[{"text_idx": "#000001", "text": "Ekrankopio de la muzikfilmeto \u201cThis is Not America\u201d de Residente en Jutubo. [ndltr. \u201cResidente\u201d estas oficiala pseu\u0306donimo por la portorika [eo] kantverkisto Rene\u0301 Pe\u0301rez, sed, oni povas traduki g\u0302in kiel \u201cLog\u0302anto\u201d en Esperanto]"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dum la kanto, Residente elmontras familiaran indignon kiun multaj latinamerikanoj sentas kiam la vorto \u201cAmeriko\u201d estas uzata por difini Usonon kaj ne la kontinenton kiu etendig\u0302as de Argentino g\u0302is Kanado. En intervjuo kun la BBC, Residente diris: \u201cEl la usona vidpunkto, c\u0302io kio okazas en la videaj\u0302o ne estas Ameriko\u201d."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La elementoj de la titolo, la kantoteksto kaj la videaj\u0302o estas rekta referenco al \u201cThis is America\u201d de Childish Gambino, kiu vive denuncis rasismon kontrau\u0306 nigruloj en Usono en 2018."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Akompanata de Ibeyi, muzika duopo, afro-franca kubano, Residente brutale denuncas liston de malbonoj kiuj vundas la kontinenton, kiel la koloniado kaj ekspluatado de naturaj rimedoj, polica perforto, la murdoj de j\u0302urnalistoj kaj devigita migrado."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Residente ankau\u0306 lau\u0306das la indig\u0302enajn kontribuojn, kiel la majaa kalendaro kaj Tu\u0301pac Amaru, indig\u0302ena gvidanto de Peruo kiu antau\u0306enigis la Grandan Ribelon kontrau\u0306 la hispana krono en 1780. Residente metas paralelon inter la indig\u0302ena gvidanto de la 18-a jarcento kaj la fama kalifornia repkantisto Tupac Shakur (2Pac)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La muzikfilmeto ankau\u0306 estas tre okulfrapa kaj rakontas la historion de Latinameriko per multaj kulturaj, socipolitikaj kaj historiaj referencoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "G\u0302i komencig\u0302as per sceno kiu portretas la historian figuron de Lolita Lebro\u0301n, estrino de la sendependeca movado de Porto-Riko, kiu atakis la Usonan Kapitolon en 1954 en provo doni plenan suverenecon al la insulo, sekvita de simbolaj bildoj de vigla kulturo kiu pluvivas meze de la socio, protestoj kaj ekstermo de la indig\u0302enaj popoloj. La bildo de la indig\u0302ena viro kuntrenita de kvar policistoj rilatas al la provo de hispanaj koloniistoj diserigi Tupac Amaru per c\u0302evaloj en 1781. [ndltr. tranc\u0302i korpon multfoje, es: descuartizar]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En la videaj\u0302o ankau\u0306 estis implicite menciita la devigita migrado de familioj al Usono, kun patrino mamnutranta sian filon kiu estis apartigita de s\u0302i pro la usona enmigrada politiko. Centramerikanoj fug\u0302as de la perforto de bandoj, reprezentitaj per homoj kun tatuoj, oni vidas ankau\u0306 sur la meksika flanko de la usona limmuro en Tijuana. La nova vico estas ke bandanoj estas montritaj kiel viktimoj, rifug\u0302intoj kaj fervoraj katolikoj anstatau\u0306 ilia reputacio de \u201cbestoj\u201c, malhumaniga termino."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Virinoj kun nigraj kapuc\u0302oj sur la vizag\u0302o reprezentas la zapatistan indig\u0302enan politikan movadon en Meksiko. La Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (es: EZLN) prenis kontrolon super suda Meksiko, en C\u0302iapaso [eo], por instali liberecanan socialisman registaron gvidatan de indig\u0302enoj. Por multaj homoj, la zapatistoj farig\u0302is ekzemplo de la indig\u0302ena kaj kamparana lukto por memdeterminado, c\u0302ar c\u0302i tiuj grupoj estis historie la plej marg\u0302enigitaj en la kontinento."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Granda segmento (de la videaj\u0302o) estas dedic\u0302ita al la superpozicio de la brazila prezidento, Jair Bolsonaro, kiu mang\u0302as bifstekon kaj purigas sian bus\u0302on per la brazila flago dum indig\u0302ena amazona infano rigardas lin. En Brazilo, la indig\u0302enaj popoloj denuncis Bolsonaro-n pro fari genocidon kontrau\u0306 tiuj log\u0302antaroj por kurag\u0302igi akcelitan senarbarigon de la amazona arbaro por industriaj kultivaj\u0302oj kaj pas\u0302tejoj por multigi bovinojn cele al produktado de viando."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ankau\u0306 ekzistas grava kritiko de usonaj kompanioj tra la videaj\u0302o, precipe en referenco al korporaciegoj kiel Starbucks, Amazon kaj McDonald's. La indig\u0302enaj infanoj kun tradiciaj kostumoj interagas kun okcidentaj kompanioj, kiel la amazona infano kiu portas skatolojn pri tio kio s\u0302ajnas esti Amazon, la kompanio de Jeff Bezos. Alia infano estis montrita, mang\u0302ante hamburgeron. Okcidentaj rapidmang\u0302ejoj \u201cpligrandig\u0302is agreseme\u201d en Latinameriko, kaj \u201ckontribuis al obezeco kaj sanproblemoj\u201d, lau\u0306 The New York Times."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La sceno en kiu la soldato pafas la muzikiston rilatas al la torturo kaj mortigo de c\u0302ilia kantisto Vi\u0301ctor Jara [eo] en la nacia stadiono fare de la s\u0302tataj fortoj post la puc\u0302o de 1973 subtenata de Usono kontrau\u0306 Salvador Allende [eo] . Multaj bildoj montras la oftan subpremon de studentaj protestoj tra la regiono, kiel ekzemple la homforkapto [eo] kaj malapero de 43 studentoj en Ayotzinapa en 2014."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Unue, la kanto estas omag\u0302o al indig\u0302ena, studenta, kampara kaj afrodevena rezisto kontrau\u0306 s\u0302tata subpremo kaj ekspluatado de rimedoj. Ekzemple, Residente faras referencon al la ekonomia dependenco de Latinameriko pri sukerproduktado, kiu generas \u201cmorton, perdon de teroj, devigan migradon [eo], neadon de libera, anticipa kaj informita konsento\u201d, lau\u0306 denuncoj de homaj rajtoj, kiam li asertas ke kamparanaj laboristoj povas ribeli."}, {"text_idx": "#000016", "text": "El machete no es solo pa\u2019 cortar can\u0303a,\nTambie\u0301n es pa\u2019 cortar cabeza\u2019"}, {"text_idx": "#000018", "text": "En Tvitero, la reago al la kanto estis ege pozitiva, kaj la uzantoj rapide analizis pli da filmetaj referencoj en tviteraj fadenoj kiel ekzemple c\u0302i tiu:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Las referencias visuales que logre\u0301 identificar en el vi\u0301deo de Residente:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Jen, la videblaj referencoj kiujn mi sukcesis identigi en la muzikfilmeto farita de Residente:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "C\u0302i tiu teksto estas parto de speciala serio de Tutmondaj Voc\u0302oj pri virinoj kun akademiaj karieroj, nomata Virinoj en Scienco. Vidu aliajn rakontojn c\u0302i tie kaj c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000026", "text": "El siaj 52 vivojaroj, la esploristo Gladis Kaercher dedic\u0302is 26 al la ofico de universitata profesorino kaj kunordiganto de UNIAFRO (Programo de Asertaj Agoj por la Nigra Log\u0302antaro en Federaciaj kaj S\u0302tataj Institucioj de Supera Edukado), instruista kompletiga kurso celanta diskutojn kaj instruadpraktikojn pri etno-rasaj rilatoj en universitato en suda Brazilo, regiono konata pro la influo de eu\u0306ropa enmigrado."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En lando kiel Brazilo, kie la plimulto de la log\u0302antaro deklaras sin nigra kaj kie rasa malegaleco manifestig\u0302as en datumoj kiel indicoj pri murdadoj de nigruloj, kiuj pliig\u0302as, dum tiuj de blankuloj malpliig\u0302as, Gladis estas voc\u0302o, kiu defendas la gravecon de diskuto pri la rasa demando en la formado de la individuoj ekde infanag\u0302o."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kunlabore kun sia kolegino Tanara Furtado, en 2014, s\u0302i kreis instrumaterialon, kiu neniam antau\u0306e estis vidita en Brazilo, kaj kiu aperigis la temon de identeco kaj reprezentado ekde frua ag\u0302o: kolorkrajonojn en malsamaj hau\u0306tnuancoj, kiuj ebligis al infanoj reprezenti rolulojn kun nigra hau\u0306to en siaj desegnaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Global Voices parolis kun la profesorino de la Federacia Universitato de la Suda Rio-Grando (UFRGS) per videokonferenca voko, pri c\u0302i tiu kreo kaj pri s\u0302ia kariero kiel esploristo. Jen la c\u0302efaj punktoj de la intervjuo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La esploristo diras, ke la ideo krei kolorkrajonojn ekestis de g\u0302eno pro la fakto, ke en Brazilo, g\u0302is tiam, estis nur unu krajono, kiun oni konsideris \u201chau\u0306ta koloro\u201d: rozkolora krajono, uzita por reprezenti la blankan hau\u0306ton. Ekster Brazilo jam ekzistis krajonoj kun koloraj paletroj en malsamaj hau\u0306tnuancoj. Sed la intenco de Gladis kaj Tanara estis disponigi c\u0302i tiun materialon en la klasc\u0302ambroj de brazilaj publikaj lernejoj, kaj importi g\u0302in estus multekoste kaj dau\u0306rus longan tempon."}, {"text_idx": "#000032", "text": "En decembro 2014, post debatoj, kunvenoj kaj provoj, estis lanc\u0302itaj la kolorkrajonoj Pintkor, kun 12 nuancoj de hau\u0306tkoloroj. Hodiau\u0306 ekzistas ankau\u0306 24-kolora versio. La instruisto diras:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "O que eu acho fanta\u0301stico nessa invenc\u0327a\u0303o, era uma concretude que fazia os professores poderem discutir com as crianc\u0327as pequenas as questo\u0303es raciais. Porque pintar o corpo humano em um desenho e\u0301 uma coisa concreta para uma crianc\u0327a, e\u0301 palpa\u0301vel, fa\u0301cil de desencadear a discussa\u0303o. Para crianc\u0327a pequena, falar de rac\u0327a, racismo, etnia, isso tudo e\u0301 uma abstrac\u0327a\u0303o absurda. Mas falar da cor da pele, da cor que se usa para pintar, e\u0301 uma concretude. A crianc\u0327a pinta. Ela vai falar por que esta\u0301 pintando daquela cor, e o professor pode, enta\u0303o, entrar com perguntas e estabelecer esse dia\u0301logo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Kion mi trovas mirinda pri c\u0302i tiu invento estis konkreteco, kiu permesis al instruistoj diskuti rasajn aferojn kun malgrandaj infanoj. C\u0302ar pentri la homan korpon en desegnaj\u0302o estas konkreta afero por infano, g\u0302i estas palpebla, facile ekfunkciiga diskuto. Por malgrandaj infanoj, paroli pri raso, rasismo, etneco, c\u0302io c\u0302i estas absurda abstraktaj\u0302o. Sed paroli pri la hau\u0306ta koloro, la koloro uzata por pentri, estas konkreta afero. La infano pentras. G\u0302i parolos pri tio, kial g\u0302i pentras per tiu koloro, kaj la instruisto povas tiam komenci fari demandojn kaj starigi c\u0302i tiun dialogon."}, {"text_idx": "#000035", "text": "En sia doktora tezo, s\u0302i esploris programon por disvolvi publikajn lernejajn bibliotekojn en Brazilo kaj la rasajn kaj genrajn temojn en iliaj kolektoj. La esploristo ekzamenis tion, kiel la libroj haveblaj en c\u0302i tiuj spacoj, kiuj enhavis nigrajn rolulojn, estis akceptitaj de infanoj en la klasc\u0302ambro, kian efikon ili havis sur ilin kaj kiel la infanoj perceptis ilin."}, {"text_idx": "#000036", "text": "A tese, enta\u0303o, se desdobra em pesquisas que eu vou continuando, pensando a representac\u0327a\u0303o do negro na literatura e outros marcadores identita\u0301rios. Ali eu me dou conta da importa\u0302ncia desses artefatos [livros infantis contendo personagens negros] para a educac\u0327a\u0303o das relac\u0327o\u0303es raciais."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La tezo do disvolvig\u0302as en esploradoj kiujn mi dau\u0306rigos, pensante pri la reprezentado de nigruloj en literaturo kaj aliaj identecaj signoj. Tie mi konstatas la gravecon de tiuj artefaktoj [porinfanaj libroj enhavantaj nigrajn rolulojn] por la edukado pri rasaj rilatoj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Demandita pri kio instigis s\u0302in ig\u0302i esploristo, Gladis respondas:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "A necessidade. Eu sempre fui uma professora inquieta. O primeiro ponto da minha vida e\u0301 ser professora. Por ser professora e ter um desejo profundo que meus alunos aprendessem de fato, eu sempre fui uma professora inquieta, incomodada. Sempre sai\u0301 buscando materiais, alternativas, respostas. E isso fez com que eu precisasse entender determinados processos da minha sala de aula. E\u0301 assim que eu me torno uma pesquisadora. Sempre pensando na dimensa\u0303o concreta da minha atuac\u0327a\u0303o docente."