[{"text_idx": "#000001", "text": "Ke oni regule lavu la manojn nuntempe estas kutima scio. Por kuracistoj tio certe veras kaj ni atendas ke ili faru multe pli kiel steriligi la instrumentojn. La fakto ke malsanoj estas disdonataj de mikroorganismoj tamen ne c\u0302iam estis konata. En la deknau\u0306a jarcento tio havis tristajn konsekvencojn je la kosto de la vivo de multaj patrinoj, sed ec\u0302 dum ili vidis virinon post virinon morti, kuracistoj ne volis kredi la novajn ekkomprenojn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ignaz Semmelweis estis Hungara kuracisto kiu vidis multajn virinojn morti post naski infanon. Ne estis multaj kuracistoj tiutempe, do unu kuracisto havis ofte malsamajn taskojn. Pro tio, ne estis malofta okazaj\u0302o ke kuracisto kiu j\u0302us distranc\u0302is mortulon, devis helpi virinon akus\u0302i infanon. Semmelweis detale priskribis la malsanon, kiu nomig\u0302as \u201cpuerpera febro\u201d. La unua fazo estis alta febro de kvardek gradoj, post kio sekvas intensan soifon. Fine purpuraj makuloj ekaperas sur la hau\u0306to kaj plej ofte la virino mortis. Mikroorganismoj jam estis malkovrataj antau\u0306 sufic\u0302e longa tempo, sed kuracistoj ne kredis ke ili povis esti kau\u0306zo de malsanoj, kio donis al ili neniun kialon por pli severajn higienajn regulojn. Semmelweis hipotezis ke steriligitaj instrumentoj kaj bona persona higieno povintus malaltigi la riskojn kaj faris malgrandskalajn eksperimentojn en la lokoj kie li laboris."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Semmelweis observis du malsamajn klinikojn. Unu el ili havis kuracistojn kaj studantojn kaj en la alia laboris nur akus\u0302istinoj. Kio surprizis lin estis ke la kliniko en kiu kuracistoj laboris havis mortelcentaj\u0302o de 10% dum la alia havis nur 4%. Virinoj ec\u0302 pli vers\u0302ajne travivis se ili naskis la bebon hejme au\u0306 surstrate. Semmelweis tre detale observis kaj komparis la klinikojn kaj analizis multajn malsamajn faktorojn kiel kiom da homoj laboris sur kvadratmetro kaj la medion. Li vidis tamen ke la teh\u0302nikoj de ambau\u0306 klinikoj estis preskau\u0306 tute samaj. Kiam amiko de li akcidente vundig\u0302is de uzita tranc\u0302ilo kaj mortis, la konkludo estis simpla: Kuracistoj kiuj laboris kun mortaj homoj havis \u201dmortpartikojn\u201d sur la manoj, kiuj povis infekti la sentemajn patrinojn. Li tuj igis la homojn kiuj laboris en la kliniko lavi la manojn kaj la kvanto de virinoj kiuj mortis falis de 10 % al 1%. G\u0302i ankorau\u0306 estas unu el la plej influaj medecinaj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La mortig\u0302elcentaj\u0302oj en klinikoj montras grandan plibonig\u0302on post la enkonduko de manlavado (la dua vertikala linio)"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tamen la tiutagaj teorioj estis forte tenataj de kolegoj. Estis pluraj manieroj por ekspliki malsanojn, sed mikroorganismoj ne estas unu el ili. Tion la scienca komunumo diris. Mikroorganismoj ne estis larg\u0302e konataj kaj tiuj kiuj konis ilin certe ne vidis ilin kiel dang\u0302eron. Kiel io tiom eta povus malsanigi homon? Anstatau\u0306e la kredo ke malsanoj venis de malbonaj odoroj estis pli vaste akceptata. Kiam oni log\u0302is en parto de la urbo kun malbonaj odoroj, oni havis pli grandan s\u0302ancon de malsanig\u0302i ol kiam oni estis en parto de la urbo kiu pli bone odoris. Cetere la Kristana kredo estis tre grava en tiu tempo kaj regiono. Homoj kredis ke malsanoj estis puno de Dio kaj Dio ne bezonas mikroorganismojn por fari liajn taskojn. Oni povus, eble per iom da fantazio, kompreni kial kuracistoj pensis tiel, influite de ilia propra mondo. Tamen la plej granda problemo estis eble sociala. Doktoroj en Eu\u0306ropo estis tre ric\u0302aj, altstatusaj homoj, c\u0302ar kutima homo ne ricevis la s\u0302ancojn por studi medicinojn. Kompreneble ili ja volis helpi homojn, sed ili nepre ne volis au\u0306di de eksterlandano ke ili estis malpuraj kaj agis malbone."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Semmelweis estis bona kuracisto, sed li ne bonis je popularigi sian sciencon. Li neniam kapablis disvastigi lian malkovron antau\u0306 granda publiko kaj ec\u0302 malpli konviki ilin. Lia rekta influo ne estis pli granda ol la lokoj kie li mem laboris. Neniuj estimataj kuracistoj volis kredi lin kaj tio estis granda bato por li mense. C\u0302iu morto kiu rezultis de lia febro estis preventebla al li, sed li ne kapablis helpi la viktimojn. Li estis maldungita kaj la leteroj kiujn li verkis kaj sendis al estimataj kuracistoj ig\u0302is pli kaj pli agresemaj. Li ec\u0302 nomis kolegojn \u201dmurdisto\u201d. Kiam li ig\u0302is pli ag\u0302a, liaj mensaj problemoj ig\u0302is pli severaj kaj li ekhavis simptomojn de Alzheimer. Li estis j\u0302etita en mensan malsanulejon kaj regule batata. Li poste ekhavis sangovundojn kaj mortis en 1865. Ironie estis pro sepso, la disvastig\u0302ado de bakterioj en la sango. Hodiau\u0306 la situacio s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Semmelweis finfine ricevas la honoron kiun li meritas kaj la plej grava universitato de Hungario estas nomata lau\u0306 li. Ankorau\u0306 estas kazoj de virinoj kiuj estas infektataj de puerpera febro pro higienaj eraroj au\u0306 c\u0302ar ili jam havis la bakterion en la korpo antau\u0306 la nasko. Malgrau\u0306 tio ni vivas en mondo kie gravidaj virinoj preskau\u0306 ne pensas pri la malsano kaj tio bonas. Finfine, gravideco devas esti ekcitiga tempo, kaj kiel eble malplej timiga."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La scienco de kuracado estas unu el la malplej facilaj sciencoj pro la granda kvanto de faktoroj kaj kiom malfacilas fari bonajn eksperimentojn. Aliflanke ni ne timu la malfacilaj\u0302ojn, pro tio ke la aplikoj estas tre influaj kaj gravaj. Tio estas ekcitiga, sed oni ja estu zorgema kaj la rakonto de puerpera febro povas instrui al ni gravajn lecionojn. Plej klaras ke oni c\u0302iam agu kiel eble plej hiegiene, sed krom tio oni restu c\u0302iam objektiva, c\u0302ar sciencaj komprenoj povas s\u0302ang\u0302ig\u0302i post c\u0302iu malkovro. Fine, oni neniam estu tro kurag\u0302a kaj ne pensu ke oni komprenas ion tute. C\u0302iam povas esti dang\u0302eroj kiujn oni ne antau\u0306vidis."}]