[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Legume as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Gus\u0302ofrukto estas simpla seka frukto kiu evoluas el simpla karpelo kaj kutime dehiskas (malfermig\u0302as lau\u0306 junto) sur du flankoj.\nKomunnomo por tiu speco de frukto estas balgo, kvankam la esprimo \"balgo\" ankau\u0306 estas aplikita al kelkaj aliaj fruktospecoj, kiel ekzemple tiu de vanilo ( kapsulo) kaj de la rafano ( silikvo)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Gus\u0302oj estas rimarkindaj en tio kiun la plej granda parto de ili havas al simbiozaj nitrogenfiksantaj bakterioj en strukturoj nomitaj radiktuberetoj.\nPro tiu kialo, ili ludas s\u0302losilan rolon en kultivciklo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "9 Internaciaj jaro de pulsoj"}, {"text_idx": "#000005", "text": "La esprimo \"pulso\", kiel uzite fare de la de la Unuig\u0302intaj Nacioj Organizaj\u0302o pri Nutrado kaj Agrikulturo (FAO), estas rezervita por kultivaj\u0302oj rikoltitaj sole por la seka semo.\nTio ekskludas verdajn fabojn kaj verdpizojn, kiuj estas konsideritaj vegetaj\u0302aj kultivaj\u0302oj.\nAnkau\u0306 ekskludita semoj kiuj estas plejparte plenkreskaj por nafto ekstraktado ( olesemoj kiel sojfaboj kaj arakidoj), kaj semoj estas kiuj estas uzitaj ekskluzive por semado de furag\u0302o ( trifolioj, luzerno).\nTamen, en ofta uzokutimo, tiuj distingoj ne estas c\u0302iam klare faritaj, kaj multaj el la specoj utiligitaj por sekigitaj pulsoj ankau\u0306 estas utiligitaj por verdaj legomoj, kun iliaj faboj en balgoj dum june."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kelkaj Fabacoj, kiel ekzemple Skotbalailo kaj alia Genisteae, estas gus\u0302aj sed estas kutime ne nomitaj gus\u0302oj fare de farmistoj, kiuj emas limigi tiun esprimon al mang\u0302kultivaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Farmitaj gus\u0302oj povas aparteni al multaj agrikulturaj klasoj, inkluzive de furag\u0302o, greno, floraroj, farmacia /industria, nekultivita/ verda stalsterko, kaj ligno-specioj.\nPlej komerce farmitaj specioj plenigas du au\u0306 pli da roloj samtempe, dependante sur sia grado da matureco kiam rikoltite."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Grengus\u0302oj estas kultivitaj por siaj semoj.\nLa semoj estas uzitaj por homa kaj besta konsumo au\u0306 por la produktado el petroloj por industriaj uzoj.\nGrengus\u0302oj inkludas fabojn, lentojn, lupenojn, pizojn, kaj arakidojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gus\u0302oj estas signifa fonto de proteino, mang\u0302fibroj, karbonhidratoj kaj oligoelementoj;\nekzemple, 100-grama porcio de kuiritaj kikeroj enhavas 18% de la Daily Value (DV) por proteino, 30% DV por mang\u0302fibroj, 43% DV por folato kaj 52% DV por mangano.\nKiel aliaj fabrik-bazitaj mang\u0302aj\u0302oj, pulsoj enhavas neniun kolesterolon kaj malgrandan grason au\u0306 natrion."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gus\u0302oj ankau\u0306 estas elstara fonto de rezistema amelo kiu estas rompita malsupre de bakterioj en la dika intesto por produkti mallong-c\u0302enajn grasacidojn (kiel ekzemple butirato) uzitajn fare de intestaj c\u0302eloj por mang\u0302aj\u0302energio."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Antau\u0306studoj en homoj inkludas la potencialon por regula konsumo de gus\u0302oj en vegetara mang\u0302aj\u0302o influi metabolan sindromon.