[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302i sube vi trovos la indekson pri la jaro 2013. Alklakante la maldekstrajn ligilojn en la indekso, vi atingos la koncernan artikolon en \u201eplata\u201d formo, sen fotoj; alklakante la dekstrajn ligilojn vi atingos la artikolon en la PDF-forma numero, kun fotoj."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Jen la kompletaj numeroj de la jarkolekto 2013 en la dosierformoj PDF kaj ePub."}, {"text_idx": "#000002", "text": "pp: MONATO: Abonhelpa fonduso plu helpas"}, {"text_idx": "#000016", "text": "LAST: LITOVIO: Muzeo pri la malvarma milito (2013/02, p. 20)"}, {"text_idx": "#000018", "text": "La rent'o de la fiks'dat'a'j mon'depon'o'j c\u0302e Flandr'a Esperant'o-Lig'o, popular'e nom'at'a'j \u201everd'a'j kont'o'j\u201d, ek'de la 1a de maj'o 2013 est'os 1%. Pli da inform'o'j pri tiu'j depon'o'j trov'ig\u0302'as en la ret'pag\u0302'o ."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La plej nov'a filozofi'o est'as tiu de Esperant'ist'o (!). Prav'e. Ir'u al la Inter'ret'a adres'o kaj konstat'u: ."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Jam de 30 jar'o'j MONATO hav'as si'a'n abon'help'a'n fondus'o'n, kiu subvenci'as leg'em'ul'o'j'n en land'o'j kun mal'fort'a au\u0306 jun'a ekonomi'o. Esperant'o-parol'ant'o'j el tiu'j land'o'j pov'as pet'i subvenci'o'n de la fondus'o, kaj tiel ricev'i la magazin'o'n c\u0302u tut'e sen'pag'e, c\u0302u kontrau\u0306 fort'e rabat'it'a kotiz'o."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En 2012 la pli'mult'o de la subvenci'at'a'j abon'o'j ir'is al Kubo kaj al Afrik'o, sed dis'e ven'is pet'o'j ankau\u0306 el ekzempl'e Nepalo kaj Sud-Amerik'o."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La mon'o en la fondus'o ven'as de leg'ant'o'j en pli bon'fart'a'j land'o'j, kaj jam tradici'e la plej grand'a kontribu'ant'o en 2012 est'is la Esperant'o-klub'o de Munkeno. Al g\u0302i, kaj al c\u0302iu'j ali'a'j donac'int'o'j, sincer'a'n dank'o'n en la nom'o de la el'don'ej'o kaj de la ricev'int'o'j de la revu'o!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "La abon'ant'o'j, kiu'j g\u0302u'as la leg'ad'o'n el la fondus'o, ne forges'u, ke ili dev'as c\u0302iu'jar'e pet'i pli'long'ig'o'n de si'a abon'o. Por evit'i perd'o'j'n pro mal'g\u0302ust'a'j adres'o'j au\u0306 mank'o de interes'ig\u0302'o, la abon'o'j ne re'nov'ig\u0302'as au\u0306tomat'e."}, {"text_idx": "#000024", "text": "C\u0302u vi jam donac'is por la fondus'o? Iu ajn sum'o, c\u0302u komplet'a kotiz'o, c\u0302u du'on'o au\u0306 tri'on'o au\u0306 dek'on'o de jar'kotiz'o est'as bon'ven'a c\u0302e Fel au\u0306 c\u0302e la per'ant'o'j de MONATO. Dank'o'n al c\u0302iu'j!"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Lern'int'e nov'a'n lingv'o'n, post klas'c\u0302ambr'a kun'babil'ad'o kaj nerv'o's\u0302ir'a'j ekzamen'o'j, la hom'o'j trov'as si'n en situaci'o, kiam ili pov'as plej frukt'o'don'e perfekt'ig'i si'a'n lingv'o'kon'o'n per leg'ad'o de libr'o'j kaj revu'o'j en la lern'it'a lingv'o. Cel'e al plen'a al'propr'ig'o de nov'a komunik'il'o est'as nepr'e por ili dispon'i leg'o'material'o'j'n, kies c\u0302ef'a cel'o pli vast'as ol trans'don'o de la lingv'o mem: ili dev'as est'i ankau\u0306 per'ant'o'j de nov'a'j sci'o'j pri la mond'o, g\u0302eneral'e, au\u0306 pri la specif'a mond'o de la lern'it'a lingv'o, special'e."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Rilat'e la lern'ad'o'n de Esperant'o, mi ankorau\u0306 klar'e memor'as, kiam tiu period'o okaz'is por mi. Mi est'is tiam sufic\u0302'e bon's\u0302anc'a hav'i oft'a'n kontakt'o'n kun eks'a instru'ist'o, kiu iom post iom liver'is al mi, jen prunt'e jen kopi'e, divers'a'j'n valor'a'j'n er'o'j'n de la esperant'a'j kultur-histori'o kaj literatur'o. Mi avid'e vor'is kaj sorb'is ili'n kaj c\u0302iam soif'is je pli'a'j leg'ind'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Sep au\u0306tor'o'j kontribu'as al la kolekt'o'j, c\u0302iu'j kun propr'a stil'o kaj lingv'o'uz'o, kio est'as ja avantag\u0302'o por tiu'j, kiu'j cel'as pli'inter'naci'ig'i si'a'n Esperant'o'n. Tra'leg'int'e la tut'a'n recenz'ar'o'n, mi ne trov'is apart'e g\u0302en'a'j'n mal'glat'aj\u0302'o'j'n, kiu'j dev'ig'us mi'n uz'i kritik'a'n lingv'a'n el'sark'il'o'n. Ankau\u0306 mank'as al mi la ebl'o kritik'i la redaktor'a'n elekt'o'n, c\u0302ar g\u0302i lim'ig\u0302'is al artikol'o'j, jam aper'int'a'j en Lod'e, krom unu ese'et'o, specif'e verk'it'a por tiu c\u0302i el'don'o. Ekzempl'e, okul'frap'e la list'o de dek grav'eg'a'j libr'o'j de la Esperant'o-kultur'o ne inkluziv'as la libr'o'n Retor'ik'o de Iv'o Lapenna, ver's\u0302ajn'e, c\u0302ar g\u0302i neniam est'is recenz'it'a en la revu'o. Kelk'a'j pec'o'j pri libr'o'j rilat'as al t.n. referenc-verk'o'j (Piv, Pag, k.a.) au\u0306 al apart'e grav'a'j tekst'o-kolekt'o'j (Fundament'a Krestomati'o), sed ec\u0302 pri tiu'j la recenz'int'o'j don'as util'a'j'n inform'o'j'n, kiu'j pov'as gvid'i la nov'ul'o'j'n al pli'a kon'at'ig\u0302'o kun tiu'j font'o'j."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Apart'e grav'as trov'i detal'a'j'n not'o'j'n pri la c\u0302ef'a'j reprezent'ant'o'j de la Esperant'o-gazet'ar'o, ec\u0302 pri tiu'j ne plu aper'ant'a'j, au\u0306 pri tiu'j, kiu'j iel'e for'fal'is el la c\u0302ef'a flu'o de la inter'naci'a Esperant'o-mov'ad'o. Revu'o'j kaj gazet'o'j rol'is centr'e en la evolu'o de la zamenhofa lingv'o'projekt'o, kaj la elekt'o de tau\u0306g'a'j specimen'o'j c\u0302i tie ebl'ig'os al la leg'ont'o'j sekv'i tia'n mirakl'a'n histori'a'n evolu'o'n. Ec\u0302 pri si mem la cent'jar'a Ond'o de Esperant'o recenz'as! G\u0302i'a el'don'ist'in'o Halina Gorecka relief'ig'as la histori'a'j'n tra'viv'aj\u0302'o'j'n, mort'o'n kaj resurekt'o'n de la ondoza el'don'aj\u0302'o el Rusio."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Konklud'e, mi rekomend'as la et'a'j'n libr'o'j'n al c\u0302iu'j, sed apart'e mi imag'as ili'n kiel tau\u0306g'a'n donac'o'n de instru'ist'o'j al fin'lern'int'o'j. Tio pov'as simbol'e efik'i kiel trans'don'o de s\u0302los'il'o al la trezor'ej'o, kie ni zorg'em'e gard'as ni'a'j'n literatur'a'j'n kaj histori'a'j'n ric\u0302'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Por mend'i, ir'u al la Ret'butik'o."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La modest'a libr'et'o de vers'aj\u0302'o'j \u2013 Esperant'a vers'ad'o \u2013 al'ven'as arang\u0302'it'e kvazau\u0306 lern'o'libr'o: \u201eKiel fabrik'i poem'o'n\u201d. Nom'e la poem'o'j est'as ord'ig'it'a'j lau\u0306 la vers'form'o'j. Jen, lau\u0306 la recenz'ant'o, iom'et'e strang'a prezent'ad'o. En'tut'e, la form'o kaj la rim'struktur'o de la poezi'aj\u0302'o'j lau\u0306's\u0302ajn'e est'is por la au\u0306tor'o pli grav'a'j ol la en'hav'o'j. Jen tip'a ekzempl'o."}, {"text_idx": "#000035", "text": "S\u0302i nun zorg'as nur pri kat'o Li rigard'as kat'o'n rat'o kaj rest'ad'as en kantin'o"}, {"text_idx": "#000040", "text": "S\u0302i nun zorg'as nur pri kat'o. Li g\u0302i'n, tamen, taks'as rat'o kaj fug\u0302'em'as al kazin'!"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mi s\u0302i'n trov'is sankt'bild'et'o tre simil'a al Madon' Di'ben'at'a siluet'o ek'flor'int'a el burg\u0302'o'n'"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Atend'it'a am'stafet'o kun lili'o sur blaz'o'n' Mi s\u0302i'n trov'is sankt'bild'et'o tre simil'a al Madon'"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Sekret'ig\u0302'as alfabet'o de la am'o sub glor'kron' Mal'facil'e por poet'o g\u0302i'n akir'i al dispon' Mi s\u0302i'n trov'is sankt'bild'et'o tre simil'a al Madon'"}, {"text_idx": "#000048", "text": "C\u0302e l' kor'o de Eu\u0306rop'o ..."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ne, ne tem'as pri la fam'a verk'o de Privat, omag\u0302'ant'a al li'a nask'ig\u0302'urb'o. Tem'as pri mult'e pli et'a, tamen ne sen'signif'a, omag\u0302'o al tri g\u0302enevaj au\u0306tor'o'j, kiu'j konker'is al si se ne prezid'ant'a'n podi'o'n en la mov'ad'a au\u0306 Esperant'a Parnas'o, kiel Privat au\u0306 Hodler, tamen ne neglekt'ind'a'n lok'o'n inter la c\u0302ef'e poezi'a'j verk'ist'o'j. Ind'as ili'n trakt'i unu'op'e, c\u0302ar ili hav'as neni'o'n komun'a'n, krom la log\u0302'urb'o."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Madeleine Staki'a'n-Vuille (1910-2004) est'is tre c\u0302arm'a person'o kaj bel'eg'a vir'in'o; bedau\u0306r'ind'e, mank'as fot'o'j en la libr'o, sed s\u0302i'a'n dolc\u0302'a'n melankoli'a'n rigard'o'n, direkt'it'a'n al la sen'fin'o, oni trov'as en Literatur'a foir'o, juni'o 2012, p. 120. S\u0302i est'is esperant'ist'in'o preskau\u0306 dum'viv'a, lern'int'e Esperant'o'n en 1918 ankorau\u0306 en la baz'lern'ej'o, kie g\u0302i est'is oficial'e instru'at'a. Ofic'ist'in'o c\u0302e la redakt'ej'o de la revu'o La femme d'aujourd'hui (La hodiau\u0306'a vir'in'o), post'e c\u0302e bank'o, s\u0302i diplom'it'ig\u0302'is pri Esperant'o kaj pri fortepian'o kaj instru'is ambau\u0306 fak'o'j'n dum si'a tut'a viv'o, kun'ig'ant'e la muzik'o'n de la instrument'o'j kun la muzik'o de la lingv'o."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Okup'ant'e redakt'a'j'n kaj estr'ar'a'j'n posten'o'j'n en la g\u0302eneva kaj svis'a mov'ad'o'j, s\u0302i si'n dedic\u0302'is ankau\u0306 al traduk'ad'o kaj original'a verk'ad'o sub la plum'nom'o Mad Mev'o. Traduk'o'j'n ni pov'as g\u0302u'i en la Svis'a antologi'o; en la nun'a libr'et'o ni trov'as du'dek kvin original'a'j'n poezi'aj\u0302'o'j'n kaj unu ese'et'o'n pri la popol'a kant'o, verk'it'a'j'n inter 1931 kaj 1988, tamen kun long'a'j inter'temp'a'j silent'o'j; pli'mult'o aper'is lok'e, ekzempl'e, en Brasik'foli'o, la bulten'o de la g\u0302eneva grup'o La Stel'o, de s\u0302i redakt'at'a dum mult'a'j jar'o'j, sed unu traf'is premi'o'n c\u0302e la katalun'a'j Flor'a'j Lud'o'j."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Altern'as impet'o'j social'ist'a'j (\u201ela prolet'ar' prem'at'a abomen'e / de l' burg\u0302'o'j ric\u0302'a'j\u201d) kaj impet'o'j am'a'j (\u201eSimil'e al river'o bru-akv'a kaj rapid'a / Torent'as mi'a am'o sur voj'o de la viv'\u201d); scen'et'o'j el la natur'o (sent'ig\u0302'as influ'o de la mal'gaj'o de Baghy) kaj omag\u0302'o'j al zamenhofaj jubile'o'j au\u0306 esperant'ist'a'j person'ec'o'j: Baghy, Kalocsay, Hans Jakob."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Claude Pir'o'n (1931-2008) nask'ig\u0302'is belg'o kaj ig\u0302'is svis'a civit'an'o nur en 1978; sed li long'e rezid'is en G\u0302enevo kaj kiel traduk'ist'o el plur'a'j lingv'o'j c\u0302e Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, kaj post'e kiel privat'a psik'o'terapi'ist'o, kaj fin'e kiel docent'o c\u0302e la g\u0302eneva universitat'o. Tial la libr'et'o omag\u0302'as ankau\u0306 al li, kiel natur'ig\u0302'int'a g\u0302enev'an'o, ec\u0302 se per nur'a'j du'dek pag\u0302'o'j. Pri li'a divers'flank'a ag'ad'o en la Esperant'o-kamp'o kaj precip'e pri li'a al'kroc\u0302'ig\u0302'o al la facil'ec'o de la lingv'o oni pov'us verk'i libr'o'n, menci'ant'e kaj la krim'roman'o'j'n de la C\u0302u ...?-seri'o sub la plum'nom'o Joha\u0301n Val'an'o, kaj la sen'nombr'a'j'n artikol'o'j'n kaj preleg'o'j'n, kaj la kased'o'n Frand'u Pir'o'n, el'don'it'a'n de LF-koop, kie li mem kant'as kun gitar'a akompan'ad'o."}, {"text_idx": "#000058", "text": "En la nun'a libr'et'o est'as kvar poezi'aj\u0302'o'j kaj unu skec\u0302'o. C\u0302i-last'a hav'as tut'e verv'a'n ar'o'n da insult'a'j esprim'o'j, interjekci'o'j, sakr'o'j, reciprok'e j\u0302et'at'a'j inter fis\u0302'vend'ist'in'o kaj du ge'klient'o'j. La scen'o per si mem est'as banal'a, sed la lingv'aj\u0302'o \u2013 suk'a, sturm'a. Bon'a rol'ad'o, tamen, postul'as lingv'e spert'a'n spekt'ant'ar'o'n, sed la rezult'o est'as lingv'a unik'aj\u0302'o. Sed plej'a gem'o mi konsider'as La sufer'o de l' ali'a'j, poem'o'n premi'it'a'n en la Bel'art'a'j Konkurs'o'j de 1956, kie ver'e sent'ig\u0302'as la dolor'o pro sufer'ad'o de ali'ul'o'j: \u201ePrefer'us mi sufer'i infer'o'n da sufer'o / ol sent'i g\u0302i'n en frat'o kaj star'i antau\u0306 mur'\u201d."}, {"text_idx": "#000059", "text": "En'tut'e verk'o kun ver'a'j juvel'o'j, c\u0302irkau\u0306'at'a'j de mal'pli valor'a'j s\u0302ton'o'j; sed la person'ec'o'j de la tri'op'o ver'e merit'is libr'o'form'a'n omag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Not'o de la redaktor'o: Esplor'o montr'is, ke en tiu c\u0302i libr'o la skec\u0302'o La Ezok'o est'as mis'atribu'it'a al Claude Pir'o'n; g\u0302i'a ver'a au\u0306tor'o est'as Henri Vatre\u0301."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En la c\u0302apitr'o 25 de si'a verk'o La infan'a ras'o la skot'a poet'o William Auld asert'as jen'e:"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ni'a hodiau\u0306'a spert'o konfirm'as tiu'n asert'o'n. Kiu ajn hav'as kontakt'o'n kun fak'ul'o'j, c\u0302u kurac'ist'o'j, c\u0302u ing\u0302enier'o'j, c\u0302u arkitekt'o'j ktp, konstat'as, ke ili oft'e est'as surpriz'e sen'sci'a'j pri kamp'o'j ekster la propr'a fak'o. Lau\u0306's\u0302ajn'e la epok'o de plur-sci'ul'o'j (grek'e: \u03c0\u03bf\u03bb\u03c5\u03bc\u03b1\u03b8\u03b5\u03b9\u0301\u03c2) for'pas'is, kaj ni re'vid'os en ni'a temp'o neniu'n nov'a'n Leon'ard'o'n da Vinc\u0302'i (kiu, konfes'ind'e, est'is tut'e unik'a, est'ant'e pentr'ist'o, arkitekt'o kaj ing\u0302enier'o). Ceter'e ni ne plu viv'as en la temp'o de la Renesanc'o."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ec\u0302 lingv'o'scienc'o kaj la lern'ad'o de lingv'o'j pov'as j\u0302et'i lum'o'n sur plur'a'j'n problem'o'j'n rilat'e arkeologi'o'n, etnografi'o'n, geografi'o'n kaj histori'o'n. La vort'trezor'o'j de mult'a'j en'dang\u0302er'ig'it'a'j kaj minoritat'a'j lingv'o'j est'as ric\u0302'a'j je valor'eg'a'j inform'o'j pri la karakteriz'o'j kaj la efik'o'j de grand'a nombr'o da plant'o'j, arb'o'j kaj ali'a'j speci'o'j, per'e de kiu'j oni pov'us kurac'i mal'san'o'j'n kaj don'i pli'a'j'n avantag\u0302'o'j'n al la hom'ar'o. Tio'n oni jam konstat'is, esplor'ant'e inter tiel nom'at'a'j \u201eprimitiv'a'j\u201d popol'o'j, kiel ekzempl'e la indig\u0302en'o'j de la amerik'a kontinent'o. Kiam ni'a mond'o perd'as iu'n ajn lingv'o'n, tio mal'ric\u0302'ig'as la hom'ar'o'n kultur'e kaj scienc'e. Sed iom post iom, bedau\u0306r'ind'e, tiom da idiom'o'j est'as mort'ant'a'j pro al'kultur'ig'o, mal'aper'o de medi'o, prem'o flank'e de pli potenc'a'j fort'o'j, indiferent'ec'o, mal'amik'ec'o al minoritat'a'j kultur'o'j kaj mal'respekt'o pri la dign'o de popol'o'j rigard'at'a'j kiel mal'super'a'j est'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Ec\u0302 en evolu'int'a'j soci'o'j, kiel la eu\u0306rop'a'j, la lingv'a'j kaj kultur'a'j rajt'o'j de la minoritat'o'j ne est'as sufic\u0302'e respekt'at'a'j. Inter'naci'a'j instituci'o'j, kiel ekzempl'e Eu\u0306rop'a Uni'o, parad'as per apog'o kaj defend'o de la lingv'a divers'ec'o, sed tiu star'punkt'o est'as pli s\u0302ajn'a ol real'a. Oficial'e EU agnosk'as la s\u0302tat'a'j'n lingv'o'j'n de c\u0302iu'j membr'o'land'o'j, sed tio tut'e ne signif'as, ke c\u0302iu lingv'o est'as rigard'at'a au\u0306 uz'at'a kiel efektiv'a labor'lingv'o. En la praktik'o la plej'part'o de la afer'ec'a aktiv'ec'o de tia'j organiz'aj\u0302'o'j okaz'as en la angl'a lingv'o, cert'e ne en la malta, la gael'a au\u0306 la breton'a. Efektiv'a protekt'o de minoritat'a'j kaj en'dang\u0302er'ig'it'a'j idiom'o'j apenau\u0306 est'as evident'a en la inter'naci'a'j rond'o'j."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mi silent'e medit'is pri tiu situaci'o dum fer'voj'a vojag\u0302'o inter la irlanda c\u0302ef'urb'o kaj la kamp'ar'a urb'et'o, kie mi log\u0302'as. Vid'al'vid'e de mi en la trajn'o sid'is mez'ag\u0302'a par'o, kiu konversaci'is en lingv'o, kiu'n mi ne re'kon'is. En tiu okaz'o la par'o parol'is tre mal'lau\u0306t'e kaj, pro la bru'o en la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o, mi kapt'is ne ili'a'j'n vort'o'j'n, sed nur la muzik'ec'a'n kadenc'o'n de ili'a'j voc\u0302'o'j. Iom stult'e mi demand'is, c\u0302u ili est'as finn'o'j. \u201eNe,\u201d respond'is la sinjor'o, \u201eni parol'as la kimr'a'n lingv'o'n. Ni est'as kimr'o'j.\u201d Post'e mi sent'is iom da embaras'o, c\u0302ar dum'temp'e mi log\u0302'is en Briti'o kaj sufic\u0302'e oft'e au\u0306d'is la kimr'a'n en radi'a'j kaj televid'a'j program'o'j. Pli'e la kimr'a aparten'as al la famili'o de kelt'a'j lingv'o'j, tiu de la gael'a mem: la lingv'o de ni'a'j skot'a'j antau\u0306'ul'o'j, kiu'n en mi'a hejm'o mi'a edz'in'o kaj ni'a'j fil'o'j c\u0302iam parol'as."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, por inter'komunik'ad'o inter la divers'a'j kelt'a'j popol'o'j (gael'a, kimr'a, breton'a kaj la iom'et'e re'vigl'ig'it'a kornvala) la unu'op'a'j idiom'o'j ne tau\u0306g'as, c\u0302ar ili est'as tro mal'sam'a'j. La gael'a (skot'a, irlanda kaj manks'a) sub'grup'o aparten'as al la tiel nom'at'a \u201eQ-kelt'a\u201d kategori'o, dum la kimr'a kaj la breton'a aparten'as al la \u201eP-kelt'a\u201d. Ili disting'ig\u0302'as pro tio, ke vort'o'j, kiu'j ek'as per la konsonant'o \u201ep\u201d en la kimr'a/breton'a sub'famili'o, kutim'e komenc'ig\u0302'as per \u201ec\u201d (prononc'end'a kiel \u201ek\u201d) en la gael'a sub'famili'o."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Tiu'rilat'e mi menci'u, ke en la jar'o 1998 la fekund'a franc'a erudici'ul'o Andre\u0301 Cherpillod mem'el'don'is valor'a'n libr'et'o'n titol'it'a'n \u201eLa gall'a lingv'o\u201d. Tem'is pri histori'o, gramatik'o kaj leksik'o de la mort'int'a kelt'a lingv'o de Gallio (au\u0306 Gau\u0306li'o), antikv'a franc'a region'o. (Parentez'e, ankorau\u0306 ekzist'as en la okcident'a Franci'o kelt'a idiom'o, nom'e la breton'a, kiu tamen ne est'as rekt'a deriv'aj\u0302'o de la gall'a, sed est'is en'konduk'it'a en la 5a jar'cent'o de hom'o'j en'migr'int'a'j el Kornvalo, en la sud-okcident'a Briti'o.) Mi atent'e tra'leg'is la verk'et'o'n de Cherpillod kaj konstat'is kun vigl'a interes'o, ke en c\u0302iu pag\u0302'o est'as grand'a nombr'o da vort'o'j tre simil'a'j al respond'a'j vort'o'j de la gael'a kaj/au\u0306 de la kimr'a. Ili supoz'ebl'e de'ven'as de iu sam'a pra'kelt'a lingv'o."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Hazard'e, ne'long'e post mi'a renkont'ig\u0302'o kun la afabl'a kimr'a par'o mi'a edz'in'o, unu el ni'a'j fil'o'j kaj mi dev'is c\u0302e'est'i funebr'a'n solen'aj\u0302'o'n en Cardiff ([kardif], kimr'e: Caerdydd), la c\u0302ef'urb'o de Kimri'o, mal'grand'a land'o en la sud'okcident'o de Briti'o. La modern'a Cardiff ne aspekt'as ekzot'a kaj, fakt'e, tre simil'as iu'n ajn kompar'ebl'e grand'a'n angl'a'n urb'o'n. La lingv'o, kiu'n oni plej oft'e au\u0306d'as sur la strat'o'j de Cardiff, est'as la angl'a, c\u0302ar lau\u0306 statistik'o tri'on'o de la log\u0302'ant'ar'o ven'as de Angli'o au\u0306 de ekster'land'o."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kompren'ebl'e, tamen, la dis'vast'ig\u0302'o kaj la c\u0302e'est'o de la lok'a, kimr'a lingv'o est'as evident'a ec\u0302 en la c\u0302ef'urb'o. (Antau\u0306 ne'long'e unu el ni'a'j fil'o'j vizit'is unu'a'foj'e Kardif'o'n, kaj rimark'is, ke, sid'ant'e en kaf'ej'o, tuj post si'a al'ven'o en la urb'o'n, li au\u0306d'is plur'a'j'n grup'o'j'n parol'i la kimr'a'n inter si.) En tiu urb'eg'o la nom'o'j de la strat'o'j, publik'a'j anonc'o'j, inform's\u0302ild'o'j ktp est'as skrib'it'a'j du'lingv'e (kimr'e kaj angl'e). Malgrau\u0306 tio, ke ni est'as parol'ant'o'j de kelt'a (do frat'a) lingv'o, mi kapabl'is kompren'i preskau\u0306 neni'o'n el la kimr'a'j indik'o'j. Mi ne re'kon'is la vort'o'n \u201epolic'o\u201d, kiu en la kimr'a est'as \u201eheddlu\u201d, nek la kimr'a'n \u201ecerdd\u201d, kiu signif'as \u201emuzik'o\u201d. Tem'as pri vort'o'j, kiu'j, lau\u0306 mi'a sci'o, simil'as neni'o'n de ali'a'j eu\u0306rop'a'j au\u0306 ali'kontinent'a'j lingv'o'j. Mi sent'is, ke mi trov'ig\u0302'as en tut'e fremd'a, ne'kon'at'a land'o. La sam'a'n impres'o'n mi hav'is en la hispan'a urb'o Bilba'o, kiam mi leg'is indik'o'j'n en la vask'a (eu\u0306sk'a). C\u0302iu publik'a indik'o s\u0302ajn'is de'ven'i ne de ni'a ter'o, sed de ali'a planed'o."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Grand'a mister'o por mi est'is tiu evident'e total'a mal'simil'ec'o inter la vort'o'j, kiu'j'n mi leg'is en la strat'o'j de Cardiff, kaj la vort'trezor'o de la irlanda lingv'o au\u0306 de la parenc'a skot'gael'a. Post'e, sid'ant'e en mi'a hejm'o, mi decid'is esplor'i la afer'o'n help'e de vort'ar'o kaj lern'o'libr'o pri la kimr'a. La rezult'o de mi'a esplor'o fort'e mir'ig'is mi'n. Mi kolekt'is kaj skrib'is \u2013 pag\u0302'o'n post pag\u0302'o \u2013 list'o'j'n de kimr'a'j vort'o'j kun'e kun ties ekvivalent'o'j en la gael'a. La pli'mult'a'j est'as mal'long'a'j kutim'a'j vort'o'j, kiel \u201ehund'o\u201d, \u201edom'o\u201d, \u201ehom'o\u201d ktp. Kiam mi trans'skrib'is la kimr'a'n ortografi'o'n (lau\u0306 kiu la liter'o'j \u201ew\u201d kaj \u201ey\u201d est'as vokal'o'j, ne konsonant'o'j, kiel en ali'a'j eu\u0306rop'a'j lingv'o'j) al la tre mal'sam'a gael'a sistem'o de liter'um'ad'o, mi konstat'is, ke cent'o'j da tiu'j mal'long'a'j, baz'a'j kimr'a'j vort'o'j est'as preskau\u0306 sam'a'j kiel ni'a'j gael'a'j vort'o'j. Al mi tio klar'e indik'is, ke iam la pra'lingv'o'j, de kiu'j de'ven'as la lingv'o'j de la du popol'o'j, est'is au\u0306 la sam'a idiom'o au\u0306 almenau\u0306 lingv'o'j eg'e simil'a'j. Tamen, c\u0302ar en plur'jar'cent'a period'o la P-kelt'a'j kaj la Q-kelt'a'j idiom'o'j diverg\u0302'is, ili pli kaj pli mal'simil'ig\u0302'is, g\u0302is ili far'ig\u0302'is ne plu inter'kompren'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La komun'a'j radik'o'j, kiu'j ankorau\u0306 rest'as, proviz'as eg'e lim'ig'it'a'n vort'trezor'o'n, kaj g\u0302i en'hav'as precip'e simpl'a'j'n baz'a'j'n unu- au\u0306 du-silab'a'j'n substantiv'o'j'n (o-vort'o'j'n) kaj kelk'e da adjektiv'o'j (sed mal'mult'eg'e da verb'a'j radik'o'j), kun preskau\u0306 total'a mank'o de abstrakt'a'j esprim'o'j. Tio sugest'as, almenau\u0306 al mi, ke la origin'a komun'a lingv'o, el kiu kaj la kimr'a kaj la gael'a de'ven'is, est'is idiom'o de an'o'j de simpl'a trib'a soci'o, kiu sub'ten'is si'n per c\u0302as'ad'o, bred'ad'o de best'o'j kaj ebl'e primitiv'a agrikultur'o. Sen'dub'e, nur long'e post'e en la histori'o la popol'o'j parol'ant'a'j la idiom'o'j'n de ambau\u0306 kelt'lingv'a'j sub'famili'o'j evolu'is al pli kompleks'a'j kaj civiliz'it'a'j komun'um'o'j, kiu'j bezon'is eg'e pli ampleks'a'j'n vort'trezor'o'j'n, inklud'ant'a'j'n nom'o'j'n de nov'a'j invent'aj\u0302'o'j kaj instituci'o'j, mens'a'j abstrakt'aj\u0302'o'j kaj c\u0302iu'j element'o'j de alt'a kultur'o, politik'o, komerc'o, industri'o kaj art'o. Pro tio preskau\u0306 neni'o komun'a ekzist'as, en ili'a'j evolu'int'a'j kaj modern'a'j vort'ar'o'j, inter la kimr'a kaj la gael'a. Do tut'e mal'sam'a'j est'as la esprim'o'j en tiu'j lingv'o'j koncern'e termin'o'j'n pri reg'ist'ar'o, reg\u0302'o, leg\u0302'o, industri'o, art'o, imag'o, pens'o, scienc'o, urb'o, filozofi'o, transport'o, medicin'o \u2013 ali'vort'e, preskau\u0306 c\u0302io, pri kio la modern'a hom'o konversaci'as, diskut'as, leg'as kaj verk'as."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Pen'valor'as serioz'a konsider'ad'o de tia'j problem'o'j. Log\u0302'ant'o'j kaj magistrat'an'o'j pri'tim'as la konstru'ad'o'n de moske'o'j kun minaret'o'j, tim'ant'e, ke est'ont'e fru'hor'e kri'os la muezin'o, dum la kri'o de vir'kok'o verdikt'e est'is mal'permes'it'a de jug\u0302'ist'o'j. Ind'as la demand'o, c\u0302u vir'in'o'j rajt'as si'n kas\u0302'i per c\u0302ador'o au\u0306 hig\u0302abo. La debat'o pri integr'ig\u0302'o kaj la postul'o de adapt'ig\u0302'o est'as interes'a, ne nur rilat'e islam'an'o'j'n. Mi lim'ig'os mi'a'n kontribu'o'n al la debat'o pri la uz'o de lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000078", "text": "En la mond'o est'as parol'at'a'j proksim'um'e 6500 lingv'o'j. Inter ili, la plej mult'e parol'at'a'j est'as la mandaren'a (c\u0302irkau\u0306 726 milion'o'j), la angl'a (pli ol 400 milion'o'j), la hispan'a, la hind'a, la arab'a, la portugal'a, la bengal'a, la rus'a, la japan'a kaj la german'a. Du'on'o de la mond'a log\u0302'ant'ar'o parol'as unu el la dek plej dis'vast'ig\u0302'int'a'j lingv'o'j. Antau\u0306 pli ol dek mil jar'o'j, la eg'e mal'pli grand'a hom'ar'o parol'is c\u0302irkau\u0306 12 000 lingv'o'j'n. En la jar'o 1000, ekzist'is 7500 lingv'o'j. Nun'temp'e rest'as 6500 lingv'o'j, dum en 2050 est'os rest'int'a'j 4500. Tiel la fak'ul'o'j taks'as ()."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Lau\u0306'long'e de la ekvator'o mult'as lingv'o'j, c\u0302ar tie la hom'o'j viv'as en au\u0306tonomi'a'j grup'o'j, sen'de'pend'a'j de la ceter'a'j. Ju pli da de'pend'ec'o kaj soci'a'j rilat'o'j est'as, des mal'pli da lingv'o'j parol'at'as. Grand'a'j, fort'a'j s\u0302tat'o'j kau\u0306z'as lingv'a'n homogen'ec'o'n. Ne mal'mult'a'j s\u0302tat'o'j en la histori'o per'fort'e sub'prem'is lingv'o'j'n kaj instal'is lingv'a'n hegemoni'o'n. C\u0302iu'j kon'as la dis'vast'ig\u0302'o'n de la latin'a lingv'o en la romia imperi'o, tiu'n de la hispan'a kaj de la portugal'a en Sud-Amerik'o, de la franc'a en Afrik'o kaj nun'temp'e de la angl'a kie ajn. Antau\u0306'revoluci'e Rusio mal'permes'is la litov'an, la nazi'a Germanio la sorab'a'n, Turki'o, g\u0302is antau\u0306 dek jar'o'j, la kurd'a'n, kaj Franci'o si'a'temp'e la breton'a'n. Ankau\u0306 la hegemoni'o de la kastilia super la ceter'a'j lingv'o'j en Iberio, kiel la katalun'a kaj la eu\u0306sk'a, montr'as la sam'o'n."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Oni'dir'e plej oft'e lingv'a homogen'ec'o est'ig\u0302'as per akomod'o kaj adapt'ig\u0302'o al la lingv'o de la plej fort'a. Tamen tio est'as pri'dub'end'a, c\u0302ar vid'ebl'as mult'form'a'j protest'o'j kontrau\u0306 lingv'a homogen'ig'o. En mult'a'j land'o'j okaz'as batal'o por lingv'a egal'ec'o, ne nur en Kataluni'o."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Pro la uz'o de ge'patr'a'j lingv'o'j en kelk'a'j lern'ej'o'j, en Germanio oni postul'as, ke publik'e oni parol'u la \u201eoficial'a'n\u201d lingv'o'n. La mez'lern'ej'o Herbert Hoover de Berlino ricev'is en 2006 la german'a'n naci'a'n premi'o'n pro la dev'ig'o parol'i nur la german'a'n en la lern'ej'a are'o, kvankam \u2013 au\u0306 c\u0302ar \u2013 nau\u0306 el dek infan'o'j hav'is ali'a'n ge'patr'a'n lingv'o'n. Simil'a'j regul'o'j kon'at'as el ali'a'j lern'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000082", "text": "En Roterdam'o la ministr'in'o pri integr'ig\u0302'o, Rit'a Verdonk, postul'is per t.n. Roterdam'a Kod'o, ke c\u0302iu'j log\u0302'ant'o'j sur'strat'e parol'u la nederland'an lingv'o'n kaj eduk'u si'a'j'n infan'o'j'n en la nederlanda."}, {"text_idx": "#000083", "text": "C\u0302u mal'dec'as postul'i la uz'o'n de la oficial'a lingv'o de region'o au\u0306 s\u0302tat'o, en kiu oni viv'as? C\u0302u est'as mal'dec'e parol'i la propr'a'n de'nask'a'n lingv'o'n en ali'a land'o kaj rifuz'i la lern'ad'o'n de la lok'a?"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La au\u0306str'a filozof'o Ludwig Wittgenstein [vitgens\u0302tajn] konstat'is: \u201eLa lim'o'j de mi'a lingv'o signif'as la lim'o'j'n de mi'a mond'o.\u201d (Di'e Grenzen meiner Sprache bedeuten di'e Grenzen meiner Welt, Tractatus logico-philosophicus, 1922)."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La lingv'o est'as grav'a il'o por kompren'i la mond'o'n kaj ec\u0302 por gvid'i/instig'i hom'o'j'n. Tio evident'ig\u0302'as en imperi'ism'a'j sistem'o'j kiel la romia, la rus-sovetia, la uson'a ktp. La latin'a lingv'o dum plur'a'j jar'cent'o'j est'is la oficial'a komun'a lingv'o en grand'a'j part'o'j de Eu\u0306rop'o. Ne hazard'e post la du'a mond'milit'o oni lern'is kiel unu'a'n fremd'a'n lingv'o'n en okcident'a Germanio la angl'a'n (kaj part'e la franc'a'n) kaj en orient'a Germanio la rus'a'n. Inter'temp'e la super'reg'ad'o de Uson'o kau\u0306z'as, ke en la hodiau\u0306'a german'a lingv'o est'as uz'at'a'j tiel mult'a'j angl'a'j vort'o'j kaj angl'ism'o'j, ke oni nur du'on's\u0302erc'e parol'as pri la \u201egermangla\u201d (german'e: denglisch)."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Antau\u0306 mal'mult'a'j jar'cent'o'j est'is mod'o parol'i la franc'a'n au\u0306 almenau\u0306 uz'i franc'a'j'n vort'o'j'n en Rusio kaj mult'a'j ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j. En Germanio ec\u0302 nun'temp'e kelk'foj'e est'as uz'at'a'j franc'a'j esprim'o'j kiel Portemonnaie ([portmone\u0301]: mon'uj'o), parapluie ([paraplui\u0301]: pluv'ombrel'o), trottoir ([trotu\u0306a\u0301]: trotuar'o), vis-a\u0300-vis ([vizavi\u0301]: vid'al'vid'e)."}, {"text_idx": "#000088", "text": "German'a'j entrepren'o'j konstru'is la fer'voj'o'n inter Turki'o kaj Bagdado. En la turk'a lingv'o, la german'de'ven'a vort'o fertikc\u0327i ([fertikc\u0302i]: fer'voj-ofic'ist'o, kiu staci'dom'e signal'as al la lokomotiv'estr'o la ek'vetur'o'n per la vort'o fertik (german'e fertig, pret'a). Mi ne ekzakt'e sci'as, pro kio en la turk'a fleg'ist'in'o'j kaj vart'ist'in'o'j est'as nom'at'a'j s\u0327vester ([s\u0302vester], lau\u0306 la german'a vort'o Schwester, fakt'e frat'in'o, sed ankau\u0306 esprim'o por monah\u0302'in'o'j, kiu'j oft'e labor'is en mal'san'ul'ej'o'j). Cert'e la afer'o simil'as al la vort'o kindergarten (infan'vart'ej'o, lau\u0306'vort'e: infan'g\u0302arden'o) en la angl'a."}, {"text_idx": "#000090", "text": "La german'a scienc'ist'o Gerd Gigerenzer, profesor'o pri psikologi'o kaj direktor'o de la institut'o Max Planck en Berlino, skrib'as fak'libr'o'j'n en la angl'a kaj traduk'ig'as ili'n post'e en la german'a'n. En la ekonomi'a kaj komerc'a j\u0302argon'o oni anstatau\u0306'ig'as ali'lingv'a'j'n vort'o'j'n per angl'a'j, franc'a'j, latin'a'j. Mult'eg'e da var'o'j est'as prezent'at'a'j per angl'a'j nom'o'j, parfum'o'j kaj mod'var'o'j oft'e per franc'a'j. En la nun'temp'o mult'e da kant'o'j, televid'a'j intervju'o'j kun politik'ist'o'j au\u0306 sport'ist'o'j uz'as la angl'a'n lingv'o'n. Observ'ebl'as, ke hom'o'j pli-mal'pli kas\u0302'e parol'as en fremd'a lingv'o \u2013 krokodil'as \u2013 por inter's\u0302ang\u0302'i mal'dec'aj\u0302'o'j'n pri la c\u0302e'est'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Konfuceo vid'as klar'e la eminent'a'n signif'o'n de la lingv'o kaj postul'as aplik'o'n de preciz'a lingv'aj\u0302'o. Demand'it'e, per kiu ag'o li komenc'us reg'i la land'o'n, la majstr'o respond'is: \u201eSe mi est'us diktator'o, mi komenc'us per re'difin'o de la signif'o de la vort'o'j. Mi pli'bon'ig'us la uz'o'n de la lingv'o. Se la lingv'o ne est'as en ord'o, tio, kio est'as dir'at'a, ne est'as tio, kio est'as pens'at'a. Tiel verk'o'j ne efektiv'ig\u0302'as. Se verk'o'j ne efektiv'ig\u0302'as, moral'o kaj art'o ne prosper'as. Se mal'prosper'as moral'o kaj art'o, justic'o ne traf'as. Se justic'o ne traf'as, la naci'o ne sci'as, kio est'as antau\u0306'e kaj mal'antau\u0306'e, supr'e kaj mal'supr'e. Nu, sekv'e oni ne toler'u arbitr'ec'o'n en vort'o'j. Tio est'as, kio est'as grav'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000097", "text": "\u2013 Por denunc'i la frau\u0306d'o'n, kaj klar'ig'i kia'manier'e la s\u0302tat'a diktatur'o re'foj'e tromp'is la balot'int'o'j'n."}, {"text_idx": "#000099", "text": "\u2013 Sed ni'a Demokrat-Uni'a Mov'ad'o dev'as insist'e kaj ne'lac'ig'ebl'e ag'i kontrau\u0306 situaci'o tia. Krom'e la popol'o dev'as est'i inform'at'a, ke ni est'as ne'en'dorm'ig\u0302'int'a'j batal'ant'o'j pri la ver'o. Jen tio est'as ja ni'a misi'o! ... Do mi re'e demand'as, c\u0302u vi est'os pret'a plen'um'i tiu'n c\u0302i pli'a'n ag'o'n tiu'cel'e."}, {"text_idx": "#000106", "text": "\u2013 C\u0302u mi kon'as li'n?"}, {"text_idx": "#000108", "text": "\u2013 \u201eFlug'il'o'j de Liber'ec'o\u201d. Tem'as pri aviad'il'a'j batal'o'j dum la last'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000109", "text": "\u2013 Kie est'as la pamflet'o'j?"}, {"text_idx": "#000110", "text": "\u2013 G\u0302ust'e en mi'a valiz'o, c\u0302e'man'e."}, {"text_idx": "#000113", "text": "\u2013 Kiel vi trans'don'os ili'n al mi? Cert'e ne sur'strat'e ..."}, {"text_idx": "#000115", "text": "\u2013 Sed c\u0302u tiu'j mov'ig\u0302'o'j en la restoraci'o ne ig\u0302'os suspekt'ig'a'j?"}, {"text_idx": "#000116", "text": "\u2013 La kelner'o ni'n serv'ont'a est'as ni'a amik'o, ankau\u0306 aparten'ant'a al ni'a Mov'ad'o. Li help'os ni'n mal'rimark'ig'i ni'a'j'n manovr'o'j'n ... Ho, atent'u! G\u0302ust'e c\u0302i tie la restoraci'o; ni en'ir'u!"}, {"text_idx": "#000118", "text": "\u2013 Ho jen vi jam c\u0302i tie, Mark'o; akurat'a al'ven'o vi'a! ... Mi tuj prezent'as vi'n al ni'a c\u0302i-kun'a amik'o ... Jen Karlo, kun kiu vi ag'os c\u0302i-nokt'e."}, {"text_idx": "#000119", "text": "\u2013 Plezur'e kon'at'ig\u0302'i kun vi, Mark'o."}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u2013 Al mi sam'e, Karlo."}, {"text_idx": "#000121", "text": "\u2013 Ni ek'sid'u c\u0302i tie. Jam al'ven'as la kelner'o, Samuelo, ankau\u0306 kompan'o de ni'a mov'ad'o."}, {"text_idx": "#000125", "text": "\u2013 Nun, dum atend'o, vi, Karlo, kaj post'e vi, Mark'o, pren'os mi'a'n valiz'o'n; c\u0302iu ir'u lau\u0306'vic'e al la ban'c\u0302ambr'o, kaj sekv'u la instrukci'o'j'n jam don'it'a'j'n al ambau\u0306."}, {"text_idx": "#000126", "text": "\u2013 Kar'a'j kamarad'o'j, mi esper'as, ke la mang\u0302'o plac\u0302'is al vi. Pri la pag'o mi zorg'os, c\u0302ar g\u0302i est'os mi'a kun'labor'o en la c\u0302i-nokt'a task'o plen'um'ot'a de vi. Protest'o'j ne akcept'ebl'a'j, Rikard'o."}, {"text_idx": "#000128", "text": "\u2013 Nu vi, Karlo kaj Mark'o, bon'e atent'u mi'a'j'n last'a'j'n direktiv'o'j'n."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Je la fin'o de la film'o oni pri'lum'as de'nov'e la kin'ej'o-hal'o'n, la spekt'ant'o'j ek'lev'ig\u0302'as preskau\u0306 sam'temp'e, obtuz'bru'as la las'it'a'j sid'lok'o'j. Karlo kaj Mark'o imit'as la ali'a'j'n, sed direkt'as si'n al la fenestr'o'j, kie c\u0302iu elekt'as unu, kaj g\u0302i'n pus\u0302'as ekster'e'n, c\u0302ar g\u0302i funkci'as klap'sistem'e. La du jun'ul'o'j dau\u0306r'e atent'e rigard'as mal'antau\u0306'e'n por cert'ig\u0302'i, c\u0302u iu atent'as ili'n, sed ili mem temper'o'n mal'atent'as diskret'ec'o'n. Tuj post'e la du paper'lig'aj\u0302'o'j s\u0302pruc'as aer'e'n, kaj jen la pamflet'o'j s\u0302veb'as rekt'e sur la el'ir'ej'o'n de la kin'ej'o, traf'ant'e la j\u0302us ekster'ig\u0302'ant'a'j'n spekt'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000132", "text": "\u2013 Tiu'j pamflet'o'j est'as ja ver'a'j \u201eFlug'il'o'j de Liber'ec'o\u201d, sed pac'em'e batal'ant'a'j kontrau\u0306 lok'a despot'ism'o \u2013 Karlo flustr'as al Mark'o kaj neglekt'em'e fingr'o'montr'as al la s\u0302veb'ant'a'j flug'foli'o'j, kiu'j'n ambau\u0306 rigard'as kun mal'kas\u0302'it'a kontent'o, g\u0302u'ant'e la spektakl'a'n efik'o'n."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Tamen, du minac'mien'a'j ul'o'j pas\u0302'as al ili montr'ant'e emblem'o'j'n, kaj anonc'ant'e:"}, {"text_idx": "#000139", "text": "En la Liber'e Katolik'a Eklezi'o oni g\u0302eneral'e de'ir'as de la princip'o, ke la hom'o est'as ne nur ter'a, c\u0302i tie viv'ant'a est'aj\u0302'o, sed per'e de re'en'karn'ig\u0302'o'j g\u0302i dev'as real'ig'i si'n c\u0302i tie kaj post'e. Sam'e kiel la ide'o'j de la framason'o'j, ankau\u0306 tiu'j c\u0302i noci'o'j est'is vast'e kontrau\u0306'at'a'j en rom'katolik'a rond'o. Per'e de kelk'a'j pra'katolik'a'j kaj anglikan'a'j episkop'o'j en Briti'o, Arnold Harris Mathew, Frederick Samuel Willougby kaj James Ingall Wedgwood, en Au\u0306strali'o fin'fin'e Charles Webster Leatbeater far'ig\u0302'is la unu'a prezid'ant'a episkop'o de la inter'temp'e mem'star'ig\u0302'int'a Liber'e Katolik'a Eklezi'o. Nun'temp'e g\u0302i hav'as komun'um'o'j'n en 45 land'o'j, en c\u0302iu'j kontinent'o'j."}, {"text_idx": "#000140", "text": "La eklezi'o de'ir'as de la pra'a krist'an'a kred'konfes'o de Niceo, sed hav'as krom'e propr'a'n nun'temp'a'n kred'konfes'o'n. Tre grav'as en la Liber'e Katolik'a Eklezi'o la liturgi'a form'o de la di'serv'o'j, sen'ig'it'a de c\u0302io kio en la pra'a rom'katolik'a tradici'o est'is negativ'a, dum oni atribu'as mult'a'n atent'o'n al la noci'o \u201eetern'a viv'o\u201d, au\u0306 \u201eviv'o sen'fin'a\u201d. Ekzempl'e c\u0302e preg\u0302'ad'o por mal'san'ul'o'j, por mort'int'o'j, por patr'in'o'j nask'ont'a'j kaj por infan'o re'nask'ig\u0302'ant'a sur c\u0302i ter'o."}, {"text_idx": "#000141", "text": "En la urb'o Zwolle la komun'um'o est'is fond'it'a c\u0302irkau\u0306 1950. Antau\u0306'e oni jam okaz'ig'is en'dom'a'j'n di'serv'o'j'n, sed bedau\u0306r'ind'e pri tio ne rest'as plu arkiv'o. La unu'a komun'um'o en Nederlando est'is en la urb'et'o Bloemendaal [blu\u0301mendal] en 1922."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Tre karakteriz'a en tiu c\u0302i eklezi'o est'as la teozofi'o, la gnostik'o, la mistik'o \u2013 apud la simbol'a leg'ad'o de, ekzempl'e, bibli'a'j tekst'o'j. Krom la Evangeli'o lau\u0306 Johano oni regul'e uz'as tekst'o'j'n el la bibliotek'o de Nag Hamado (kiu'n oni trov'is en 1945 en Egipti'o): ekzempl'e, la Evangeli'o de la Ver'o, la Evangeli'o lau\u0306 Filip'o, au\u0306 la Evangeli'o kopt'a lau\u0306 Tomas'o.1"}, {"text_idx": "#000145", "text": "1. En Esperant'o pri tiu last'a aper'is traduk'o de Gerrit Berveling en 1981."}, {"text_idx": "#000147", "text": "C\u0302u baldau\u0306 du katolik'a'j eklezi'o'j?"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Ebl'e ec\u0302 en la tut'a Eu\u0306rop'o kaj fin'fin'e en la tut'a mond'o? Almenau\u0306 la viena katolik'a sacerdot'o Helmut Schu\u0308ller tio'n esper'as. En 2011 li lanc\u0302'is kurag\u0302'a'n kaj unik'a'n iniciat'o'n de \u201emal'obe'o\u201d al la hierarki'a struktur'o de la rom'katolik'a eklezi'o en Au\u0306strio. La mal'obe'o, precip'e tiu far'e de la sacerdot'o'j mem, hav'as kiel cel'o'n radikal'a'n re'form'o'n de la rom'katolik'a eklezi'o."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Kio'n la ribel'ant'a entrepren'em'a sacerdot'o Schu\u0308ller, la iam'a g\u0302eneral'vikari'o de la viena kardinal'o kaj c\u0302ef'episkop'o d-ro Scho\u0308nborn (papabilis \u2013 t.e. ebl'a kandidat'o por pap'ec'o!), vol'as re'form'i? Li'a'j postul'o'j kaj esper'o'j est'as ident'a'j kun la jam jar'dek'o'n ekzist'ant'a iniciat'o de la katolik'a'j laik'o'j en Au\u0306strio Wir sind Kirche (Ni est'as eklezi'o). La c\u0302ef'a'j postul'o'j est'as: pli fort'a konsider'o de la laik'o'j ankau\u0306 en supr'a'j etag\u0302'o'j de la eklezi'a gvid'ant'ar'o; for'ig'o de la celibato (mal'permes'o de ge'edz'ig\u0302'o por la katolik'a'j sacerdot'o'j); sacerdot'a ordin'ad'o de la vir'in'o'j; permes'o ricev'i eu\u0306karisti'o'n por la divorc'int'a'j kaj de'nov'e ge'edz'ig\u0302'int'a'j person'o'j; pli da demokrati'o kaj klar'ec'o en la eklezi'o."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Kio'n dir'i pri la \u201eradikal'ec'o\u201d de la postulat'a'j re'form'o'j kaj s\u0302ang\u0302'o'j? Ec\u0302 se ili efektiv'ig\u0302'us, ili neniel pov'us est'i konsider'at'a'j radikal'a'j. La radik'o'j de la kred'o kaj de la eklezi'o trov'ig\u0302'as ne en la plac\u0302'o kaj arbitr'o de la hom'o'j, sed en la vort'o de Di'o. Kaj tiu vort'o klar'e dir'as, ke unu'flank'e c\u0302iu krist'an'o est'as sacerdot'o, ne'grav'e c\u0302u infan'o, vir'o, vir'in'o, en ge'edz'ec'o au\u0306 celibateco (1 Pet 2:5+9) kaj la eklezi'o, se tem'us pri tiu, kiu'n ver'e fond'is Krist'o, ne bezon'as i'o'n s\u0302ang\u0302'i \u2013 kaj du'a'flank'e, ke la vir'in'o ne rajt'as gvid'i kaj instru'i en la komun'um'o (1 Tim 2:12). Tio ne koncern'as la sacerdot'ec'o'n de la vir'in'o, sed s\u0302i'a'n ag'funkci'o'n en la komun'um'o. Tio'n pov'as s\u0302ang\u0302'i nek pap'o nek koncili'o nek s-ro Schu\u0308ller."}, {"text_idx": "#000151", "text": "La sol'a ver'e radikal'a re'form'o de la eklezi'o, nom'e de tiu, kiu'n Krist'o ne fond'is, est'us re'ven'i al la pur'a evangeli'o, kiel tio'n prov'is ating'i Lutero, sen'sukces'e, c\u0302ar la eklezi'o de Romo vol'is kaj vol'as rest'i ekster la norm'o'j de la evangeli'o."}, {"text_idx": "#000152", "text": "C\u0302iu'okaz'e la iniciat'o de s-ro Schu\u0308ller g\u0302u'as pli kaj pli larg\u0302'a'n eh\u0302'o'n ne nur en Au\u0306strio, sed ankau\u0306 en ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j kaj ec\u0302 ekster Eu\u0306rop'o. Princip'e pov'as est'i, ke post la fond'o de la mal'nov-katolik'a eklezi'o en la jar'o 1871 pro la dogm'o de la sen'erar'ec'o de la pap'o, kiam li parol'as \u201eex cathedra\u201d (de si'a pap'a katedr'o), ni ebl'e baldau\u0306 hav'os i'a'n nov-katolik'a'n eklezi'o'n, kiu ordin'ad'os vir'in'o'j'n, kvankam ankau\u0306 la vir'o'j ne pov'as est'i ordin'it'a'j; kiu liberal'ig'os si'a'j'n moral'a'j'n norm'o'j'n; kiu ec\u0302 pli ol la eklezi'o de Romo simil'os al la ekster'krist'an'a mond'o \u2013 sed c\u0302io c\u0302i tus\u0302'us ec\u0302 ne la plej mal'dik'a'n radik'har'o'n por ne dir'i radik'o'n de la ver'a krist'an'a instru'o."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Not'o de la c\u0302ef'redaktor'o: Tiu c\u0302i artikol'o de Vink'o Os\u030clak ne est'as pur'a raport'aj\u0302'o, sed klar'e el'dir'as li'a'n opini'o'n. Ali'flank'e, met'i g\u0302i'n sekt'e sub la rubrik'o \u201eopini'o\u201d mi'a'opini'e est'us ne g\u0302ust'e, c\u0302ar en'est'as mult'e da raport'aj\u0302'o en g\u0302i."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Nur mal'mult'e da vers'o'j mi kon'is el c\u0302i mir'ind'a cikl'o Myricae \u2013 Mirik'o'j de Giovanni Pascoli \u2013 antau\u0306 ol aper'is tiu c\u0302i traduk'o. Est'as poezi'kolekt'o, kiu iom post iom dum si'a'j re'el'don'o'j c\u0302iam pli ampleks'ig\u0302'is. Fin'fin'e g\u0302i est'as kvazau\u0306 \u201ela\u201d ekzempl'o de klasik'a ital'a lirik'a poezi'o."}, {"text_idx": "#000155", "text": "La titol'o Myricae (latin'a vort'o kun senc'o: tamarisk'o) fam'ig\u0302'is c\u0302e Vergili'o \u2013 Eklog'o 4, vers'o 2: \u201ePlac\u0302'as ne c\u0302iu'j'n arbust'o'j kaj c\u0302i tamarisk' humil'a\u201d. G\u0302i do simbol'as simpl'a'n, ne alt'flug'a'n poezi'o'n. Ne est'as hazard'e, ke Pascoli elekt'is latin'a'n titol'o'n kun alud'o intim'a al latin'lingv'a poem'o, c\u0302ar li est'is fort'e tra'penetr'it'a de la latin'a literatur'o. Mem li ankau\u0306 verk'is poem'o'j'n latin'e, kaj plur'foj'e en la nov-latin'a mov'ad'o li akir'is inter'naci'a'j'n premi'o'j'n pro tio. Krom'e Pascoli instru'is pri la latin'a kaj grek'a lingv'o'j kaj literatur'o'j en plur'a'j universitat'o'j, g\u0302is fin'e li far'ig\u0302'is docent'o pri la ital'a en la universitat'o de Bologna."}, {"text_idx": "#000157", "text": "La verk'o en'hav'as 15 sekci'o'j'n: de au\u0306ror'o g\u0302is sun'sub'ir'o, re'memor'o'j, ek'pens'o'j, kre'it'aj\u0302'o'j, la sufer'o'j de l' poet'o, la last'a promen'ad'o, la g\u0302u'o'j de l' poet'o, fenestr'o ilumin'it'a, elegi'o'j, en kamp'ar'o, printemp'o, dolc\u0302'ec'o'j, trist'ec'o'j, sun'sub'ir'o, arb'o'j kaj flor'o'j. Kelk'a'j \u201emem'star'a'j\u201d poem'o'j inter'sekci'a'j kvazau\u0306 au\u0306d'ig'as dialog'o'n inter la \u201emi'o\u201d de la poet'o kaj la ekster'a real'o, mitecigita en natur'pentr'ad'o."