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La neceso. Mi c\u0302iam estis sentrankvila instruisto. La unua punkto en mia vivo estas esti instruisto. Estante instruisto kaj havante profundan deziron, ke miaj lernantoj efektive lernu, mi c\u0302iam estis sentrankvila kaj g\u0302enita instruisto. Mi c\u0302iam serc\u0302is materialojn, alternativojn, respondojn. Kaj tio igis min bezoni kompreni iujn procezojn en mia klasc\u0302ambro. Tiel mi farig\u0302as esploristo. C\u0302iam pensante pri la konkreta dimensio de mia instrua agado."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Laborante dum 26 jaroj en universitato, kiu ekzistas de c\u0302irkau\u0306 85 jaroj, Gladis diras, ke s\u0302i parkere konas la nomojn de c\u0302iuj nigraj kolegoj kiujn s\u0302i havis, c\u0302ar la listo estas mallonga:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Saber o nome dos meus colegas negros e\u0301 profundamente dolorido. Na\u0303o ha\u0301 outro modo de dizer. Do\u0301i saber o nome. Do\u0301i. O que para um colega branco e\u0301 inimagina\u0301vel. Eu posso nominar [todos] meus colegas negros. Isso e\u0301 profundamente assustador, numa universidade que tem quase 3 mil professores."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Koni la nomojn de miaj nigraj kolegoj dolorigas profunde. Ne ekzistas alia maniero diri tion. Estas dolorige koni la nomojn. Estas dolorige. Tio por blanka kolego estas neimagebla. Mi povas nomi [c\u0302iujn] miajn nigrajn kolegojn. Tio estas profunde timiga en universitato, kiu havas preskau\u0306 3 000 instruistojn."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kaj estas ankorau\u0306 unu punkto, kiu koncernas c\u0302efe la nigrajn esploristinojn, lau\u0306 s\u0302i:"}, {"text_idx": "#000045", "text": "No\u0301s, mulheres, somos educadas para a humildade. Eu acho a humildade uma coisa preciosa, mas a\u0300s vezes o excesso de humildade nos tira a altivez. No\u0301s, mulheres negras, principalmente, somos educadas para desaparecer. E isso e\u0301 ta\u0303o marcante, que a gente leva muito tempo para perceber determinadas caracteri\u0301sticas que nos prejudicam."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ni virinoj estas edukitaj por humileco. Mi pensas, ke humileco estas altvalora afero, sed foje troa humileco forprenas nian fierecon. Ni, precipe nigrulinoj, estas edukitaj por malaperi. Kaj c\u0302i tio estas tiel rimarkinda, ke ni bezonas multan tempon rimarki iujn trajtojn, kiuj damag\u0302as nin."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Kiel virino, la profesorino asertas, ke krom la rasa afero, la genra afero ankau\u0306 rolis en s\u0302ia akademia trajektorio:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ha\u0301 questo\u0303es da vida acade\u0302mica que atravessam mais fortemente os percursos femininos. Uma das questo\u0303es que atravessou o meu percurso acade\u0302mico foi a maternidade. Eu era uma mulher que queria ser ma\u0303e. Algo da maternidade, sobretudo nos primeiros anos, e\u0301 da ordem de uma demanda importante, que e\u0301 fi\u0301sica. E\u0301 um filho que berra e um seio que derrama leite."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Estas aferoj en la akademia vivo, kiuj pli forte transiras la virinajn vojojn. Unu el la aferoj, kiuj transiris mian akademian vojon, estis patrineco. Mi estis virino kiu volis esti patrino. Io pri patrineco, precipe en la fruaj jaroj, estas grava postulo, kiu estas fizika. Estas infano kiu krias kaj mamo kiu vers\u0302as lakton."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Gravedig\u0302inte por la dua fojo, je g\u0302emeloj, Gladis rememoras, ke s\u0302i estis surprizita de la maniero, kiel la novaj\u0302o estis akceptita en la akademia medio. S\u0302i mencias rimarkon de persono kiu konfesis al s\u0302i ne scii c\u0302u gratuli s\u0302in pri tio au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000051", "text": "E eu disse para ela: pode me cumprimentar, porque a pessoa mais interessada em ser doutora antes do nascimento desse bebe\u0302 sou eu. Nenhum homem gra\u0301vido, esperando filhos ge\u0302meos, daria essa resposta. Eu sabia que, sim, aconteceria um peri\u0301odo em que a minha carreira ficaria quase em stand by apo\u0301s o nascimento dos bebe\u0302s. O homem segue tocando sua vida acade\u0302mica normalmente depois de ser pai. Esse e\u0301 um forte atravessamento de ge\u0302nero."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Kaj mi diris al s\u0302i: vi povas gratuli min, c\u0302ar la plej interesata homo esti doktoro antau\u0306 la naskig\u0302o de c\u0302i tiu bebo estas mi. Neniu graveda viro, kiu atendus g\u0302emelojn, donus tiun respondon. Mi sciis, ke ja, estos periodo, kiam mia kariero ig\u0302os lanta post la naskig\u0302o de la beboj. Viro dau\u0306rigas sian akademian vivon normale, post kiam li farig\u0302as patro. Tio estas forta genra punkto."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Inter siaj plej grandaj revoj kiel esploristo, hodiau\u0306, Gladis esperas, ke la kolorkrajonoj en diversaj hau\u0306tnuancoj povos esti distribuataj de la brazila registaro al publikaj lernejoj, ke s\u0302i havos pli da nigraj kolegoj, tiel ke ne plu eblos memori c\u0302iujn iliajn nomojn, kaj ankau\u0306 ke trovig\u0302os pli da virinoj en administraj postenoj de universitatoj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Por aliaj virinoj, kiuj havas akademian karieron au\u0306 volas engag\u0302ig\u0302i en tia vojo, la instruisto diras:"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Dentro da universidade e\u0301 fundamental construir-se em rede, em grupo. A solida\u0303o na\u0303o e\u0301 um imperativo da carreira acade\u0302mica, da intelectualidade negra acade\u0302mica. Hoje ela e\u0301 uma escolha, mais do que nunca. Enta\u0303o, o conselho e\u0301: a solida\u0303o na\u0303o e\u0301 uma parte integrante do pacote. A gente pode furar essa solida\u0303o e criar pontes magni\u0301ficas."}, {"text_idx": "#000056", "text": "En la universitato, estas esence estig\u0302i en reto, kiel grupo. Soleco ne estas imperativo de la akademia kariero, de la akademia nigra intelektularo. Hodiau\u0306 g\u0302i estas elekto, pli ol iam ajn. Do la konsilo estas: soleco ne estas integra parto de la pakaj\u0302o. Ni povas trarompi tiun solecon kaj krei grandiozajn pontojn."}, {"text_idx": "#000060", "text": "C\u0302i tiu teksto estis verkita de Eduardo Machado kaj estis publikigita originale en februaro 2021, fare de Age\u0302ncia Mural. G\u0302i estas publikigata c\u0302i tie per partnerig\u0302o pri kundivido de enhavo inter Global Voices kaj Age\u0302ncia Mural."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Unu el la plej grandaj industriaj havenoj de Bahio, en la nordorienta regiono de Brazilo, Porto de Aratu, en la s\u0302tata c\u0302efurbo Salvador, havis efikon sur la vivon de la komunumo kiu log\u0302as en la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Fis\u0302kaptistoj, serc\u0302antoj de maraj\u0302oj kaj kilombanoj de Ilha da Mare\u0301 estas zorgitaj pri la naturmediaj kaj socioekonomiaj efikoj sur la regionon. Ili pridubas ke la poluado de la maroj, riveroj kaj de la mangrovoj retenis tiujn familiojn produkti kaj vendi siajn proprajn nutraj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Tie log\u0302as komunumoj kilombaj \u2013 grupoj formitaj de posteuloj de fug\u0302intaj sklavoj kiuj kreis spacojn de rezisto. Tiuj c\u0302i komunumoj konservas fortan ligon kun sia historio kaj sia genezo, gardante kutimojn kaj kulturojn kunportitajn de siaj antau\u0306uloj. Estas pli ol 500 komunumoj nur en Bahio."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Kilomba magistrato Eliete Paraguassu, 41, kolektanto de maraj\u0302oj el Porto dos Cavalos, diras ke la log\u0302antaro jam dum jarcentoj suferas pro la poluadoj fare de la entreprenoj kiuj ludonas en Porto de Aratu."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Eliete rakontas ke diversaj denuncoj kontrau\u0306 la poluado en la regiono estis faritaj kaj senditaj al organoj kiel UN (Unuig\u0302intaj Nacioj), Amnestio Internacia kaj la Komisiono pri Homaj Rajtoj, en Brazilo."}, {"text_idx": "#000066", "text": "\u201cTiu c\u0302i poluado estas nevidebla monstro. Ni havas diversajn dokumentojn, dosieron kaj diversajn partnerojn kiuj helpas nin, sed la pandemio alportis nean reagon al la problemo\u201d, diras s\u0302i."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La log\u0302antoj ankau\u0306 mencias kamionojn kiuj vers\u0302as rubaj\u0302ojn sur la stratojn kaj invadas la mangrovojn por mortigi bestojn."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Inau\u0306gurita en 1975, Porto de Aratu estas aldonaj\u0302o de CIA (Centro Industria de Aratu) kaj de la Centro Industria de Camac\u0327ari. G\u0302i estas unu el la plej gravaj stokejoj de la kemiaj kaj petrolkemiaj produktoj de la tuta lando, respondeca pri 60% de la profito en la regiono kaj kargomanipulado de Codeba (Kompanio de la Dokoj de la S\u0302tato Bahio)."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Lau\u0306 la kompanio, la haveno laboras kun variaj varoj, movante samtempe produktojn kiel feroercon, manganon kaj kupron, ureon, sterkon, nafton, propenon kaj koncentritan kupron."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Lau\u0306 lokanoj, la elvers\u0302o de la kemiaj\u0302oj de lokaj industrioj okazas pere de tuboj instalitaj en la akvoj de Bai\u0301a de Aratu."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Por la fis\u0302kaptisto kaj direktoro de la kolektiva restoracio Tempero do Quilombo, en Alto do Tororo\u0301, kiu funkcias kiel kooperativo, Maria de Fa\u0301tima Lima Pereira, 63-jarag\u0302a, la industria disvolvig\u0302o en la teritorio malbonigis la vivkvaliton kaj transformis la spacarang\u0302on, antau\u0306e kamparan, en urban komunumon."}, {"text_idx": "#000075", "text": "S\u0302i kreskis en Mare\u0301 kaj memoras ke c\u0302i tiu procezo komencig\u0302is kiam s\u0302i havis dek jarojn. \u201cLa mangrovo estis damag\u0302ita; g\u0302i ig\u0302is sableca. La koto, kiu estis pura, kuraca, ig\u0302is putra koto\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Maria kulpigas la entreprenojn pro la detruado de Matui\u0301m, mangrovkrono, speco de vartejo por diversaj bestoj kiel salikokoj, fis\u0302oj, krustacoj kaj moluskoj, kiu estis sieg\u0302ita."}, {"text_idx": "#000077", "text": "\u201cIli elektis tiun c\u0302i lokon por survers\u0302i la mizeron, c\u0302ar tion kion ili nomas evoluo, mi nomas detruo. Neniu zorgas pri la komunumoj. Ili gajnas monon kaj ni malsanig\u0302as, putras kaj mortas\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Marcella mencias aldone aliajn naturmediajn s\u0302ang\u0302ojn. \u201cLa poluaj\u0302oj, c\u0302efe en longa dau\u0306ro, efikas sur la maran ekosistemon s\u0302ang\u0302ante la akvokvaliton kaj la dinamikon de la mang\u0302oc\u0302eno, c\u0302ar la morto de kelkaj organismoj pli sensivaj malekvilibrigas la tutan mang\u0302oc\u0302enon.\u201d"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Por la marfruktserc\u0302anto Alex Santos da Silva, 19-jarag\u0302a, log\u0302anta en la kilomba komunumo Bananeiras, kaj unu el la malmultaj homoj kiuj marfruktserc\u0302as en la krono de Pece\u0301m, distrikto de Praia Grande, tiuj efikoj jam observeblas en la loka vegetaj\u0302aro."}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u201cLa plantejoj de mangoarboj, citronarboj kaj jakvoarboj estas c\u0302iuj mortantaj pro poluado, mi ne konas la produktojn, sed la haveno de Aratu estas detruita\u201d, diris li."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La kilombaj komunumoj de Ilha de Mare\u0301 kaj de Alto do Tororo\u0301 luktas por la rekono de sia etna identeco kaj por la demarkacio de la tradiciaj teritorioj ekde la fruaj 1990-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La c\u0302irkau\u0306 400 familioj de la tradiciaj komunumoj de Ilha de Mare\u0301, log\u0302antaj en la distriktoj de Bananeiras, Martelo, Ponta Grossa, Porto dos Cavalos kaj Praia Grande, estis oficiale rekonitaj inter decembro 2004 kaj septembro 2005, fare de FCP \u2013 organo ligita al la Ministerio pri Civitaneco, respondeca pri la eldono de atestiloj por kilombaj komunumoj en la lando kaj pri ilia registrado."