[{"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302iu renkonto kun Samuel Pisar, similis sekvan lecionon de profunda kortus\u0302o kaj de rememoroj. Ne gravis, c\u0302u tio okazis en Parizo, en Varsovio, dum la telefona interparolo el Novjorko, Barcelono, c\u0302u en Bjalistoko. Oni ne sentis en tiuj rilatoj distancon, ke la kunparolanto estas la \u201emondocivitano\u201d, doktorig\u0302into de Sorbono kaj de Harvardo, elstara eksperto pri la internacia juro, pledanto por internacia ekonomia kunlaboro de Okcidento kun Oriento kaj por unuigo de Eu\u0306ropo, honorogita per civitaneco de Usono, konforme al la speciala akto de la usona Kongreso, au\u0306toro de dek kelkaj libroj, i.a. \u201eKomerco kaj kunekzistado\u201d, \u201eLa Ressource humaine\u201d sed antau\u0306 c\u0302io de \u2013 tradukita en pli ol 20 lingvojn la membiografio: \u201eEl sango kaj el espero\u201d. La eldono de la pollingva traduko de tiu libro en la naskig\u0302urbo de Samuel Pisar, farig\u0302is grava epizodo en mia propra (K. Konecka -JP) biografio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "...Estas oktobro 1999. La larg\u0302an, parizan aleon inter la arbovicoj, tiel same kiel antau\u0306 multaj jaroj, fermas la Triumfarko. Samuel Pisar, jam preta eliri, kontrolas nur, c\u0302u ne bezonatas jako. La promeno estas tre longdau\u0306ra kaj tre bela, \u2013 tra la proksima, sed ampleksa Bulonja Arbareto. Kun Samuel jam tiel estas, ec\u0302 en la plej lirika c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, kaj eble g\u0302uste pro tio, li rememorigas la pasintecon, pri kiu li neniam forgesis. Rakontante pri oftaj renkontoj kun la mondogravuloj, li klinig\u0302as por kolekti kas\u0302tanojn. \u2013 Sciu \u2013 li diras \u2013 mi c\u0302iam en infaneco havis kas\u0302tanojn sur la balkono de nia domo c\u0302e Da\u0328browskiego-strato."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kiam, dum la bjalistoka promocirenkonto de sia membiografio \u201eEl sango kaj el espero\u201d en 1992, li vizitis la familian domon, starante sur balkono li montris la lokon, en kiu li starigadis sian biciklon. Post sep jaroj (en 1999 \u2013 JP) li eksciis, ke iu renovigas tiun domon, al kiu li tamen jam neniam planis reveni. Sed li ne sciis, ke antau\u0306nelonge, la balkono malaperis..."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Antau\u0306 la pollingva eldono de tiu libro, ec\u0302 \u2013 g\u0302is la jaro 1990 en la lokaj gazetoj estis neniu informo pri la tutmonda kariero de Samuel Pisar. Oni devas malantau\u0306enigi la tempon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Samuel Pisar alkutmig\u0302is, ke en la vivo oni devas perdi multon. C\u0302ion. Post la reveno el la promenado al la hejmo, kie la edzino Judith preparis abundan lunc\u0302on, ni interparolas en la laborc\u0302ambro, en kiu dum la lastaj jaroj preskau\u0306 nenio s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Aldonitaj estas, simile kiel sur la unua etag\u0302o, kelkaj fotoj. Sur ili videblas ridetantaj, jam plenkreskaj, infanoj: Helaina kaj Alexandra, Antony kaj la plej juna Leah, kiuj jam laboras en la Blanka Domo en Vas\u0302ingtono. Samuel atente trafoliumas j\u0302us ricevitan donace albumon \u201eLa malnova Bjalistoko\u201d de Jan Murawiejski, plenan da antau\u0306militaj bildoj de la