[{"text_idx": "#000000", "text": "La Vintra milito \u2013 60 jarojn poste"}, {"text_idx": "#000001", "text": "C\u0302i tiu artikolo origine aperis en La Ondo de Esperanto en oktobro 1999, sesdek jarojn post la komenco de la Vintra Milito. La aperigo de finnlanda vidpunkto en rusia gazeto ec\u0302 60 jarojn post la milito boligis la galon de kelkaj rusaj legantoj, kiuj poste kolere leteris al la redakcio."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dum la au\u0306tuno de la jaro 1939 la du eu\u0306ropaj grandpotencoj, Germanio kaj Sovetio, komencis amikan disdividon de la kontinento. Tuj post la divido de Pollando en septembro Sovetio devigis la tri baltajn landojn akcepti sovetiajn militajn bazojn. La finna delegacio, kiu alvenis en Moskvo meze de oktobro, tamen rifuzis la afablajn proponojn de la najbara lando."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La intertraktado en Moskvo finig\u0302is sen rezulto la 13-an de novembro. La 26-an de novembro Sovetio akuzis Finnlandon pri artileria atako kontrau\u0306 sovetia c\u0302elima tac\u0302mento c\u0302e la vilag\u0302o Mainila, du tagojn poste Sovetio nuligis la traktaton pri reciproka neatakado, kaj la 29-an de novembro Sovetio nuligis ankau\u0306 la diplomatiajn rilatojn kun Finnlando."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La sovetia atako komencig\u0302is je la oka horo matene (lau\u0306 la moskva tempo) la 30-an de novembro lau\u0306 la tuta orienta limo de Finnlando, kaj jam dum la mateno sovetiaj aviadiloj ankau\u0306 bombis Helsinkon, trafante c\u0302efe civilajn celojn kaj mortigante 91 homojn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kvankam la finna armeo estis mobilizita, oni en Finnlando g\u0302enerale ne kredis ke Sovetio atakos, precipe ne tiel malfrue au\u0306tune, en sezono maloportuna por la atakanto. Ec\u0302 kiam sovetiaj aviadiloj jam bombadis Helsinkon, gapantoj kolektig\u0302is surstrate kaj miris pri la \u201cnova truko de Sovetio\u201d por devigi Finnlandon cedi en la intertraktado."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Foliumante la Grandan Sovetian Enciklopedion (vol. 24/I, Moskvo 1976) oni povas trovi ampleksajn klarigojn pri la minaco, kiun prezentis al Sovetio la malgranda najbaro. Aparte suspektinda la enciklopedio trovas la fakton, ke spite la pac-amantan politikon de Sovetio Finnlando au\u0306tune 1939 preparig\u0302is por milito. Fine de novembro la finnlandaj militemuloj lanc\u0302is serion de militaj provokoj kontrau\u0306 la pacama najbaro, kiu finfine estis devigita reagi, asertas la enciklopedio."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sed poste sekvas la plej interesa parto: \u201cEc\u0302 kiam la militaj agoj jam estis komencitaj, la Sovetia registaro proponis al Finnlando interkonsenton pri amikeco kaj reciproka helpo... La propono estis tamen rifuzita de la registaro de Finnlando, kiu la 30-an de novembro deklaris militon al Sovetio.\u201d"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La c\u0302efministro de la tiel nomata popola registaro estis la finna komunisto Otto Wille Kuusinen, kiu fug\u0302is al Sovetio post la interna milito en Finnlando, okazinta en 1918. Pri lia rolo en la \u201cpopola registaro\u201d oni en Sovetio post la milito preferis silenti, same kiel pri la tuta \u201cregistaro\u201d."