}, {"text_idx": "#000085", "text": "La kilomba teritorio Ilha de Mare\u0301, kiu kovras 644,7 hektarojn, trovig\u0302as en la metropola regiono Salvadoro. La historio de la komunumoj intermiksig\u0302as kun la brazila historio konata kaj nekonata, c\u0302ar g\u0302i trovig\u0302as tie kie la portugala koloniado komencig\u0302is \u2013 sekura haveno de fekundaj teroj por produktado en tero kaj akvo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Pro la ekstermado de indig\u0302enoj kaj la komercado kun afrikanoj, sklavigitaj nigruloj kiuj fug\u0302is de la sukerfabrikoj igis tion sia \u201cloko en la insulo\u201d."}, {"text_idx": "#000088", "text": "\u201cUnu el la faktoroj kiuj kontribuis al c\u0302i tiu nerekono au\u0306 silentado estas la grandaj c\u0302irkau\u0306aj firmaoj. Ekzistas la disvolvig\u0302o, sed la komunumoj ne estas au\u0306skultataj kaj certe tio okazas c\u0302ar temas pri populacioj kiuj ne gravas\u201d, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000089", "text": "En noto, Inema (Instituto de la Naturmedio kaj Akvaj Rimedoj) klarigis ke g\u0302i realigas la kontroladon de la akvokvalito pere de tac\u0302mentoj en la golfo de Aratu, agante pri diversaj naturmediaj aktivaj\u0302oj rilate al la observado de la entreprenoj instalitaj en la regiono."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Konsiderante ke la naturmedio estas publika heredaj\u0302o sekurigenda kaj protektenda, la kompanio diras ke g\u0302i sisteme plenumas agojn kiuj lau\u0306as la bonajn naturmediajn praktikojn, c\u0302irkau\u0306 Porto de Aratu, inkluzive de Ilha de Mare\u0301, respektante la leg\u0302ajn regulaj\u0302ojn por havena aktivado."}, {"text_idx": "#000094", "text": "5G estas 20-oble pli rapida ol 4G kaj povas atingi rapidecon de 1 gigabajto sekunde, kio povos faciligi la komunikadon inter c\u0302io konektita al la reto. Bildo: Giovana Fleck/Global Voices"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Malgrau\u0306 longa historio de komercado en Brazilo, la c\u0302ina teknologia kompanio Huawei estis en dang\u0302ero esti forj\u0302etita el la konkurenco pri la evoluigado de 5G-komunikaj retoj de la sudamerika nacio pro oponado fare de la registaro de prezidento Bolsonaro."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Bolsonaro retirig\u0302is de tiu c\u0302i pozicio en januaro 2021, kvankam liaj subtenantoj plu disvastigas falsajn informojn kaj agitas kontrau\u0306 Huawei, kio faris Brazilon pli malamika merkato rilate c\u0302inan teknologion."}, {"text_idx": "#000097", "text": "En marto 2021 la brazila registaro anoncis ke 5G povus esti evoluigita en c\u0302iuj c\u0302efurboj de subs\u0302tatoj g\u0302is julio 2022. Tio estis atendita longe, c\u0302ar la administracio de Bolsonaro jam prokrastis la au\u0306kcion de la radiaj frekvencoj kiujn uzos 5G-retoj en Brazilo."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La tutmonda infrastrukturo por 5G estas provizata precipe de tri kompanioj: Huawei, la sveda kompanio Ericsson kaj la finna kompanio Nokia. Dum la prezidenta periodo de Trump, Huawei estis c\u0302efa celo de usona diplomatio. La administracio de Trump alvokis al tutmonda malpermeso de la kompanio, kiun g\u0302i nomis spiona branc\u0302o de la C\u0302ina Komunista Partio, kaj Trump persone ig\u0302is fervora oponanto de C\u0302inio kaj de Huawei. Tiu vidpunkto estas subtenata de la ideologia alo de la brazila registaro."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Post kiam rapidaj 5G-retoj ekdisvastig\u0302is tra la mondo en 2012, landoj komencis esploradon de vojoj por uzi la teknologion. 5G promesas pli rapidan konekton por telefonoj kaj aliaj aparatoj konektitaj al Interreto \u2014 la tiel nomata \u201cInterreto de aj\u0302oj\u201d [eo] \u2014 kaj lau\u0306 ekspertoj havas potencialon por provizi transdonon de datumoj centoble pli rapide kompare al sia antau\u0306ulo 4G."}, {"text_idx": "#000101", "text": "En Brazilo tio povas signifi pli facilan aliron al Interreto por komunumoj log\u0302antaj en foraj areoj, pli bonan integrig\u0302on inter publikaj servoj, kaj plibonigon en provizado de edukado, krom aliaj aferoj en la publika kaj privata sferoj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Huawei estis c\u0302efa provizanto de teknologioj en Brazilo dum la lastaj 22 jaroj. Lau\u0306raporte la plej granda landa movtelefona kompanio Vivo [tiel, ndlr] uzas teknologiojn de Huawei por 3G kaj 4G en 65% de siaj retoj. Claro, la dua plej granda kompanio en tiu sfero, ac\u0302etas 55% de siaj ekipaj\u0302oj de Huawei, dum Oi, la tria lau\u0306grande, 60%."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Malgrau\u0306 tiu c\u0302i longa rilato, en decembro 2020 oni raportis ke la registaro de Bolsonaro serc\u0302as lau\u0306leg\u0302an vojon por malpermesi al Huawei partopreni konstruadon de 5G-retoj en Brazilo. La ideo konsistis je limigo de influo de Huawei per permeso al g\u0302i partopreni nur en lokaj 5G-au\u0306kcioj, ne en tiuj tutlandaj. La motivoj malantau\u0306 tiu c\u0302i ideo estis malklaraj, sed la strategia ligo de Bolsonaro al la administracio de Trump eble ludis certan rolon."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Prezidento Bolsonaro finfine komprenis ke provoj bloki Huawei de 5G estis bato kontrau\u0306 sin mem. Se al Huawei estus malpermesite partopreni en la au\u0306kcio, la kompanio povus c\u0302esigi la liveradon de 3G- kaj 4G-ekipaj\u0302oj al brazilaj kompanioj, kio rezultig\u0302os je perdoj de pluraj miliardoj da dolaroj. Krome post la foriro de prezidento Trump el la Blanka Domo, Bolsonaro perdis aliancanon en la 5G-disputo."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Kiel substrekis la novaj\u0302gazeto O Estado de S. Paulo, c\u0302ar C\u0302inio estas la plej granda komerca partnero de Brazilo kaj Huawei povus konkurenci per kostoj, Bolsonaro ankau\u0306 povus alfronti opozicion de la teknologia industrio kaj de sia propra registaro, inkluzive vic-prezidanton Hamilton Moura\u0303o. Moura\u0303o reprezentas Brazilon en la C\u0302ino-Brazila Komisiono de Altnivela Konsultado kaj Kooperado (Cosban) kaj havas pli proksimajn rilatojn al la lando ol la prezidento, ofte plibonigante la rilatojn inter C\u0302inio kaj subtenantoj de Bolsonaro."}, {"text_idx": "#000106", "text": "En C\u0302inio tiu c\u0302i s\u0302ang\u0302o estis konsiderata signo de tio, ke la brazila merkato prenis sufic\u0302e malfermitan pozicion rilate la evoluigon de 5G."}, {"text_idx": "#000107", "text": "En intervjuo al la c\u0302ina amaskomunikila kompanio Yicai, Yue Yunxia,\u200b\u200b direktoro de la Ekonomia Esplora Oficejo de la Latinamerika Instituto c\u0302e la C\u0302ina Akademio de Sociaj Sciencoj, respondis al la anonco de la reguloj de la nova 5G-au\u0306kcio dirinte: \u201cLa eldono de tiuj c\u0302i reguloj provizas kondic\u0302ojn al Huawei por partopreno en konstruado de brazila 5G en sekva periodo. Temas pri la plej granda ekonomio de Latinameriko, do la brazila elekto estas ankau\u0306 grava s\u0302tupo por la latinamerika merkato.\u201d"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Yue diris ankau\u0306 ke brazilaj agoj montris ke la influo de la \u201cbruo\u201d c\u0302irkau\u0306 C\u0302inio kaj 5G, kiel usona influo kaj zorgoj pri nacia sekureco, malpliig\u0302is."}, {"text_idx": "#000109", "text": "En junio 2019 brazila vic-prezidento diris ke la registaro ne deziris bloki la partoprenon de Huawei en la evoluo de 5G-retoj de la lando. Lau\u0306 Anatel, Huawei alfrontis la samajn sekurecajn postulojn kiel Nokia kaj Ericsson kaj se la telekomunika agentejo decidus malpermesi la kompanion, tio povus rezultig\u0302i je dau\u0306ra jura disputo inter propraj telekomunikaj kompanioj de la lando."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Sed c\u0302efaj proksimuloj de Bolsonaro, inkluzive lian filon Eduardo, kiu estas kongresano, plu kondamnas la c\u0302inan kompanion, referencante al probabla enmiksig\u0302o de la c\u0302ina registaro en g\u0302iajn aferojn. En intervjuo al la novaj\u0302gazeto O Globo, Eduardo Bolsonaro demandis:"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Para uma parceria militar com os Estados Unidos (...) como e\u0301 que va\u0303o poder confiar [na Huawei] se houver interfere\u0302ncia chinesa?"}, {"text_idx": "#000112", "text": "Por militista partnereco kun Usono (...) kiel g\u0302i [Huawei] povas esti fidinda se tie okazas enmiksig\u0302o de la c\u0302ina registaro?"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Sed ec\u0302 se la debato pri Huawei s\u0302ajne solvig\u0302is sur registara nivelo, subtenantoj de Bolsonaro plu disvastigas en sociaj komunikiloj rakontojn direktitajn kontrau\u0306 Huawei."}, {"text_idx": "#000115", "text": "En aprilo 2012 virusa mesag\u0302o disvastig\u0302is tra Fejsbukaj grupoj, Tvitero kaj Instagramo, asertinte ke prezidento Jair Bolsonaro \u201csurprizis la mondon denove per kreado de 5G-teknologia fabriko en Brazilo\u201d. Iuj versioj de la aserto diris ke la fabriko povus esti konstruita de Ericsson."}, {"text_idx": "#000116", "text": "La supozita kreado lau\u0306dire okazis en absoluta sekreto kaj finis la \u201ckontrau\u0306dirojn\u201d pri la adopto de produktoj de Huawei en Brazilo. La onidiro tamen ne menciis kie en Brazilo la fabriko povus esti lokita, nek ofertas iujn aliajn detalojn pri tio."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Tiu c\u0302i onidiro fakte estas distordo de malnova informo. La sveda kompanio Ericsson ne malfermis \u201cnovan 5G-fabrikon\u201d en Brazilo, sed inau\u0306guris produktolinion por 5G-infrastrukturaj ekipaj\u0302oj ene de jama fabriko funkcianta en Sa\u0303o Jose\u0301 dos Campos, en la subs\u0302tato Sa\u0303o Paulo."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Canaltech, brazila retejo fokusita je teknologioj, intervjuis serion da konsilistoj, estraranoj kaj ekspertoj pri komunikaj teknologioj kaj c\u0302iuj diris unuanime ke Huawei havis teknologian avantag\u0302on super siaj konkurantoj, c\u0302ar g\u0302i investis en esplorojn kaj la evoluigon de 5G dum longa periodo kaj havas oble pli da patentoj ol la aliaj kompanioj partoprenantaj en la brazila au\u0306kcio."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Se c\u0302io iros lau\u0306plane, kompanioj devus oferti 5G en la c\u0302efurboj de la brazilaj subs\u0302tatoj kaj en la federacia distrikto en julio 2022. Kompleta evoluigo estas planata por decembro 2029, kiam 100% de la log\u0302antoj de la s\u0302tato devus havi aliron al 5G-retoj."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Tiu c\u0302i historio estas parto de enketado fare de Civic Media Observatory, esploranta rakontojn pri la c\u0302ina iniciato Zono kaj Vojo [origine anoncita kiel \u201cSilka Voja Ekonomia Zono\u201c, tutmonda strategia disvolva strategio adoptita de la c\u0302ina registaro en 2013 por investi en preskau\u0306 70 landoj kaj internaciaj organizaj\u0302oj, en.wikipedia] kaj tion kiel socioj kaj komunumoj okupas malsamajn poziciojn rilate potencialajn profitojn kaj damag\u0302ojn de evoluigo gvidata de c\u0302inoj. Por ekscii pli pri tiu c\u0302i projekto kaj g\u0302iaj metodoj klaku c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000125", "text": "En duc\u0302ambra domo de Guaianases, en la periferio de San-Pau\u0306lo, log\u0302as la nig\u0302erianino Amaka Anele, 6-jarag\u0302a, kun du gefratoj kaj la gepatroj. S\u0302i estas lernanto en la unua jaro de la baza lernejo en la plej granda urbo de Brazilo, kaj pro la pandemio de la nova kronviruso, s\u0302i forestas de la lernejo de c\u0302irkau\u0306 nau\u0306 monatoj. \u201cEstas malbone resti nur tie c\u0302i\u201d, diras la knabino, parolante pri sia domo."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Sen pos\u0302telefono au\u0306 komputilo por akompani la retajn aktivecojn de la lernejo, Amaka pasigas la tagojn ludante kun la gefratoj kaj sen ajna kontakto kun la lernejo en kiu s\u0302i estis lernanta de tri jaroj en sia kvartalo. \u201cTie mi havas miajn kolegojn. Kie ili estas?\u201d, demandas s\u0302i."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Lau\u0306 la gepatroj, ekde la 16-a de marto, kiam la kursoj de publikaj kaj privataj lernejoj de San-Pau\u0306lo estis nuligitaj per dekreto de la s\u0302tata registaro pro la pandemio, la knabino ne plu iras al la lernejo. Krom la nuligo de kursoj, tio ankau\u0306 lasis s\u0302in sen la mang\u0302o kiun s\u0302i ricevis senpage en la lernejo."}, {"text_idx": "#000128", "text": "En la sama kvartalo en kiu log\u0302as Amaka, rakontoj de aliaj gepatroj naskig\u0302intaj en aliaj landoj rimarkigas pri la manko de publika povo fronte al enmigrintoj meze de la pandemio."