[{"text_idx": "#000004", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tiu c\u0302i artikolo de Nina Bojc\u0302enko c\u0302e Political Critique estis tradukita de Victoria Roberts kaj aperis en Transitions Online la 8-an de oktobro 2021. G\u0302i estas republikigata kadre de partnereco pri kundivido de enhavo kaj estas redaktita lau\u0306 la GV-stilo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La spaco inter la pola kaj belorusa landlimoj ig\u0302is loko kie log\u0302as rifug\u0302intoj ekde au\u0306gusto. Pollando ne enlasas ilin kaj provas sendi ilin reen al Belorusio [eo], sed belorusaj gardistoj ankau\u0306 ne permesas al ili reveni."}, {"text_idx": "#000009", "text": "En septembro Nina Bojc\u0302enko raportis el la eta pola vilag\u0302o Usnarz Gorny, c\u0302e la landlimo de Belorusio, antau\u0306 ol ig\u0302is neeble vojag\u0302i tien. Tie 32 homoj el Afganio [eo] fiksig\u0302is en la senhoma arbaro. Tio estas historio de tiuj c\u0302i homoj kaj kiel homrajtaj organizaj\u0302oj kaj limgardistoj batalas pri ilia sorto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ni staras en c\u0302ambreto, plena je diversaj\u0302oj. Kato trovis por si makulon sur griza svitero kus\u0302anta surplanke. Alia kato volvis sin c\u0302irkau\u0306 mia kruro. La virino senorde pakas valizon, klarigante kion necesos fordoni kaj al kiu. Tio estas la dua adreso en Varsovio, kiun ni vizitis por preni aj\u0302ojn lau\u0306voje al la landlimo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mi malfermas la kofrujon de la au\u0306to kaj tien metas la du dorsosakojn kun varmaj vestoj kaj la satelitajn telefonojn. Ni devintus foriri antau\u0306 kelkaj horoj, sed prokrastis tion pro la petoj de volontuloj kolekti pli da transportotaj aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ne estos facile fordoni la satelitajn telefonojn: la homoj en la arbaroj estas c\u0302irkau\u0306itaj de limgardistoj, kiuj ec\u0302 ne permesas al homrajtaj aktivuloj vidi ilin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ni venas al Usnarz Gorny, apud kiu en la arbaro fiksig\u0302is grupo el 32 homoj. Malhelig\u0302as. Restis nur 10 km. Limgardista patrolo aperas sur renkonta vojstrio kaj sekvan sekundon ili lanc\u0302as sian alarmon, signalante ke ni devas halti. Ni haltas. Post kiam la limgardistoj kontrolis niajn dokumentojn, ili klopodas kompreni celon de nia vizito kaj kial ni uzas tiom grandajn veturilojn (ni veturas en busetoj kun lokoj por multaj pasag\u0302eroj)."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mi eliras la au\u0306ton. La vilag\u0302eto estas preskau\u0306 ne lumigata \u2013 c\u0302i tie estas nenio krom arbaro c\u0302irkau\u0306e. Tensio senteblas en la aero. Antau\u0306nelonge pasis nur po unu au\u0306to tage, sed c\u0302i tie nun estas c\u0302ie patroloj, j\u0302urnalistoj kaj homrajtaj aktivuloj, kaj la timigitaj lokanoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Responde al sankcioj de EU [Eu\u0306ropa Unio, ndlr.] starigitaj kontrau\u0306 Belorusio en au\u0306gusto, Minsko lanc\u0302is migradan krizon c\u0302e la limoj de Pollando, Litovio kaj Latvio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Interesogrupoj c\u0302e arablingva Fejsbuko informas pri kiel atingi Belorusion. La afis\u0302oj inkluzivas prezon kaj kontakteblajn telefonnumerojn. Post la alveno per aviadilo al Minsko, la homoj estas transportataj al la landlimo, sed ili devas transiri g\u0302in memstare. Iuj iras al la limo memstare. La postulataj prezoj varias de 100 g\u0302is kelkmil dolaroj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "C\u0302e la pola flanko oni efektivigas kontrau\u0306leg\u0302an politikon de \u201cforpus\u0302ado\u201d, persiste nomante tiujn militrifug\u0302intojn \u201ckontrau\u0306leg\u0302aj enmigrintoj\u201d."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kadre de tiu c\u0302i politiko limgardaj trupoj igas enmigrintojn kaj rifug\u0302intojn reen transiri la landlimon de kie ili venis. La politiko estas rekta rompo de konstituciaj homaj rajtoj kaj de la G\u0302eneva Konvencio [eo]."