urbo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u2013 Hodiau\u0306 tio estas por mi la alia planeda \u2013 li flustras. \u2013 Mil jaroj. Malproksime de: Parizo, Vas\u0302ingtono, Novjorko, Londono. Geografie. Sed mi tion c\u0302ion ankorau\u0306 sentas. Tio aperas antau\u0306 miaj okuloj, kiel filmo. Mi memoras tiujn stratojn. Mi memoras fotojn, kiuj estis faritaj hejme. Mi, malgranda knabeto, du-tri jara, kun longaj haroj, unu mian manon tenas la patrino, la duan \u2013 la patro... Mi memoras ilin en la familia fotoalbumo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "...Inter la jaroj: 1990 kaj 1999 okazis tuta epoko. Tre intensa korespondado kun la anglaj historiesplorantoj, kaj poste kun \u2013 \u201ela malgranda knabo el Bjalistoko\u201d. Dum tiu tempo Enid Lodge, sen kies aktivado nenio povis okazi, siaflanke raportadis pri la sekvantaj eventoj, oktobre de 1992, en \u2013 \u201eNorth West News\u201d en Liverpool kaj por la ampleksa teksto de Noreen Taylor aperigita sur la pag\u0302oj de \u201eThe European\u201d, la revuo (tiutempe \u2013 JP) legata en: Bruselo, Londono, Parizo, Berlino kaj en Moskvo. La artikoloj aperis ... du semajnojn post promocirenkontoj kun la au\u0306toro en Varsovio kaj en Bjalistoko, okaze de la pollingva eldono (iomete reduktita el la orginala, franca teksto) de la libro de Samuel Pisar \u201eEl sango kaj el espero\u201d."}, {"text_idx": "#000021", "text": "C\u0302iun bildon Sam rigardas kun granda atento. Li akceptas la telefonvoknn, kaj denove revenas al la albumo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u2013 Tio estas la originalaj bildkartoj! Mi ilin memoras! \u2013 li kortus\u0302ig\u0302as. \u2013 Mi havis kolektaj\u0302on de pos\u0302tmarkoj. Kaj de de la pos\u0302tkartoj ankau\u0306. Tie estis la strato Wersalska (Versajla). Proksime al la Palaco de Branicki, log\u0302is mia avino, kaj mia avo, apud la rivero. Tie vivis mia onklo, kiu poste elmigris al Au\u0306stralio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Apud la fotoalbumo \u201eLa malnova Bjalistoko\u201d \u2013 aliaj libroj. La diverslingvaj eldonoj de \u201eEl sango kaj el espero\u201d. Interne \u2013 fotografaj\u0302oj. Sur unu el inter ili Samuel Pisar kun la filinoj kaj hundo sur herbejo. En la fono \u2013 la gotikstila kastelo. La valo de Loaro. Tio estis parto de la nova planedo de \u201ela malgranda knabo el Bjalistoko\u201d, kiu devintus forlasi la mondon tra la kamentubo de la krematoria forno."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u2013 Jen nia hundo Balalajka \u2013 mencias Samuel. \u2013 Sur portretoj de la angla reg\u0302o Charles la Unua, kiujn pentris Van Dyck, la reg\u0302o rajdas suc\u0302evale, c\u0302iam akompanata de hundoj, tre nobelaj, kiujn oni nomas King Charles Cavalier. La reg\u0302ino Elizabeta la Dua donacis ses tiajn hundojn al Valery Giscard d\u2019Estaing, kiam li estis elektita la franca prezidento. Kaj g\u0302uste li donacis al mi unu hundon. Jen g\u0302uste Balalajka. Tiun kastelon, tre belan, mi posedis dum sep jaroj. Poste ni devis veturi al Florido, al la patrino de Judith, kaj al Vas\u0302ingtono pro la studado de niaj infanoj en Harvardo. Ni forrdonis la kastelon. Sed tuj apude ni havas Bois de Boulogne (La Bulonjan Arbareton)."