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Zuri Bintu, sepjarag\u0302a lernanto en la dua jaro de la baza lernejo de la municipa reto, ankau\u0306 log\u0302anta en la regiono, restis sen kursoj kaj sen aliro al materialoj, c\u0302ar en s\u0302ia domo ne haveblas komputiloj kaj la du pos\u0302telefonoj apartenas al s\u0302iaj angolaj gepatroj, kiuj bezonas ilin por labori kaj paroli kun ilia familio en la devenlando. \u201cNe ekzistas instruisto nek kurso kun miaj kolegoj\u201d, diras s\u0302i."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Ekde la komenco de la pandemio, la situacio de la kursoj en la periferioj estis problemo pro la manko de infrastrukturo kaj pro la problemoj akiri aliron al Interreto."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Intertempe, ankorau\u0306 mankas prognozo pri la funkciado de edukado en 2021. En novembro, la kursoj revenis en la s\u0302tata reto en fakultativa formo, sed, pro la nova kresko de kronvirusaj kazoj, malmultaj lernantoj iris tien. La registaro de la s\u0302tato San-Pau\u0306lo anoncis ke la reveno okazos en la unua semajno de februaro, sed ekzistas duboj pri la eblo de surloka reveno."}, {"text_idx": "#000132", "text": "En la orienta zono de San-Pau\u0306lo, inter la enmigrintoj, 59% de la studentoj estas bolivianoj, 10% haitianoj, 8% angolanoj kaj 5% venezuelanoj, lau\u0306 la S\u0302tata Sekretario pri Edukado. En la kazo de Guaianases, kvartalo kun plimulto de nigraj enmigrintoj, la situacio prezentas aliajn pliakrigaj\u0302ojn kaj estas dau\u0306re zorgiga."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Ekde majo, ekzemple, dekreto publikigita de la registaro de San-Pau\u0306lo igis deviga la g\u0302eneralan uzadon de maskoj, sed la manko de mono malpermesas ke tiu parto de la log\u0302antaro ac\u0302etu c\u0302i tiun bazan aj\u0302on en la stratoj de la kvartalo \u2013 la senlaboreco malebligas la aliron al produktoj. La maskoj kostas kutime 5 realojn (malpli ol 1 usonan dolaron), kio s\u0302ajnas malmulte, sed estas multekoste por tiuj, kiuj vivas kun tre malmulte da mono."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Du stratojn post la domo de Amaka log\u0302as la haitiano Ronal Joseph, 46-jarag\u0302a. Li laboras en la publika servo en la Pinakoteko de s\u0302tato San-Pau\u0306lo, en la kvartalo Luz, en centra regiono de la urbo. Krom tio, li studas juron kaj provas fari la kursojn per pos\u0302telefono pro manko de komputilo kiu helpus por tiu tasko, dum la pandemio."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Patro de tri knabinoj, unu 14-jarag\u0302a, alia 2-jarag\u0302a kaj alia 10-monatag\u0302a, Ronal trovig\u0302as en trudizolig\u0302o ekde marto, elirante la domon nur por labori, kaj rakontas pri tio, ke en la komenco li estis timigita pro la pandemio."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Krom la timo pri la sano de siaj c\u0302irkau\u0306uloj, li rakontas pri tio, ke li timas la situacion de Haitio [eo], kie ankorau\u0306 log\u0302as parto de lia familio, kiel la patrino kaj la gefratoj. Oficiale, 236 personoj mortis en tiu lando de Centra Ameriko, dum nur en la urbo San-Pau\u0306lo, estas c\u0302irkau\u0306 16 miloj en 2020."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Alia defio estas la rutino de la filinoj. La knabinoj ne sukcesas plenumi la studojn hejme, pro la haveblo de nur unu komputilo, uzata de la patro, kaj pro la kvalito de Interreto, kaj ili estas malg\u0302ojaj pro tio ke ili ne iras al la lernejoj nek al la preg\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Malgrau\u0306 tio, li rakontas ke la vivo ne c\u0302esis por tiuj, kiuj venis de Haitio kaj vivas kiel enmigrintoj. \u201cMi parolis kun kelkaj haitianoj kiuj estas laborantaj. Multaj el ni, haitianoj, estas masonistoj, helpantoj en la konstruado de domoj kaj en la civila konstruado\u201d, komentas li, memorigante pri la aktiveco kiu estis taksata esenca servo kaj kiu ne c\u0302esis."}, {"text_idx": "#000139", "text": "En la periferioj, ec\u0302 kiam la limigo de ekonomiaj aktivecoj estis pli granda pro la kresko de kazoj, granda parto de la log\u0302antaro restis en la stratoj por konservi ian enspezon. Tio estas la kazo de granda parto de la log\u0302antoj de la kvartalo Ronal. La elekto log\u0302i en Guaianases, kiu posedas 54,6% de la nigrula log\u0302antaro, ankau\u0306 multe rilatis al la vivokostoj."}, {"text_idx": "#000140", "text": "La kvartalo estas eta portreto de San-Pau\u0306lo. Nuntempe, la municipo gastigas c\u0302irkau\u0306 6 000 eksterlandajn studentojn, el kiuj la plejparto estas boliviaj kaj haitiaj enmigrintoj. La nombroj tendencas esti pli grandaj, c\u0302ar ekzistas log\u0302antoj kiuj ne estas registritaj."}, {"text_idx": "#000142", "text": "De Haitio, la enmigrintoj venis en la kvartalon post la tertremo kiu detruis la landon kaj postlasis inter 220 mil kaj 300 mil mortintojn kaj pli ol 300 mil vunditojn en januaro 2010."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Koncerne venezuelanojn, ili transiras la limojn de ambau\u0306 landoj, forlasante Santa Elena de Uiare\u0301n por eniri brazilan teritorion en Pacaraima, urbo en la nordo de Roraima. Kun kelkaj vestaj\u0302oj, dokumentoj kaj malmultaj personaj posedaj\u0302oj, ili fug\u0302is de la politika krizo okazinta post la morto de Hugo Cha\u0301vez, en marto 2013."}, {"text_idx": "#000144", "text": "C\u0302i tiu nova kontingento de log\u0302antoj evitis malfacilaj\u0302ojn kaj sukcesis vivteni sin per apogo kaj ankau\u0306 per neformala laboro. Tamen la situacio malbonig\u0302is ekde la komenco de la sankrizo, kiam la ekonomio estis trafita kaj la log\u0302antoj de la periferioj sentis la kreskon de senlaboreco. La sola subteno estis la helpo pro krizsituacio, sumo pagita de la brazila registaro, por ke memstaraj kaj senlaboraj homoj vivtenu sin dum la pandemio, kiu valoras malpli ol la minimuma salajro."}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u201cLa fakto ke ili estas malpli integritaj en la socio kreas malfacilaj\u0302ojn kompreni la eventojn. Ekzemple, kompreni la monhelpon de 600 R$, ekde la burokratio kun la dokumentoj\u201d, diras Sidarta Borges Martins, 44-jarag\u0302a, financa direktoro de Adus, Instituto pri Reintegrig\u0302o de Rifug\u0302intoj, kiu ofertas al rifug\u0302intoj lecionojn pri la portugala, integrig\u0302on en la labormerkato kaj juran gvidadon."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Por li, ankau\u0306 cifereca inkludo ne atingis c\u0302i tiun parton de la log\u0302antaro, kio ekskludis infanojn kaj adoleskantojn de distancaj aktivaj\u0302oj. \u201cMultaj enmigrintoj havas pos\u0302telefonojn, sed ili ne estas de la plej juna generacio. Aliaj neniam havis komputilon, precipe tiuj, kiuj venis el Afriko\u201d, li aldonas. \u201cLa fakto ke tiuj infanoj forlasis la lernejon havos influon dum la resto de iliaj vivoj\u201d, li diras."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Leg\u0302o 13.684 de junio 2018 temas pri kriza monhelpo por enmigrintoj kiuj venis al Brazilo pro humanitara krizo. G\u0302i garantias, interalie, la netus\u0302eblecon de la rajto je vivo, libereco, egaleco, sekureco kaj posedaj\u0302o, same kiel civilajn, sociajn, kulturajn kaj ekonomiajn rajtojn kaj liberecojn por enmigrintoj en la lando."}, {"text_idx": "#000148", "text": "En la regiono Itaquera kaj Guaianases, kie Reinaldo Andrade, 45-jarag\u0302a, instruas en du lernejoj, la malfacilaj\u0302oj de lernantoj pro distanca lernado videblas en la c\u0302iutaga vivo ekde marto. De monatoj la instruisto ne kontaktas enmigrintajn studentojn pro manko de infrastrukturo. La plej multaj studentoj, li diras, log\u0302as en areoj kiujn ili okupis, kie Interreto ne haveblas."}, {"text_idx": "#000150", "text": "\u201cLa malfacilaj\u0302oj de ili [enmigrintoj] similas al la malfacilaj\u0302oj de nigraj studentoj\u201d, diras la profesoro. \u201cC\u0302i tio estas fakto, kiu igas ke tiuj c\u0302i studentoj havas neniun kontakton kun ni au\u0306 kun tiuj agadoj kiujn ni faras en la pandemio\u201d."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Demandita pri la nombro de aliroj sur la instruaj platformoj, kaj kiaj materialoj estis disponeblaj por enmigrintaj infanoj por sekvi la lecionojn, la urba sekretario pri edukado (SME) respondis ke g\u0302i tradukis parton de la pedagogiaj kajeroj al tri lingvoj: la angla, la hispana kaj la franca, kun la celo servi studentojn de la urba lerneja sistemo kaj iliajn familiojn."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Lau\u0306 la urbodomo, la iniciato celas studentojn kiuj alfabetig\u0302as portugale. Entute c\u0302irkau\u0306 150 instruistoj mobilizig\u0302is kaj volontule faris la tradukojn. La kajeroj ankau\u0306 haveblas c\u0302e la SME-retejo, por ke la aktivaj\u0302oj povu esti faritaj hejme, igante la materialon alirebla dum la periodo de trudizolig\u0302o."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Meze de pandemio, militistoj anoncas ke migrantoj devas forlasi la komunumon \u201cKa \u0301Ubanoko\u201d g\u0302is la 28-a de oktobro. Foto: Bruno Mancinelle/Amazo\u0302nia Real."}, {"text_idx": "#000155", "text": "C\u0302i tiu teksto estis verkita de Taina\u0301 Araga\u0303o kaj estas reeldonita c\u0302i tie en partnereco inter Global Voices kaj la agentejo Amazo\u0302nia Real."}, {"text_idx": "#000156", "text": "\u201cMi estas virino kun malmulta lakto kaj mi memoras, ke mi ne povis prepari mang\u0302aj\u0302on por mia novnaskita filo ene de la s\u0302irmejo. Mi petis permeson hejti akvon kaj tio estis rifuzita. Do mi eliris al strato je la 6-a matene, j\u0302us naskinta, por peti de homoj boligi akvon, por ke mia filo povu mang\u0302i.\u201d"}, {"text_idx": "#000157", "text": "La rememoro venas de Yidri Torrealba, venezuelanino kiu migris al Boa Vista, en la s\u0302tato Rorajmo, norda Brazilo, la 12-an de januaro 2018."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Yidri kaj s\u0302ia filo log\u0302is dum monatoj en log\u0302loko donacita kadre de la operaco Bonveniga, ago kunordigita de la brazila armeo. Du jarojn poste, s\u0302i alfrontas alian obstaklon, kune kun c\u0302irkau\u0306 200 venezuelaj familioj. La 17-an de septembro, la armeo anoncis, ke ili devas forlasi la spacon kiun ili transformis en log\u0302ejon, kiu estis malnova distra klubo por s\u0302tatoficistoj, forlasita antau\u0306 pli ol dek jaroj, apartenanta al la registaro de Rorajmo."}, {"text_idx": "#000159", "text": "En septembro, la komunumo Ka'Ubanoko, vorto en la indig\u0302ena lingvo guaraa (Warao) kiu signifas \u201cmia dormspaco\u201d, estis informita de la brazila armeo pri tio, ke g\u0302i devus forlasi la lokon g\u0302is la 28-a de oktobro. Post kiam la log\u0302antoj rifuzis foriri meze de la pandemio KOVIM-19, la limdato plilongig\u0302is g\u0302is decembro."}, {"text_idx": "#000160", "text": "La operaco Bonveniga proponis dividi la komunumon, krei s\u0302irmejon por indig\u0302enaj homoj kaj transloki neindig\u0302enajn homojn en rifug\u0302ejojn administratajn de la armeo mem. Alia alternativo donita al la neindig\u0302ena komunumo estis transloki migrantojn al aliaj s\u0302tatoj de Brazilo, sub la pravigo, ke ili pli vers\u0302ajne trovos laboron tie."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Dum la pandemio, c\u0302irkau\u0306 1500 migrantoj estis senditaj al aliaj urboj de Brazilo c\u0302iumonate, lau\u0306 datumoj de la S\u0302tatsekretario pri Laboro kaj Socia Bonfarto de Rorajmo (Setrabes). Limplanado, s\u0302irmado kaj integrado de migrantoj estas la kolonoj de la nuna militarigita administrado adoptita de la registaro de Jair Bolsonaro, kun subteno de agentejoj de UN kaj lokaj organizoj."}, {"text_idx": "#000162", "text": "La informo pri elpelo estis bus\u0302e anoncita al la log\u0302antoj de Ka'Ubanokode fare de la Operaco Bonveniga mem, akompanata de aliaj organizoj, inkluzive de la Alta Komisaro pri Rifug\u0302intoj de Unuig\u0302intaj Nacioj."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Ka'Ubanoko diferencig\u0302as de aliaj spontaneaj okupoj, c\u0302ar g\u0302i estas interetna komunumo konsistanta el c\u0302irkau\u0306 160 familioj de neindig\u0302enaj venezuelaj migrantoj (kreoloj) kaj delokitaj indig\u0302enaj popoloj de la etnaj grupoj Warao, Pemon, En\u0303epa kaj Karin\u0303a (c\u0302irkau\u0306 132 familioj). Entute c\u0302irkau\u0306 900 homoj log\u0302as en la komunumo."