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Supera komandanto de la finna armeo ig\u0302is mars\u0302alo Carl Gustav Mannerheim, kiu antau\u0306 la revolucio estis general-leu\u0306tenanto en la cara armeo, kaj kiu dum la interna milito de Finnlando en 1918 estris la venkintan blankan armeon. Antau\u0306 la komencig\u0302o de la Vintra milito Mannerheim favoris flekseblan politikon kaj akcepton de la teritoriaj postuloj de Sovetio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La rolo de Mannerheim en la defendaj sukcesoj de Finnlando estis decida, kaj male ol oni povus suspekti, la persono de la komandanto neniel dividis la vicojn de la armeo. Eble tipa estis la konstato de laboristo en la komencaj tagoj de la milito: \u201cBone, ke c\u0302i-foje Mannerheim estas sur nia flanko.\u201d"}, {"text_idx": "#000016", "text": "En la unuaj tagoj la etoso de la registaro kaj la armea gvidantaro estis relative pesimisma, c\u0302ar la finna armeo estis malbone ekipita, posedis neniujn tankojn, malmultajn kontrau\u0306tankajn armilojn, kaj precipe al la artilerio ec\u0302 mankis municio. Tamen jam en la fino de decembro la fronto stabilig\u0302is kaj evidentig\u0302is, ke la sovetia plano pri fulma milito ne funkciis. Sur la Karelia istmo la sovetiaj trupoj atingis la c\u0302efan finnan defendopozicion (la \u201dlinion de Mannerheim\u201d) en la unua semajno de decembro, kaj poste la progreso haltis g\u0302is februaro."}, {"text_idx": "#000017", "text": "En sovetiaj priskriboj pri la surprize longedau\u0306ra milito oni multe emfazis la gravecon de la finnaj fortikaj\u0302oj, kiuj tamen efektive estis sufic\u0302e senpretendaj. Same aperis strangaj legendoj pri finnaj celpafistoj, kiuj kas\u0302ig\u0302is supre en la arboj. En la sovetia postmilita propagando oni ec\u0302 plendis, ke la finnoj militis malhoneste kaj kas\u0302e, kaj tial kau\u0306zis al la honeste militinta sovetia armeo grandajn perdojn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La veraj celoj de la sukcesa defendo estas supozeble iom aliaj. En Sovetio estis j\u0302us pasinta la plej terura ondo de purigoj, kiuj neniel preteriris la armeon \u2013 granda parto de la plej kompetentaj militestroj estis forigita. Tio sendube influis la sovetian iom rigidan militan strategion. Okazis, ke la defendantoj povis kalkuli la kanonpafojn, kaj post certa kvanto de pafoj certi, ke tiun tagon nenio plia okazos \u2013 la taga normo estis plenumita."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Krome la sezono ne estis favora al atakanto, la sovetia armeo ne estis preparita por vintra militado en tereno, kaj g\u0302i estis preskau\u0306 tute dependa de la vojoj. Tial la finnaj defendantoj, kiuj bone konis la terenon kaj facile movig\u0302is per skioj, ofte sukcesis per multoble malpli grandaj fortoj detranc\u0302i tro avancintajn sovetiajn tac\u0302mentojn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dum januaro Sovetio kolektis malantau\u0306 la fronto amason da novaj fortoj, tiel ke fine kontrau\u0306 Finnlando pretis militi preskau\u0306 miliono da armeanoj, kaj la forto de la sovetia artilerio sur la Karelia istmo estis sepobla kompare kun la finna. Amasa atakego sur la Karelia istmo ekis komence de februaro, kaj post dek tagoj estis trarompita la c\u0302efa defendpozicio. Fine de februaro la sovetiaj trupoj jam atingis la randon de Viborgo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "El la vidpunkto de Sovetio la milito jam dau\u0306ris tro longe kaj ig\u0302is tro kosta. Samtempe la februaraj venkoj iom riparis la damag\u0302on faritan al la prestig\u0302o de la sovetia armeo, kaj krome minacis baldau\u0306a brita helpo al Finnlando. Tial komence de marto Sovetio denove konsentis negoci pri paco kun la finna registaro, kaj la 13-an de marto je la unua horo nokte estis subskribita pactraktato, kiu konsternis Finnlandon."