[{"text_idx": "#000001", "text": "Kiam mi estis infano oni rakontis al mi kial la troglodito estas nomata \u201dVintra Reg\u0302o\u201d en la Nederlanda. Lau\u0306 la rakontoj estis kunsido inter c\u0302iuj birdoj. Ili malkontentis pri tio ke la landbestoj havis reg\u0302on, sed la birdoj ne. Post longa diskuto kiu dau\u0306ris tutan tagon, ili decidis ke ili organizus konkurson. Tiu birdo kiu povas flugi plej alte, tiu rajtas nomi sin reg\u0302o. Kiam la sekva mateno la konkurso komencig\u0302is, c\u0302iuj birdoj flugis kiel eble plej alte. Ne dau\u0306ris longe tamen, g\u0302is la aglo preterpasis ilin c\u0302iujn kaj flugis plej alte. \u201dJen mi!\u201d, g\u0302i kriis felic\u0302e, sed tuj poste eta voc\u0302o sur g\u0302ia dorso kriis \u201dJen mi!\u201d. Estis la troglodito kiu petveturis sur la dorso de la aglo kaj tiel estis la plej alta. Lau\u0306 la reguloj la trogloditoo devintus ig\u0302i reg\u0302o, sed neniuj birdoj volis tian birdac\u0302on kiel reg\u0302o. Ili c\u0302iuj kolerig\u0302is kaj la troglodito fug\u0302is al arbo. G\u0302i ankorau\u0306 krias ke g\u0302i estas la reg\u0302o, sed nur faras tion dum la vintro, kiam la aliaj birdoj estas for. Estas bons\u0302anca por la troglodito ke birdoj migras, sed kial ili faras tion? Kaj kiuj aliaj bestoj migras?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "En oktobro au\u0306 novebro, la malseka sezono komencig\u0302as sur la Kristnaska insulo. Tiu malsekeco estas bona novaj\u0302o por la Kristnaskinsula rug\u0302a krabo, kiu povas ig\u0302i pli aktiva sen morti pro sekeco. Milionoj da kraboj forlasas iliajn malhelajn truojn por migri trans la insulo al la oceano. Tiu vojag\u0302o dau\u0306ras c\u0302irkau\u0306 semajno. La vojoj sur la insulo havas specialajn barilojn kiuj gvidas la krabojn al tuneloj, por ke ili ne transiru la dang\u0302erajn au\u0306tovojojn. Tamen kelkaj vojoj ankorau\u0306 estu fermataj pro la granda kvanto de kraboj. Kutime la virkraboj unue atingas la maron. Ili fosas truojn kiujn ili devas defendi kontrau\u0306 aliaj virkraboj. Poste la krabinoj alvenas kaj amindumas kun la virkraboj. La tasko de la virkraboj estas finita, do ili reiras hejmen, sed la krabinoj restas. Ili atendas g\u0302is la luno estas en ekzakte la g\u0302usta pozicio por ke la tajdoj estas ne tro altaj, sed ankau\u0306 ne maltro. Tiam ili eniras la maron kaj provas teni sin per roko, por ke la ondoj ne forprenu ilin. Ili levas la korpon kaj lasas la akvon forpreni la multajn ovojn kiujn ili tenas sub la korpo. Kelkajn sukcesas en unu fojo, dum kelkaj bezonas tri au\u0306 kvar. G\u0302i estas tre amuza danco por spekti. Aspektas kvazau\u0306 la krabinoj festas ke ili sukcesis. Ankau\u0306 la krabinoj foriras kiam ili finis la taskon. La larvoj restas en la akvo dum iom da tempo g\u0302is ili povas spiri surtere. Tiam ili eliras la maron kaj malrapide kreskas, g\u0302is ili mem povas kunmigri post kvar au\u0306 kvin jaroj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La vivo de kraboj estas tamen nenio kompare al salmoj. Salmoj naskig\u0302as en etaj riveretoj en montaroj kaj komencas la vivon ankorau\u0306 tenante parton de la ovo por nutri sin. Post iom da tempo ili ig\u0302as pli grandaj kaj povas zorgi pri si mem. Ili ekhavas malhelajn striojn por kas\u0302i sin kaj kurag\u0302as nag\u0302i iomete ene de la fluo en kiu ili naskig\u0302is. Tiel ili vivas ses monatojn g\u0302is tri jarojn. Nur dekono de la salmoj atingas la sekvan fazon de iliaj vivoj en kiu ili perdas iliajn striojn kaj ekhavas