}, {"text_idx": "#000164", "text": "\u201cKa'Ubanoko estas kontrapunkto al la manko de efikaj migradaj politikoj\u201d klarigas Marcia Oliveira, profesoro en la Magistra Programo pri Socio kaj Limoj c\u0302e la Federacia Universitato de Rorajmo. \u201c[Okupoj] havas grandan gravecon por socia organizo, por au\u0306tonomeco, por memadministrado, kio faros diferencon en la migrada kunteksto, en kiu migradaj politikoj ne efikas, ili estas nur krizokazaj, kaj flanke de la s\u0302tato, kaj flanke de naciaj kaj internaciaj agentejoj kaj registaraj organismoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000165", "text": "En Boa Vista, dek grandaj spontaneaj okupoj formig\u0302is en malsamaj kvartaloj. Ok el ili jam estis malkonstruitaj. La 1274 homoj kiuj log\u0302is en ili translokig\u0302is al rifug\u0302ejoj, komencis ricevi provizoran helpon pri lupago au\u0306 estis senditaj al aliaj brazilaj s\u0302tatoj. Nur du restis aktivaj."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Lau\u0306 noto de Operaco Bonveniga sendita al Amazo\u0302nia Real, la elpeloj estas efektivigataj lau\u0306 plano ellaborita kun la S\u0302tata kaj Federacia Publika Ministerio, la S\u0302tata kaj Federacia Publika Defendanto, la Federacia G\u0302enerala Prokuroro, s\u0302tataj kaj urbaj registaroj, civilaj institucioj kaj agentejoj. La dokumento, lau\u0306 la noto, kongruas al \u201cc\u0302iuj lau\u0306leg\u0302aj humanitaraj kriterioj\u201d. Tamen la venezuelaj komunumoj kiuj log\u0302as tie ne estis au\u0306skultitaj."}, {"text_idx": "#000167", "text": "\u201cMi scias, kio estas antau\u0306a konsultado, kaj tio kion ili faras ne estas konsultado. Ili donis al ni informojn kaj donis nur unu eblon: s\u0302irmejo. Ili pensas, ke ili povas decidi por ni, c\u0302ar ni estas indig\u0302enaj migrantoj, sed ni konas nian historion, ni ne estas migrantoj, ni estas indig\u0302enoj por la tuta Ameriko kaj ni rajtas ricevi senpagan, antau\u0306an kaj informitan konsulton\u201d, emfazas Leany Torres, venezuela, indig\u0302ena vic-c\u0302efo Warao de Ka'Ubanoko."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Ricevinte la novaj\u0302ojn pri la ebla elpelo, la gvidantoj de Ka'Ubanoko preparis leteron senditan al la au\u0306toritatoj. La dokumento prezentas la formon de komunuma organizo, per komitatoj kaj kun dividado de taskoj, kaj klarigas, kial la migrantoj kontrau\u0306as la redistribuadon de log\u0302antoj en rifug\u0302ejoj."}, {"text_idx": "#000169", "text": "\u201cNi volas diskuti alternativojn kaj proponojn pri la eblaj efikoj, kiujn ni povas sperti, kiam ni log\u0302as en s\u0302irmejo. (...) Inter ni estas homoj, kiuj neniam adaptig\u0302os al s\u0302irmejo, kaj tio igos ilin log\u0302i surstrate kaj krei alian problemon por la s\u0302tato. La integrig\u0302a procezo estas senefika por la humanitara krizo travivita de la venezuela migranto. C\u0302iuj volas, ke tiu spaco dau\u0306ru\u201d, diras la dokumento."}, {"text_idx": "#000170", "text": "La komenca propono por translokig\u0302o de venezuelaj migrantoj estis disigi kreolojn kaj indianojn por eviti historiajn konfliktojn inter la grupoj. Tamen ili argumentas, ke kunekzistado en la okupado igis ilin s\u0302ang\u0302i c\u0302i tiun perspektivon. \u201cPost preskau\u0306 du jaroj da kunvivado, ni malkovris la gravecon superi historiajn konfliktojn, por ke ni kune konstruu pli bonan estontecon por niaj infanoj\u201d, la letero aldonas."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Lau\u0306 datumoj de Operaco Bonveniga, el la 100 000 venezuelanoj de Rorajmo, 7000 log\u0302as en 13 rifug\u0302ejoj. La resto estas en luitaj domoj, surstrate, en amikaj / familiaj domoj au\u0306 log\u0302as tie, kie ili laboras. Nuntempe ekzistas tri specoj de rifug\u0302ejoj: por familio, unuopa kaj indig\u0302ena. La administrado de spacoj estas dividita: Civitaneca Ministerio kaj UNHCR respondecas pri akcepto kaj helpo, kaj la Armitaj Fortoj pri log\u0302istiko kaj sano. La venezuela migrado al Brazilo intensig\u0302is ekde 2014."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Ec\u0302 kun baza strukturo donacita de Operaco Bonveniga, c\u0302i tiu modelo ne malfermas spacon, por ke migrantoj mem administru. Por la eksa vic-sekretario de la S\u0302tatsekretario pri Laboro kaj Socia Bonfarto kaj eksa armea kolonelo Roger Hamilton Herzer, la memrega modelo ne funkcias por Ka'Ubanoko, g\u0302uste c\u0302ar g\u0302i estas komunumo kiu estas parte indig\u0302ena."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Lau\u0306 Herzer, la plej granda obstaklo por la elpelo de la komunumo estas la indig\u0302ena problemo, kiu kunlog\u0302as en la spaco. \u201cC\u0302iuj okupoj havis organizon kaj hodiau\u0306 kun flago, kiun havas indig\u0302enaj homoj tie, ili estas pli mobilizitaj kaj ekzistas kelkaj aktivuloj inter ili\u201d li diras. \u201cHodiau\u0306 ni havas tre grandan problemon en Rorajmo: g\u0302i estas indig\u0302ena s\u0302tato, kiu havas la tutan ekonomion blokitan, c\u0302ar g\u0302i havas tutan limigitan indig\u0302enan regionon; pensi pri kreo de indig\u0302ena lando por venezuelaj indig\u0302enoj estas komplika por la s\u0302tato.\u201d"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Roger Hamilton Herzer donis intervjuon al Amazo\u0302nia Real la 24-an de septembro. La 29-an, li estis maldungita. Kontaktita por komento, la sekretario raportis, ke la maldungo okazis pro \u201cadministraj g\u0302ustigoj\u201d."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Komence de septembro gvidantoj de la komunumo Ka\u2019Ubanoko aliris la Oficejon de la S\u0302tata Publika Defendanto por serc\u0302i proponojn, peti subtenon kaj socian protekton por familioj en risko de elpelo."}, {"text_idx": "#000176", "text": "\u201cTio, kion ni provos antau\u0306enigi, estas indig\u0302ena kulturo, kaj log\u0302ado venas kiel garantio de konservado de indig\u0302ena kulturo, c\u0302ar konservado de kulturo funkcias per komuna log\u0302ado\u201d klarigas la publika defendanto Natanael Ferreira."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Leg\u0302o 14.010/20, efektivigita en junio c\u0302i-jare de la Senato, malpermesis la elpelon de luantoj g\u0302is la 30-a de oktobro 2020, pro la rekono de publika katastrofo pro la nova kronviruso. C\u0302i tiu leg\u0302o kovras urbajn nemoveblaj\u0302ojn (komercajn kaj log\u0302domajn), sed malfermas brec\u0302on por elpeloj de publikaj nemoveblaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000178", "text": "\u201cLa Operaco Bonveniga ne povas elpeli iun ajn sen jura rajtigo\u201c, klarigas Natanael Ferreira."}, {"text_idx": "#000179", "text": "La militistoj engag\u0302itaj en Operaco Bonveniga komencis kunvoki c\u0302iutagajn kunvenojn kun la log\u0302antoj por paroli pri la elpelo ekde la komenco de c\u0302i tiu jaro. Venezuelanoj sentas sin minacataj kaj timigitaj, sed la komunumo restas organizita kaj firma rilate al sia propono pri memadministrado."}, {"text_idx": "#000180", "text": "\u201cTio, kion ni volas, estas integrig\u0302i en brazila socio / ni volas esti au\u0306tonomaj, kaj ke ni havu la saman partoprenon kiel c\u0302iuj brazilanoj. Ni volas pagi elektron, akvon, ni volas rajtojn je domo, ni volas formalan edukadon por niaj infanoj, ni volas kontribui al la lando\u201d, diras Yidri Torrealba, graveda de ok monatoj je la momento de la intevjuado."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Altamira, urbo en la koro de brazila Amazona arbaro, estas la plej granda en la lando [pt] lau\u0306 areo kaj la tria plej granda [pt] en la mondo. G\u0302i estas pli vasta ol Portugalio, Svislando au\u0306 Islando, malgrau\u0306 log\u0302antaro je nur 114 000. En 2019 Altamira aperis en c\u0302eftitoloj de la internacia gazetaro sekve de raportaj\u0302oj pri arbaraj incendioj: g\u0302i okupis la duan lokon [en] inter urboj de Brazilo lau\u0306 la nombro de punktoj de arbara brulego en 2019. Sed tio estas ne la sola defio, alfrontata de tiu c\u0302i urbo."}, {"text_idx": "#000184", "text": "En la lastaj jaroj Altamira vidis eksalton en minacoj al indig\u0302enaj teritorioj kaj en prizona kaj urba perfortoj. La 29-an de julio, 58 homoj estis buc\u0302itaj [pt] en malliberejo sekve de interna disputo inter malliberuloj; 16 homoj estis senkapigitaj. Multaj el ili ankorau\u0306 atendis jug\u0302on. Aliaj kvar malliberuloj estis murditaj ene de s\u0302tata au\u0306to, kiu estis translokanta ilin al alia instalaj\u0302o post la masakro. Tio estis la dua plej granda amasbuc\u0302ado en la historio de brazilaj malliberejoj, post la masakro en Carandiru en 1992 [pt], kiam 111 homoj estis murditaj."}, {"text_idx": "#000185", "text": "En la komenco de septembro Global Voices parolis kun patro Romildo, sacerdoto, respondeca pri la filio de Catholic Prison Pastoral [Katolika Prizona Pastra Prizorgado] en Altamira. Li diris, ke pluraj familioj ankorau\u0306 atendas identigon de eble murditaj parencoj."}, {"text_idx": "#000186", "text": "La log\u0302antaro de malliberejoj en Altamira, li diris, duoblig\u0302is en lastaj jaroj. Dum antau\u0306e tiaj disputoj estis limigitaj al lokaj bandoj, nun en la urbo estas novaj kaj pli grandaj ludantoj, tiaj kiel Comando Vermelho [pt: Rug\u0302a komando), la c\u0302efa krima grupo el Rio-de-J\u0302anejro, kaj PCC [pt: Unua komando de la c\u0302efurbo] el San-Pau\u0306lo, la plej granda krima organizaj\u0302o en Brazilo. Li diras:"}, {"text_idx": "#000187", "text": "Altamira virou um cena\u0301rio de guerra. Todos os finais de semana nos deparamos com assassinatos, com furtos. A cidade foi ficando desordenada. Em detrimento a isso, percebemos que a populac\u0327a\u0303o carcera\u0301ria foi inchando. Ti\u0301nhamos um presi\u0301dio que na\u0303o comportava o nu\u0301mero de presos e foi aumentando."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Altamira farig\u0302is scenejo de milito. C\u0302iun semajnfinon ni renkontas murdojn, s\u0302telojn. La urbo estas en malorda situacio. Krome, ni komprenis, ke la mallibereja log\u0302antaro kreskis. Nia malliberejo jam havis tro grandan nombron de kaptitoj kaj malgrau\u0306 tio la nombro de kaptitoj kreskis."}, {"text_idx": "#000189", "text": "Romildo naskig\u0302is 46 kilometrojn for de Altamira kaj translog\u0302ig\u0302is al la urbo adoleskag\u0302e por studi. Nun li laboras en agroekologia [Ndlt: en klara kontrasto kun la konvencia agrikulturo, en agroekologio oni produktas mang\u0302aj\u0302on lau\u0306 vere dau\u0306rigebla maniero: loke produktita sen difekti la naturan medion kaj kun respekto al la rajtoj, scioj kaj bezonoj de la homoj, kiuj produktas g\u0302in] komunumo kaj regule frekventas la urban malliberejon. Kiel diras multaj homoj en Altamira, multaj el la nunaj problemoj radikas en la konstruo de la akvobaraj\u0302o Belo Monte [en], hidroelektrejo kiu kostis 7,3 miliardojn da USD, solene lanc\u0302ita en 2016 c\u0302e la rivero S\u0302inguo."}, {"text_idx": "#000190", "text": "La esploroj por konstrui akvobaraj\u0302on en la regiono datas de la 1970-aj, sed nur en 2011, dum la regado de la maldekstra Partio de la Laboristoj, komencig\u0302is la konstruado. La registaro motivis la kreadon de la akvobaraj\u0302o kiel rimedon por certigi energian sekurecon de Brazilo kadre de kreskanta postulado de elektro en la lando."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Do dia para a noite, [a populac\u0327a\u0303o cresceu]. Isso se deu por conta do empreendimento de Belo Monte, a construc\u0327a\u0303o da hidrele\u0301trica que trouxe muitas pessoas, e a cidade inchou. Ti\u0301nhamos uma infraestrutura que mais ou menos ja\u0301 era deficiente, na\u0303o comportava as demandas da cidade, e com a construc\u0327a\u0303o isso piorou."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Tivemos na cidade de Altamira pessoas que vieram com um trabalho certo, mas tambe\u0301m muitos aventureiros, pessoas que foram na esperanc\u0327a de encontrar trabalho e se depararam com dificuldades, especialmente, para achar aluguel. Os prec\u0327os subiram. Quando se tem um empreendimento do tamanho de Belo Monte, a criminalidade tambe\u0301m aumentou."}, {"text_idx": "#000193", "text": "La log\u0302antaro kreskis de unu tago al alia. C\u0302i tio okazis c\u0302ar la entrepreno Belo Monte kiu konstruis la hidroelektran akvobaraj\u0302on venigis multajn homojn, tiele kreskigante la urbon. Nia infrastrukturo jam estis pli au\u0306 malpli manka, ne kontentiganta la postulojn de la urbo, kaj kun la konstruado tio malbonig\u0302is."