[{"text_idx": "#000001", "text": "Kiam okazis la fas\u0302ista puc\u0302o en Hispanio (1936), malmultaj landoj subtenis praktike la lau\u0306leg\u0302e voc\u0302donitan respublikan registaron. Inter tiaj esceptoj elstaris la Meksika Respubliko de La\u0301zaro Ca\u0301rdenas del Ri\u0301o (1895-1970), kiu en 1939-1942 akceptis pli ol 20.000 hispanajn rifug\u0302intojn. Historiistoj kalkulas, ke almenau\u0306 25% el ili estis intelektuloj. \u201cTiuj c\u0302i enmigrantoj ne nur kaptis la proponitan liberecon, sed kompense redonis al la lando nemezureblajn valorojn. Ili interalie ekstimulis la esperantan movadon en sia nova patrio\u201d (Borsboom 1976:170)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Kelkaj el ili farig\u0302is esperantistoj en Meksiko, kiel Juan de Oyarza\u0301bal (1913-1977). Post eliri Hispanion en Marto 1939 per la s\u0302ipo Almirante Valde\u0301s, Oyarza\u0301bal atingis Tunizion kaj estis internigita en Meheri Zabbeus (120 km. okcidente de Sfakso), koncentrejo por hispanaj rifug\u0302intoj. Danke al la diplomataj klopodoj de sia onklino Isabel Oyarza\u0301bal Smith, tiutempe hispana ambasadoro en Svedio, post du monatoj li sukcesis forlasi la kampon. Li fine alvenis Meksikon en Junio 1939, post longa itinero (Marsejlo, Parizo, Londono, Kopenhago, Stokholmo, Amsterdamo, Southampton, Nov-Jorko), kaj ricevinta subtenon de la sveda komitato \u201cHelpo al Hispanio\u201d. En Meksiko li farig\u0302is konata atomfizikisto.[1] Kaj tie li ankau\u0306 lernis Esperanton en la kvindekaj jaroj, instruis g\u0302in en la Nacia Au\u0306tonoma Universitato de Meksiko (UNAM), kaj premiig\u0302is poezie en Belartaj Konkursoj de UEA. Li au\u0306toris multajn fakajn librojn en la hispana; du el ili havas ankau\u0306 esperantajn resumojn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Vers\u0302ajne la plej konata hispana esperantisto ekzilita en Meksiko estas la militisto kaj framasono Julio Mangada Roseno\u0308rn (1877-1946), naskig\u0302inta en Kubo. Li c\u0302efrolis en la publikigo de la Zamenhofa Homaranismo en 1916, prezidis Hispanan Esperanto-Asocion kaj reprezentis la hispanan registaron dum Universalaj Kongresoj. Li ankau\u0306 kverelis kun tiuj katalunoj (kaj ne nur) kiuj preferis malpli centrisman organizadon de la landa esperantistaro. Komence de la Hispana Milito li sukcese defendis Madridon kiel gvidanto de la tielnomata Kolono Mangada kaj poste laboris c\u0302e la sidejo de la Internaciaj Brigadoj en Albacete. Finfine li ekzilig\u0302is kun sia familio (edzino kaj filo Luis Mangada Sanz, ankau\u0306 esperantisto) per la s\u0302ipo Stanbrook en marto 1939. En Oran (Alg\u0302erio) li pasigis du monatojn en koncentrejo kune kun kvin mil samlandanoj. En tiaj malfacilaj momentoj, lia prestig\u0302o kiel esperantisto utilis por ricevi solidaran helpon. Tiel, la franca generalo Louis Bastien, prezidanto de Internacia Esperanto-Ligo, sukcesis liberigi lin kaj lian familion. Danke al kubaj esperantistoj ili ricevis kubajn pasportojn kaj atingis Casablanca. La argentinaj esperantistoj monsubtenis ilian vojag\u0302on en la s\u0302ipo Serpa Pinto g\u0302is Meksiko en 1941. Kiam tie li vizitis respondeculon pri la hispanaj ekzilitoj, tiu ekkriis:[2] \u201cEc\u0302 la c\u0302inaj esperantistoj zorgas pri vi kaj petas min ke mi helpu vin!\u201d (Mangada 1942)."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Unu el la c\u0302efaj kunlaborantoj de Mangada estis Fernando Redondo Ituarte (1882-1949). Temas pri militisto, armea kartografo, esperantisto, teozofo kaj framasono, kiu en 1933 estis estro de stabo de Francisco Franco, tiutempe Majorka armea komandanto (Margais 2002: 263-366). Fine de la sama jaro li retirig\u0302is kiel aktiva oficiro. Dum la Hispana Milito, Redondo alig\u0302is al la respublika armeo kaj batalis en la Sierra de Guadarrama, ene de la Kolono Mangada. Post la milito Redondo ekzilig\u0302is al Francio kaj de tie li alvenis al Meksiko kun sia familio (edzino, filino kaj nevino) sur la s\u0302ipo Mexique la 27-an de julio de 1939. Ili ricevis subtenon de la Teknika Komitato pri Helpo al la Hispanaj Respublikanoj en Meksiko (CTARE) kaj de la Servo de Elmigrado de la Hispanaj Respublikanoj (SERE). Post la venko de la kuba revolucio, la filino Luisa Redondo Botella elmigris al Kubo kaj farig\u0302is marksisma sociologiistino."