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En la tuta lando la flagoj estis funebre duonhisitaj. Dek procentoj el la teritorio de la lando estis cedita al Sovetio. Perdita estis Viborgo, la dua urbo lau\u0306 la grandeco. En la milito pereis preskau\u0306 24.000 el la 3,6-miliona log\u0302antaro de Finnlando, kaj centmiloj perdis sian hejmon. La severaj kondic\u0302oj de la pactraktato sendube kontribuis al la fakto, ke Finnlando jam en la sekva jaro alig\u0302is al la germana atako kontrau\u0306 Sovetio. Ankau\u0306 la nova milito kontrau\u0306 Sovetio por regajni la perditan teritorion estis en Finnlando g\u0302enerale konsiderata justa, almenau\u0306 g\u0302is la finnaj trupoj transiris la malnovan limon kaj eniris regionojn, kiuj neniam estis finnaj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "En Finnlando oni en postaj jaroj multe diskutis, c\u0302u eblis eviti la Vintran militon. Iuj s\u0302arg\u0302is grandan parton de la kulpo sur la s\u0302ultrojn de la tiama finna ministro pri eksterlandaj aferoj, Eljas Erkko, kiu esperis forpeli la sovetian minacon kun okcidenta helpo kaj subtenis tre necedeman linion en la antau\u0306militaj negocoj. Aliaj atentigas, ke ec\u0302 se au\u0306tune 1939 estus atingita interkonsento pri limos\u0302ang\u0302oj kaj sovetia milita bazo, tio neniel garantius, ke Finnlando evitus la sorton de Estonio, Latvio kaj Litovio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kiel ajn, en la finna komuna membildo la Vintra milito ig\u0302is grava simbolo de popola unueco vizag\u0302e al terura minaco. Ankorau\u0306 en la dudekaj jaroj la finna nacio estis grave dividita politike kaj lingve. Politike la remparo pasis inter la rug\u0302aj venkitoj kaj la malrug\u0302aj venkintoj de la interna milito de 1918, lingve dau\u0306ris la kverelado pri la respektiva pozicio de la du oficialaj lingvoj, la majoritata finna kaj la tradicie elita sveda."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tiel la popolo de Finnlando staris pli unuigita ol dum jardekoj, kaj en la decida momento la tuta lando senhezite per komunaj fortoj faris c\u0302ion eblan por haltigi la malamikon. Ec\u0302 nun, sesdek jarojn poste, oni dau\u0306re memoras pri la spirito de la Vintra milito \u2013 la komuna defendo kontrau\u0306 fortega malamiko ig\u0302is unu el la gravaj mejlos\u0302tonoj en la historio de la finna popolo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La 1-an de januaro 1940\nLa luma dimanc\u0302a tago en Vaasa finig\u0302is en terura nokto, lumigita de flamoj. Matene ni promenis en Smedsby, kaj tie ni au\u0306dis la alarmon. Apud granda s\u0302tono, protektitaj de arboj, ni rigardis la aviadilojn kaj au\u0306skultis la eksplodojn; kiu ajn bombo povis detrui g\u0302uste mian hejmon. Lau\u0306 niaj kalkuloj estis 28 aviadiloj. La tondra bruo devigis min fermi la okulojn. El la urbo eklevig\u0302is densaj kolonoj de fumo. Strange rug\u0302is la suno malantau\u0306 la fumo. Post du-tri horoj ni povis ekiri reen. Kiam mi atingis la ponton rande de la urbo, mi ekvidis, ke la rug\u0302o ne estis la suno, sed la lumo de incendioj. La tuta urbo s\u0302ajnis bruli. Mi ekkuris. Sur la stratoj interpus\u0302ig\u0302is hom-amasoj. Mi vidis, ke nia domo estis tute kovrita de fumo, kaj klopodis veni pli proksimen. La vojo s\u0302ajnis nekredeble longa. Oni devis c\u0302irkau\u0306iri akvopumpilojn, flakojn, neeksplodintajn bombojn, aj\u0302ojn j\u0302etitajn surstraten. Nia domo restis netus\u0302ita, sed tion mi vidis nur kiam mi estis tute apude, c\u0302ar ambau\u0306flanke brulis fajroj je distanco de kelkaj metroj, kaj inter la fumo kaj fajreroj estis malfacile distingi ion en la senluma vespero. Mi atente, s\u0302tele eniris kaj kontrolis c\u0302iun c\u0302ambron: nur en la kuirejo iomete rompig\u0302is fenestro, c\u0302io alia estis en ordo. Tiam mi sidig\u0302is, kaj preskau\u0306 ekploris. Multaj perdis c\u0302ion."}]