en c\u0302iuj sferoj de la arto kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La kreado de Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 tiam ricevis novan traktadon: oni komencis konsideri s\u0302in la verkistino, sekvinta socialismajn ideojn, kiu priskribis klasan batalon kaj malric\u0302econ de la virinoj en la kapitalisma 19-a jarcento. Menciindas ke \u00abAvino\u00bb komencig\u0302as de la citaj\u0302o de la germana maldekstrula pensanto Karl Gutzkow:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la 1940-aj jaroj la c\u0302eh\u0302a j\u0302urnalisto, verkisto kaj komunisma idolo Julius Fuc\u030ci\u0301k verkis eseon titolitan \u00abBoz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 bojuji\u0301ci\u0301\u00bb [cs] (\u00abBoz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 \u2014 batalanto\u00bb), en kiu li gloris s\u0302in kiel socialisman heroinon."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Historio, malpermesita por antau\u0306aj traktantoj de s\u0302ia kreado, ig\u0302is la vivo de la libera virino Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 (la intelekta kaj seksa)."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Krom esti fekunda au\u0306toro (s\u0302i verkis novelojn, rakontojn, fabelojn, vojag\u0302noticojn kaj ec\u0302 etnografiajn eseojn), Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 partoprenis publikigadon de siaj verkoj, kio estis rara heroaj\u0302o tiutempe. Franz Kafka, kiu parolis kaj verkis en la c\u0302eh\u0302a kaj konservis volumon de s\u0302ia \u00abKorespondado\u00bb, konsideris s\u0302in elstara memstara au\u0306toro [en]."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kvankam antau\u0306nelonge historiistoj rimarkigis la fakton ke Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301 estis malfelic\u0302a en geedzeco, s\u0302i havis aktivan seksan vivon, kaj kelkajn amaventurojn kun plej gravaj intelektuloj de tiu tempo. En leteroj s\u0302i parolas pri sia sekseco en la stilo, kiu ne estis propra [cs] al la virinoj en la 19-a jarcento."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Z litera\u0301rni\u0301ho hlediska ji\u0301 mnozi\u0301 vyty\u0301kali, z\u030ce me\u030cla takovy\u0301 talent a ztra\u0301cela c\u030cas pra\u0301ve\u030c korespondenci\u0301, ktera\u0301 se ze za\u0301liby vyvinula ve va\u0301s\u030cen\u030c. Ale copak me\u030cla volbu? Kdyz\u030c v na\u0301rodni\u0301ch obrozeni\u0301ch maly\u0301ch na\u0301rodu\u030a zakotvila tradice, z\u030ce spisovatel je sve\u030cdomi\u0301m na\u0301roda a spisovatele\u0301 suplovali roli politiku\u030a, udrz\u030covali na\u0301rodni\u0301 jazyk, obnovovali na\u0301rodni\u0301 komunitu, povzbuzovali na\u0301rodni\u0301 sebeve\u030cdomi\u0301, tlumoc\u030cili na\u0301rodni\u0301 vu\u030ali? Nechte\u030cla by\u0301t pouhou milenkou. Di\u0301ky sve\u0301 korespondenci je sve\u030ctova\u0301 autorka."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Hodiau\u0306 s\u0302i estus ribelulo, defendanto de homaj rajtoj kaj bloganto. Interna sendependeco, malgrau\u0306 tempo en kiu s\u0302i vivis \u2014 jen kion por mi signifas Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301. S\u0302i ne permesas al si ludi ombran rolon de filino, edzino, patrino, s\u0302i c\u0302iam deziras scii, kiu s\u0302i estas. S\u0302i ne deziras esti sklavino en sia vivo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "De literatura vidpunkto multaj akuzas s\u0302in ke malgrau\u0306 havi tioman talenton, s\u0302i mals\u0302paris g\u0302in je nura korespondado, kiu ig\u0302is s\u0302ia obsedo. Sed c\u0302u s\u0302i havis elekteblon? Por la malgrandaj s\u0302tatoj la Movado pri Nacia Renaskig\u0302o kreis tradicion per kiu verkistoj estas la konscienco de la popolo, kaj ke ili povas anstatau\u0306i politikistojn, subtenadis la nacian lingvon, restarigadis la nacian komunumon, alvokadis la popolon esti certa pri si mem, esprimadis la nacian volon. S\u0302i ne volis esti nura amorulino. Tial s\u0302i ig\u0302is, danke al siaj leteroj, universala verkistino."