\nEkzistas indico ke parto de pulsoj (c\u0302irkau\u0306 unu taso c\u0302iutage) en dieto povas helpi malaltigi sangopremon kaj redukti LDL kolesterolnivelojn, kvankam ekzistas zorgo vedr. la kvalito de la apogaj datenoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "FAO rekonas 11 primarajn pulsojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Lablab, hiacintfabo ( Lablab purpureus )\nJack-fabo ( Canavalia ensiformis ), glavofabo ( Canavalia gladiata )\nFlugilhava fabo ( Psophocarpus tetragonolobus )\nVelurfabo, bovinjuko ( Mucuna pruriens var. utilis)\nIgnamfabo ( Pachyrhizus erosus )"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Furag\u0302gus\u0302oj estas de du larg\u0302aj tipoj.\nKelkaj, kiel luzerno, trifolio, vicio ( Vicio ), stilo ( Stylosanthes ), au\u0306 Arakido , estas semitaj en pas\u0302tejo kaj tus\u0302etitaj per brutaro.\nAliaj furag\u0302gus\u0302oj kiel ekzemple Leucaena au\u0306 Albicio estas ligneca arbedo au\u0306 arbospecioj kiuj estas au\u0306 rompitaj malsupre de brutaro au\u0306 regule tranc\u0302as de homoj por disponigi brutarfurag\u0302on."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Gus\u0302ospecioj kultivitaj por siaj floroj inkludas lupenojn, kiuj estas kulturitaj komerce por siaj floraroj same kiel estaj\u0302o populara en g\u0302ardenoj tutmonde.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Industrie farmitaj gus\u0302oj inkludas Indigofera kaj Acacia speciojn, kiuj estas kultivitaj por tinkturfarbo kaj natura dentokarn produktado, respektive.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Nekultivitaj/verda stalsterkgus\u0302ospecioj estas kultivitaj por esti plugitaj reen en la grundon por ekspluati la altajn nivelojn de kaptita atmosfera nitrogeno trovita en la radikoj de la plej multaj gus\u0302oj.\nMultaj gus\u0302oj kulturitaj por tiu celo inkludas Leucaenan, Cyamopsis , kaj Sesbaniajn speciojn.\nDiversaj gus\u0302ospecioj estas farmitaj por ligno-produktado tutmonde, inkluzive de multaj Akacio specioj kaj Castanospermum australe ."}, {"text_idx": "#000019", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Gus\u0302arboj s\u0302atas la karobarbojn ( Gleditsia , Robinia ) au\u0306 la kentukia kafarbo ( Gymnocladus dioicus) povas esti uzita en permakulturaj mang\u0302arbaroj.\nAliaj gus\u0302arboj s\u0302atas orpluvon kaj la ligneca grimprebvisterio estas venena."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Multaj gus\u0302oj enhavas simbiozajn bakteriojn nomitajn Rhizobia ene de radiktuberetoj de siaj radiksistemoj.\n(Plantoj apartenantaj al la genro Styphnolobium estas unu escepto al tiu regulo.\nTiuj bakterioj havas la specialaj\u0302kapablon de fiksado de nitrogeno de atmosfera, molekula nitrogeno ( N kun nombro) en amoniakon ( NH3)."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Amoniako tiam estas transformita al alia formo, amonio (Nh + 4), uzebla proksime de (kelkaj) plantoj de la post reago:"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tiu arang\u0302o signifas ke la radiktuberetoj estas fontoj de nitrogeno por gus\u0302oj, igante ilin relative ric\u0302aj je plantoproteinoj.\nC\u0302iuj proteinoj enhavas nitrogenajn aminoacidojn.\nNitrogeno estas tial necesa ingredienco en la produktado de proteinoj.\nTial, gus\u0302oj estas inter la plej bonaj fontoj de plantoproteino."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kiam gus\u0302oplanto mortas en la kampo, ekzemple post la rikolto, c\u0302io el sia restanta nitrogeno, integrigita en aminoacidoj ene de la ceteraj plantpartoj, estas liberigita reen en la grundon.\nEn la grundo, la aminoacidoj estas transformitaj al nitrato (NE \u2212 3), produktante la nitrogenon havebla al aliaj plantoj, tiel funkciante kiel sterko por estontaj kultivaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "En multaj tradiciaj kaj organikaj farmaj praktikoj, kultivciklo implikanta gus\u0302ojn estas ofta.