}, {"text_idx": "#000194", "text": "En Altamira aperis homoj, kiuj venis por certa laboro, sed ankau\u0306 multe da aventuristoj, kiuj estis motivataj pro la espero trovi laboron, sed renkontis malfacilaj\u0302ojn, precipe por trovi log\u0302ejon. Luprezoj altig\u0302is. Kun entrepreno de tia grandeco, kiel Belo Monte, ankau\u0306 krimeco pligrandig\u0302is."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Komence de la 2000-aj la ofteco de mortigoj en Altamira [pt] estis 11,3 murdoj per 100 000 log\u0302antoj. En 2017 g\u0302i estis 135,5. G\u0302i superas la oftecon de mortigoj en Honduro [pt], kiu havis la plej altan gradon de mortigoj en la mondo tiun jaron, lau\u0306 UN. La plej lasta Atlaso de Perforto [pt], c\u0302iujara brazila studaj\u0302o pri publika sekureco, indikas la urbon kiel la duan plej perfortan urbon en Brazilo."}, {"text_idx": "#000196", "text": "Indig\u0302enoj plej suferis pro la konstruo de la baraj\u0302o Belo Monte. En septembro la Brazila Federala Polico malkovris 15000-hektarajn senarbarigitajn areojn ene de oficiale destinitaj Indig\u0302enaj Teroj en Altamira. En au\u0306gusto estroj de Xikrin diris, ke ili ricevis minacojn de armita bando, nombranta tricent membrojn, kiu estis konstuanta domojn sur ilia tero."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Encontrei aqui a continuac\u0327a\u0303o do que eu estudei no meu mestrado a partir da (filo\u0301sofa alema\u0303) Hannah Arendt. Belo Monte e\u0301 o caso perfeito para se estudar o mundo em que tudo e\u0301 possi\u0301vel. A Hannah Arendt lia os estados totalita\u0301rios. Ela lia o mundo do genoci\u0301dio judeu. E eu acho que e\u0301 possi\u0301vel ler Belo Monte da mesma maneira."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Mi trovis c\u0302i tie la dau\u0306rigon de tio, kion mi studis dum mia magistreco pri Hannah Arendt (germana filozofo). Belo Monte estas la perfekta kazo por studi la mondon, kie c\u0302io eblas. Hannah Arendt esploris la totalismajn s\u0302tatojn. S\u0302i esploris la mondon de juda genocido. Kaj mi pensas, Belo Monte estas pritraktebla sammaniere."}, {"text_idx": "#000200", "text": "La amazoniaj incendioj, kiuj furoris en la tutmonda gazetaro en au\u0306gusto, s\u0302ajnas esti kau\u0306zitaj de homoj, kaj eble de krimuloj. Loka j\u0302urnalisto Adecio Piram raportis, ke kamparanoj organizis \u201cfajran tagon\u201d en la subs\u0302tato Parao la 10-an de au\u0306gusto, dum kiu ili ekbruligis areon lau\u0306longe de federacia vojo. La revuo Globo Rural poste raportis pri la kazo:"}, {"text_idx": "#000201", "text": "La j\u0302urnalisto Adecio Piram diris:"}, {"text_idx": "#000202", "text": "Ja\u0301 se sabe que mais de 70 pessoas \u2013 de Altamira e Novo Progresso \u2014 entre sindicalistas, produtores rurais, comerciantes e grileiros, combinaram atrave\u0301s de um grupo de WhatsApp incendiar as margens da BR-163, rodovia que liga essa regia\u0303o do Para\u0301 aos portos fluviais do Rio Tapajo\u0301s e ao Estado de Mato Grosso. A intenc\u0327a\u0303o deles era mostrar ao presidente Jair Bolsonaro que apoiam suas ideias de \u201cafrouxar\u201d a fiscalizac\u0327a\u0303o do Ibama e quem sabe conseguir o perda\u0303o das multas pelas infrac\u0327o\u0303es cometidas ao Meio Ambiente."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Oni scias, ke pli ol 70 homoj \u2013 el Altamira kaj [la urbo] de Novo Progresso \u2013 inter ili sindikatanoj, kamparanoj, komercistoj kaj terkaptistoj, interkonsentis pere de WhatsApp por ekbruligi la randojn de la au\u0306tovojo BR-163, kiu ligas la subs\u0302taton Parao kun havenoj de la rivero Tapajozo (Rio Tapajo\u0301s) kaj kun la subs\u0302tato Mato-Groso. Ilia intenco estis montri al prezidento Jair Bolsonaro, ke ili subtenas liajn ideojn pri \u201cmalfunkciigo\u201d de inspektoj fare de IBAMA [pt: brazila naturmedia reguliga instanco] kaj eble ricevos pardonon pro pasintaj naturmediaj monpunoj."}, {"text_idx": "#000205", "text": "A verdadeira e\u0301poca das queimadas em Altamira na\u0303o comec\u0327ou. A situac\u0327a\u0303o se torna drama\u0301tica em outubro, novembro. Neste ano, a coisa vai chegar num ni\u0301vel apocali\u0301ptico."}, {"text_idx": "#000206", "text": "La efektiva incendia sezono en Altamira ankorau\u0306 ne komencig\u0302is. La situacio farig\u0302as pli drama en oktobro, novembro. En c\u0302i tiu jaro g\u0302i kreskos g\u0302is apokalipsa nivelo."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Debora Alvares, raportisto de The Huffington Post en Brazilo, skribis pri renkontig\u0302o, kiun s\u0302i havis kun lokaj hakistoj, kiuj minacis s\u0302in. S\u0302i diras:"}, {"text_idx": "#000208", "text": "Esse clima tenso no ar, misturado a\u0300 fuligem, na\u0303o parece ser excec\u0327a\u0303o. Diferentes fontes em Altamira me relataram um recente ataque a carros do Ibama, instituto de meio ambiente, quando correu a noti\u0301cia de que haveria mais inspec\u0327o\u0303es nessa a\u0301rea ao norte de Altamira. Ate\u0301 uma ponte teria sido destrui\u0301da por madeireiros."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Um dos problemas relatados por um fiscal do Ibama que entrevistei e\u0301 o pro\u0301prio acesso na regia\u0303o amazo\u0302nica. Os trechos longos de estrada de terra na BR-230 dificultam chegar a\u0300s a\u0301reas de mata onde ocorrem ince\u0302ndios."}, {"text_idx": "#000210", "text": "C\u0302i tiu strec\u0302o en la aero, miksita kun fulgo, ne s\u0302ajnas escepto. Malsamaj fontoj en Altamira rakontis al mi pri lastatempa atako al au\u0306toj de IBAMA, naturmedia instituto, post kiam novaj\u0302oj pri venontaj inspektadoj en la areo cirkulis. Ec\u0302 ponto estis supozeble detruita de la hakistoj."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Unu el la problemoj raportitaj de agento de IBAMA kiun mi intervjuis, estis aliro ene de la Amazono-regiono. Longaj malpuraj\u0302oj sur BR-230 mem malfaciligas atingi arbarajn areojn, kie incendioj okazas."}, {"text_idx": "#000212", "text": "En artikolo publikigita la 13-an de septembro, Eliane Brum diris, ke, post la incendioj, Altamira plenig\u0302is de raportistoj, kio donis al la urbo esperon vidi ankau\u0306 siajn aliajn problemojn atentataj. En la jaro, kiu montrig\u0302is pli malfacila ol kutime por la urbo, pastro Romildo resumas g\u0302in tiel:"}, {"text_idx": "#000213", "text": "No\u0301s vivemos em Altamira o mundo do tudo e\u0301 possi\u0301vel. Temos a impressa\u0303o que vivemos um mundo sem lei."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Ni log\u0302as en Altamira, la mondo kie c\u0302io eblas. Ni havas la impreson, ke ni log\u0302as en senleg\u0302a lando."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Brazila verkisto Jorge Amado kaj lia filo (kvara de maldekstre), c\u0302eh\u0302a j\u0302urnalisto kaj dramaturgo Jan Drda (la unua maldekstre), en Dobr\u030ci\u0301s\u030c, c\u0302eh\u0302a kastelo, kiu servis kiel rezidejo por c\u0302eh\u0302aj kaj internaciaj verkistoj, en 1950. Foto el la arh\u0302ivo de Paloma Amado, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Antau\u0306 KOVIM-19 Prago estis vizitata c\u0302iutage de milionoj da turistoj, serc\u0302antaj c\u0302ipan bieron kaj impresan arkitekturon. En la 1950-aj jaroj la c\u0302efurbo de la tiama C\u0302eh\u0302oslovakio altiradis vere malsaman amason da vojag\u0302antoj: maldekstrajn intelektulojn de la tuta mondo, dezirantajn vidi kio estas la vivo c\u0302e socialismo."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Multaj el tiuj politikaj turistoj venis el Latinameriko kaj inkluzivis literaturajn gigantojn kiel Jorge Amado and Gabriel Garci\u0301a Ma\u0301rquez. Por longe forgesita, tiu c\u0302i historio estas nun poiomete remalkovrata kaj rekonsiderata en C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Dum la Malvarma milito dau\u0306ris, Okcidento kaj Sovetunio engag\u0302ig\u0302is en intensaj propagandaj klopodoj por montri superecon de siaj politikaj kaj socio-ekonomiaj sistemoj, kutime celante homojn en Azio, Afriko, Mezoriento kaj Latinameriko. Kaj ambau\u0306 flankoj konsideris arton kiel unu el la efikaj manieroj sendi tiun c\u0302i mesag\u0302on."}, {"text_idx": "#000220", "text": "En Sovetunio, la Tutlanda Societo de Kulturaj Ligoj kun Eksterlando au\u0306 VOKS, lau\u0306 sia mallongigo en la rusa, havis taskon inviti publikajn intelektulojn kaj verkistojn el la tuta mondo ne nur al Sovetunio, sed ankau\u0306 al aliaj socialismaj landoj kaj kurag\u0302igi ilin verki pri ili."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Tiel Prago ig\u0302is kultura maldekstra renkontig\u0302ejo tiutempe, kolektante komencantajn kaj maturajn maldekstrajn verkistojn, kiel la turka Naz\u0131m Hikmet kaj la sovetia Ilja Ehrenburg."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Pablo Neruda fakte eble ec\u0302 prenis sian plumnomon de la c\u0302eh\u0302a verkisto de la 19-a jarcento, poeto kaj j\u0302urnalisto Jan Neruda (la c\u0302ilia poeto naskig\u0302is kiel Ricardo Elie\u0301cer Neftali\u0301 Reyes Basoalto). Li neniam agnoskis tion, sed fotoj de li promenanta lau\u0306 strato de Neruda en Prago au\u0306 pozanta antau\u0306 restoracioj kaj bierejoj nomitaj \u201cNeruda\u201d donas firman bazon por tiuj spekulacioj."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Michal Zourek, foto uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000226", "text": "V Latinske\u0301 Americe existovala cela\u0301 r\u030cada autorita\u0301r\u030csky\u0301ch rez\u030cimu\u030a, ktere\u0301 pod za\u0301minkou potlac\u030cit levicovou subverzi masivne\u030c potlac\u030covaly lidska\u0301 pra\u0301va. Proto latinskoameric\u030cti\u0301 ume\u030clci sympatizuji\u0301ci\u0301 s komunistickou ideologii\u0301 dosta\u0301vali z vy\u0301chodni\u0301 Evropy jistou materia\u0301lni\u0301 a mora\u0301lni\u0301 podporu. Pokud jde o sve\u030cdectvi\u0301 z te\u030cchto cest, tak texty ze c\u030ctyr\u030cica\u0301ty\u0301ch a padesa\u0301ty\u0301ch let jsou obecne\u030c plne\u0301 entusiasmu. Je videt, z\u030ce na intelektua\u0301ly z rozvojovy\u0301ch zemi\u0301 musely ne\u030cktere\u0301 aspekty ude\u030clat velky\u0301 dojem. Zejme\u0301na pak kultura. Zmi\u0301nky o vysoke\u0301 kvalite\u030c divadelni\u0301ch pr\u030cedstaveni\u0301, za\u0301zemi\u0301 s\u030ckol a knihoven, jakoz\u030c i velka\u0301 sec\u030cte\u030clost obyvatel, se v textech c\u030casto opakuji\u0301."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Ekzistis serio da au\u0306toritatismaj reg\u0302imoj en Latinameriko, kiuj amase rompadis homajn rajtojn, reference al la neceso subpremi maldekstrajn subfosajn fortojn. Tio klarigas kial latinamerikaj artistoj favoraj al komunisma ideologio povis ricevi materialan kaj moralan subtenojn el Orienta Eu\u0306ropo. Rigardante la rememorojn pri iliaj vojag\u0302oj, la tekstojn verkitajn en la 1940-aj kaj 1950-aj, ni vidas ke ili kutime plenas je entuziasmo. Kompreneble certaj trajtoj [de socialismaj socioj] grave impresis tiujn intelektulojn, venintajn el evolulandoj, speciale la stato de la kultura sfero en Orienta Eu\u0306ropo. Estas multaj mencioj pri la alta kvalito de teatraj dramoj, lerneja infrastrukturo kaj publikaj librejoj, kaj la alta nivelo de popola edukado."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Zourek klarigas kiel Prago kaj Moskvo ig\u0302is sekura loko por tiuj intelektuloj, ebligante al ili kontakti kaj renkonti unu la alian. \u201cTio estis ne malofta afero, ke famaj intelektuloj el Latinameriko renkontig\u0302is unuafoje en Orienta Eu\u0306ropo\u201d li diras. \u201cEn iliaj patrujoj tio ne eblis, c\u0302ar la lokaj au\u0306toritatismaj kaj kontrau\u0306komunismaj registaroj simple malebligus tion.\u201d"}, {"text_idx": "#000229", "text": "Zourek diras ke Orienta Eu\u0306ropo ludis s\u0302losilan rolon por la latinamerika literaturo \u2014 se ne la internacia komunista movado, eble la mirinda generacio de la verkistoj de la 1960-aj jaroj ne estus tiom influa, inkluzive en Okcidento. \u201cLa verkoj de engag\u0302itaj au\u0306toroj venis en enorma eldonkvanto [en la c\u0302eh\u0302a, pola au\u0306 rusa], oble pli abunde ol en iliaj denaskaj lingvoj kaj c\u0302io c\u0302i okazis danke al la Fera Kurteno\u201d diris li."