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Se iu transirinta la limon ne havas vizon, li efektive estas kontrau\u0306leg\u0302a enmigrinto. Tamen se la homo prezentas sin kiel azilpetanton, li ne bezonas vizon. En tiu c\u0302i kazo migradaj servoj devas akcepti lian peton kaj lanc\u0302i kontrolajn procedurojn. G\u0302is la au\u0306toritatoj decidos c\u0302u doni al li rifug\u0302intan statuson au\u0306 rifuzi, Pollando devas provizi provizoran log\u0302ejon, mang\u0302aj\u0302ojn kaj trinkaj\u0302ojn. Tio c\u0302i estas garantiita de internacia juro."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Sekve, la polaj limgardistoj simple detenas homojn en la vilag\u0302oj kaj arbaroj c\u0302e la limo kaj transportas ilin reen al Belorusio, rompante iliajn telefonojn por malebligi al ili komuniki au\u0306 filmi la okazaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La poloj lasas homojn meze de arbaroj au\u0306 rekte antau\u0306 la belorusaj gardistoj, kiuj ankau\u0306 pelas ilin reen. Kaj tio ripetig\u0302as cirkle."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Dume homrajtaj aktivuloj ankau\u0306 observas la c\u0302elimajn areojn, provante trovi iun elirantan el arbaro antau\u0306 ol tion faros la limgardistoj. Kiam ili sukcesas fari tion, ili rapide registras personajn datumojn kaj vivhistoriojn kaj inters\u0302ang\u0302as telefonnumerojn. Ili ankau\u0306 donas prokurojn, kio faras la rifug\u0302inton kliento de la homrajta organizaj\u0302o, kio signifas ke li ricevas advokaton por defendi siajn rajtojn. Teorie. Praktike la polaj limgardistoj malebligas al advokatoj aliron al iliaj klientoj, detruas prokurojn kaj sendas homojn reen al la arbaroj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La homrajtaj organizaj\u0302oj kaj aktivuloj komunikas per lau\u0306paroliloj kun homoj tendumantaj inter la limoj, provante fari demandojn respondendajn per \u201cjes\u201d au\u0306 \u201cne\u201d. Foje ili sukcesas inters\u0302ang\u0302i mesag\u0302ojn, sed foje la limgardistoj enmiksig\u0302as, ekzemple startigante motorojn por ke neniu povu au\u0306di ion ajn."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La homoj provantaj transiri al Pollando estas plejparte el Afganio, Irako, Sirio kaj Kongo \u2013 aliaj venas de Somalio, Jemeno, Egiptio, Kameruno kaj Tag\u0302ikio \u2013 ig\u0302ante viktimoj de frau\u0306do fare de Lukas\u0302enko kaj la enmigrintofobio de la polaj au\u0306toritatoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Alveninte c\u0302e la limo (por kio ili devis pagi grandajn sumojn), tiuj c\u0302i homoj ne imagas ke ili servas kiel ilo por Lukas\u0302enko. Ili ne havas varmajn vestojn, kuracilojn, mang\u0302aj\u0302ojn. Ili ne havas kontakton kun siaj familioj kaj amikoj kaj kun neniu c\u0302e kiu ili povus peti helpon."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Paro da j\u0302urnalistoj venas de malantau\u0306 la angulo, lau\u0306te babilante pri la situacio c\u0302e la limo. Unu el ili preskau\u0306 kolizias kontrau\u0306 virino staranta apude, sed sukcesas eviti tion."}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u201cJes. Estas timige ke ili ludas per homoj. Mi ne scias kiu pravas kaj neniam ekscios. Mi nur scias ke la homoj en la arbaro ig\u0302is ludiloj kaj ke tio estas nehumane."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Alia patrolo veturas preter ni kaj malrapidig\u0302as. La virino aspektas maltrankviligita, sed plu parolas."}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u201cLa alian tagon mi au\u0306dis pafon el la arbaro kaj miaj genuoj komplete fleksig\u0302is. Mi ne plu povas elteni tiun c\u0302i strec\u0302on. C\u0302u eblas solvi tiun c\u0302i konflikton humane?