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La aktujo sur la bjalistoka skribotablo enhavas la korespondaj\u0302ojn kun Samuel Pisar. La anglalingvaj leteroj sendataj en kovertoj, tajpitaj permas\u0302ine, fotokopioj, kelkaj skribitaj permane, nur lastampe \u2013 la retmesag\u0302oj. Tiujn lastajn li sukskribadis Mula. Kelkajn leterojn \u2013 en la nomo de la vojag\u0302anta juristo kaj verkisto \u2013 subskribitaj de la asistantino, Carla Lewis. Multaj interparoloj tra la jaroj, neregistritaj, okazadis nur pollingve. La unua, kortus\u0302a, tre longa letero venis el Parizo kun la dato la 12-a de marto 1991. G\u0302i estis respondo post la unuaj artikoloj el le ciklo \u201eLa revenoj de S. Pisar\u201d, kiuj aperadis en \u201eGazeta Wspo\u0301\u0142czesna\u201d (La Nuntempa Gazeto \u2013 la regiona gazeto, aperanta g\u0302is nun en Bjalistoko -JP). Aldone \u2013 kun la sama dato, kopio de la franclingva letero al Wanda Gall en Varsovia, la tradukistino, kiu \u2013 pri kio mi ekscios baldau\u0306 \u2013 pro la korinklino tradukis la libron el la franclingva originalo (\u201eLe Sang de l\u2019Espoir\u201d), jam en 1979, kaj kiu sensukcese provis aperigi g\u0302in en Pollando. La leterau\u0306toro proponis al la tradukintino kontakton \u201eavec Mme Konecka a Bialystok\u201d. Aldone al la leteroj la libro en la angla: la tutegala ekzemplero, kiel tiu-c\u0302i, kiun mi tenis en la manoj, apartenis al Enid. Nun kun la persona au\u0306tora enskribaj\u0302o: \u201e...from a fellow-writer and a one time \u2013 rodak\u201d (de la amiko-verkisto kaj samtempe de la samlandano \u2013 JP)"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Alvenas novaj korespondaj\u0302oj. Ankau\u0306 kun la tradukistino, Wanda Gall. En la mallongigo de la tradukita teksto, helpas al s\u0302i Maria Romanowska, laboranta en Reklamowo-Wydawnicza Agencja Dziennikarzy AG-red (Reklam-Eldona Agentejo de J\u0302urnalistoj AG-red) en Bjalistoko, kiun oni (Krystyna Konecka-JP) sukcese instigis al la aperigo de la libro de Samuel Pisar. Vers\u0302ajne, se ne labroranta tiam en la eldonejo la eksurbestro de Bjalistoko, Zbigniew Zdrojewski, kiu hazarde enrigardis en mian redaktooficejon ... Kaj la malavara c\u0302efo, Krzysztof Ochrymiuk. Ni renkontig\u0302as kun la tradukistino. Alvenas novaj korespondaj\u0302oj. La eldonisto organizas programon de la promociado de la libro \u201eEl sango kaj el espero\u201d. Fine de septembro, komence do oktobro 1992 \u2013 granda festo \u2013 ni gastigas Samuel Pisar kaj lian edzinon Judith, la tiamam prezidantinon de la Fondaj\u0302o \u201eCentro de la Usona Kulturo por Eu\u0306ropo\u201d."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Konservita de mi serio de fotoj, kiuj dokumentas la renkonton en la c\u0302efurba hotelo \u201eSobieski\u201d, dum la solena promocirenkonto kun partopreno de multaj j\u0302urnalistoj en la Hebrea Teatro, el la vojag\u0302o de la au\u0306toro al la memorlimoj, do al Tykocin, de kie devenis liaj geavoj, al la arbaro apud Nowosio\u0301\u0142ki, kie estis mortpafita David Pisar. \u2013 Li estis natura gvidanto \u2013 diris la filo. \u2013 Tio kompreneblas, ke tia homo kiel David ne mortis pro la gaso, sed en la batalo. Tio estis batalo ne nur por judoj, sed ankau\u0306 por Pollando. Kaj li estas la vera heroo. Mi scias, ke li liveradis al la getto pafilojn. Mi scias ankau\u0306, ke