}, {"text_idx": "#000159", "text": "Oft'e la metrik'o au\u0306 la rim'skem'o relief'ig'as si'n kvazau\u0306 kun'ten'a poezi'il'o: sam'e kiel c\u0302e la sol'a poem'ar'o de Katul'o en la latin'a, kie oni lau\u0306'metrik'e ord'ig'is la poem'o'j'n. Pascoli tio'n cert'e sci'is, do ebl'e tio influ'is li'a'n elekt'o'n de c\u0302i ord'ig'a rimed'o."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Unu cit'o montr'u, kiel tio son'as:"}, {"text_idx": "#000162", "text": "G\u0302em'profund'as la orgen' en la lant'a kandel'fum'o: jen vir'in'a voc\u0302'o'zum' c\u0302e la klostr'a preg\u0302'ej'lum'o."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Jen murmur'e mal'jun'ul' el altar'o kantilen'as: post c\u0302i tio kun hast'em' la vir'in'o'j c\u0302ant'refren'as."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Sed en'mez'e de g\u0302em'long', el vid'kas\u0302'a kurten'lin'o, lev'as si'n en sving'sekur' iu voc\u0302'o de knab'in'o;"}, {"text_idx": "#000165", "text": "kaj al tiu zum'as ek, c\u0302iu'j flug'a'j, strikt'e kun'a'j, kaj g\u0302i'n sekv'as en post'kur' krom'a'j voc\u0302'o'j de la jun'a'j."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Pli bel'as flor'o kie pluv' somer'a las'as gut'er'o'n, kiu sun're'bril'as; pli bel'as kis'o, kies lum' fajr'er'a c\u0302e plor' scintil'as."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Bon'ven'a aper'ig'o en mal'kutim'a g\u0302enr'o"}, {"text_idx": "#000171", "text": "Jen histori'a rakont'o, kiu dis'volv'ig\u0302'as en fikci'a land'ar'o el iu mez'epok'a au\u0306 pra'epok'a era'o \u2013 kun kastel'o'j, nobel'o'j, popol'an'o'j kaj serv'ant'o'j. La karakter'o'j viv'as por ni kaj est'as kred'ebl'a'j. Tamen, kiel oft'e en tia g\u0302enr'o, la leg'ant'o iel dev'as hav'i enciklopedi'a'n kapabl'o'n disting'i kaj memor'i divers'a'j'n rol'ul'o'j'n, kiu'j gam'as tra generaci'o'j, kun'e kun la motiv'o'j kaj plan'o'j \u2013 tiu sekv'o'kapabl'o tiom pli neces'as, se vi ne g\u0302u'as la luks'o'n konsum'i la verk'o'n unu'paf'e."}, {"text_idx": "#000172", "text": "La centr'a rol'ul'o est'as jun'ul'o, kiu far'ig\u0302'as lake'o en la serv'o de reg\u0302'ar'o, specif'e de kron'princ'in'o. La rakont'o sekv'as li'a'n kresk'o'n el jun'ec'o al matur'ec'o, en kiu li lern'as la art'o'n far'ig\u0302'i efik'a lake'o, ne nur sklav'ec'e obe'ant'a, sed ruz'e plen'um'ant'a la bezon'o'j'n de la ge'mastr'o'j, taks'ant'e situaci'o'j'n kaj anim'stat'o'j'n, el'trov'ant'e neces'a'j'n inform'o'j'n, sed c\u0302iam prov'ant'e (ne c\u0302iam sukces'e) respekt'i la ekstrem'a'j'n (kaj foj'foj'e kontrau\u0306'dir'a'j'n) postul'o'j'n de kort'um'a etiket'o: \u201eLiver'u suk'a'j'n inform'o'j'n, sed ne trud'u vi'n arogant'e, ne kontrau\u0306'dir'u; parol'u nur kiam al'parol'at'a ...\u201d"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Franc'is bon'e reg'as si'a'n g\u0302enr'o'n, kaj esprim'as si'n per bon'stil'a, matur'a Esperant'o. Ne ebl'as spur'i kun cert'ec'o la verk'o-jar'o'n, sed ni imag'as g\u0302i'n unu el la pli fru'a'j verk'o'j de tiu kvaropano. Sed jes, tiu bon'a lingv'a stil'o relief'ig'os si'n pli klar'e en li'a'j post'a'j verk'o'j \u2013 el'star'e La grand'a Kaldron'o."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Vi do kapt'ig\u0302'os en tri'part'a histori'a roman'o, en mond'o de kavalir'o'j, reg\u0302'a'j kort'eg'o'j, reg'ant'o'j, reg'at'o'j kaj serv'ant'o'j. Svarm'as intrig'o'j, komplot'o'j, suspekt'o'j kaj strategi'o, c\u0302io pen'e real'ig'it'a en pra-teknologi'a epok'o."}, {"text_idx": "#000176", "text": "La verk'o ja postul'as reg'o'n de ampleks'a vort-trezor'o; svarm'as histori'a'j vort'o'j: livre'o (p. 26), reps'o (p. 28), devanc'i (p. 28), krabl'i (p. 38), ek'tik'is (p. 43), panegir'o (p. 47), lau\u0306b'o ktp. Trov'ebl'as lingv'a'j juvel'et'o'j, kia'j lakefrajo (p. 56), nervojnskuaj (p. 120), scifiero (p. 162) kaj (p. 48) \u201etut'rutin'e nazalnazas\u201d."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Resum'e, jen facil'e digest'ebl'a jun'ul-aventur'a rakont'o kun ampleks'o kaj kvalit'o mal'oft'a en la esperant'a literatur'o. Ni dev'as lau\u0306d'i la el'don'int'o'j'n pro la kon'ig'o kaj sekv'e etern'ig'o de c\u0302i tiu verk'o; g\u0302ust'e en la jar'o antau\u0306 la for'pas'o de la au\u0306tor'o."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Zhou-Mack invit'as al nov'a rege'o"}, {"text_idx": "#000180", "text": "Nun est'as bon'a temp'o por rege-s\u0302at'ant'a'j esperant'ist'o'j. Post Jonny M nun aper'is el'star'a disk'o de Zhou-Mack Mafuila. Zhou-Mack jam de'long'e kon'as Esperant'o'n kaj preskau\u0306 tut'temp'e okup'ig\u0302'as pri muzik'o; tamen ni dev'is mult'a'j'n jar'o'j'n atend'i por tiu c\u0302i disk'o. Nun li port'as alt'kvalit'a'n muzik'o'n al Esperant'uj'o kaj regal'as ni'n per ric\u0302'a muzik'il'ar'o, klar'a'j voc\u0302'o'j kaj dancig'a'j melodi'o'j."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Ne c\u0302iu'j titol'o'j sukces'as ten'i la atent'o'n de la au\u0306skult'ant'o, sed Marcelina, C\u0302u bon'e? kaj Inter'gent'a am' re'kapt'as g\u0302i'n kaj invit'as al danc'ad'o. Kun 15 titol'o'j la album'o est'as iom pli long'a ol kutim'e en Esperant'uj'o, kio just'ig'as la iom pli alt'a'n prez'o'n de la disk'o."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Inter proksim'um'e 1800 kaj 1949 Indonezio est'is koloni'o de Nederlando (kvankam dum la du'a mond'milit'o Japani'o suveren'is g\u0302i'n g\u0302is 1945). La jar'o'j tuj post tiam est'is period'o de ribel'o, dum la \u201eindig\u0302en'o'j\u201d streb'is sen'de'pend'ig'i si'a'n arkipelag'o'n. Haasse dum la antau\u0306'milit'a period'o est'is lern'ej'an'o en Nederlanda Hindio, kiu fin'e renom'ig\u0302'is Indonezio."}, {"text_idx": "#000185", "text": "La roman'et'o Urug hav'as nur fon'e la politik'a'n/kultur'a'n barakt'ad'o'n inter la nederlandaj mastr'o'j kaj la indig\u0302en'a log\u0302'ant'ar'o. Mult'e pli, g\u0302i est'as tre c\u0302arm'a, bel'e verk'it'a rakont'o pri du najbar'a'j infan'o'j. Unu est'as knab'o, kiu sen'escept'e kon'ig\u0302'as simpl'e kiel \u201emi\u201d, do kvazau\u0306 pseu\u0306do'au\u0306tor'o de la verk'o. Li est'as la jun'a fil'o de region'a estr'o el Nederlando. La ali'a infan'o est'as indig\u0302en'a knab'o sam'ag\u0302'a, nom'it'a Urug."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Kvankam lau\u0306'teori'e dev'us est'i grand'a abism'o inter la c\u0302iu'tag'a viv'o de la nederlandaj mastr'o'j kaj tiu de la indig\u0302en'o'j, en c\u0302i tiu rakont'o tio preskau\u0306 tut'e mank'as. La patr'in'o de la nederland'famili'a knab'o est'as intim'a amik'o de la patr'in'o de Urug, kaj ambau\u0306 patr'in'o'j urg\u0302'as la du knab'o'j'n kun'lud'i kaj vizit'i unu la ali'a'n. Grand'a part'o de la roman'et'o tem'as pri tiu kun'lud'ad'o kaj la infan'a am'o inter ili."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Aspekt'e, la el'don'o de Vok'o est'as pli al'log'a, c\u0302ef'e c\u0302ar g\u0302i uz'as iom'et'et'e pli facil'e leg'ebl'a'n liter'ar'o'n. Tamen la pres'liter'o'j en la el'don'o de Inter'naci'a Esperant'o-Institut'o est'as pli grand'a'j, do pli favor'as person'o'j'n, kies vid'kapabl'o est'as iom ne'akr'a. G\u0302i ankau\u0306 hav'as ne'long'a'n en'konduk'o'n, dum la Vok'o-a el'don'o don'as nur la rakont'o'n kaj vort'eksplik'a'n apendic'o'n."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Plej grand'a invent'o de la hom'ar'o"}, {"text_idx": "#000193", "text": "En 2011, en la februar'a numer'o de MONATO, Roberto Pigr'o lau\u0306 c\u0302ef'a'j punkt'o'j eksplik'is la origin'o'n de la grek'a kaj latin'a alfabet'o'j. La verk'int'o de la c\u0302i-sub'a'j lini'o'j re'e al'front'as (kaj pli'vast'ig'as) la tem'o'n."}, {"text_idx": "#000194", "text": "C\u0302u vi iam demand'is vi'n mem, pro kio en la latin'a alfabet'o la liter'o'j hav'as la ord'o'n al ni kon'at'a'n? Kaj kiom long'e tiu c\u0302i ord'o ekzist'as? Profund'a esplor'ad'o de la demand'o permes'is al la verk'int'o konklud'i, ke tiu si'n'sekv'o c\u0302iam ekzist'is de post la ek'aper'o de la alfabet'o, kvankam \u2013 honor'e al la ver'o \u2013 en la pra'a latin'a alfabet'o c\u0302e'est'is mal'pli ol la nun'a'j 26 sign'o'j: la liter'o'j \u201eG\u201d, \u201eJ\u201d, \u201eU\u201d, \u201eW\u201d, \u201eY\u201d, \u201eZ\u201d aper'is fakt'e pli mal'fru'e, kiel rezult'o de la evolu'o de la origin'a latin'a alfabet'o. La ord'o tamen de la primar'a'j 20 liter'o'j ne ali'ig\u0302'is post la 6a-4a jar'cent'o'j a.K., kiam la latin'a alfabet'o form'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Ni parol'os c\u0302i tie ankau\u0306 pri kelk'e da ali'a'j alfabet'o'j, hav'ant'a'j komun'a'n histori'o'n kun la latin'a. Pri la origin'o kaj la evolu'o de c\u0302iu alfabet'o oni pov'us verk'i dik'a'j'n foli'ar'o'j'n, sed, mal'long'e dir'it'e, la histori'o de la ses alfabet'o'j, kiu'j'n ni ekzamen'os en c\u0302i tiu lok'o, jen'as. Kiel rezult'o de la evolu'o de la hieroglif'a skrib'o, mez'e de la 2a jar'mil'o a.K., aper'is la fenic'a alfabet'o. Kompar'e kun hieroglif'a'j skrib'o'j, c\u0302i tiu est'is pli progres'int'a kaj komenc'is dis'vast'ig\u0302'i kaj orient'e'n (kie, sur g\u0302i'a baz'o, aper'is la skrib'o'j hebre'a kaj arab'a), kaj okcident'e'n (kie g\u0302i est'ig'is la grek'a'n skrib'o'n). El la grek'a de'ven'is la latin'a, la rus'a kaj \u2013 scienc'ist'o'j ne est'as cert'a'j pri tio \u2013 ec\u0302 la armen'a kaj la kartvel'a alfabet'o'j. La tabel'o inter'kompar'as ses nun'a'j'n alfabet'o'j'n. La fenic'a'n mem g\u0302i ne en'hav'as: tiu alfabet'o ja kon'is dum si'a evolu'o plur'a'j'n variant'o'j'n, sed en la nun'temp'a'j lingv'o'j g\u0302i ne plu est'as uz'at'a. La tabel'o, pro konciz'ec'o, en'hav'as nur modern'a'j'n alfabet'o'j'n. Iel ajn, la fenic'a alfabet'o dev'us si'n trov'i inter la hebre'a kaj la grek'a. Inter la grek'a'j kaj la hebre'a'j liter'o'j ne ekzist'as klar'e vid'ebl'a simil'ec'o: tiu'j du alfabet'o'j form'ig\u0302'is de mal'sam'a'j variant'o'j de la fenic'a alfabet'o, kaj ili evolu'is au\u0306tonom'e. La ord'o, tamen, de la liter'o'j en la du alfabet'o'j est'as mir'ind'e simil'a, se oni ne konsider'as iom da liter'o'j specif'e hebre'a'j kaj grek'a'j. Plen'a ident'ec'o ceter'e ne pov'us est'i, pro tio ke la hebre'a kaj la grek'a est'as lingv'o'j \u201egenetik'e\u201d diferenc'a'j."}, {"text_idx": "#000196", "text": "El la grek'a alfabet'o, per'e de mal'sam'a'j voj'o'j, evolu'is la latin'a kaj la rus'a. Oni pov'as simpl'e konstat'i, ke ekzist'as mult'e da simil'a'j liter'o'j. En kelk'a'j c\u0302el'o'j de la tabel'o est'as du au\u0306 ec\u0302 pli mult'a'j liter'o'j anstatau\u0306 unu. La krom'a'j liter'o'j est'is kre'it'a'j en la latin'a kaj la rus'a alfabet'o'j post'e, sen'de'pend'e de la grek'a. Ekzempl'e, \u201eJ\u201d form'ig\u0302'is el \u201eI\u201d; \u201eU\u201d kaj \u201eW\u201d el \u201eV\u201d; \u201eQ\u201d origin'as de la pra'grek'a liter'o \u201ekoppa\u201d, tut'e ne ekzist'ant'a en la nov'grek'a alfabet'o. Kiam la au\u0306tor'o'j de la rus'a (au\u0306, se dir'i pli g\u0302ust'e, de la slavon'a) alfabet'o Ciril'o kaj Metod'o akomod'is la grek'a'n alfabet'o'n, mank'is al ili mult'a'j liter'o'j. Por la slav'a fonem'o respond'a al la esperant'a \u201ec\u201d ili pren'is la hebre'a'n liter'o'n \u201e\u05e6\u201d, kaj por la fonem'o \u201es\u0302\u201d la liter'o'n \u201e\u05e9\u201d. Post'e tiu'j liter'o'j trans'form'ig\u0302'is en \u201e\u0426\u201d kaj \u201e\u0428\u201d, kaj sur'baz'e de ili nask'ig\u0302'is ankau\u0306 du nov'a'j liter'o'j: \u201e\u0427\u201d kaj \u201e\u0429\u201d. Tiu'j liter'o'j kaj kelk'a'j pli'a'j est'is al'don'it'a'j fin'e de la nov'a alfabet'o: la ord'o de la grek'a baz'o ne ali'ig\u0302'is. Mal'e la pur'e grek'a liter'o \u201e\u03a8\u201d (psi) en la ceter'a'j alfabet'o'j est'is super'flu'a."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Io est'as dir'end'a ankau\u0306 pri la armen'a kaj la kartvel'a alfabet'o'j, sed ili'a histori'o est'as mal'pli simpl'a. Tiu'j du form'ig\u0302'is sur la grek'a filozofi'a kaj religi'a baz'o, sed ili'a'j liter'o'j est'is kre'it'a'j per la uz'o de stil'ig'it'a'j sign'o'j arame'a'j (ili mem hav'is fenic'a'n de'ven'o'n). La stil'ig'ad'o est'is tiel invent'em'a, ke nun en la armen'a'j kaj kartvel'a'j liter'o'j ne plu est'as vid'ebl'a'j la arame'a'j form'o'j. Krom'e, la mult'jar'cent'a histori'o mult'o'n ali'ig'is."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Ceter'e, la origin'a ord'o de la liter'o'j en c\u0302iu alfabet'o rest'as dum jar'cent'o'j sen's\u0302ang\u0302'a. Kiel okaz'as, ke la ord'o c\u0302iam sam'as, kvankam pas'is jar'cent'o'j kaj jar'mil'o'j, okaz'is milit'o'j kaj mal'sat'o'j, ek'est'is epidemi'o'j kaj revoluci'o'j? Ver's\u0302ajn'a klar'ig'o pov'as est'i la jen'a: alfabet'o est'as tre oportun'a aj\u0302'o. Uz'ant'e alfabet'o'n, oni pov'as kompil'i kaj facil'e uz'i list'o'j'n, katalog'o'j'n, vort'ar'o'j'n, inform'il'o'j'n ktp. Tiu'j dokument'o'j kaj libr'o'j est'as uz'at'a'j dum dek'o'j, cent'o'j, mil'o'j da jar'o'j. Ni supoz'u, ke iam aper'is ard'a re'form'ant'o, em'a modif'i la si'n'sekv'o'n de la liter'o'j. Li dev'int'us renvers'i kaj re'far'i de komenc'o tiom da list'o'j, katalog'o'j, vort'ar'o'j. Sed c\u0302u tio c\u0302i est'us raci'a? Afer'o tia ja est'us mult'e'kost'a."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Dank'e al tio, la hebre'a alfabet'o kun si'a ord'o jam ekzist'as dum 3000 jar'o'j, la latin'a dum almenau\u0306 2500 jar'o'j ktp. Lau\u0306 c\u0302io, kio supr'e dir'it'is, oni pov'as hav'i la impres'o'n, ke c\u0302iu'j alfabet'o'j de la mond'o origin'is de la fenic'a skrib'o. Tut'e ne est'as tiel. Orient'a'j skrib'o'j \u2013 la c\u0302in'a'j hieroglif'o'j, la japan'a'j kanaoj, la kore'a Hangeu\u0306lo, la hindia Nagari'o kaj ali'a'j \u2013 est'as neniel lig'it'a'j kun la fenic'o'j. C\u0302iu'j c\u0302i skrib'o'j est'as ne mal'pli interes'a'j, sed ni skrib'u pri ili est'ont'e. C\u0302iu'j'n enigm'o'j'n rilat'e alfabet'o'n ne ebl'as solv'i tuj. Alfabet'o fin'fin'e kio est'as? C\u0302u konvenci'o, c\u0302u neces'o, c\u0302u io efemer'a au\u0306 etern'a valor'o? Ni dir'u: g\u0302i est'as unu el la plej grand'a'j invent'o'j de la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Litova mon'er'o dedic\u0302'it'a al korb'o'pilk'ad'o est'as agnosk'it'a la plej bel'a en la mond'o. La sukces'o de la unu-lida mon'er'o est'is anonc'it'a en Vieno en la konferenc'o de la asoci'o de direktor'o'j de mon'far'ej'o'j (angl'e: Mint Directors' Conference), okaz'ant'a c\u0302iu'n du'a'n jar'o'n."}, {"text_idx": "#000201", "text": "La mon'er'o, el kupr'a-nikel'a aloj'o, est'is emisi'it'a en 2011 okaz'e de la eu\u0306rop'a korb'o'pilk'ad'a c\u0302ampion'ad'o en Litovio. Lau\u0306 la konferenc'an'o'j, la mon'er'o prezent'as si'a'n tem'o'n simpl'e kaj klar'e. Jen la unu'a foj'o, ke litova mon'er'o est'as tiel agnosk'it'a."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La litova bank'o produkt'is milion'o'n da korb'o'pilk'a'j mon'er'o'j, kiu'j montr'as unu'flank'e pilk'o'n kaj s\u0302tat'blazon'o'n kaj ali'flank'e la nom'o'n de la c\u0302ampion'ad'o."}, {"text_idx": "#000203", "text": "La sport'o est'as la plej popular'a en Litovio. G\u0302i komenc'ig\u0302'is en la land'o en 1920 kaj neniam perd'is popular'ec'o'n. La plej sukces'a team'o est'as \u201eZalgiris\u201d el la urb'o Kaunas."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Divers'a'j konfesi'o'j, tradici'o'j kaj religi'a'j kutim'o'j pli kaj pli al'tir'as ni'a'n atent'o'n. La Fakultat'o pri Kompar'a'j Religi'o-Scienc'o'j de la universitat'o de Bruselo kurag\u0302'ig'as la serc\u0302'ad'o'n de komun'a'j valor'o'j inter mal'sam'a'j religi'o'j. Kelk'a'j el tiu'j valor'o'j est'as \u201eklar'ec'o\u201d kaj \u201esimpl'ec'o\u201d, kondic\u0302'o'j \u201esin'e qua n'o'n\u201d (= \u201enepr'a'j\u201d) por kompren'i la metafor'o'n de la \u201efilozofi'a tuj'o\u201d, t.e. la \u201esefira arb'o\u201d au\u0306 la \u201earb'o de la viv'o\u201d. La arb'o de la viv'o est'as simpl'ig'it'a imag'aj\u0302'o de la di'a kre'o-plan'o kaj s\u0302los'il'o por akir'i inform'o'j'n pri la transcend'a origin'o kaj la evolu'o de la univers'o. C\u0302i tiu arb'o trov'ebl'as en mult'a'j antikv'a'j kultur'o'j kaj est'as ankorau\u0306 nun kon'at'a kaj stud'at'a. Por inic'it'o'j \u201eklar'ec'o\u201d kaj \u201esimpl'ec'o\u201d est'as etern'a'j premis'o'j por kompren'i la mister'o'j'n de la viv'o."}, {"text_idx": "#000210", "text": "Dum'e pens'ul'o'j kaj verk'ist'o'j dau\u0306r'ig'as romp'i al si la kap'o'n per la koncept'o \u201eliber'o\u201d, ne rimark'ant'e ke liber'o \u201ede facto\u201d (= \u201eefektiv'e\u201d) ne ekzist'as. C\u0302u ni ja est'as liber'a'j de l\u2019 gravit'o de la ter'o? C\u0302u ni est'as liber'a'j de l\u2019 aer'o, kiu'n ni spir'as? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la eter'o, kiu c\u0302irkau\u0306'as ni'n? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la akv'o, kiu kovr'as ni'a'n planed'o'n kaj kiu sen'soif'ig'as ni'n? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la fajr'o kaj la sun'lum'o, kiu'j varm'ig'as ni'n kaj kies fotosintez'o don'ad'as al ni energi'o'n kaj viv'o'n? C\u0302u ni est'as liber'a'j de l\u2019 miliard'o'j da pens'o'j kaj sent'o'j, kiu'j tra's\u0302veb'as la univers'o'n kaj kiu'j fekund'ig'as ni'n individu'e kaj kolektiv'e, mens'e kaj emoci'e? C\u0302u ni est'as liber'a'j de j\u0302urnal'o'j kaj nov'aj\u0302'o'j, kiu'j en'ven'as ni'a'n salon'o'n? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la veter'o, de l\u2019 sort'o kaj fortun'o, de amik'o'j kaj mal'amik'o'j, hav'ant'a'j grand'a'n signif'o'n el la vid'punkt'o de la dis'volv'ig\u0302'o kaj la evolu'o de la di'a plan'o? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la fort'o'j, potenc'o'j kaj leg\u0302'o'j, kiu'j kre'is ni'n? C\u0302u ni est'as liber'a'j de la c\u0302iu'tag'a pan'o, de ni'a karm'o kaj de la biologi'a c\u0302en'o al kiu ni aparten'as?"}, {"text_idx": "#000212", "text": "Ankau\u0306 la koncept'o \u201ever'o\u201d est'as oft'e mis'kompren'at'a. Blaise Pascal dir'is: \u201eNi dezir'as trov'i la ver'o'n, sed trov'as nur ne'cert'ec'o'n\u201d kaj Immanuel Kant al'don'is: \u201eSe ni pov'as klar'e nek cert'ig'i nek ne'i, ni pov'as nur kred'i\u201d. Lau\u0306 tiu'j c\u0302i vid'punkt'o'j eklezi'an'o'j ne cert'as sed nur \u201ekred'as\u201d, dezir'as, esper'as. Se ili kontrau\u0306'e \u201ecert'us\u201d pri la ekzist'ad'o de Di'o, konform'e al la konsci'o, ke la font'o de la viv'o est'as am'o kaj sur'baz'e de la vort'o'j de Sankt'a Johano: \u201eDi'o est'as am'o\u201d (N.T. 1 Joh. 4:8, vers. 16), ili pli bon'e dir'u ke ili est'as \u201ecert'ul'o'j\u201d anstatau\u0306 nur'a'j \u201ekred'ant'o'j\u201d. Ja, kiu neniam real'e spert'is am'o'n? Do, kiu ne \u201ecert'as\u201d pri la ekzist'ad'o de Di'o?..."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Est'i religi'a \u2013 praktik'i religi'o'n \u2013 kontakt'i, rilat'i, intersang\u0302i en la plej nobl'a senc'o de la vort'o, liber'ig'it'a de histori'a'j kaj konfesi'a'j mis'kompren'o'j, est'as eg'e grav'a kaj kre'a labor'o. Ec\u0302 liber'pens'ul'o'j kaj ateist'o'j ne pov'as ne'i g\u0302i'n, sam'e kiel kemi'ist'o'j, fizik'ist'o'j kaj politik'ist'o'j, kiu'j ad'e klopod'as util'ig'i si'a'j'n material'o'j'n, rilat'o'j'n kaj kontakt'o'j'n por kolekt'i avantag\u0302'o'j'n kaj ating'i dezir'at'a'j'n rezult'o'j'n. Sen bon'a'j rilat'o'j inter kontrau\u0306'a'j au\u0306 anti'fort'o'j la viv'o ne pov'as dau\u0306r'i."}, {"text_idx": "#000217", "text": "El kvar hom'o'j konsist'as mi'a famili'o: mi kaj mi'a'j patr'in'o, edz'in'o kaj fil'in'o, kiu'j aparten'as do al tri generaci'o'j. Mi'a'opini'e, g\u0302i est'as tre ordinar'a c\u0302in'a famili'o."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Mi'a patr'in'o est'is kamp'ar'an'o, sed pro si'a alt'a ag\u0302'o perd'as labor'kapabl'o'n. S\u0302i nun log\u0302'as en urb'o kun ni. S\u0302i est'as labor'em'a kaj pur'ig'em'a kaj lau\u0306 si'a kapabl'o s\u0302i far'as ankorau\u0306 hejm'a'j'n labor'o'j'n, ekzempl'e kuir'ad'o'n, pur'ig'ad'o'n ktp."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Ali'temp'e s\u0302i babil'as kun najbar'o'j kaj, vesper'mang\u0302'int'e, promen'ad'as sur'strat'e kun si'a'j simil'ag\u0302'a'j amik'in'o'j. Kompren'ebl'e s\u0302i financ'e bezon'as mi'a'n help'o'n, kvankam la c\u0302in'a reg'ist'ar'o c\u0302iu'monat'e donac'as al s\u0302i 110 juan'o'j'n (c\u0302. 13,6 eu\u0306r'o'j'n). Tio ne sufic\u0302'as por viv'ten'i s\u0302i'n. Mi do kun grand'a g\u0302oj'o liver'as al s\u0302i mon'o'n por montr'i mi'n bon'a fil'o."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Mi'a edz'in'o labor'as en hospital'o. S\u0302i'a salajr'o ne est'as grand'a, tamen jam sufic\u0302'as por s\u0302i'a viv'o. Dum liber'a'j tag'o'j s\u0302i au\u0306 dorm'as au\u0306 vizit'as vest'aj\u0302'o-vend'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Vesper'e s\u0302i s\u0302at'as spekt'i televid'film'o'j'n divers'tem'a'j'n. Plac\u0302'as al s\u0302i ankau\u0306 j\u0302urnal'o'j kaj gazet'o'j. Mi dir'as, ke s\u0302i est'as leg'em'ul'in'o kaj sci'o'ric\u0302'ul'in'o, kiu hav'as vast'a'n vid'kamp'o'n dank'e al inform'o'j de la amas'komunik'il'o'j."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Mi'a fil'in'o lern'as en gimnazi'o. Kvankam per mi'a au\u0306t'o la lern'ej'o situ'as nur kvin minut'o'j'n for de ni'a hejm'o, s\u0302i dev'as lau\u0306'regul'e tie tra'nokt'i. Lecion'o'j'n s\u0302i hav'as ek'de fru'maten'o g\u0302is en'lit'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu'j c\u0302in'a'j gimnazi'an'o'j tiel energi'e lern'as por sukces'i en ekzamen'o'j kaj en'ir'i bon'a'n universitat'o'n. Nur sabat'e mi'a fil'in'o pov'as hejm'e'n'ir'i, kiam kun'e ni g\u0302u'as famili'a'n etos'o'n. Tamen c\u0302iu'vesper'e s\u0302i telefon'as al mi kaj mi'a edz'in'o por salut'i ni'n. Tio trankvil'ig'as ni'n."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Kvankam mi kaj mi'a'j kun'babil'ant'o'j log\u0302'as en divers'a'j lok'o'j tra la mond'o, mi sent'as, ke ili est'us c\u0302e mi kvazau\u0306 en la sam'a c\u0302ambr'o. Dank'e al Inter'ret'o ni'a mond'o far'ig\u0302'as pli mal'grand'a."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Kvankam c\u0302iu en mi'a famili'o hav'as propr'a'n viv'manier'o'n, ni bon'e fart'as en etos'o harmoni'a kaj g\u0302oj'o'plen'a. C\u0302iu'j komplet'e sent'as si'n kontent'a'j pri la viv'o."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Ter'trem'o (au\u0306 sism'o) est'as vort'o trist'e kon'at'a en mult'a'j lok'o'j de la planed'o: Japani'o, Indonezio, C\u0302ilio trem'ad'as dau\u0306r'e, se ne c\u0302iu'tag'e. En Eu\u0306rop'o, kun'e kun Greki'o kaj Turki'o, ebl'e est'as Italio la plej kutim'a viktim'o de tiu natur'a event'o, kvankam antau\u0306 ne'long'e rimark'ind'a'j trem'o'j okaz'is ankau\u0306 ali'lok'e (Irlando, Norvegi'o, Pollando, Bulgario, por menci'i nur kelk'a'j'n land'o'j'n, kie la fenomen'o est'as mal'pli oft'a). Oni foj'foj'e ec\u0302 au\u0306d'is, ke la mond'o al'proksim'ig\u0302'as al si'a fin'o, lau\u0306 (mis'kompren'it'a) maja'a profet'aj\u0302'o. La real'o est'as tamen, ke \u201esubit'a'j el'ig'o'j de energi'o akumul'it'a en la ter'krust'o pro la inter'prem'o de ter'krust'a'j plat'o'j\u201d (tiel klar'ig'us geolog'o la signif'o'n de tiu vort'o, el scienc'a vid'punkt'o) c\u0302iam okaz'is sur ni'a ter'o. Por ke ni pov'u parol'i pri tuj minac'ant'a apokalips'o, la mond'o dev'us est'i sku'at'a de katastrof'a'j ter'trem'o'j, eg'e pli detru'a'j ol la sum'e mez'pov'a'j (kvankam tim'ig'a'j), kiu'j okaz'as nun'temp'e."}, {"text_idx": "#000230", "text": "En Italio, en'tut'e, ne mal'oft'as ter'trem'o'j ec\u0302 pli katastrof'a'j ol la last'jar'a'j. Oni memor'u ekzempl'e, en la last'a'j 35 jar'o'j, tiu'j'n, kiu'j sku'is Fri'ul'o'n (1976, 6,4 Richter, 989 viktim'o'j), Irpinion (1980, 6,9 Richter, 2914 viktim'o'j), Umbri'o'n (1997, 6,1 Richter, 11 viktim'o'j), Molizon (2002, 5,4 Richter, 30 viktim'o'j pro la fal'eg'o de baz'lern'ej'o), Abrucon (2009, 6,3 Richter, 308 viktim'o'j). Iel ajn, ankau\u0306 tiu'j, kiu'j frap'is en maj'o 2012 Emili'a Romagna-n (g\u0302is 6,0 Richter, kau\u0306z'int'a'j 26 viktim'o'j'n) ne est'is neglekt'ind'a'j. La mal'sam'o inter la unu'e menci'it'a'j region'o'j kaj la last'a est'as, ke Emili'a Romagna g\u0302is nun est'is apenau\u0306 konsider'at'a kiel dang\u0302er'a are'o el sism'a vid'punkt'o. Ni ne tro'ig'os, asert'ant'e, ke la log\u0302'ant'ar'o viv'is lau\u0306 si'a opini'o en tut'e sen'risk'a region'o: la last'a'j kompar'ebl'a'j trem'o'j en tiu region'o okaz'is fakt'e antau\u0306 du'on'jar'mil'o. Kaj est'as klar'e, ke la memor'o pri tiu'j trem'o'j, okaz'int'a'j en epok'o, en kiu oni ankorau\u0306 ne kolekt'is scienc'a'j'n, fid'ind'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n pri sism'ologi'o, est'is en la kap'o de la lok'ul'o'j \u2013 kvankam ne en tiu de la fak'ul'o'j \u2013 tut'e mal'aper'int'a."}, {"text_idx": "#000231", "text": "En ali'a'j land'o'j de la mond'o ter'trem'o'j detru'as, sed ankau\u0306 instru'as afer'o'j'n. C\u0302ef'e en Japani'o kaj en soci'o'j pli matur'a'j ol iu'j mediterane'a'j, la hom'o'j lern'is bon'e kun'viv'i kun la \u201esurpriz'o'j\u201d de la natur'o. Tie hom'o'j rigard'as ter'trem'o'n kiel pluv'o'n, neg\u0302'o'n au\u0306 ajn'a'n natur'a'n fenomen'o'n, nepr'e akcept'end'a'n kaj akord'ig'ebl'a'n kun la normal'a viv'o. En Italio tio neniam okaz'is g\u0302is nun: la pli'mult'o de la ital'o'j kon'as nek la dang\u0302er'ec'o'n de si'a log\u0302'are'o, nek statistik'o'j'n pri la last'a'j ter'trem'o'j en la are'o, nek \u2013 tiom pli grav'e \u2013 la g\u0302ust'a'n si'n'ten'o'n, kiu'n oni dev'us montr'i okaz'e de ter'trem'o: kas\u0302'ig\u0302'i sub tabl'o, kur'i sub pord'o'n au\u0306 tuj eskap'i ekster'e'n (descend'ant'e s\u0302tup'ar'o'n au\u0306 ec\u0302 salt'ant'e de la balkon'o) por la ital'o'j est'as pli-mal'pli la sam'a afer'o."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Oni forges'as, ke Italio c\u0302iam est'is en si'a histori'o mal'imun'a kontrau\u0306 ter'trem'o'j. Tio de'pend'as de g\u0302i'a geologi'o kaj neni'u respond'ec'as pri tio. En la last'a'j jar'o'j, Inter'ret'o kaj la ceter'a'j teknologi'o'j help'is dis'vast'ig'i rapid'e kaj facil'e la nov'aj\u0302'o'j'n pri la du \u201egrand'a'j\u201d ter'trem'o'j okaz'int'a'j en la centr'o'sud'a kaj centr'o'nord'a Italio. Kaj iu'j ekster'land'e fal'is el la nub'o'j."}, {"text_idx": "#000234", "text": "C\u0302u do ebl'as ter'trem'o en Italio? Tamen tut'e ne tem'as pri nov'a afer'o. Io pli'a dir'end'as: Italio est'as relativ'e facil'e traf'ebl'a ec\u0302 de cunam'o. Terur'a (mort'ig'int'e 100 000 person'o'j'n) est'is tiu de 1908, kiu traf'is Sicilion kaj Kalabrion, sed pri kiu la ital'o'j, inkluziv'e la reg'ist'ar'o'n, jam est'as forges'int'a'j. Fakt'e oni em'as konstru'i long'a'n pont'o'n ekzakt'e en la sam'a punkt'o, kie cunam'o tiam okaz'is, dum azi'a'j fak'ul'o'j asert'as, ke g\u0302i neniu'okaz'e rezist'us al ter'trem'o super'a al 7 grad'o'j de la skal'o Richter, kia okaz'is antau\u0306 mal'pli ol jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Krom la oft'ec'o de ter'trem'o'j kaj mar'trem'o'j, kelk'foj'e detru'a'j, oni menci'u ankau\u0306 la c\u0302e'est'o'n en Italio de vulkan'o'j. Plur'a'j el ili, kiel Etn'o kaj Vezuvi'o, kaj Strombol'o, est'as ankorau\u0306 aktiv'a'j, kaj neni'o'n bon'a'n signif'as la fakt'o, ke Vezuvi'o dum 2000 jar'o'j dorm'as. Iam g\u0302i vek'ig\u0302'os, kiel c\u0302iu'j dorm'ant'o'j. Eventual'e, tio pli'alt'ig'as la risk'o'n de nov'a detru'eg'a erupci'o en la ven'ont'a'j jar'o'j au\u0306 jar'dek'o'j. La fak'ul'o'j sci'as, ke g\u0302i normal'e hav'as fort'a'n erupci'o'n c\u0302iu'jar'mil'e, kaj jam pas'is bedau\u0306r'ind'e, por tiu'j, kiu'j konstru'ig'is vila'o'j'n sur g\u0302i'a'j flank'o'j, la du'obl'o de la temp'o. Oni last'a'temp'e parol'as ankau\u0306 pri grand'a vulkan'o (nom'ig\u0302'ant'a Marsili), kiu si'n trov'as sub'akv'e en Tiren'a Mar'o. Tiu mem est'as rigard'at'a aktiv'a kaj g\u0302i'a vek'ig\u0302'o, iu'tag'e ne mal'probabl'a, hav'us katastrof'a'j'n sekv'o'j'n en Italio kaj ne nur tie."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Ni re'ven'u tamen al ter'trem'o'j. De kio de'pend'as la sism'ec'o de Italio? Kaj kiu'j est'as la plej dang\u0302er'a'j lok'o'j?"}, {"text_idx": "#000237", "text": "Pli facil'e est'os komenc'e asert'i, kiu region'o (c\u0302ar tem'as pri unu'sol'a) est'as sekur'a: Esperant'o-parol'ant'o'j vizit'u sen'tim'e Sardinion, kiu est'as, ne nur pro tio, ver'e rav'a insul'o. La ceter'a'j region'o'j de la t.n. kontinent'a Italio (inkluziv'e tamen de Sicilio) mal'e risk'as, precip'e Fri'ul'o, Abruco, Umbri'o kaj Irpinio (inter Kampani'o kaj Basilikato). Tut'e ne hazard'e en c\u0302iu'j c\u0302i are'o'j okaz'is en la last'a'j 35 jar'o'j fort'eg'a'j ter'trem'o'j. Oni imag'u Italion kiel aj\u0302'o'n est'ant'a'n inter martel'o kaj ambos'o: sen'vol'e, g\u0302i si'n trov'as g\u0302ust'e mez'voj'e inter Afrik'o kaj Eu\u0306razi'o (t.e. la eg'a kontinent'o, kiu en'hav'as kaj Eu\u0306rop'o'n kaj Azi'o'n). La t.n. nigr'a kontinent'o, Afrik'o, supr'e'n'ir'as iom post iom c\u0302iu'jar'e, kaj Italion pus\u0302'ad'as nord-orient'e'n."}, {"text_idx": "#000238", "text": "La sort'o de la ital'a du'on'insul'o, ec\u0302 se post milion'o'j da jar'o'j, est'os komplet'e unu'ig\u0302'i kun la balkana du'on'insul'o, dum la fekund'a Pad'a Eben'aj\u0302'o (au\u0306 Val'o de Pad'o) mal'aper'os, kun'prem'ig\u0302'int'e inter Apenin'o'j kaj Alp'o'j. La last'a'j trem'o'j rilat'as ekzakt'e tiu'n kun'prem'o'n, kiu far'ig\u0302'os per'e de ter'trem'o'j c\u0302iam pli evident'a al la g\u0302is nun trankvil'a'j log\u0302'ant'o'j. La strang'ec'o de Italio est'as, ke la du plat'o'j (la afrik'a kaj la eu\u0306razi'a) tranc\u0302'as g\u0302i'n je du part'o'j. Pro iu ne facil'e klar'ig'ebl'a kial'o, nord-orient'a Italio aparten'as al la afrik'a plat'o, dum kelk'a'j part'o'j de Sicilio al la eu\u0306razi'a. Tem'as pri strang'a inter'plekt'o. Tiu situaci'o string'as Italion sam'e kiel makzel'o. Kaj la prem'o kaj la rezist'o est'as grand'a'j: kaj lau\u0306'regul'e, post dek'o au\u0306 dek'kvin'o da jar'o'j, jen ne'evit'ebl'e nov'a ter'trem'o, ne mal'oft'e super'a ec\u0302 al 6 grad'o'j de la skal'o de Richter. C\u0302i-rilat'e, est'us interes'e vid'i, kial neni'u plu uz'as la skal'o'n, koncern'a'n la damag\u0302'o'j'n kaj ne la preciz'a'n magnitud'o'n, kre'it'a'n de la ital'o Mercalli."}, {"text_idx": "#000239", "text": "La c\u0302i-jar'a'j ter'trem'o'j okaz'int'a'j en Emili'a Romagna, kvankam ne apart'e fort'a'j lau\u0306 la sism'olog'o'j, ig'is Apenin'o'j'n supr'e'n'ir'i, en'e de mal'mult'a'j tag'o'j, je 15 cm. Oni dev'as rigard'i la traf'it'a'n region'o'n ec\u0302 bon's\u0302anc'a, pro tio, ke la tie'a ter'trem'o okaz'is je du c\u0302ef'a'j faz'o'j: se, anstatau\u0306 du, est'us okaz'int'a nur unu grand'a ter'trem'o, hodiau\u0306 ni cert'e parol'us pri eg'e pli mult'a'j ol 26 mort'int'o'j, ebl'e pri mil'o'j, kiel ali'flank'e okaz'is en la 1970-aj kaj 1980-aj jar'o'j en ali'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Oni opini'as, ec\u0302 konvink'it'e, ke ter'trem'o'j ne est'as antau\u0306'vid'ebl'a'j. Tamen aper'as de temp'o al temp'o \u201eilumin'it'o'j\u201d, kiu'j, kvankam ne oficial'e re'kon'it'a'j de si'a'j koleg'o'j, jam de jar'o'j sonor'ig'as alarm'o'n (sen'rezult'e) antau\u0306 plej grand'a'j sism'a'j event'o'j. Iu'j scienc'ul'o'j de la t.n. International Centr'e for Theoretical Physics (ICTP) kaj de la Universitat'o de Triest'o, jam en mart'o 2012 rimark'ig'is, ke fort'a ter'trem'o pov'us traf'i Emili'a Romagna-n, kaj la 4an de maj'o 2012 ili ec\u0302 hav'is asemble'o'n por pri'diskut'i tio'n. Post 16 tag'o'j, la ter'trem'o ja okaz'is. Neni'u inform'is la log\u0302'ant'ar'o'n, c\u0302ar oni tut'e ne memor'is av'a'j'n kaj pra'av'a'j'n rakont'o'j'n pri ter'trem'o'j en la are'o, kaj ankau\u0306 c\u0302ar en Italio, se iu asert'us publik'e tia'n afer'o'n, ali'ul'o'j jur'e plend'us kontrau\u0306 tiu pro \u201esen'kial'a alarm'o\u201d. C\u0302u oni ne rajt'as en demokrati'a land'o liber'e parol'i? Pri'zorg'i tio'n, kio pov'us okaz'i, por c\u0302iu eventual'aj\u0302'o, ne est'us mal'util'a afer'o. Se neni'o okaz'as, des pli bon'e. Sed scienc'ul'o'j neniam parol'as mal'sag\u0302'e. Ili s\u0302ajn'e sci'as si'a'n fak'o'n."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Hodiau\u0306 est'as iu fak'ul'o, prof. Alessandro Martelli, kiu inform'as, ke terur'a ter'trem'o (ebl'e g\u0302is 7,5 grad'o'j de la skal'o de Richter) \u201ever's\u0302ajn'e\u201d (c\u0302u por ne est'i linc\u0302'it'a?) frap'os en'e de kelk'a'j monat'o'j la sud'a'n Italion (Kampani'o'n, Kalabrion, Sicilion). Oni hav'as instrument'o'j'n por kalkul'i, sur'baz'e de la last'a'j trem'o'j, kio pov'os okaz'i en ali'a'j region'o'j de la land'o. Sed neni'u au\u0306skult'as li'n. Li delir'as, li est'as vizi'ul'o au\u0306 fol'ul'o. Sam'kiel Giampaolo Giuliani, kiu en 2009 en Abruco est'is antau\u0306'vid'int'a la ter'trem'o'n, kiu post'e ja traf'is la c\u0302ef'urb'o'n de la region'o (L'Aquila). Sur'baz'e de empiri'a'j esplor'o'j, baz'it'a'j sur la kvant'o'j de radon'o sub'ter'e, li est'is cert'a pri la tuj'ec'o de terur'a ter'trem'o, sed li ne pov'is sav'i ies viv'o'n, c\u0302ar neni'u don'is al li la ebl'ec'o'n dis'vast'ig'i vast'a'skal'e si'a'j'n teori'o'j'n. Koincid'o'j. Ter'trem'o pov'as okaz'i ie ajn, iam ajn. Kial ne las'i la log\u0302'ant'o'j'n dorm'i trankvil'e kaj kas\u0302'i la kap'o'n sub'ter'e? Pri strut'a (kaj stult'a) politik'o oni dev'us parol'i."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Sen'dub'e ne est'us simpl'e au\u0306 sag\u0302'e tut'e evaku'i region'o'j'n, kie mil'o'j au\u0306 milion'o'j da famili'o'j log\u0302'as, pro nur'a supoz'o, ke io dang\u0302er'a pov'us okaz'i. Sed kiom kost'us almenau\u0306 inform'i pri la simpl'a ekzist'o de tia risk'o kaj pri la manier'o si'n'ten'i dum'ter'trem'e au\u0306 post'ter'trem'e? Tia'j'n afer'o'j'n c\u0302iu'j dev'us ek'sci'i en baz'lern'ej'o, kiel ajn. La nombr'o de eventual'a'j viktim'o'j s\u0302ajn'e mal'supr'e'n'ir'us, kaj oni g\u0302eneral'e \u201ematur'ig\u0302'us\u201d kiel popol'o. Ali'flank'e ne tem'as pri nur'a hipotez'o, pri sen'kial'a tim'o, sed pri kalkul'o'j, kiu'j est'is plen'um'it'a'j sur la baz'o de statistik'o'j kaj precip'e de real'a'j trem'o'j, kiu'j j\u0302us okaz'is en la nord'a Italio, klar'e lig'it'a el geologi'a/tekton'ik'a vid'punkt'o al la sud'a."}, {"text_idx": "#000243", "text": "Sed fatal'ism'o plac\u0302'as pli mult'e al la ital'o'j, kiu'j prefer'as atend'i katastrof'o'n por post'e direkt'i la fingr'o'n al la proksim'ul'o, kalkul'ant'e kaj pag'ant'e la damag\u0302'o'j'n (c\u0302iam kun mal'mult'a'j bon's\u0302anc'ul'o'j/ruz'ul'o'j pret'a'j ekspluat'eg'i la situaci'o'n por pli'ric\u0302'ig\u0302'i, kio okaz'is ekzempl'e ek'de 1980 en la sud'a Italio, kie oni ankorau\u0306 frot'as si'a'j'n man'o'j'n dank'ant'e por la tiam'a ter'trem'o), anstatau\u0306 el'spez'i maksimum'e tri'on'o'n de tiu tut'a mon'sum'o por prevent'i fal'o'j'n, konstru'i (au\u0306 re'konstru'i) lau\u0306'leg\u0302'e kaj tiel precip'e sav'i plur'a'j'n hom'a'j'n viv'o'j'n. Prefer'e prevent'i ol kurac'i, dir'as ital'a reklam'o pri dent'o'past'o. Sed en mi'a et'kompren'a land'o, kaj ali'lok'e, oni prefer'as viv'i en g\u0302u'o kaj bru'o, dum tio ebl'as, g\u0302is la ter'o trem'as."}, {"text_idx": "#000244", "text": "C\u0302i-jar'e, vojag\u0302'ant'e en Lagoso, la plej popol'amas'a urb'o nig\u0302eria, mi au\u0306d'is vir'o'n demand'i pri sid'lok'o, kaj c\u0302u li pov'os g\u0302i'n okup'i. Vir'in'o, kiu sid'is proksim'e al mi, respond'is en la joruba, mi'a ge'patr'a lingv'o: \u201eTie ne ek'sid'u. La lok'o aparten'as al hau\u0306s'a sinjor'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000246", "text": "Iam c\u0302in'a frau\u0306l'in'o kaj mi vizit'is Guangzhou, prosper'a'n sud'a'n urb'o'n c\u0302in'a'n, kie nun log\u0302'as kaj komerc'as mil'o'j da afrik'an'o'j kaj mez-azi'an'o'j. La c\u0302in'in'o demand'is: \u201eC\u0302u vi felic\u0302'as kaj sent'as vi'n hejm'e, vizit'ant'e lok'o'n, kie trov'ig\u0302'as hom'o'j kun vi'a hau\u0306t'kolor'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000247", "text": "Mi respond'is: \u201eMi felic\u0302'as kaj sent'as mi'n hejm'e, kiam oni ne parol'as pri hau\u0306t'kolor'o kaj naci'ec'o por montr'i diferenc'o'j'n inter hom'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000248", "text": "Iam jun'ul'o dir'is al mi, vid'int'e, ke uson'a blank'ul'o kaj mi sur'voj'e renkont'ig\u0302'is kaj babil'is: \u201eSurpriz'as mi'n, ke vi, afrik'an'o, pov'as amik'ig\u0302'i kun blank'ul'o.\u201d Mi ne memor'as mi'a'n preciz'a'n respond'o'n, sed mi klar'ig'is, ke, por iu'j, hau\u0306t'kolor'o'j ne bar'as inter'hom'a'j'n rilat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Pri'skrib'i hom'o'n per land'o, hau\u0306t'kolor'o, alt'ec'o, naci'ec'o ktp tut'e normal'as, de'pend'e de la situaci'o, ekzempl'e kiam tem'as pri krim'o. Sed en ni'a mond'o oni tro mal'just'e tiel pri'skrib'as por indik'i ne'aparten'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000250", "text": "La lagosa sam'trib'an'in'o mi'a (ebl'e krist'an'in'o) el la sud'o de mi'a land'o ebl'e tiel parol'is, c\u0302ar la sinjor'o (ebl'e islam'an'o) ven'is el la nord'o. Inter ili mank'is unu'ec'o. Se la sid'lok'o aparten'us al sam'trib'an'o, s\u0302i est'us dir'int'a simpl'e, ke la lok'o jam est'as pren'it'a, ne menci'ant'e la naci'ec'o'n de la okup'ant'o."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Kresk'as la nombr'o de c\u0302am'o'j en la Tatra Naci'a Park'o en Slovaki'o kaj Pollando. Lau\u0306 zoologi'ist'o'j c\u0302i-jar'e tie viv'as en'tut'e 950 c\u0302am'o'j: 675 en Slovaki'o, 275 en Pollando. Ili g\u0302u'as en la park'o bon'a'j'n natur'a'j'n viv'kondic\u0302'o'j'n, opini'as fak'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000253", "text": "La c\u0302am'o mont'ar'a tatra (scienc'e \u201eRupicapra rupicapra tatrica\u201d) est'as sub'speci'o de la c\u0302am'o mont'ar'a, kiu viv'as en Eu\u0306rop'o nur en part'o'j de Slovaki'o kaj Pollando. Ambau\u0306 seks'o'j port'as sur'kap'e korn'o'n kaj flav'blank'a'n desegn'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Tatroj (slovak'e kaj pol'e \u201eTatry\u201d) est'as mont'ar'a region'o en Karpat'o'j. La pli'mult'o de la mont'ar'o situ'as en Slovaki'o, et'a part'o en Pollando. En 1949 viv'is en Tatroj nur 160 c\u0302am'o'j."}, {"text_idx": "#000255", "text": "Iam, kiam la post'rest'int'a'j temp'o'j est'is la plej modern'a'j, fier'a postiljon'o de sur pomp'a kales\u0302'o korn'o'ton'e dis'trumpet'is si'a'n al'ven'o'n en vilag\u0302'o'j, urb'et'o'j kaj urb'o'j. La hom'o'j kun'kur'is kaj gap'e c\u0302irkau\u0306'is la c\u0302ar'o'n por vid'i, kiu ricev'as pos\u0302t'e g\u0302oj'ig'a'n au\u0306 larm'ig'a'n nov'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Dum'viv'a'j pos\u0302t'ist'o'j en Germanio ne plu ekzist'as. I'a'j por'temp'e dung'it'a'j pos\u0302t'ec'e vest'it'a'j ul'o'j-ul'in'o'j tra'kur'as la strat'o'j'n kaj j\u0302et'as leter'o'j'n lau\u0306 oft'e tre larg\u0302'anim'a kompren'o."}, {"text_idx": "#000258", "text": "Tial ne mal'oft'e \u201eperd'ig\u0302'as\u201d leter'o'j, au\u0306 aper'as tut'e fremd'a'j send'aj\u0302'o'j en la propr'a leter'uj'o (\u201emis'j\u0302et'o'j\u201d oni nom'as ili'n en la statistik'o), kiu'j'n oni re'port'as ne'mal'ferm'it'a'j al la pos\u0302t'ofic'ej'o."}, {"text_idx": "#000260", "text": "C\u0302u vi pov'as trankvil'e sid'i, se vi post tuj'moment'a inter'ret'a anonc'o, atend'as per'pos\u0302t'a'n send'aj\u0302'o'n almenau\u0306 post'post'tag'mez'e? Oni kutim'as nom'i la ordinar'a'n pos\u0302t'serv'o'n \u201ehelik'o'pos\u0302t'o\u201d kaj kutim'as helik'e atend'i."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Sed, c\u0302u est'as toler'ebl'e ek'sci'i, ke leter'o ne aper'os c\u0302e vi pro nur unu (mal'grav'a) mis'liter'o en la adres'o, ke oni oficial'e re'send'is la tut'o'n al la adres'int'o, kaj ke tiu alt'instanc'a trakt'ad'o bezon'is ses semajn'o'j'n? C\u0302u ni ver'e viv'as en Eu\u0306rop'a Uni'o en la jar'o 2012?"}, {"text_idx": "#000262", "text": "Tamen por skrib'em'a hom'o est'as solv'o. Ekzempl'e, verk'int'e, mi ne plu send'as mi'a'j'n artikol'o'j'n pos\u0302t'e, sed kurag\u0302'as trans'don'i ili'n ret'e al MONATO. Malgrau\u0306 Inter'ret'o, la nov'a mond'o tie por la ofic'ant'o'j cert'e ne est'as tut'e sen'problem'a (sen'dub'e nur pro la mis'o'j de la ekster'a'j kun'labor'em'ul'o'j), sed almenau\u0306 re'ag'as afabl'e kaj tuj la c\u0302ef'o Pau\u0306lo Gubbins."}, {"text_idx": "#000263", "text": "Kaj mi ver'e dev'as g\u0302oj'i, ke mi ne plu est'as dev'ig'at'a send'i al li, redaktor'o pri \u201eModern'a viv'o\u201d, la tut'o'n helik'o'pos\u0302t'e, sed elektron'ik'e. Fakt'e mi dev'as g\u0302oj'i, c\u0302ar subit'e ne plu ekzist'as ni'a kutim'a, tradici'a, lau\u0306'ord'a pos\u0302t'ofic'ej'o."}, {"text_idx": "#000264", "text": "Tiu ja jam de'long'e ne plu instituci'e funkci'ad'as. La antau\u0306'e s\u0302tat'a entrepren'o privat'ig'is kaj vend'is kaj la dom'o'n kaj la teren'o'n. Tiam la pos\u0302t'a'n posten'o'n trans'pren'is bak'ist'o. Nun de unu tag'o al la sekv'a tiu sen'avert'e c\u0302es'ig'is la pos\u0302t'ej'a'n serv'o'n."}, {"text_idx": "#000266", "text": "En Romo 54-jar'a lok'a rab'ist'o en'ir'is kun fals'a bomb'o en pos\u0302t'a'n ofic'ej'o'n (ili funkci'as en Italio simil'e al bank'o'j), sed ne sukces'is konduk'i la rab'o'n al g\u0302i'a fin'o."}, {"text_idx": "#000267", "text": "Antau\u0306 la okul'o'j de polic'an'o'j, vok'it'a'j de mal'varm-sang'a ofic'ist'in'o kaj tuj al'kur'int'a'j, la vir'o fakt'e ne el'ten'is la strec\u0302'o'n kaj hav'is infarkt'o'n."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Tial la g\u0302endarm'o'j, au\u0306 pli preciz'e la karaben'ist'o'j (ital'lingv'e \u201ecarabinieri\u201d), improviz'e ek'rol'is kiel fleg'ist'o'j. Anstatau\u0306 li'n arest'i kaj sub'met'i al pri'demand'ad'o, ili port'is li'n al la plej proksim'a mal'san'ul'ej'o. Kurac'ist'o'j urg\u0302'e operaci'is kaj tiel sav'is la viv'o'n de la fripon'o."}, {"text_idx": "#000269", "text": "La pacient'o tut'kor'e dank'is al la karaben'ist'o'j, sed baldau\u0306 kompren'is, ke la afer'o por li ne tiom felic\u0302'e fin'ig\u0302'os. Apenau\u0306 la rab'ist'o, tau\u0306g'a kiel c\u0302ef'rol'ul'o de humur'aj\u0302'o au\u0306 de komik'a film'o, est'os konvalesk'int'a, atend'os li'n proces'o pro la rab'o'prov'o."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Ja\u0301n Kubis\u030c [j'a'n kubis\u0302] ricev'is la orden'o'n pro ekster'ordinar'a sub'ten'o al mond'pac'o kaj sekur'ec'o en Eu\u0306rop'o dum si'a diplomat'a karier'o."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Komenc'ig\u0302'is la histori'o kaj tradici'o'j de la levoc\u0302a sankt'ej'o en 1247, kiam est'is konstru'it'a unu'a'foj'e mal'grand'a kapel'o (preg\u0302'ej'et'o) kiel dank'esprim'o al Maria pro la sav'o de la lok'a'j log\u0302'ant'o'j el invad'o de tatar'o'j (1241-1242). De tiam komenc'is okaz'i dank'esprim'a'j procesi'o'j ankau\u0306 el apud'a'j vilag\u0302'o'j. Francisk'an'o'j, minoritoj, kiu'j ven'is al Levoc\u030ca en 1311, komenc'is celebr'i la fest'o'n de la Vizit'ad'o de la Virg'ul'in'o Maria."