\u201d"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Fine de au\u0306gusto Pollando anoncis ke g\u0302i pretas helpi al Belorusio kaj provizi la homojn en la arbaro en Belorusio per c\u0302io necesa (dume insistante ke mankas rifug\u0302intoj en la arbaroj de Pollando). Varsovio sendis kamionon kun tendoj, litoj kaj personaj higienaj\u0302oj kaj petis la registaron en Minsko akcepti la helpon. La kamiono atingis la landlimon kaj atendis permeson eniri \u2013 samtempe la polaj limgardistoj estis pelantaj homojn al Belorusio. Dume la belorusoj s\u0302ovis ilin reen."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Ni proksimig\u0302as al la limgardejo, provante trovi la kamionon kun la helpo. Post kvin minutoj da veturado lau\u0306longe de la trafiklinio ni trovis kion ni serc\u0302is."}, {"text_idx": "#000056", "text": "C\u0302io dronas en mallumo. Ni veturas lau\u0306 la kampara vojo sekvante au\u0306ton de nia amiko. Ni veturas malrapide por ne trafi iun beston. C\u0302i tie estas multe da cervoj [eo]. Sekvan minuton la limgardistoj aperas c\u0302e nia vosto. Ili s\u0302altas alarmon, signalante ke ni haltu. Mia amiko sukcesas forveturi kaj ni haltas."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Estis kvar limgardistoj. Du el ili estas komplete ekipitaj: ves\u0302toj, maskoj kaj atakfusiloj. Unu el ili, kiu ne havas maskon, estas juna: lau\u0306aspekte li havas c\u0302irkau\u0306 20 jarojn. Alia limgardisto, pli maljuna, petas niajn dokumentojn. Ni transdonas ilin."}, {"text_idx": "#000058", "text": "\u201cKie estas la dua veturilo?\u201d demandas la limgardisto. \u201cVi havis du\u201d."}, {"text_idx": "#000062", "text": "La limgardisto prenas niajn dokumentojn kaj iras al la au\u0306to, dum la du kun mitraletoj staras vojrande. Ni au\u0306das tiun, kiu interparolis kun ni, provi voc\u0302legi niajn datumojn je la telefono. Oni ne au\u0306das lin. Vere mankas konekto tie c\u0302i kaj nur tiu belorusa haveblas."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Post adiau\u0306i la limgardistojn, ni parkumas ekster la domo de nia kontaktulo. Neniu signala lampo troveblas en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj kaj la sola lumfonto estas la domo, situanta meze de la arbaro. La c\u0302ielo estas kovrita je nuboj, estas malseke. Regas silento."}, {"text_idx": "#000071", "text": "\u201cMi translog\u0302ig\u0302is c\u0302i tien antau\u0306 kelkaj jaroj serc\u0302ante la pacon kaj kvieton\u201d diras nia gastiganto. \u201cNur unufoje semajne la limgardistoj estis haltantaj pro enuo por trinki teon. Ili estis c\u0302armaj homoj. Kaj nun ili batas per kolboj de siaj fusiloj kontrau\u0306 la au\u0306toglaco kaj kontrolas miajn dokumentojn\u201d diras li, arang\u0302ante vespermang\u0302on por ni."}, {"text_idx": "#000072", "text": "\u201cIli haltigis nin kvarfoje en la lastaj 10 km\u201d diras mi. \u201cUnu el la lastaj limgardistoj estis vere c\u0302arma\u201d."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La sepa matene. Estas malforta nebulo kaj niaj piedoj jam estas malsekaj pro roso. Estas malvarme."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La tendaro de homrajta grupo estas antau\u0306 ni: kvar tendoj kaj c\u0302irkau\u0306 10 veturiloj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Tuj post la tendaro la limgardistoj formas linion, kontrolante aliron al la grupo da rifug\u0302intoj. Antau\u0306 nur kelkaj tagoj eblis atingi tiun c\u0302i grupon da homoj, sed nun la aktivuloj estas forbaritaj, do ne eblas vidi iun ajn el tiuj sidantaj en la arbaro."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Unu el la homoj el la homrajta organizaj\u0302o eliras tendon, tenante enmane kruc\u0302on kaj vaporantan termoson."}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u201cEstas malvarme. C\u0302iuj homoj en la arbaro estas jam malfortaj. Multaj el ili havas stomakdolorojn, vers\u0302ajne pro la akvo. C\u0302i tie estas marc\u0302oj c\u0302irkau\u0306e\u201d."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Dum la kelkaj sekvaj tagoj la virino el la pola homrajta organizaj\u0302o Pano kaj Salo rakontos al mi pri kiel s\u0302i trovis gravedulinon, kiu pasigis du semajnojn en la arbaro au\u0306 la diabetulon kiu falis je komato \u2013 sed la limgardistoj rifuzis voki ambulancon por li."