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Oni ofte ne mencias, ke s\u0302i verkis ankau\u0306 en la germana: \u00ab...kreskante, mi malkovris grandan ligitecon al la germanaj libroj dum legado en la c\u0302eh\u0302a kaj la c\u0302eh\u0302a lingvo mem s\u0302ajnis al mi malhonora\u00bb. S\u0302i bruligis siajn unuajn tekstojn verkitajn en la germana. S\u0302i ne devintus au\u0306skulti sian edzon-tutslaviston kaj devintus dau\u0306rigi verki en tiu c\u0302i lingvo. S\u0302i tiam ig\u0302us parto de ne nur la c\u0302eh\u0302a, sed ankau\u0306 de la monda literaturo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La 4-an de februaro oni festas s\u0302ian oficialan naskig\u0302tagon (ekzistas certaj disputoj pri la vera dato de s\u0302ia naskig\u0302o), kaj la influa c\u0302eh\u0302a sendependa c\u0302iusemajna gazeto Respekt [cs] publikigis sur kovrilpag\u0302o s\u0302ian portreton sub la titolo \u00abZa\u0301zrak jme\u0301nem Ne\u030cmcova\u0301\u00bb (\u00abMiraklo nomita Ne\u030cmcova\u0301\u00bb):"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Respekt 6: Dve\u030c ste\u030c let od narozeni\u0301 Boz\u030ceny Ne\u030cmcove\u0301 \u2022 Koronavirus se jiz\u030c nejspi\u0301s\u030c nepodar\u030ci\u0301 zastavit \u2022 Reporta\u0301z\u030c: De\u030cti bez budoucnosti \u2022 Pe\u030ct roku\u030a soudu Terezie Kaslove\u0301 \u2022 Rozhovor s novou de\u030ckankou FAMU \u2022 Jak si vysve\u030ctlit rekordni\u0301 na\u0301vs\u030cte\u030cvnost c\u030cesky\u0301ch kin ? /IB8omkbP4Q"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Speciala eldono, dedic\u0302ita al Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301, komencig\u0302as de artikolo de la fama c\u0302eh\u0302a j\u0302urnalistino Silvie Lauder, kiu skribas [cs]:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Sejdou se Franz Kafka, Julius Fuc\u030ci\u0301k a Vlasta Chramostova\u0301. A v c\u030cem by tato znac\u030cne\u030c nesouroda\u0301 trojice mohla naji\u0301t spolec\u030cnou r\u030cec\u030c? Odpove\u030cd\u030c je pr\u030cekvapive\u030c prosta\u0301. Vs\u030cichni obdivovali Boz\u030cenu Ne\u030cmcovou, byt\u030c kaz\u030cdy\u0301 jinak. Pro Fuc\u030ci\u0301ka byla spisovatelka, od jeji\u0301hoz\u030c narozeni\u0301 tento ty\u0301den uplyne dve\u030c ste\u030c let, \u201eprvni\u0301 socialistkou\u201c, pro Kafku \u201ejasnozr\u030cive\u030c chytra\u0301\u201c mistryne\u030c slova, pro Chramostovou inspiraci\u0301 pro za\u0301pas s totalitni\u0301 moci\u0301."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Renkontig\u0302as foje Franz Kafka, Julius Fuc\u030ci\u0301k kaj Vlasta Chramostova\u0301 [unu el malmultaj disidentinoj dum la Praga Printempo]. Kaj kiun komunan temon diskuteblan povus trovi tiu triopo de tute malsamaj homoj? La respondo estas tre simpla. Ili c\u0302iuj fascinis Boz\u030cena Ne\u030cmcova\u0301, kvankam c\u0302iu siamaniere. Por Fuc\u030ci\u0301k la verkistino, kies ducentan datrevenon de la naskig\u0302o ni festis c\u0302i-semajne, estis la \u00abunua socialisto\u00bb, por Kafka \u2014 \u00abklarvidanta\u00bb vortomajstro, por Chramostova\u0301 s\u0302i estis inspirfonto en lukto kontrau\u0306 totalisma reg\u0302imo."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojLiteraturoVirinoj kaj socia sekso"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Tiuj fotoj montras la historion de la \u2018rusaj dometoj\u2019 en Havano, Kubo"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Rusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasintecon"}]