}, {"text_idx": "#000274", "text": "En la du'a du'on'o de la 15a jar'cent'o la kapel'o sur la mont'o Marian'o est'is jam tro mal'grand'a por la kresk'ant'a nombr'o de pilgrim'ant'o'j, kaj pro tio lok'a paroh\u0302'estr'o en 1470 re'konstru'is la kapel'o'n al nov'gotik'a preg\u0302'ej'o kaj instal'is la gotik'a'n statu'o'n de la Virg'ul'in'o Maria. En 1673 la marian'a mont'o akir'is la pap'a'n indulgenc'dokument'o'n."}, {"text_idx": "#000275", "text": "Vizit'o de la Sankt'a Patr'o"}, {"text_idx": "#000276", "text": "La grav'ec'o'n de c\u0302i tiu pilgrim'a lok'o rimark'is ankau\u0306 la Sankt'a Seg\u0302'o. La pap'o Johano Pau\u0306lo la 2a rang'alt'ig'is la preg\u0302'ej'o'n de Vizit'ad'o de la Virg'ul'in'o Maria la 26an de januar'o 1984 al bazilik'o minor'a. Kaj 11 jar'o'j'n post'e la Sankt'a Patr'o Johano Pau\u0306lo la 2a person'e vizit'is la marian'a'n mont'o'n en la c\u0302e'est'o de pli ol 650 000 pilgrim'ant'o'j el Slovaki'o, Pollando, Ukrainio, C\u0302eh\u0302i'o, Hungari'o kaj Rumani'o."}, {"text_idx": "#000277", "text": "La pilgrim'ant'o'j vizit'ad'as la pilgrim'ej'o'n preskau\u0306 c\u0302iu'tag'e, de printemp'o g\u0302is mal'fru'a au\u0306tun'o."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Membr'o'j de la eu\u0306rop'a asoci'o de marian'a'j pilgramadaj urb'o'j elekt'is la 3an de oktobr'o 2005 Levoc\u030ca kaj la marian'a'n mont'o'n kiel membr'o'j'n de si'a asoci'o. La mal'grand'a pilgrim-urb'et'o Levoc\u030ca est'is tiel inkluziv'it'a inter la mond'a'j pilgrim'ad'a'j marian'a'j centr'o'j kiel Lurd'o, C\u0302enstoh\u0302ovo, Fa\u0301tima ktp."}, {"text_idx": "#000279", "text": "Du jar'o'j'n post la aper'o de urb'an'o, inicial'o'j dc, nun kon'at'a kiel i.d.c. (c\u0302u pli lingv'e neu\u0306tral'a nom'o?), publik'ig'is du'a'n plen'a'n album'o'n, sign'o'j de viv'. G\u0302eneral'e la album'o simil'as al urb'an'o, kun orel'kapt'a'j elektron'ik'a'j melodi'o'j en la komenc'o kaj mal'rapid'a'j melankoli'a'j kant'o'j en la du'a part'o. Plej'part'o est'as nov'a'j kant'o'j kun kelk'a'j, kiu'j jam au\u0306d'ebl'is en koncert'o'j antau\u0306'e. La plej el'star'a kant'o est'as La fin'a venk', kiu jam en Inter'ret'o aper'is kun akompan'a film'et'o."}, {"text_idx": "#000280", "text": "Resum'e, Sign'o'j de viv' est'as rekomend'ind'a al s\u0302at'ant'o'j de i.d.c., kaj al s\u0302at'ant'o'j de elektr'o'pop'a muzik'o, sed ac\u0302et'u unu'e la unu'a'n disk'o'n urb'an'o."}, {"text_idx": "#000281", "text": "Dau\u0306r'e kresk'as en Slovaki'o la nombr'o de infan'o'j nask'ig\u0302'int'a'j en ne'ge'edz'a rilat'o. En 2006, lau\u0306 raport'o de la ministeri'o pri san'o, nask'ig\u0302'is 14 888 ekster'ge'edz'a'j infan'o'j, en 2010 20 009."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Tio reprezent'as tri'on'o'n de c\u0302iu'j nov'nask'it'a'j infan'o'j en Slovaki'o. La mez'a ag\u0302'o de nask'ant'in'o'j en 2010 ating'is 28,32 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000283", "text": "Unu'a'foj'e en la histori'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, la traktat'o de Lisbon'o en 2007 oficial'ig'is mal'ferm'a'n kaj regul'a'n dialog'o'n inter eu\u0306rop'a'j instituci'o'j, eklezi'o'j, religi'o'j kaj komun'um'o'j de divers'a'j kred'o'j. Spit'e la g\u0302eneral'a'n percept'o'n, ke religi'a'j kaj kred'a'j demand'o'j for'est'is de la eu\u0306rop'a integr'ig\u0302'o, tamen est'as kon'at'a'j long'e'dau\u0306r'a'j kontakt'o'j inter religi'ul'o'j, politik'ist'o'j kaj eu\u0306rop'uni'a'j s\u0302tat'ofic'ist'o'j ek'de la Deklar'o de Schuman1 de 1950 g\u0302is hodiau\u0306. Analiz'o de la religi'a'j kontakt'o'j far'it'a'j dum tiu period'o mal'kas\u0302'as, ke 120 grup'o'j reprezent'ant'a'j katolik'a'j'n, protest'ant'a'j'n, anglikan'a'j'n, ortodoks'a'j'n, jud'a'j'n, islam'an'a'j'n, hindu'a'j'n, budh'an'a'j'n kaj framason'a'j'n komun'um'o'j'n dialog'is kun la Eu\u0306rop'a Komision'o."}, {"text_idx": "#000284", "text": "Publik'privat'a'j inter'rilat'o'j est'as rezult'o el person'a'j religi'a'j interes'o'j de politik'ist'o'j kaj ofic'ist'o'j koncern'at'a'j en la trakt'ad'o de eu\u0306rop'a kun'labor'o, kaj ne el sistem'a politik'o pri religi'o. Malgrau\u0306 la g\u0302eneral'a opini'o, ke la rom'katolik'a eklezi'o est'is la unu'a apog'ant'o de la trakt'ad'o pri eu\u0306rop'a integr'ig\u0302'o post la du'a mond'milit'o, fakt'e est'is la ekumen'a mov'ad'o dum la inter'milit'a period'o, kiu star'ig'is la unu'a'n trans'naci'a'n grup'o'n por konsider'ad'o de religi'o, form'it'a'n de protest'ant'a'j kaj anglikan'a'j eklezi'ul'o'j kaj politik'ist'o'j konsil'ant'a'j eklezi'o'j'n pri eu\u0306rop'a integr'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000285", "text": "Prov'a'j rilat'o'j dis'volv'ig\u0302'is el la decid'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o inter'rilat'i kun eklezi'o'j kaj religi'o'j en 1982. Tiu'j inter'rilat'o'j far'ig\u0302'is formal'a'j en 1990, post kiam la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o lanc\u0302'is publik'a'n debat'o'n. Rezult'e de tio, kresk'ant'a nombr'o de eklezi'o'j kaj komun'um'o'j de divers'a'j kred'o'j star'ig'is ofic'ej'o'j'n en Bruselo. Tiel ili iniciat'is la inter'rilat'o'j'n kun eu\u0306rop'a'j instituci'o'j, kiu'j efektiv'e okaz'is ek'de 2007, kiam ver'a'j instituci'a'j inter'rilat'o'j komenc'ig\u0302'is. La instituci'ig'o stimul'is regul'a'j'n publik'a'j'n kun'sid'o'j'n inter alt'rang'a'j religi'a'j gvid'ant'o'j kaj eu\u0306rop'uni'a'j ofic'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000286", "text": "La Komision'o est'as la sol'a eu\u0306rop'a instituci'o rekt'e direkt'ant'a la inter'kred'a'n dialog'o'n, sed est'as propon'o kre'i simil'a'n mekanism'o'n en la Eu\u0306rop'a Parlament'o."}, {"text_idx": "#000287", "text": "Kvankam religi'a'j demand'o'j rest'as sub la jurisdikci'o de la eu\u0306rop'uni'a'j membr'o's\u0302tat'o'j, tamen la kresk'ant'a nombr'o de ofic'ej'o'j de religi'a'j instituci'o'j c\u0302e Eu\u0306rop'a Uni'o est'as indik'o, ke la afer'o'j pri fid'o grav'as en la koridor'o'j de la eu\u0306rop'a'j instituci'o'j kaj en la konstru'ad'o de la eu\u0306rop'a politik'a sistem'o."}, {"text_idx": "#000288", "text": "1. La Deklar'o de Schuman de la 9a de maj'o 1950 est'is reg'ist'ar'a propon'o de Robert Schuman, la tiam'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j de Franci'o, por kre'i nov'a'n organiz'a'n form'o'n de s\u0302tat'o'j en Eu\u0306rop'o. (red.)"}, {"text_idx": "#000290", "text": "Sekular'ig'o minac'as la brit'a'n soci'o'n, dir'is Sayeeda Warsi, estr'o de alt'nivel'a brit'a delegaci'o dum oficial'a vizit'o al la Pap'o. S\u0302i al'don'is, ke sekular'ism'a'j aktiv'ul'o'j akapar'as la soci'a'n viv'o'n. La plej klar'a ekzempl'o est'as la mal'permes'o en kelk'a'j lok'o'j vid'ig'i au\u0306 port'i religi'a'j'n sign'o'j'n en'e de reg'ist'ar'a'j konstru'aj\u0302'o'j au\u0306 lok'o'j, kie religi'o est'as periferi'a au\u0306 mal'pli'grav'ig'it'a en la publik'a sfer'o."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Baron'in'o Warsi, la unu'a islam'an'in'o serv'ant'a kiel ministr'o, koment'is, ke unu el la plej mal'trankvil'ig'a'j aspekt'o'j de tiu aktiv'ism'o est'as g\u0302i'a kern'a ne'toler'em'o. G\u0302i montr'as simil'a'j'n trajt'o'j'n kiel total'ism'a reg\u0302im'o, rifuz'ant'e la rajt'o'n je religi'a ident'ec'o. S\u0302i opini'is, ke la plej bon'a manier'o antau\u0306'e'n'ig'i la soci'a'n harmoni'o'n est'as met'i krist'an'ism'o'n en la centr'o'n de la publik'a viv'o. \u201eTre oft'e oni suspekt'as la kred'o'n en Eu\u0306rop'o pro la baz'a mis'koncept'o, ke por la kre'ad'o de egal'ec'o inter la minoritat'o'j oni bezon'us for'vis\u0302'i si'a'n religi'a'n hered'aj\u0302'o'n. Hom'o'j dev'as sent'i si'n fort'a'j pri si'a'j religi'a'j ident'ec'o'j kaj pli cert'a'j pri si'a'j kred'o'j\u201d, s\u0302i fin'is."}, {"text_idx": "#000292", "text": "Sukces'o'n rikolt'is jun'a'j slovak'o'j c\u0302e astronomi'a olimpi'ad'o en Brazilo. Kvin gimnazi'an'o'j gajn'is du or'a'j'n kaj unu arg\u0302ent'a'n medal'o'j'n."}, {"text_idx": "#000294", "text": "La ide'o pri inter'naci'a astronomi'a olimpi'ad'o ek'est'is inter reprezent'ant'o'j de Taj'land'o, Indonezio, Irano, C\u0302ini'o kaj Pollando. La unu'a olimpi'ad'o okaz'is en Taj'land'o en 2007, la ven'ont'a okaz'os en Greki'o."}, {"text_idx": "#000295", "text": "De long'a temp'o la estim'at'a'j leg'ant'o'j de c\u0302i tiu prestig\u0302'a magazin'o ne hav'is okaz'o'n leg'i pli da el'tir'aj\u0302'o'j el la fam'a'j Anal'o'j De BAILENAMBEANN, kiu'j rakont'as en kronik'a form'o epizod'o'j'n pri la viv'o inter la bon'a'j log\u0302'ant'o'j de tiu histori'a irlanda urb'et'o. Jen pli'a c\u0302apitr'o."}, {"text_idx": "#000296", "text": "Krom la ankorau\u0306 ekzist'ant'a monah\u0302'in'ej'o de la Sankt'a Kor'o en la iam tre pi'a urb'et'o Bailenambeann [baljenamjau\u0306n] tie trov'ig\u0302'is, g\u0302is la komenc'o de la dek-nau\u0306'a jar'cent'o, monah\u0302'ej'o de la Nud'pied'a Orden'o de sankt'a Feardia Anticoncupiensis. Oni pov'as nur bedau\u0306r'i, ke la last'a fond'aj\u0302'o mal'aper'is. Hodiau\u0306, en ni'a mal'pi'a mond'o, tia'j jun'a'j vir'o'j, kiu'j antau\u0306'e em'is au\u0306skult'i la di'a'n al'vok'o'n al la religi'a viv'o, nun prefer'as \u201erep'o'n\u201d al la sankt'a ofic'o, \u201ehiphop'o'n\u201d al la sankt'a mes'o, kaj la kun'ul'ec'o'n de mini'jup'e vest'it'a'j jun'a'j vir'in'o'j al la c\u0302ast'a frau\u0306l'ec'o."}, {"text_idx": "#000297", "text": "Pli-mal'pli je la sam'a temp'o, kiam la monah\u0302'ej'o ferm'is si'a'n pord'o'n por la last'a foj'o, iu el la mal'mult'a'j rest'ant'a'j monah\u0302'o'j, nom'e frat'o Bernardo, krom'nom'at'a La Simpl'ig'ist'o, decid'is dedic\u0302'i la last'a'j'n jar'o'j'n de si'a viv'o al pli'bon'ig'o de la eduk'a sistem'o en Irlando."}, {"text_idx": "#000298", "text": "Oni dev'as klar'ig'i, ke g\u0302ust'e tiam, kiam Bernardo far'is si'a'n grav'a'n decid'o'n, Irlando g\u0302u'is la unu'a'j'n jar'o'j'n de sen'de'pend'ec'o. La tri'kolor'a flag'o fier'e flirt'is super la nov'a parlament'ej'o, kaj la korife'o'j de la Liber'a S\u0302tat'o est'is deklar'int'a'j, ke la irland'gael'a lingv'o est'os lau\u0306'konstituci'e la unu'a oficial'a idiom'o de la land'o, kiu g\u0302is tiam est'is reg'at'a de la angl'e'parol'ant'a'j angl'o'saks'o'j. En Bailenambeann tiu deklar'o kau\u0306z'is mal'facil'aj\u0302'o'j'n por la lok'a'j lern'ej'o'j. Por hom'o'j, kiu'j log\u0302'is en la tut'gael'lingv'a okcident'o, kaj kiu'j est'is de'nask'a'j parol'ant'o'j de tiu antikv'a kaj nobl'a lingv'o, uz'ad'o de la gael'a ne est'ig'is problem'o'j'n, kvankam ec\u0302 por ili la klasik'a liter'um'ad'o de la idiom'o est'as komplik'a kaj ne facil'e lern'ebl'a. Ni cit'u nur unu ekzempl'o'n: lau\u0306 la tradici'a ortografi'o la vort'o \u201egael'a\u201d skrib'ig\u0302'as kiel Gaedhilge, sed prononc'ig\u0302'as kiel \u201egejlge\u201d. (Fakt'e g\u0302i est'as ec\u0302 pli komplik'a, c\u0302ar la h reprezent'as ne la son'o'n \u201eho\u201d, sed punkt'et'o'n super la liter'o d)."}, {"text_idx": "#000299", "text": "Pli'e, la gramatik'o de la ne're'form'it'a naci'a lingv'o est'is ec\u0302 pli kompleks'a ol la ortografi'o, hav'ant'e deklinaci'o'j'n kaj konjunkci'o'j'n iom simil'a'j'n al tiu'j de la klasik'a'j lingv'o'j latin'a kaj grek'a."}, {"text_idx": "#000300", "text": "La bon'kor'a Bernardo fru'e konstat'is, ke la jun'a'j lern'ej'an'o'j mult'e sufer'as sub la pez'a jug'o de tia'j komplik'aj\u0302'o'j, kaj li decid'is re'form'i kaj simpl'ig'i la antikv'a'n lingv'o'n. Unu'e li decid'is, ke la gramatik'o de la gael'a dev'us konsist'i el nur dek ses regul'o'j \u2013 ver'e revoluci'a iniciat'o."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Est'us ted'e list'ig'i c\u0302iu'j'n 16 regul'o'j'n, sed oni pov'us menci'i kelk'a'j'n el la re'form'o'j propon'it'a'j de Bernardo. Li for'ig'is ne'neces'a'j'n liter'o'j'n (kiu'j abund'as en la skrib'a lingv'o), kaj drast'e simpl'ig'is la ortografi'o'n. Li rekomend'is instru'ad'o'n kaj uz'ad'o'n de modern'a'j latin'a'j liter'o'j anstatau\u0306 la bel'a, sed mal'pli praktik'a antikv'a kelt'a alfabet'o baz'it'a sur la mez'epok'a'j manuskript'o'j. Li mal'pli'ig'is la nombr'o'n de la konjugaci'o'j kaj simpl'ig'is la divers'a'j'n form'o'j'n kaj temp'o'j'n de la verb'o'j; li nul'ig'is la dativ'a'n kaz'o'n de la substantiv'o'j; kaj li permes'is en'konduk'o'n de inter'naci'a termin'ar'o por modern'a'j koncept'o'j, kiu'j ne ekzist'is en la antikv'a idiom'o. Kompren'ebl'e tia'j neolog'ism'o'j dev'us est'i skrib'at'a'j kaj prononc'at'a'j lau\u0306 la regul'o'j de la lingv'o kaj obe'i la princip'o'n de vokal'harmoni'o (princip'o, kiu ekzist'as nur en la gael'a'j lingv'o'j kaj en kelk'a'j mal'mult'a'j ali'a'j en Eu\u0306rop'o, kiel, ekzempl'e, la hungar'a). Bernardo g\u0302eneral'ig'is la uz'ad'o'n de prefiks'o'j kaj sufiks'o'j, kaj far'is ali'a'j'n util'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n. (Kurioz'e, kvankam oni fort'e kontrau\u0306'star'is li'a'n iniciat'o'n, la s\u0302tat'a'j instanc'o'j post'e en'konduk'is simil'a'j'n re'form'o'j'n.)"}, {"text_idx": "#000302", "text": "Li'a'j ceter'a'j re'form'o'j est'is ec\u0302 pli original'a'j. Kvankam en la preg\u0302'ej'o en Bailenambeann la dimanc\u0302'a mes'o okaz'is c\u0302iam en la latin'a lingv'o, la fidel'ul'o'j oft'e kutim'is dir'i la patroni'a'n preg\u0302'o'n en la gael'a. Bernardo vol'is for'ig'i el g\u0302i la pasiv'o'n de la subjunktiv'a mod'o, kiu aper'as plur'foj'e en la preg\u0302'o. Tio ne plac\u0302'is al la fidel'ul'o'j. Pli'e li furioz'ig'is la c\u0302ef'episkop'o'n en Dublino per sugest'o, ke, en la tag'o de la fest'o de sankt'a Patrik'o, naci'a patron'o de Irlando, la mes'o est'u celebr'at'a en la irlanda lingv'o, ne en la latin'a."}, {"text_idx": "#000303", "text": "Ec\u0302 pli s\u0302ok'e tamen est'is ali'a propon'o li'a, kiu rilat'as al la ne'katolik'a'j irland'an'o'j (protest'ant'o'j, ktp). La pli'mult'o de la irland'an'o'j aparten'as al la katolik'a religi'o, kaj tiu fakt'o est'as re'spegul'at'a en la popol'a lingv'aj\u0302'o. Ekzempl'e, anstatau\u0306 la salut'o \u201eBon'a'n tag'o'n!\u201d, kutim'a en ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j, la gael'lingv'an'o'j salut'as si'n per tradici'a fraz'o, kies signif'o est'as: \u201eDi'o kun vi!\u201d. La al'parol'at'a person'o respond'as per la salut'o: \u201eDi'o kaj Maria, kaj Patrik'o kun vi!\u201d Je tio la unu'a salut'ant'o respond'as: \u201eDi'o kaj Maria kaj Patrik'o kaj Brigit'a (nom'o de ali'a popular'a sankt'ul'in'o) est'u kun vi!\u201d. Kompren'ebl'e oni rajt'as al'don'i la nom'o'j'n de plu'a'j sankt'ul'o'j. (En Irlando, temp'o neniam mank'as por long'a'j salut'o'j kaj konversaci'o.)"}, {"text_idx": "#000304", "text": "Bernardo sci'is, ke kult'o al la sankt'ul'o'j ne est'as kutim'a inter protest'ant'o'j, sed li ne est'is tre bon'e inform'it'a pri la protest'ant'a teologi'o, do li ekumen'em'e, kaj iom naiv'e, sugest'is, ke ne'katolik'o'j salut'u si'n gael'e per la vort'o'j: \u201eDi'o kaj Lutero kaj Kalvino est'u kun vi!\u201d. Post tiu propon'o ne nur la c\u0302ef'episkop'o koler'ig\u0302'is. Preskau\u0306 la tut'a log\u0302'ant'ar'o de Bailenambeann (kaj la katolik'o'j kaj la protest'ant'o'j) protest'is, kaj kelk'a'j ebri'ul'o'j j\u0302et'is s\u0302ton'o'j'n kontrau\u0306 la fenestr'o'j de la dom'et'o de Bernardo, kiu ne plu hav'is log\u0302'ej'o'n en la ferm'it'a monah\u0302'ej'o. Normal'e la baljenamjau\u0306nanoj est'is tre pac'em'a kaj toler'em'a popol'o, sed tiu iniciat'o est'is sent'it'a de la an'o'j de ambau\u0306 konfesi'o'j kiel terur'a herez'o."}, {"text_idx": "#000306", "text": "* G\u0302i est'is tiom mod'a, ke (sen'blag'e) du el la sub'skrib'int'o'j de la deklar'o pri la sen'de'pend'ig\u0302'o de Irlando est'is esperant'ist'o'j. (Not'o de la au\u0306tor'o)"}, {"text_idx": "#000307", "text": "Ambau\u0306'bord'e de la river'o Djoue\u0301 [g\u0302u'e] apud Brazavilo, la c\u0302ef'urb'o de la Respublik'o Kongo, kolekt'ig\u0302'is grand'a'j hom'amas'o'j. Ili vol'is admir'i la dik'a'j'n kap'o'n kaj kol'o'n de hipopotam'o, kiu'n lok'a'j infan'o'j nom'is Blek."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Kas\u0302'ig\u0302'as en la river'o grand'a'j surpriz'o'j. Antau\u0306 kvar jar'o'j, oni tie mort'paf'is krokodil'o'n, kiu mang\u0302'is du infan'o'j'n. La kadavr'o'n oni port'is al la urb'o'dom'o de Makelekele, la unu'a kvartal'o de Brazavilo."}, {"text_idx": "#000310", "text": "La dang\u0302er'o de la hipopotam'o ne mal'instig'is bub'ac\u0302'o'j'n j\u0302et'i s\u0302ton'o'j'n en la akv'o'n por aper'ig'i la best'o'n, kiu efektiv'e blek'is, grumbl'is kaj s\u0302pruc'ig'is akv'o'n tra si'a'j naz'tru'eg'o'j, antau\u0306 ol de'nov'e en'akv'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Pro tio, ke dum mult'a'j jar'o'j mi kolekt'as inform'o'j'n pri radioaktiv'ec'o, la artikol'o Mank'as elektr'o, mank'as mem'kritik'o (MONATO, 2012/7, p. 8-9) instig'is mi'n skrib'i pli optimism'e pri la event'o'j en la provinc'o Fukus\u0302imo en Japani'o."}, {"text_idx": "#000312", "text": "Kiam mi inform'ig\u0302'is pri la katastrof'o c\u0302e la atom'central'o de Fukus\u0302imo, detru'it'a pro cunam'o en mart'o 2011, mi esper'is, ke la japan'o'j lern'is sur'baz'e de la c\u0302ernobila situaci'o. La ver'a tie'a katastrof'o konsist'as en tio, ke la rus'a'j instanc'o'j dev'ig'is la c\u0302ernobilanojn for'las'i si'a'j'n hejm'o'j'n."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Frap'is mi'n, kiam mi au\u0306d'is, ke de'nov'e, kiel c\u0302e C\u0302ernobilo, la japan'a'j politik'ist'o'j ignor'as la opini'o'j'n de scienc'ist'o'j. Do, stult'e, ili ordon'is, ke la popol'o c\u0302irkau\u0306 Fukus\u0302imo for'las'u si'a'j'n hejm'o'j'n. Mult'a'j nun sufer'as pro neniel neces'a ekzil'o, kiel c\u0302e C\u0302ernobilo."}, {"text_idx": "#000318", "text": "Post Hiros\u0302im'o kaj Nagasak'o est'is decid'it'e, ke iu ajn nivel'o de radioaktiv'ec'o est'as dang\u0302er'a. Post'a'j esplor'o'j pruv'is, ke hormesis aplik'ig\u0302'as al radioaktiv'ec'o sam'e kiel al ali'a'j venen'o'j. Ja iom'et'e da radioaktiv'ec'o neces'as por bon'a san'o."}, {"text_idx": "#000319", "text": "Japan'o'j bezon'as politik'ist'o'j'n, kiu'j au\u0306skult'os si'a'j'n scienc'ist'o'j'n kaj kiu'j dir'os, ke la popol'o ne tim'u la mal'grand'a'n radioaktiv'ec'o'n apud Fukus\u0302imo. Ili do re'ven'u al si'a hejm'o kaj bien'o kaj ili'n re'konstru'u."}, {"text_idx": "#000320", "text": "C\u0302ernobilanoj nun re'ven'as post kvar'on'jar'cent'o al si'a'j teren'o'j. Esper'ebl'e japan'o'j ne tiom long'e atend'u."}, {"text_idx": "#000321", "text": "Not'o de la redaktor'o pri scienc'o: La supr'a artikol'o est'as person'a opini'o, kiu ebl'e en'hav'as kelk'e au\u0306 mult'e da ver'o, sed not'ind'as, ke en au\u0306gust'o 2012 en fid'ind'a'j inter'naci'a'j gazet'o'j aper'is nov'aj\u0302'o pri fis\u0302'o'j, kiu'j hav'is, lau\u0306 scienc'ul'o'j, nivel'o'n de radioaktiv'ec'o terur'e (256-obl'e) pli alt'a'n ol la permes'at'a. Ne ebl'as asert'i, ke hom'o'j pov'is rest'i en si'a'j hejm'o'j kaj ke neni'o okaz'us. En C\u0302ernobilo nask'ig\u0302'is infan'o'j kun divers'a'j mis'form'aj\u0302'o'j, kaj ne ver'as, ke tie la hom'o'j sufer'is nur pro mal'ric\u0302'ec'o kaj ekzil'o."}, {"text_idx": "#000322", "text": "Kiel ebl'as, ke ni sen'pen'e dir'as mil'o'j'n da vort'o'j c\u0302iu'tag'e? Kiu'j'n stadi'o'j'n parol'ant'o dev'as tra'ir'i por traduk'i ide'o'n en vort'o'j'n au\u0306 fraz'o'j'n? Scienc'ist'o'j kre'is model'o'j'n pri tio, sed nur por parol'ant'o g\u0302eneral'a, ali'dir'it'e por mez'um'a parol'ant'o. Tiu tamen ne ekzist'as: c\u0302iu, flu'e au\u0306 balbut'e, parol'as en si'a propr'a manier'o. Kiel klar'ig'i tiu'j'n diferenc'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000324", "text": "La Max-Planck-Institut'o pri Psik'o'lingv'ist'ik'o en Nimeg'o, Nederlando, esplor'ad'as tiu'j'n faktor'o'j'n en divers'a'j grup'o'j. Unu el tiu'j est'as esplor-grup'o Individu'a'j diferenc'o'j en lingv'o'pri'labor'ad'o (sub la gvid'ad'o de profesor'o doktor'o Antje Meyer). Solv'end'a'j demand'o'j est'as inter ali'a'j: kial iu'j eg'e pli bon'e ol ali'a'j pov'as sekv'i konversaci'o'n en bru'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o; kial iu'j pli facil'e re'kon'as ekster'land'a'n au\u0306 dialekt'a'n akc\u0302ent'o'n ol ali'a'j; kial iu'j mal'pli facil'e re'memor'as g\u0302ust'a'n vort'o'n ol ali'a'j?"}, {"text_idx": "#000325", "text": "Ekzist'as ne nur individu'a'j diferenc'o'j, sed ankau\u0306 grup'a'j, ekzempl'e inter jun'ul'o'j kaj mal'jun'ul'o'j. C\u0302e pli'ag\u0302'ul'o'j la perd'o de au\u0306d'kapabl'o ja lud'as rol'o'n. Tamen du person'o'j kun sam'a handikap'o pov'as montr'i diferenc'o'n. Du kon'a'j procez'o'j, kiu'j influ'as la parol'a'n procez'o'n, est'as la g\u0302is'dat'ig'o de labor-memor'o kaj la sub'prem'ad'o de au\u0306tomat'a'j kaj super'reg'a'j re'ag'o'j. Dum konversaci'o la tem-inform'o'j dev'as ad'e est'i g\u0302is'dat'ig'at'a'j. Koncern'a'j inform'o'j anstatau\u0306'as ne plu koncern'a'j'n. Kaj dum parol'ad'o pri hund'o, kiam la c\u0302i-rilat'a vort'o \u201ekat'o\u201d (ebl'e ne'konsci'e, c\u0302ar ekzempl'e hazard'e preter'pas'as kat'o) aper'as en ies kap'o, tiu dev'as sub'prem'i la aktiv'ig'o'n de la koncept'o kat'o."}, {"text_idx": "#000336", "text": "Nu, g\u0302arden'ist'o'j sci'as, ke kelk'a'j plant-speci'o'j est'as c\u0302iu'jar'e atak'at'a'j de afid'o'j, dum ali'a'j \u2013 ekzempl'e ment'o kaj lupol'o \u2013 rest'as ne'tus\u0302'it'a'j. Se oni pov'us izol'i la gen'o'n, kiu stimul'as la afid-for'pel'a'n feremonon en tiu'j kresk'aj\u0302'o'j, kaj en'konduk'i g\u0302i'n en nov'a'n speci'o'n de tritik'o, ebl'e ne neces'us s\u0302pruc'ig'i tiom da insekt'o'mort'ig'il'o'j. Tiu c\u0302i est'as unu el la esplor'o'j, pri kiu'j okup'ig\u0302'as la bio'scienc'ist'o'j de Rothamsted Research dum la last'a'j sep jar'o'j."}, {"text_idx": "#000337", "text": "Scienc'ist'o'j en Briti'o asert'as, ke eksperiment'o'j rilat'e genetik'e modif'it'a'j'n kresk'aj\u0302'o'j'n (GM-kresk'aj\u0302'o'j'n) est'as pli sever'e kontrol'at'a'j ol ali'land'e. GM-eksperiment'o'j dev'as est'i izol'it'a'j en vitr'o'dom'o g\u0302is c\u0302ia kontrol'o est'as plen'um'it'a. En 2012, post sep'jar'a en'ferm'it'a esplor'ad'o, Rothamsted Research ricev'is permes'o'n de la reg'ist'ar'o prov'i kresk'ig'i afid-rezist'a'n tritik'o'n en kamp'o apud Harpenden. La prov'kamp'o situ'as iom for de ali'a'j gren'kamp'o'j. Oni protekt'as la kamp'o'n kontrau\u0306 trud'best'o'j kaj trud'hom'o'j per rimark'ind'a bar'il'o. Oni star'ig'is plur'a'j'n rigor'a'j'n izol'ad'a'j'n kontrol'o'j'n por evit'i inter's\u0302ang\u0302'o'n de polen'o kun ali'a'j gren'spec'o'j. La nov'a eksperiment'a kresk'aj\u0302'o est'as nom'it'a printemp'a tritik'o. G\u0302i ne flor'as sam'temp'e kun gren'speci'o'j kutim'e kultiv'at'a'j en Briti'o. Pro tio, la polen'o de kontrau\u0306'afid'a tritik'o ne pov'as trans'ir'i al ali'a'j speci'o'j de tritik'o, al horde'o, aven'o au\u0306 sekal'o."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Hom'o'j dau\u0306r'e kontrau\u0306'argument'as kaj kelk'foj'e manifestaci'as kontrau\u0306 GM-kresk'aj\u0302'o'j. Grup'o kun signif'o'plen'a nom'o Tak'e the Flour Back (Re'pren'u la farun'o'n) propon'is manifestaci'o'n kontrau\u0306 la eksperiment'o. Kelk'a'j fervor'ul'o'j ec\u0302 vol'is detru'i la prov'kamp'o'n. Proksim'um'e 200 protest'ant'o'j al'ven'is al Harpenden en maj'o 2012. Polic'an'o'j star'is inter ili kaj la kamp'o. Ankau\u0306 sub'ten'ant'o'j de la eksperiment'o c\u0302e'est'is, sed fin'e la manifestaci'o est'is pac'em'a. La protest'ant'o'j pri'tim'as efik'o'n de la prov-tritik'o sur ali'a'j kresk'aj\u0302'o'j kaj apart'e sur la hom'a kaj best'a korp'o. Ili konstern'ig\u0302'as pro ebl'e ne'invers'ig'ebl'a trans'polen'ad'o de la modif'it'a tritik'o al ali'a'j gren'speci'o'j. Ili tut'e ne kontrau\u0306'as scienc'o'n, sed prefer'as rimed'o'j'n pli natur'a'j'n."}, {"text_idx": "#000340", "text": "Protest'ant'o'j asert'as, ke la kontrau\u0306'afid'a esplor'ad'o est'as mis'uz'o de publik'a mon'o, kaj ke potenc'a'j agrikultur'a'j kompani'o'j profit'os la nov'a'n speci'o'n. Scienc'ist'o'j de Rothamsted respond'as, ke la nov'a gren'speci'o ne ricev'os patent'o'n: g\u0302i est'os por la bon'fart'o de la tut'a mond'o. Tak'e the Flour Back si'a'flank'e protest'as, c\u0302ar mult'e da mang\u0302'aj\u0302'o perd'ig\u0302'as pro mal's\u0302par'o kaj ne'efik'a konserv'ad'o post rikolt'o. Sen'dub'e ili prav'as, kaj oni dev'as al'front'i tiu'j'n problem'o'j'n, sam'temp'e trov'ant'e ali'a'j'n rimed'o'j'n por konserv'i la ter'o'n kaj sekur'ig'i mang\u0302'o'proviz'o'n al la mond'o. Sukces'a evolu'ig'o de afid-rezist'a gren'o ebl'e s\u0302ang\u0302'us la mond'o'n, sam'e kiel la tritik'o iam evolu'ig'it'a de Norm'a'n Borlaug. Ni dev'as esperant'e atend'i la rezult'o'j'n de la septembr'a rikolt'o."}, {"text_idx": "#000341", "text": "Pli ol ses monat'o'j'n viv'is sen kor'o la eks'a fajr'o'brigad'ist'o Jakub Halik el la c\u0302eh\u0302'a urb'o Neratovice (c\u0302. 30 km for de la c\u0302ef'urb'o Prago). Li hav'is en si'a korp'o du art'e'far'it'a'j'n pump'il'o'j'n lig'it'a'j'n al bateri'o'j, kiu'j pump'ad'is sang'o'n tra la vejn'o'j kaj arteri'o'j."}, {"text_idx": "#000344", "text": "La slovak'a'n ekonomi'o'n pen'e sav'as la eksport'a'j au\u0306t'o'fabrik'o'j, kiu'j progres'as dank'e al nov'a'j model'o'j. Oni prognoz'as, ke la tri au\u0306t'o'fabrik'o'j en Slovaki'o (Kia Motors Slovaki'a en la urb'o Z\u030cilina [j\u0302ilina], PSA Peugeot Citroe\u0308n en Trnava kaj Volkswagen en la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o) dum c\u0302i tiu jar'o produkt'os c\u0302. 925 000 au\u0306t'o'j'n; en 2011 est'is nur 639 000."}, {"text_idx": "#000345", "text": "Dank'e al tio la slovak'a ekonomi'o en temp'o'j de s\u0302uld'a kriz'o kresk'as je preskau\u0306 3 % jar'e. La sol'a mal'avantag\u0302'o est'as, ke au\u0306t'o'produkt'ad'o est'as lig'it'a kun impost'facil'ig'o'j kaj ne al'port'as al la s\u0302tat'o grand'a'j'n rekt'a'j'n impost'en'spez'o'j'n. En la slovak'a'j au\u0306t'o'fabrik'o'j labor'ad'as preskau\u0306 20 000 person'o'j kaj en la tut'a au\u0306t'o'industri'o pli ol 60 000."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Gajn'is prestig\u0302'a'n beletr'a'n premi'o'n alban'de'ven'a ital'o. Carmine Abat'e, nask'it'a en 1954, gajn'is la premi'o'n Campiella pro si'a roman'o La colline del vent'o (La mont'et'o de la vent'o), kiu akir'is 98 el 273 voc\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000347", "text": "Abat'e pri'trakt'as soci'a'j'n tem'o'j'n, inkluziv'e de ras'ism'o. En la premi'it'a roman'o famili'o el Kalabrio front'as al divers'a'j sufer'aj\u0302'o'j, sed fin'e, pro si'a ekzempl'o, esper'ig'as ali'a'j'n hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#000348", "text": "En septembr'o komenc'ig\u0302'is en mult'a'j land'o'j nov'a stud'jar'o. Sam'e en Au\u0306strio, kie oficial'e ne mank'as instru'ist'o'j, kie tamen en mult'a'j klas'c\u0302ambr'o'j star'as ne instru'ist'o'j, sed student'o'j au\u0306 t.n. kver-en'ir'int'o'j el la ekonomi'o."}, {"text_idx": "#000349", "text": "Tem'as pri tiu'j, kiu'j \u201ekver'e\u201d, do de'flank'e, en'ir'is la profesi'o'n sen pedagogi'a diplom'o. Inter'temp'e pli'akr'ig\u0302'as ver'a instru'ist'o-mank'o, c\u0302ar mult'a'j pedagog'o'j est'as pli-ol-50-jar'ag\u0302'a'j kaj baldau\u0306 pensi'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000350", "text": "Ceter'e mizer'as la labor'kondic\u0302'o'j por instru'ist'o'j. Klas'o'j kun pli ol 30 ge'lern'ant'o'j; lern'ant'o'j ne'lern'em'a'j, lau\u0306t'a'j kaj agres'em'a'j, dau\u0306r'a g\u0302en'ad'o de la instru'a labor'o. Pro en'migr'ad'o en Au\u0306strion en iu'j klas'o'j en Vieno ec\u0302 ne unu lern'ant'o parol'as la german'a'n kiel ge'patr'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000351", "text": "Ekster la klas'c\u0302ambr'o'j mank'as lok'o por prepar'i lecion'o'j'n kaj la divers'a'j'n administr'a'j'n task'o'j'n. En la t.n. konferenc'a c\u0302ambr'o instru'ist'o dispon'as pri et'a skrib'o'tabl'o, sen tir'kest'o kaj sen komput'il'o. Mank'as ankau\u0306 s\u0302rank'o por instru'material'o."}, {"text_idx": "#000353", "text": "Nun la reg'ist'ar'o trakt'as kun la koncern'a sindikat'o pri modern'ig'o de la instru'ist'a dej\u0302or'a leg\u0302'o. La reg'ist'ar'o vol'as, ke instru'ist'o'j labor'u 30 % pli ol nun kaj rest'u la tut'a'n tag'o'n en la lern'ej'o."}, {"text_idx": "#000354", "text": "La salajr'o est'u pli alt'a por jun'a'j instru'ist'o'j, sed dum la viv'o ne mult'e pli'alt'ig\u0302'u. Feri'o'j est'u mal'long'ig'it'a'j, kaj tiam okaz'u plu'kler'ig'ad'o. Tem'as ne pri pli'bon'ig'o de la kler'ig'a sistem'o, sed pri s\u0302par'o de mon'o. Pri tio la sindikat'o ne konsent'os."}, {"text_idx": "#000355", "text": "En mult'a'j lingv'o'j oni uz'as la termin'o'j'n \u201ebesti'ec'o\u201d kaj \u201ebesti'aj\u0302'o\u201d por indik'i ag'ad'o'n kontrau\u0306'a'n al la hom'a moral'o. Hom'o est'as best'o pens'ant'a, verdikt'is Aristotelo per sukces'a difin'o. Tio signif'as, ke en la okaz'o de hom'o'j ja logik'o, raci'o, far'as la diferenc'o'n, triumf'ant'e super instinkt'o. Esenc'e c\u0302i tio disting'as hom'o'j'n de best'o'j."}, {"text_idx": "#000357", "text": "Mi'a'j'n plej bon'a'j'n amik'o'j'n (kvar au\u0306 kvin en'tut'e) mi neniom pri'tim'as \u2013 hund'o'j'n kaj ili'a'j'n dent'o'j'n iom'et'e jes. \u201eKar'a amik'o, mi ja est'as vi'a mastr'o, sed vi est'as mi'a dres'ist'o\u201d, asert'is kor'tus\u0302'it'e antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j la ital'a kant'ist'o Franc'o Fasano en la kant'o L'amico, per ali'a hiperbol'o. Ja ekzist'as, c\u0302irkau\u0306 ni, kelk'a'j mal'sovag\u0302'a'j best'o'j, sed tio plej'oft'e de'pend'as de ni'a propr'a em'o, kapabl'o kaj pacienc'o ili'n dres'i. Tem'as iu'senc'e pri escept'o, ne pri regul'o. Mi ja s\u0302at'as best'o'j'n kaj eg'e mal'am'as tiu'j'n, kiu'j ili'n bat'as au\u0306 for'las'as sur au\u0306t'o'voj'o, sed mi ne pov'as kompren'i, kiel oni pov'as tiu'j'n kre'aj\u0302'o'j'n ver'e am'i, kis'i, brak'um'i, ec\u0302 ten'i en la propr'a lit'o, kun la kap'o sur la propr'a kusen'o."}, {"text_idx": "#000358", "text": "Ig'is mi'n rid'et'i kon'at'o mi'a, kiu ec\u0302 pret'ig'is por si'a hund'o ov'o'punc\u0302'o'n c\u0302iu'maten'e, sed post kelk'a'j semajn'o'j plor'is, c\u0302ar g\u0302i sen'kial'e eskap'is. Kio'n dir'i pri la vest'ad'o de best'o'j per jak'o, bant'o kaj c\u0302ap'o? \u201eNur parol'ad'o mank'is al g\u0302i\u201d, oni asert'as foj'foj'e vid'al'vid'e al la tomb'o kaj al la fot'o de kar'memor'a best'o: en Italio ja ekzist'as tomb'ej'o'j por best'o'j, kiu'j pov'as est'i ec\u0302 kremaci'it'a'j. Preskau\u0306 rid'ind'a'j afer'o'j, mi'a'opini'e."}, {"text_idx": "#000359", "text": "Pro kio la g\u0302is'nun'a en'konduk'o? C\u0302ar last'a'temp'e mi leg'is, ke komenc'e de la 20a jar'cent'o la brit'a scienc'ist'o Georg'e Murray Levick plen'um'is esplor'o'n pri la kutim'o'j de pingven'o'j. Tiu scienc'o, la esplor'ad'o de best'a'j kutim'o'j, nom'ig\u0302'as \u2013 kiel kon'at'e \u2013 etologi'o kaj, se la tem'o interes'as, nepr'e legend'as iu'j libr'o'j de Konrad Lorenz. Levick, kiu ating'is la sud'a'n polus'o'n kadr'e de ekspedici'o de Robert Scott, pas'ig'is la somer'o'j'n de 1911/12 observ'ant'e la kondut'o'n de la pingven'o'j de Adelie, en la zon'o de Cape Adare. Tiu'j'n best'o'j'n, la pingven'o'j'n, oni ial kutim'as kaj s\u0302at'as prezent'i kiel precip'a'n ekzempl'o'n de monogami'o kaj ge'edz'a fidel'ec'o. Al tiu bild'o ver's\u0302ajn'e kontribu'is film'o'j kaj ali'a'j por'infan'a'j rakont'o'j, kiu'j pri'skrib'is la long'a'j'n promen'o'j'n de pingven'o'j sur la neg\u0302'o por re'ven'i al la propr'a hejm'o."}, {"text_idx": "#000360", "text": "Tamen, lau\u0306 la au\u0306tor'o de tiu esplor'o, rest'int'a kas\u0302'a g\u0302is tiu c\u0302i jar'o por ne s\u0302ok'i la Briti'o'n de la eduard'a epok'o, la pingven'o'j ag'ad'is tre ... ne'atend'it'e. Plur'a'j pingven'o'j de la sud'a polus'o fakt'e praktik'is sodomi'o'n. Ili ne hezit'is violent'i la femal'a'j'n pingven'o'j'n kaj kelk'foj'e seks'um'is ec\u0302 kun mort'int'a'j. Por ne sku'i la leg'ant'ar'o'n, la au\u0306tor'o skrib'is tia'j'n observ'o'j'n en la pra'grek'a kaj ili ne aper'is en la pres'it'a versi'o de la libr'o. Pro tiu kial'o, absolut'e interes'a el scienc'a vid'punkt'o, la real'o rest'is ne'kon'at'a g\u0302is nun. Ali'vort'e, oni aplik'is dum tiom da jar'o'j cenzur'o'n al scienc'a esplor'o, interpret'ant'e kiel \u201etabu'o'j'n\u201d au\u0306 ver'a'j'n \u201ec\u0302ef'pek'o'j'n\u201d la natur'a'j'n, kvankam strang'a'j'n, kutim'o'j'n de apart'a best'o (ne'pens'ant'a, mi re'memor'ig'u)."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Antau\u0306 jar'cent'o la temp'o'j ne est'is matur'a'j por akcept'i tiu'n real'o'n kaj oni pov'as almenau\u0306 part'e kompren'i la tiam'a'n ne'dir'em'o'n. Tamen s\u0302ajn'as al mi, ke almenau\u0306 en la nun'a temp'o pingven'o'j kaj ali'a'j best'o'j (inkluziv'e de la hund'o'j, kiu'j plur'foj'e mi'n mord'is) ne pov'as kaj ne dev'as est'i kulp'ig'it'a'j sur'baz'e de moral'a'j au\u0306 iel ajn hom'a'j kriteri'o'j, kiu'j neniom pov'as est'i aplik'it'a'j al ni'a'j kvar'pied'a'j kun'ul'o'j, c\u0302u ili viv'as en tundr'o, savan'o au\u0306 en la mal'vast'a'j kag\u0302'o'j de ni'a'j hejm'o'j au\u0306 best'o'g\u0302arden'o'j. Best'o'j est'as kaj dev'as rest'i best'o'j, neni'o pli. Kiu'n senc'o'n hav'as por'infan'a'j film'o'j, kiel tiu de la bon'kor'a pork'et'o Peppa Pig kaj de la simpati'a fis\u0302'et'o Nemo, se post'e ni glor'as al ni'a'j infan'o'j la bon'eg'a'n gust'o'n de sam'best'a'j kolbas'o au\u0306 file'o? C\u0302io c\u0302i s\u0302ajn'as al mi hipokrit'a kaj sen'nuanc'a."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j ankau\u0306 en Albanio est'is mal'permes'it'e fum'i en publik'a'j lok'o'j. Tamen foj'foj'e okaz'is, ke kaf'ej'o- au\u0306 restoraci'o-posed'ant'o'j toler'is fum'ant'a'j'n klient'o'j'n. Indiferent'as la inspektor'o'j pri san'o."}, {"text_idx": "#000363", "text": "Nov'a ministr'o pri san'o decid'is okup'ig\u0302'i pli serioz'e pri respekt'o al la kontrau\u0306'fum'ad'a leg\u0302'o. Mon'pun'at'a'j est'as posed'ant'o'j kaj direktor'o'j de publik'a'j ej'o'j, kiu'j g\u0302i'n mal'obe'as. Lanc\u0302'it'a est'as kampanj'o, uz'ant'a i.a. bus'o'j'n, por atent'ig'i pri la rajt'o'j de ne'fum'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000367", "text": "Portugal'a poet'o vers'is: \u201eVi est'as kiel grand'a silent'o super mi'a viv'o.\u201d Sed en mi'a viv'o tiu \u201evi\u201d kaj tia silent'o mal'est'as. Ec\u0302 mi'a kar'a edz'in'o konstant'e vol'as au\u0306skult'i muzik'o'n, c\u0302u disk'e, c\u0302u radi'e. Felic\u0302'e tem'as preskau\u0306 c\u0302iam pri klasik'a au\u0306 agrabl'a tradici'a kant'o au\u0306 orkestr'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000368", "text": "S\u0302i s\u0302at'as apart'e kord'instrument'a'n muzik'o'n, kaj tio'n mi ne kontrau\u0306'as, ec\u0302 pov'as kun'g\u0302u'i. Sed en mal'oft'a'j okaz'o'j, kiam s\u0302i for'est'as, mi oft'e s\u0302at'as rest'i sol'a en ben'a silent'o."}, {"text_idx": "#000369", "text": "Iu'n tag'o'n mi vic'star'is en bank'o kun ali'a'j klient'o'j, est'is dev'ig'at'a au\u0306skult'i lau\u0306t'a'n muzik'ac\u0302'o'n el la bank'a'j lau\u0306t'parol'il'o'j. Mi demand'is la jun'a'n komiz'in'o'n: \u201eKiel vi pov'as labor'i dum tia terur'a kat'o'blek'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000372", "text": "Mi'a kar'a du'on'o, Hortensi'a Kvinke, oft'e el'lit'ig\u0302'as fru'e por ir'i nag\u0302'i en la lok'a sub'tegment'a nag\u0302'ej'o, antau\u0306 la al'ven'o de la labor'ant'a'j log\u0302'ant'o'j de ni'a urb'o. Sed la maten'a pac'o de s\u0302i'a nag\u0302'ad'o est'as c\u0302iam detru'at'a per lau\u0306t'eg'a muzik'ac\u0302'o, kiu'n la dung'it'o'j insist'as lud'ig'i."}, {"text_idx": "#000373", "text": "Se s\u0302i plend'as, oni respond'as, ke la muzik'o est'as s\u0302at'at'a de la ali'a'j nag\u0302'ant'o'j. Ne grav'as, ke s\u0302i pag'is nur por nag\u0302'i, ne por sufer'i rok'muzik'ac\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000376", "text": "Almenau\u0306 por mi, rep'o kaj rok'o est'as abomen'aj\u0302'o'j \u2013 sed mi ne sci'as, c\u0302u tio est'as nur'a grumbl'aj\u0302'o de mal'jun'ig\u0302'ant'a hom'o au\u0306 prav'ig'ebl'a protest'o kontrau\u0306 son'polu'ad'o kaj pled'o pri la hom'a rajt'o hav'i iom da pac'o kaj silent'o. Fin'fin'e, neni'u vol'as est'i akuz'it'a kiel lud'o'fus\u0302'ant'o au\u0306 mizer'ul'o."}, {"text_idx": "#000377", "text": "Proksim'e al ni'a dom'o est'as mal'nov'a staci'dom'o, nun trans'form'it'a en log\u0302'dom'o'n. La posed'ant'o'j de'ven'is de ekster'land'o kaj supoz'ebl'e for'est'as, c\u0302ar la dom'o s\u0302ajn'as est'i ne'okup'at'a. Sur la mur'o'j vid'ebl'as alarm'il'o kontrau\u0306 dom's\u0302tel'ist'o'j, kiu konstant'e son'as. G\u0302is c\u0302i tiu moment'o, g\u0302i son'ad'as tag'e kaj nokt'e dum tut'a semajn'o kaj neniam c\u0302es'as. La bru'o est'as absolut'e ne'toler'ebl'a."}, {"text_idx": "#000378", "text": "Mi ir'is al la polic'ej'o kaj plend'is pri la g\u0302en'o. La jun'a polic'an'in'o, kun kiu mi parol'is, cert'ig'is, ke oni pri'trakt'os la afer'o'n. Sed en la land'o, kie mi log\u0302'as, la polic'o ne rajt'as okup'ig\u0302'i pri en'dom'a'j kaj najbar'a'j afer'o'j, kaj la leg\u0302'o est'as tre mal'fort'a kaj mal'sever'a. Evident'e, la polic'an'o'j far'is neni'o'n. Dum mi skrib'as c\u0302i tiu'n artikol'o'n, la alarm'o ankorau\u0306 son'as, kaj son'as, kaj son'as."}, {"text_idx": "#000381", "text": "Konversaci'o kun bon'a'j ge'amik'o'j est'is agrabl'a kaj dezir'ind'a; la hom'a voc\u0302'o pov'as est'i bel'a kaj bon'ven'a, sed la hom'o tre bezon'as ankau\u0306 hor'o'j'n de pac'o kaj silent'o. Tio'n ni neniam forges'u."}, {"text_idx": "#000383", "text": "Ne'kutim'a'n vojag\u0302'o'n far'is Vaidotas Digaitis, 46-jar'ag\u0302'a litovo el la distrikt'o S\u030cilale\u0301. Li c\u0302irkau\u0306'ir'is sur'c\u0302eval'e Balt'a'n Mar'o'n \u2013 vojag\u0302'o 6000 km long'a, kiu'n li entrepren'is per du c\u0302eval'o'j."}, {"text_idx": "#000385", "text": "Ne mank'is aventur'o'j. En Rusio fal'is la c\u0302eval'o, kun la rajd'ant'o, tiel ke Digaitis romp'is al si la pied'o'n. Rekomend'it'e est'is, ke li kus\u0302'u dum kvar semajn'o'j, sed post kelk'a'j tag'o'j li de'nov'e sur'sel'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000386", "text": "Nur mal'mult'a'j'n afer'o'j'n li kun'port'is: vest'aj\u0302'o'j'n, nutr'aj\u0302'o'j'n, map'o'j'n. Nokt'e li dorm'is c\u0302e lok'ul'o'j. Nur unu nokt'o'n sub'c\u0302iel'e li pas'ig'is, en Pollando. En Finnlando vek'is li'n iam la polic'o, c\u0302ar unu el la c\u0302eval'o'j liber'ig\u0302'is. Gast'am'o apart'e en Svedi'o li'n g\u0302oj'ig'is."}, {"text_idx": "#000388", "text": "C\u0302iu'j sep'jar'a'j lern'ant'o'j en brit'a'j lern'ej'o'j est'os dev'ig'at'a'j lern'i almenau\u0306 unu fremd'a'n lingv'o'n kiel part'o'n de la regul'a reg'ist'ar'a instru'program'o. La nov'a stud'program'o komenc'ig\u0302'os en septembr'o 2013."}, {"text_idx": "#000389", "text": "Lingv'o-lecion'o'j en element'a'j lern'ej'o'j cel'as halt'ig'i la drast'a'n mal'kresk'o'n de lingv'o'j kiel stud'objekt'o'j por ekzamen'o'j c\u0302e pli alt'a'j stud'nivel'o'j."}, {"text_idx": "#000390", "text": "Lern'ant'o'j kapabl'u parol'i per struktur'it'a'j fraz'o'j kaj g\u0302ust'a prononc'ad'o, kaj klar'e esprim'i simpl'a'j'n ide'o'j'n en ali'a lingv'o. Ili kompren'u la baz'a'n gramatik'o'n de la nov'a lingv'o kaj kon'at'ig\u0302'u kun kant'o'j kaj poezi'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000391", "text": "Kelk'a'j opini'as, ke instru'i du'a'n lingv'o'n al lern'ant'o'j de la unu'a lern'o'jar'o est'as mal's\u0302par'o de temp'o. Ali'a'j kred'as, ke la propon'o est'u konsider'at'a serioz'a. Ili dir'as, ke stud'i ali'a'n lingv'o'n, egal'e kiu'n, en'hav'as grand'a'n eduk'a'n valor'o'n ec\u0302 por jun'a'j lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000392", "text": "Est'ont'a'j aspir'ant'o'j al brit'a s\u0302tat'an'ec'o deklam'u la unu'a'n strof'o'n de la brit'a naci'a himn'o. Simil'e ili el'montr'u sci'o'j'n pri la verk'ist'o'j William Shakespeare kaj Charles Dickens, kaj pri la politik'ist'o Winston Churchill kaj pri ali'a'j eminent'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000393", "text": "Postulat'a'j est'os ankau\u0306 sci'o'j pri la modern'a Briti'o. Al'don'e kandidat'o'j respond'u demand'o'j'n pri brit'a'j mal'kovr'o'j kaj invent'aj\u0302'o'j, ekz. pri desoksiribonukleata acid'o (DNA) kaj Inter'ret'o. Ankau\u0306 pri muzik'a'j grup'o'j, kia'j Beatles kaj Rolling Stones, ili est'u inform'it'a'j."}, {"text_idx": "#000394", "text": "Emfaz'i brit'a'n histori'o'n est'as ide'o de la ministeri'o pri en'land'a'j afer'o'j. Cel'at'e est'as en'konduk'i patriot'a'n gvid'il'o'n por en'migr'int'o'j dezir'ant'a'j hejm'ig\u0302'i en Briti'o, antau\u0306 ol kandidat'ig\u0302'i pri brit'a pasport'o."}, {"text_idx": "#000396", "text": "En Serbi'o ekzist'as tun'o'j da sen'bezon'a'j munici'o'j, konstat'as la reg'ist'ar'o. Part'o de la 8500 tun'o'j de'ven'is de la iam'a Jugoslavia Popol'a Arme'o."}, {"text_idx": "#000397", "text": "Dum la milit'o en Jugoslavio en 1999 est'as detru'it'a'j mult'a'j arm'il'o'j. Post'e en Serbi'o est'is konstru'it'a'j nov'a'j munici'o-depon'ej'o'j. Tamen por la nun'a'j konflikt'o'j la munici'o'j ne plu tau\u0306g'as."}, {"text_idx": "#000398", "text": "Ne ebl'os vend'i la munici'o'j'n kaj mank'as al Serbi'o la kapabl'o almenau\u0306 kelk'a'j'n detru'i. Ekzist'as pli ol 100 tun'o'j da napalm'o, kaj c\u0302irkau\u0306 900 tun'o'j da munici'o kun blank'a fosfor'o (por fum'bomb'o'j). Ili'n eksport'i por detru'i ekster'land'e kost'os mult'o'n."}, {"text_idx": "#000401", "text": "S\u0302ajn'as, ke la don'it'aj\u0302'o tiam registr'it'a de oficir'o'j de la ital'a arme'o, g\u0302is nun rigard'at'a tut'e valid'a, est'is fakt'e akir'it'a per'e de mal'preciz'a'j il'o'j de la epok'o, ne'last'e iu antikv'ig\u0302'int'a termo'metr'o nom'at'a Six-Bel'lini. La rekord'o nun pas'as al Furnace Creek, situ'ant'a en la tiel nom'at'a Mort'o'val'o de Kalifornio (Uson'o). En tiu lok'o, ne apart'e gast'ig'em'a, ankau\u0306 c\u0302ar g\u0302i trov'ig\u0302'as je 54 metr'o'j sub la mar'nivel'o, rekord'a varm'ec'o (+ 56,7 centezimal'a'j grad'o'j) est'is oficial'e observ'it'a ne last'a'temp'e, sed ec\u0302 pli antau\u0306'e ol la libia mezur'ad'o, en juli'o 1913. Post preskau\u0306 jar'cent'o mal'just'aj\u0302'o do fin'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000404", "text": "En la urb'a infan'a klinik'o grimp'ad'o est'as uz'at'a kiel terapi'o por infan'o'j kun mov- kaj evolu-problem'o'j. Kvin et'ul'o'j part'o'pren'is semajn'o'n da intens'a terapi'o en la klinik'o. Du fizioterapi'ist'o'j kaj kurac'ist'o pas'ig'is semajn'o'n kun la infan'o'j en lud'park'o kaj c\u0302e grimp'ad'o-mur'o."}, {"text_idx": "#000406", "text": "La sep'jar'a Noah, kiu hav'as trans'plant'it'a'n kor'o'n, kaj kiu sufer'is apopleksi'o'n, tiel ke li'a mal'dekstr'a korp'o'part'o est'as paraliz'it'a, uz'is grimp'ad'o'n kiel terapi'o'n. Rezult'e la paraliz'o c\u0302e li ne plu real'e rimark'ebl'as."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Trafik's\u0302top'ig\u0302'o'j pli kaj pli karakteriz'as la urb'o'n Antananariv'o en Madagaskaro. Kresk'as la nombr'o de vetur'il'o'j, tiel ke rimark'ebl'e mal'bon'ig\u0302'as la kvalit'o de la aer'o en la urb'o. La log\u0302'ant'ar'o sufer'as ankau\u0306 pro trafik'bru'o."