helan, arg\u0302entan koloron. La h\u0302emio ene de ilia korpo adaptig\u0302as al travivi en pli sala medio. Tio preparas ilin por ilia posta vivo en la oceano. La transformig\u0302o okazas malrapide, sed tio ne gravas, c\u0302ar la salmo havas multe da tempon. Kiam g\u0302i estas ankorau\u0306 en la monta rivereto, g\u0302i aspektas multe kiel g\u0302iaj striaj samspecianoj, sed g\u0302i malrapide s\u0302ang\u0302ig\u0302as g\u0302is g\u0302i atingas la oceanon tute hele. En la oceano salmoj log\u0302as en grupoj dum unu g\u0302is kvin jaroj. Finfine estas problemo kiam la tempo venas por reprodukti, c\u0302ar salmoj lasas iliajn ovetojn en montaroj. Ili do devas reiri la tutan vojon. Je c\u0302i tiu periodo en la vivo ili denove s\u0302ang\u0302ig\u0302as. Kelkaj ekhavas pli grandajn dentojn au\u0306 la formo de la mandiblo s\u0302ang\u0302ig\u0302as, sed c\u0302iuj salmoj ekhavas malpli helan koloron. Salmo scias ekzakte kie g\u0302i naskig\u0302is kaj nag\u0302os la tutan vojon reen, ec\u0302 se tio signifas ke ili nag\u0302u pli ol mil kilometrojn au\u0306 grimpu du kilometrojn. Grimpi monton signifas ke la fis\u0302o devas nag\u0302i kontrau\u0306 la fluon kaj salti trans kastorajn akvobaraj\u0302ojn, s\u0302tonojn kaj ec\u0302 akvofaletojn. Ne estas bona por la salmo esti en la sensala akvo kaj nur malmultaj salmoj travivas por sekvafoje reprodukti, sed estas por bona celo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pro ilia kvanto, salmoj estas facile kaptataj de ursoj"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Unu tre speciala migranto estas Pantala flavescens. Insektoj kutime ne estas tre migremaj, kvankam ja ekzistas kelkaj kontrau\u0306ekzemploj kiel specifaj papilioj kaj libeloj. C\u0302i tiu estas troigema tamen kaj tiel ig\u0302is la plej disvastig\u0302inta libelo sur la mondo. G\u0302i vivas sur c\u0302iu kontinento krom Antarkto, sed maloftas en Eu\u0306ropo. Tio vers\u0302ajne estas pro tio ke la aero super la Saharo ne tau\u0306gas por libeloj pro g\u0302ia sekeco. Kontraste, g\u0302i konkeris c\u0302iujn aliajn kontinentojn sen peno. Pantala flavescens flugas je c\u0302irkau\u0306 5m/s kaj je alteco de 2m super insuloj au\u0306 3-4m super kontinentoj. Tion ili eltenas dum horojn sen surterig\u0302i. La kapablo de longdistanca flugado donas al ili la eblecon rapidege disvastig\u0302i. Ili estas la plej alte trovitaj flugantaj libeloj je 6200m en la Himalajo kaj la unua specio de libeloj kiu atingis la Bikini atolon post la nukleaj testoj de Usono. Sciencistoj eltrovis ke la libeloj flugas longajn distancojn por reproduktado, kio signifas ke ilia genprovizo estas tutmonda. Ankau\u0306 s\u0302ajnas ke individuaj libeloj povas transiri la maron inter Barato kaj Afriko. Tio estas granda defio ec\u0302 por pli grandaj bestoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ankau\u0306 mamuloj migras. Tio okazas trans la tero, tra la maro kaj tra la aero. La plej spektakla ekzemplo estas la granda migrado de la Serengeti en tiu migrado partoprenas 1,7 milionoj da gnuoj kaj aliaj herbmang\u0302antaj bestoj kiel zebroj kaj gazeloj. Ekosistemo de 40 mil kvadratkilometroj estas regata de la c\u0302iujaraj migradvojoj de tiuj bestoj. Ili serc\u0302as pli da herbon kaj pli bonan akvon kaj intertempe naskas infanojn, kiuj tuj kunmars\u0302u. La rondvojo estas granda risko. 