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Post sia emeritig\u0302o en 1936, Lanti forlasis Francion, kaj ekvojag\u0302is per Esperanto tra la mondo. Li vizitis Hispanion kaj Portugalion, restadis en Japanio, Oceanio kaj Sudameriko, kaj alvenis fine al Meksiko. Lanti log\u0302is plurajn jarojn en la hejmo de Amaya kaj vaste kunlaboris al Renovigo.[5] Amaya ankau\u0306 helpis lin trovi laboron kiel instruisto de la franca al meksika vidvino. Inter januaro 1941 kaj julio 1942 aperis ok numeroj de Satana Bulteno, instigita de Lanti kaj prizorgata de SAT-anoj Myrtle R. Douglas (Morojo) el Los-Ang\u0302eleso (1904-1964) kaj Teofil Duktil el Mendozo, Argentino (1894/5-1945). Malric\u0302a, malsana kaj c\u0302iam pli pesimisma, Lanti mortigis sin en januaro 1947. Sian testamentan leteron li sendis al Jose\u0301 Serrano kaj al Francisco Azori\u0301n."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Alia hispana ekzilito aktiva en la Esperanto-movado de Meksiko estas Bargas (Borsboom 1976: 170) au\u0306 Barges (Na\u0301jera 2014: 165)[6], sed ni ne havas pliajn detalojn prie. En 1941 alvenis en Meksiko la hispana surrealista pentristino Remedios Varo (1908-1963), filino de la esperantisto, ing\u0302eniero kaj liberpensulo Rodrigo Varo y Zejalvo, kunulino de Benjamin Pe\u0301ret (1899-1959), unu el plej influhavaj surrealistaj poetoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Poste, aliaj hispanaj esperantistoj, kiuj ekzilig\u0302is pro la milito dau\u0306re elektis Meksikon kiel sian finan destinon. Tiel, en 1957 alvenis la doktoro, antropologo, esploristo kaj eseisto Antonio Oriol Anguera (1906-1996), eksterordinara intelektulo kiu partoprenis la militon flanke de la sendependisma kataluna politika partio Estat Catala\u0300 [Kataluna S\u0302tato], kaj kiu multflanke subtenis la meksikan Esperanto-movadon (Na\u0301jera 2014: 22, 167, 180-181). Simile, en 1960 alvenis la verkistino Leonor Tejada Conde-Pelayo. Esperanton s\u0302i lernis de sia avo, la doktoro Juan Jose\u0301 Conde-Pelayo (1847-1922), liberpensulo, matematikisto kaj pacifisto, pioniro de la respublikanismo en Hispanio, kaj konata kiel la doktoro de la malric\u0302uloj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fine, esplorindaj estas ankau\u0306 la hispanaj anarkiistaj esperantistoj, kiuj en Meksiko c\u0302efe aktivis en la liberecanaj rondoj. Gravaj ekzemploj tiurilate estas Hermoso Plaja (1889-1982), eldonisto kaj eksdirektoro de Solidaridad Obrera, kaj Jose\u0301 de Tapia (1896-1989), instruisto kaj pioniro de la Freinet-pedagogio. La rolo de Esperanto en liberecanaj rondoj evidentig\u0302as en g\u0302ia uzo en kromnomoj, kiel Marco Floro, nome Joan Perello\u0301 i Sintes (pli konata kiel Liberto Callejas), intima amiko de la revoluciuloj Buenaventura Durruti kaj Francisco Ascaso, kaj ankau\u0306 ekzilito en Meksiko. Jen interesa temo por novaj esploroj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "[1] Vidu pliajn informojn pri lia vivo (inkluzive de lia rolo kiel marista oficiro dum la Hispana Milito) kaj verkaro en la kompleta dokumentaro "}, {"text_idx": "#000028", "text": "[2] Temis pri Indalecio Prieto, dum la Respubliko ano de la hispana registaro, kaj tiam g\u0302enerala sekretario de la Junta Espan\u0303ola de Liberacio\u0301n, ampleksa unuig\u0302o de la respublikanaj asocioj en la ekzilo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "[4] La arkivo de tiu revuo por la jaroj 1937-1939 estas en la Internacia Instituto pri Socia Historio en Amsterdamo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "[5] En la verko Rayuela de la konata argentina verkisto Julio Corta\u0301zar aperas teksto de Amaya el la meksika revuo Renobasion, kie menciig\u0302as pluraj esperantistoj, inter ili Lanti."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Militrakonto est le carnet de bord d\u2019une recherche sur l\u2019imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale a\u0300 travers les sources en espe\u0301ranto.\nAfrikaans \u2013 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u2013 Bahasa Indonesia \u2013 Catala\u0300 \u2013 Deutsch \u2013 Espan\u0303ol \u2013 Esperanto \u2013 English \u2013 Franc\u0327ais \u2013 \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u2013 Italiano \u2013 \u65e5\u672c\u8a9e \u2013 Magyarul \u2013 Po polsku \u2013 Portugue\u0302s \u2013 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306"}, {"text_idx": "#000039", "text": "\u201cRealisma kaj vera rakonto\u201d pri la mondo: La alveturado de Lucien Pe\u0301raire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la nau\u0306 krucoj"}]