}, {"text_idx": "#000408", "text": "En'port'i au\u0306t'o'j'n au\u0306 ec\u0302 au\u0306t'o-part'o'j'n far'ig\u0302'as bon'a komerc'o. Abund'as lau\u0306'long'e de strat'o'j vetur'il'o'j kun afis\u0302'o'j \u201evend'at'a\u201d. Per ili favor'prez'e komerc'as unu'op'ul'o'j, kiu'j en'port'as mal'nov'a'j'n au\u0306t'o'j'n mal'pli ol 10-jar'o'j'n ag\u0302'a'j'n."}, {"text_idx": "#000409", "text": "La komerc'ist'o'j labor'as kun partner'o en ekster'land'o. Tiu el'serc\u0302'as au\u0306t'o'j'n lau\u0306'mend'e de malagas'a klient'o kaj ili'n en's\u0302ip'ig'as. Kaz'e de au\u0306t'o-part'o'j, tiu en'met'as ili'n au\u0306 en kontener'o'n au\u0306 en eksport'ot'a'n bus'et'o'n, kiel Mercedes Benz Sprinter, au\u0306 s\u0302arg\u0302'au\u0306t'o'n."}, {"text_idx": "#000410", "text": "Furor'as bus'et'o'j german'a'j kaj japan'a'j. Sam'e kamion'et'o'j franc'a'j kaj ital'a'j. Pli kaj pli lau\u0306'mod'as luks'a'j au\u0306t'o'j, apart'e de la klas'o'j et-burg\u0302'a au\u0306 alt'rang'a. De'pend'e de la kvalit'o 10-jar'a kamion'et'o Renault por vetur'ig'i kvin hom'o'j'n kost'as c\u0302irkau\u0306 700 eu\u0306r'o'j'n. Tio egal'as al 16-monat'a salajr'o de alt'rang'a s\u0302tat'ofic'ist'o."}, {"text_idx": "#000411", "text": "Al koncesi'ul'o'j pri nov'a'j au\u0306t'o'j mal'plac\u0302'as la konkurenc'o. Ili mal'alt'ig'is la prez'o'j'n de au\u0306t'o'j en'port'it'a'j el Barato au\u0306 C\u0302ini'o. Kelk'a'j mem okup'ig\u0302'as pri mal'nov'a'j au\u0306t'o'j, kiu'j'n ili ekspozici'as en ali'a'j lok'o'j."}, {"text_idx": "#000413", "text": "Scienc'ist'o'j de la universitat'o de Vieno mal'kod'is la \u201esekret'a'n lingv'o'n\u201d de elefant'o'j. Team'o de esplor'ist'o'j sukces'is solv'i la mister'o'n, kiel c\u0302i tiu'j best'o'j \u2013 alt'a'j g\u0302is 4 metr'o'j'n \u2013 est'ig'as si'a'j'n eg'e mal'alt'a'j'n son'o'j'n. Tiu form'o de komunik'ad'o okaz'as ankau\u0306 inter hom'o'j en la infra'son'a bend'o (sub 20 herc'o'j). La ekstrem'e mal'alt'a'j son'o'j, kiu'j'n oni pov'as simil'ig'i al la plej mal'alt'a'j son'o'j de orgen'o, ebl'ig'as al elefant'o'j inter'komunik'ig\u0302'i je plur'kilo'metr'a distanc'o. Tem'as pri ia'spec'a sekret'a komunik'ad'o por la soci'e viv'ant'a'j best'o'j."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Por solv'i tiu'n mister'o'n, la esplor'ist'o'j c\u0302irkau\u0306 Angel'a Sto\u0308ger kaj Christian Herbst pren'is laring'o'n de mort'int'a elefant'o kaj plen'um'is eksperiment'o'j'n pri g\u0302i en la departement'o pri kogn'a biologi'o de la universitat'o de Vieno, kies estr'o nom'ig\u0302'as Tecumseh Fitch. Do la esplor'ist'o'j pruv'is, ke la princip'o'j kon'at'a'j pri la hom'a voc\u0302'o valid'as ankau\u0306 por mult'a'j mam'ul'o'j: de plej alt'a'j ultra'son'o'j de vespert'o'j (110 000 herc'o'j) g\u0302is plej mal'alt'a'j infra'son'o'j de elefant'o'j."}, {"text_idx": "#000416", "text": "Sen'c\u0302es'e kresk'as en Madagaskaro la nombr'o de privat'a'j instituci'o'j kaj universitat'o'j, kiu'j situ'as c\u0302ef'e en Antananariv'o. Vid'ebl'as c\u0302ie reklam'o'j por al'log'i kaj ge'patr'o'j'n kaj ge'jun'ul'o'j'n. La c\u0302ef'a al'log'il'o est'as la monat'a \u201eplej avantag\u0302'a stud'kost'o\u201d, kiu tamen egal'as al la baz'a monat'a salajr'o de ordinar'a labor'ist'o."}, {"text_idx": "#000420", "text": "Tial viktim'ig\u0302'as mult'a'j ge'jun'ul'o'j ekzempl'e el kamp'ar'a'j region'o'j: la instru'o-komerc'ist'o'j vend'as al ili kurs'o'j'n kaj dis'don'as diplom'o'j'n, pri kiu'j firma'o'j apenau\u0306 interes'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000421", "text": "Ali'flank'e ne c\u0302iu instituci'o cel'as tromp'i si'a'j'n student'o'j'n. Kelk'a'j insist'as pri alt'a'j kvalifik'o'j c\u0302e si'a docent'ar'o, publik'ig'as la nom'o'j'n de instru'ist'o'j, kaj kun'labor'as kun prestig\u0302'a'j ekster'land'a'j universitat'o'j."}, {"text_idx": "#000422", "text": "La instituci'o INSCAE en Antananariv'o, kiu fak'as pri kurs'o'j en libr'o'ten'ad'o kaj vol'as protekt'i si'a'n reputaci'o'n, inter'rilat'as kun kanadaj universitat'an'o'j. Lok'a'j firma'o'j don'as prioritat'o'n al la diplom'it'o'j de INSCAE. Tamen la tie'a stud'kost'o tri- au\u0306 kvar-obl'e pli alt'as ol c\u0302e ali'a'j stud'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000423", "text": "Antau\u0306 50 jar'o'j Madagaskaro pov'is fier'i pri si'a sol'a, sed avan'gard'a universitat'o Ankatso [ankacu]. Post'e la reg'ist'ar'o mal'alt'ig'is la instru'ad'o-bug\u0302et'o'n kaj neglekt'is la universitat'o'n. En la 80aj jar'o'j la Mond'a Bank'o antau\u0306'e'n'ig'is la privat'ig'o'n de s\u0302tat'a'j universitat'o'j. Tiam ili trejn'is student'o'j'n lau\u0306 la bezon'o'j de lok'a'j firma'o'j kaj apenau\u0306 okup'ig\u0302'is pri scienc'a esplor'ad'o."}, {"text_idx": "#000424", "text": "En 2012 strik'is docent'o'j c\u0302e s\u0302tat'a'j universitat'o'j, postul'ant'e pli da mon'o. Ili'n sub'ten'is student'o'j, kiu'j mem ne'regul'e ricev'is si'a'j'n stipendi'o'j'n."}, {"text_idx": "#000425", "text": "La pli'mult'o de la malagas'o'j est'as kamp'ar'an'o'j. C\u0302iu'jar'e kvar'dek'o da abiturient'o'j est'as akcept'it'a c\u0302e la super'a stud'ej'o pri agrikultur'o kaj bred'ad'o, el kiu'j nur dek'o stud'as best'o-kurac'ad'o'n. Post kvin jar'o'j, Madagaskaro produkt'os naft'o'n, sed la reg'ist'ar'o ne antau\u0306'vid'as trejn'ad'o'n de koncern'a'j teknik'ist'o'j kaj fak'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000428", "text": "Antau\u0306 ne'long'e la reg'ist'ar'o'j de Greki'o, Albanio kaj Italio sub'skrib'is inter'konsent'o'n, kiu ebl'ig'os al sud'a Eu\u0306rop'o sen'de'pend'ig\u0302'i de la rus'a gas'o."}, {"text_idx": "#000430", "text": "La kontrakt'o kun la konsorci'o S\u0302ah Deniz II (kies c\u0302ef'a'j partner'o'j est'as BP kaj Statoil) antau\u0306'vid'as la import'ad'o'n de kvant'o je 16 miliard'o'j da kubaj metr'o'j jar'e."}, {"text_idx": "#000431", "text": "Por Albanio tio signif'as invest'o'n de c\u0302irkau\u0306 2 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. G\u0302i kre'os mil'o'j'n da nov'a'j labor'posten'o'j, sekv'e pli'a'n impuls'o'n al la land'a ekonomi'o. Oni plan'as ankau\u0306 la konstru'o'n de grand'a'j gas'depon'ej'o'j en Albanio, apud la mar'bord'o."}, {"text_idx": "#000433", "text": "La slovak'a reg'ist'ar'o s\u0302ang\u0302'is la nom'o'n de la ministeri'o pri ekster'land'a'j afer'o'j. Ek'de oktobr'o 2012 g\u0302i est'as kon'at'a kiel \u201eMinisteri'o pri ekster'land'a'j kaj eu\u0306rop'a'j afer'o'j de la Slovak'a Respublik'o\u201d. Tiel la s\u0302tat'o emfaz'as la respond'ec'o'n de la ministeri'o pri eu\u0306rop'a politik'o."}, {"text_idx": "#000434", "text": "La au\u0306str'a naft'a konzern'o OMV mal'ferm'is la test'a'n instal'aj\u0302'o'n BioCrack, per kiu unu'a'foj'e en la mond'o est'os produkt'at'a bio'gasojl'o. El t.n. firm'a bio'mas'o oni pov'as produkt'i gasojl'o'n kun alt'a bio'gen'a part'o, tau\u0306g'a'n por c\u0302iu'j motor'o'j."}, {"text_idx": "#000435", "text": "La test'a instal'aj\u0302'o est'is star'ig'it'a de OMV en la rafin'ej'o Schwechat [s\u0302veh\u0302at], proksim'e al Vieno, kun'labor'e kun la konstru'firma'o de bio'gasojl'a'j instal'aj\u0302'o'j BioEnergy International, hav'ant'a sid'ej'o'n en Graz [grac]. En la instal'aj\u0302'o oni invest'is 6,7 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j, el kiu'j 2 milion'o'j est'as s\u0302tat'a subvenci'o. El firm'a bio'mas'o, nom'e substanc'o'j kiel lign'a'j de'skrap'aj\u0302'o'j au\u0306 pajl'o, est'os produkt'at'a gasojl'o nov'ec'a, per kiu c\u0302iu'j motor'o'j pov'as funkci'i."}, {"text_idx": "#000436", "text": "\u201ePer la rekt'a pri'labor'o de lign'a'j de'fal'aj\u0302'o'j ni sukces'is produkt'i plej modern'a'n bio'brul'aj\u0302'o'n sen uz'i por tiu cel'o agrikultur'a'j'n produkt'aj\u0302'o'j'n\u201d, dir'is la c\u0302ef'o de OMV Gerhard Roiss c\u0302e la solen'a mal'ferm'o de la instal'aj\u0302'o. Dor'is Bures, la ministr'in'o pri infra'struktur'o, sub'strek'is, ke Au\u0306strio kalkul'as je natur'medi'a kaj pri'energi'a teknologi'o kaj al'don'e je \u201ezorg'a uz'ad'o de krud'aj\u0302'o'j\u201d. La projekt'o est'as subvenci'at'a kadr'e de la au\u0306str'a esplor'a kaj teknologi'a program'o Nov'a'j energi'o'j 2020."}, {"text_idx": "#000437", "text": "Oni prognoz'as, ke g\u0302is 2020 la pri'gasojl'a postul'o est'os kresk'int'a je minimum'e dek procent'o'j. La nov'a instal'aj\u0302'o baz'ig\u0302'as sur nov'spec'a patent'it'a metod'o: bio'mas'o est'as varm'ig'at'a per pez'a mineral'ole'o g\u0302is 420 celsi'a'j grad'o'j por produkt'i gasojl'o'n kun 20-procent'a bio'gen'a part'o. La metod'o dev'os est'i test'it'a g\u0302is la mez'o de 2014 kaj evolu'ig'it'a g\u0302is ating'o de merkat'a kvalit'o."}, {"text_idx": "#000438", "text": "Muze'o pri la mal'varm'a milit'o"}, {"text_idx": "#000439", "text": "En nord-okcident'a Litovio, proksim'e de la pitoresk'a urb'et'o Plateliai, pas'int'jar'e aper'is objekt'o, kiu est'as amas'e vizit'at'a de litovaj kaj ekster'land'a'j turist'o'j. G\u0302i'n vual'as plur'jar'dek'a'j sekret'o'j kaj risk'o je la viv'o. Ja en la sep'a jar'dek'o de la pas'int'a jar'cent'o tie trov'ig\u0302'is sub'ter'a milit'baz'o, en kiu star'is kvar nukle'a'j misil'o'j, direkt'it'a'j al okcident'a Eu\u0306rop'o. Tamen la epok'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is kaj la mister'o iom sen'vual'ig\u0302'is. La iam'a sovetia milit'baz'o hodiau\u0306 trans'form'ig\u0302'is al unik'a muze'o pri la mal'varm'a milit'o, kiu por du jar'o'j est'is trans'form'it'a al al'log'a kaj interes'a vizit'ind'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000440", "text": "La ide'o konstru'i sub'ter'a'n baz'o'n de nukle'a'j misil'o'j est'ig\u0302'is en la kap'o de sovetiaj oficir'o'j, kiam ili ek'sci'is, ke ili'a mult'jar'a mal'amik'o \u2013 Uson'o \u2013 jam far'as la sam'o'n. Tial en la jar'o 1960 apud Plateliai komenc'ig\u0302'is konstru'ad'o de la unu'a en tiam'a Sovetio sub'ter'a baz'o de nukle'a'j misil'o'j. Kial c\u0302i tie \u2013 en for'a litova vilag\u0302'o? Lag'o, arb'ar'o, alt'ec'o super'mar'a (170 m), facil'a grund'o (sabl'o), mal'dens'e log\u0302'at'a teren'o \u2013 eg'e favor'is la aper'o'n de tiu'spec'a objekt'o. Est'is grav'a ankau\u0306 la fakt'o, ke Litovio situ'is tuj apud la okcident'a lim'o de Sovetio. Tio signif'is, ke misil'o'j facil'e pov'is ating'i ajn'a'n grav'a'n objekt'o'n de NATO en okcident'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000441", "text": "En la konstru'ad'o de la milit'baz'o apud Plateliai part'o'pren'is c\u0302irkau\u0306 10 000 soldat'o'j, precip'e eston'o'j. Per simpl'a'j fos'il'o'j ili fos'is kvar 30 m profund'a'j'n put'o'simil'a'j'n s\u0302akt'o'j'n kaj la el'fos'it'a'n grund'o'n uz'is por konstru'ad'o de nov'a voj'o al la est'ont'a milit'baz'o. Mez'e de la kvar'angul'a'j put'eg'o'j soldat'o'j el'fos'is ali'a'n mult'e pli grand'a'n kav'o'n, beton'is g\u0302i'n, al'don'is metal'a'n kovr'il'o'n kaj kas\u0302'is per grund'o. Post'e c\u0302i tie'n oni al'port'is amas'o'n da komplik'a'j aparat'o'j, radi'o- kaj elektro-staci'o'j kaj arang\u0302'is manipul'centr'o'n de misil'o'j. Kvar el ili est'is kas\u0302'it'a'j en profund'a'j fer'beton'a'j put'o'j, kiu'j'n protekt'is mov'ebl'a 200-tun'a kovr'il'o, kiu, se neces'e, pov'is en kelk'a'j minut'o'j mal'ferm'i la voj'o'n por nukle'a misil'o."}, {"text_idx": "#000443", "text": "Tuj antau\u0306 la nov'jar'o 1963 la unu'a sovetia sub'ter'a baz'o de misil'o'j ek'funkci'is. Kvar misil'o'j R-12 (uson'a nom'o SS-4), komenc'is gard'i pac'o'n en Eu\u0306rop'o. La misil'o'j est'is 23 m long'a'j, el kiu'j 19 m est'is misil'o-port'ant'o kaj 4 metr'o'j \u2013 la kap'et'o de la nukle'a misil'o kun radioaktiv'a plutoni'o. La potenc'o de unu misil'o ating'is 1-2,3 mega'tun'o'j'n \u2013 dek'obl'e pli grand'a ol la bomb'o'j, kiu'j fal'is sur Hiros\u0302im'o'n kaj Nagasak'o'n. Nukle'a misil'o lau\u0306 la tiam'a'j prez'o'j kost'is inter 150 kaj 1500 mil'o'j'n de uson'a'j dolar'o'j."}, {"text_idx": "#000444", "text": "La misil'o'j baz'it'a'j en Litovio est'is direkt'it'a'j al okcident'a Eu\u0306rop'o \u2013 Norvegi'o, Briti'o, Hispanio, Germanio, Turki'o. La direkt'o c\u0302iu'j'n kelk'a'j'n jar'o'j'n est'is korekt'at'a de'pend'e de la tiam'a'j rilat'o'j inter Sovetio kaj la s\u0302tat'o'j de NATO. Felic\u0302'e, dum tiu period'o ec\u0302 ne unu misil'o el'flug'is de c\u0302i tie. Nur en la jar'o 1968, kiam la sovetia arme'o en'ir'is Pragon, la milit'baz'o'n traf'is ordon'o el Moskvo: prepar'i nukle'a'n misil'o'n por eventual'a alarm'o'pret'ec'o."}, {"text_idx": "#000446", "text": "Long'a'n temp'o'n la sub'ter'a konstru'aj\u0302'o rest'is sen ajn'a respond'ec'o kaj komenc'is ruin'ig\u0302'i. C\u0302i tie'n pov'is ven'i c\u0302iu, kiu interes'ig\u0302'is pri la sekret'a objekt'o. Kaj io pli'a \u2013 post la re'tir'ig\u0302'o de soldat'o'j c\u0302i tie ankorau\u0306 rest'is divers'a'j metal'a'j instal'aj\u0302'o'j, kabl'o'j, motor'o'j, kiu'j al'tir'is divers'spec'a'j'n ac\u0302et'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000448", "text": "Post long'a nenies-posed'ad'o la iam'a sekret'a sub'ter'a baz'o de nukle'a'j misil'o'j trans'ir'is al la naci'a park'o de Z\u030cemaitija (etnografi'a region'o de Litovio), kiu en 1996 instal'is c\u0302i tie ekspozici'o'n pri milit'ism'o. La ide'o evident'ig\u0302'is tre interes'a kaj al'log'a por mult'a'j sci'vol'ul'o'j. Do, oni decid'is antau\u0306'e'n'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000449", "text": "Eu\u0306rop'a Uni'o bon'ven'ig'is la intenc'o'n, por ke la iam'a milit'baz'o trans'form'ig\u0302'u al modern'a muze'o pri la mal'varm'a milit'o, kaj tiu'cel'e oni dispon'ig'is mon'rimed'o'j'n. Do, post du'jar'a re'konstru'o, printemp'e de 2012 la muze'o mal'ferm'is la pord'o'n kaj far'ig\u0302'is unu el la plej vizit'at'a'j lok'o'j en Litovio."}, {"text_idx": "#000450", "text": "Hodiau\u0306 vizit'ant'o'j pov'as vid'i s\u0302akt'a'n baz'o'n de misil-funkci'ig'o, kie en du etag\u0302'o'j est'as instal'it'a ekspozici'o pri la plur'jar'dek'a milit'a kontrau\u0306'star'o, pri g\u0302i'a influ'o al la histori'o de Eu\u0306rop'o kaj Litovio kaj pri la eventual'a dang\u0302er'o pri nukle'a arm'ad'o por la hom'ar'o. C\u0302i tie oni sen'vual'ig'as ankau\u0306 la princip'o'j'n pri la funkci'ad'o de la iam strikt'e sekret'a milit'baz'o kaj prezent'as model'o'n de la misil'o R-12."}, {"text_idx": "#000451", "text": "El la ekspozici'a'j salon'o'j vizit'ant'o'j lau\u0306 mal'vast'a koridor'o pov'as ir'i al unu el la kvar misil'a'j s\u0302akt'o'j por vid'i kiel est'is instal'it'a'j la mort'ig'a'j nukle'a'j misil'o'j."}, {"text_idx": "#000452", "text": "Fru'oktobr'e vizit'is Greki'o'n la alban'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Edmond Panariti. En gazet'ar'a konferenc'o Panariti konstat'is, ke la kap'o de la agl'o sur la alban'a'j flag'o'j aper'as mal'supr'e."}, {"text_idx": "#000453", "text": "Silent'is la ministr'o, sed mal'e alban'a'j j\u0302urnal'ist'o'j kaj an'o'j de opozici'a'j parti'o'j. Ili taks'is la erar'o'n provok'o flank'e de grek'o'j por mal'dign'ig'i alban'o'j'n, kiu'j vol'as, ke Greki'o agnosk'u la t.n. C\u0302amerio-afer'o'n. Tem'as pri teritori'o'j apud la land'lim'o, el kiu'j post la du'a mond'milit'o alban'o'j est'is dek'mil'op'e el'pel'it'a'j."}, {"text_idx": "#000454", "text": "La sekv'a'n tag'o'n pardon'pet'is la grek'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Dimitris Avramopolus. \u201eTiu c\u0302i incident'o ne est'u ekspluat'at'a de politik'a'j ekstrem'ist'o'j. Inter ambau\u0306 land'o'j flor'as amik'ec'o kaj kun'labor'o\u201d, opini'is la ministr'o."}, {"text_idx": "#000455", "text": "En oktobr'o pas'int'jar'a okaz'is en Pris\u0302tin'o, c\u0302ef'urb'o de Kosovo, inter'naci'a konferenc'o pri vir'in'o'j en la soci'o. Part'o'pren'is c\u0302irkau\u0306 100 deleg'it'o'j, inkluziv'e de la eks'a sekretari'o de la uson'a s\u0302tat'a departement'o, Madeleine Albright [madlin olbrajt]."}, {"text_idx": "#000456", "text": "La konferenc'o apart'e grav'as al Kosovo, sen'de'pend'a jam de nur kvar jar'o'j kaj hered'int'a not'ind'a'n konserv'at'ism'o'n rilat'e vir'in'a'j'n rajt'o'j'n."}, {"text_idx": "#000457", "text": "La kenj'an'o Lawrence Kimwetich Kimaiyo venk'is en la 89a inter'naci'a pac-maraton'o en la orient-slovak'a metropol'o Kos\u030cice [ko\u0301s\u0302ice] (c\u0302. 400 km for de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o). Li venk'is kun rekord'a temp'o: 2:07:01. Inter la vir'in'o'j venk'is li'a sam'land'an'in'o Wanjiku Mug'o Hellen ankau\u0306 kun rekord'a temp'o: 2:29:59."}, {"text_idx": "#000458", "text": "La maraton'o (ankau\u0306 du'on'maraton'o, mini'maraton'o kaj konkurs'o'j por handikap'ul'o'j) okaz'as c\u0302iam la unu'a'n dimanc\u0302'o'n en oktobr'o. G\u0302i est'as la du'a plej mal'nov'a maraton'o en la modern'a mond'o: la unu'a okaz'is en Boston'o, Uson'o."}, {"text_idx": "#000459", "text": "Pli ol 800 urb'o'j en la mond'o okaz'ig'as c\u0302iu'jar'a'n maraton'o'n. La plej grand'a'n organiz'as Boston'o. Sekv'as Nov'jork'o kaj Londono."}, {"text_idx": "#000460", "text": "Kritik'is la mal'alt'ig'o'n de la EU-bug\u0302et'o en la jar'o'j 2014-20 ne'formal'a grup'o konsist'ant'a el c\u0302ef'ministr'o'j kaj ali'a'j ministr'o'j el 16 land'o'j."}, {"text_idx": "#000461", "text": "Kun'ven'is en oktobr'o en Bratislav'o, Slovaki'o, t.n. amik'o'j de kun'ten'ig\u0302'o, kiu'j reprezent'as 15 membr'o's\u0302tat'o'j'n de EU plus Kroati'o. Sub'skrib'is la \u201eamik'o'j\u201d deklaraci'o'n, kiu signal'os al Bruselo, ke eu\u0306r'o'fondus'o'j kaj kun'ten'ig\u0302'o grav'as cel'e al dau\u0306r'ig'ebl'a kresk'ad'o, kre'ad'o de nov'a'j labor'posten'o'j kaj pli'fort'ig'o de konkurenc'kapabl'o."}, {"text_idx": "#000463", "text": "La kun'ven'o, la du'a de la \u201eamik'o'j\u201d, rezult'is de iniciat'o de la slovak'a c\u0302ef'ministr'o, Robert Fic'o."}, {"text_idx": "#000464", "text": "La komun'a merkat'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, pri kiu neni'u dub'as, ke g\u0302i est'as la baz'a cel'o de la komun'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'o, port'as ne'kontrau\u0306'star'ebl'e konsekvenc'o'j'n, kiu'j'n la al'ig\u0302'int'a'j s\u0302tat'o'j ne s\u0302at'as. Unu el ili est'as la fakt'o, ke g\u0302i mal'fort'ig'as la naci'a'n ident'ec'o'n de unu'op'a'j naci'o'j kaj la pret'ec'o'n sen'kritik'e akcept'i la reg'o'n de la propr'a naci'o."}, {"text_idx": "#000465", "text": "Nom'e, la merkat'o postul'as (est'as almenau\u0306 rekomend'ind'e), ke labor'fort'o'j mov'ig\u0302'u c\u0302i'e'n tra Eu\u0306rop'o. Hom'o'j, kiu'j ne hav'as labor'o'n en si'a land'o, serc\u0302'u g\u0302i'n en ali'a; hom'o'j, al kiu'j oni ofert'as pli da gajn'o en ali'a land'o, tie'n ir'u. Tio au\u0306tomat'e signif'as, ke c\u0302iam pli da hom'o'j ek'hav'as du au\u0306 plur'a'j'n patr'uj'o'j'n, c\u0302ar mult'a'j el ili ge'edz'ig\u0302'as kaj en nov'a land'o hav'as infan'o'j'n, kiu'j ig\u0302'as ident'ec'e io ali'a ol est'as la ge'patr'o'j (au\u0306 unu el la ge'patr'o'j)."}, {"text_idx": "#000466", "text": "Se ankau\u0306 tiu'j infan'o'j post'e dis'ir'as al divers'a'j land'o'j kaj gajn'as pli'a'n nov'a'n patr'uj'o'n kaj naci'a'n ident'ec'o'n, kio okaz'as? C\u0302iam pli da hom'o'j hav'as du au\u0306 tri patr'uj'o'j'n en'e de EU. Krom'e, se iu el tiu'j patr'uj'o'j postul'as fort'a'n fidel'o'n al g\u0302i, se g\u0302i postul'as mal'am'i iu'n ali'a'n (kutim'e najbar'a'n) land'o'n au\u0306 pag'ad'o'n de alt'a impost'o, la hom'o'j ne pret'as akcept'i tio'n nom'e de si'a unu'a patriot'ec'o."}, {"text_idx": "#000467", "text": "La hom'o'j, kiu'j mult'e vojag\u0302'as tra la teritori'o de la merkat'o, iom post iom perd'as la fort'a'n aparten'sent'o'n al si'a komenc'a patr'uj'o kaj ig\u0302'as c\u0302iam pli konvink'it'a'j eu\u0306rop'an'o'j."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Nun'temp'e ankorau\u0306 grand'a pli'mult'o de la hom'o'j en EU ne s\u0302at'as s\u0302ang\u0302'i si'a'n patr'uj'o'n kaj ir'i ali'land'e'n, c\u0302ef'e pro si'a ge'patr'a lingv'o, sen'ig'it'e de kiu ili en ali'a'j land'o'j ig\u0302'as du'a'grad'a'j civit'an'o'j. Pro tio la pri'skrib'it'a ident'ec'o-s\u0302ang\u0302'o ankorau\u0306 esenc'e ne tus\u0302'is la naci'a'j'n s\u0302tat'o'j'n kaj ili ne tro dev'as tim'i. Trans'log\u0302'ig\u0302'i al ali'a land'o decid'as tre et'a el'cent'aj\u0302'o de la hom'o'j."}, {"text_idx": "#000469", "text": "La kaz'o de la hungar'o'j kaj c\u0302eh\u0302'o'j, kiu'j evolu'ig'is ekster'normal'a'n naci'ism'o'n, pov'is okaz'i nur dank'e al la fakt'o, ke ili est'as relativ'e bon'e evolu'int'a'j (ne ankorau\u0306 rand'e de mal'sat'o) kaj hav'as mal'facil'a'j'n kaj ne'respekt'at'a'j'n lingv'o'j'n."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Grek'o'j malgrau\u0306 grand'a mizer'o ankorau\u0306 ne ir'as amas'e ali'land'e'n, c\u0302ar ili sam'e tim'as ig\u0302'i du'a'grad'a'j civit'an'o'j pro si'a lingv'o, kaj ec\u0302 pli ekspluat'at'a'j, c\u0302ar oni ja sci'as, ke nun ili bezon'eg'as help'o'n de ali'a'j."}, {"text_idx": "#000471", "text": "Brit'o'j evolu'ig'is si'a'n naci'ism'o'n kaj kontrau\u0306'ad'o'n al EU, c\u0302ar invers'e ili tim'as perd'i si'a'n super'ec'o'n, se ili trans'log\u0302'ig\u0302'us ali'lok'e'n, c\u0302ar ili kon'as neniu'n lingv'o'n krom la si'a."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Pro tio en la interes'o de la naci'ist'o'j, viv'u la nun'a lingv'a stat'o de domin'o de la angl'a, kiu mal'ebl'ig'as la efektiv'a'n egal'rajt'ec'o'n de ali'land'an'o'j en nov'a'j part'o'j de la sam'a merkat'o kaj tial mal'ebl'ig'as grand'amas'a'n mov'ig\u0302'ad'o'n de la labor'fort'o'j en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000473", "text": "Se oni en'konduk'us Esperant'o'n, g\u0302i egal'rajt'ig'us c\u0302iu'j'n kaj grav'e pli'rapid'ig'us la mov'ig\u0302'ad'o'n de la hom'o'j tra EU kaj rapid'e fort'ig'us sent'o'n pri eu\u0306rop'a ident'ec'o."}, {"text_idx": "#000474", "text": "Sed tio ja ne hav'as s\u0302anc'o'n. Naci'ist'o'j, kiu'j ankorau\u0306 super'as en la reg'ant'a'j tavol'o'j, sincer'e kontrau\u0306'as tio'n. Ankau\u0306 esperant'ist'o'j kontrau\u0306'as, c\u0302ar ili ne s\u0302at'as, ke Esperant'o sukces'u \u2013 ili kontent'as en si'a get'o."}, {"text_idx": "#000475", "text": "Iam'a insekt'icid'o-fabrik'o en Vieno far'ig\u0302'is \u201efabrik'o\u201d por art'ist'o'j. G\u0302i'n posed'as la arkitekt'o Peter Zacherl [cah\u0302erl], kies pra'av'o konstru'is la fabrik'o'n en la 19a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000476", "text": "En Tbilis'o, la nun'a c\u0302ef'urb'o de Kartveli'o, Johann Zacherl rimark'is, ke tie oni protekt'as vest'aj\u0302'o'j'n kaj tapis\u0302'o'j'n kontrau\u0306 insekt'o'j per piretr'o-pulvor'o. Tem'as pri insekt'icid'o ricev'it'a el flor'o'j de tanacet'o-speci'o'j."}, {"text_idx": "#000477", "text": "Ek'de 1870 li en'port'is tiu'n pulvor'o'n al Vieno, en'botel'ig'is kaj vend'is g\u0302i'n en la tut'a Eu\u0306rop'o. La mark'o est'is Zacherlin. Post la unu'a mond'milit'o la insekt'icid'o ne bon'e vend'ig\u0302'is. C\u0302es'is la produkt'ad'o kaj ferm'ig\u0302'is la fabrik'o."}, {"text_idx": "#000478", "text": "La okul'frap'a konstru'aj\u0302'o tra'viv'is la du'a'n mond'milit'o'n sen grand'a'j damag\u0302'o'j. G\u0302i uz'ig\u0302'as nun kiel log\u0302'dom'o kaj labor'ej'o por Peter Zacherl. Ceter'e la grand'a hal'o funkci'as kiel koncert'ej'o au\u0306 labor'ej'o kaj ekspozici'ej'o por art'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000479", "text": "Lu'ig'i Malerba (1927-2008) est'is el'star'a ital'a verk'ist'o, plej kon'at'a precip'e pro si'a'j film'scen'ar'o'j, sed ankau\u0306 pro si'a'j novel'o'j, histori'a'j roman'o'j, infan'libr'o'j k.a. Kun mir'o mi rimark'as, ke la ital'a Vikipedio inkluziv'as li'a'n libr'et'o'n La pens'em'a'j kok'in'o'j (unu'a'foj'e el'don'it'a'n en 1980) en la list'o'n de por'infan'a'j libr'o'j, sed mi konsider'as tio'n erar'o. En'tut'e, la rakont'ar'o de Malerba s\u0302ajn'as humur'a mozaik'a spegul'ar'o de la tut'a hom'a viv'o, do g\u0302i spegul'as i.a. ankau\u0306 infan'ec'a'n naiv'ec'o'n, c\u0302ar tiu est'as unu el la aspekt'o'j de ni'a viv'o. Ni ja pov'as amuz'i ni'a'j'n infan'o'j'n, leg'ant'e al ili kelk'a'j'n el la rakont'et'o'j, sed la plej mult'a'j tau\u0306g'as nur por plen'kresk'a'j leg'ant'o'j, lau\u0306 mi."}, {"text_idx": "#000480", "text": "La rakont'et'o'j, kiu'j konsist'ig'as la libr'et'o'n La pens'em'a'j kok'in'o'j, est'as et'a'j s\u0302erc'o'j au\u0306 fabl'o'j, kun au\u0306 sen evident'a moral'instru'a fin'aj\u0302'o. Kvankam c\u0302iu rakont'et'o leg'ebl'as apart'e, sen'de'pend'e de la rest'o, la libr'et'o ja est'as unu'ec'a lau\u0306 struktur'o kaj g\u0302eneral'a stil'o. La komik'ec'o rezult'as plej oft'e el la karakter'o'j de la protagonist'o'j, c\u0302ar la bunt'a galeri'o de kok'in'o'j est'as kolekt'o de karikatur'a'j psikologi'a'j portret'o'j pri divers'a'j hom'a'j tip'o'j. Kiam la rilat'o'j inter la pri'skrib'it'a'j kok'in'o'j kaj la c\u0302irkau\u0306'a kok'in'ej'o mal'ekvilibr'ig\u0302'as, la komik'ec'o real'ig\u0302'as per'e de rid'ind'a'j situaci'o'j."}, {"text_idx": "#000481", "text": "Oft'e la humur'o de Malerba ig\u0302'as iel malic'a kaj satir'a. Tiam g\u0302i cel'as c\u0302u apart'a'j'n kok'in'a'j'n karakter'o'j'n, c\u0302u la tut'a'n kok'in'ej'o'n (tia'manier'e spegul'ant'e c\u0302u la hom'a'j'n karakter'o'j'n, c\u0302u la hom'a'n soci'o'n). La angul'o'j, kie'n la au\u0306tor'o met'as si'a'j'n spegul'o'j'n, vari'as: kelk'foj'e la spegul'pec'o situ'as en la okul'o'j de la protagonist'a kok'in'o, rigard'ant'a la kok'in'ej'o'n, ali'foj'e g\u0302i trov'ig\u0302'as en la okul'o'j de la kok'in'ej'o, rigard'ant'a la koncern'a'n kok'in'o'n, ali'foj'e la kok'in'o (au\u0306 la tut'a kok'in'ej'o) rigard'as la hom'a'n soci'o'n, ali'foj'e tut'e invers'e okaz'as, kaj fin'fin'e oft'e aper'as amuz'a ambigu'ec'o kau\u0306z'e de plur'a'j spegul'pec'o'j, funkci'ant'a'j kun'e, el divers'a'j angul'o'j."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Ceter'e, la spegul'pec'o'j'n de Malerba oni pov'us klasifik'i en plur'a'j'n kategori'o'j'n lau\u0306 divers'a'j kriteri'o'j: ili est'as pli'grand'ig'a'j au\u0306 mal'pli'grand'ig'a'j, rekt'a'j au\u0306 invers'ig'a'j au\u0306 rid'ig'a'j ktp. Lau\u0306 la vid'punkt'o'j de la leg'ant'o'j, divers'a'j kok'in'o'j en la libr'et'o pov'as est'i am'ind'a'j au\u0306 abomen'ind'a'j, rid'ind'a'j au\u0306 kompat'ind'a'j, kelk'foj'e ec\u0302 admir'ind'a'j, sam'kiel la hom'a'j person'ec'o'j en la real'a viv'o. Tiel'e ni'a empatio au\u0306 mank'o de empatio vari'as ambigu'e, dum ni oft'e vid'as ni'a'j'n propr'a'j'n difekt'o'j'n au\u0306 mal'fort'ec'o'j'n en la kok'in'a mond'o."}, {"text_idx": "#000483", "text": "Jen ekzempl'o de kok'in'o, kiu rigard'as si'n en la spegul'o de si'a propr'a song\u0302'o, en rakont'et'o 64:"}, {"text_idx": "#000484", "text": "Mang\u0302'avid'a kok'in'o mang\u0302'is tro da s\u0302ton'et'o'j kaj sent'is pez'a si'a'n stomak'o'n. La post'a'n nokt'o'n s\u0302i song\u0302'is, ke s\u0302i est'as kok'in'o. Tiu song\u0302'o tiom mal'agrabl'is al s\u0302i, ke fru'maten'e s\u0302i ir'is al la arb'ar'et'o kaj de tiam oni neniam re'vid'is s\u0302i'n. [Nu, kiu el ni ne mal'kontent'as kelk'foj'e pro la lim'o'j de la hom'a ident'ec'o.]"}, {"text_idx": "#000486", "text": "Ne'kontent'ig'it'a kok'in'o est'is spekt'int'a \u201eSinjor'in'o Bovary\u201d-n per televid'o kaj sent'is si'n mal'felic\u0302'eg'a viv'i en mizer'a provinc'a kok'in'ej'o. S\u0302i rev'is ir'i al Romo. Kaj jen kio okaz'is al s\u0302i, kiam s\u0302i ja al'ven'is al Romo: La post'a'n tag'o'n, g\u0302i est'is ekspozici'at'a, sen plum'o'j kaj kap'o mal'supr'e'n, en la montr'o'fenestr'o de grand'a magazen'o. [Jen kiel Malerba resum'as la fam'a'n roman'o'n de Flaubert per sep'lini'a s\u0302erc'o. Se oni konsider'as roman'o'n spegul'o de la viv'o, jen c\u0302i tie Malerba prezent'as al ni spegul'o'n de la spegul'o.]"}, {"text_idx": "#000488", "text": "Sicilia kok'in'o decid'is al'ig\u0302'i al Mafi'o. S\u0302i vizit'is mafi'a'n ministr'o'n por hav'i rekomend'o'n, sed c\u0302i tiu dir'is, ke Mafi'o ne ekzist'as. S\u0302i ir'is al mafi'a jug\u0302'ist'o, sed ankau\u0306 li dir'is, ke Mafi'o ne ekzist'as. S\u0302i fin'e vizit'is mafi'a'n urb'estr'o'n, kiu sam'e dir'is, ke Mafi'o ne ekzist'as. La kok'in'o re'ir'is la kok'in'ej'o'n kaj al la kompan'in'o'j, kiu'j demand'is s\u0302i'n, s\u0302i respond'is, ke Mafi'o ne ekzist'as. Tiel c\u0302iu'j kok'in'o'j opini'is, ke s\u0302i ig\u0302'is mafi'an'in'o, kaj eg'e tim'is s\u0302i'n. [Tie kaj la karakter'o'j kaj la cirkonstanc'o'j est'as komik'a'j.]"}, {"text_idx": "#000490", "text": "Aristotela kok'in'o decid'is stud'i la kat'o'n lau\u0306 scienc'a vid'punkt'o. S\u0302i pri'atent'is la vost'o'n, la krur'o'j'n, la ung'eg'o'j'n, la orel'o'j'n, la naz'o'n, la vil'o'n, sed s\u0302i embaras'ig\u0302'is, kiam s\u0302i prov'is klar'ig'i, al kio util'as la lip'har'o'j. \u201eIli util'as al pli'bel'ig'o\u201d, dir'is ali'a kok'in'o, ne'aristotel'a. \u201eBel'ec'o ne est'as scienc'a koncept'o\u201d, re'bat'is la aristotela kok'in'o, kaj s\u0302i ek'salt'is sur la kat'o'n por for's\u0302ir'i g\u0302i'a'j'n lip'har'o'j'n. La kat'o unu'glut'e for's\u0302ir'is s\u0302i'a'n krest'o'n, kiu util'as al neni'o, lau\u0306 scienc'a vid'punkt'o. [Mi not'u, ke c\u0302i tie krom la karakter'a kaj la situaci'a form'o'j de komik'o, aper'as ankau\u0306 la komik'ec'o kau\u0306z'it'a de lingv'aj\u0302'o. La filozof'ec'a parol'manier'o de la aristotela kok'in'o est'as rid'ind'a, c\u0302ar g\u0302i mal'kongru'as kun s\u0302i'a'j mens'a'j lim'o'j.]"}, {"text_idx": "#000491", "text": "Tre interes'a kaj ambigu'a s\u0302ajn'as al mi la rakont'et'o 54:"}, {"text_idx": "#000492", "text": "Filozof'a kok'in'o rigard'is s\u0302ton'o'n kaj dir'is: \u201eKiu pov'as dir'i al mi, c\u0302u tio est'as s\u0302ton'o?\u201d Kaj s\u0302i rigard'is arb'o'n kaj dir'is: \u201eKiu pov'as dir'i al mi, c\u0302u tio est'as arb'o?\u201d \u2013 \u201eMi tio'n pov'as dir'i\u201d, respond'is ordinar'a kok'in'o. La filozof'a kok'in'o j\u0302et'is kompat'a'n rigard'o'n kaj demand'is: \u201eKiu vi est'as por pretend'i don'i respond'o'n al mi'a'j demand'o'j?\u201d La ordinar'a kok'in'o mal'trankvil'e konsider'is s\u0302i'n kaj respond'is: \u201eMi? Mi est'as kok'in'o.\u201d Kaj la ali'a: \u201eKiu pov'as dir'i al mi, c\u0302u vi est'as kok'in'o?\u201d Post kelk'a temp'o la filozof'a kok'in'o trov'ig\u0302'is tre izol'it'a. [Tiu rakont'et'o pens'ig'as mi'n pri la fam'a'j (kaj amuz'eg'a'j!) paradoks'o'j, kre'it'a'j de Zenon'o el Ele'a en la 5a jar'cent'o a.K. Tiu grek'a antau\u0306-sokrat'a filozof'o hav'is apart'e c\u0302arm'a'n pens'manier'o'n, kiu por la nun'a leg'ant'o s\u0302ajn'as iel infan'ec'a, tamen g\u0302i dau\u0306r'e eg'e defi'e ekscit'as ni'a'n mens'o'n. Ceter'e, mi'n tre amuz'is la konklud'o de la supr'a rakont'et'o. Pens'em'ul'o'j oft'e trov'ig\u0302'as izol'it'a'j ankau\u0306 en la hom'a soci'o, precip'e kiam ili'a'j demand'o'j est'as tro abstrakt'a'j kaj mal'trankvil'ig'a'j. Kaj kio pov'as est'i pli mal'trankvil'ig'a ol la sent'o, ke ni'a raci'o est'as tiom lim'ig'it'a kaj mal'tau\u0306g'a por kompren'i la grand'a'j'n enigm'o'j'n de la univers'o.]"}, {"text_idx": "#000494", "text": "Bon'viv'a kok'in'o kutim'is kant'i iam ajn sen pri'atent'i, c\u0302u s\u0302i ov'o'n el'las'is au\u0306 ne. La mastr'in'o al'kur'is la kok'in'ej'o'n, ne trov'is ov'o'n kaj furioz'a for'ir'is. \u201eKial vi kant'as?\u201d demand'is s\u0302i'a'j kompan'in'o'j. \u201eMi kant'as, c\u0302ar mi est'as felic\u0302'a\u201d, respond'is la bon'viv'a kok'in'o. S\u0302i'a'j kompan'in'o'j ne kompren'is; ili opini'is, ke s\u0302i frenez'ig\u0302'as. Sed tamen s\u0302i prov'is klar'ig'i, ke ne frenez'a sed felic\u0302'a est'as s\u0302i kaj dir'is: \u201eC\u0302u mi mal'bon'far'as est'ant'e felic\u0302'a?\u201d [Mi'a'opini'e, ne nur bon'viv'a, sed ankau\u0306 sag\u0302'a kaj imit'ind'a est'as tiu brav'a kok'in'o. Mi re'memor'os s\u0302i'n kun plej grand'a respekt'o.]"}, {"text_idx": "#000495", "text": "Mi parol'u nun pri la plej tikl'a er'o en la libr'et'o, la rakont'et'o 108. Jen g\u0302i:"}, {"text_idx": "#000496", "text": "Kok'in'o de la Centr'a Ofic'ej'o vol'is stud'i la verk'ar'o'n de William Auld, sed c\u0302iu'foj'e s\u0302i kap'dolor'is. S\u0302i prov'is la verk'ar'o'n de Kaloc\u0302aj'o, sed ankau\u0306 g\u0302i kap'dolor'is s\u0302i'n. S\u0302i plu'e prov'is la verk'ar'o'j'n de Lorjak, de Kris Long, de Kamac\u0302o, de S\u0302timec, de Manuel de Seabra, sed pli kaj pli mal'bon'ig\u0302'is al s\u0302i. Iu'n tag'o'n, s\u0302i hazard'e mal'ferm'is libr'o'n de Manj'o Austin kaj leg'is plur'a'j'n pag\u0302'o'j'n sen ricev'i plej mal'grand'a'n kap'dolor'o'n. Ek'de tiu tag'o s\u0302i decid'is, ke s\u0302i'a prefer'at'a verk'ist'o est'as Manj'o Austin."}, {"text_idx": "#000497", "text": "Konstern'a rakont'et'o, c\u0302u ne? Neni'u pied'not'o menci'as la fakt'o'n, ke c\u0302i-foj'e tem'as ne pri normal'a traduk'o, sed pri adapt'o de la original'a rakont'et'o. Mi far'ig\u0302'is tre sci'vol'a pri la original'a versi'o kaj sukces'is trov'i person'o'n, kiu kun'divid'is mi'a'n interes'o'n kaj respond'is al kelk'a'j mi'a'j demand'o'j koncern'e la ital'a'n el'don'o'n. Tiu est'as Carlo Minnaja, kiu far'is por mi lau\u0306'vort'a'n traduk'o'n de la rakont'et'o 108. Jen g\u0302i:"}, {"text_idx": "#000498", "text": "Iam kok'in'o de Vibo Valentia vol'is stud'i la filozofi'o'n de Wittgenstein, sed c\u0302iu'foj'e s\u0302i ek'hav'is grand'a'n kap'dolor'o'n. S\u0302i prov'is kun Whitehead, sed ankau\u0306 kun li s\u0302i ek'hav'is kap'dolor'o'n. S\u0302i prov'is plu'e kun Weiss, kun Wolff, kun Walel, kun Windt, sed est'is ec\u0302 pli mal'bon'e. Iu'n tag'o'n s\u0302i hazard'e mal'ferm'is libr'o'n de Wodehouse kaj leg'is kelk'a'j'n pag\u0302'o'j'n sen ec\u0302 minimum'a dolor'o. Ek'de tiu tag'o s\u0302i decid'is, ke s\u0302i'a prefer'at'a filozof'o est'as Wodehouse."}, {"text_idx": "#000499", "text": "Vibo Valentia est'as sud-ital'a ne tro kon'at'a urb'et'o. C\u0302u J\u0302ak Le Puil, anstatau\u0306'ig'ant'e g\u0302i'n per la Centr'a Ofic'ej'o, cel'is ironi'i la centr'ism'a'n karakter'o'n de UEA? Wodehouse est'as ne filozof'o, sed brit'a humur'ist'o, kiu verk'is i.a. la humur'a'n roman'o'n Am'o inter la kok'id'o'j. Lau\u0306 mi'a kompren'o, Malerba intenc'is dir'i, ke la verk'o'j de Wodehouse est'as tiom profund'a'j, ke oni ja pov'as kompar'i ili'n kun filozofi'a'j libr'o'j, tamen tiom klar'a'j kaj agrabl'a'j, ke ec\u0302 tre simpl'a leg'ant'o pov'as g\u0302u'i ili'n sen'pen'e. (Ceter'e, tia pri'skrib'o valid'as ankau\u0306 pri tiu c\u0302i verk'o de Malerba.)"}, {"text_idx": "#000500", "text": "Krom tio, la afabl'a s-ro Minnaja (kiu'n mi tre dank'as) don'is al mi amas'o'n da inform'o'j pri la unu'a ital'a el'don'o (ekzist'as du ital'a'j el'don'o'j) kaj eg'e valor'a'j'n inform'o'j'n pri la rilat'o'j inter Malerba kaj la afer'o Esperant'o. Mi kun'met'os sub'e cit'aj\u0302'o'j'n el la person'a'j ret'mesag\u0302'o'j de Carlo Minnaja, kun li'a permes'o: \u201eMalerba est'is amik'o de esperant'ist'o'j kaj de la grup'o de Parm'a.\u201d \u201eLi interes'ig\u0302'is g\u0302eneral'e pri lingv'o'struktur'o'j kaj lingv'o'konstru'ad'o. Li mem verk'is/adapt'is lingv'aj\u0302'o'n por kanzon'o'j el font'o de nord-ital'a dialekt'ar'o.\u201d \u201eLu'ig'i Malerba verk'is unu'akt'aj\u0302'o'n Babelo (pri lingv'o'konstru'ad'o), kiu, traduk'it'e de Guglielmo Capacchi, kun la permes'o de la au\u0306tor'o, kaj revizi'it'e de Giorgio Silfer, aper'is en Literatur'a Foir'o, juni'o/au\u0306gust'o 1971.\u201d"}, {"text_idx": "#000501", "text": "Mi g\u0302oj'us, se iu vikipediisto leg'us la c\u0302i-supr'a'j'n inform'o'j'n kaj al'don'us ili'n al si'a est'ont'a vikipedia artikol'o pri Malerba."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Mi opini'as, ke La pens'em'a'j kok'in'o'j est'as c\u0302arm'a libr'et'o, bel'e traduk'it'a, kiu merit'us ankorau\u0306 unu el'don'o'n, ric\u0302'ig'ot'a'n per et'a en'konduk'o pri la au\u0306tor'o, baz'a'j indik'o'j pri la ital'a el'don'o, kiu'n la traduk'int'o uz'is, kaj tre neces'a'j pied'not'o'j pri la original'a tekst'o en lok'o'j, kie la traduk'int'o mal'proksim'ig\u0302'is de la original'o."}, {"text_idx": "#000504", "text": "Amand'a sapor'o, sem'o ne amend'a"}, {"text_idx": "#000506", "text": "Se vi hav'as kon'at'o'j'n, kiu'j orgojl'e deklar'as la propr'a'n kapabl'o'n, kvazau\u0306 majstr'ec'o'n, en'glut'i tut'a'j'n frukt'o'j'n (\u201emi'a'j ge'patr'o'j instru'is al mi for'j\u0302et'i neni'o'n\u201d, \u201eest'as enu'ig'e sput'i la sem'o'j'n: mi prefer'as mac\u0302'i kaj glut'i c\u0302io'n\u201d), vi nepr'e atent'ig'u tiu'j'n rilat'e al ver'a, ne nur hipotez'a, dang\u0302er'o pri venen'ig\u0302'o lig'it'a al tiu ag'ad'o. C\u0302u krom'a scienc'a nov'aj\u0302'o sen'a je fundament'o? C\u0302u kutim'a j\u0302urnal'ism'a tro'ig'o? Ne ekzakt'e, asert'as en kaj ekster Inter'ret'o fak'ul'o'j kaj scienc'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000507", "text": "Sufic\u0302'as fakt'e du'on'tas'o da sem'o'j, iom pli ol tri'dek, por mort'ig'i plen'kresk'ul'o'n. Unu pom'o tag'e ja ne mort'ig'as, kaj la proverb'o plu prav'as, sed ses, sep au\u0306 ok pom'o'j tag'e (iu'j foj'foj'e mang\u0302'as tia'n kvant'o'n) komenc'as est'ig'i real'a'n dang\u0302er'o'n. Tiu c\u0302i est'as ali'flank'e la kial'o, pro kiu plur'a'j infan'o'j plend'as kelk'foj'e pri ventr'o'dolor'o post mang\u0302'ad'o de pom'kern'o. Pri kapric'o ne c\u0302iam tem'as: ili simpl'e sufer'as pro et'a, sed ne tiom neglekt'ind'a, toks'ig\u0302'o. La risk'o alt'ig\u0302'as des pli mult'e, kiam la sem'o'j est'as mac\u0302'it'a'j au\u0306 muel'it'a'j. Ne'romp'it'a'j, ili mal'e el'pel'at'as kutim'e per fek'ad'o sen mal'bon'a'j efik'o'j."}, {"text_idx": "#000509", "text": "Rimed'o'j ne mank'as, ekzempl'e c\u0302iam valid'a stomak'a lav'ad'o, sed, se oni ne tuj inter'ven'as, la toks'ig\u0302'o pov'as konduk'i al mort'o nur unu'a'vid'e sen'kial'a. Antau\u0306 ne'long'e, en Italio, vir'in'o est'is mal'facil'e re'san'ig'it'a de doktor'o'j: mal'san'ul'ej'e'n s\u0302i ir'is, mang\u0302'int'e plur'a'j'n kern'o'j'n de abrikot'o kaj persik'o, au\u0306 pli preciz'e ili'a'n en'a'n mol'a'n part'o'n, sam'e toks'a'n por hom'o."}, {"text_idx": "#000511", "text": "Felix Baumgartner, au\u0306str'o, far'ig\u0302'is la unu'a'rang'a paras\u0302ut'ist'o en la mond'o, kiam li star'ig'is mond'rekord'o'n, salt'ant'e el balon'o en alt'ec'o de 39 km kaj bon'ord'e al'ter'ig\u0302'ant'e en uson'a dezert'o."}, {"text_idx": "#000512", "text": "La maksimum'a rapid'ec'o de la fal'o ating'is 1342 km/h, tiel ke Baumgartner tra'romp'is la son'mur'o'n (1062 km/h). Dum kvin minut'o'j la 43-jar'a paras\u0302ut'ist'o trov'ig\u0302'is en liber'a fal'o, kaj en alt'ec'o de 1,5 km super la ter'o li mal'ferm'is si'a'n paras\u0302ut'o'n."}, {"text_idx": "#000514", "text": "Fal'ant'e, Baumgartner kolekt'is per divers'a'j aparat'o'j scienc'a'j'n datum'o'j'n. La projekt'o pov'os konduk'i al nov'a'j manier'o'j evaku'i jet'o'j'n. Esplor'ist'o'j ne est'as bon'e inform'it'a'j pri la stat'o de la hom'a korp'o, dum g\u0302i trans'ir'as la son'mur'o'n."}, {"text_idx": "#000515", "text": "Okaz'is en oktobr'o histori'a kun'sid'o. Histori'a almenau\u0306 lau\u0306 politik'ist'o'j kaj j\u0302urnal'ist'o'j, kiu'j pro si'a'j apart'a'j kial'o'j oft'e em'as tro'ig'i. Efektiv'e nur histori'o pov'os jug\u0302'i, c\u0302u tem'as ver'e pri event'o histori'a."}, {"text_idx": "#000516", "text": "C\u0302ia'okaz'e kun'sid'is en la skot'a c\u0302ef'urb'o Edinburg'o la brit'a c\u0302ef'ministr'o David Cameron kaj la skot'a t.n. unu'a ministr'o Alex Salmond. Ili inter'konsent'is pri la vort'um'ad'o de referendum'o, okaz'ont'a en Skot'land'o en au\u0306tun'o 2014, kiu ebl'ig'os al la skot'o'j voc\u0302'don'e decid'i, c\u0302u ili vol'as sen'de'pend'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Salmond, la c\u0302ef'o de la Skot'a Naci'a Parti'o kaj la plej fervor'a por'parol'ant'o de sen'de'pend'ig\u0302'o, vol'is, ke referendum'il'o prezent'u tri ebl'o'j'n por determin'i la sort'o'n de Skot'land'o: jes al sen'de'pend'ig\u0302'o, ne al sen'de'pend'ig\u0302'o au\u0306 jes al pli'a'j pov'o'j por la parlament'o en Edinburg'o, tamen kadr'e de la nun'a uni'o."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Cameron, tim'ant'e, ke la tri'a, asekur'a, propon'o est'us la plej popular'a (kaj do las'us la pord'o'n mal'ferm'it'a al pli'a'j sen'de'pend'ig'a'j prov'o'j), insist'is pri simpl'a jes'a/ne'a referendum'il'o."}, {"text_idx": "#000520", "text": "Li kalkul'as, ke la skot'o'j, kvankam vol'ant'e pli'a'j'n pov'o'j'n, ne kurag\u0302'os risk'i sen'de'pend'ig\u0302'o'n apart'e dum financ'e kaj ekonomi'e ne'stabil'a period'o. Fort'ig'as li'a'n si'n'ten'o'n opini'sond'aj\u0302'o'j, kiu'j indik'as, ke nur tri'on'o de la preskau\u0306 kvin milion'o'j da plen'kresk'a'j skot'o'j jes'e voc\u0302'don'os."}, {"text_idx": "#000521", "text": "Evident'e, mult'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os en'e de la du jar'o'j g\u0302is la referendum'o. Salmond vigl'e kampanj'os por jes'a rezult'o, atent'ig'ant'e, ke lau\u0306 last'a'j statistik'o'j la brit'a reg'ist'ar'o kolekt'as 53 mil milion'o'j'n da pund'o'j en Skot'land'o, tie el'spez'ant'e nur 46 mil milion'o'j'n. Ali'vort'e Skot'land'o financ'e sub'ten'as c\u0302ef'e Angli'o'n kaj pov'os do sen'de'pend'e viv'ten'i si'n."}, {"text_idx": "#000522", "text": "La angl'o'j tamen prezent'as ali'a'j'n cifer'o'j'n, \u201epruv'ant'e\u201d (c\u0302io'n ebl'as pruv'i per statistik'o'j: oni trakt'u tre zorg'e la divers'a'j'n pretend'o'j'n), ke Skot'land'o glut'as mon'o'n kaj ricev'as subvenci'o'j'n proporci'e pli mal'avar'a'j'n, ol ricev'as ekzempl'e la angl'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Argument'o'j tia'j au\u0306d'ig\u0302'as pli kaj pli inter angl'o'j, kiu'j opini'as, ke jam de tro long'e la skot'a vost'o anim'as la angl'a'n hund'o'n. La antau\u0306'a brit'a c\u0302ef'ministr'o Gordon Brown est'is skot'o, li'a antau\u0306'ul'o Tony Blair eduk'ig\u0302'is en Edinburg'o kaj, antau\u0306 Blair, la iam'a c\u0302ef'o de la Labor'ist'a Parti'o John Smith est'is skot'o."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Pli grav'e, kiel amar'e rimark'ig'as la angl'o'j, skot'a'j deput'it'o'j sid'as en la brit'a naci'a parlament'o en Westminster kaj pri'decid'as angl'a'j'n afer'o'j'n (mal'e al Kimri'o, Nord'a Irlando kaj Skot'land'o la angl'o'j ne posed'as apart'a'n parlament'o'n au\u0306 asemble'o'n), dum angl'a'j deput'it'o'j ne pri'decid'as intern'a'j'n skot'a'j'n afer'o'j'n en la skot'a parlament'o."}, {"text_idx": "#000525", "text": "Grumbl'as do angl'o'j kaj ali'a'j, ke, dum la skot'o'j rajt'os referendum'i, c\u0302u sen'de'pend'ig\u0302'i, ali'a'j membr'o'j de la uni'o ne est'as pri'e konsult'it'a'j kaj ne rajt'as kun'decid'i. Neni'u, do, demand'as la ne'skot'o'j'n, c\u0302u ili vol'as, ke rest'u en la uni'o Skot'land'o."