250 mil gnuoj mortas dum la vojo pro elc\u0302erpig\u0302o, manko de mang\u0302o kaj akvo au\u0306 pro c\u0302asado. La plej riska parto de la migrado estas la transiro de la rivero kie la krokodiloj jam atendas. La gnuoj devas kuri tra la akvon kaj havas neniun defendon krom ilia kvanto. La nura strategio estas esperi ke la krokodiloj kaptas vian najbaron anstatau\u0306 vi. Tute malsama speco de mamula migrado estas tiu de balenoj. Multaj grandaj balenoj trovas ilian mang\u0302on en la polusaj regionoj. Tie ili mang\u0302as krilon. Temas pri grandegaj grupoj de etaj krustuloj kiujn la baleno ensuc\u0302as kaj filtras el la akvo. Por iliaj beboj, la polusoj estas tro malvarmaj, do por kreskigi la idojn, balenoj migras al la ekvatoron. Balena migrado dependas de la sezono, do pro tio ke la sezonoj estas inversitaj sur la norda kaj suda partoj de la terglobo, balenoj de la malsamaj polusoj vers\u0302ajne ne renkontig\u0302as. La plej longa migrado inter balenoj kaj mamuloj g\u0302enerale estas tiu de la griza baleno. Sciencistoj pensis dum longa tempo ke la eta grupo de grizaj balenoj kiuj vivas c\u0302irkau\u0306 Rusio estis tute izolita de la grupo kiu vivas c\u0302irkau\u0306 Nordameriko, g\u0302is ili trovis inan balenon kiu migris la tutan vojon de Rusio g\u0302is Meksiko. Tiu vojo estas pli ol 22 mil km kaj dau\u0306ris 172 tagojn. Grizaj balenoj emas nag\u0302i proksime al la marbordo, kie la akvo ne tro profundas. Tio ne c\u0302iam eblas tamen, kio igas ilin tre vundeblaj, c\u0302ar orkoj pli facile kaptas ilin tiel. Ankau\u0306 homaj minacoj kiel balenrigardado povas g\u0302eni la bestojn, pro tio ke la komunikado inter s\u0302ipoj zorgas ke ili povas tre efike trovi la balenoj, kio estas tre strec\u0302iga. Ankau\u0306 la sonoj de motoroj povas esti ege g\u0302enaj, c\u0302ar balenoj au\u0306das bone."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kiam oni pensas pri la plej granda mamula migrado, oni eble pensas pri gnuoj en Afriko, au\u0306 karibuoj en Nordameriko, sed oni forgesas rigardi supren. C\u0302iujare en Kasanka Nacia Parko en Zambio, dek milionoj da vespertoj de la specio Eidolon helvum surterig\u0302as. Ili videblas de oktobro g\u0302is la mezo de decembro. Foje la tuta c\u0302ielo nigrig\u0302as pro la abundeco de vespertoj. Bedau\u0306rinde oni ne scias multe pri la la kialoj malantau\u0306 la migrado, sed g\u0302i restas vidinda spektaklo kaj bona reklamilo por logi turismon."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Migrado povas kosti multan energion kaj por multaj bestoj g\u0302i estas tre riska. Kiel gnuo oni neniam scias c\u0302u oni atingos la finon de la vojo. Ke bestoj tamen faras g\u0302in montras ke g\u0302i ne nur estas ferio, sed vere havas utilon. Bestoj faras g\u0302in por trovi pli da mang\u0302o au\u0306 por serc\u0302i sekuran lokon por kreskigi la idojn. Al homoj migrado povas esti leciono pri kiom kompleksaj ekosistemoj estas. Ni devas pripensi tion kiam ni konstruas vojojn tra naturaj regionoj, au\u0306 kiam ni volas spekti la bestojn sen g\u0302eni ilin. Kiel c\u0302iam en scienco oni estu specife zorgema kiam oni ne jam tute komprenas ion, sed se ni estas respektemaj, la birdoj revenos somere kaj c\u0302iu venkos... krom la troglodito."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Se vi volas vidi la vespertan migradon de pli proksime, videblas filmeto farite de la BBC sur la retpagxo de la nacia parko. Ankaux videblas aldonajn bildojn:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La pagxo estas en la Angla, sed la bildoj estas universala lingvo. Por rigardi la filmeton, klaku la verdan butonon kun la teksto \u201dWatch BBC Bat Migration Footage\u201d."}]