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Vizitante Pragon au\u0306 aliajn lokojn en C\u0302eh\u0302oslovakio, maldekstraj intelektuloj, plejparte viroj, estis traktataj kiel VIP-oj: Ili povis gasti en luksaj hoteloj, iliaj elspezoj estis pagataj, ili havis aliron al dulingvaj c\u0302ic\u0302eronoj, ricevis honorariojn pro siaj verkoj kaj iliaj verkoj estis tradukataj al la c\u0302eh\u0302a au\u0306 slovaka."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Tiuj, kiuj ricevis verkistajn restadpermesojn, povis resti por longa tempo, speciale en la kastelo Dobr\u030ci\u0301s\u030c, rezidejo de la Unio de C\u0302eh\u0302oslovakaj Verkistoj de la 1940-aj g\u0302is la 1990-aj. Iuj restis ec\u0302 pli longe, ricevinte politikan azilon."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Byly jim placeny cestovni\u0301 vy\u0301daje a be\u030chem pec\u030clive\u030c napla\u0301novane\u0301ho programu jim byl prezentova\u0301n znac\u030cne\u030c idealizovany\u0301 obraz mi\u0301stni\u0301ho z\u030civota. Hoste\u0301 na opla\u0301tku po na\u0301vratu s\u030ci\u0301r\u030cili pozitivni\u0301 dojmy prostr\u030cednictvi\u0301m cestopisu\u030a, c\u030cla\u0301nku\u030a a pr\u030cedna\u0301s\u030cek. Fenome\u0301n \u201cpoliticke\u0301ho turismu\u201d byl du\u030alez\u030citou souc\u030ca\u0301sti\u0301 sove\u030ctske\u0301 propagandy. Jednalo se o dlouhodobe\u030c pla\u0301novanou strategii, jeji\u0301z\u030c poc\u030ca\u0301tky mu\u030az\u030ceme hledat za\u0301hy po r\u030ci\u0301jnove\u0301 revoluci. Du\u030alez\u030citou u\u0301lohu v ni\u0301 sehra\u0301li pra\u0301ve\u030c intelektua\u0301love\u0301, ktere\u0301 Sove\u030ctsky\u0301 svaz touz\u030cil zi\u0301skat na svou stranu a na\u0301sledne\u030c je vyuz\u030ci\u0301t v ideologicke\u0301 bitve\u030c."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Iliaj vojag\u0302elspezoj estis pagitaj kaj dum iliaj zorgeme preparitaj vojag\u0302programoj ili povis vidi nur la plej idealajn partojn de la loka vivo. Responde al tio la eksterlandaj gastoj povis disvastigi siajn pozitivajn impresojn per vojag\u0302rakontoj, artikoloj kaj konferencoj. Tiu fenomeno de \u201cpolitika turismo\u201d estis s\u0302losila komponanto de sovetia propagando, bone planita strategio kiu aperis tuj post la rusa revolucio en 1917. C\u0302efa rolo estis destinita por intelektuloj, kiujn Sovetunio deziris havi c\u0302e sia flanko por poste uzi ilin en sia ideologia lukto kontrau\u0306 Okcidento."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Interesa escepto en tiu idealigita perceptado kaj priskribado estis Gabriel Garci\u0301a Ma\u0301rquez, kolombia lau\u0306reato de la Nobel-premio pri literaturo, vizitinta Orientan Germanion, C\u0302eh\u0302oslovakion, Pollandon, Hungarion kaj USSR en 1955 kaj 1957. Li faris tion parte memstare kaj ricevinte oficialan inviton, li trovis eblecon eviti la oficialan programon por esplori c\u0302ion memstare. Li prezentis oble pli nuancoplenan priskribon en sia libro \u201cDe viaje por Europa del Este\u201d [es] (Vojag\u0302o tra Orienta Eu\u0306ropo)."}, {"text_idx": "#000237", "text": "La unua c\u0302apitro de la libro priskribas Orientan Germanion per malflataj vortoj kiel ekzemple en tiu c\u0302i sceno, kiam Ma\u0301rquez eniris restoracion por matenmang\u0302o: \u201cTio kion homoj havis por matenmang\u0302o, povus esti ekvivalento de kompleta plado en la resto de [Okcidenta] Eu\u0306ropo kaj povus esti oble pli c\u0302ipa. Sed tiuj homoj aspektis detruitaj kaj amaraj kaj mang\u0302is enormajn porciojn de viando kaj frititaj ovoj sen iu ajn g\u0302ojo.\u201d En alia c\u0302apitro pri Moskvo, li skribas pri la tabuita temo de la kulto de personeco de Stalin, citante sian rusan c\u0302ic\u0302eronon, kiu diris: \u201cSe Stalin plu vivus [li mortis en 1953], ni havus la Trian mondmiliton. Stalin estis la plej sangavida, la plej malica kaj plej memama figuro en la rusa historio.\u201d"}, {"text_idx": "#000239", "text": "En C\u0302eh\u0302oslovakio komunismo finig\u0302is en la au\u0306tuno de 1989 kaj en la sukcedintaj s\u0302tatoj Slovakio kaj C\u0302eh\u0302io la socialisma pasinteco kutime estas konsiderata kiel morna periodo de rompo de homaj rajtoj, vojag\u0302limigoj kaj trudita obeado al Moskvo."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Tia vidpunkto kolorigas aliron de c\u0302eh\u0302aj kaj slovakaj historiistoj al la maldekstraj intelektuloj, vizitintaj ilian landon dum tiu tempo. Kiel rimarkigas Zourek, studinta en C\u0302eh\u0302io kaj Argentino:"}, {"text_idx": "#000241", "text": "Be\u030chem my\u0301ch univerzitni\u0301ch studii\u0301 jsem sice zaslechl zmi\u0301nky, z\u030ce v C\u030ceskoslovensku poby\u0301val Pablo Neruda c\u030ci Jorge Amado, ale neme\u030cl jsem pr\u030cedstavu, z\u030ce se jednalo o fenome\u0301n tak vy\u0301razny\u0301. Jiny\u0301mi slovy, z\u030ce intenzivni\u0301 kontakty mezi obe\u030cma regiony existovaly jiz\u030c pr\u030ced kuba\u0301nskou revoluci\u0301. Roli zde moz\u030cna\u0301 hraje urc\u030city\u0301 despekt k te\u030cmto autoru\u030am. Mnozi\u0301 na ne\u030c nahli\u0301z\u030ceji\u0301 jako na idealisty c\u030ci uz\u030citec\u030cne\u0301 idioty, kter\u030ci\u0301 svou na\u0301vs\u030cte\u030cvou vyja\u0301dr\u030cili souna\u0301lez\u030citost s rez\u030cimem, ktery\u0301 se nes\u030cti\u0301til na\u0301sili\u0301 a perzekuci\u0301. Cela\u0301 problematika je ale mnohem komplexne\u030cjs\u030ci\u0301."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Dum mia studado en universitato mi au\u0306dis kelkajn menciojn pri Pablo Neruda kaj Jorge Amado, kiuj pasigis tempon en C\u0302eh\u0302oslovakio, sed mi ne imagis ke tio estis tiom profunda fenomeno, ke ambau\u0306 regionoj havis tiajn kontaktojn ec\u0302 antau\u0306 la Kuba revolucio [1959]. Tio okazis eble pro la malestimo, kun kiu tiuj au\u0306toroj estas nun traktataj [en C\u0302eh\u0302io kaj Slovakio]: multaj konsideras ilin idealistoj au\u0306 utilaj idiotoj, kiuj per siaj vizitoj subtenis reg\u0302imojn engag\u0302itajn je perforto kaj persekutado. La problemo estas kompreneble oble pli komplika ol tio."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Dum tiuj au\u0306toroj delonge estas omag\u0302ataj en siaj patrujoj en Latinameriko, ilia heredaj\u0302o estas nur nun reaperanta en la c\u0302eh\u0302a historia diskurso. Vojag\u0302noticoj de Marquez estis tradukitaj al la c\u0302eh\u0302a unuan fojon en 2018 [sub la titolo] \u201cDevadesa\u0301t dnu\u030a za z\u030celeznou oponou\u201d [Nau\u0306dek Tagoj Malantau\u0306 la Fera Kurteno], dum la aliaj restas grandparte nekonataj."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Zourek kundividas sian personan sperton por klarigi, kial la procezo de retaksado estas tiom defia:"}, {"text_idx": "#000245", "text": "Kra\u0301tce po str\u030cedni\u0301 s\u030ckole jsem navs\u030cti\u0301vil Chile, kde univerzita byla plna\u0301 sove\u030ctsky\u0301ch vlajek, portre\u0301tu\u030a Lenina, v knihkupectvi\u0301 se proda\u0301vala di\u0301la Marxe a Engelse. Myslel jsem si, z\u030ce ta ideologie je mrtva\u0301, necha\u0301pal jsem, jak ne\u030ckdo mu\u030az\u030ce obdivovat zloc\u030cinnou ideologii, ktera\u0301 omezovala svobodu slova, bra\u0301nila lidem studovat, realizovat sny. Tento antagonisticky\u0301 postoj obou regionu\u030a ke komunismu je prima\u0301rne\u030c da\u0301n zcela odlis\u030cnou historickou zkus\u030cenosti\u0301. Proto se domni\u0301va\u0301m, z\u030ce pr\u030ci hodnoceni\u0301 komunismu je tr\u030ceba se oprostit od rodinne\u0301 anamne\u0301zy, ktera\u0301 mnohdy bra\u0301ni\u0301 vide\u030ct tento transnaciona\u0301lni\u0301 fenome\u0301n v jeho mnohobarevnosti. Tento pr\u030ci\u0301stup mi bohuz\u030cel sta\u0301le u mnoha c\u030cesky\u0301ch historiku\u030a chybi\u0301. Mysli\u0301m, z\u030ce neni\u0301 na\u0301hodne\u0301, z\u030ce politika komunisticke\u0301ho C\u030ceskoslovenska ve tr\u030ceti\u0301m sve\u030cte\u030c se te\u030cs\u030ci\u0301 ve\u030cts\u030ci\u0301mu za\u0301jmu v zahranic\u030ci\u0301 nez\u030cli mezi c\u030cesky\u0301mi badateli. Teprve v posledni\u0301ch letech se to zac\u030ci\u0301na\u0301 me\u030cnit a mysli\u0301m, z\u030ce to do urc\u030cite\u0301 mi\u0301ry souvisi\u0301 s postupny\u0301m vystr\u030ci\u0301zlive\u030cni\u0301m c\u030ceske\u0301 spolec\u030cnosti z antikomunismu. Ve\u030cr\u030ci\u0301m, z\u030ce v na\u0301sleduji\u0301ci\u0301ch letech vznikne r\u030cada praci\u0301, ktere\u0301 pouka\u0301z\u030cou na to, z\u030ce komunisticke\u0301 C\u030ceskoslovensko de\u030clalo v rozvojove\u0301m sve\u030cte obdivuhodne\u0301 ve\u030cci, na ktere\u0301 se nepodar\u030cilo po roce 1989 u\u0301spe\u030cs\u030cne\u030c nava\u0301zat. Napr\u030ci\u0301klad na poli kultury."}, {"text_idx": "#000246", "text": "Baldau\u0306 post fini mezlernejon mi vizitis C\u0302ilion, kie la universitato estis plena je sovetiaj flagoj, portretoj de Lenin, kie librovendejoj proponis la verkojn de Marks kaj Engels. Mi pensis ke ideologio estas jam morta kaj ne povis kompreni kiel iu ajn povas admiri kriman ideologion, kiu limigis esprimliberecon, malebligis al homoj studentig\u0302i, realigi siajn revojn. Tiu antagonisma pozicio de la du regionoj rilate komunismon ekzistas c\u0302efe danke al vere malsama historia sperto. Pro tio mi opinias ke ni devas taksi komunismon, ni devas separi nin mem de niaj familiaj sperto kaj historio, kiuj ofte malebligas al ni vidi la transnacian fenomenon en g\u0302ia plena diverseco."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Malfelic\u0302e malasociig\u0302o ankorau\u0306 ne okazas al multaj c\u0302eh\u0302aj historiistoj. Mi pensas ke ne estas surprize, ke homoj en la evolulandoj estas pli interesitaj pri la politiko de la komunisma C\u0302eh\u0302oslovakio ol pri siaj samtempuloj en C\u0302eh\u0302io. Tio komencas s\u0302ang\u0302ig\u0302i iom en la lastaj jaroj kaj mi opinias ke tio okazas danke al la lau\u0306grada retaksado de la komunisma periodo fare de la c\u0302eh\u0302a socio. Mi kredas ke en la venontaj jaroj ni vidos pliajn seriojn da verkoj, montrantaj ke la komunisma C\u0302eh\u0302oslovakio faris rimarkindajn aferojn en la evoluonta mondo, kiuj estis plejparte forlasitaj post 1989, ekzemple en la kultura sfero."}, {"text_idx": "#000250", "text": "Antau\u0306 19 jaroj, komencis cirkuli en Porto-Alegro, en la suda parto de Brazilo, j\u0302urnalo komplete farita de homoj senhejmaj au\u0306 en stato de socia vundeblo. La j\u0302urnalo Boca de Rua [\u201cLa Bus\u0302o de la Strato\u201d] naskig\u0302is el la volo de grupo de j\u0302urnalistoj vidi tiujn c\u0302i homojn paroli pri si mem, ne nur traktitajn kiel viktimojn au\u0306 sub la stigmato de la mizero."}, {"text_idx": "#000251", "text": "La projekto estis elpensita en 2000 kaj jaron poste, dum la unua renkontig\u0302o de la Tutmonda Socia Forumo, estis lanc\u0302ita la unua eldono de Boca, kiel la j\u0302urnalo estas konata. Hodiau\u0306, tio estas la sola j\u0302urnalo inter tiuj membrantaj en International Network of Street Papers (Internacia Reto de Strataj J\u0302urnaloj), tutmonda asocio de publikaj\u0302oj produktitaj de senhejmuloj, komplete kreita de homoj kiuj log\u0302as surstrate."}, {"text_idx": "#000252", "text": "La aperigo de Boca estas trimonata kaj g\u0302ia temaro iras de denuncoj pri mistraktoj suferitaj de senhejmuloj g\u0302is pozitivaj rakontoj. Dum tri monatoj, la grupo organizig\u0302as por difini la temaron, iri enketi, fari intervjuojn, foti kaj kolekti atestojn por la artikoloj. La rotacio de la membroj estas alta, sed proksimume c\u0302irkau\u0306 50 homoj laboras por c\u0302iu eldono."}, {"text_idx": "#000253", "text": "Post la presado, c\u0302iu membro de la grupo ricevas kvoton de ekzempleroj por vendi en la stratoj de Porto-Alegro. La tuta kolektita sumo iras al la raportistoj-j\u0302urnalistoj. La j\u0302urnalo estas ankau\u0306 subtenata per donacoj de subtenantoj, multaj el ili anonimaj, kiuj ne postulas kompenson pro sia kontribuo."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Rosina Duarte, unu el la iniciantoj de Boca de Rua kaj de la NRO ALICE (Age\u0302ncia Livre para a Informac\u0327a\u0303o, Cidadania e Educac\u0327a\u0303o \u2013 Libera Agentejo por Informo, Civitaneco kaj Edukado), al kiu la j\u0302urnalo estas ligata, rakontas ke la origina celo estis \u201cdoni voc\u0302on al senvoc\u0302uloj\u201d. Tamen, post iom da tempo, ili ekkonsciis ke tio estis tro memfida afero \u2013 la voc\u0302oj c\u0302iam estis tie, sed la socio ne au\u0306skultis ilin, diris s\u0302i."