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Rest'as du jar'o'j g\u0302is la referendum'o. Inter'temp'e solv'end'as divers'a'j problem'o'j. Ankorau\u0306 ne est'as klar'e, kaj oni riproc\u0302'is al Salmond, ke li ne sufic\u0302'e atent'is demand'o'j'n tia'j'n, c\u0302u sen'de'pend'a Skot'land'o au\u0306tomat'e far'ig\u0302'os membr'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (ver's\u0302ajn'e ne: g\u0302i dev'os pet'i al'ig\u0302'o'n), c\u0302u g\u0302i plu uz'os la nun'a'n valut'o'n, la pund'o'n, c\u0302u g\u0302i rest'os monarki'o, agnosk'ant'a la \u201eangl'a'n\u201d reg\u0302'in'o'n, c\u0302u, rezign'int'e, kiel promes'it'e, pri \u201ebrit'a'j\u201d nukle'a'j arm'il'o'j, g\u0302i pov'os membr'ig\u0302'i en Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000529", "text": "Ali'a'j land'o'j, ekzempl'e Hispanio, Italio, Kanado, sci'vol'e, eventual'e nervoz'e, observ'as la voj'o'n al sen'de'pend'ig\u0302'o, au\u0306 ne, de part'o de suveren'a s\u0302tat'o. Ili'a'j politik'ist'o'j kaj koment'ist'o'j pov'as nur ekster'lud'e, eksklud'e spekt'i, sam'e kiel pli ol 55 milion'o'j da angl'o'j, kimr'o'j kaj nord-irland'an'o'j, kiu'j ne rajt'as kun'decid'i la histori'o'n de si'a naci'ar'o."}, {"text_idx": "#000531", "text": "Kun'ig'is en oktobr'o la sep'a brazila c\u0302ampion'ad'o pri vide'o'lud'a futbal'o 128 lud'ant'o'j'n el 21 sub's\u0302tat'o'j. C\u0302io arang\u0302'ig\u0302'is ne en stadion'o, sed en luks'a komerc'a centr'o en Fort'alez'o."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Komenc'e la lud'ont'o'j ek'star'is kaj kant'is la naci'a'n himn'o'n. Post'e la \u201eatlet'o'j\u201d ne kur'is al verd'a kamp'o, sed komfort'e ek'sid'is apud konkur'ant'o c\u0302e unu el la dek'o'j da ekran'o'j."}, {"text_idx": "#000534", "text": "La c\u0302ampion'o rajt'is en'pos\u0302'ig'i premi'o'n \u2013 ne la miliard'o'j'n de la real'a versi'o de la sport'o, sed konsol'premi'o'n de dek mil real'o'j (c\u0302. kvar mil eu\u0306r'o'j). C\u0302i-foj'e venk'is Leandr'o Hort'a [ort'a], de la sub's\u0302tat'o Sankt'a Spirit'o, sud-okcident'a region'o de la land'o."}, {"text_idx": "#000537", "text": "Fin'e de oktobr'o est'is arest'it'a grek'a j\u0302urnal'ist'o, kiu en la propr'a j\u0302urnal'o publik'ig'is la nom'o'j'n de pli ol 2000 impost'evit'ant'o'j. Tiu'j tamen rest'as liber'a'j, c\u0302ar neni'u rajt'as mal'observ'i ili'a'n privat'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000538", "text": "Posed'i bank-kont'o'n en Svis'land'o, apart'e se tiu aparten'as al ric\u0302'ul'o, signif'as evit'i lok'a'j'n impost'o'j'n. Tio'n opini'is la grek'a j\u0302urnal'ist'o Kost'as Vaxevanis, c\u0302ef'redaktor'o de la j\u0302urnal'o Hot Doc."}, {"text_idx": "#000539", "text": "La 27an de oktobr'o Vaxevanis publik'ig'is list'o'n pri 2059 grek'o'j, kiu'j prefer'as gard'i si'a'j'n hav'aj\u0302'o'j'n en Svis'land'o ol pag'i impost'o'j'n en Greki'o."}, {"text_idx": "#000540", "text": "La list'o ne est'as nov'a. G\u0302i'n send'is al Greki'o jam en 2010 Christine Lagarde, iam'a franc'a ministr'o pri financ'o'j kaj nun direktor'o de la Inter'naci'a Mon'a Fondus'o (IMF)."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Tamen neni'o okaz'is. La list'o ne est'as dis'vast'ig'it'a, c\u0302ar la grek'a'j au\u0306toritat'o'j asert'is, ke ne'ebl'as c\u0302as'i hom'o'j'n, kies person'a'j inform'o'j est'as ne'leg\u0302'e hav'ig'it'a'j. Do, post du-jar'a silent'o, j\u0302urnal'ist'o klopod'is de'nov'e dis'fam'ig'i la inform'o'j'n \u2013 c\u0302i-foj'o'n sukces'e."}, {"text_idx": "#000542", "text": "Dum akr'a faz'o de financ'a kriz'o, kiu dev'ig'as mult'a'j'n grek'o'j'n al ekonomi'a'j si'n'ofer'o'j ne plu el'ten'ebl'a'j, Vaxevanis kred'is la nun'a'n period'o'n perfekt'a por aper'ig'i la nom'o'j'n. Ili inkluziv'as tiu'j'n de politik'ist'o'j tut'land'e kon'at'a'j, eks'a'j ministr'o'j, kaj tiu de konsil'ist'o de la nun'a c\u0302ef'ministr'o Anton'is Samaras [andon'is samara\u0301s]."}, {"text_idx": "#000543", "text": "Pro tiu c\u0302i ag'o kontrau\u0306'leg\u0302'a, t.e. romp'i privat'ec'o'n, la grek'a polic'o hast'is arest'i la c\u0302ef'redaktor'o'n. Antau\u0306'e, tamen, la j\u0302urnal'ist'o dis'vast'ig'is per'e de la soci'a ret'ej'o Twitter si'a'n vid'punkt'o'n pri la afer'o."}, {"text_idx": "#000544", "text": "Li akuz'is la reg'ist'ar'o'n, ke g\u0302i sub'prem'as la liber'ec'o'n de la gazet'ar'o anstatau\u0306 impost'evit'ad'o'n far'e de mil'o'j da person'o'j. Kvazau\u0306 memor'ig'ant'e pri Sokrat'o en la platon'a dialog'o Fedono, kaj atend'ant'e si'a'j'n arest'ont'o'j'n, li dir'is: \u201eIli en'ir'as mi'a'n hejm'o'n kun'e kun prokuror'o por mi'n arest'i. Dis'vast'ig'u la nov'aj\u0302'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000549", "text": "La Nobel'premi'o pri Literatur'o 2012 est'as al'jug\u0302'it'a al la c\u0302in'a verk'ist'o Mo Yan. Lau\u0306 la Sved'a Akademi'o, Mo \u201ekun'fand'is kun halucin'a real'ism'o popol'a'j'n rakont'o'j'n, histori'o'n kaj la nun'a'n epok'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#000550", "text": "La nov'aj\u0302'o domin'is la c\u0302ef'pag\u0302'o'j'n de preskau\u0306 c\u0302iu'j c\u0302in'a'j j\u0302urnal'o'j kaj gazet'o'j. Lau\u0306 tiu'j, la premi'o montr'as, ke la nun'temp'a literatur'o de C\u0302ini'o akir'is mond'a'n atent'o'n, kio tre kurag\u0302'ig'os c\u0302in'a'j'n verk'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#000551", "text": "Mal'pli ol du'on'hor'o'n post la anonc'o en Stokholmo la 11an de novembr'o, c\u0302iu'j libr'o'j de Mo est'is el'vend'it'a'j c\u0302e la c\u0302ef'a'j en'ret'a'j libr'ej'o'j. Unu ac\u0302et'int'o koment'is: \u201eMi est'as bon's\u0302anc'a, tamen mi hont'as, c\u0302ar mi leg'is neniu'n el li'a'j verk'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000552", "text": "Malgrau\u0306 long'temp'a fam'o, la 57-jar'a Mo ne trov'ig\u0302'as inter la plej vast'e legat'a'j verk'ist'o'j en C\u0302ini'o. Mult'a'j kritik'is, ke li'a'j verk'o'j est'as vulgar'a'j, mal'hel'a'j kaj per'fort'a'j. Tamen la Sved'a Akademi'o not'is: \u201ePer kombin'o de fantazi'o kaj real'ec'o, histori'a kaj soci'a perspektiv'o'j, Mo Yan kre'is mond'o'n kompleks'a'n sam'e kiel tiu'j en la verk'ar'o de William Faulkner kaj Gabriel Garci\u0301a Ma\u0301rquez.\u201d"}, {"text_idx": "#000553", "text": "Mo ig\u0302'is kon'at'a pro si'a roman'o Rug\u0302'a sorg'o. La event'o'j en la rakont'o okaz'as en Gaomi, la hejm'lok'o de Mo, en 1939, dum la c\u0302in'a milit'o kontrau\u0306 la japan'a invad'o. Sur'baz'e de g\u0302i, en 1987 est'is far'it'a film'o, kiu gajn'is la premi'o'n \u201eOr'a Urs'o\u201d en la Berlina Film'festival'o."}, {"text_idx": "#000554", "text": "Mult'a'j el li'a'j verk'o'j vek'as polemik'o'n. La premi'it'a roman'o Grand'a'j mam'o'j kaj larg\u0302'a'j koks'o'j (1995) est'is kritik'at'a pro erotik'o. Li'a plej fres\u0302'a roman'o Ran'o (2008) spegul'as la c\u0302in'a'n nask'lim'ig'a'n politik'o'n \u201eunu infan'o\u201d, kaj pentr'as la viv'o'n de vilag\u0302'a ginekolog'in'o, kiu trans'form'ig\u0302'is el akus\u0302'ist'in'o en abort'ig'ist'in'o'n. G\u0302i gajn'is la premi'o'n Mao Du'n \u2013 la plej prestig\u0302'a'n literatur'a'n premi'o'n de C\u0302ini'o \u2013 en la last'a jar'o."}, {"text_idx": "#000555", "text": "Li'a'j verk'o'j plej'part'e al'front'as real'aj\u0302'o'j'n. \u201eVerk'ist'o'j dev'as tus\u0302'i la plej dolor'a'n part'o'n profund'a'n en la hom'a anim'o\u201d, opini'is Mo. Li'a'j libr'o'j est'as traduk'it'a'j en pli ol dek fremd'a'j'n lingv'o'j'n, inkluziv'e de la angl'a, franc'a kaj sved'a, kaj vend'at'a'j en mult'a'j land'o'j. Tio est'as s\u0302los'il'a rilat'e la sukces'o'n c\u0302e la Sved'a Akademi'o."}, {"text_idx": "#000556", "text": "Mo Yan, kiu signif'as ne parol'u en la c\u0302in'a lingv'o, est'as plum'nom'o, kaj li'a ver'a nom'o est'as Guan Moye. Li nask'ig\u0302'is en ter'kultur'ist'a famili'o kaj vizit'is nur element'a'n lern'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000558", "text": "C\u0302in'a'j komentari'ist'o'j emfaz'as, ke Mo est'as la unu'a nobel'premi'it'o pri literatur'o el C\u0302ini'o. En 2000 c\u0302in'de'ven'a verk'ist'o Gao Xingjian gajn'is la premi'o'n. Tamen Gao trans'log\u0302'ig\u0302'is al Franci'o en 1987 kaj akir'is franc'a'n civit'an'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000559", "text": "Teatr'o en Kataluni'o evit'as la pli'alt'ig'o'n de al'don'valor'a impost'o (Av'i), vend'ant'e karot'o'j'n kun en'ir'bilet'o'j."}, {"text_idx": "#000560", "text": "Kiam la al'don'valor'a impost'o en Hispanio kresk'is de 8 % g\u0302is 21 %, la teatr'o de la urb'o Bescano\u0301 [beskano\u0301], en Kataluni'o, lau\u0306 original'a manier'o protest'is. Respond'ec'ul'o'j decid'is ne plu vend'i en'ir'bilet'o'j'n sed karot'o'j'n."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Sub'ten'as la ruz'o'n la magistrat'o de Bescano\u0301 kaj la publik'o. Tial la organiz'ant'o'j dev'is pend'ig'i afis\u0302'o'j'n \u201ekarot'o'j el'c\u0302erp'it'a'j\u201d por la teatr'aj\u0302'o \u201eLes suicida\u0300ries\u201d (La si'n'mort'ig'ant'in'o'j) de la g\u0302ir'on'a trup'o PocaCosa Teatr'e."}, {"text_idx": "#000563", "text": "La direktor'o de la trup'o, Quim Marce\u0301 [kim marse\u0301], dir'is: \u201eNi elekt'is karot'o'n por memor'ig'i tiu'n tip'a'n bild'o'n de azen'o, baston'o kaj karot'o, kaj tiel far'i alegori'o'n pri la pli'alt'ig'o de Av'i.\u201d"}, {"text_idx": "#000565", "text": "En novembr'o Raj'a Debashish Roy, la reg\u0302'o de la forges'it'a j\u0302umaa popol'o en Banglades\u0302o, vizit'is Franci'o'n kaj instanc'o'j'n de Eu\u0306rop'a Uni'o por atent'ig'i pri la minac'o'j, mult'ig\u0302'ant'a'j en li'a land'o."}, {"text_idx": "#000566", "text": "J\u0302umaoj est'as an'o'j de popol'o, kiu viv'as en mont'et'o'j en orient'a Banglades\u0302o c\u0302e la land'o'lim'o kun Barato kaj Birmo. Ili viv'as per agrikultur'o kaj fis\u0302'kapt'ad'o. La nom'o de la popol'o ven'as el ter'kultiv'ad'o: \u201ej\u0302um\u201d signif'as \u201ekultiv'ad'o sur brul'ig'it'a ter'o\u201d."}, {"text_idx": "#000567", "text": "Ebl'as supoz'i, ke la j\u0302umaoj g\u0302en'as neniu'n. Tamen en land'o, kiu konsist'as nur el delt'o, kaj kie ter'o'j est'as regul'e inund'at'a'j, la mont'o'j okup'at'a'j de la j\u0302umaoj far'ig\u0302'is tre al'log'a'j."}, {"text_idx": "#000568", "text": "Krom'e la j\u0302umaoj est'as c\u0302ef'e katolik'o'j, hindu'o'j, budh'an'o'j au\u0306 anim'ist'o'j. En juni'o 2011 la konstituci'o de Banglades\u0302o est'is amend'it'a sen konsult'ad'o de la indig\u0302en'a'j popol'o'j. Islam'o ig\u0302'is s\u0302tat'a religi'o (dum 10 % de la log\u0302'ant'ar'o praktik'as ali'a'n religi'o'n). La indig\u0302en'a'j popol'o'j ne est'as agnosk'it'a'j, kaj liber'ec'o de asoci'o c\u0302es'is."}, {"text_idx": "#000569", "text": "Banglades\u0302'an'o'j ricev'is la rajt'o'n mort'ig'i la lok'a'j'n log\u0302'ant'o'j'n, brul'ig'i ili'a'j'n dom'o'j'n kaj akapar'i la ter'o'j'n. Ne pas'is semajn'o sen atak'o kontrau\u0306 la indig\u0302en'o'j."}, {"text_idx": "#000570", "text": "La persekut'at'a'j j\u0302umaoj ne plu pov'as fug\u0302'i al Bengali'o. Mur'o est'as konstru'it'a por mal'permes'i, ke ili eskap'u en la najbar'a'n land'o'n."}, {"text_idx": "#000571", "text": "Raj'a Debashish Roy est'as membr'o de la Konstant'a Forum'o de Indig\u0302en'o'j c\u0302e Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j. Advokat'o, li est'is s\u0302tat'a ministr'o en la provizor'a administraci'o de Banglades\u0302o en 2008. Li engag\u0302'ig\u0302'as pri la rajt'o'j de indig\u0302en'a'j popol'o'j, rilat'e ekzempl'e kultur'o'n kaj medi'o'n."}, {"text_idx": "#000572", "text": "Dum si'a eu\u0306rop'a vizit'o li renkont'ig\u0302'is kun franc'a'j senat'an'o'j, membr'o'j de Eu\u0306rop'a Komision'o, reprezent'ant'o'j de UN en G\u0302enevo kaj respond'ec'ul'o'j de asoci'o'j pri hom'a'j rajt'o'j au\u0306 kultur'a'j instanc'o'j."}, {"text_idx": "#000573", "text": "En la oktobr'a'j elekt'o'j en Litovio voc\u0302'don'is c\u0302irkau\u0306 35 % de la balot'rajt'ig'it'o'j. Venk'is la social'demokrat'o'j kun 38 mandat'o'j en la 141-person'a parlament'o. La konservativ'ul'o'j, kiu'j reg'is dum la last'a'j kvar jar'o'j, far'ig\u0302'is do la du'a plej grand'a parlament'a frakci'o kun 33 mandat'o'j."}, {"text_idx": "#000574", "text": "La konservativ'a, krist'an'demokrat'a Uni'o de la Patr'uj'o, kies ruin'ig\u0302'o'n mult'a'j prognoz'is pro g\u0302i'a dur'a s\u0302par-reg\u0302im'o, nun rest'os en opozici'o. Reg'as nun koalici'o konsist'ant'a el tri mal'dekstr'a'j parti'o'j: social'demokrat'o'j, kun ties estr'o Algirdas Butkevic\u030cius; la Labor'a Parti'o, kiu'n gvid'as la rus'de'ven'a milion'ul'o Viktor Uspaskich [uspaskih\u0302]; kaj la parti'o Ord'o kaj just'ec'o, estr'at'a de eks'a prezid'ant'o de Litovio, Rolandas Paksas."}, {"text_idx": "#000575", "text": "En la nov'a parlament'o la koalici'o dispon'as pri 78 lok'o'j. La koalici'an'o'j kandidat'ig'is la estr'o'n de la social'demokrat'o'j, Butkevic\u030cius, al la posten'o de c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#000576", "text": "En si'a program'o la koalici'o indik'is re'viv'ig'ad'o'n de la s\u0302tat'a bug\u0302et'o (ankau\u0306 de la impost'a politik'o) kaj de la plan'o'j por integr'ig\u0302'o de la s\u0302tat'o en la eu\u0306r'o-zon'o, prokrast'ant'e g\u0302i'n g\u0302is 2015, kaj pli'alt'ig'o'n de la minimum'a salajr'o."}, {"text_idx": "#000577", "text": "Tuj post la publik'ig'o de la elekt'o-rezult'o'j la prezid'ant'o de Litovio, Dali'a Grybauskaite, turn'is si'n al la konstituci'a kort'um'o, por ke tiu decid'u, c\u0302u la elekt'o'j lau\u0306'leg\u0302'is. Tio sekv'is indik'o'j'n pri sub'ac\u0302et'o de balot'o'j en kelk'a'j region'o'j profit'e al kandidat'o'j de la Labor'a Parti'o."}, {"text_idx": "#000578", "text": "Malgrau\u0306 decid'o de la kort'um'o, ke kelk'a'j an'o'j de la Labor'a Parti'o est'as elekt'it'a'j kontrau\u0306'leg\u0302'e, Butkevic\u030cius tamen deklar'is, ke li ne intenc'as nul'ig'i la koalici'a'n inter'konsent'o'n. Inter la labor'ul'o'j est'as ankau\u0306 honest'a'j person'o'j kun princip'o'j, li dir'is."}, {"text_idx": "#000580", "text": "Kun la parlament'a'j elekt'o'j okaz'is referendum'o pri la konstru'o de nov'a nukle'a central'o en Litovio. Nur tri'on'o de la elekt'int'o'j jes'is al la central'o. La referendum'o ne dev'ig'as, sed la reg'ist'ar'o, lau\u0306 Grybauskaite, \u201eatent'os la si'n'ten'o'n de la pli grand'a part'o de la log\u0302'ant'ar'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000583", "text": "Sa\u0301ndor Fek'et'e jam suspekt'is tio'n, kiam li j\u0302us ekzamen'is la mal'plen'a'j'n montr'o'fenestr'o'j'n de la apud'a lokal'o. Ne pli ol tri metr'o'j'n larg\u0302'a c\u0302e la strat'front'o, diven'ebl'e la vend'ej'o ses'obl'e pli profund'is mal'antau\u0306'e. Surpriz'is li'n ke la vitr'o'n ne anstatau\u0306'as kruc'plak'aj\u0302'o, kiel oni vid'as c\u0302e tiom da fiask'int'a'j komerc'ej'o'j de Little Hungary. Kvazau\u0306 hierau\u0306 oni evaku'is la bak'ej'o'n \u2013 ec\u0302, rest'is sur la prezent'il'o antikv'a pes'il'o kaj klasik'a kas'mas\u0302in'o."}, {"text_idx": "#000584", "text": "\u2013 Dobby est'is bon'a ul'o \u2013 kap'klin'is la sid'ant'a nigr'ul'o. Sa\u0301ndor ek'sent'is si'n rol'ant'o de lant-flu'a road movie6, en kiu la spekt'ant'o nun s\u0302ang\u0302'us epok'o'n, kaj vid'us, retro'fulm'e antau\u0306 la okul'o'j, la or'a'j'n temp'o'j'n de Buckeye Road, kiam Dobos est'is nur unu el dek konkur'a'j kuk'ej'o'j. La temp'o'j'n antau\u0306 cent, antau\u0306 ec\u0302 nur kvin'dek jar'o'j, kiam c\u0302i tie flor'is Et'a Hungari'o. Tiam Klevland'o, Ohi'o, hav'is la fam'o'n est'i, post Budapes\u0302to, la du'a plej grand'a hungar'a urb'o tut'mond'e. Kia Bruklino por jud'o'j kaj Boston'o por irland'an'o'j, tia Klevland'o por hungar'o'j."}, {"text_idx": "#000585", "text": "\u2013 Vi kon'is do la posed'ant'o'n \u2013 instig'is Sa\u0301ndor, kvankam li percept'is sen'pacienc'o'n en si'a mis'park'it'a lu-au\u0306t'o. La du fil'o'j kaj la edz'in'o cert'e g\u0302u'is la uson'a'n vojag\u0302'o'n de'long'e plan'it'a'n, sed ne entuziasm'is pri detal'a'j esplor'em'o'j de la famili'estr'o, des mal'pli en dub'a'j kvartal'o'j for'a'j de turism'a c\u0302ef'interes'o."}, {"text_idx": "#000586", "text": "\u2013 Nu, posed'ant'o li ne est'is, kaj en'ver'e li ne nom'ig\u0302'is Dobby. Sed est'is li kiu ten'is la lok'o'n viv'a en la last'a'j jar'o'j."}, {"text_idx": "#000588", "text": "Sa\u0301ndor kelk'vort'e avert'is la edz'in'o'n, kaj ek'pied'is lau\u0306 Buckeye Road, al la 125a strat'o. Si'n'sekv'is Kapel'o de Pac'o, Funebrejo Bant'o'n-Thorne, la Origin'a Apostol'a Kun'ven'ej'o de Pek'liber'ig'o: c\u0302io kio ne bankrot'is c\u0302i-kvartal'e, s\u0302ajn'is rilat'i al bezon'o'j pli spirit'a'j ol korp'a'j. Bier'o'n li tamen trov'is fin'e, c\u0302e bak'ej'o-vend'ej'o, c\u0302iu'cel'a kaj tut'diurn'a. Jen diferenc'o, li pens'is: tro special'a, Dobos Delight funkci'is en si'a'j fin'a'j jar'o'j jam nur kiel distanc'a liver'ej'o, lau\u0306 li'a hierau\u0306'a konsult'o de , ret'lok'o ne for'vis\u0302'it'a. For'vis\u0302'it'a'j tamen est'is mult'a'j el g\u0302i'a'j klient'o'j, tiu'j el la el'migr'a'j ond'o'j de 1956 kaj de pli fru'e. \u201eKrom ni'a'j fam'a'j Strudel'o'j (vid'u apart'a'n list'o'n), ni liver'as ankau\u0306 \u2013 Nuks'a'j'n Rul'aj\u0302'o'j'n \u2013 Papav'a'j'n Rul'aj\u0302'o'j'n \u2013 Krem'fromag\u0302'a'j'n Kuk'o'j'n \u2013 Rus'a'j'n Te-Biskvit'o'j'n \u2013 Acid'krem'a'j'n Kuk'o'j'n\u201d, reklam'is plu la ret'o, majuskl'a voc\u0302'o por minuskl'a publik'o. Nau\u0306'dek'kvin-jar'ul'in'o el Havajo foj'e pag'is 75 dolar'o'j'n por liver'ig'i al si strudel'o'j'n je 20 dolar'o'j, rakont'is rilat'a artikol'o. Iu ali'a c\u0302iu'semajn'e mend'as te-kuk'o'j'n kun framb'e nuks'a gust'o."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Kiam Sa\u0301ndor re'ven'is kun ses'o da Budweiser-skatol'o'j fres\u0302'a'j je tus\u0302'o, li mir'is trov'i la blind'ul'o'n ne nur star'ant'a, sed front'ant'a g\u0302ust'e la vak'a'n vitrin'o'n de la eks-kuk'ej'o."}, {"text_idx": "#000591", "text": "\u2013 Sanyi, he? \u2013 rid'et'is mult-sci'e la old'ul'o. \u2013 Mi kon'is mult'a'j'n Sanyi c\u0302i tie. Kaj mult'a'j'n Lac'i, kaj Pist'a, kaj Fer'i. Unu Fer'i est'is kun mi en Kore'uj'o. Baszd meg anya\u0301d7, Chuck, li c\u0302iam dir'is al mi. Ne re'ven'is."}, {"text_idx": "#000592", "text": "\u2013 Do, est'is ia hungar'a kvartal'o c\u0302i tie ..."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Chuck glut'is long'a'n tir'o'n da bier'o."}, {"text_idx": "#000595", "text": "Sci'ant'e la respond'o'n, Sa\u0301ndor ne pov'is ne demand'i:"}, {"text_idx": "#000596", "text": "\u2013 Sed kie'n ir'is la hungar'o'j?"}, {"text_idx": "#000597", "text": "\u2013 Kie'n ir'is? Al tomb'ej'o, cert'e. Kaj ili'a'j infan'o'j ig\u0302'is uson'an'o'j. Ir'is log\u0302'i en la antau\u0306'urb'o'j."}, {"text_idx": "#000598", "text": "Sa\u0301ndor memor'is ke la last'a leter'o de li'a onkl'o, en 1998, ven'is el iu Westlake \u2013 cert'e unu el tiu'j nov'a'j log\u0302'lok'o'j."}, {"text_idx": "#000599", "text": "\u2013 Do, vi kon'is Dobby ..."}, {"text_idx": "#000600", "text": "\u2013 Kon'is, c\u0302u kon'is ... C\u0302iu kon'is Dobby, kaj neni'u kon'is. Mi neniam mang\u0302'is tia'j'n hungar'a'j'n kuk'ac\u0302'o'j'n de post la knab'ag\u0302'o, neniam en'ir'is li'a'n butik'o'n. Sed se ajn'a bub'o ac\u0302et'is nur unu bulk'o'n c\u0302e li, tiu ne el'ir'is sen krom'a suc\u0302'bombon'o. Marika ne pov'is hav'i infan'o'n, oni rakont'is, do ..."}, {"text_idx": "#000601", "text": "\u2013 C\u0302u s\u0302i port'is i'o'n sur la ring'o'fingr'o \u2013 ja ne mi'a afer'o. Sed cert'e ili rest'is kun'e kvar'dek jar'o'j'n. \u2013 Chuck lev'is alt'e'n si'a'n Budweiser, kvazau\u0306 por tost'i. \u2013 Sen Marika ... Dobby frenez'ig\u0302'us, mi kred'as. Kiam oni for'paf'as vi'a'n frat'o'n apud vi, kaj vi dev'as kur'i g\u0302is la ali'a fin'o de la mond'o, kaj post'e vi'a edz'in'o mort'as pro kancer'o, kaj ..."}, {"text_idx": "#000602", "text": "\u2013 Sed kiel vi sci'as tio'n se vi neniam en'ir'is la bak'ej'o'n?"}, {"text_idx": "#000603", "text": "\u2013 Mi ne en'ir'is. Dobby el'ir'is. Kiam vi fum'as unu pak'o'n tag'e, vi ja dev'as. Pli fru'e est'is du pak'o'j. Mi hav'is tiu'n vend'ej'o'n front'e, g\u0302is c\u0302io komenc'is kolaps'i antau\u0306 dek'o da jar'o'j."}, {"text_idx": "#000604", "text": "\u2013 C\u0302u ankau\u0306 Dobos Delight?"}, {"text_idx": "#000605", "text": "\u2013 Dobby est'is tiu, kiu el'ten'is preskau\u0306 plej long'e el c\u0302iu'j mal'nov'a'j, serioz'a'j lok'o'j. Kiam hom'o'j komenc'is mal'pli venad'i, li'a bo'fil'o el'pens'is tiu'n vend'ad'o'n tra komput'il'o. Ec\u0302 j\u0302urnal'ist'o el The Plain Dealer9 ven'is raport'i pri tio. Oni s\u0302erc'is ke li'a'j kuk'o'j ig\u0302'os s\u0302ton'e sek'a'j kiam ili ating'os Kalifornion."}, {"text_idx": "#000606", "text": "Chuck el'ig'is strang'e sek'a'n son'o'n. Jen li'a rid'o, kompren'is Sa\u0301ndor."}, {"text_idx": "#000607", "text": "\u2013 Kaj c\u0302u bon'e prosper'is la komerc'o tiel?"}, {"text_idx": "#000608", "text": "\u2013 C\u0302u bon'e, c\u0302u ne bon'e ... Dobby ne est'is hom'o kiu plend'as. Sed c\u0302iam pli oft'e el'ir'ad'is por fum'i. Sam'e kiel mi."}, {"text_idx": "#000609", "text": "Mal'ferm'ig\u0302'is pord'o de la lu-au\u0306t'o. La edz'in'o de Sa\u0301ndor ek'pas\u0302'is al ili. Sa\u0301ndor gest'is ke ne long'e dau\u0306r'os."}, {"text_idx": "#000610", "text": "\u2013 Kiam ferm'ig\u0302'is la bak'ej'o?"}, {"text_idx": "#000611", "text": "\u2013 G\u0302i est'is kvazau\u0306 jam ferm'it'a antau\u0306 ol g\u0302i c\u0302es'is funkci'i. Ju mal'pli da hungar'o'j, des mal'pli da labor'o por Dobby. Kaj se tamen aper'is iu mal'nov'a klient'o, tiu for'est'is jam jar'o'j'n el la kvartal'o, do oft'e nur ir'is trink'i glas'o'n kun Dobby, por babil'i pri mal'nov'a'j temp'o'j. Kaj tiam Marika ten'is dum'e la butik'o'n sol'a. S\u0302i grumbl'is, kompren'ebl'e."}, {"text_idx": "#000612", "text": "La bier'o en la man'o de Sa\u0301ndor komenc'is perd'i si'a'n fres\u0302'o'n. Li trink'is kelk'a'j'n gut'o'j'n, sed ne pov'is egal'i la ritm'o'n de la old'ul'o. Tiu nun babil'is plu ec\u0302 sen demand'o'j."}, {"text_idx": "#000613", "text": "\u2013 Do, unu tia'n foj'o'n, kiam Marika rest'is sol'a, ven'is mez'ag\u0302'a ul'o kaj pet'is c\u0302u ebl'us far'i migdal'a'n tort'o'n por la tag'o post'e, por la ses'dek'a nask'ig\u0302'tag'o de la patr'in'o. Marika dir'is ke migdal'aj\u0302'o tiel rapid'e ne ebl'as, sed ja iu ajn el sep ali'a'j spec'o'j. La ul'o ne respond'is, simpl'e paf'is al s\u0302ultr'o de Marika. S\u0302i kri'is ke ili ten'as preskau\u0306 neniom da mon'o en la bak'ej'o, sed li paf'is s\u0302i'n ec\u0302 post tio, al la kap'o. S\u0302i post'viv'is. Ebl'e pli bon'us se ne."}, {"text_idx": "#000615", "text": "Chuck prem'plat'ig'is la bier'skatol'o'n, kaj demand'is:"}, {"text_idx": "#000616", "text": "6. \u201eVeturofilmo\u201d, kies intrig'o baz'ig\u0302'as sur long'distanc'a vetur'o, kutim'e en au\u0306t'o."}, {"text_idx": "#000617", "text": "8. C\u0302iu'j parol'is hungar'e c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000618", "text": "9. La c\u0302ef'a tag'gazet'o de Klevland'o."}, {"text_idx": "#000619", "text": "10. C\u0302u vi hav'as fum'stang'o'n, Sanyi?"}, {"text_idx": "#000620", "text": "Mi absolut'e konsent'as kun la opini'o de Evgeni Georgiev en la artikol'o 100 jar'o'j'n leg\u0302'o pri islam'o (MONATO 2012/11, p. 18), ke la islam'an'o'j dev'as respekt'i la dev'o'j'n lig'it'a'j'n kun la re'kon'o de islam'o kaj la valid'a'j'n leg\u0302'o'j'n en la land'o."}, {"text_idx": "#000621", "text": "Bon'e kaj klar'e verk'it'a artikol'o, sed mi ne tut'e kompren'as, kial s-ro Georgiev parol'as ankau\u0306 pri diplomat'o'j komun'e kun gast'labor'ist'o'j, fug\u0302'int'o'j, student'o'j ktp, kiu'j ven'is al Au\u0306strio el islam'a'j land'o'j en la du'a du'on'o de la 20a jar'cent'o. Vieno tamen est'as la tri'a UN-urb'o, la sid'ej'o de divers'a'j inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j, kie ag'ad'as kelk'e da cent'o'j da diplomat'o'j el islam'a'j land'o'j (kiel simil'e en Nov'jork'o, G\u0302enevo, Najrobi'o ktp). La diplomat'o'j est'as membr'o'j de la lok'a viena diplomat'a korpus'o, hav'as diplomati'a'n imun'ec'o'n kaj dev'as respekt'i la leg\u0302'o'j'n de la gast'land'o lau\u0306 la Konvenci'o de Vieno pri diplomati'a'j rilat'o'j (1961). Lau\u0306 mi'a person'a opini'o unu'ig'i diplomat'o'j'n kun gast'labor'ist'o'j, fug\u0302'int'o'j ktp okaz'e de la 100-jar'ig\u0302'o de la leg\u0302'o pri islam'o, ne est'as plej konven'e."}, {"text_idx": "#000622", "text": "La sub'a artikol'o prezent'as s\u0302ajn'e simpl'a'n manier'o'n instru'i fremd'a'j'n lingv'o'j'n. Al la redaktor'o s\u0302ajn'as, ke la au\u0306tor'o ne sufic\u0302'e disting'as unu'flank'e inter la mult'hor'a kaj individu'a kontakt'o inter tre jun'a infan'o kaj ge'patr'o'j kaj ali'flank'e la lim'ig'it'a kaj mal'pli person'a kontakt'o inter pli ag\u0302'a infan'o kaj instru'ist'o. Ceter'e, la dezir'o-list'o (ekz. semajn'e 20 hor'o'j da fremd'lingv'a instru'ad'o) nur utopi'e real'ig'ebl'as. Profesi'a'j instru'ist'o'j bon'vol'u per'leter'e re'ag'i!"}, {"text_idx": "#000623", "text": "Ne'imag'ebl'e grand'a'j mon'sum'o'j est'as el'spez'at'a'j por instru'i fremd'a'j'n lingv'o'j'n en lern'ej'o'j, kaj ankorau\u0306 pli grand'a'j sum'o'j por pag'i profesi'a'n traduk'ad'o'n kaj interpret'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000626", "text": "C\u0302ar tio ne est'as komplet'a'j kost'o'j (al'don'u kost'o'j'n de lern'ej'a administraci'o, amortiz'o de la lern'ej'a'j dom'o'j, lern'ej'a'j help'il'o'j, lern'o'libr'o'j ...), la kost'o ating'as, ni dir'u, du'obl'o'n au\u0306 proksim'um'e 35 miliard'o'j'n."}, {"text_idx": "#000628", "text": "Esplor'o'j en entrepren'o'j montr'is mizer'a'n stat'o'n de sci'o'j de la angl'a inter labor'ist'o'j, kiu'j bezon'as la angl'a'n pro si'a pozici'o en entrepren'o. Grand'a pli'mult'o de tiu'j, kiu'j uz'as g\u0302i'n, kapabl'as parol'i g\u0302i'n nur part'e rilat'e al kon'at'a'j tem'o'j."}, {"text_idx": "#000630", "text": "Ekzist'as mal'mult'e da tre escept'a'j infan'o'j, kiu'j sukces'as lern'i nur en lern'ej'o fremd'lingv'o'n g\u0302is la kapabl'o uz'i g\u0302i'n (flu'e parol'i). Pli ol 90 % ne sukces'as. Ali'flank'e c\u0302iu ne'kler'ig'it'a analfabet'a patr'o au\u0306 patr'in'o sukces'as instru'i parol'kapabl'o'n al si'a'j infan'o'j pri la ge'patr'a lingv'o. Kial?"}, {"text_idx": "#000632", "text": "Kio'n far'as ge'patr'o'j, kiam nask'ig\u0302'as infan'o? Ili parol'as kun la infan'o. Kiel ili parol'as? Per tre simpl'a lingv'o. Komenc'e ili mult'e kant'as, c\u0302iam la sam'a'j'n simpl'a'j'n kant'o'j'n. Post'e ili adapt'as si'a'n lingv'o'n al la kapabl'o de la infan'o."}, {"text_idx": "#000633", "text": "Do la ge'patr'o'j uz'as tre simpl'a'n pedagogi'a'n logik'o'n. En c\u0302iu faz'o parol'e kaj praktik'e ili adapt'ig\u0302'as lau\u0306'ebl'e proksim'e al la sci'o de la lern'ant'o. C\u0302iam tamen ili al'don'as iom pli, kvankam ne mult'e. Sam'e pri gramatik'a'j struktur'o'j."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Kaj tio est'as c\u0302io. Dau\u0306r'e adapt'i si'a'n lingv'o'n al tiu de la lern'ant'o kun mal'mult'e da nov'a'j sci'o'j, kun dau\u0306r'a ekzerc'ad'o per mil'o'j da fraz'o'j kaj dau\u0306r'a korekt'ad'o. C\u0302iu infan'o, lern'ant'e la ge'patr'a'n lingv'o'n, au\u0306d'as tag'e c\u0302irkau\u0306 10 000 fraz'o'j'n kaj mem sam'kvant'e el'dir'as."}, {"text_idx": "#000635", "text": "Tiu sistem'o cent'el'cent'e sukces'as c\u0302e c\u0302iu infan'o dum du-tri jar'o'j \u2013 sen profesi'a'j lingv'o'instru'ist'o'j. Mal'e en lern'ej'o'j, dum 10 jar'o'j, kun profesi'a'j instru'ist'o'j, nur g\u0302is 10 % el'lern'as fremd'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Bedau\u0306r'ind'e oni ne aplik'as la supr'a'n metod'o'n. Instru'ist'o ne'sufic\u0302'e parol'as en la instru'at'a lingv'o, klar'ig'ad'as kaj ekzerc'ig'as. Li ne adapt'as si'a'n lingv'o'uz'o'n al tiu de la lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000637", "text": "Oni star'ig'u kelk'a'j'n baz'a'j'n princip'o'j'n por instru'i fremd'a'j'n lingv'o'j'n."}, {"text_idx": "#000638", "text": "1. En la klas'o est'u lau\u0306'ebl'e mal'mult'a'j infan'o'j (5-8)."}, {"text_idx": "#000640", "text": "3. Instru'ist'o est'u lau\u0306'ebl'e hom'o, kiu est'as de'nask'a parol'ant'o de la instru'at'a lingv'o, c\u0302ar nur de'nask'ul'o'j kapabl'as sen'problem'e adapt'ig\u0302'ad'i al la lingv'a nivel'o de la lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000642", "text": "5. Se ebl'e, oni lig'u la lern'ant'o'j'n kun sam'ag\u0302'ul'o'j en land'o, kie oni parol'as la fremd'a'n lingv'o'n, c\u0302u per elektron'ik'a'j rimed'o'j, c\u0302u per vizit'o'j, kaj babil'ig'u ili'n."}, {"text_idx": "#000645", "text": "Dari'n oft'e vid'is li'n. Li star'is tie, c\u0302e la angul'o de la vend'ej'o por vest'o'j kaj s\u0302u'o'j. Li star'is c\u0302e la pord'o sen'mov'a, kvazau\u0306 la vend'ist'o'j met'us tie'n maneken'o'n, kiu'n de temp'o al temp'o ili vest'is en nov'a'j, j\u0302us ricev'it'a'j vest'o'j."}, {"text_idx": "#000646", "text": "Li est'is mal'dik'a, alt'a kun magr'a vizag\u0302'o kaj eg'e simil'is al pian'ist'o. Dari'n ne pov'is klar'ig'i al si mem, kial la ul'o simil'as al pian'ist'o, ver's\u0302ajn'e pro la fingr'o'j, kiu'j est'is tre long'a'j, tener'a'j kaj blank'a'j kaj simil'is al verg'et'o'j far'it'a'j el ebur'o. \u201eSe li est'as mens'e san'a, kio'n li pov'us pri'labor'i per tiu'j c\u0302i tener'a'j man'o'j?\u201d \u2013 demand'is si'n Dari'n, kiam li preter'pas'is li'n."}, {"text_idx": "#000647", "text": "Kaj vintr'e kaj somer'e la strang'a ul'o star'is tie c\u0302e la vend'ej'o kaj kontempl'ad'is super la kap'o'j de la pas'ant'o'j. Ver's\u0302ajn'e iu zorg'is pri li. Li'a'j vest'o'j, kvankam iom mal'nov'mod'a'j kaj tre larg\u0302'a'j por li, est'is pur'a'j, kaj oft'e li est'is raz'it'a. La ul'o nur silent'is kaj kontempl'is. Sur la kap'o li hav'is nigr'a'n c\u0302apel'o'n kun larg\u0302'a rand'aj\u0302'o, kiu est'is kvazau\u0306 rekvizit'o de iu teatr'o. Sur li'a'j'n s\u0302ultr'o'j'n, simil'a'j'n al kok'in'a'j, fal'is li'a long'a ond'ec'a har'ar'o. Li simil'is al hom'o, kiu ven'is de ali'a mond'o, erar'e traf'is c\u0302i tie'n kaj ne sci'as kie'n kaj al kiu ir'i. Ebl'e tial li ek'star'is por c\u0302iam c\u0302e la vend'ej'o por mod'a'j vest'o'j kaj s\u0302u'o'j. Ver's\u0302ajn'e en la unu'a'j tag'o'j, kiam li aper'is, la hom'o'j rigard'is li'n mir'e kaj sci'vol'e, sed post'e ili al'kutim'ig\u0302'is al li kaj nun kvazau\u0306 neni'u plu rimark'is li'n. Kie li log\u0302'as? Kiu viv'ten'as li'n, kie li dorm'as \u2013 tio est'is sekret'o, tamen neni'u star'ig'is tiu'j'n c\u0302i demand'o'j'n."}, {"text_idx": "#000648", "text": "Est'is hom'o'j, kiu'j preter'pas'is li'n kaj don'is al li mon'er'o'j'n, c\u0302ar ili supoz'is, ke li almoz'pet'as, tamen li neniam etend'is si'a'n mol'a'n tener'a'n man'plat'o'n kun la long'a'j blank'a'j fingr'o'j simil'a'j al pian'a'j klav'o'j."}, {"text_idx": "#000649", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu'tag'e Dari'n du'foj'e pas'is sur tiu c\u0302i c\u0302ef'a strat'o de la urb'o kaj c\u0302e la vend'ej'o por mod'a'j vest'o'j kaj s\u0302u'o'j, sed li pas'is pli kaj pli mal'proksim'e de la ul'o, c\u0302ar Dari'n sent'is tim'o'n de frenez'ul'o'j. Tiu c\u0302i ul'o s\u0302ajn'e est'is el la kviet'a'j frenez'ul'o'j, sed Dari'n evit'is al'rigard'i li'n. Dari'n demand'is si'n, kio okaz'is kaj pro kio la vir'o frenez'ig\u0302'is, sed ne pov'is respond'i al tiu c\u0302i demand'o. En c\u0302iu urb'o est'as iu frenez'ul'o, medit'is Dari'n, kaj s\u0302ajn'e tio est'as natur'a. Ekzist'as sag\u0302'a'j kaj stult'a'j person'o'j, alt'a'j kaj mal'alt'a'j, ric\u0302'a'j kaj mal'ric\u0302'a'j, do, lau\u0306 tiu c\u0302i logik'o dev'as est'i normal'a'j kaj frenez'a'j. La viv'o est'as mult'aspekt'a, kaj neniam oni pov'as kompren'i, kie fin'ig\u0302'as la normal'ec'o kaj kie komenc'ig\u0302'as la frenez'ec'o. La lim'o inter ili est'as ne'kapt'ebl'a, kaj oft'e oni demand'as si'n, c\u0302u tio, kio'n ni kutim'e far'as c\u0302iu'tag'e, est'as normal'a au\u0306 frenez'a. Oft'e normal'a'j hom'o'j far'as tiom da stult'aj\u0302'o'j, kiu'j'n ebl'e ec\u0302 la plej grand'a frenez'ul'o neniam far'os."}, {"text_idx": "#000650", "text": "La ul'o kun la nigr'a rond'c\u0302apel'o neniam parol'is. Nur de temp'o al temp'o li rid'et'is au\u0306 sen'voc\u0302'e plor'is. Li'a'j larm'o'j flu'is sur li'a'j'n ne'raz'it'a'j'n vang'o'j'n kiel perl'o'j, sed neni'u demand'is li'n, kial li plor'as. Ver's\u0302ajn'e li mal'facil'e pov'us logik'e klar'ig'i, kial li plor'as."}, {"text_idx": "#000651", "text": "Foj'e tamen Dari'n pas'is preter li kaj surpriz'ig\u0302'is. La frenez'ul'o parol'is. Li ripet'is unu sam'a'n fraz'o'n: \u201eMi lu'ig'as mi'a'j'n okul'o'j'n.\u201d Dari'n ek'rid'et'is kaj dau\u0306r'ig'is si'a'n voj'o'n. Kompren'ebl'e en la fraz'o ne est'is senc'o. La hom'o'j pas'is preter la frenez'ul'o kaj ec\u0302 ne al'rigard'is li'n, sed la ul'o ne c\u0302es'is ripet'i: \u201eMi lu'ig'as mi'a'j'n okul'o'j'n.\u201d La sekv'a'n kaj post'sekv'a'n tag'o'j'n la frenez'ul'o monoton'e ripet'is la sam'a'n fraz'o'n, kvazau\u0306 iu strec\u0302'us iu'n meh\u0302anism'o'n en li. Kelk'a'j'n maten'o'j'n en unu sam'a hor'o Dari'n pas'is preter la frenez'ul'o kaj c\u0302iam mir'is, kial la ul'o el'pens'is g\u0302ust'e tiu'n c\u0302i fraz'o'n. Kial ekzempl'e la frenez'ul'o ne ripet'is: \u201eMi lu'ig'as planed'o'n au\u0306 mi lu'ig'as aviad'il'o'n\u201d, en kiu'j vort'o'j sam'e ne est'us senc'o au\u0306 logik'o."}, {"text_idx": "#000652", "text": "Tiu c\u0302i demand'o komenc'is s\u0302veb'i en la konsci'o de Dari'n kiel impertinent'a mus\u0302'o. Konstant'e en li'a kap'o son'is la fraz'o: \u201eMi lu'ig'as mi'a'j'n okul'o'j'n.\u201d Ebl'e ankau\u0306 mi frenez'ig\u0302'is, rezon'is Dari'n. Li prov'is for'pel'i tiu'n c\u0302i fraz'o'n, sed g\u0302i kvazau\u0306 glu'ig\u0302'is en li'a kap'o. Est'is simil'a'j moment'o'j, kiam iu fraz'o okup'is la atent'o'n de Dari'n kaj li ne pov'is liber'ig\u0302'i de g\u0302i."}, {"text_idx": "#000654", "text": "Foj'e maten'e Dari'n subit'e decid'is al'parol'i la frenez'ul'o'n. Tiu c\u0302i li'a decid'o s\u0302ajn'is iom stult'a, sed Dari'n dir'is al si mem, kial ne. C\u0302u oni ne rajt'as al'parol'i frenez'ul'o'n? Se est'as mal'facil'e al'parol'i ne'kon'at'a'n hom'o'n sur la strat'o, ver's\u0302ajn'e est'as pli facil'e al'parol'i frenez'ul'o'n. Post tiu'j c\u0302i vort'o'j Dari'n trankvil'e proksim'ig\u0302'is al la frenez'ul'o kaj per serioz'a voc\u0302'o, konven'a al negoc'ist'o, demand'is li'n:"}, {"text_idx": "#000655", "text": "\u2013 Kia'j'n okul'o'j'n vi lu'ig'as?"}, {"text_idx": "#000657", "text": "\u2013 Kia'j'n okul'o'j'n vi lu'ig'as? \u2013 ripet'is Dari'n la demand'o'n."}, {"text_idx": "#000658", "text": "\u2013 Mi'a'j'n \u2013 respond'is trankvil'e kaj mal'lau\u0306t'e la frenez'ul'o, kvazau\u0306 tio est'us io tut'e ordinar'a kaj kompren'ebl'a kiel lu'ad'o de bicikl'o au\u0306 libr'o."}, {"text_idx": "#000659", "text": "Dari'n star'is sen'mov'a kaj ne sci'is kio'n dir'i. La konversaci'o komenc'ig\u0302'is kiel s\u0302erc'o, sed nun s\u0302ajn'is serioz'a kaj real'a. Dari'n intenc'is ek'ir'i al la muze'o, tamen ne pov'is ec\u0302 pas\u0302'o'n far'i."}, {"text_idx": "#000660", "text": "\u2013 Kial vi'a'j'n okul'o'j'n? \u2013 demand'is li."}, {"text_idx": "#000661", "text": "\u2013 Kiu lu'pren'os mi'a'j'n okul'o'j'n, vid'os la mond'o'n tra ili \u2013 respond'is la frenez'ul'o."}, {"text_idx": "#000662", "text": "\u2013 Kaj c\u0302u mi pov'as lu'pren'i ili'n?"}, {"text_idx": "#000664", "text": "Dari'n dau\u0306r'e star'is sen'mov'a kiel monument'o. Kiu est'as pli frenez'a \u2013 c\u0302u mi au\u0306 li? \u2013 rezon'is Dari'n. C\u0302u mi konversaci'as kun la frenez'ul'o, au\u0306 mi song\u0302'as?"}, {"text_idx": "#000665", "text": "Iom post iom Dari'n komenc'is mal'rapid'e c\u0302irkau\u0306'rigard'i, kaj subit'e s\u0302ajn'is al li, ke li ver'e rigard'as tra la ne'ordinar'a'j okul'o'j de la frenez'ul'o. Kvazau\u0306 la unu'a'n foj'o'n li vid'as si'a'n nask'ig\u0302'a'n urb'o'n, la c\u0302ef'a'n strat'o'n, kiu'n li tiel bon'e kon'as kaj sur kiu tiom da foj'o'j li pas'is. La dom'o'j de la du strat'a'j flank'o'j est'is du'etag\u0302'a'j, ebl'e konstru'it'a'j dum la pas'int'a jar'cent'o kaj bel'e ornam'it'a'j. S\u0302ajn'is al Dari'n, ke nun li rimark'as ili'n. La sun'o lum'ig'is la fenestr'o'j'n, kaj ili bril'is kvazau\u0306 arg\u0302ent'a'j. La c\u0302ef'a strat'o gvid'is al mont'et'o, de kie vid'ebl'is preskau\u0306 la tut'a urb'o kun la rug\u0302'a'j tegment'o'j de la dom'o'j, simil'a'j al ond'um'a mar'o. Tie, en la for'o, vid'ebl'is la ali'a'j urb'a'j mont'et'o'j kiel kamel'a'j g\u0302ib'o'j. Vid'ebl'is la pin'arb'ar'o, mister'a kaj al'log'a. Mir'e Dari'n konstat'is, ke ne tre mal'proksim'e de la c\u0302ef'a strat'o star'as nov'a hotel'o, simil'a al blank'a cign'o. G\u0302is nun li ne est'is vid'int'a g\u0302i'n. En la park'o lud'is infan'o'j, kaj jun'patr'in'o'j promen'ad'is kun infan'a'j vetur'il'o'j. Dari'n ec\u0302 ne supoz'is, ke en la urb'o log\u0302'as tiom da infan'o'j, kaj ver's\u0302ajn'e c\u0302iu'tag'e nask'ig\u0302'as beb'o'j. Tie, al la universitat'o, ir'is grup'o da student'o'j, kaj li konstat'is, ke li de'long'e forges'is, ke en la urb'o est'as universitat'o. C\u0302u en tiu c\u0302i urb'o mi log\u0302'as? \u2013 demand'is li si'n."}, {"text_idx": "#000666", "text": "Post'e li turn'is si'n al la frenez'ul'o kaj flustr'is al li:"}, {"text_idx": "#000667", "text": "En Vieno la petrol'a kaj gas'a kompani'o OMV mal'ferm'is la unu'a'n publik'a'n hidrogen-staci'o'n por au\u0306t'o'j en Au\u0306strio. Jam de jar'o'j la kompani'o esplor'as la koncern'a'n teknologi'o'n."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Hidrogen-au\u0306t'o'j vetur'os per klimat'favor'a'j elektro'motor'o'j. Plen's\u0302arg'i au\u0306t'o'n per hidrogen'o kost'as nun 36 eu\u0306r'o'j'n. Per g\u0302i oni pov'as vetur'i g\u0302is 500 km."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Mal'ferm'ant'e la staci'o'n, la c\u0302ef'o de OMV, Gerhard Roiss, dir'is: \u201eNi kutim'ig\u0302'is g\u0302is nun mezur'i brul'aj\u0302'o'n en litr'o'j. Est'ont'ec'e ni mezur'os brul'aj\u0302'o'n en kilo'gram'o'j. Kun kvar kilo'gram'o'j da hidrogen'o oni pov'as vetur'i g\u0302is 400 km. La hidrogen'a epok'o komenc'ig\u0302'as hodiau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#000670", "text": "La ministr'o pri ekonomi'o kaj energi'o, Reinhold Mitterlehner, emfaz'is la avantag\u0302'o'j'n de tiu teknologi'o: \u201ePli intens'a uz'o de hidrogen'o pli'bon'ig'os la klimat'bilanc'o'n de la trafik'o kaj sam'temp'e sub'ten'os struktur'a'n s\u0302ang\u0302'o'n en la au\u0306tomobil'a sektor'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000672", "text": "Mal'avantag\u0302'o est'as, ke tut'mond'e mank'as ret'o de s\u0302arg'o'staci'o'j. Nun est'as plan'at'a'j au\u0306 konstru'at'a'j mult'a'j hidrogen-staci'o'j. Pionir'as Germanio, kie funkci'as 15 tia'j staci'o'j. G\u0302is 2015 al'don'ig\u0302'os pli'a'j 35."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Sukces'is en la novembr'a'j elekt'o'j en Graz [grac], la du'a plej grand'a au\u0306str'a urb'o, komun'ist'o'j kaj la nov'a Pirat'o-Parti'o. La komun'ist'o'j akir'is la du'a'n lok'o'n post la g\u0302is nun reg'ant'a Popol'a Parti'o kaj super'is ec\u0302 la social'demokrat'o'j'n. La Pirat'o-Parti'o ricev'is 2,7 % de la voc\u0302'o'j kaj akir'is tiel unu reprezent'ant'o'n en la urb'a parlament'o."}, {"text_idx": "#000674", "text": "Mi ne tro'ig'os, se mi dir'os, ke, au\u0306skult'ant'e la disk'o'n de Manu\u0306el C\u0302u plu ekzist'as am'o?, mi est'as rav'it'a kaj admir'plen'a pro la muzik'o, la tekst'o'j kaj pro li, kiu elekt'is kaj plen'um'is tiu'j'n kant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000676", "text": "La etos'o de la kant'o'j de Manu\u0306el est'as optimism'a, esper'plen'a kaj las'as al ni la sent'o'n pri fest'o kaj ke per'e de la am'o la mond'o sav'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000678", "text": "La traduk'it'a'j kant'o'j est'as en perfekt'a Esperant'o, tre tau\u0306g'a por la muzik'o, kiu son'as sufic\u0302'e profesi'e. Ni au\u0306d'as orkestr'o'n kaj kompren'ebl'e gitar'o'n kaj violon'o'n, kiu'j en si'a'j sol'o'j kaj en'e inter la instrument'o'j son'as perfekt'e."}, {"text_idx": "#000679", "text": "Mi vol'as menci'i inter tiu'j kant'o'j mi'a'j'n s\u0302at'at'a'j'n: \u201eIo stult'a\u201d (Something stupid, C. Carson Parks), \u201eMi, vagabond'o\u201d de Damian'o Datolli (Albert'o Sal'er'n), \u201eHierau\u0306 mi\u201d (Yesterday) kaj \u201eKnab'in'o\u201d (Girl) de John Lennon kaj Paul McCartney. Al'don'ig\u0302'as la agrabl'a, varm'a kaj ric\u0302'a voc\u0302'o de Manu\u0306el. Ankau\u0306 la oper'a voc\u0302'o, kiu est'as je la komenc'o de la du'a kant'o \u201eAnim'o mi'a\u201d kaj la fon'a'j kant'ist'o'j pli'ric\u0302'ig'as la kant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000680", "text": "Au\u0306tor'a'j en tiu disk'o est'as tri kant'o'j: \u201eC\u0302u en'am'ig\u0302'i?\u201d, \u201eAm'o sub lun'lum'o\u201d kaj \u201eTrans'fer'kurten'a kor'amik'in'o\u201d. Ili est'as melodi'a'j, ric\u0302'en'hav'a'j kaj de'nov'e en bril'a Esperant'o."}, {"text_idx": "#000681", "text": "La last'a kant'o \u201eAuschwitz\u201d (Os\u0301wie\u0328cim) est'as soci'a kant'o. La tekst'o memor'ig'as ni'n pri la hont'ind'a pas'int'ec'o, sed fin'ig\u0302'as per la optimism'a \u201eLa am'o flug'os en la mild'a vent'o\u201d. Mirakl'a fin'o de disk'o, kiu'n hav'u la pli'mult'o inter ni."}, {"text_idx": "#000682", "text": "Manu\u0306el: C\u0302u plu ekzist'as am'o?"}, {"text_idx": "#000683", "text": "La verdikt'o en la 16a de novembr'o de la Inter'naci'a Pun-Tribunal'o por Eks'a Jugoslavio (IPTEJ) en Hag'o, per kiu est'as liber'ig'it'a'j la kroat'a'j general'o'j Ant'e Gotovina kaj Mladen Markac\u030c, est'is antau\u0306'vid'it'a nek en Kroati'o nek en Serbi'o."}, {"text_idx": "#000684", "text": "En la unu'a'grad'a verdikt'o april'o'n 2012 plej dolor'ig'is kroat'o'j'n la asert'o, ke la operac'o hav'ant'a la kod'a'n nom'o'n \u201eOluja\u201d (S\u0302torm'o) est'is kvalifik'it'a de la akuz'ist'o'j kiel \u201eorganiz'it'a krim-entrepren'o\u201d. Ali'vort'e tio signif'is, ke Kroati'o est'as \u201ekrim'a s\u0302tat'o\u201d, kiu agres'is la serb'a'n (mem'proklam'it'a'n) s\u0302tat'o'n Krajina sur si'a teritori'o, cel'ant'e etn'e pur'ig'i g\u0302i'n de la serb'a log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000685", "text": "La kroat'a'j general'o'j atend'is la last'a'n verdikt'o'n dum sep jar'o'j en la prizon'o de Scheveningen [sh\u0302efeninge]. Markac\u030c liber'vol'e ir'is al Hag'o en april'o 2004 kaj Gotovina, post plur'jar'a kas\u0302'ig\u0302'o, est'is mal'liber'ig'it'a en Kanariaj Insul'o'j decembr'o'n 2005."}, {"text_idx": "#000686", "text": "Operac'o \u201eS\u0302torm'o\u201d okaz'is inter la 4a kaj 7a de au\u0306gust'o 1995, kun la cel'o liber'ig'i la okup'at'a'j'n part'o'j'n de Kroati'o. Por g\u0302i est'is mobiliz'it'a'j 130 000 kroat'a'j soldat'o'j."