li de tie transportis plurajn, judajn infanojn, por ilin kas\u0302i c\u0302e la vilag\u0302anoj. Sur la fotoj Samuel Pisar en sia hejmo c\u0302e Da\u0328browskiego-strato, en la ligna domo c\u0302e la strato Czysta (Pura), kie lia familio restadis ekde la somero 1941 g\u0302is la neniigo de la getto (somere 1943-JP). Grupo de la hebrea junularo, kiu akompanis la au\u0306toron al Varsovio, dum la verkado de la dokumenta filmo de Krzysztof Krauze. Sur la aliaj bildoj \u2013 renkonto de la nekonata gasto kun la junularo de la bjalistoka liceo numero 1. Kelkaj bildoj el la poromocivespero kun la gvidantaro de la vojevodio kaj de la urbo en la bjalistoka dramteatro kaj kun granda publiko, kiun mirigis ekspozicio de la eldonoj en multaj lingvoj de la libroj de la iama bjalistokano. Finfine \u2013 registritaj en la kadroj \u2013 momentoj de la vizito de la gasto en nia hejmo, kie i.a. verkita estis la antau\u0306parolo al la pola eldono de \u201eEl sango kaj el espero\u201d."}, {"text_idx": "#000034", "text": "...La aliaj fotoserioj, faritaj, hazarde, c\u0302iujn tri jarojn. La aliaj artikoloj, post jaroj, c\u0302ar niaj interrilatoj dau\u0306ris. Por la intervjuo \u201eC\u0302iuj koloroj de la vivo\u201d:, farita oktobre 1993, Samuel Pisar permesis esti fotita en sia pariza laborejo\u201d. Li ne evistis fotadon, kiam mi dokumentadis la eventojn en marto 1996, kiam unue li estis honorigita \u2013 pro sia internacia aktivado \u2013 en Au\u0306stralio, en la nomo de la brita reg\u0302ino, per la titolo \u201eSir\u201d , kaj poste doktoro Samuel Pisar akceptis el la manoj de la pola prezidento, Aleksanedr Kwas\u0301niewski \u2013 Krzyz\u0307 Komandorski Orderu Zas\u0142ugi RP (La Kruco Komandora pro Meritoj al la Pola Respubliko \u2013 unu el la plej altaj,polaj distingoj). En 1999 (simile kiel dum iama vizito en Parizo, kadre de privata ekskurso) ni renkontig\u0302as kelkfoje. De tiu tempo estas la fotoj de la domo, proksime al la Triumofarko,en la jurista oficejo, kaj fine inter la maljunaj arboj de Bois de Boulogne..."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Tiu c\u0302iam viva kadro. La c\u0302arma Bulonja Arbareto, kie dum la revenvojo Samuel piedfrapadis kas\u0302tanojn, same kiel malgranda knabeto, j\u0302etante ilin en la akvon. Kiam, post kelkaj tagoj, ni interparolis en lia advokata oficejo, en kiu c\u0302e la muro pendas la fotografaj\u0302o de la malgranda nepino Ariel, kaj tuj apude \u2013 pri akcepto de la akto de la usona civitaneco, farita de la Kongreso kaj la fontplumo, per kiu tiun dokumenton persone subskribis la prezidento John F. Kennedy. La klientoj de la adwokata firmao de Pisar estas i.a. steluloj de la monda kino kaj kronumitaj regantoj, inter kiuj estas amikino de la familio, la reg\u0302ino de Danio, Margareta."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Dum la lunc\u0302otempo preskau\u0306 c\u0302iuj vizitas restoraciojn, kaj Samuel Pisar iras al la proksima Parko Monceau (kiel tiutage kun mi), en kiu trovig\u0302as la alabastra monumento al Frederiko Chopin kaj la malnova lernejo."}, {"text_idx": "#000039", "text": "\u2013 Tio tute ne estas grava \u2013 li diras."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Novembro 1992. Post apero de la pola eldono de la libro, Noreen Taylor priskribis la historion de tiu eldono..."}]