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Quando no\u0301s chegamos, a gente tinha ainda aquele discurso bonito, que carrega muito resqui\u0301cio do \u201cpreconceito bonzinho\u201d, como eu digo, que e\u0301 o de querer dar algo a eles, de ajudar. Mas a gente percebeu que no\u0301s e\u0301 que ti\u0301nhamos que ser alfabetizadas na linguagem da rua. Eles na\u0303o tinham a alfabetizac\u0327a\u0303o da linguagem escrita, mas no\u0301s e\u0301ramos analfabetas completas sobre a vida na rua."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Kiam ni alvenis, ni ankorau\u0306 havis tiun belan diskurson, kiu portas multajn spurojn pri \u201cbonintenca antau\u0306jug\u0302o\u201d, kiel mi diras, kio signifas voli doni ion al ili, helpi ilin. Sed ni rimarkis ke fakte ni devis esti alfabetigitaj en la lingvo de la strato. Ili ne havis la alfabetigon de la skribita lingvo, sed ni estis komplete analfabetoj pri la vivo en la strato."}, {"text_idx": "#000259", "text": "La dekomenca ideo de la j\u0302urnalistoj estis la kreado de radiostacio elsendata per lau\u0306tparoliloj instalitaj en la fostoj de la urbo. Sed kontaktante grupon de senhejmuloj, tiuj c\u0302i estis firmaj: \u201cNi volas j\u0302urnalon pri ni\u201d. Rosina diras ke la ideo timigis s\u0302in komence, sed g\u0302i funkciis:"}, {"text_idx": "#000260", "text": "Quando eles disseram que queriam um jornal, fomos atra\u0301s de financiamento, ainda tateando no escuro, sem saber o que fazer. Mas um dia caiu a ficha: ao contar o que acontecia nas ruas, eles faziam noti\u0301cia. E, se eles tivessem conscie\u0302ncia disso, o texto se organizava de uma forma muito clara. Porque a gente faz noti\u0301cia o tempo inteiro. Tem os que fazem de uma forma mais objetiva, outros menos objetiva, mas a gente faz."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Kiam ili diris ke ili volas j\u0302urnalon, ni iris serc\u0302i financadon, ankorau\u0306 palpe en la mallumo, sen scii kion fari. Sed iun tagon ni havis revelacion: rakontakte tion, kio okazas surstrate, ili donas novaj\u0302ojn. Kaj se ili konscius pri tio, la teksto organizig\u0302us en multe pli klara formo. C\u0302ar oni c\u0302iam donas novaj\u0302ojn. Kelkaj pli objektive, aliaj malpli objektive, sed oni faras tion."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Iom poste, krom la j\u0302urnalo estig\u0302is socia movado. La grupo kunvenas semajne por pridiskuti kolektivajn pledojn kaj subteneblojn al individuaj temoj de siaj membroj. Aldone g\u0302i estas ligata al samtemaj iniciatoj, kiel Movimento Nacional da Populac\u0327a\u0303o de Rua (Tutbrazila Movado de Strata Homamaso) kaj Amada Massa (S\u0302atata Pastaj\u0302o) \u2013 panvendejo kiu celas ebligi au\u0306tonomion de homoj en vundebla kunteksto kaj ankau\u0306 kiuj spertis log\u0302adon surstrate."}, {"text_idx": "#000263", "text": "Pri la enhavo de raportoj, Rosina memorigas:"}, {"text_idx": "#000264", "text": "Parece que e\u0301 so\u0301 sofrimento, parece que e\u0301 so\u0301 dificuldade. E na\u0303o e\u0301. Descobrimos essa alegria, essa resiste\u0302ncia, valorizamos essa imensa, fanta\u0301stica capacidade de sobreviver, na\u0303o so\u0301 de se manter vivo, mas de manter viva a esperanc\u0327a, a alegria, o afeto e todas essas questo\u0303es."}, {"text_idx": "#000266", "text": "Elisa\u0302ngela Escalante, kiu eniris la grupon antau\u0306 ses jaroj, dum plu surstratis, emfazis la gravecon de la j\u0302urnalo en sia vivo en telefona intervjuo al Tutmondaj Voc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000267", "text": "Muita coisa aconteceu comigo atrave\u0301s do jornal. Ele me tirou da rua. Porque eu vivi tre\u0302s anos e meio na rua e eu sai\u0301 depois de uns meses indo pro jornal. Eu fui guardando um dinheiro e comecei a alugar o meu espac\u0327o. Antes eu na\u0303o ganhava o meu dinheiro, dependia do meu companheiro pra tudo. Faz diferenc\u0327a pra mim, eu gosto de ter meu dinheiro."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Multaj aferoj okazis al mi per la j\u0302urnalo. G\u0302i elmetis min ekster la straton. C\u0302ar mi vivis tri jarojn kaj duonon surstrate kaj mi eliris post kelkaj monatoj c\u0302eestante la j\u0302urnalon. Kaj mi konservadis monon kaj komencis lui mian propran lokon. Antau\u0306e mi ne gajnis mian monon, kaj dependis de mia partnero por c\u0302io. Tio gravas por mi, mi s\u0302atas havi mian propran monon."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Koverto de la eldono kiu atentigis pri la defioj de patrineco dum stratlog\u0302a situacio. Foto: Agentejo ALICE/Boca de Rua, uzata permese."}, {"text_idx": "#000270", "text": "Elisa\u0302ngela memorigas speciale eldonon, kiam kovrilpag\u0302a raporto demandis \u201cKial ni ne povas esti patrinoj?\u201d. G\u0302i pritemis defiojn kiujn stratlog\u0302antaj virinoj frontas por ekzerci sian patrinecon."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Dum la preparo de la raporto, kelkaj virinoj kiuj teamanas al la j\u0302urnalo sukcesis rehavi kontakton kun siaj gefiloj, kiujn ili ne vidis de jaroj, rakontas Elisa\u0302ngela:"}, {"text_idx": "#000272", "text": "Eu acho que o que a gente fala [no jornal] e\u0301 a verdade. E\u0301 o que a gente sente e o que a gente vive dentro da sociedade. Se na\u0303o fosse o Boca, na\u0303o teria outra maneira de fazer isso e ser ouvido por tanta gente. Atrave\u0301s dele eu consegui muitas coisas e ajudei muitas pessoas tambe\u0301m."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Mi pensas ke kion ni rakontas [j\u0302urnale] estas vera. Tion ni sentas kaj ni travivas ene de socio. Se ne estintus Boca, mi havus nenian alian manieron fari tion kaj esti au\u0306skultata de tiom da homoj. Pro g\u0302i, mi atingis multajn aferojn kaj aldone helpis multajn personojn."}, {"text_idx": "#000274", "text": "La unuan fojon en g\u0302ia historio, ne eblis surstrate vendi la j\u0302urnalon pro la kronvirusa pandemio. Por ne c\u0302esi, kaj provi mildigi la efikojn de tio sur la produktadon de enspezoj por siaj raportistoj, Boca de Rua ciferig\u0302is."}, {"text_idx": "#000275", "text": "Per minimuma kontribuo de po 20 R$ (brazilaj realoj) c\u0302iun trian monaton [pt], la abonanto ricevas la plej novan eldonon de Boca, kune kun pli malnovaj eldonoj kaj kromaj materialoj."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Por kunlaborantoj kaj raportistoj, la plej grava estas, ke surstratulaj voc\u0302oj plu trairu dum la pandemio."}, {"text_idx": "#000277", "text": "Marcos Sher, teamano de la j\u0302urnalo de 13 jaroj, rakontas post esti demandata en telefona babilado pri sia sento rilate al la j\u0302urnalo:"}, {"text_idx": "#000278", "text": "Pra mim e\u0301 bom, muito bom. Pra voce\u0302 ver que eu na\u0303o largo, ne\u0301? A\u0300s vezes eu dou um tempo, mas eu volto de novo. Pra mim o jornal foi uma maneira de sair do tra\u0301fico [de drogas] e voltar a trabalhar. E\u0301 bom porque e\u0301 alguma coisa pra fazer, pra me tirar de casa. Ter alguma coisa pra fazer e\u0301 muito importante pra mim."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Krom kontrau\u0306a mencio, c\u0302iuj ligiloj redirektas al fontoj en la portugala."}, {"text_idx": "#000283", "text": "Same kiel multaj brazilanoj, Bruno Alencastro, 35-jarag\u0302a direktoro pri fotografio, devis pasigi la kvarantenon [eo] en apartamento, kiun li kundividas kun sia edzino kaj hundo en Rio-de-J\u0302aneiro [eo] dum la pandemio kau\u0306zita de la nova kronviruso [eo]."}, {"text_idx": "#000284", "text": "Iam, komence de aprilo 2020, Bruno sentis sin malkvieta. En Brazilo estis pli ol 7000 kazoj de infektig\u0302oj pro la nova kronviruso, lau\u0306 datumoj de la s\u0302tataj sanservoj, kaj pli ol 250 personoj mortis pro la malsano. Kiel protektan rimedon, la Ministerio pri Sano komencis rekomendi al la log\u0302antaro la uzon de protektaj maskoj."}, {"text_idx": "#000285", "text": "La 3-an de au\u0306gusto 2020, la lando atingis la nombron de 2,7 milionoj da konfirmitaj kazoj kaj 94 665 mortintoj, lau\u0306 datumoj de la Ministerio pri Sano. Brazilo restas la dua lando kun la plej granda nombro da mortintoj pro KOVIM-19 [eo], tuj post Usono [eo]."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Bruno rigardis tra la fenestro el sia hejmo. \u201cMi c\u0302irkau\u0306rigardis kaj sentis min kulpa pro tio ke mi ne dokumentis c\u0302i tiun momenton. Sed samtempe, kiel mi povintis registri tion en sekura maniero?\u201d, li diris en Skype-konversacio kun Global Voices [eo, Tutmondaj Voc\u0302oj]."}, {"text_idx": "#000287", "text": "Kvankam fotado multe evoluis en la lastaj jardekoj, la principo restas la sama: fotilo estas nenio pli ol malhela skatolo kun malgranda lumenigaj\u0302o, permesanta kapti la bildon per fotosentema materialo \u2013 cifereca sensilo au\u0306 fotografia papero."}, {"text_idx": "#000288", "text": "\u201cKaj se mi transformus mian c\u0302ambron en senlumejon?\u201d, Bruno diris. Per bruna papero kaj glubendo, li kovris la fenestron de la salono. Post kelkaj provoj, li malfermis truon kun samgranda diametro kiel la glubenda bobeno, kaj jen g\u0302i: la strato, kiu s\u0302ajnis tiel malproksima, estis ene de la domo. Sur la muro fronte al la fenestro estis renversita projekcio de la arboj kaj de la najbara konstruaj\u0302o, transpas\u0302ante la limojn de la kvar muroj de la log\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000289", "text": "En Brazilo, la unua registara agado ligita al la pandemio okazis en februaro 2020, kun la rehejmigo de 34 brazilanoj, kiuj estis en Vuhano [eo], C\u0302inio. La unua kazo sur brazila grundo estis konfirmita la 26-an de tiu monato, en San-Pau\u0306lo [eo]. En marto, la unua KOVIM-19-rilata mortinto en la lando estis konfirmita: servistino [en] kiu log\u0302is en Rio-de-J\u0302anejro. Regantoj kaj urbestroj prenis mezurojn pri socia izoliteco. Tiuj kiuj povis, eklaboris hejme."}, {"text_idx": "#000290", "text": "Sub la truo, tra kiu la lumo eniris, Bruno poziciigis sian profesian fotilon. Li vokis sian edzinon, Greyce Vargas, 35-jarag\u0302an, kaj la hundon Arnaldo. Li registris momenton de la tri personoj c\u0302etable en la salono, bildon sur kiu la projekcio de la strato estis supermetita [vidu c\u0302i-suban foton, ndlr]."}, {"text_idx": "#000292", "text": "\u201cMi komprenis, ke krom la estetika aspekto, tie ankau\u0306 estis io tre potenca, io, kio komunikis kun homoj pro la signifo [de la bildo, ndlr] kaj la momento de izoliteco, kiun multaj kundividis,\u201d li diras."}, {"text_idx": "#000293", "text": "La fotisto tiam decidis afis\u0302i la rezulton en sia Instagram-profilo kaj invitis 12 aliajn geamikojn kaj gekolegojn fari la samon."}, {"text_idx": "#000294", "text": "\u201cNi havis materialon kongruan kun 13 fotoj de homoj en diversaj lokoj. Mi pensis pri homoj, kiuj log\u0302as en malsamaj kuntekstoj, periferie, centre, en la familio, sole ... Mi konfesas, ke, komence, mi ec\u0302 ne pensis, ke homoj konsentus.\u201d"}, {"text_idx": "#000295", "text": "Je lia surprizo, preskau\u0306 c\u0302iuj personoj, kiujn li kontaktis, ne nur akceptis la defion kaj kunhavigis siajn fotojn, sed ec\u0302 retumantoj ekster lia amikaro komencis spontanee sendi siajn kontribuaj\u0302ojn, el aliaj mondopartoj."}, {"text_idx": "#000296", "text": "Baldau\u0306 poste, Bruno Alencastro estis identigita c\u0302iutage en dekoj da fotoj kaj amaskomunikoloj ekster Brazilo [en] raportis pri g\u0302i. Do, li decidis oficialigi \u201cObs-cu-ra\u201d kiel kunlaboran projekton, farante filmeton [pt, subtekstoj en la angla] en kiu li donas konsilojn pri kiel plej bone konstrui sian propran senluman kameron [eo, senlumejon, ndlr]."}, {"text_idx": "#000297", "text": "Nun, li intencas serc\u0302i manierojn por financi Obs-cu-ra por tiel disvastigi g\u0302in al aliaj landoj. Li dau\u0306rigas:"}, {"text_idx": "#000299", "text": "Jen aliaj fotoj de la projekto."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Leo Savaris, 37-jarag\u0302a, estas izolita hejme kun sia filo kaj edzino, en Novo Hamburgo (eo, Rio Grande do Sul). En la bildo, la familio pripensas la novan rutinon, nun c\u0302iam kune, sub la projekcio de la strata bildo sur la dormc\u0302ambraj muroj. Foto de Leo Savaris, per Obs-cu-ra. Uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000305", "text": "Caroline Muller estas fotistino kaj dancistino en Sa\u0303o Leopoldo (eo, Rio Grande do Sul). S\u0302i estas izolita hejme kun sia koramiko, kiu estas medicina studento kaj laboras c\u0302e la frontlinioj de la batalo kontrau\u0306 KOVIM-19. Foto de Caroline Muller per Obs-cu-ra. Uzata kun permeso."}]