}, {"text_idx": "#000687", "text": "La kroat'a flank'o nombr'is 174 pere'int'o'j'n kaj 1100 vund'it'o'j'n. Pri viktim'o'j serb'flank'a'j vari'as la cifer'o'j inter 526 kaj 1960. En tiu nombr'o apart'e akcent'it'a est'as murd'o de civil'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000688", "text": "Gotovina (komand'ant'o de la arme'o) kaj Markac\u030c (komand'ant'o de special'a polic'o) est'is konsider'at'a'j kulp'a'j pro respond'ec'o pri ne'bezon'at'a grenad'ad'o de la urb'o Knin, kaj pro post'operac'a'j masakr'ad'o'j de serb'a'j civil'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000689", "text": "La akuz'ar'o'n la tribunal'o met'is en kun'tekst'o'n de \u201eetn'a pur'ig'o\u201d, kiu'n Kroati'o oni'dir'e plan'is kaj tiel real'ig'is."}, {"text_idx": "#000690", "text": "En la unu'a'grad'a verdikt'o la general'o'j est'is kondamn'it'a'j al 24 jar'o'j en prizon'o por Gotovina, 18 jar'o'j por Markac\u030c. En la du'a'grad'a proces'o, la apelaci'a c\u0302ambr'o de la tribunal'o verdikt'is liber'ig'o'n de la general'o'j. La verdikt'o'n voc\u0302'leg'is la jug\u0302'ist'o Theodor Mer'o'n el Uson'o."}, {"text_idx": "#000692", "text": "En Kroati'o, kie oni atend'is, en la plej bon'a kaz'o, simpl'e mild'ig'o'n de la unu'a'grad'a pun'o, la mal'kondamn'o kau\u0306z'is salv'o'j'n da g\u0302oj'o kaj naci'a fier'o. La plej grand'a signif'o de la verdikt'o trov'ig\u0302'as en la for'ig'o de la kvalifik'o \u201eorganiz'it'a krim-entrepren'o\u201d, kio'n la kroat'a'j kaj grand'a part'o de ali'land'a'j amas'inform'il'o'j proklam'is \u201evenk'o de just'ec'o\u201d."}, {"text_idx": "#000693", "text": "Serb'a'j amas'inform'il'o'j, mal'e, konstern'ig\u0302'is kaj nom'is la verdikt'o'n tendenc'a. C\u0302iu'okaz'e, Kroati'o bon'ven'ig'is g\u0302i'n sojl'e de la ven'ont'juli'a plen'rajt'a membr'ig\u0302'o en Eu\u0306rop'a Uni'o. La proces'o kontrau\u0306 la general'o'j est'is s\u0302los'il'a element'o por al'proksim'ig'i Kroati'o'n al la komun'a eu\u0306rop'a famili'o."}, {"text_idx": "#000694", "text": "Lau\u0306 kroat'a opini'o IPTEJ prav'e mal'ebl'ig'is la precedenc'o'n en inter'naci'a jur'o rilat'e milit'regul'o'j'n. Arme'a'j fak'ul'o'j konsent'as, ke en neni'u milit'o evit'ebl'as la tiel nom'at'a'j \u201eflank'a'j damag\u0302'o'j\u201d, la civil'a'j viktim'o'j de artileri'a'j ag'ad'o'j."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Ne'prav'ig'ebl'a'j est'as murd'o'j de civil'ul'o'j, detru'o de dom'o'j kaj ali'a'j \u201emal'pur'a'j\u201d sekv'o'j de c\u0302iu milit'o. Neni'u en Kroati'o ne'as la murd'o'j'n de serb'a'j civil'ul'o'j, kiu'j okaz'is post la \u201es\u0302torm'o\u201d. Tamen est'us absolut'e hipokrit'e pro tiu'j krim'o'j pun'i la akuz'it'a'j'n general'o'j'n, c\u0302ar ili mem nek part'o'pren'is en la krim'a'j ag'o'j nek ili'n ordon'is."}, {"text_idx": "#000696", "text": "La publik'a opini'o en Kroati'o agnosk'as la neces'o'n trov'i la ver'a'j'n krim'ul'o'j'n, kaj kiel ebl'e plej urg\u0302'e proces'i kontrau\u0306 ili. Dum'e, Kroati'o glor'ig'as si'a'j'n general'o'j'n."}, {"text_idx": "#000698", "text": "Briti'o hav'as la plej alt'a'n proporci'o'n de dik'ul'o'j en Eu\u0306rop'o inter hom'o'j de mal'alt'a kler'ec'o kaj mal'alt'a'j salajr'o'j."}, {"text_idx": "#000699", "text": "The Lanc'et trov'is, ke 29 % de la mal'alt'e kler'ig'it'a'j vir'in'o'j en Angli'o kaj 27 % de la vir'o'j est'as tro dik'a'j. Angli'o hav'as la plej grand'a'n proporci'o'n de dik'a'j hom'o'j en Eu\u0306rop'o kun tiu nivel'o de kler'ec'o, pli ol du'obl'e pli grand'a'n, ol en Italio, Portugali'o, Hispanio kaj Irlando."}, {"text_idx": "#000700", "text": "La stud'aj\u0302'o montr'is ankau\u0306 vast'a'n san'mal'egal'ec'o'n tra Eu\u0306rop'o kaj avert'is, ke g\u0302i pli'grand'ig\u0302'os pro la ekonomi'a kriz'o. Briti'o hav'as krom'e unu el la plej grand'a'j nivel'o'j de infan'a mal'ric\u0302'ec'o. G\u0302i est'as pli alt'a, ol en kelk'a'j orient-eu\u0306rop'a'j land'o'j, kiel Hungari'o kaj Estoni'o."}, {"text_idx": "#000701", "text": "En sud-eu\u0306rop'a'j land'o'j vend'ej'o'j de rapid'mang\u0302'o'j ne est'as tre kutim'a'j kaj famili'a'j vesper'mang\u0302'o'j est'as pli tradici'a'j, tie konsum'ad'o de frukt'o'j kaj legom'o'j est'as part'o de la c\u0302iu'tag'a diet'o."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Lau\u0306 stud'aj\u0302'o de la universitat'o de Londono, mal'pli'ig'i soci'a'j'n mal'egal'ec'o'j'n pli'bon'ig'us la san'o'n de la popol'o. Tio port'us vast'a'j'n soci'a'j'n kaj politik'a'j'n gajn'o'j'n, kiu'j ebl'ig'us al la hom'o'j ating'i pli facil'e si'a'j'n natur'a'j'n kapabl'o'j'n."}, {"text_idx": "#000704", "text": "Tiam al butik'um'ant'o'j ebl'os pag'i per pos\u0302'telefon'o kiel elektron'ik'a mon'o anstatau\u0306 per la kutim'a'j mon'bilet'o'j, bank'c\u0302ek'o'j au\u0306 bank'kart'o'j. Tiel pos\u0302'telefon'o far'ig\u0302'os kvazau\u0306 cifer'ec'a mon'uj'o (kiel jam en plur'a'j afrik'a'j land'o'j)."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Kant'ist'in'o kon'at'a en Briti'o al'ig\u0302'is en novembr'o al 500 art'ist'o'j por fest'i la cent'jar'ig\u0302'o'n de la alban'a sen'de'pend'ec'o."}, {"text_idx": "#000708", "text": "Rit'a Or'a, alban'de'ven'a, kant'is okaz'e de grand'a spektakl'o sur la plac'o \u201ePatr'in'o Terez'a\u201d en la c\u0302ef'urb'o Tiran'o."}, {"text_idx": "#000709", "text": "Malgrau\u0306 pluv'o sen'pacienc'e atend'is hom'amas'o la kant'ist'in'o'n, kiu fin'e al'ven'is je c\u0302ies surpriz'o kun la alban'a c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha. Tiu supr'e'n'ir'is sur la scen'ej'o'n kaj salut'is c\u0302e'est'ant'o'j'n man-en-man'e kun Rit'a Or'a."}, {"text_idx": "#000710", "text": "La c\u0302ef'ministr'o kutim'e ne el'ir'as nokt'e sur'strat'e'n, des mal'pli por c\u0302e'est'i jun'ul'ar'a'n koncert'o'n. Koment'is j\u0302urnal'ist'o'j, ke tiel la c\u0302ef'ministr'o rikolt'os sub'ten'o'n inter jun'a'j voc\u0302'don'ont'o'j antau\u0306 la ven'ont'jar'a'j balot'o'j."}, {"text_idx": "#000711", "text": "Lau\u0306 oficial'a'j cifer'o'j de la brit'a cens'o de la jar'o 2011 preskau\u0306 250 000 hom'o'j log\u0302'ant'a'j en la c\u0302ef'urb'o Londono posed'as du'a'n dom'o'n. Tiu'j inkluziv'as feri'o'dom'o'j'n, tiu'j'n log\u0302'at'a'j'n de labor'ist'o'j dum la labor'semajn'o, kaj student'a'j'n log\u0302'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000713", "text": "La statistik'o'j rilat'as nur al dom'o'j log\u0302'at'a'j dum 30 tag'o'j au\u0306 pli, kaj ne inkluziv'as dom'o'j'n ac\u0302et'it'a'j'n pro la sol'a cel'o lu'ig'i au\u0306 iel profit'i."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Mult'a'j dom'o'j aparten'as al london'an'o'j, kiu'j pas'ig'as part'o'n de la jar'o en Franci'o au\u0306 Hispanio, kie ili posed'as du'a'n hejm'o'n. Ali'a'j aparten'as al ekster'land'a'j labor'ist'o'j, kiu'j simil'e pas'ig'as part'o'n de la jar'o c\u0302e la famili'o en la de'ven'land'o."}, {"text_idx": "#000715", "text": "En la financ'a kvartal'o, la tiel nom'at'a City, plej dens'e trov'ig\u0302'as posed'ant'o'j de krom'dom'o'j. En'tut'e 18,5 % de la tie'a log\u0302'ant'ar'o posed'as du'a'n hejm'o'n."}, {"text_idx": "#000717", "text": "Leg'int'e la artikol'o'n de Garvan Maka'j pri natur'a'j au\u0306 art'e'far'it'a'j lingv'o'j (MONATO 2012/12, p. 16-17) mi konklud'as, ke neni'u lingv'o est'as natur'a: c\u0302iu'j est'is kre'it'a'j art'e de hom'o'j lau\u0306 la bezon'o'j inter'komunik'i."}, {"text_idx": "#000718", "text": "Ebl'us nur dir'i ke lingv'o(j) est'as \u201enatur'e\u201d lern'at'a(j) de infan'o'j c\u0302e la ge'patr'o'j ek'de la lul'il'o."}, {"text_idx": "#000719", "text": "Fakt'e, art'e'far'it'aj\u0302'o est'as sinonim'o de progres'o. Se oni dev'us for'j\u0302et'i c\u0302io'n, kio est'as \u201eart'e'far'it'a\u201d, tiam la hom'o est'us ankorau\u0306 en la s\u0302ton'a epok'o, sen iu ajn labor'il'o, sen iu ajn vest'aj\u0302'o, sen iu ajn lingv'o, \u201eparol'ant'e\u201d per blek'o'j, per mien'o'j kaj per gest'o'j!"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Se vi trov'as strang'a'n s\u0302ton'o'n, ebl'e tem'as pri meteorit'o. Sed la probabl'ec'o est'as mal'alt'a: en Au\u0306strio oni trov'is g\u0302is nun nur sep ekzempler'o'j'n, do mez'um'e unu en are'o de 12 000 km2!"}, {"text_idx": "#000722", "text": "Est'is la 26a de maj'o 1751, dimanc\u0302'e, vesper'e. Promen'ant'o'j ek'tim'is: unu'e est'is fulm'o sen bru'o, post'e mov'ig\u0302'is okcident'e'n lum'a fenomen'o, kiu ig\u0302'is ard'ant'a pilk'o kun long'a vost'o. Sekv'is eksplod'o, kiu'n oni au\u0306d'is en are'o de 2 600 km2. La hom'o'j pens'is: mal'ferm'ig\u0302'is la c\u0302iel'o! Post'e, proksim'e de la kroat'a vilag\u0302'o Hras\u030cc\u0301ina, oni trov'is sur la ter'o du fer'a'j'n meteorit'o'j'n. La pli grand'a ir'is al Vieno, c\u0302ar Kroati'o tiam est'is part'o de la au\u0306str'a imperi'o. El la ali'a oni far'is najl'o'j'n, kiel jam dum la s\u0302ton'epok'o, kiam fer'o est'is eg'e mal'oft'a."}, {"text_idx": "#000723", "text": "Dum la sekv'a'j jar'dek'o'j, pli kaj pli da meteorit'o'j kolekt'ig\u0302'is en Vieno. Hodiau\u0306 g\u0302i'a natur'histori'a muze'o1 dispon'as pri unu el la plej grand'a'j kolekt'o'j mond'skal'e kaj pri la c\u0302ef'a tiu'spec'a dau\u0306r'a ekspozici'o. En novembr'o 2012 mal'ferm'ig\u0302'is por la publik'o la tut'e re'nov'ig'it'a ekspozici'ej'o."}, {"text_idx": "#000724", "text": "Meteorit'o'j konsist'as plej oft'e el divers'a'j kun'glu'ig\u0302'int'a'j s\u0302ton'o'j. Tio'n oni pov'as tre bon'e observ'i, se la objekt'o est'as seg'it'a kaj s\u0302lif'it'a. Mal'mult'a'j meteorit'o'j konsist'as el metal'o'j, precip'e el fer'o, kun iom da nikel'o. Dum la long'dau\u0306r'a mal'varm'ig\u0302'o kresk'as tre grand'a'j kristal'o'j. Ili vid'ebl'as, se oni trakt'as la s\u0302lif'it'a'n meteorit'o'n per acid'o. Scienc'ist'o'j nom'as tiu'n struktur'o'n \u201efigur'o'j de Widmanstetten\u201d. C\u0302i-last'a, Alo'is Joseph Franz Xaver Beckh, Edler von Widmanstetten [vi\u0301dmans\u0302tetn], nask'ig\u0302'is en 1754 en Graz kaj mort'is en 1849 en Vieno."}, {"text_idx": "#000725", "text": "Tre mal'oft'a'j est'as la fer'a'j-s\u0302ton'a'j meteorit'o'j. Ili konsist'as el romp'it'a'j s\u0302ton'et'o'j, kiu'j kvazau\u0306 nag\u0302'is en likv'a metal'o, mal'rapid'e solid'ig\u0302'ant'a. La muze'o montr'as ankau\u0306 meteorit'o'j'n, kiu'j de'ven'as de ni'a lun'o kaj de la planed'o Mars'o. Se grand'a kosm'a objekt'o traf'as la lun'o'n au\u0306 Mars'o'n, el'j\u0302et'ig\u0302'as material'o, kiu pov'as fal'i sur la ter'o'n."}, {"text_idx": "#000726", "text": "C\u0302u est'as sum'e util'e okup'ig\u0302'i pro meteorit'o'j? Tut'e jes. Oni nun sci'as, kia'manier'e est'ig\u0302'is la kemi'a'j element'o'j kaj ni'a planed'a sistem'o. Oni sci'as, ke la ter'o ag\u0302'as 4,6 miliard'o'j'n da jar'o'j. Kaj krom'e: tiu'j strang'a'j s\u0302ton'o'j est'as eg'e fascin'a'j!"}, {"text_idx": "#000727", "text": "Meteoroid'o: C\u0302iel'a objekt'o mov'ig\u0302'ant'a tra la kosm'a spac'o."}, {"text_idx": "#000729", "text": "Meteorit'o (au\u0306 aerolit'o): Post'rest'aj\u0302'o de meteoroid'o, trov'it'a post fal'o sur la ter'o'n."}, {"text_idx": "#000730", "text": "H\u0302ondro: (de la pra'grek'a H\u0302ondros = grajn'o) Glob'form'a objekt'o en meteorit'o, kun diametr'o g\u0302is c\u0302irkau\u0306 5 mm. La vort'o est'is en'konduk'it'a en la scienc'o'n en 1869 de Gustav Ros'e, kiu labor'is en la mineralogi'a muze'o de la universitat'o Humboldt en Berlino."}, {"text_idx": "#000732", "text": "Neh\u0302ondrito (au\u0306 ah\u0302ondrito): Meteorit'o sen h\u0302ondroj."}, {"text_idx": "#000735", "text": "La fru'a infan'ag\u0302'o konstitu'as period'o'n de grav'a dis'volv'ig\u0302'o en la hom'a viv'o. La jar'o'j ek'de ies koncip'ig\u0302'o/nask'ig\u0302'o g\u0302is proksim'um'e la ok'a nask'ig\u0302'dat're'ven'o est'as el c\u0302iu vid'punkt'o kern'a'j por la kresk'o (kogn'a, emoci'a kaj somat'a) de la infan'o'j. Kvankam cerb'a dis'volv'ig\u0302'o ek'as jam en la antau\u0306'nask'a faz'o, tamen la matur'ig\u0302'o de la cerb'o kaj de la nerv'a sistem'o nur progresiv'e dis'volv'ig\u0302'as post la nask'ig\u0302'o, dum tiel nom'at'a fru'a infan'ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000737", "text": "Scienc'a esplor'o montr'is, ke kogn'a stimul'ad'o far'e de la ge'patr'o'j al si'a'j kvar'jar'a'j infan'o'j est'as decid'a faktor'o por antau\u0306'vid'i, kia est'os la dis'volv'ig\u0302'o de plur'a'j part'o'j de la korteks'o (kon'at'a ankau\u0306 kiel cerebr'a kortik'o kaj si'n trov'ant'a en la ekster'a part'o de la cerb'o). Oni asert'as, ke infan'ag\u0302'a'j tra'viv'aj\u0302'o'j influ'as la evolu'o'n de la cerb'o, sed la sol'a pruv'o kon'at'a al la scienc'ist'o'j rilat'as la ekstrem'a'j'n kaz'o'j'n de molest'ad'o \u2013 seks'a au\u0306 per'fort'a \u2013 au\u0306 de infan'o'j, kiu'j spert'is psik'a'j'n trau\u0306mat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000738", "text": "Lau\u0306 Andre'a Danese, lektor'o c\u0302e la Institut'o de Psikiatri'o de la Universitat'o de Londono, \u201ege'patr'o'j oft'e ne est'as apud si'a'j infan'o'j, kiam ili al'front'as grav'a'j'n decid'o'j'n, ekzempl'e pri elekt'o de amik'o'j, ek'uz'o de narkot'aj\u0302'o'j au\u0306 dau\u0306r'ig'o de stud'o'j. Tamen la ge'patr'o'j pov'as konstru'i firm'a'n baz'o'n por si'a'j ge'fil'o'j ek'de ties fru'a ag\u0302'o, por ke ili lern'u g\u0302ust'e elekt'i, ekzempl'e evolu'ig'ant'e la kapabl'o'n konserv'i kaj el'labor'i inform'o'j'n au\u0306 la kapabl'o'n trov'i ekvilibr'o'n inter la dezir'o pri tuj'a kontent'ig\u0302'o kaj tiu pri pli alt'a'j, mal'proksim'dat'a'j cel'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000739", "text": "Post la pask'a sezon'o komenc'ig\u0302'as jam la krist'nask'a, kiu eksplod'as en la semajn'o'j novembr'a'j kaj fru'decembr'a'j. Ne tem'as pri religi'a'j prepar'o'j, sed pri la komerc'a'j."}, {"text_idx": "#000742", "text": "Aktual'e, inter kutim'a'j var'o'j tia'bezon'a'j, oni pov'as trov'i special'a'n krist'nask'a'n ofert'o'n. Firma'o, kiu dum'jar'e prezent'as si'a'j'n neces'ej'a'j'n paper'produkt'o'j'n sub la nom'o Happyend, do \u201eFin'aj\u0302'o felic\u0302'a\u201d, nun propon'as neces'ej'a'n paper'o'n kun krist'nask'a'j motiv'o'j."}, {"text_idx": "#000744", "text": "Do, simbol'o'j laik'a'j, neniel minac'ant'a'j ies religi'a'n kred'o'n au\u0306 karn'o'n. Ebl'e nur tiu'n de krist'an'o'j, sed tiu'j ja est'u nepr'e toler'em'a'j, apart'e se tem'as pri simbol'o'j kaj la last'a'j aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000747", "text": "Pecunia n'o'n olet / \u201e(Mon'o) ne fi'odor'as\u201d: tiu'n klar'ig'o'n don'is jam la romi'an'o'j, kiam tem'is pri gajn'o'j el la publik'a'j latrin'o'j. Nun ankau\u0306 ne plu fi'odor'os hejm'e tra'dom'e, dank'e al la krist'nask'bak'aj\u0302'um'it'a kemi'aj\u0302'o en'paper'a."}, {"text_idx": "#000752", "text": "Kontrast'e la plej mal'ric\u0302'a du'on'o de la popol'o averag\u0302'e ne posed'as si'a'n dom'o'n, sed lu'pag'as, kaj dispon'as pri nur 4000 pund'o'j da pensi'a'j s\u0302par'aj\u0302'o'j kaj 400 pund'o'j en kontant'a mon'o."}, {"text_idx": "#000753", "text": "Nanto situ'as en okcident'a Franci'o proksim'e al Atlantik'o kaj c\u0302e la river'o Luar'o. G\u0302i est'as la c\u0302ef'urb'o de la departement'o Luar'o-Atlantik'o kaj de la region'o Luarlandoj. La urb'o hav'as 282 000 log\u0302'ant'o'j'n. G\u0302i est'is histori'e la c\u0302ef'urb'o de Bretoni'o g\u0302is 1941."}, {"text_idx": "#000754", "text": "Oni pruv'is la ekzist'o'n de rest'aj\u0302'o'j de log\u0302'lok'o c\u0302e la bord'o de Luar'o. C\u0302irkau\u0306 la jar'o 500 a.K. en la region'o de la hodiau\u0306'a Nanto ek'log\u0302'is gau\u0306l'o'j. En la gau\u0306l'a milit'o tiu part'o est'is sub'ig'it'a al la romia reg'ad'o sub Cezar'o. En la jar'o 50 a.K. oni fond'is sur la teren'o de la urb'o la romi'an haven'urb'o'n Port'us Namnetum. En la tri'a jar'cent'o la log\u0302'ant'o'j konvert'ig\u0302'is al krist'an'ism'o."}, {"text_idx": "#000755", "text": "Oni'dir'e ven'is en la 5a kaj 6a jar'cent'o'j breton'o'j de la brit'a'j insul'o'j. En 1154 Nanto est'is trans'don'it'a al Henrik'o la 2a Plantagenet, kiu en la sam'a jar'o okup'is la angl'a'n tron'o'n. En 1460 oni fond'is universitat'o'n en Nanto. Post la mort'o de Anna de Bretoni'o oni al'lig'is Bretoni'o'n al Franci'o."}, {"text_idx": "#000756", "text": "Kun la edikt'o de Nanto de Henrik'o la 4a en 1598 fin'ig\u0302'is la jar'cent'a'j sub'prem'ad'o kaj persekut'ad'o de hugenot'o'j far'e de la katolik'a eklezi'o kaj franc'a s\u0302tat'o. Tamen tiu edikt'o est'is nul'ig'it'a en 1685 de Ludovik'o la 14a."}, {"text_idx": "#000758", "text": "En la urb'o nask'ig\u0302'is la grand'a franc'a verk'ist'o Jules Verne. Li'a'j verk'o'j est'as traduk'it'a'j en mult'a'j'n lingv'o'j'n, inkluziv'e Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000759", "text": "Nanto dum la du'a mond'milit'o"}, {"text_idx": "#000760", "text": "Juni'e 1940 okaz'is la okup'ad'o de la urb'o far'e de la german'a arme'o. La 20an de oktobr'o 1941 est'is murd'it'a la german'a urb'o'komand'ant'o sub'kolonel'o Karl Hotz far'e de la rezist'a mov'ad'o. Kiel ag'o de veng\u0302'o oni ekzekut'is garanti'ul'o'j'n (la c\u0302ef'strat'o Cours des 50 Otages memor'ig'as pri tiu tragedi'o). Dum la milit'o grand'a part'o de la urb'o est'is detru'it'a. Post la al'bord'ig\u0302'o de alianc'an'o'j en Normandi'o komenc'e de juni'o 1944 la urb'o est'is liber'ig'it'a."}, {"text_idx": "#000761", "text": "En 1962 oni re'e mal'ferm'is la universitat'o'n de Nanto. La regres'o de la s\u0302ip'konstru'ad'o fin'e de la 1980aj jar'o'j fal'ig'is Nanton en profund'a'n kriz'o'n. En 1989 est'is ferm'it'a la last'a s\u0302ip'konstru'ej'o. La rezult'o est'is alt'a sen'labor'ec'o kaj soci'a sam'kiel kultur'a ruin'ig\u0302'o (la plej drink'em'a part'o de Franci'o). La trajn'a TGV-lig'o kun Parizo kaj la fort'a trans'ig'o de la tut'land'a administr'ad'o al la provinc'o signif'is la komenc'o'n de la de'nov'a supr'e'n'ig\u0302'o de Nanto. Ankau\u0306 la re-en'konduk'o de tram'o kaj organiz'ad'o de mult'nombr'a'j fest'o'j (Rendez-vous de l'Erdre, spektakl'o'j de Royal de Luxe) kontribu'is al re'vigl'ig\u0302'o de la atlantik'a metropol'o."}, {"text_idx": "#000762", "text": "Nanto posed'as kelk'a'j'n grav'a'j'n muze'o'j'n, inter kiu'j est'as la Muze'o de Bel'art'o, la Muze'o de Jules Verne, la Muze'o de Dobre\u0301e kaj la Natur'scienc'a Muze'o. Altern'a'j'n ekspozici'o'j'n de modern'a art'o oni organiz'as en la galeri'o Lieu Unique en iam'a keks'fabrik'o."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Grav'a'j vid'ind'aj\u0302'o'j est'as la kastel'o de la breton'a'j duk'o'j, la katedral'o Saint-Pierre kaj mult'a'j ali'a'j preg\u0302'ej'o'j. Al c\u0302i-last'a'j aparten'as ankau\u0306 la mal'fru'gotik'a preg\u0302'ej'o Sainte-Croix kun renesanc'a preg\u0302'ej'tur'o en'e de la mal'nov'a urb'o kaj la nov'gotik'a'j konstru'aj\u0302'o'j Saint-Nicolas kaj Saint-Cle\u0301ment. Al ili al'don'ig\u0302'as park'o'j, apart'e la botanik'a g\u0302arden'o c\u0302e la c\u0302ef'staci'dom'o, kaj butik'a'j strat'o'j, kiel ekzempl'e la strat'o Cre\u0301billon kaj la histori'a pas'ej'o Pommeraye. Unu el la plej bel'a'j restoraci'et'o'j en Franci'o est'as La Cigale c\u0302e la plac'o de la teatr'o Graslin."}, {"text_idx": "#000764", "text": "La mult'a'j publik'a'j vetur'il'o'j kaj ec\u0302 la prunt'e'don'at'a'j bicikl'o'j montr'as la atent'o'n, kiu'n oni dedic\u0302'as al ekologi'o. Ceter'e, la urb'o hav'as en si'a kor'o kelk'a'j'n eg'e bel'a'j'n g\u0302arden'o'j'n. Pli'e, la river'eg'o Luar'o kaj du ali'a'j bel'a'j river'o'j ebl'ig'as agrabl'a'n promen'ad'o'n. Pri la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o: Atlantik'o est'as facil'e ating'ebl'a per trajn'o (40 km) kaj ankau\u0306 urb'et'o'j sur'voj'e dispon'ig'as tre agrabl'a'j'n vid'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000765", "text": "C\u0302e la trans'form'ad'o de la mal'nov'a haven'teren'o sur la insul'o de Nanto ek'est'is ekspozici'ej'o en mal'nov'a banan'ten'ej'o. Mal'nov'a'j gru'o'j de la s\u0302ip'konstru'ej'o est'is re'nov'ig'it'a'j por re'memor'ig'i pri la industri'a karakter'o de la teren'o."}, {"text_idx": "#000766", "text": "Gigant'a'j, inspir'it'a'j de Jules Verne, mekanik'a'j best'o'j kaj pup'o'j, nom'at'a'j Les Machines de l'i\u0302le (la mas\u0302in'o'j de la insul'o), est'as uz'at'a'j dum kultur'fest'o'j. Ek'est'is nov'a'j konstru'aj\u0302'o'j, kiel la Palac'o de Justic'o de la arkitekt'o Je'a'n Nouvel. Model'o de modern'a konstru'aj\u0302'o est'as Unite\u0301 d'Habitation (log\u0302'unu'o) de la arkitekt'o Le Corbusier en la antau\u0306'urb'o Reze\u0301. Emblem'a'n karakter'o'n hav'as la tur'o de la iam'a keks'fabrik'o Lefe\u0300vre-Util'e proksim'e al la urb'o'centr'o."}, {"text_idx": "#000767", "text": "La klimat'o de Nanto est'as oft'e mal'sek'a, tamen mild'a. Prujn'o'n oni ne tro sufer'as."}, {"text_idx": "#000768", "text": "Komenc'e de decembr'o jun'a vir'in'o en'ir'is mal'san'ul'ej'o'n en Londono. Graved'a je 12 semajn'o'j, la nov'edz'in'o sufer'is pro akut'a maten'a vom'ad'o \u2013 fak'e hyperemesis gravidarum."}, {"text_idx": "#000772", "text": "Reg'is sam'a histeri'o en ali'a'j land'o'j: ekzempl'e, lau\u0306 Fejsbuk-amik'o, en Italio. Kaj ne nur. Ankau\u0306 en Au\u0306strali'o, kie du radi'o-anonc'ist'o'j, al'propr'ig'ant'a'j al si brit'a'n akc\u0302ent'o'n, telefon'is al la mal'san'ul'ej'o, s\u0302ajn'ig'ant'e, ke ili est'as reg\u0302'in'o Elizabeth kaj princ'o Charles."}, {"text_idx": "#000774", "text": "Amuz'aj\u0302'o, ebl'e iom mal'bon'gust'a \u2013 g\u0302is kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e la 46-jar'ag\u0302'a fleg'ist'in'o, kiu la unu'a ricev'is la fals'a'n telefon'vok'o'n, si'n mort'ig'is, kred'ebl'e pro la ruz'o. Tiam, sed nur tiam, la radi'o-staci'o en Au\u0306strali'o suspend'is la du tromp'em'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000775", "text": "C\u0302u ver'e ili kulp'is? En rekt'a senc'o, jes. Sed c\u0302u ili ne viktim'ig\u0302'is \u2013 kompren'ebl'e, ne tiel, kiel la fleg'ist'in'o \u2013 kiel c\u0302iu'j, kies raci'o, kies inteligent'ec'o, vapor'ig\u0302'as vid-al-vid'e al la pomp'a privilegi'o-parad'o, kia est'as la brit'a reg\u0302'a famili'o?"}, {"text_idx": "#000776", "text": "C\u0302u ne kulp'as la politik'ist'o'j, kiu'j, asoci'ig\u0302'ant'a'j kun \u201ereg\u0302'ul'o'j\u201d, esper'as tiel kas\u0302'i si'a'n ne'kompetent'o'n kaj de'flank'ig'i kritik'o'n pri fiask'ant'a ekonomi'a politik'o? Re'ag'is la brit'a c\u0302ef'ministr'o David Cameron kiel knab'et'o kun nov'a lud'il'o, dir'ant'e, ke, kiam li ricev'is la \u201ebon'a'n nov'aj\u0302'o'n\u201d pri la graved'ec'o de la duk'in'o, li vol'is g\u0302i'n tuj kun'hav'ig'i kun la membr'o'j de la kabinet'o."}, {"text_idx": "#000777", "text": "C\u0302u ne, fin'fin'e, kulp'as pri la mem'mort'ig'o de la fleg'ist'in'o la reg\u0302'a famili'o mem, konstant'e j\u0302et'ant'a ost'o'j'n al naiv'a, ne'matur'a publik'o? Ekzempl'e la ge'duk'o'j intenc'is anonc'i la graved'ec'o'n la 25an de decembr'o, kvazau\u0306 la beb'o est'us krist'nask'a donac'o al dank'em'a popol'o. Memor'ind'as, ceter'e, ke tiu'j, kiu'j serc\u0302'as kaj fleg'as publik'ec'o'n, kiam ili vol'as, ne pov'as subit'e dir'i, ke nun ili ne vol'as."}, {"text_idx": "#000778", "text": "Tiel tromp'as ne nur la du sensaci'o-serc\u0302'ant'a'j radi'o-anonc'ist'o'j en Au\u0306strali'o, sed ankau\u0306 tiu'j mit'o'j pri tradici'o, politik'a stabil'ec'o, ec\u0302 turism'a valor'o de la reg\u0302'a famili'o, kiu'j c\u0302irkau\u0306'as la monarki'o'n."}, {"text_idx": "#000779", "text": "Ia'senc'e, en tiu c\u0302i plor'ind'a afer'o, ni c\u0302iu'j viktim'ig\u0302'as. Cert'e, dum tron'os reg\u0302'a famili'o en Briti'o, sen'dub'e ripet'ig\u0302'os j\u0302urnal'ism'a'j \u201eatenc'o'j\u201d kontrau\u0306 an'o'j de la reg\u0302'a famili'o. Plej'part'e ili rest'os sur fars'a nivel'o, sen la tragik'a'j post'efik'o'j de la au\u0306strali'a blag'o."}, {"text_idx": "#000781", "text": "Tiu c\u0302i organ'o est'u jur'e establ'it'a kun pov'o'j mon'pun'i. G\u0302i kontrast'as al mal'nov'a, volont'ul'a organiz'aj\u0302'o, kiu ne ag'is kontrau\u0306 j\u0302urnal'ist'o'j, kiu'j lez'is privat'ec'o'n. Tiu'j, kiu'j baldau\u0306 aper'os antau\u0306 tribunal'o'j, kas\u0302'e registr'is telefon-konversaci'o'j'n inter'ali'e de politik'ist'o'j kaj, plej hont'ind'e, de ordinar'ul'o'j en'plekt'it'a'j en tragik'a'j cirkonstanc'o'j, ekzempl'e mal'aper'o au\u0306 murd'o de famili'an'o."}, {"text_idx": "#000782", "text": "Sed rest'as etik'a'j demand'o'j. En Au\u0306strali'o nepr'as inform'i, se radi'o-staci'o kas\u0302'e registr'as konversaci'o'n kaj intenc'as post'e g\u0302i'n dis'send'i. La staci'o, kiu kapt'is la voc\u0302'o'j'n de du fleg'ist'in'o'j en Londono, argument'is, ke en tia situaci'o ne valid'as la au\u0306strali'a leg\u0302'o, c\u0302ar la vir'in'o'j est'is ekster'land'an'o'j."}, {"text_idx": "#000783", "text": "Evident'e moral'o kaj etik'o est'as fleks'ebl'a'j, precip'e c\u0302irkau\u0306 la brit'a monarh\u0302i'o."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Tamen tie ekzist'as mal'nov'a'j kompani'o'j kaj famili'a'j entrepren'o'j, kiu'j ja tra'viv'is, spit'e al la ond'um'ad'o de la histori'o. Esplor'ist'o'j ident'ig'is c\u0302. 3000 firma'o'j'n, kiu'j fond'ig\u0302'is antau\u0306 200 jar'o'j, kaj c\u0302. 21 000 antau\u0306 pli ol 100 jar'o'j. En Eu\u0306rop'o Germanio hav'as plej mult'e da entrepren'o'j kun pli-ol-200-jar'a histori'o, sed ili nombr'as nur 800."}, {"text_idx": "#000786", "text": "La plej mal'nov'a ankorau\u0306 funkci'ant'a entrepren'o en Japani'o, kaj probabl'e ankau\u0306 en la mond'o, est'as Kongo-Gum'i (Diamant'o-Kompani'o) en Osaka. G\u0302i ek'funkci'is en la jar'o 578 de la komun'a era'o. En c\u0302i tiu jar'o Tiberius 2a Konstanten'o ig\u0302'is bizanca imperi'estr'o."}, {"text_idx": "#000787", "text": "Fond'is Kongo-Gum'i unu el tri c\u0302arpent'ist'o'j ven'int'a'j el la kore'a du'on'insul'o, invit'it'e de la japan'a potenc'ul'o. Ili help'is konstru'i la budh'ist'a'n templ'o'n S\u0302itennoj\u0302i."}, {"text_idx": "#000788", "text": "Dum jar'cent'o'j Kongo-Gum'i ekskluziv'e konstru'is kaj ripar'is S\u0302itennoj\u0302i, g\u0302is en la 1860aj jar'o'j g\u0302i komenc'is konstru'i templ'o'j'n kaj sankt'ej'o'j'n de s\u0302into'ism'o (la japan'a indig\u0302en'a religi'o). En 2006 la kompani'o al'front'is bankrot'o'n, sed ali'a entrepren'o g\u0302i'n sav'is, kaj nun g\u0302i aktiv'e funkci'as."}, {"text_idx": "#000789", "text": "La du'e plej mal'nov'a kompani'o est'as la ban'gast'ej'o Keiunkan fond'it'a en 705 en la guberni'o Yamanasi. G\u0302i aparten'as al almenau\u0306 12 kompani'o'j pli-ol-800-jar'ag\u0302'a'j. Inter ili list'ig\u0302'as ses hotel'o'j au\u0306 gast'ej'o'j en varm'o'font'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000790", "text": "La kvin ali'a'j produkt'as paper'aj\u0302'o'j'n, budh'o'servil'o'j'n, sake'o'n (riz'vin'o'n), te'o'n kaj muld'aj\u0302'o'j'n. Ekster Japani'o la plej mal'nov'a est'as Sankt Peter Stiftskeller, restoraci'o en Salzburg, Au\u0306strio. G\u0302i est'is lau\u0306'dir'e fond'it'a en 803, sed ses japan'a'j entrepren'o'j inkluziv'e de Kongo-Gum'i kaj Keiunkan est'as pli mal'nov'a'j."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Lev'ig\u0302'as la demand'o, kial ekzist'as tiom da mal'nov'a'j entrepren'o'j en Japani'o. Fak'ul'o'j opini'as, ke la long'viv'ec'o baz'ig\u0302'as sur tri faktor'o'j: adapt'i, persist'i kaj akcept'i."}, {"text_idx": "#000796", "text": "Hodiau\u0306 preskau\u0306 c\u0302iu'j mal'nov'a'j famili'a'j entrepren'o'j far'ig\u0302'is akci'a'j kompani'o'j au\u0306 societ'o'j komandit'a'j. Si'a'j'n akci'o'j'n ili ne publik'e propon'as en la financ'a'j merkat'o'j."}, {"text_idx": "#000797", "text": "La Centr'o pri Inter'religi'a Dialog'o ek'funkci'is"}, {"text_idx": "#000798", "text": "En Vieno oni solen'e mal'ferm'is la Centr'o'n pri Inter'religi'a Dialog'o \u201eReg\u0302'o Abdullah\u201d (KAICIID) (vid'u MONATO 2012/1, p. 17). La g\u0302eneral'a sekretari'o de UN Ban Ki Moon emfaz'is en si'a inau\u0306gur'a parol'ad'o la rol'o'n de la centr'o kontrau\u0306 la fon'o de la konflikt'o en la Proksim'a Orient'o kiel grav'a'n pas\u0302'o'n. \u201eNi ne bezon'as rigard'i pli mal'proksim'e'n ol la hodiau\u0306'a'j'n c\u0302ef'nov'aj\u0302'o'j'n, por kompren'i kial la misi'o de la centr'o est'as tiel grav'a\u201d, dir'is Ban Ki Moon en la viena kastel'o Hofburg antau\u0306 cent'o'j da gast'o'j. La ministr'o'j pri ekster'a'j afer'o'j de la s\u0302tat'o'j-fond'int'o'j Au\u0306strio, Hispanio kaj Sauda Arabi'o emfaz'is en si'a'j parol'ad'o'j la rol'o'n de la inter'religi'a dialog'o."}, {"text_idx": "#000799", "text": "Parol'ant'e antau\u0306 pastr'o'j kaj religi'a'j alt'rang'ul'o'j el la tut'a mond'o, Ban Ki Moon dank'is la saud-arab'a'n reg\u0302'o'n Abdullah, kiu ne pov'is ven'i pro dors-operaci'o, pro li'a'j klopod'o'j pri la centr'o: \u201eHodiau\u0306 vesper'e ni unu'ig'as ni'a'j'n fort'o'j'n por fest'i pli fort'a'n klopod'ad'o'n pri kultur'a inter's\u0302ang\u0302'o kaj tut'mond'a harmoni'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000800", "text": "La konflikt'o inter israel'an'o'j kaj palestin'an'o'j sam'kiel la situaci'o en Sirio kaj Mali'o memor'ig'as insist'e pri tio, kial grav'as pli bon'a kompren'o trans la religi'a'j kaj kultur'a'j lim'o'j. Ban Ki Moon ven'is j\u0302us el la Proksim'a Orient'o kaj esper'as nun pri la plen'um'o de la armistic'o inter Israelo kaj radikal'a'j palestinaj grup'o'j en la Gaz'a Sektor'o."}, {"text_idx": "#000801", "text": "La centr'o'n gvid'as la iam'a saud-arab'a vic'ministr'o pri kler'ig'ad'o Faisal bi'n Abdulrahman bi'n Muammar kiel g\u0302eneral'a sekretari'o. Li'a anstatau\u0306'ant'in'o est'as la eks'a au\u0306str'a ministr'in'o pri justic'o Claudia Bandion-Ortner. En la nau\u0306'person'a estr'ar'o est'as po tri person'o'j de krist'an'a kaj islam'a konfesi'o'j \u2013 inter ili send'it'o de la pap'o kaj saud-arab'a islam'an'o, \u2013 kaj reprezent'ant'o'j de jud'ism'o, budh'ism'o kaj hindu'ism'o."}, {"text_idx": "#000802", "text": "Impuls'o pri la fond'o de la centr'o est'is renkont'ig\u0302'o de reg\u0302'o Abdullah kun pap'o Benedikto la 16a en 2007. La unu'a vizit'o de la saud-arab'a monark'o al Romo ek'pus\u0302'is la dialog'o'n inter la katolik'a eklezi'o kaj islam'o, sci'ig'is teolog'o'j. Sauda Arabi'o cert'ig'is por la kur'ant'a funkci'ad'o de la centr'o dum la unu'a'j tri jar'o'j g\u0302is 15 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j. La establ'o akcept'os ankau\u0306 mon'donac'o'j'n de s\u0302tat'o'j, fond'aj\u0302'o'j kaj unu'op'a'j person'o'j."}, {"text_idx": "#000803", "text": "La centr'o hav'as la deklar'it'a'n cel'o'n antau\u0306'e'n'ig'i respekt'o'n inter la religi'o'j kaj per'i en konflikt'o'j inter la religi'o'j. Kontrau\u0306'ul'o'j tamen dir'is, ke la est'ig'o de la centr'o est'as s\u0302irm'o por Sauda Arabi'o, kiu ne permes'as al ne-islam'an'o'j la praktik'ad'o'n de si'a religi'o."}, {"text_idx": "#000804", "text": "La kritik'o'n pri la grav'a rol'o de Sauda Arabi'o en la centr'o tus\u0302'is g\u0302i'a g\u0302eneral'a sekretari'o Faisal bi'n Abdulrahman bi'n Muammar, en si'a inau\u0306gur'a parol'ad'o. Direkt'e al la amas'komunik'il'o'j li dir'is: \u201eVi pov'as demand'i kaj hav'as la rajt'o'n demand'i, kio'n far'os la centr'o. Mi pov'as kred'ig'i vi'n, ke g\u0302i est'os el'ir'punkt'o por s\u0302ang\u0302'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000805", "text": "La saud-arab'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j princ'o Saud al-Faisal emfaz'is la grand'a'n signif'o'n de stabil'ec'o por la funkci'ad'o de la establ'o. \u201eOni dev'as re'memor'i pri tio, kio okaz'is kun la soci'o'j, kiu'j ne pov'is halt'ig'i la \u201aspiral'o'n de per'fort'o\u2019 \u2013 la centr'o dev'as help'i por c\u0302es'ig'i konflikt'o'j'n, re'memor'ig'i pri la fundament'a'j valor'o'j kaj re'konduk'i la mond'o'n al ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000806", "text": "La super'a komisi'it'o de la pap'o pri inter'religi'a dialog'o, kardinal'o Je'a'n-Louis Tauran, memor'ig'is al la reprezent'ant'o'j de divers'a'j religi'o'j pri ili'a'j dev'o'j en la dialog'o. Est'as ankau\u0306 ebl'o tus\u0302'i fundament'a'j'n hom'a'j'n rajt'o'j'n, inter ili la religi'a'n liber'ec'o'n \u201een c\u0302iu soci'o \u2013 c\u0302ie\u201d. La Sankt'a Seg\u0302'o inter'ven'as c\u0302iu'lok'e por krist'an'o'j, kie ili bezon'as help'o'n."}, {"text_idx": "#000807", "text": "La au\u0306str'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j Michael Spindelegger kaj li'a hispan'a koleg'o Jose\u0301 Manuel Garcia Margallo sub'strek'is en si'a'j parol'ad'o'j la sub'ten'o'n por la centr'o. Spindelegger dir'is, ke li est'as dank'a al reg\u0302'o Abdullah pro li'a pens'o'ric\u0302'a kaj g\u0302ust'a'temp'e lanc\u0302'it'a iniciat'o. La konstru'iv'a dialog'o de la konfesi'o'j est'as prioritat'o de la au\u0306str'a ekster'a politik'o. Garcia Margallo deklar'is, ke li cert'as, ke la centr'o sub'ten'os ankau\u0306 ali'a'j'n iniciat'o'j'n pri inter'religi'a dialog'o."}, {"text_idx": "#000808", "text": "Kris Verburgh, 26-jar'a flandr'a kurac'ist'o, kau\u0306z'is mal'grand'a'n \u201eter'trem'o'n\u201d en Flandri'o per si'a libr'o De voedselzandloper, lau\u0306'vort'e \u201ela nutr'a sabl'o'horlog\u0302'o\u201d (lau\u0306 la form'o de li'a nov'a, g\u0302is'dat'ig'it'a versi'o de la nutr'a piramid'o). Tiu c\u0302i artikol'o cel'as ne est'i recenz'o pri la libr'o, sed prezent'i al la leg'ant'ar'o kelk'a'j'n konklud'o'j'n kaj instig'i al pli san'ig'a kaj konsci'a mang\u0302'ad'o."}, {"text_idx": "#000809", "text": "En mult'a'j lok'o'j de la mond'o oni uz'as nutr'a'n piramid'o'n por montr'i al la hom'o'j, kiel mang\u0302'i ekvilibr'e. En la supr'a part'o de la piramid'o aper'as la mang\u0302'aj\u0302'o'j, kiu'j'n oni moder'e mang\u0302'u (dolc\u0302'aj\u0302'o'j, nutr'a'j suplement'o'j). Sub'e trov'ig\u0302'as mal'e la nutr'aj\u0302'o'j, kiu'j'n oni plej bezon'as (akv'o, riz'o, pan'o). Oft'e apud tia'j skem'o'j est'as ankau\u0306 bild'o'j pri sport'o, por montr'i, ke ankau\u0306 fizik'a ekzerc'ad'o tre grav'as por bon'a san'o."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Part'o de la polemik'o est'as jen'e klar'ig'ebl'a: la tradici'a nutr'a piramid'o est'as fort'e influ'at'a de la viand- kaj lakt-industri'o. Tiu'j industri'o'j vol'as c\u0302iel instig'i la hom'o'j'n konsum'i kiel ebl'e plej mult'e da si'a'j produkt'o'j, spit'e al c\u0302iu'j kon'at'a'j raport'o'j pri risk'o'j por la san'o pro mang\u0302'ad'o de tia'j nutr'aj\u0302'o'j. Ni est'u honest'a'j: kiom da hom'o'j mal'san'ig\u0302'is, mang\u0302'ant'e laktuk'o'n au\u0306 brokol'o'n, kaj kiom da hom'o'j spert'as san'problem'o'j'n pro tro'a mang\u0302'ad'o de viand'o kaj lakt'aj\u0302'o'j? (Rimark'ind'as, ke infekt'o per salmonel'o supoz'ebl'e lig'it'a kun mang\u0302'ad'o de legom'o'j, kiu okaz'is antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j en Germanio kaj ali'lok'e, tut'e ne est'is kau\u0306z'it'a de la legom'o'j mem, sed de la best'de'ven'a fek'aj\u0302'o s\u0302pruc'it'a sur la legom'o'j'n.)"}, {"text_idx": "#000822", "text": "Kiel do ni'a mang\u0302'ad'o pov'as influ'i kancer'o'n? Mal'long'e: kelk'a'j fres\u0302'a'j legom'o'j kaj herb'o'j (ekzempl'e brokol'o, petrosel'o, kurkum'o \u2013 mal'sam'a, oni atent'u, ol kukum'o) hav'as kancer-prevent'a'j'n ec'o'j'n. Esplor'o en Nederlando, plen'um'it'a tra 120 000 person'o'j, montr'is, ke: \u2013 mang\u0302'ant'e san'e (fis\u0302'o'n, nuks'o'j'n, legom'o'j'n, frukt'o'j'n, nigr'a'n c\u0302okolad'o'n, rug\u0302'a'n vin'o'n, sed mal'mult'e da \u201erapid-asimil'ebl'a'j suker'o'j\u201d, rug\u0302'a viand'o kaj lakt'aj\u0302'o'j), \u2013 ne hav'ant'e tro'a'n pez'o'n, \u2013 ne fum'ant'e, \u2013 iom sport'um'ant'e, vir'o'j mez'um'e viv'as pli long'e je 8,5 jar'o'j kaj vir'in'o'j je 15 jar'o'j. Pli'e, la nombr'o de la san'a'j viv'jar'o'j, do la jar'o'j sen not'ind'a'j mal'san'o'j, est'as la du'obl'o. Hom'o'j, kiu'j hav'as mal'san'ig'a'n viv'stil'o'n \u2013 la esprim'o parol'as per si mem \u2013 pov'as ek'hav'i san'problem'o'j'n jam ek'de si'a 50-jar'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000823", "text": "Jen kelk'a'j mir'ind'a'j fakt'o'j (la font'o'j trov'ig\u0302'as en la libr'o kaj en la ret'ej'o de la au\u0306tor'o):"}, {"text_idx": "#000826", "text": "\u2013 unu kilo'gram'o da brokol'o monat'e mal'pli'ig'as la risk'o'n de mam'kancer'o je 40 %;"}, {"text_idx": "#000833", "text": "\u2013 Ne mang\u0302'u (au\u0306 mang\u0302'u plej moder'e) pan'o'n, ter'pom'o'j'n, past'aj\u0302'o'j'n kaj riz'o'n, prefer'ant'e eventual'e la integr'a'j'n."}, {"text_idx": "#000834", "text": "\u2013 Per aven'kac\u0302'o (prepar'it'a per soj'lakt'o) anstatau\u0306'ig'u pan'o'n1; ter'pom'o'j'n, past'aj\u0302'o'j'n kaj riz'o'n anstatau\u0306'ig'u per legom'o'j, fab'ac'o'j, fung'o'j, tofuo au\u0306 quorn2."}, {"text_idx": "#000836", "text": "\u2013 Konsum'u mal'mult'e da rug\u0302'a viand'o (de pork'o, bov'o, s\u0302af'o, c\u0302eval'o), sed pli da gras'a fis\u0302'o (salm'o, skombr'o, haring'o, anc\u0302ov'o kaj sardin'o'j) kaj bird'aj\u0302'o'j (kok'aj\u0302'o, meleagr'aj\u0302'o)."}, {"text_idx": "#000837", "text": "\u2013 Legom'o'j'n kaj frukt'o'j'n konsider'u la baz'o de la nov'a nutr'a piramid'o."}, {"text_idx": "#000839", "text": "1. Aven'kac\u0302'o pov'as est'i mang\u0302'at'a maten'e kun jugland'o'j, frag'o'j, mirtel'o, pom'o, banan'o, sek'ig'it'a'j frukt'o'j, nigr'a c\u0302okolad'o."}, {"text_idx": "#000840", "text": "2. Quorn [kvorn] est'as la mark'nom'o de produkt'o kun, kiel baz'o, ferment'int'a miceli'o de la s\u0302im'aj\u0302'o Fusarium venenatum, uz'at'a de vegetar'an'o'j kiel anstatau\u0306'aj\u0302'o de viand'o."}, {"text_idx": "#000841", "text": "Pli ol 12 000 divers'a'j brik'o'j vid'ebl'as en la brik'o-muze'o en Vieno. La plej mal'nov'a brik'o el ili ag\u0302'as 4000 jar'o'j'n kaj ven'is ver's\u0302ajn'e el Babilono. Ali'a'j'n produkt'is grek'o'j kaj romi'an'o'j. La g\u0302erman'o'j log\u0302'is ek'de la 5a g\u0302is la 10a jar'cent'o'j c\u0302ef'e en lign'a'j dom'o'j kaj ne post'las'is tia'j'n s\u0302ton'o'j'n. Mult'a'j brik'o'j est'is produkt'at'a'j en la barok'a kaj sekv'a'j period'o'j."}, {"text_idx": "#000842", "text": "La muze'o'n fond'is la lern'ej'a direktor'o Ant'o'n Schirmbo\u0308ck [s\u0302irmbek] en la 1970aj jar'o'j. Kiam li'a ej'o ne plu pov'is en'ten'i la mult'a'j'n objekt'o'j'n, la kolekt'o migr'is al dom'o, en kiu trov'ig\u0302'as ankau\u0306 la muze'o de la 14a distrikt'o de Vieno."}, {"text_idx": "#000843", "text": "La krud'a material'o por far'i brik'o'j'n est'as argil'o, foj'foj'e miks'it'a kun silt'o kaj sabl'o. En la bak'forn'o, c\u0302e 900 oC, la kolor'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as de blu'a al rug\u0302'a kaj la argil'er'o'j sintr'ig\u0302'as, do part'e kun'fand'ig\u0302'as. Tia brik'o en'hav'as tru'et'o'j'n, pov'as suc\u0302'i akv'o'n kaj ne est'as rezist'o'kapabl'a kontrau\u0306 erozi'o. Se oni uz'as special'a'n argil'o'n kaj bak'as je 1200 oC, la tru'et'o'j mal'aper'as kaj est'ig\u0302'as klinker'o, kiu ne ruin'ig\u0302'as dum frost'o."}, {"text_idx": "#000844", "text": "G\u0302is la mez'o de la 19a jar'cent'o c\u0302iu urb'o au\u0306 monah\u0302'ej'o prefer'is ali'a'n format'o'n por brik'o'j. Pro tio oni ne pov'is uz'i brik'o'j'n el divers'a'j region'o'j por la sam'a konstru'aj\u0302'o. Tial en la jar'o 1872 en Germanion oni en'konduk'is la \u201eregn'a'n format'o'n\u201d: 25 x 12 x 6,5 cm. Nun'temp'e est'as produkt'at'a'j pli grand'a'j brik'o'j kun tru'o'j por izol'i la dom'o'n kontrau\u0306 (mal)varm'o. Tia blok'o hav'as ekzempl'e la dimensi'o'j'n 50 x 38 x 25 cm. Se la supr'a kaj sub'a surfac'o'j est'as s\u0302lif'it'a'j, ebl'as kun'glu'i la blok'o'j'n. Do, mason'ad'o est'as s\u0302par'at'a kaj la mur'o rest'as preskau\u0306 sek'a."}, {"text_idx": "#000845", "text": "Special'a'j brik'o'j est'as terakot'a'j kaj kahel'forn'a'j. La muze'o montr'as ankau\u0306 tegol'o'j'n el la romia kaj nun'a temp'o'j. Ceramik'aj\u0302'o kaj porcelan'o konsist'as el ali'a'j substanc'o'j."}, {"text_idx": "#000846", "text": "Adres'o de la plej grand'a brik'o-muze'o en Eu\u0306rop'o: Wiener Ziegelmuseum, Vieno, 14a distrikt'o, strat'o Penzinger 59. En'ir'o sen'kost'a. Mal'ferm'it'a c\u0302iu'n unu'a'n kaj tri'a'n dimanc\u0302'o'n en la monat'o (escept'e de juli'o, au\u0306gust'o kaj fest'o'tag'o'j) de la 10a g\u0302is la 12a hor'o. Metro'lini'o U4: g\u0302is Hietzing [hicing]. Ret'e: ziegel@bezirksmuseum.at."}, {"text_idx": "#000847", "text": "Ek'de decembr'o 2012 Vieno hav'as nov'a'n c\u0302ef'a'n staci'dom'o'n. Funkci'as jam kvin trak'o'j; ek'de 2014 funkci'os 12."}, {"text_idx": "#000848", "text": "Jam nun trajn'a pasag\u0302er'o g\u0302u'as avantag\u0302'o'j'n. Tiu ne plu dev'as al'vetur'i la iam'a'n sud'a'n staci'dom'o'n, ir'i kelk'cent metr'o'j'n kaj atend'i en la apud'a orient'a staci'dom'o. Ebl'as nun trajn's\u0302ang\u0302'i c\u0302e la sam'a kaj'o au\u0306 ec\u0302 simpl'e rekt'e tra'vetur'i post mal'long'a halt'o."}, {"text_idx": "#000849", "text": "Leg'ant'o'j de MONATO foj'foj'e s\u0302at'us ek'sci'i, kia est'as la person'o, kiu verk'is tiu'n au\u0306 ali'a'n artikol'o'n. Kadr'e de mi'a retro'rigard'o al 25 jar'o'j da kun'labor'ad'o, mi vol'as ne ted'i per mal'grav'a biografi'o, sed almenau\u0306 sum'ig'i iom la ek'est'o'n de cent'o da artikol'o'j por la magazin'o."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Mi ek'lern'is Esperant'o'n dum la Universal'a Kongres'o en Au\u0306gsburg'o 1985. Iom post'e mi rimark'is gazet'o'n kun titol'pag\u0302'a nigr'a-blank'a fot'o en kri'rug\u0302'a kadr'o kaj la nom'o'n MONATO. G\u0302i prezent'is si'n \u201einter'naci'a magazin'o sen'de'pend'a\u201d. Al mi plac\u0302'is kaj g\u0302i'a ekster'o kaj la en'hav'o kaj mi tuj ek'abon'is g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000851", "text": "Se ekzist'as tia impon'a gazet'o, la inter'naci'a lingv'o de d-ro Zamenhof est'as viv'a kaj matur'a, konvink'ig\u0302'is la novic'o. Du jar'o'j'n mi rest'is nur leg'ant'o, sed baldau\u0306 log'is mi'n ankau\u0306 verk'i por g\u0302i. En 1987 aper'is mi'a unu'a artikol'o. Ek'de tiam mi est'as konstant'a kontribu'ant'o."}, {"text_idx": "#000852", "text": "La cifer'o 25 est'as ne nur simpl'a nombr'o. G\u0302i ampleks'as kvar'on'o'n de jar'cent'o, viv'o'faz'o'n de unu generaci'o. Soci'a konvenci'o g\u0302i est'as, nom'at'a \u201earg\u0302ent'a\u201d. C\u0302u mi g\u0302ust'e memor'as, ke la unu'a'j material'o'j ir'is rekt'e pos\u0302t'manier'e al la kun'fond'int'o kaj c\u0302ef'redaktor'o Stefan Maul?"}, {"text_idx": "#000855", "text": "Jubile'o instig'as al statistik'a'j konsider'o'j. Est'is jar'o'j kun intens'a verk'ad'o kaj kelk'a'j magr'a'j faz'o'j. En'tut'e aper'is proksim'um'e cent kontribu'o'j \u2013 jen du'a jubile'o. Mez'nombr'e kvar artikol'o'j jar'e ne est'as mult'e kompar'e kun koleg'o'j rekord'em'a'j, aper'ant'a'j kvar'foj'e en nur unu kajer'o, sed inter'temp'e la tekst'o'j, kiu'j'n mi verk'is por MONATO ampleks'as dek'on'o'n de mi'a'j skrib'a'j produkt'o'j. Ceter'e, du'a dek'on'o aper'is en ali'a'j Esperant'o-gazet'o'j."