\nDe alternado inter gus\u0302oj kaj negus\u0302oj, foje plantante negus\u0302ojn du fojojn en vico kaj tiam gus\u0302o, la kampo kutime ricevas sufic\u0302an kvanton de nitrogenaj kunmetaj\u0302oj por produkti bonan rezulton, ec\u0302 kiam la kultivaj\u0302o estas negus\u0302a.\nGus\u0302oj foje estas referitaj kiel \" verda stalsterko \"."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Arkeologoj malkovris spurojn de pulsproduktado c\u0302irkau\u0306 Ravi Rivero ( Pang\u0302abo), la sidejo de la Induso-civilizacio, datante c\u0302irkau\u0306 3300 a.K.\nDume, signoj de lentkultivado ankau\u0306 estis trovitaj en egiptaj piramidoj kaj kojnskribreceptoj.\nSekaj pizosemoj estis malkovritaj en svisa vilag\u0302o kiuj estas kreditaj g\u0302is nun reen al la S\u0302tonepoko.\nArkeologia indico indikas ke tiuj pizoj havendaj\u0302o estantaj kultivitaj en la orientaj Mediteraneana kaj Mezopotamia regionoj antau\u0306 almenau\u0306 5,000 jaroj kaj en Britio jam la 11-a jarcento."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Gus\u0302oj estas vaste distribuitaj kiel la tria plej granda tera plantfamilio lau\u0306 nombro da specioj, malantau\u0306 nur la Orkidacoj kaj Asteracoj, kun proksimume 751 genroj kaj proksimume 19,000 konataj specioj, [14] [15] konsistigante proksimume 7% de florplantospecioj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Hindio estas la plej granda produktanto de la monda kaj la plej granda konsumanto de pulsoj.\nPakistano, Kanado, Mjanmao, Au\u0306stralio kaj Usono, en tiu sinsekvo, estas signifaj eksportfirmaoj kaj estas la plej signifaj provizantoj de Hindio.\nLa tutmonda pulsmerkato estas taksita je 60 milionoj da tunoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Hare Krishna Food por Vivo"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Gus\u0302o, au\u0306 legumo, estas unufaka malfermfrukto de la fabacoj, estig\u0302anta el unuopa fruktofolio kaj havanta du partojn (klapojn), kiuj disig\u0302as c\u0302e maturig\u0302o."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Adapto de gus\u0302oj antau\u0306 konsumado"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Gus\u0302oj ne devus esti konsumitaj nekuiritaj pro du kialoj. Unue ili enhavas tripsinan inhibilon. Ilia c\u0302efa tasko ekz. je la sojo estas protektado kontrau\u0306 insekto. Tripsino estas unu el digestaj enzimoj kaj nekuiritaj gus\u0302oj povas kau\u0306zi gravajn digestajn problemojn.[1]"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Dua problema substanco enhavitaj en gus\u0302oj estas lektinoj. Ili kau\u0306zas koagulig\u0302on de rosaj globetoj - globetparietoj enhavas sukerojn, al kiuj lektinoj facile ligas. Kialo de c\u0302eesto de lektino en gus\u0302oj ne estas g\u0302is nun pliklarigata.[2]"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ambau\u0306 nomitajn toksajn substancojn eblas elimini per trempado kaj bolado. Tempo de trempado estas 12 horoj, poste necesas elvers\u0302i la akvon kaj boli gus\u0302ojn en fres\u0302a akvo. Kvanto de toksaj substancoj eblas malaltigi per g\u0302ermado.[3]"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Gus\u0302akvo (au\u0306 akvofabo, el la angla aquafaba) estas la resta akvo post gus\u0302kuirado. G\u0302i estas utila por anstatau\u0306i ovon en la vegana kuirarto. Oni povas uzi gus\u0302akvon por kuiri meringojn, ekzemple."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La silikvo estas dufaka malfermfrukto de brasikacoj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Varioj de sojfabaj semoj, populara gus\u0302o"}]