}, {"text_idx": "#000084", "text": "\u201cHomoj montris al ni bluaj\u0302ojn pro la batado, rakontis al ni kiel la limgardistoj sendis hundon kontrau\u0306 ili. Sed kiam ili diris al la belorusoj ke ili ne volas iri al Pollando kaj deziras reveni, la limgardistoj ekpafis apud iliaj piedoj, devigante ilin reveni\u201d aldonis s\u0302i."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Tiumomente ni estas veturantaj lau\u0306longe de la limo. Malantau\u0306 la limpasejo Pollando starigis jam pikdraton c\u0302irkau\u0306 unu metron altan. En au\u0306gusto Ukrainio donacis al Litovio 38 tunojn da pikdrato kiel humanitaran helpon."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Mi haltas c\u0302e loko, kie la pikdrato estas iom damag\u0302ita. Mi atente rigardas al la akraj tranc\u0302iloj, provante trovi sangospurojn. Baldau\u0306 post tio bildoj de vunditaj homaj kruroj aperos en Interreto. Kaj post unu semajno la belorusaj limgardistoj publikigos la unuan filmeton pri la kripligita korpo de cervo, vundinta sin kontrau\u0306 la pikdrato."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Ni veturas reen al Varsovio lau\u0306 malplena s\u0302oseo. Post kelkaj tagoj la pola registaro deklaros krizostaton [en] kaj la aktivuloj, j\u0302urnalistoj kaj defendantoj de homaj rajtoj estos forpelitaj de la c\u0302elima zono. C\u0302iuj haste forveturos por forlasi la areon antau\u0306 meznokto. Tio rezultig\u0302os je trafiks\u0302topig\u0302o el aktivuloj forirantaj el la areo... kaj trafiks\u0302topig\u0302o el soldatoj kaj policistoj venantaj tien."}, {"text_idx": "#000088", "text": "En la sama tago kiam estis proklamita la krizostato, komencig\u0302os protestoj en Varsovio. Homoj kolektig\u0302os c\u0302irkau\u0306 la Sejmo \u2013 malsupra c\u0302ambro de la parlamento \u2013 por esprimi solidarecon kun enmigrintoj kaj rifug\u0302intoj, dum aktivulaj grupoj starigos tendaron kaj komencos malsatstrikon. Policanoj estos pli multnombraj ol la protestantoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La homrajtaj organizaj\u0302oj unuig\u0302os je unueca observanta grupo kaj dau\u0306rigos filmi eventojn en la c\u0302elimaj areoj kio ne estas malpermesate dum la krizostato. Aktivuloj vojag\u0302os tra la c\u0302elimaj vilag\u0302oj rakontante al la lokanoj kiel ili povas helpi al la rifug\u0302intoj sen rompi la leg\u0302on."}, {"text_idx": "#000091", "text": "La krizostato plu validas en la areo c\u0302irkau\u0306 Usnarz Gorny. Tie ne plu estos iuj ajn atestantoj. C\u0302iuj foriris. Nur la persona faktoro restis: foje iuj homoj sukcesas trapasi pro pli humanaj limgardistoj, kiuj permesas al ili filmi okazintaj\u0302ojn. Foje ili sukcesas penetri tra la barierojn au\u0306 ricevi iom da akvo. Au\u0306 foje ili ricevas kuglon je piedo \u2013 nun c\u0302io dependas de bons\u0302anco."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Nokte la 8-an de septembro la temperaturo falis g\u0302is 3 gradoj de Celsio kaj la sekvan tagon la pola limgarda servo raportis pri la unuaj trovitaj korpoj, tri viroj el Irako."}, {"text_idx": "#000093", "text": "La saman tagon informo pri la trovo de virina korpo aperis en raporto de la belorusa limgarda servo. Oni raportis ke c\u0302e la pola limpasejo, ne malproksime de la loko kie la korpo estis trovita, estis klare videblaj spuroj de korpo, trenita el Pollando al Belorusio."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La raporto pri la incidento tekstis: \u201cC\u0302irkau\u0306 la korpo estis tri infanoj inter 7 kaj 15 jaroj kaj ankau\u0306 viro kaj maljuna virino. Ili rakontis ke ili estis devigitaj iri al la limo kaj poste transiri la polo-belorusan landlimon sub minaco de pafiloj\u201d."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Civitanaj komunikilojEn- kaj elmigradoHomaj rajtojHomama agadoInternaciaj rilatojPolitikoRifug\u0302intoj"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informoj"}]