}, {"text_idx": "#000857", "text": "Al'don'ig\u0302'as mend'it'a'j recenz'o'j, almenau\u0306 dum la unu'a jar'dek'o. Kelk'foj'e aper'is konsider'o'j pri land'o, kiu'n mi bon'e kon'as, Lih\u0302tens\u0302tejno, ne hav'ant'a propr'a'n kun'labor'ant'o'n. Honor'ig'is mi'n, ke William Auld aprez'is mi'a'j'n poem'o'j'n kaj publik'ig'is kelk'a'j'n en apart'a pag\u0302'o. Komplet'ig'as la rilat'o'n al la magazin'o man'plen'o da leg'ant'o'leter'o'j, au\u0306, pli g\u0302ust'e, mem'star'a'j artikol'et'o'j sub ali'a form'o."}, {"text_idx": "#000858", "text": "Dek'o da send'it'aj\u0302'o'j ne ating'is la publik'ig'o'n, c\u0302u c\u0302ar iu ali'a'n sekund'o'n pli fru'e send'is i'o'n pri aktual'a tem'o, c\u0302u c\u0302ar \u201ene ekzist'is rubrik'o\u201d por ili. Ceter'e, tiu iom strikt'a lig'o al rubrik'o kaj redaktor'o ne'mal'oft'e kau\u0306z'is almenau\u0306 \u201emis'kompren'o'j'n\u201d, c\u0302ar mult'a'j el mi'a'j artikol'o'j trakt'is tem'o'n unu'ec'e kaj ne facil'e trov'is s\u0302ablon'a'n kest'o'n."}, {"text_idx": "#000859", "text": "Ek'de la komenc'o kun'labor'as mi'a edz'in'o Rit'a Ro\u0308ssler-Buckel por MONATO. S\u0302i akompan'is la kolekt'ad'o'n de la material'o'j, desegn'is ilustr'aj\u0302'o'j'n kaj lert'e fot'is por bild'e sub'ten'i la tekst'o'j'n. Unu fot'o ec\u0302 ating'is la titol'pag\u0302'o'n. Plej oft'e ni mem klopod'is bon'e antau\u0306'zorg'i pri ekvilibr'a inform'o per vort'o'j kaj bild'o'j."}, {"text_idx": "#000860", "text": "La arg\u0302ent'a jubile'o hav'ig'as ne'last'e la okaz'o'n dank'i al la divers'a'j hom'o'j de la redakci'o pro ili'a labor'o super ni'a'j kontribu'o'j kaj pardon'pet'i ili'n pro foj'a mal'pacienc'o. Kaj ind'as dank'i al la leg'ant'o'j, kiu'j ja leg'ant'o'leter'e al'don'is au\u0306 g\u0302ust'ig'is i'a'j'n punkt'et'o'j'n, sed tut'e ne sever'e kritik'is."}, {"text_idx": "#000861", "text": "Sam'e kiel Esperant'o far'ig\u0302'is natur'a part'o de mi'a viv'o, tiel ankau\u0306 la labor'o por MONATO inter'temp'e montr'ig\u0302'is ne'mal'hav'ebl'a. Pruv'as tio'n la nombr'o de la artikol'o'j en la jubile'a jar'o: 20. Esper'ebl'e leg'i ili'n sam'e plac\u0302'is kaj profit'ig'is kiel la verk'ad'o."}, {"text_idx": "#000862", "text": "Kis'o'n al la tut'a mond'o (sed nun'temp'e pag'u)!"}, {"text_idx": "#000863", "text": "Amik'ec'o aparten'as al la plej intim'a'j inter'rilat'o'j inter du au\u0306 foj'foj'e pli da person'o'j. S\u0302ajn'as est'i universal'a hom'a bezon'o divid'i komun'a'j'n sekret'o'j'n, praktik'i sam'a'j'n hobi'o'j'n, konfes'i problem'o'j'n, pet'i kaj don'i konsil'o'j'n kaj konsol'o'j'n, sen'de'pend'e de seks'a'j rilat'o'j."}, {"text_idx": "#000864", "text": "Fid'ind'a est'u tia kun'ul'o, ind'a je ver'a konfidenc'ec'o. La poet'o Friedrich Schiller, en si'a \u201eOd'o al la g\u0302oj'o\u201d, himn'as proksim'um'e: \u201eJubil'u, se vi sukces'is est'i amik'o de amik'o!\u201d. Tiel li esprim'as la intern'a'n edif'o'n de amik'ec'o."}, {"text_idx": "#000866", "text": "Ne mal'pli entuziasm'e la nun'temp'a viv'o'manier'o trakt'as tiu'n tre delikat'a'n person'ec'a'n inter'rilat'o'n. Sed trans'form'ig\u0302'is la koncept'o, tamen uz'ant'e la sam'a'n noci'o'n. Tia'j \u201eamik'ec'o'j\u201d ne plu est'as person'ec'a'j, rekt'a'j, ambau\u0306'flank'e mem'don'a'j."}, {"text_idx": "#000867", "text": "Kiel mult'o en la nun'a soci'o, ili far'ig\u0302'is instituci'a'j, komerc'a'j, pri'kalkul'ebl'a'j, ne'respond'ec'a'j. Kio'n pens'i pri soci'a'j ret'o'j, kiu'j dis'send'as avert'o'j'n: \u201eSinjor'o X dezir'as, ke vi far'ig\u0302'u li'a amik'o.\u201d La sinjor'o est'as apenau\u0306 al vi kon'at'a, kaj evident'as, ke ne la sinjor'o skrib'is la mesag\u0302'o'n, sed au\u0306tomat'o."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Mod'e nun est'as, ke instituci'o'j varb'as por si \u201eamik'a'n rond'o'n\u201d, al kiu la individu'o mem'kompren'ebl'e kotiz'as. Ekzempl'e lern'ej'o'j invit'as ge'patr'o'j'n far'ig\u0302'i \u201eamik'o'j\u201d. Tiu'j fervor'e al'ig\u0302'as, esperant'e tiel prosper'ig'i la lern'ej'a'n sukces'o'n de la id'o."}, {"text_idx": "#000872", "text": "La 5an de decembr'o 2012 for'pas'is la brazila arkitekt'o Oscar Niemeyer [oska\u0301h\u0302 ni\u0301maja] en Rio-de-J\u0302anejro, si'a nask'ig\u0302'urb'o. Longag\u0302a, li mort'is nur 10 tag'o'j'n antau\u0306 si'a 105-jar'ig\u0302'o. Li'a c\u0302ef'verk'o est'as la plan'o por Brazilj'o, la c\u0302ef'urb'o de Brazilo, inau\u0306gur'it'a en 1960."}, {"text_idx": "#000873", "text": "Li debut'is kiel arkitekt'o en 1932 c\u0302e ing\u0302enier'o Lu\u0301cio Costa [lusju kos\u0302ta], la est'ont'a kun'partner'o por la kalkul'o'j de la urbaniz'ad'o de Brazilj'o. En 1940 Juscelino Kubitschek [j\u0302uselinu kibic\u0302e\u0301k], la tiam'a urb'estr'o de Bel'o Horizont'e, invit'is li'n prepar'i projekt'o'n de la ensembl'o de Pampulha [pampulja], naci'a'n ikon'o'n de modern'a art'o."}, {"text_idx": "#000874", "text": "Kiam Kubitschek est'is elekt'it'a prezid'ant'o de la respublik'o en 1956, li de'nov'e al'vok'is la arkitekt'o'n por plan'i Brazilj'o'n, la nov'a'n c\u0302ef'urb'o'n. Kun Brazilj'o, strategi'e star'ig'it'a en la geografi'a centr'o de Brazilo, ne nur Rio-de-J\u0302anejro eks'ig\u0302'is kiel c\u0302ef'urb'o, sed radikal'e renvers'ig\u0302'is la politik'a koncept'o de mar'bord'a kultur'o, hered'aj\u0302'o el la koloni'a era'o."}, {"text_idx": "#000875", "text": "Ekster'land'e li kun'labor'is en la sid'ej'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, en Nov'jork'o, kun'e kun Le Corbusier [le korbizje\u0301] kaj ali'a'j arkitekt'o'j el dek'o da land'o'j. La sid'ej'o de la Komun'ist'a Parti'o de Franci'o en Parizo, la el'don'ej'o Mondadori en Milano, konstru'aj\u0302'o'j de la universitat'o de Alg\u0302ero, inter ali'a'j ekzempl'o'j, ilustr'as la inter'naci'a'n ating'o'n de plan'o'j sub'skrib'it'a'j de li."}, {"text_idx": "#000876", "text": "Niemeyer estr'is la super'a'n kurs'o'n de arkitektur'o de la j\u0302us fond'it'a universitat'o de Brazilj'o en la period'o de 1962 g\u0302is 1965. Tamen li eks'ig\u0302'is el la universitat'a posten'o por simbol'e protest'i kontrau\u0306 la milit'ist'a reg\u0302im'o al'trud'it'a al la naci'o en 1964. C\u0302ar li est'is membr'o de la Brazila Komun'ist'a Parti'o, li dev'is for'las'i Brazilon por ekzil'ej'o en Franci'o."}, {"text_idx": "#000877", "text": "La stil'o de Niemeyer definitiv'e en'radik'ig'is la fundament'o'n de la modern'a arkitektur'o en Brazilo. Li'a'j gigant'a'j projekt'o'j c\u0302iam font'is el simpl'a'j desegn'aj\u0302'o'j kun graci'a'j kurb'o'j. Lau\u0306 li'a'j deklar'o'j la arkitektur'o ne redukt'ig\u0302'u al nur'a funkci'o, c\u0302ar grav'as la estetik'o."}, {"text_idx": "#000878", "text": "Sub la inspir'o de in'a'j kurb'o'j rimark'ind'as la ensembl'o Sambo\u0301dromo, kie en la karnaval'o de Rio-de-J\u0302anejro parad'as la plej alt'a esprim'o de la brazila popol'a art'o, nom'e la samb'o."}, {"text_idx": "#000879", "text": "Teritori'e disput'i por mask'i katastrof'o'n"}, {"text_idx": "#000880", "text": "Fin'e de 2012, post tri'jar'a pau\u0306z'o, re'ven'is al la potenc'o en Japani'o la konservativ'a Liberal-Demokrati'a Parti'o (LDP). En balot'ad'o g\u0302i gajn'is 294 el la 480 seg\u0302'o'j de la C\u0302ambr'o de Reprezent'ant'o'j. Tiel la japan'a popol'o, malgrau\u0306 la nukle'a katastrof'o de Fukushima Daiichi en mart'o 2011, elekt'is parti'o'n, kiu dau\u0306r'e sub'ten'as nukle'a'j'n central'o'j'n."}, {"text_idx": "#000883", "text": "Rest'as mal'trankvil'a'j la log\u0302'ant'o'j en la guberni'o Fukushima, kie okaz'is la katastrof'o. Dum'e en la c\u0302ef'urb'o Tokio, kaj en ali'a'j grand'a'j urb'o'j, ad'e okaz'as manifestaci'o'j kontrau\u0306 la nukle'a'j central'o'j. Ekzempl'e, en juli'o 2011, sur'strat'ig\u0302'is en Tokio 100 000 protest'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000884", "text": "Dum'e dau\u0306r'as el'migr'ad'o de hom'o'j ne nur el Fukushima sed ankau\u0306 el Tokio kaj c\u0302irkau\u0306'a'j region'o'j, c\u0302ef'e al okcident'a Japani'o, sed foj'foj'e ec\u0302 ekster'land'e'n. Ili tim'as la nun ne antau\u0306'vid'ebl'a'j'n sekv'o'j'n de la katastrof'o."}, {"text_idx": "#000885", "text": "Au\u0306d'ebl'is post la elekt'o'j voc\u0302'o'j histeri'a'j. Kandidat'o ne'elekt'it'a, la 38-jar'a aktor'o Yamamoto Tar'o, kon'at'a tra Japani'o, anonc'is, ke ne halt'ig'ebl'as la nukle'a'j central'o'j. \u201eNun ind'us fug\u0302'i el Japani'o\u201d, li opini'is."}, {"text_idx": "#000886", "text": "Tamen la nov'a c\u0302ef'ministr'o, Abe Shinzo, emfaz'as la neces'o'n s\u0302ang\u0302'i la nun'a'n konstituci'o'n, kies pacifism'o mal'help'as al la land'o nom'i si'a'n \u201earme'o'n\u201d arme'o. Dum li'a mandat'o la arme'o pov'us test'i si'a'n kapabl'o'n c\u0302ef'e kontrau\u0306 C\u0302ini'o kaj mal'pli ver's\u0302ajn'e kontrau\u0306 Sud'a Korei'o, kun kiu'j brul'as nun teritori'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Se Abe de'nov'e fiask'us, atend'us ali'a'j en kaj ekster LDP. Unu el la c\u0302ef'a'j kandidat'o'j ekster LDP est'as Ishihara Shintaro, roman-verk'ist'o kaj popular'a politik'ist'o. G\u0302is oktobr'o last'jar'e li estr'is la metropol'a'n reg'ist'ar'o'n de Tokio. Tamen li'a deklar'o ac\u0302et'i la insul'o'n Senkaku (c\u0302in'e: Diaoyu), en au\u0306gust'o sam'jar'e, ek'flagr'ig'is teritori'a'n problem'o'n kun C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#000892", "text": "En decembr'o 2012 okaz'is Esperant'o-renkont'ig\u0302'o en Barcelono. La etos'o est'as strec\u0302'a en tiu c\u0302i katalun'a urb'o pro tio, ke katalun'o'j sent'as si'n diskriminaci'at'a'j. Ili grumbl'as kontrau\u0306 la centr'a pov'o en Madrido, kaj ili ne sent'as, ke la hispan'a reg'ist'ar'o respekt'as ili'a'n kultur'o'n. Pli kaj pli kresk'as dezir'o pri sen'de'pend'ig\u0302'o. Kiel g\u0302i est'ig\u0302'is? Kaj kiel g\u0302i evolu'os?"}, {"text_idx": "#000893", "text": "Kataluni'o est'is sen'de'pend'a s\u0302tat'o kun teritori'o, lim'o'j kaj reg'ist'ar'o g\u0302is 1714. Tiam fin'ig\u0302'is milit'o kaj post mal'venk'o Kataluni'o est'is aneks'it'a de Kastilio. La jar'o 1833 est'as konsider'at'a kiel komenc'o de renesanc'o: flor'is la katalun'a kultur'o kaj firm'ig\u0302'is la lingv'o."}, {"text_idx": "#000894", "text": "Inter 1936 kaj 1939 okaz'is la hispan'a en'land'a milit'o. Kataluni'o sub'ten'is la respublik'o'n, el kio rezult'is mal'venk'o kaj katastrof'o por Kataluni'o. Sekv'is g\u0302is 1975 la diktator'ec'o de general'o Franc'o. Mal'permes'at'a kaj sub'prem'at'a est'is la katalun'a kultur'o, lau\u0306 kolon'ist'il'a imperi'ism'o."}, {"text_idx": "#000895", "text": "Mult'a'j aktiv'ul'o'j fug\u0302'is ekster'land'e'n; mult'a'j mal'aper'is en mal'liber'ej'o'j. Kun demokrati'o ek'de 1977 blov'is nov'a vent'o, tamen Madrido fort'e reg'is la periferi'a'j'n region'o'j'n."}, {"text_idx": "#000896", "text": "En 2010 okaz'is kvazau\u0306 kas\u0302'it'a puc\u0302'o, kiam la katalun'a statut'o, aprob'it'a en Madrido kaj post'e en Kataluni'o, est'is sen'ig'it'a je aline'o'j far'e de la konstituci'a kort'um'o. Post'e, en septembr'o 2012, dum la katalun'a naci'a fest'o, okaz'is manifestaci'o en la katalun'a c\u0302ef'urb'o. Part'o'pren'is c\u0302irkau\u0306 du milion'o'j da hom'o'j pac'em'a'j."}, {"text_idx": "#000897", "text": "Kontribu'is divers'a'j faktor'o'j: la ekonomi'a kriz'o kaj s\u0302par'program'o'j postulat'a'j de Madrido, kun divers'a'j tiel nom'at'a'j ofend'a'j ag'o'j, kaj la Assemblea Nacional Catalana (Anc), kiu sukces'is kun'ven'ig'i politik'a'j'n parti'o'j'n, sindikat'o'j'n, civil'a'j'n asoci'o'j'n ktp por unu'sol'a sur'strat'a manifestaci'o."}, {"text_idx": "#000898", "text": "Dum'e au\u0306d'ig\u0302'is al'vok'o'j al sen'de'pend'ig\u0302'o, au\u0306skult'ebl'a'j c\u0302e la oficial'a televid'o-kanal'o (oni ne dir'u \u201enaci'a televid'o\u201d). Post la manifestaci'o okaz'is mal'sukces'a prov'o ating'i inter'konsent'o'n kun Madrido. Post'e ven'is elekt'o'j, la 25an de oktobr'o. Rezult'e: en la nun'a katalun'a parlament'o la pli'mult'o favor'as sen'de'pend'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000899", "text": "C\u0302u la parlament'o propon'os sen'de'pend'ig\u0302'o'n, ne cert'as. Ne permes'os pas\u0302'o'n tia'n la parlament'o en Madrido, sed ebl'e Kataluni'o ne atend'os permes'o'n. Rest'as tamen ali'a'j demand'o'j. Ekzempl'e, c\u0302u sen'de'pend'a Kataluni'o membr'os en Eu\u0306rop'a Uni'o? Cert'e katalun'o'j sekv'as la event'o'j'n en Skot'land'o, kies situaci'o ne mal'simil'as al tiu en Kataluni'o."}, {"text_idx": "#000900", "text": "Ekonomi'e Kataluni'o est'as pli fort'a ol Hispanio. Komenc'e de la 20a jar'cent'o Kataluni'o est'is industri'e prosper'a region'o, kie'n ven'is hispan'o'j mal'ric\u0302'a'j. La en'land'a'j en'migr'int'o'j ek'am'is si'a'n nov'a'n land'o'n kaj en 2012 sent'as si'n katalun'o'j."}, {"text_idx": "#000901", "text": "Kataluni'o est'as au\u0306tonom'a region'o, sam'e kiel Galegi'o kaj Eu\u0306ski'o, tamen la tri region'o'j ne simil'as lau\u0306 histori'a vid'punkt'o. Grav'a kultur'a aspekt'o est'as instru'ad'o en publik'a'j lern'ej'o'j. La katalun'a lingv'o, sam'e kiel la galeg'a kaj la eu\u0306sk'a lingv'o'j, est'as \u201ekun-oficial'a\u201d lingv'o."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Tamen la nun'a hispan'a ministr'o pri instru'ad'o propon'as en'konduk'i nov'a'n sistem'o'n. Tiel la katalun'a lingv'o ne plu est'us la g\u0302eneral'a lingv'o por instru'ad'o. Tio koler'ig'as katalun'o'j'n, c\u0302ar la nun'a sistem'o, baz'it'a sur g\u0302eneral'a instru'ad'o per la katalun'a, por c\u0302iu'j kontent'ig'e funkci'as."}, {"text_idx": "#000903", "text": "Ali'flank'e en Madrido reg'as ali'a'j kondic\u0302'o'j. Est'u en la centr'a reg'ist'ar'o la sam'a proporci'o de reg'ist'ar'a'j ofic'ist'o'j kiel de reprezent'ant'o'j de etn'o'j en la tut'a land'o. Tio ne okaz'as."}, {"text_idx": "#000904", "text": "Ne ebl'as indiferent'i dum tiu c\u0302i period'o. C\u0302iu hav'as si'a'n opini'o'n, ec\u0302 mal'sam'a'n en'e de la sam'a grup'o au\u0306 famili'o. Tamen c\u0302iu sent'as, ke afer'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os. Kia'manier'e, kaj kiam, est'as ali'a demand'o."}, {"text_idx": "#000905", "text": "En lig'o kun la artikol'o Ge(j)edz'ig\u0302'o'j (MONATO 2012/12, p. 12) mi opini'as la jen'o'n. Dum ge'patr'o'j, kiu'j nask'as, fleg'as kaj eduk'as si'a'j'n infan'o'j'n, konstant'e zorg'as, ke ili ne fal'u sub iu'j mal'bon'a'j influ'o'j, jen iu'j urb'estr'o'j organiz'as publik'a'n propagand'ad'o'n de ekstravaganc'o kaj pervers'ec'o sub la pretekst'o pri \u201ehom'a'j rajt'o'j\u201d. Ge'patr'o'j ne voc\u0302'don'u por tia'j urb'estr'o'j!"}, {"text_idx": "#000906", "text": "Sen'dub'e ekzist'as pervers'ul'o'j inter sam'seks'em'ul'o'j, sam'e kiel ekzist'as pervers'ul'o'j inter mal'sam'seks'em'ul'o'j. Sed nom'i c\u0302iu'j'n sam'seks'em'ul'o'j'n pervers'a'j est'as kontrau\u0306'etik'e kaj humil'ig'e por grand'a part'o de la soci'o. Per tiu c\u0302i last'a vort'o MONATO nun ferm'as la diskut'o'n."}, {"text_idx": "#000918", "text": "Kaj ili'a'j sam'e kapabl'a'j deleg'it'o'j plen'um'is si'a'n task'o'n esper'ebl'e sam'e konscienc'ec'e al s\u0302tat'kas'a'j pacient'o'j kiel al privat'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000922", "text": "La alp'a'j mont'o'j ne nur vid'ebl'e impon'a'j prezent'as si'n antau\u0306 blank'a'j nub'o'j kaj blu'a c\u0302iel'o, sed kapabl'as ankau\u0306 kant'i. Tio'n almenau\u0306 sugest'as kant'o verk'it'a en 1927 por mont'grimp'ist'a korus'o sub la titol'o \u201eLa Montanara\u201d (\u201eLa kant'o de la mont'o'j\u201d)."}, {"text_idx": "#000923", "text": "La german'a versi'o demand'as \u201eC\u0302u vi au\u0306d'as la kant'o'n de la mont'o'j?\u201d kaj asert'as \u201eLa mont'o'j salut'as vi'n\u201d. Tiu iom naiv'a folklor'ec'a muzik'aj\u0302'o furor'is post la du'a mond'milit'o en Germanio pro em'o vojag\u0302'i sud'e'n, al ital'a'j strand'o'j, kun pau\u0306z'o'j en la alt'a mont'ar'o Dolomit'o'j."}, {"text_idx": "#000926", "text": "Tamen s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la manier'o. Nun la teknik'o lud'as unu'a'lok'a'n rol'o'n por kre'i al'log'a'j'n televid'a'j'n leg\u0302er'muzik'a'j'n program'o'j'n, mem'kompren'ebl'e kiel antau\u0306'e kun kant'ist'o'j kaj muzik'grup'o'j pli-mal'pli kon'at'a'j, sub titol'o'j kiel \u201eMont'ar'a muzik'a mond'o\u201d au\u0306 \u201eKant'o'j sub la mont'o'pint'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000928", "text": "Fon'e g\u0302i dau\u0306r'e au\u0306d'ig'as si'n ne'influ'ebl'e, egal'e kio c\u0302irkau\u0306'e ver'e okaz'as. Pur'e, klar'e g\u0302i son'as tiel, kiel oni sur'disk'ig'is g\u0302i'n iam antau\u0306'e en sur'disk'ig'a atelier'o. Sur'lok'e sam'e kiel televid'il'e g\u0302i el'ven'as el lau\u0306t'parol'il'o'j; la rol'ul'o'j nur pup'ec'e gest'as kaj prov'as mim'i viv'a'n kant'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000929", "text": "Sed dum la film'ad'o la elekt'it'a'j gast'o'j balkon'e de mont'gast'ej'o'j el'radi'as kontent'eg'o'n kaj sub'ten'as la kant'ist'o'j'n kaj band'o'j'n per ritm'a man'klak'ad'o. C\u0302io fin'ig\u0302'as per aplau\u0306d'ad'o, tiel kre'ant'e agrabl'a'n grup'ec'a'n etos'o'n, kiu trans'salt'u elektron'ik'e al la spekt'ant'o'j hejm'e sid'ant'a'j antau\u0306'televid'il'e."}, {"text_idx": "#000930", "text": "Helikopter'a'j, telfer'a'j, ski'a'j au\u0306 au\u0306t'a'j ekskurs'o'j akompan'as la film'o'hor'o'n, tamen bon'ven'e por fervor'a'j mont's\u0302at'ant'o'j sen muzik'emoci'a sau\u0306c'o, c\u0302ar tia'j kontribu'o'j al'don'as pli konkret'a'j'n vid'punkt'o'j'n super la vid'ind'aj\u0302'o'j de la region'o."}, {"text_idx": "#000932", "text": "Majest'a'j aper'as la mont'o'j ankau\u0306 en tia'j prezent'aj\u0302'o'j, kaj ili tut'e ne kant'as. Est'as hom'o'j, kiu'j prefer'us vid'i ili'n sen'inter'romp'e kaj sen muzik'o kun s\u0302mink'it'a'j kant- kaj film-stel'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000935", "text": "El astronomi'a vid'punkt'o la j\u0302us komenc'ig\u0302'int'a 2013 pov'os plej ver's\u0302ajn'e est'i memor'at'a kiel la jar'o de komet'o'j: ni'a'j'n c\u0302iel'o'j'n vizit'os du komet'o'j, el kiu'j precip'e unu, nom'e Is'o'n, si'n anonc'as \u201espir'halt'ig'a\u201d. G\u0302i bril'os sam'e mult'e kiel plen'a lun'o kaj oni hav'os la ebl'o'n ec\u0302 dum'tag'e g\u0302i'n admir'i. Lau\u0306 la dir'o de plur'a'j fak'ul'o'j, pov'us tem'i pri ec\u0302 la plej bel'a komet'o de la last'a'j cent jar'o'j."}, {"text_idx": "#000937", "text": "Is'o'n est'as komet'o tiel nom'at'a tang\u0302'a, ne period'a, mal'kovr'it'a tre fres\u0302'e, en septembr'o 2012, de Vital'i Nevski el Belorusio kaj Artjom Novic\u0302onok el Rusio. Ili util'ig'is teleskop'o'n kun diametr'o de (nur) 0,4 metr'o'j en la rus'a are'o de Kislovodsk. En la tag'o de la mal'kovr'o, la komet'o trov'ig\u0302'is 615 milion'o'j'n da kilo'metr'o'j for de la sun'o, ali'vort'e (kaj pli simpl'e) iom ekster la orbit'o de Jupiter'o. G\u0302i'a oficial'a nom'o est'as C/2012 S1 Is'o'n, kio pov'as est'i jen'e klar'ig'it'a: C c\u0302ar g\u0302i ne est'as period'a, 2012 c\u0302ar g\u0302i est'is mal'kovr'it'a pas'int'jar'e, S1 c\u0302ar g\u0302i est'is la unu'a trov'it'a en septembr'o, Is'o'n c\u0302ar la tut'a mal'kovr'a operaci'o okaz'is en'kadr'e de program'o nom'it'a Is'o'n, au\u0306 angl'a'lingv'e International Scientific Optical Network."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Rimark'ind'as, ke en 2013 okaz'os ankau\u0306 mal'long'distanc'a'j renkont'ig\u0302'o'j kun asteroid'o'j. Est'os, por la s\u0302at'ant'o'j de astronomi'o, ankau\u0306 kelk'e da lun-eklips'o'j kaj, kiel c\u0302iu'jar'e, fal'stel'o'j. La rendevu'o kun Panstarrs, la unu'a komet'o de la jar'o, okaz'os la ven'ont'a'n mart'o'n. G\u0302u'u la vid'aj\u0302'o'n!"}, {"text_idx": "#000939", "text": "Antau\u0306 20 jar'o'j, la 1an de januar'o 1993, nask'ig\u0302'is en mez'a Eu\u0306rop'o la nov'a sen'de'pend'a s\u0302tat'o Slovaki'o. La oficial'a nom'o de Slovaki'o hav'as du form'o'j'n: long'a'n, Slovak'a Respublik'o, kaj mal'long'a'n, Slovaki'o. La voj'o de la slovak'a naci'o al sen'de'pend'ec'o ne est'is tut'e facil'a."}, {"text_idx": "#000940", "text": "Jam en la 7a jar'cent'o ekzist'is slav'a s\u0302tat'o sur la teritori'o de la hodiau\u0306'a'j Slovaki'o kaj C\u0302eh\u0302i'o \u2013 la t.n. Imperi'o de Sam'o. Komenc'e de la 9a jar'cent'o est'ig\u0302'is la Moravia Princ'land'o, kun centr'o en la moravia urb'o Mikulc\u030cice (sid'ej'o de la princ'o Mojmi\u0301r), kaj la Nitr'a Princ'land'o, kun centr'o en la slovak'a urb'o Nitr'a (sid'ej'o de la princ'o Pribina)."}, {"text_idx": "#000941", "text": "En la jar'o 833 Mojmi\u0301r al'ig'is la Nitr'a'n Princ'land'o'n al si'a land'o, per kio est'ig\u0302'is la Grand'moravi'a Imperi'o. En la 11a jar'cent'o la teritori'o de Slovaki'o far'ig\u0302'is lau\u0306'grad'e part'o de Hungari'o. Post'e g\u0302i est'is part'o de la Habsburga Imperi'o, kiu ekzist'is g\u0302is 1918."}, {"text_idx": "#000943", "text": "Tamen en C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o mank'is slovak'a'j ofic'ist'o'j. Krom'e lingv'a'j demand'o'j, eklezi'a'j problem'o'j, agrikultur'a re'form'o ktp signif'is, ke Slovaki'o iom post iom perd'is si'a'n industri'a'n karakter'o'n kaj far'ig\u0302'is nur agr'ar'a part'o de la komun'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000944", "text": "Pro tio en oktobr'o 1938 est'is proklam'it'a au\u0306tonomi'o en la slovak'a urb'o Z\u030cilina. La praga reg'ist'ar'o nom'is Jozefon Tis'o'n la prezid'ant'o de la slovak'a au\u0306tonomi'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000945", "text": "En mart'o 1939 est'is kre'it'a la Slovak'a Respublik'o en la teritori'o de la hodiau\u0306'a Slovaki'o. G\u0302i'n agnosk'is 27 land'o'j. G\u0302i posed'is insign'o'j'n de suveren'a kaj sen'de'pend'a s\u0302tat'o, sed g\u0302i'a suveren'ec'o est'is lim'ig'it'a de Germanio. G\u0302i mal'aper'is en 1945 post liber'ig'o far'e de la sovetia Rug\u0302'a Arme'o."}, {"text_idx": "#000946", "text": "Post la du'a mond'milit'o C\u0302eh\u0302i'o kaj Slovaki'o re'unu'ig\u0302'is kaj re'nov'ig'is C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o'n. Post puc\u0302'o en 1948 C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o far'ig\u0302'is komun'ism'a s\u0302tat'o sub la politik'a kaj ekonomi'a influ'o de Sovetio."}, {"text_idx": "#000947", "text": "Mal'long'a period'o de nov'a esper'o kaj nov'a demokrati'ig'o (la t.n. \u201epraga printemp'o\u201d en 1968 kun Alexander Dubc\u030cek) por \u201esocial'ism'o kun hom'a vizag\u0302'o\u201d rapid'e fin'ig\u0302'is, kiam invad'is soldat'o'j de la s\u0302tat'o'j de la tiam'a Varsovia Pakt'o, kio'n oni oficial'e nom'is \u201ela frat'ec'a help'o\u201d."}, {"text_idx": "#000948", "text": "Ven'is period'o de dur'a normal'ig'o. Por mult'a'j slovak'o'j kaj c\u0302eh\u0302'o'j frat'ec'a help'o simbol'is ne liber'ig'o'n, sed mal'agrabl'a'n soveti'an okupaci'o'n de la land'o."}, {"text_idx": "#000949", "text": "En novembr'o 1989 ven'is \u201etener'a revoluci'o\u201d, kiu c\u0302es'ig'is la komun'ism'a'n reg\u0302im'o'n. Sekv'is politik'a'j kaj ekonomi'a'j re'form'o'j re'nov'ig'ant'a'j demokrati'o'n kaj merkat'a'n ekonomi'o'n. Tamen ekonomi'a'j interes'o'j de c\u0302eh\u0302'o'j kaj la likvid'o de slovak'a'j arm'il-fabrik'o'j signif'is, ke Slovaki'o far'ig\u0302'is nur balast'o por la ambici'a'j c\u0302eh\u0302'a'j plan'o'j."}, {"text_idx": "#000950", "text": "La ekonomi'a situaci'o kre'is nutr'a'n grund'o'n por mal'dekstr'a'j pens'o'j en Slovaki'o. Sekv'e de long'dau\u0306r'a'j politik'a'j disput'o'j est'is sub'skrib'it'a la Konstituci'o de Slovaki'o kaj en 1993 far'ig\u0302'is sen'de'pend'a'j Slovaki'o kaj C\u0302eh\u0302i'o."}, {"text_idx": "#000952", "text": "La plej alt'a'j reprezent'ant'o'j de la politik'a sistem'o est'as la Naci'a Konsili'o (parlament'o), la slovak'a reg'ist'ar'o kaj la prezid'ant'o de la respublik'o. La civit'an'o'j de la respublik'o elekt'as prezid'ant'o'j'n por kvin jar'o'j en rekt'a'j elekt'o'j per sekret'a balot'o."}, {"text_idx": "#000953", "text": "La kresk'ant'a ekonomi'o de Slovaki'o hav'as \u2013 kiel tut'a Eu\u0306rop'o \u2013 problem'o'j'n, kiu'j kap'dolor'ig'as la reg'ist'ar'o'n kaj fin'fin'e la log\u0302'ant'ar'o'n. Inter la plej grav'a'j est'as sen'labor'ec'o kaj inflaci'o. La slovak'a'n ekonomi'o'n sav'as tri eksport'a'j au\u0306t'o'fabrik'o'j (Kia Motors Slovaki'a, PSA Peugeot Citroe\u0308n kaj Volkswagen). La sol'a mal'avantag\u0302'o est'as, ke au\u0306t'o'produkt'ad'o est'as lig'it'a kun impost'facil'ig'o'j kaj ne al'port'as al la s\u0302tat'o grand'a'j'n rekt'a'j'n impost'en'spez'o'j'n."}, {"text_idx": "#000954", "text": "G\u0302is la fin'o de 2012 sloven'a ski'ist'in'o gajn'is pli da poent'o'j dum la unu'a part'o de la ski-sezon'o ol iu ajn ski'ist'o g\u0302is nun. Tin'a Maze, kiu nask'ig\u0302'is en 1983, akir'is 1050 poent'o'j'n \u2013 400 pli ol la du'a konkur'ant'in'o Maria Riesch el Germanio."}, {"text_idx": "#000956", "text": "Dum la nov'jar'a mond'pokal'a vet'kur'ad'o pri t.n. paralel'a slalom'o en Munkeno s\u0302i ating'is la du'a'n lok'o'n. Tio est'is la 50a foj'o, kiam s\u0302i trov'ig\u0302'as inter la tri plej bon'a'j sur la podi'o. Last'a'temp'e Maze ek'okup'ig\u0302'is pri muzik'o kaj aper'ig'is si'a'n unu'a'n disk'o'n."}, {"text_idx": "#000957", "text": "Unu el la plej util'a'j el'don'aj\u0302'o'j de Flandr'a Esperant'o-Lig'o (krom, evident'e, MONATO) est'as La Jar'o, pos\u0302'kalendar'o, kiu mi'n c\u0302iam akompan'as, kaj La Ter'o, enciklopedi'et'o en'hav'ant'a inform'o'j'n kaj statistik'o'j'n pri la land'o'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#000958", "text": "Do, ekzempl'e, pri mi'a land'o Briti'o mi leg'as, ke, lau\u0306 religi'o, g\u0302i est'as protest'ant'a, kun 58 % da anglikan'o'j, c\u0302. 2 % da islam'an'o'j, c\u0302. 1 % da jud'o'j kaj \u2013 tre preciz'e \u2013 0,02 % da druid'o'j. Pri katolik'o'j, au\u0306 metod'ist'o'j, au\u0306 atest'ant'o'j de di'o, au\u0306 la kelk'dek'o'j da ali'a'j sekt'o'j, c\u0302iu'j pretend'ant'a'j unu'sol'a'n ver'o'n, au\u0306 pri la ne'kred'ant'o'j, silent'o."}, {"text_idx": "#000959", "text": "La silent'o'n tamen romp'as la rezult'o'j de cens'o publik'ig'it'a'j fin'e de 2012. La cens'o, okaz'ant'a c\u0302iu'n dek'a'n jar'o'n, ebl'ig'as kompar'i inter la jar'o'j 2011 (kiam brit'o'j plen'ig'is si'a'j'n plur'pag\u0302'a'j'n cens'o-formul'ar'o'j'n) kaj 2001, kiam okaz'is la antau\u0306'a cens'o."}, {"text_idx": "#000960", "text": "Unu el la plej rimark'ind'a'j s\u0302ang\u0302'o'j koncern'as religi'o'n. En 2001 37,3 milion'o'j da brit'o'j (72 %) indik'is, ke ili est'as krist'an'o'j (ne simpl'e \u201eprotest'ant'o'j\u201d). En 2011 fal'is je 13 % la nombr'o de hom'o'j si'n pri'skrib'ant'a'j krist'an'a'j al 33,2 milion'o'j (59 %)."}, {"text_idx": "#000961", "text": "Sam'temp'e montr'ig\u0302'as, ke la du'a plej grand'a \u201ereligi'a\u201d (fakt'e, ne'religi'a) grup'o konsist'as el ne'kred'ant'o'j. En 2001 8,5 milion'o'j (15 %) raport'is, ke ili mal'hav'as kred'konfes'o'n; en 2011 14,1 milion'o'j (25 %)."}, {"text_idx": "#000962", "text": "Religi'em'ul'o'j deklar'as si'n neniel perturb'it'a'j vid-al-vid'e al la statistik'o'j. Ili atent'ig'is, ke apart'e c\u0302e katedral'o'j c\u0302e'est'as di'serv'o'j'n pli da ador'ant'o'j ol antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j. Ili argument'as, ke tio'n, kio'n ekster la grand'a'j preg\u0302'ej'o'j kvant'e perd'as la eklezi'o'j, ili kvalit'e re'ten'as. La nun'a'j krist'an'o'j, ili dir'as, est'as ver'a'j di'kred'ant'o'j, ne tiu'j, kiu'j pro tradici'o au\u0306 superstic\u0302'o au\u0306 tim'o s\u0302ajn'ig'as religi'em'o'n."}, {"text_idx": "#000963", "text": "Sed c\u0302u ver'e? En mart'o 2011 la brit'a reg'ist'ar'o okaz'ig'is en Angli'o kaj Kimri'o opini'o'sond'ad'o'n pri religi'o'j. Tiam 53 % de la hom'o'j deklar'is si'n krist'an'a'j (kompar'e kun 59 % en la sam'jar'a pli ampleks'a cens'o). Tamen la opini'o'sond'ad'o iom pli profund'e esplor'is kaj konstat'is, ke el la 53 %, nur 29 % pri'skrib'is si'n religi'em'a'j."}, {"text_idx": "#000964", "text": "Plu'e, el la 53 %, kiu'j indik'is krist'an'ec'o'n, mal'pli ol du'on'o (48 %) kred'is je Jesuo Krist'o (do \u201ekrist'an'o'j\u201d, kiu'j ne kred'as je Krist'o), kaj nur 9 % en la koncern'a semajn'o vizit'is preg\u0302'ej'o'n. Anekdot'e, en mi'a urb'o, paroh\u0302'estr'o antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j leter'is en la lok'a gazet'o, ke nur 5 % de la urb'et'an'o'j iam ir'as al preg\u0302'ej'o."}, {"text_idx": "#000965", "text": "C\u0302u grav'as pri'religi'a'j statistik'o'j tia'j? Apart'e, kiam la cens'o en'hav'as kred'ebl'e pli traf'a'j'n inform'er'o'j'n por kompren'i la nun'a'n brit'a'n soci'o'n? Ekzempl'e, tri milion'o'j log\u0302'as en hejm'o'j, en kiu'j neni'u plen'kresk'ul'o parol'as la angl'a'n kiel de'nask'a'n lingv'o'n; en 200l 15 % de la hom'o'j per'labor'is si'a'n pan'o'n en fabrik'o'j, nun nur 8,9 %; pli da brit'o'j nun posed'as universitat'a'n diplom'o'n ol tiu'j sen ajn'a'j diplom'o'j ktp, ktp."}, {"text_idx": "#000966", "text": "Al ordinar'a'j brit'o'j, kiu'j plej'part'e indiferent'as pri religi'o'j, turn'ant'e la dors'o'n al dimanc\u0302'a'j di'serv'o'j, al religi'a'j nupt'o-fest'o'j k.s., la nombr'o'j ne grav'as. Tamen al la reg'ist'ar'o ili ja grav'as. Per tio, ke cens'e kaj teori'e 59 % de la brit'o'j deklar'as si'n krist'an'o'j, la reg'ist'ar'o prav'ig'as, ekzempl'e, la c\u0302e'est'o'n de ne'elekt'it'a'j episkop'o'j en la super'a parlament'a c\u0302ambr'o."}, {"text_idx": "#000967", "text": "Tie ne sid'as ne'elekt'it'a'j instru'ist'o'j, fer'voj'ist'o'j, rub'aj\u0302'ist'o'j \u2013 ne. Sed jes ja episkop'o'j, reprezent'ant'a'j la 9 % de la popol'o, kiu'j di'serv'um'as c\u0302e anglikan'a (ne katolik'a au\u0306 budh'ist'a au\u0306 jud'a) ceremoni'o. C\u0302io c\u0302i en t.n. demokrati'o."}, {"text_idx": "#000968", "text": "La nombr'o'j grav'as pro ali'a'j kial'o'j. Ili nepr'e grav'u al kompil'ant'o'j de enciklopedi'et'o'j pri la land'o'j de la ter'o. Tiu'j ne plu don'u la impres'o'n, mi pet'as, ke la agnostik'a Briti'o est'as protest'ant'a land'o kun 58 % da anglikan'o'j."}, {"text_idx": "#000969", "text": "Ceter'e ili ne mal's\u0302par'u ink'o'n pri la 0,02 % da druid'o'j. Ili tamen fidel'e raport'u, ke 59 % de la brit'a popol'o si'n taks'as krist'an'a'j, kaj 25 % sen'religi'a'j. Ebl'e tamen, por ne tro s\u0302ok'i, pri'silent'u la fakt'o'n, ke la pli'mult'o de la 59 % neniam vid'as de intern'e preg\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000970", "text": "Ebl'e help'os al kompil'int'o'j de la enciklopedi'et'o, se leg'ant'o'j de MONATO inform'os se ebl'e pri la el'cent'aj\u0302'o de ne'kred'ant'o'j en si'a'j land'o'j. Rezult'os, mi kred'as, pli nuanc'it'a kaj fid'ind'a impres'o en ven'ont'a'j enciklopedi'et'o'j."}, {"text_idx": "#000971", "text": "Kiam mi leg'is la artikol'o'n Neniam tiel pac'em'a'j (MONATO 2012/11, p. 23), mi'n tre surpriz'as, ke iu pov'as skrib'i, ke dum la du'a mond'milit'o en Sovetio (\u201eRusio\u201d) est'us nur 140 mort'int'o'j je 100 000 log\u0302'ant'o'j! Tio signif'us: se en Sovetio en 1939 est'us proksim'um'e 160 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j, est'us nur 220 000 mort'int'o'j dum la tut'a milit'o! Tio est'as kompren'ebl'e tut'e mal'ver'a, c\u0302ar mult'a'j font'o'j taks'as ili'n je 20 milion'o'j (preskau\u0306 100obl'e pli)."}, {"text_idx": "#000972", "text": "Pli ol kvar'on'o de la viktim'o'j de ne'leg\u0302'a komerc'ad'o est'as infan'o'j. Inter 2007 kaj 2010 kresk'is je 7 % infan'o-komerc'ad'o kompar'e kun la period'o 2003-2006. Lau\u0306 raport'o last'a'temp'e prezent'it'a en Vieno 27 % de la nun'temp'a'j viktim'o'j est'as infan'o'j."}, {"text_idx": "#000973", "text": "Opini'as Jurij Fedotov, direktor'o de la UN-Ofic'ej'o pri Narkot'aj\u0302'o'j kaj Krim'ad'o (UNODC): \u201eLa hom'komerc'o postul'as rezolut'a'n respond'o'n, baz'it'a'n sur help'o kaj protekt'o de la viktim'o'j, sever'a persekut'o per krim'a justic'o, firm'a politik'o de migr'ad'o kaj stabil'a regul'ig'o de la labor'merkat'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000974", "text": "Mal'trankvil'ig'a est'as ankau\u0306 la pli'mult'ig\u0302'o de knab'in'o'j, kiu'j konsist'ig'as du tri'on'o'j'n de c\u0302iu'j vend'at'a'j infan'o'j. G\u0302is 20 % de c\u0302iu'j viktim'o'j est'as knab'in'o'j, inkluziv'e adolesk'ul'o'j'n. Knab'o'j konsist'ig'as c\u0302. 10 %, lau\u0306 la raport'o baz'it'a sur don'it'aj\u0302'o'j el 132 s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#000975", "text": "Ekzist'as en la statistik'o region'a'j vari'o'j. La proporci'o de infan'a'j viktim'o'j ating'as 68 % en Afrik'o kaj proksim'a Orient'o kaj 39 % en sud'a Azi'o, orient'a Azi'o kaj Pacifik'o. En la Amerik'o'j tem'as pri 27 % kaj en Eu\u0306rop'o kaj centr'a Azi'o 16 %. La vend'it'o'j est'as plej'part'e vir'in'o'j, konsist'ig'ant'a'j g\u0302is 60 % de la viktim'o'j."}, {"text_idx": "#000976", "text": "Fedotov re'kon'is kaj la mank'o'j'n en la kontrau\u0306'batal'o de hom'komerc'ad'o kaj la bezon'o'n pri detal'a'j don'it'aj\u0302'o'j pri krim'ul'o'j kaj ankau\u0306 viktim'o'j, kalkul'at'a'j lau\u0306 milion'o'j. Inter 2007 kaj 2010 oni mal'kovr'is viktim'o'j'n el 136 s\u0302tat'o'j en 118 land'o'j, kaj ident'ig'it'a'j est'as 460 apart'a'j komerc'o-flu'o'j."}, {"text_idx": "#000978", "text": "La raport'o esprim'is zorg'o'n pri la mal'alt'a nombr'o de kondamn'it'a'j krim'ul'o'j. En 16 % de la land'o'j ec\u0302 ne est'as raport'it'a unu kondamn'o pro hom'komerc'o inter 2007 kaj 2010."}, {"text_idx": "#000979", "text": "Pli favor'e, 154 s\u0302tat'o'j jam ratif'is la protokol'o'n pri ne'leg\u0302'a hom'komerc'o, pri kies plen'um'o respond'ec'as UNODC. Ceter'e, 83 % de la land'o'j nun krim'ig'as hom'komerc'o'n konform'e al la protokol'o."}, {"text_idx": "#000980", "text": "Aper'is last'a'temp'e en Albanio nov'a politik'a parti'o: Rug\u0302-nigr'a Alianc'o (Aleanca Kuq e Zi). La nom'o alud'as la kolor'o'j'n de la alban'a flag'o."}, {"text_idx": "#000982", "text": "La parti'o konsist'as plej'part'e el ge'jun'ul'o'j, kiu'j i.a. protest'as kontrau\u0306 vizit'o'j de ekstrem'a'j politik'ist'o'j. Tiu'j inkluziv'as an'o'j'n de la ekstrem'dekstr'a grek'a grup'o \u201eOr'a Au\u0306ror'o\u201d, kiu'n kelk'a'j taks'as nazi'a."}, {"text_idx": "#000983", "text": "Rapid'e kresk'as la membr'ar'o de la alianc'o, kio alarm'as la c\u0302ef'a'j'n parti'o'j'n. Pro tio kaj demokrat'o'j kaj social'ist'o'j komenc'is \u201eprunt'e'pren'i\u201d ide'o'j'n de la nov'a parti'o kaj ili'n uz'i en si'a'j kampanj'o'j."}, {"text_idx": "#000984", "text": "La c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha, en parol'ad'o'j okaz'e de la cent'jar'ig\u0302'o de la sen'de'pend'ec'o de Albanio, surpriz'e si'n prononc'is kontrau\u0306 alban'o'fobi'o ankorau\u0306 flor'ant'a c\u0302e najbar'o'j grek'a'j-slav'a'j."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Berisha propon'is al la parlament'o aprob'i leg\u0302'o'n, lau\u0306 kiu c\u0302iu alban'o ricev'u pasport'o'n de la Respublik'o Albanio. Tem'us pri c\u0302irkau\u0306 sep milion'o'j da nov'a'j civit'an'o'j nun log\u0302'ant'a'j ekster Albanio."}, {"text_idx": "#000986", "text": "Krom'e li sub'ten'is iniciat'o'j'n favor'e al unu'ig\u0302'o ekonomi'a, kultur'a, eduk'a, inter Albanio kaj Kosovo. Tio provok'is re'ag'o'j'n i.a. en la EU-parlament'o."}, {"text_idx": "#000987", "text": "En la au\u0306str'a c\u0302ef'urb'o Vieno est'as konstru'it'a sep'etag\u0302'a log\u0302'ej'o el lign'o. Lau\u0306 fak'ul'o'j ekzist'as plur'a'j avantag\u0302'o'j: s\u0302par'ad'o de energi'o; abund'o de krud'a lign'o en la land'o; mal'long'a temp'o por konstru'i; uz'o de antau\u0306'fabrik'it'a'j er'o'j."}, {"text_idx": "#000988", "text": "Ceter'e lign'a dom'o ne tiom facil'e brul'as, kiom oni supoz'as kaj oft'e ankau\u0306 dom'o'j el brik'o'j au\u0306 beton'o est'as detru'at'a'j de incendi'o'j. Krom'e ebl'as konstru'i iom apart'e el s\u0302tal'beton'o la s\u0302tup'ar'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000989", "text": "Au\u0306strio je 42 % est'as kovr'it'a de arb'ar'o'j. C\u0302iu'jar'e kresk'as 30 milion'o'j da kubaj metr'o'j da lign'o, sed rikolt'at'as nur 20 milion'o'j. Tial la arb'ar'o'j en Au\u0306strio dau\u0306r'e kresk'as. El tri'on'o de tiom da lign'o oni pov'us konstru'i c\u0302iu'j'n nov'a'j'n dom'o'j'n en la land'o."}, {"text_idx": "#000991", "text": "Inter speci'o'j la pice'o c\u0302ef'rol'as: 61 % de la lign'o ven'as el pice'o'j. Mal'pli grav'as fag'o, pin'o, larik'o kaj abi'o. Nur 2 % de la lign'o est'as kverk'a kaj fraksen'a. Arb'ar'o'j en Au\u0306strio, kultiv'at'a'j jam de 250 jar'o'j, produkt'as i.a. oksigen'o'n. Krom'e ili protekt'as vilag\u0302'o'j'n kontrau\u0306 lavang'o'j."}, {"text_idx": "#001000", "text": "C\u0302u ekzist'as temp'o'mas\u0302in'o? Retor'ik'a demand'o: oni sci'as, ke vojag\u0302'i pas'int'ec'e'n est'as ankorau\u0306 utopi'o. Tamen last'a'temp'e la pas'int'ec'o s\u0302ajn'as foj'foj'e etend'i la brak'o'j'n al ni, au\u0306 pli preciz'e iu'j trov'ig'as al g\u0302i la manier'o'n ni'n ating'i: oni pri'pens'u c\u0302i-rilat'e la kant'o'j'n de mort'int'a'j kant'ist'o'j, kiu'j est'as kelk'foj'e el'don'at'a'j ec\u0302 jar'o'j'n post ili'a for'pas'o."}, {"text_idx": "#001001", "text": "Pli mal'oft'e tia'j post'mort'a'j mal'kovr'o'j (au\u0306 foj'e ver'a'j \u201ereklam'a'j artifik'o'j\u201d) rilat'as ali'a'j'n art'a'j'n fak'o'j'n, kiel ekzempl'e pentr'art'o'n. Pro tio la nov'aj\u0302'o ver's\u0302ajn'e hav'is tiel grand'a'n re'son'o'n. En la pas'int'a'j monat'o'j oni fakt'e \u201emal'kovr'ig'is\u201d al la hom'ar'o ne'kon'at'a'n pentr'aj\u0302'o'n de la mond'fam'a ital'a art'ist'o Michelangelo Merisi da Caravaggio, au\u0306 pli mal'long'e Karavag\u0302o."}, {"text_idx": "#001002", "text": "Tiu'n art'aj\u0302'o'n \u2013 post 400-jar'a salt'o \u2013 la publik'o pov'is last'a'temp'e unu'a'n foj'o'n admir'i en g\u0302i'a tut'a bel'ec'o. Tem'as pri verk'o, kiu'n, ek'de g\u0302i'a mal'kovr'o (okaz'int'a en 1976), oni al'skrib'is al iu mal'fru'a sekv'ant'o de Karavag\u0302o, sed ne al la majstr'o mem. Ties ekzist'o est'is g\u0302is nun kon'at'a nur al mal'grand'a ar'o da \u201elabor'koncern'at'o'j\u201d, kiu inkluziv'is g\u0302i'a'n propriet'ul'o'n \u2013 kiu prefer'is rest'i anonim'a pro privat'ec'a'j kial'o'j \u2013, iu'j'n teknik'ist'o'j'n kaj kelk'e da spert'ul'o'j. Antau\u0306 kelk'e da monat'o'j oni don'is al la tut'a mond'o la ebl'o'n ek'sci'i pri g\u0302i."}, {"text_idx": "#001003", "text": "La Stern'it'a'n Johanon la Baptist'o'n oni pov'is admir'i dum plur'a'j monat'o'j inter 2010 kaj 2011 en la amsterdama Muze'o Dom'o de Rembrandt (Museum Het Rembrandthuis, ), kio inter'ali'e ebl'ig'is interes'a'n kompar'o'n inter la verk'o'j de Karavag\u0302o kaj tiu'j de Rembrandt, la t.n. \u201ebarok'a geni'o\u201d, konsider'at'a la ver'a post'e'ul'o de la ital'a pentr'ist'o."}, {"text_idx": "#001004", "text": "Tiu c\u0302i verk'o est'as preskau\u0306 cert'e ident'ig'ebl'a kun unu el la du verk'o'j, kiu'j'n Karavag\u0302o kun'port'is en la s\u0302ip'et'o'n, per kiu li navig'is al la vilag\u0302'o Port'o Ercole. Tem'as sen'dub'e pri verk'o el li'a last'a art'a faz'o. G\u0302i est'is plen'um'it'a en period'o, kiam la pentr'ist'o si'n turn'is al nov'a, mir'ig'a direkt'o, sed kurioz'e tiu'temp'e re'el'merg'ig\u0302'as ankau\u0306 plur'a'j tem'o'j el li'a jun'ag\u0302'a produkt'ad'o."}, {"text_idx": "#001005", "text": "Melankoli'a kaj apart'e mal'kviet'ig'a, tiu \u201enov'a\u201d karavag\u0302a pentr'aj\u0302'o est'as difin'it'a de plur'a'j fak'ul'o'j kiel probabl'e li'a last'a verk'o, pentr'it'a en 1610 en et'a toskan'a vilag\u0302'o (Port'o Ercole), en kiu la barok'a pentr'ist'o ne'long'e post'e for'pas'is. Oni hipotez'as, ke per'e de tiu c\u0302i pentr'aj\u0302'o li vol'is propon'i spec'o'n de resum'o pri la centr'a'j tem'o'j de la propr'a art'o, kvazau\u0306 ide'a'n testament'o'n au\u0306 original'a'n \u201eadiau\u0306'a'n leter'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001006", "text": "Ankau\u0306 la sankt'a Johano vid'ebl'a en la pentr'aj\u0302'o s\u0302ajn'as fakt'e, sam'e kiel Karavag\u0302o, pri'medit'i la fin'a'n senc'o'n de la viv'o. Kvankam plej'part'o de la fak'ul'o'j jam kred'as, ke g\u0302i est'is verk'o de Karavag\u0302o mem, la montr'ad'o de c\u0302i tiu majstr'o'verk'o al la publik'o en Nederlando part'e re'flam'ig'is polemik'o'j'n kaj debat'o'j'n pri la prav'ig'ebl'o de tia atribu'o."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Ne trud'u, ne mort'ig'u ..."}, {"text_idx": "#001008", "text": "Ne tem'as pri unu el la di'a'j ordon'o'j, kiu'j en la katolik'a'j preg\u0302'ar'o'j trov'ig\u0302'as en la katekism'a sekci'o, kaj kiu'n oni ig'as parker'ig'i al la infan'o'j dum pret'ig'o por la unu'a komuni'o, sed tem'as pri la profund'a ordon'o, kiu'n oni sent'as en si post leg'ad'o de tiu c\u0302i libr'et'o, pos\u0302'format'a, tre et'liter-tip'a."}, {"text_idx": "#001009", "text": "Ald'o Capitini (1899-1968) ne est'as fam'a inter la g\u0302eneral'a ital'a publik'o; li'a voc\u0302'o, li'a'j verk'o'j ne est'is bombast'a'j, reklam'at'a'j lau\u0306t'e de grand'a'j el'don'ej'o'j. Li elekt'is la strategi'o'n de la ne'per'fort'o; li si'n deklar'is liberal'a social'ist'o, religi'a laik'o, do kun religi'o ne'dogm'em'a, respekt'a pri rit'o'j, sed sen la mensog'o de la konfesi'ec'o (c\u0302u ne simil'a al la zamenhofa hilel'ism'o?). Pro c\u0302i tiu ide'ar'o li est'is list'ig'it'a de pap'o Pi'o 12a en la Indeks'o de la mal'permes'it'a'j au\u0306tor'o'j."}, {"text_idx": "#001010", "text": "Kvankam person'e mi ne kon'is li'n, pro generaci'a diferenc'o, tamen ankau\u0306 mi viv'is, preskau\u0306 kvar'dek jar'o'j'n post'e, en li'a sam'a kolegi'o en Pis'a, kaj mi bon'e pov'as kompren'i, kiel li agit'is kaj propagand'is si'a'j'n princip'o'j'n de ne'per'fort'o en medi'o, kiu ne est'is al tio prepar'it'a. Fas\u0302ism'o reg'is dum la jun'ag\u0302'o kaj politik'a matur'ig\u0302'o de Capitini, li'a pozici'o est'is net'e kontrau\u0306'a al la reg\u0302im'o, kaj malgrau\u0306 si'a'j alt'a'j kvalit'o'j de human'ist'o kaj filozof'o, li est'is en'marg\u0302en'ig'it'a en la karier'o kaj ec\u0302 el'pel'it'a el la labor'posten'o c\u0302e la kolegi'o. Nur long'e post'e li ig\u0302'os universitat'a profesor'o pri moral'o."}, {"text_idx": "#001011", "text": "Tuj post la fal'o de la fas\u0302ism'o (li est'is jam 45-jar'a) li fond'is kaj viv'ig'is la centr'o'j'n por soci'a kaj religi'a orient'ig\u0302'o; krom'e, est'ant'e ne'per'fort'ul'o ankau\u0306 rilat'e al best'o'j, li fond'is societ'o'n, kiu est'is la embri'o de la nun'a Ital'a Vegetar'an'a Asoci'o. Li'a'j inspir'ant'o'j est'is Gandhi, Russel, Mart'in Lut'her King; si'a'vic'e li ig\u0302'is inspir'ant'o por la tut'a pens'o'flu'o de la ital'a ne'per'fort'o, kiu politik'e esprim'ig\u0302'as en la nun'temp'a Italio preskau\u0306 nur en la radikal'a parti'o. C\u0302i tiu anomali'a si'n'ten'o, en sistem'o, kiu oscil'ad'is de cinik'a kapital'ism'o g\u0302is marks'ism'a per'fort'em'o, Capitini est'is c\u0302iam mark'it'a kaj mok'at'a pro \u201emank'o de klas'konsci'o\u201d."}, {"text_idx": "#001012", "text": "La 24an de septembr'o 1961 Capitini start'ig'is la \u201eMars\u0302'o'n por la pac'o kaj la frat'ec'o de la popol'o'j\u201d de Perug\u0302o al Asiz'o (du centr-ital'a'j urb'o'j, je distanc'o de c\u0302irkau\u0306 20 km), kiu de tiam c\u0302iu'jar'e kun'ig'as en pilgrim'ad'o dek'mil'o'j'n da ne'per'fort'ul'o'j (part'o'pren'as oft'e ankau\u0306 esperant'ist'a'j asoci'o'j)."}, {"text_idx": "#001013", "text": "Apart'a'n influ'o'n hav'is li'a predik'ad'o de ne'per'fort'o c\u0302e milit'rifuz'ad'o; en Italio en 1948 okaz'is la unu'a milit'rifuz'o, far'e de rekrut'o, sekv'ant'a la ideal'o'j'n de Capitini (soldat'serv'o est'is tiam dev'ig'a). Tiu rekrut'o rifuz'is sur'met'i la uniform'o'n, pretekst'ant'e si'a'n katolik'ec'o'n kaj pet'is est'i send'it'a serc\u0302'i la ne'eksplod'int'a'j'n min'o'j'n; li est'is proces'it'a pro mal'obe'o, kondamn'it'a kaj post long'a kalvari'o fin'e liber'ig'it'a, sed tio est'is la komenc'o de la venk'o: post du jar'dek'o'j ankau\u0306 en Italio ek'est'is la civil'a serv'o alternativ'a al la arme'a kaj jam de kelk'e da jar'o'j ne plu est'as dev'ig'a soldat'a au\u0306 civil'a serv'o en'tut'e. Bedau\u0306r'ind'e, Capitini ne g\u0302is'viv'is c\u0302i tiu'n evolu'o'n."}, {"text_idx": "#001017", "text": "La esperant'a traduk'o, aper'int'a okaz'e de la kvin'dek'jar'a jubile'o de la unu'a pac-mars\u0302'o, est'as sen'pek'a kaj en'konduk'as bezon'at'a'j'n fak'a'j'n termin'o'j'n (ankau\u0306 ne'per'fort'o bezon'as si'a'n termin'ar'o'n); g\u0302i'n pri'zorg'is Nicolino Rossi, plur'foj'e premi'it'a pro original'a poezi'o c\u0302e Bel'art'a'j Konkurs'o'j kaj ne'forges'it'a estr'o de la ital'a literatur'a rond'o \u201eLa Patrol'o\u201d, viv'int'a dum la jar'dek'o 1969-1979."}, {"text_idx": "#001018", "text": "La esperant'a versi'o hav'as ankau\u0306 al'don'a'n atut'o'n: prezent'o'n, ric\u0302'a'n je histori'a'j datum'o'j, far'e de Marco Pannella, c\u0302iam'a radikal'a referenc'o'punkt'o en la tut'a Eu\u0306rop'o, kaj Francesco Pullia, filozof'o, j\u0302urnal'ist'o, vegetar'an'o, korife'o de la best'protekt'a mov'ad'o. La el'don'o'n pri'zorg'is la asoci'o Nitobe, ital'a radikal'a grup'o, kiu pren'as si'a'n nom'o'n de la iam'a asist'a G\u0302eneral'a Sekretari'o de la Lig'o de la Naci'o'j, kiu part'o'pren'is oficial'e la UK en Prago en 1921 kaj verk'is tre favor'a'n raport'o'n, nom'ant'e la inter'naci'a'n lingv'o'n \u201emotor'o de inter'naci'a demokrati'o\u201d."}, {"text_idx": "#001019", "text": "Spirit'a kultur'o g\u0302eneral'e est'as reflekt'o de la koncern'a soci'o. Kiam g\u0302i sufic\u0302'e matur'ig\u0302'as, g\u0302i mem komenc'as reflekt'i, nask'ant'e divers'a'j'n form'o'j'n de la kultur'ologi'a'j rivel'ig\u0302'o'j, inkluziv'e ese'o'j'n pri literatur'o. Ekzist'as divers'a'j opini'o'j pri la nivel'o de serioz'ec'o de pri'literatur'a'j esplor'o'j en Esperanti'o, sed, c\u0302iu'okaz'e, en 1976 en la Bel'art'a'j Konkurs'o'j de UEA aper'is special'a branc\u0302'o, \u201eEse'o\u201d, kun premi'o je la nom'o de Lu'ig'i Minnaja, al kiu oni kontribu'as, inter'ali'e, per literatur'ologi'a'j esplor'o'j, kiu'j foj-foj'e en la konkurs'o gajn'as. Michela Lipar'i kaj Humphrey Tonkin kolekt'is 11 ese'o'j'n de 9 au\u0306tor'o'j, kiu'j tem'as pri Esperant'o-literatur'o kaj kiu'j gajn'is la premi'o'n, kaj UEA el'don'is ili'n en apart'a libr'o."}, {"text_idx": "#001021", "text": "Inter la au\u0306tor'o'j de la libr'o ni trov'as nom'o'j'n de kelk'a'j kon'at'a'j proz'ist'o'j kaj poet'o'j, kiu'j kompetent'as pri la literatur'o almenau\u0306 pro tio, ke ili mem verk'as beletr'o'n: Sten Johansson, Len'a Karpunina, Krys Ungar, Gonc\u0327alo Neves kaj ali'a'j. Ali'a'j est'as serioz'a'j esplor'ist'o'j de ni'a'lingv'a kultur'o, kiel, ekzempl'e, Geoffrey Sutton, Eva To\u0301falvy kaj Jukka Pietila\u0308inen. Do la nivel'o'n de kontribu'o'j karakteriz'as ne nur la fakt'o de ricev'o de la premi'o."}, {"text_idx": "#001022", "text": "Karakter'o'j kaj stil'o'j de la ese'o'j est'as tre mal'sam'a'j: de pur'e public'a'j pec'o'j, kiel tiu de Karpunina (pri el'don'politik'o) kaj To\u0301falvy (pri la viv'manier'o kaj motiv'o'j por verk'ad'o de ni'a'j verk'ist'o'j), g\u0302is profund'a'j scienc'ec'a'j esplor'o'j de Pietila\u0308inen kaj Sutton pri period'ig'o de la esperant'lingv'a literatur-histori'o. Est'as skiz'o'j pri apart'a'j verk'o'j kaj au\u0306tor'o'j \u2013 esplor'o pri la zamenhofa \u201eLa voj'o\u201d far Carmel Mallia, pri Maria Hankel far Ungar, pri Stellan Engholm, Karolo Pic\u0302 kaj El'i Urbanova\u0301 far Johansson. (Ceter'e, se parol'i pri la pur'e literatur'stil'a'j karakteriz'o'j, do la du ese'o'j de Johansson est'as la plej el'star'a'j pec'o'j en la tut'a kolekt'o.)"}, {"text_idx": "#001025", "text": "Neniam antau\u0306'e en tiu c\u0302i land'o ..."}, {"text_idx": "#001026", "text": "En MONATO de decembr'o (p. 7) aper'is artikol'o de Jozefo Lejc\u0302 pri la decid'o de la brazila Super'a Federaci'a Tribunal'o, kiu kondamn'is alt'rang'ul'o'j'n de la antau\u0306'a reg'ist'ar'o pro plur'a'j krim'o'j rilat'a'j al korupt'ad'o. Lau\u0306 la artikol'o, \u201ePro mank'o de pruv'o'j la afer'o atend'is de 2005 g\u0302is 2012 por ating'i la super'a'n kort'um'o'n. Tie c\u0302io ali'form'ig\u0302'is en politik'a'n veng\u0302'o'n, sed fakt'e ne venk'o'n, kontrau\u0306 la reg'ant'a koalici'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001027", "text": "Korupt'ad'o est'as universal'a afer'o. G\u0302i vari'as lau\u0306 kvant'o, stil'o, kultur'o, rimed'o'j, sed c\u0302ie rol'as, kelk'foj'e reg'as. Brazilo ne est'as la plej el'star'e korupt'a, sed ne pov'as fier'i pri si'a lok'o en la vic'o. Oni'dir'e, ebl'e prav'e, tio de'ven'as de la iber'a hered'o kiu antau\u0306'as la Imperi'o'n kaj la Respublik'o'n. Tamen \u201eneniam antau\u0306'e en c\u0302i tiu land'o\u201d \u2013 se uz'i la g\u0302is'klis\u0302'ig\u0302'e el'dir'at'a'n mem'lau\u0306d'a'n en'konduk'a'n fraz'o'n de ni'a ankorau\u0306 tre popular'a eks'prezid'ant'o Lul'a \u2013 oni tiel profund'e kaj lau\u0306'sistem'e met'is la s\u0302tat'o'n je la serv'o de privat'a'j interes'o'j."}, {"text_idx": "#001030", "text": "Oni esprim'is en la last'a'j jar'o'j la tim'o'n, ke la arb'o'j de Amazoni'o \u2013 la c\u0302ef'a'j verd'a'j pulm'o'j de la planed'o \u2013 ne pov'os rezist'i al la klimat'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j kaj al la ver's\u0302ajn'a iom'post'iom'a pli'alt'ig\u0302'o de temperatur'o'j, kun imag'ebl'a'j sekv'o'j por la est'ont'ec'o de la ter'o. Tiu'n c\u0302i pesimism'a'n hipotez'o'n plej'part'e tamen mal'konfes'as pri'a esplor'o aper'int'a en la fak'a revu'o Ecology and Evolution (Ekologi'o kaj evolu'o)."}, {"text_idx": "#001031", "text": "La esplor'o, plen'um'it'a de la londona University College sub la gvid'o de Sim'o'n Lewis, si'n baz'is sur la analiz'o de plur'a'j DNA-oj. La scienc'ul'o'j tiel mal'kas\u0302'is la surpriz'a'n ag\u0302'o'n de iu'j amazoni'a'j speci'o'j, kiu'j, en kelk'a'j okaz'o'j, ekzist'as (kaj rezist'as) jam dum 8 milion'o'j da jar'o'j. S\u0302ajn'as, ke dum tiu period'o ili jam sukces'e tra'pas'is varm'eg'a'j'n period'o'j'n, tut'e simil'a'j'n al tiu (s\u0302ajn'e iom tro zorg'e) antau\u0306'vid'it'a por la fin'o de ni'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001032", "text": "La amazoni'a'j speci'o'j, klar'ig'is la esplor'int'o'j, super'viv'is la sub'a'n pliocen'o'n (antau\u0306 3,6 g\u0302is 5,3 milion'o'j da jar'o'j) kaj la t.n. mal'fru'a'n miocen'o'n (antau\u0306 5,3 g\u0302is 11,5 milion'o'j da jar'o'j). Ambau\u0306'okaz'e la tiam'a'j temperatur'o'j sur la ter'o est'is je c\u0302irkau\u0306 3-4 grad'o'j pli alt'a'j ol nun'temp'e, do bon'e kompar'ebl'a'j kun tiu'j, kiu'j supoz'ebl'e karakteriz'os la jar'o'n 2100. Iel ajn, por ke oni cert'ig\u0302'u pri la est'ont'ec'o de plej mult'a'j amazoni'a'j speci'o'j, la scienc'ul'o'j per si'a artikol'o \u201erekomend'as\u201d al la tut'mond'a'j hom'o'j ne sub'taks'i la afer'o'n. Neces'as plu mal'pli'alt'ig'i la el'ig'o'n de karbon'di'oksid'o, kio i.a. mal'proksim'ig'os la risk'o'n pri sek'ec'o kaj incendi'o'j. Tre grav'a, mem'kompren'ebl'e, spit'e al ajn'a fak'ul'a trankvil'ig'o, est'as la dau\u0306r'a pri'zorg'ad'o kaj protekt'ad'o de la tut'a arb'ar'a are'o kontrau\u0306 c\u0302i'a'j est'ont'a'j dang\u0302er'o'j."}, {"text_idx": "#001033", "text": "La 10an de april'o 1998 est'is sub'skrib'it'a en Nord-Irlando la t.n. \u201esankt'a'vendred'a inter'konsent'o\u201d. Sub'ten'is g\u0302i'n la brit'a kaj la irlanda reg'ist'ar'o'j kaj la plej grav'a'j politik'a'j parti'o'j (la por'brit'a'j Uni'ist'o'j kaj la por'irland'a'j Respublik'ist'o'j) cel'e al dau\u0306r'a pac'o en tiu c\u0302i mal'trankvil'a kaj dis'ig'it'a provinc'o."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Kern'is decid'o'j pri civil'a'j kaj kultur'a'j rajt'o'j (inkluziv'e de lingv'a'j rajt'o'j), for'ig'o de arm'il'o'j far'e de kvazau\u0306'milit'ist'a'j organiz'aj\u0302'o'j, justic'o kaj re'organiz'ad'o de la polic'o, kiu c\u0302es'is est'i (kiel antau\u0306'e) preskau\u0306 tut'e protest'ant'a uni'ist'a \u201ereg\u0302'a konstabl'ar'o\u201d, kaj ig\u0302'is sen'sekt'a \u201epolic'a serv'o de Nord-Irlando\u201d."}, {"text_idx": "#001036", "text": "G\u0302is la pas'int'a jar'o tiu inter'konsent'o est'is surpriz'e sukces'a. La brit'a arme'o kun si'a'j tim'ig'a'j kiras'au\u0306t'o'j ne plu vid'ebl'is sur strat'o'j; mal'aper'is kontrol'ej'o'j c\u0302e komerc'a'j kaj butik'um'a'j centr'o'j en Belfast'o kaj ali'a'j urb'o'j; sud-irland'an'o'j komenc'is vizit'i Nord-Irlandon, kaj nord-irland'an'o'j ac\u0302et'is kaj turism'is en Dublino kaj ali'lok'e en la respublik'o. La tut'a etos'o en la Verd'a Insul'o est'is felic\u0302'e s\u0302ang\u0302'it'a."}, {"text_idx": "#001037", "text": "Sed la nov'a harmoni'o ne penetr'is en la anim'o'n de la publik'o en Nord-Irlando. G\u0302i konstat'ebl'is nur inter estr'ar'an'o'j de la politik'a'j parti'o'j kaj oficial'a'j instanc'o'j. Sub la surfac'o bolet'is ankorau\u0306 mal'am'o, rankor'o kaj mal'fid'o inter la divers'a'j frakci'o'j kaj komun'um'o'j."}, {"text_idx": "#001038", "text": "Tiu rankor'o eksplod'is c\u0302i-jar'e en januar'o, preskau\u0306 tuj post la sezon'a'j fest'o'j. La fuze'o por la nov'a mal'trankvil'o est'is stult'e bagatel'a afer'o. La konsili'o de Belfast'o, la c\u0302ef'urb'o de Nord-Irlando, voc\u0302'don'is por c\u0302es'ig'i la konstant'a'n flirt'ig'o'n de la brit'a flag'o c\u0302e la urb'o'dom'o."}, {"text_idx": "#001040", "text": "Ili plend'is, ke c\u0302iu'j'n rajt'o'j'n kaj avantag\u0302'o'j'n g\u0302u'as katolik'a'j respublik'ist'o'j, dum ili ne. La flag'a afer'o prezent'is pretekst'o'n por montr'i lojal'ist'a'n mal'kontent'o'n kaj la tim'o'n, ke ili perd'os si'a'j'n privilegi'o'j'n kiel sub'ul'o'j de la brit'a reg\u0302'in'o."}, {"text_idx": "#001041", "text": "Koler'a'j lojal'ist'o'j kun'ig\u0302'is sur la strat'o'j de Belfast'o kaj ali'lok'e, indign'e kri'eg'ant'e, j\u0302et'ant'e s\u0302ton'o'j'n kaj benzin'bomb'o'j'n kontrau\u0306 polic'an'o'j'n, kaj brul'ig'ant'e au\u0306tomobil'o'j'n."}, {"text_idx": "#001042", "text": "Komerc'ist'o'j atent'ig'is, ke la mal'pac'o mal'instig'as turism'o'n kaj kau\u0306z'as grav'a'j'n ekonomi'a'j'n perd'o'j'n dum la nov'jar'a'j rabat'vend'ad'o'j. Sud-irland'an'o'j ne plu vol'as butik'um'i en la nord'o."}, {"text_idx": "#001043", "text": "C\u0302iu'j sufer'as; neni'u gajn'as. Pac'o en Nord-Irlando ankorau\u0306 ne cert'as."}, {"text_idx": "#001044", "text": "En lig'o kun la artikol'o Jubile'a jar'o (MONATO 2012/12, p. 26) mi sincer'e gratul'as Albanion pro g\u0302i'a cent'jar'ig\u0302'o. Tamen mi dev'as atent'ig'i pri erar'a stimul'ad'o, kiu al Eu\u0306rop'o kre'as grav'a'j'n problem'o'j'n. La alban'a'j'n mal'pli'mult'o'j'n en najbar'a'j land'o'j oni pus\u0302'ad'as al ribel'o'j, kiu'j hav'as la karakter'o'n de teror'ism'o. C\u0302i tio est'as plej vid'ebl'a en Kosovo kaj Metoh\u0302io. De tiu teror'ism'o sufer'as c\u0302iu'j: serb'o'j, alban'o'j kaj ali'a'j. La kulmin'o de tiu teror'ism'o est'is la monstr'a el'pren'ad'o de intern'a'j organ'o'j de viv'a'j for'rab'it'a'j serb'o'j."}, {"text_idx": "#001045", "text": "Unu el la plej krut'a'j fer'voj'lini'o'j en la mond'o est'as Po\u0308stlingbergbahn [pestling]-mont'fer'voj'o en Linco c\u0302e Danub'o (german'e Linz an der Donau). Ek'de 2009 unu fin'halt'ej'o trov'ig\u0302'as sur la c\u0302ef'plac'o (Hauptplatz) de la urb'o. Komenc'e la trak'o'j konduk'as preskau\u0306 eben'e nord'e'n, trans Danub'o'n, post'e komenc'ig\u0302'as la krut'a part'o (maksimum'e 116 \u2030) g\u0302is la pint'o de Po\u0308stlingberg. Ebl'as inter'romp'i la vetur'ad'o'n por vizit'i la zoologi'a'n g\u0302arden'o'n (Tiergarten)."}, {"text_idx": "#001046", "text": "Apud la mont'o'pint'o vizit'ind'as la grot'a fer'voj'o (Grottenbahn), kie oni prezent'as scen'o'j'n el divers'a'j kon'at'a'j fabel'o'j. Jam en la 18a jar'cent'o la barok'a preg\u0302'ej'o sur Po\u0308stlingberg est'is cel'o de pied'ir'ant'a'j pilgrim'ant'o'j. En 1898 la unu'a trajn'o mild'ig'is la pen'o'n de la lac'a'j ne'mont'grimp'em'a'j kred'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001047", "text": "Por pli bon'e lig'i la lini'o'n kun la tram'ret'o kaj ebl'ig'i rekt'a'n komunik'o'n g\u0302is la c\u0302ef'plac'o oni s\u0302ang\u0302'is en la jar'o 2009 (Linco tiam est'is la \u201eKultur'a c\u0302ef'urb'o de Eu\u0306rop'o\u201d) la s\u0302pur'o'n de 1000 al 900 mm kaj re'nov'ig'is la tut'a'n instal'aj\u0302'o'n. Nun la trajn'o'j pov'as uz'i la tram'trak'o'j'n g\u0302is la c\u0302ef'plac'o. Aktual'e est'as uz'at'a'j kvar modern'a'j kvar'aks'a'j motor'vagon'o'j en nostalgi'a \u201eretro-dezajn'o\u201d kaj du histori'a'j vagon'o'j."}, {"text_idx": "#001049", "text": "La vagon'ar'o halt'is. Dobrin al'rigard'is tra la fenestr'o de la kupe'o. Est'is et'a staci'dom'o, sed kiu \u2013 ne est'is klar'e. Vid'ebl'is nur unu'etag\u0302'a konstru'aj\u0302'o, kovr'it'a per dik'tavol'a neg\u0302'o. C\u0302irkau\u0306 g\u0302i ne est'is ali'a'j konstru'aj\u0302'o'j, kaj g\u0302i star'is sol'ec'e kiel perd'it'a infan'o c\u0302e rand'o de abism'o. La rel'voj'o zigzag'is kiel nigr'a serpent'o tra la inter'mont'aj\u0302'o. Dekstr'e est'is krut'a'j akr'a'j rok'o'j kiel grand'eg'a'j s\u0302ton'a'j kap'o'j de monstr'o'j kaj mal'dekstr'e \u2013 profund'a abism'o al river'o Iskar, kiu tie mal'supr'e arg\u0302ent'is kaj ie-tie est'is glaci'ig\u0302'int'a pro la januar'a frost'o. La neg\u0302'o kovr'is c\u0302io'n: la abism'o'n, la rok'o'j'n, la kontrau\u0306'a'n dekliv'o'n kun la mal'dens'a pin'arb'ar'o."}, {"text_idx": "#001050", "text": "La vagon'ar'o ne ek'vetur'is, kaj la hom'o'j en la kupe'o komenc'is demand'i unu la ali'a'n, kio okaz'is kaj kial la vagon'ar'o halt'is c\u0302e tiu c\u0302i et'a staci'dom'o sur la vintr'a dezert'o, tamen neni'u ven'is por dir'i al ili, kio okaz'is. La vetur'ant'o'j nur mal'trankvil'e rigard'is tra la fenestr'o. Ekster'e c\u0302io dron'is en neg\u0302'o kaj sorc\u0302'it'a silent'o: la river'o, la et'a staci'dom'o, la pin'arb'ar'o. La c\u0302iel'o est'is griz'a kiel mal'nov'a soldat'a lit'kovr'il'o, kvazau\u0306 iu stern'int'us g\u0302i'n super la inter'mont'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001051", "text": "Tiel pas'is dek au\u0306 dek kvin minut'o'j."}, {"text_idx": "#001052", "text": "\u201eEbl'e oni atend'as vagon'ar'o'n de la ali'a flank'o\u201d, dir'is la mal'jun'ul'o, kiu sid'is c\u0302e la pord'o. Li est'is vest'it'a en dik'a vilag\u0302'an'a pelt'o'jak'o, kaj super la grand'a kol'um'o vid'ebl'is nur li'a'j lip'har'o'j kaj okul'o'j nigr'a'j kiel karb'o."}, {"text_idx": "#001053", "text": "\u201eEbl'e io okaz'is\u201d, supoz'is mal'lau\u0306t'e la vir'in'o, kiu sid'is c\u0302e li. S\u0302i est'is c\u0302irkau\u0306 kvin'dek'jar'a, mal'dik'a kaj et'a. Sur la kap'o s\u0302i hav'is nigr'a'n lan'a'n kap'tuk'o'n. Lau\u0306 s\u0302i'a'j vest'o'j oni pov'is diven'i, ke s\u0302i est'as vilag\u0302'an'in'o, kiu jam de'long'e log\u0302'as en urb'o. Cert'e s\u0302i est'is unu el la vir'in'o'j, kiu'j for'las'is la vilag\u0302'o'j'n kaj nun log\u0302'as en la urb'o'j, tamen ankorau\u0306 ne al'kutim'ig\u0302'is al la urb'a viv'o. S\u0302i sur'hav'is mal'mult'e'kost'a'n nigr'a'n mantel'o'n, bot'o'j'n, el kiu'j vid'ebl'is s\u0302i'a'j nigr'a'j s\u0302trump'o'j. S\u0302i'a vizag\u0302'o aspekt'is griz'ec'a, kaj s\u0302i'a'j brun'a'j okul'o'j rigard'is kviet'e. Iam cert'e s\u0302i est'is bel'a, sed nun aspekt'is lac'a kaj mal'vigl'a. C\u0302e s\u0302i sid'is jun'ul'in'o, ebl'e lern'ant'in'o au\u0306 student'in'o. S\u0302i'a'j vang'o'j est'is roz'kolor'a'j, kaj s\u0302i'a'j okul'o'j hav'is opal'a'n bril'o'n. La jun'ul'in'o est'is mod'e vest'it'a, au\u0306 pli g\u0302ust'e s\u0302i ebl'e dezir'is est'i mod'e vest'it'a. S\u0302i sur'hav'is mal'long'a'n jak'o'n, sub kiu est'is mal'hel'rug\u0302'a pulover'o kaj tener'a blank'a bluz'o, kies kol'um'o ne est'is buton'um'it'a. S\u0302i'a'j ung'o'j est'is kolor'ig'it'a'j per pal'a roz'kolor'a lak'o. Jam pli ol hor'o'n sur s\u0302i'a'j genu'o'j kus\u0302'is mal'ferm'it'a libr'o, tamen s\u0302i ne leg'is, sed rev'em'e rigard'is tra la fenestr'o. Kun tiu'j c\u0302i mal'dik'a'j vest'o'j ebl'e s\u0302i frost'os, medit'is Dobrin, au\u0306 ebl'e la ge'jun'ul'o'j ne sent'as la frost'o'n? Ili'a sang'o bol'as. Tiu c\u0302i jun'ul'in'o memor'ig'is al Dobrin iu'n vir'in'o'n, sed kiu'n, li ne pov'is diven'i. Kvazau\u0306 li ie iam vid'is tiu'j'n c\u0302i opal'bril'a'j'n okul'o'j'n kaj tiu'n c\u0302i vizag\u0302'o'n glat'a'n kiel velur'o kaj tiu'j'n c\u0302i long'a'j'n nigr'a'j'n har'o'j'n, kiu'j liber'e fal'is sur la s\u0302ultr'o'j'n de la jun'ul'in'o. Li prov'is memor'i, al kiu vir'in'o s\u0302i simil'as, sed li ne sukces'is."}, {"text_idx": "#001054", "text": "C\u0302e Dobrin sid'is vir'o, ebl'e tri'dek'jar'a, alt'a korpulent'a kun grand'a'j fort'a'j man'o'j kaj vizag\u0302'o, kvazau\u0306 c\u0302iz'it'a el s\u0302ton'o. Li simil'is al mason'ist'o au\u0306 al arb'o'hak'ist'o. Li'a tut'a korp'o el'ig'is fort'o'n. La vir'o silent'is. En la angul'o'j de li'a'j fort'e kun'prem'it'a'j lip'o'j est'is profund'a'j sulk'o'j. Apud la vir'o sid'is li'a fil'o, ses- au\u0306 sep-jar'a kun okul'o'j kiel avel'o'j kaj kun blu'a mantel'o, kies manik'o'j est'is eg'e mal'long'a'j. La knab'o sen'c\u0302es'e mov'ig\u0302'is, star'ig\u0302'is, de'nov'e sid'ig\u0302'is kaj oft'e \u2013 oft'eg'e demand'is: \u201ePa'c\u0302j'o, kio est'as tio? Pa'c\u0302j'o, kiam ni al'ven'os?\u201d La patr'o s\u0302ajn'e ne au\u0306d'is li'n kaj nur de temp'o al temp'o prononc'is iu'n vort'o'n: \u201eBaldau\u0306 ni al'ven'os, nun silent'u.\u201d au\u0306 \u201eBon'e, bon'e.\u201d Kaj li dau\u0306r'e sen'mov'e rigard'is antau\u0306 si."}, {"text_idx": "#001055", "text": "Dobrin demand'is si'n, kie'n ili vetur'as en tiu c\u0302i frost'a januar'a tag'o kaj pri kio medit'as la patr'o, rigard'ant'e sen'mov'e antau\u0306 si."}, {"text_idx": "#001056", "text": "En la koridor'o de la vagon'o la hom'o'j komenc'is mov'ig\u0302'i. Iu el ili dir'is: \u201eEl'ir'u: la vagon'ar'o ne pov'as dau\u0306r'ig'i la vetur'ad'o'n. Fal'is lavang'o, kiu bar'is la rel'voj'o'n. Oni dir'is al ni, ke ni atend'u en la staci'dom'o, g\u0302is oni liber'ig'os la rel'o'j'n. Tie en la staci'dom'o est'as pli varm'e.\u201d"}, {"text_idx": "#001057", "text": "La hom'o'j descend'is de la vagon'ar'o kaj ek'ir'is en la neg\u0302'o al la et'a konstru'aj\u0302'o. La atend'ej'o de la staci'dom'o ne est'is grand'a, sed la hom'o'j ne est'is mult'a'j. En la mez'o de la hal'o vid'ebl'is grand'a hejt'il'o, ebl'e antau\u0306 ne'long'e plen'ig'it'a per lign'o'j, brul'ig'it'a'j, kaj nun la hejt'il'o bru'eg'is kiel vapor'lokomotiv'o."}, {"text_idx": "#001058", "text": "La hom'o'j indign'is, dir'is, ke ili rapid'as al la c\u0302ef'urb'o, de kie ili dev'as vetur'i per ali'a vagon'ar'o. Iu'j el ili dev'is ir'i al kurac'ist'o kaj mal'fru'ig\u0302'os, sed nun ili neni'o'n pov'is far'i. Ili c\u0302iu'j est'is en inter'mont'aj\u0302'o kaj sen vagon'ar'o ne pov'is dau\u0306r'ig'i la voj'o'n. Trans la river'o est'is s\u0302ose'o, sed tie ne vid'ebl'is vetur'il'o'j."}, {"text_idx": "#001059", "text": "C\u0302iu'j sid'ig\u0302'is sur la lign'a'j'n benk'o'j'n en la atend'ej'o kaj iom post iom silent'ig\u0302'is. Dobrin sid'is en la angul'o. Li rapid'is neni'e'n. De'long'e jam li ne rapid'is. De du jar'o'j li ne labor'is, kaj c\u0302u rapid'i au\u0306 ne, li neni'o'n pov'is s\u0302ang\u0302'i. De temp'o al temp'o li trov'is i'a'n labor'o'n. Li labor'is kiel mason'ist'o, post'e help'labor'ist'o en depon'ej'o, pos\u0302t'ist'o, nokt'a gard'ist'o. Li ec\u0302 vend'is bilet'o'j'n de la s\u0302tat'a loteri'o. Li hav'is neni'a'n kler'ec'o'n. Kiam li est'is infan'o, li lern'is nur en la baz'a lern'ej'o. Li'a'j ge'patr'o'j, vilag\u0302'an'o'j, analfabet'a'j, eg'e dezir'is, ke Dobrin lern'u en gimnazi'o. Post la fin'o de la baz'a lern'ej'o, la patr'o akompan'is Dobrinon en la urb'o'n kaj matrikul'is Dobrinon en gimnazi'o. La patr'o trov'is por li log\u0302'ej'o'n c\u0302e si'a'j parenc'o'j. Komenc'ig\u0302'is la lern'o'jar'o, kaj Dobrin ek'lern'is en la gimnazi'o, sed je la fin'o de septembr'o en la urb'o'n al'ven'is cirk'o \u201eAren'o\u201d. Dobrin kaj du li'a'j sam'klas'an'o'j tuj ac\u0302et'is bilet'o'j'n por la unu'a spektakl'o de la cirk'o. Ili spekt'is la cirk'prezent'o'n per grand'a interes'o kaj emoci'o. Al Dobrin tiom plac\u0302'is la cirk'o, ke la sekv'a'n tag'o'n li de'nov'e ac\u0302et'is bilet'o'n kaj de'nov'e spekt'is kiel sorc\u0302'it'a la tut'a'n prezent'ad'o'n. La unu'a'n foj'o'n en si'a viv'o li est'is en cirk'o, kaj li rest'is rav'it'a. C\u0302io, kio okaz'is sur la aren'o, hipnot'ig'is li'n. Li spekt'is gap'ant'e per larg\u0302'e mal'ferm'it'a'j okul'o'j. Neniam li supoz'is, ke la cirk'o tiel mult'e plac\u0302'os al li."}, {"text_idx": "#001060", "text": "Post kelk'a'j tag'o'j Dobrin vid'is, ke la cirk'a'j labor'ist'o'j mal'konstru'as la tend'o'n de la cirk'o kaj baldau\u0306 for'vetur'os. Sen pri'pens'i Dobrin met'is si'a'j'n aj\u0302'o'j'n en sak'o'n kaj for'vetur'is kun la cirk'o. Tiam en la cirk'o oni bezon'is help'labor'ist'o'j'n, kaj Dobrin ig\u0302'is unu el ili. Kiam oni demand'is li'n, kiom'jar'a li est'as, li mensog'is kaj dir'is, ke li est'as pli ag\u0302'a. Li ne cert'is, c\u0302u oni kred'is li'n, sed li ig\u0302'is unu el la cirk'help'ant'o'j kaj komenc'is vojag\u0302'i kun la cirk'o de urb'o al urb'o, de vilag\u0302'o al vilag\u0302'o. De tag'o al tag'o la viv'o de Dobrin en la cirk'o ig\u0302'is pli kaj pli interes'a. La cirk'o vetur'is konstant'e tra la tut'a land'o. De et'a'j urb'o'j kaj vilag\u0302'o'j en la mont'o'j g\u0302is la mar'a bord'o kaj re'e'n. Romantik'a est'is tiu c\u0302i viv'o sur rad'o'j. La liber'ec'o ebri'ig'is Dobrinon. La cirk'o vetur'is, kaj antau\u0306 li'a'j okul'o'j pas'is kamp'o'j, dens'a'j arb'ar'o'j, flor'herb'ej'o'j, lag'o'j kaj river'o'j. La cirk'o est'is en ne'kon'at'a'j pitoresk'a'j urb'et'o'j, kie renkont'is g\u0302i'n bru'a'j knab'grup'o'j, kies gaj'a'j kri'o'j akompan'is la pak'aj\u0302'vagon'o'j'n tra la strat'o'j."}, {"text_idx": "#001061", "text": "La labor'o en la cirk'o al'log'is Dobrinon, kaj li emoci'ig'it'a spekt'is c\u0302iu'j'n prezent'o'j'n. La akrobat'o'j, la j\u0302ongl'ist'o'j, la dres'ist'o'j am'is Dobrinon. Li est'is la plej jun'a en la cirk'o. Li help'is c\u0302iu'j'n, kaj ne'sent'ebl'e ili instru'is li'n j\u0302ongl'i per pilk'o'j kaj teler'o'j. Sisi, la iluzi'ist'in'o, instru'is al li iluzi'aj\u0302'o'j'n. Dobrin komenc'is sukces'e sol'a far'i iluzi'aj\u0302'o'j'n. Sisi ne nur lau\u0306d'is li'n, sed kurag\u0302'ig'is li'n per si'a sun'a rid'et'o. S\u0302i est'is nur kvin jar'o'j'n pli ag\u0302'a ol li. Sisi el'lern'is la iluzi'aj\u0302'o'j'n de si'a patr'o, kiu est'is iluzi'ist'o en la cirk'o. Dobrin est'is sorc\u0302'it'a de Sisi. S\u0302ajn'is al li, ke pli bel'a vir'in'o ol s\u0302i ne est'as en la tut'a mond'o. S\u0302i c\u0302iam ir'is sur la aren'o'n per ir'manier'o simil'a al facil'mov'a kapreol'o. Sisi sur'hav'is long'a'n nigr'a'n rob'o'n. S\u0302i'a dors'o est'is nud'a, kaj s\u0302i'a vizag\u0302'o bril'is kiel sun'a printemp'o. S\u0302i'a'j grand'a'j okul'o'j hipnot'ig'is la publik'o'n, kaj nun Dobrin diven'is, ke la jun'ul'in'o, kiu sid'is antau\u0306 li en la kupe'o, simil'as al Sisi."}, {"text_idx": "#001062", "text": "La long'a'j nigr'a'j har'o'j de Sisi est'is kiel akv'o'fal'o sur s\u0302i'a dors'o. La mirakl'a baston'et'o danc'is en s\u0302i'a'j blank'a'j man'o'j. La orkestr'o lud'is vigl'a'n melodi'o'n, kaj Sisi montr'is iluzi'aj\u0302'o'n post iluzi'aj\u0302'o. Apud s\u0302i Dobrin est'is fier'a. Li help'is al Sisi, kaj kiam la publik'o entuziasm'e aplau\u0306d'is, Dobrin cert'is, ke part'o el la aplau\u0306d'o'j est'as ankau\u0306 por li. La jar'o'j, dum kiu'j li labor'is kun Sisi, est'is por li la plej bel'a'j kaj la plej emoci'a'j. Dobrin est'is kas\u0302'e en'am'ig\u0302'int'a en Sisi, sed neniam li kurag\u0302'is konfes'i tio'n al s\u0302i, kaj nun li bedau\u0306r'is."}, {"text_idx": "#001063", "text": "La temp'o en la cirk'o flu'is kiel sabl'o, kiu fal'as el la man'plat'o'j. Dobrin dev'is ig\u0302'i soldat'o, kaj dum la soldat'serv'o en for'a sud'a region'o de la land'o li edz'ig\u0302'is al jun'ul'in'o, kiu log\u0302'is tie. Ili log\u0302'is kun'e nur du jar'o'j'n kaj divorc'is. Dobrin dezir'is dau\u0306r'ig'i la labor'o'n en la cirk'o, sed la edz'in'o insist'is, ke ili rest'u en la vilag\u0302'o. Du jar'o'j'n ili log\u0302'is en la vilag\u0302'o c\u0302e la ge'patr'o'j de la edz'in'o, sed la vilag\u0302'an'a viv'o ne plac\u0302'is al Dobrin. Li ne dezir'is okup'ig\u0302'i pri agrikultur'a labor'o, nek bred'i dom'best'o'j'n kaj sent'is si'n kiel lup'et'o en kapt'il'o. Dobrin ne kutim'is log\u0302'i en unu lok'o. Li'n al'log'is la cirk'o, la sen'c\u0302es'a vetur'ad'o, la vag'ad'o de urb'o al urb'o. Nokt'e, kiam li dorm'is c\u0302e la edz'in'o, li song\u0302'is pri la grand'a'j c\u0302arm'a'j okul'o'j de Sisi, kiu'j log'is kaj vok'is li'n. Tiu'j c\u0302i profund'a'j hel'a'j okul'o'j ebri'ig'is li'n kiel mal'nov'a pez'a vin'o. Tag'e kaj nokt'e li est'is kiel lunatik'o kaj ne sci'is, c\u0302u li est'as en la c\u0302iel'o au\u0306 sur la ter'o."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Dobrin for'las'is la famili'a'n viv'o'n kaj ir'is serc\u0302'i la cirk'o'n. Li trov'is g\u0302i'n en urb'o c\u0302e la mar'bord'o. La cirk'o pret'ig\u0302'is vojag\u0302'i al Turki'o, sed kiam al'ven'is la tag'o de la for'vetur'o al Istanbulo, Dobrin kompren'is, ke li ne for'vetur'os. Oni ne dir'is al li, kial li ne vetur'os kun la cirk'o. Tio sen'esper'ig'is kaj prem'is li'n. Obsed'is li'n profund'a c\u0302agren'o. C\u0302iu'j cirk'art'ist'o'j kaj Sisi for'vetur'is per s\u0302ip'o al Istanbulo, kaj Dobrin rest'is en la haven'o kaj long'e rigard'is la s\u0302ip'o'n, kiu simil'e al blank'a vizi'o mal'aper'is al la horizont'o."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Tiel Dobrin dis'ig\u0302'is de la la cirk'o kaj komenc'is vag'i tra la land'o. Li prov'is divers'a'j'n meti'o'j'n, sed neni'o plac\u0302'is al li. Li sent'is c\u0302agren'o'n pro la cirk'o. Iom post iom li mal'jun'ig\u0302'is kaj komenc'is dir'i al si mem: neni'o'n mi sukces'is en la viv'o, mi ne hav'as famili'o'n, infan'o'j'n, mi ne ek'posed'is meti'o'n, mi c\u0302io'n disip'is. Nun mi simil'as al foli'o, dis's\u0302ir'it'a de la arb'o, blov'it'a de la vent'o tie'n-re'e'n. Mi'a tut'a viv'o pas'is kiel en song\u0302'o. De temp'o al temp'o li memor'is la gaj'a'j'n tag'o'j'n en la cirk'o, la grand'a'j'n c\u0302arm'a'j'n okul'o'j'n de Sisi. De'long'e neni'o'n li au\u0306d'is pri s\u0302i. Li ne sci'is, c\u0302u s\u0302i est'as viv'a, kie s\u0302i est'as kaj kio'n s\u0302i far'as. Li dezir'is memor'i s\u0302i'n jun'a, tia, kia li vid'is s\u0302i'n la unu'a'n foj'o'n, kiam s\u0302i simil'is al sun'a printemp'o. Oft'e li dir'is al si mem: ebl'e tia est'as mi'a sort'o \u2013 vag'i de urb'o al urb'o. Tamen pli grav'as, ke mi est'as viv'a kaj san'a. Ver'e neni'o'n mi sukces'is en la viv'o, tamen se mi est'us sukces'int'a, kia est'us la senc'o; kio est'us pli bon'a, se mi sukces'int'us konstru'i dom'o'n, hav'i profesi'o'n, au\u0306 se mi hav'us pli da mon'o. C\u0302u ne est'as pli grav'e, ke la hom'o'j am'as mi'n kaj am'as mi'n tia, kia mi est'as? Mi help'is ili'n, kaj ili memor'os mi'n."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Dobrin s\u0302at'is observ'i la hom'o'j'n. Li prov'is diven'i, kia'j ili est'as, kio'n ili labor'as, kio g\u0302oj'ig'as au\u0306 turment'as ili'n. Kaj nun, kiam li sid'is en la atend'ej'o de la et'a staci'dom'o, li observ'is la hom'o'j'n c\u0302irkau\u0306 si. Mult'a'j el ili sid'is silent'e zorg'mien'e, kvazau\u0306 ili hav'us sur si'a'j dors'o'j sak'o'j'n plen'a'j'n je s\u0302ton'o'j. Ili simil'is al best'o'j, ferm'it'a'j en kag\u0302'o'j kiel la simi'o'j kaj leon'o'j iam en la cirk'o. La hom'o'j en la atend'ej'o kvazau\u0306 ek'tim'is kaj ne kurag\u0302'is ek'rid'et'i. Ver'e, nun ili est'is en la kapt'il'o de la vintr'o. La dik'tavol'a neg\u0302'o kovr'is c\u0302io'n, kaj neni'u sci'is, kiam oni sukces'os liber'ig'i la rel'voj'o'n de la lavang'o, au\u0306 kiam ili sukces'os el'ir'i el tiu c\u0302i vintr'a dezert'o kaj kiom da temp'o ili atend'os en tiu c\u0302i mal'pur'a atend'ej'o. C\u0302i tie ver's\u0302ajn'e dum mult'a'j jar'o'j oni ne pur'ig'is. Sur la cement'a plank'o est'is mal'hel'a'j makul'o'j. La fenestr'o'j ne est'is lav'it'a'j. La mur'o'j, kiu'j iam est'is flav'a'j, nun aspekt'is brun'a'j, kaj sur ili est'is grat'it'a'j mal'dec'a'j vort'o'j. Dobrin ne kutim'is rest'i long'e en ferm'it'a'j ej'o'j. Ili turment'is li'n, kaj li sent'is, ke la aer'o ne sufic\u0302'as. Tiu c\u0302i atend'ej'o kun la mal'gaj'a'j hom'o'j sid'ant'a'j en g\u0302i simil'is al la mond'o. Kvazau\u0306 la tut'a mond'o est'us grand'eg'a atend'ej'o, en kiu c\u0302iu'j atend'as, ke okaz'os io, sed kio, neni'u sci'as."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Dobrin observ'is la hom'o'j'n kaj ne'vol'e re'memor'is la cirk'o'n. Tiel en la cirk'o la publik'o sid'is kaj atend'is la komenc'o'n de la spektakl'o. Ili atend'is, ke iu rid'ig'u ili'n kaj montr'u al ili mirakl'o'j'n. La hom'o'j ne dev'as c\u0302iam est'i serioz'a'j. Kial mi ne rid'ig'u ili'n? dir'is al si mem Dobrin. Li c\u0302iam port'is kelk'a'j'n pilk'o'j'n, kaj kiam li ek'enu'is, li j\u0302ongl'is per ili. Dum la jar'o'j tio ig\u0302'is li'a kutim'o. Li star'ig\u0302'is de la benk'o, el'pren'is el la sak'o la pilk'o'j'n kaj komenc'is j\u0302ongl'i. La pilk'o'j flug'is unu post la ali'a. Dobrin lert'e kapt'is ili'n kaj post'e de'nov'e j\u0302et'is ili'n supr'e'n. C\u0302iu'j en la atend'ej'o komenc'is rigard'i li'n. Ili'a'j rigard'o'j ek'bril'is, ili kvazau\u0306 forges'is la mal'varm'o'n kaj la zorg'o'j'n kaj ek'rid'et'is kiel infan'o'j, kor'e kaj sincer'e. Est'is iu'j, kiu'j rigard'is Dobrinon mal's\u0302at'e, mok'e. Ili'a'j mal'kar'a'j rigard'o'j kvazau\u0306 demand'is: kiu est'as tiu c\u0302i frenez'ul'o? Tamen Dobrin dau\u0306r'ig'is inspir'e kaj gaj'e j\u0302ongl'i. Post kelk'a'j minut'o'j li c\u0302es'ig'is kaj riverenc'is al la publik'o. Oni komenc'is aplau\u0306d'i li'n. Tio kurag\u0302'ig'is Dobrinon kaj li decid'is dau\u0306r'ig'i la spektakl'o'n. Ja, li hav'is talent'o'n amuz'i la hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#001068", "text": "\u201eKaj nun, sinjor'in'o'j kaj sinjor'o'j, dum ni atend'os c\u0302i tie kaj ke vi ne enu'u, mi montr'os al vi kelk'a'j'n iluzi'aj\u0302'o'j'n\u201d, dir'is Dobrin al la hom'o'j en la atend'ej'o. Du au\u0306 tri person'o'j dir'is: \u201eBrav'e, brav'e. Ja, jen gaj'a hom'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001069", "text": "\u201eVi spekt'u atent'e, c\u0302ar post'e mi demand'os vi'n, kiel mi far'is g\u0302i'n.\u201d Dobrin el'pren'is el si'a pos\u0302'o tuk'o'n kaj montr'is g\u0302i'n al la hom'o'j. La tuk'o est'is ordinar'a, blank'a. Post'e subit'e el la tuk'o Dobrin el'pren'is pom'o'n. Post'e la tuk'o trans'form'ig\u0302'is en buked'o'n el paper'a'j divers'kolor'a'j flor'o'j."}, {"text_idx": "#001070", "text": "La hom'o'j rigard'is Dobrinon per larg\u0302'e mal'ferm'it'a'j okul'o'j, kaj ili'a'j vizag\u0302'o'j kvazau\u0306 lum'is. Post'e Dobrin de'met'is si'a'n c\u0302apel'o'n kaj montr'is g\u0302i'n al la hom'o'j, kiu'j vid'is, ke en g\u0302i est'as neni'o. Tamen post sekund'o Dobrin el'pren'is el la c\u0302apel'o pom'o'n. Est'is ne'kred'ebl'e."}, {"text_idx": "#001071", "text": "\u201eKaj nun\u201d, li proksim'ig\u0302'is al la jun'ul'in'o kun la grand'a'j okul'o'j, kun kiu li est'is en unu sam'a kupe'o, \u201emi demand'os tiu'n c\u0302i jun'a'n sinjor'in'o'n, kiom'a est'as la hor'o?\u201d Dobrin ek'star'is antau\u0306 la jun'ul'in'o kaj afabl'e demand'is: \u201eEstim'at'a sinjor'in'o, c\u0302u vi pov'us dir'i al mi, kiom'a est'as la hor'o?\u201d"}, {"text_idx": "#001072", "text": "Iom si'n'g\u0302en'e kaj rug\u0302'ig'it'a s\u0302i lev'is la kap'o'n. Post'e s\u0302i rigard'is si'a'n brak'o'n, sed tim'e ek'kri'is: \u201eMi perd'is mi'a'n brak'horlog\u0302'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001073", "text": "Tiam Dobrin el'pren'is el la pos\u0302'o de si'a mantel'o la brak'horlog\u0302'o'n de la jun'ul'in'o."}, {"text_idx": "#001076", "text": "\u201eBon'vol'u\u201d, dir'is Dobrin kaj don'is al s\u0302i la brak'horlog\u0302'o'n. \u201eBon'e gard'u g\u0302i'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001077", "text": "C\u0302iu'j en la atend'ej'o ek'rid'is. En tiu c\u0302i moment'o al Dobrin proksim'ig\u0302'is la et'a knab'o, kiu vetur'is kun si'a patr'o. La knab'o kun avel'simil'a'j okul'o'j, kiu konstant'e demand'is si'a'n patr'o'n pri io au\u0306 ali'a, sed la patr'o ne hav'is em'o'n respond'i al li. La knab'o ek'star'is c\u0302e Dobrin kaj dir'is: \u201eO'c\u0302j'o sorc\u0302'ist'o, c\u0302u vi pov'as c\u0302io'n?\u201d"}, {"text_idx": "#001078", "text": "\u201eTiam far'u tiel kaj re'ven'ig'u mi'a'n pa'nj'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001079", "text": "La knab'o etend'is man'o'n kaj don'is al Dobrin mon'er'o'n, ver's\u0302ajn'e por pag'i la komplez'o'n. Dobrin mir'is. Li ne sci'is kio'n respond'i kaj kio'n far'i. En tiu c\u0302i moment'o star'ig\u0302'is la patr'o de la knab'o kaj proksim'ig\u0302'is al ili."}, {"text_idx": "#001080", "text": "\u201eNe au\u0306skult'u li'n\u201d, dir'is la patr'o al Dobrin."}, {"text_idx": "#001081", "text": "La patr'o man'pren'is la knab'o'n, sed la knab'o dau\u0306r'ig'is pet'i Dobrinon:"}, {"text_idx": "#001082", "text": "Dobrin rigard'is la knab'o'n kaj ne pov'is kompren'i, pri kio tem'as. La patr'o far'is pas\u0302'o'n al Dobrin kaj komenc'is mal'lau\u0306t'e klar'ig'i al li: \u201eAntau\u0306 kelk'a'j monat'o'j mi'a edz'in'o for'las'is ni'n kaj for'vetur'is kun iu vir'o. Mi kaj la fil'o rest'is sol'a'j, kaj nun mi ne sci'as kio'n far'i. La fil'o konstant'e demand'as mi'n, kie est'as pa'nj'o, kaj serc\u0302'as s\u0302i'n. Kiam ni renkont'as iu'n, la fil'o demand'as li'n pri pa'nj'o. Nun ni vetur'as al la c\u0302ef'urb'o. Mi ir'as serc\u0302'i labor'o'n. Mi est'as mason'ist'o, kaj la fil'o vetur'as kun mi. Mi zorg'as pri li. Mi ne sci'as, c\u0302u en la c\u0302ef'urb'o mi trov'os labor'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001083", "text": "Dobrin rigard'is ili'n. La knab'o sincer'e opini'is, ke Dobrin est'as la bon'a sorc\u0302'ist'o, kiu pov'as far'i mirakl'o'j'n. En la knab'o cert'e vek'ig\u0302'is la esper'o, ke Dobrin spert'as re'trov'i ne nur perd'it'a'j'n horlog\u0302'o'j'n, sed ankau\u0306 perd'it'a'j'n patr'in'o'j'n."}, {"text_idx": "#001084", "text": "En Franci'o, kiel kon'at'e, oni am'as trakt'i si'n bon'e kaj, en grav'a'j okaz'o'j, oni ne hezit'as mal'kork'i botel'o'j'n da c\u0302ampan'o. La log\u0302'ant'ar'o de la apud'a Italio, c\u0302ef'e ek'de la komenc'o de la ekonomi'a kriz'o, jam inklin'as pli oft'e al la sub'ten'o de lok'a'j kaj ne tiom mult'e'kost'a'j botel'o'j da spumante (s\u0302au\u0306m'vin'o). I'o'n komun'a'n hav'as tamen la du land'o'j: terur'e grand'a'n kvant'o'n, fin'e de la celebr'ad'o'j, de kork'o'j, destin'at'a'j kutim'e (kaj sen'glor'e) al la rub'uj'o."}, {"text_idx": "#001085", "text": "Por ig'i la propr'a'j'n g\u0302oj'a'j'n moment'o'j'n iom pli \u201eekologi'e el'ten'ebl'a'j\u201d, oni invit'as jam de kelk'a'j jar'o'j la trink'int'ar'o'n pri'memor'i ag'o'n simpl'a'n, sed tre alt'valor'a'n: kun'met'i la kork'o'j'n, ali'vort'e ili'n kolekt'i, anstatau\u0306 ili'n for'j\u0302et'i en rub'aj\u0302'o'n. Kork'o est'as fakt'e material'o plur-uz'a, fleks'ebl'a, eg'e valor'a kaj inter'ali'e tut-natur'a. G\u0302i est'as komplet'e re'cikl'ig'ebl'a kaj tial re'util'ig'ebl'a en plur'a'j sektor'o'j, ne'last'e tiu'j de konstru'ad'o (por la pret'ig'o de izol'a'j kaj son-imun'ig'a'j panel'o'j au\u0306 granul'aj\u0302'o'j) kaj pied'vest'ad'o (kalkan'um'o'j, sub'pland'o'j). C\u0302e la lum'o de c\u0302io c\u0302i, neniom kost'as, mal'e tre'eg'e util'as, ne for'j\u0302et'i la kork'o'j'n de la botel'o'j, kiu'j'n oni mal's\u0302top'ad'as dum kiu ajn fest'o'temp'o."}, {"text_idx": "#001086", "text": "C\u0302iu'jar'e en Italio la vin'industri'o en'met'as en la merkat'o'n 1,2 miliard'o'j'n da kork'o'j, kiu'j respond'as al 7000 tun'o'j da komplet'e re'cikl'ig'ebl'a material'o. De la c\u0302ef'urb'o Romo g\u0302is plej et'et'a vilag\u0302'o, oni c\u0302ial mal's\u0302top'as vin'botel'o'j'n: tio c\u0302ef'e okaz'as dum la krist'nask'a fest'o'temp'o, dum la pint'o de la konsum'ad'o de la s\u0302au\u0306m'vin'o kutim'e koincid'as kun la nov'jar'a celebr'ad'o."}, {"text_idx": "#001087", "text": "La re'cikl'a projekt'o nom'ig\u0302'as Tappoachi?[tapoaki\u0301], kies bon'a traduk'o esperant'e'n pov'us est'i \u201eS\u0302top'il'o-al-kiu?\u201d. La vort'lud'o alud'as la em'o'n de la ital'o'j uz'i ironi'e la vort'o'n \u201es\u0302top'il'o\u201d (ital'e tappo) por indik'i mal'alt'a'n, do ne grav'a'n person'o'n. La iniciat'o hav'ebl'as en plur'a'j urb'o'j, c\u0302ef'e en la nord'o, kun'labor'e kun la lok'a'j respond'ec'ul'o'j pri t.n. divers'ig'it'a kolekt'o de kork'o'j kaj ties sekv'a re'cikl'ig\u0302'o. La unu'a tia'spec'a kampanj'o est'is en 2009 en la ven'et'a urb'et'o Valdobbiadene, patr'uj'o de la s\u0302au\u0306m'vin'o prosecco [proseko]. La kolekt'ad'o de kork'o'j est'as ebl'ig'at'a pro la c\u0302e'est'o de apart'a'j uj'o'j en c\u0302iu'j al'ig\u0302'int'a'j komun'um'o'j."}, {"text_idx": "#001088", "text": "La ret'ej'o de la kampanj'o, kun interes'a'j inform'o'j, don'it'aj\u0302'o'j (kvankam ital'lingv'a'j) kaj fot'o'j, est'as . La slogan'o de la kampanj'o est'as: \u201eKork'o est'as komplet'e re'cikl'ig'ebl'a. Kolekt'ant'e g\u0302i'n, vi sub'ten'os la medi'o'n kaj projekt'o'j'n soci'e util'a'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#001089", "text": "Not'o de la redaktor'o: grav'as varb'i por la re'cikl'ig'o de kork'o'j! Oni ne hezit'u uz'i Inter'ret'o'n por facil'e trov'i adres'o'j'n de centr'o'j de re'cikl'ig'o de kork'o'j en mult'e da land'o'j."}, {"text_idx": "#001090", "text": "En novembr'o pas'int'jar'e est'is inau\u0306gur'it'a memor'ig'il'o en Presheva, sud'a Serbi'o, region'o log\u0302'at'a plej'part'e de alban'etn'ul'o'j. La monument'o memor'ig'is pri 27 alban'o'j fal'int'a'j en 2001 dum ribel'o por sen'de'pend'ig'i la region'o'n de Presheva, Medvegjia kaj Bujanovac kaj al'ig'i g\u0302i'n al Kosovo."}, {"text_idx": "#001091", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la serb'a reg'ist'ar'o amnesti'is eks'a'j'n membr'o'j'n de la Naci'liber'ig'a Arme'o Alban'a, fal'ig'is la monument'o'n en januar'o s\u0302tat'a'j g\u0302endarm'o'j."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Protest'is alban'o'j, inkluziv'e de la parlament'an'in'o Jozefina Topalli: \u201eTiu ag'o re'memor'ig'as pri Milos\u0302evic\u0302o kaj kontrau\u0306'as eu\u0306rop'ec'a'j'n princip'o'j'n, esprim'ant'e ankorau\u0306'foj'e la alban'o'fobi'o'n de ni'a'j najbar'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001093", "text": "S\u0302i dau\u0306r'ig'is: \u201eLa fal'ig'o de la monument'o pli alt'e'n lev'os la spirit'o'n de la unu'ig\u0302'o de la alban'o'j en c\u0302iu'j teritori'o'j log\u0302'at'a'j de ili.\u201d"}, {"text_idx": "#001094", "text": "La c\u0302ef'ministr'o de Kosovo, Hashim Thac\u0302i, atent'ig'is: \u201eLa mal'am'o de serb'o'j al alban'o'j est'as ankorau\u0306 viv'a, kio en'dang\u0302er'ig'as la jam komenc'ig\u0302'int'a'n politik'a'n dialog'o'n inter Kosovo kaj Serbi'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001095", "text": "Skender Destani, membr'o de la asemble'o en Presheva, pet'is pri \u201etrankvil'ec'o kaj trakt'ad'o'j kun la reg'ist'ar'o de Serbi'o por trov'i pli raci'a'n solv'o'n de la problem'o'j ekzist'ant'a'j c\u0302i tie.\u201d"}, {"text_idx": "#001096", "text": "En Au\u0306strio log\u0302'as 8,4 milion'o'j da person'o'j, el kiu'j 5,36 milion'o'j est'as katolik'o'j. Pli ol 50 000 katolik'o'j en Au\u0306strio for'las'is per deklar'o si'a'n eklezi'o'n dum 2012 \u2013 la tri'e plej grand'a nombr'o en la histori'o de tiu organiz'aj\u0302'o. Ankau\u0306 la nombr'o de al'ig\u0302'o'j est'as drast'e pli mal'grand'a ol la nombr'o de la mort'int'o'j. Se tiu evolu'o dau\u0306r'os, post cent jar'o'j tiu kred'ant'ar'o est'os tut'e mal'aper'int'a. Jam nun nur c\u0302iu dek'a regul'e vizit'as la mes'o'j'n. Oft'e nur dum grav'a'j ceremoni'o'j kiel ge'edz'ig\u0302'o'j kaj en'ter'ig'o'j oni vid'as preg\u0302'ej'o'n de intern'e. Kelk'a'j ne plu vol'as pag'i la \u201eeklezi'a'n impost'o'n\u201d kaj eks'membr'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Kontrau\u0306'e, dau\u0306r'e kresk'as la nombr'o de la ne'kred'ant'o'j \u2013 jam pli ol unu milion'o. La \u201eliber'pens'ant'o'j\u201d fond'is ret'a'n portal'o'n freidenker.at, kie unu'ig\u0302'as ne-religi-em'ul'o'j kaj human'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001099", "text": "\u201eTiom valor'as ni'a voc\u0302'o\u201d: per tiu'j vort'o'j, leg'ebl'a'j en la ital'a en reklam'o sur neces'ej'a paper'o, komenc'ig\u0302'is protest'o de ital'a'j Erasm'us-student'o'j."}, {"text_idx": "#001100", "text": "Erasm'us-student'o'j est'as tiu'j, kiu'j pas'ig'as universitat'a'n jar'o'n, au\u0306 kutim'e mal'pli long'a'n period'o'n, en ali'a eu\u0306rop'a land'o. C\u0302io c\u0302i por lern'i la lok'a'n lingv'o'n, sekv'i kurs'o'j'n au\u0306 ec\u0302 plen'um'i esplor'o'j'n rilat'a'j'n al ili'a fak'o."}, {"text_idx": "#001101", "text": "Pivot'is la protest'o c\u0302irkau\u0306 la rajt'o voc\u0302'don'i. La ital'a leg\u0302'ar'o postul'as, ke ekster'land'e rajt'as voc\u0302'don'i nur civit'an'o'j, kiu'j pro grav'a kial'o lok'is oficial'e kaj definitiv'e si'a'n rezid'ej'o'n en ali'a'n land'o'n. En tiu'j okaz'o'j, oni registr'ig\u0302'as c\u0302e la lok'a ambasad'ej'o kaj sam'temp'e, dev'ig'e, al'ig\u0302'as al la Asoci'o de Ital'o'j Rezid'ant'a'j Ekster'land'e (Air'e)."}, {"text_idx": "#001102", "text": "Tio signif'as, ke ital'o'j, kiu'j si'n trov'as provizor'e ali'land'e pro turism'o, labor'o au\u0306 ali'a'j kial'o'j, ne pov'ant'e est'i membr'o'j de Air'e, ne rajt'as voc\u0302'don'i. Ili dev'as ating'i si'a'n rezid'a'n komun'um'o'n en la patr'uj'o, okaz'e de la divers'a'j balot'o'j, por esprim'i si'a'n politik'a'n prefer'o'n."}, {"text_idx": "#001103", "text": "Tiu situaci'o, al ital'o'j bon'e kon'at'a, dau\u0306r'as de mult'a'j jar'dek'o'j. Kiu ne pov'as au\u0306 ne vol'as vojag\u0302'i al la patri'o, akcept'as simpl'e kaj bon'vol'e si'n de'ten'i. Kaj neni'u, almenau\u0306 g\u0302is nun, plend'is pro supoz'at'a \u201ediskriminaci'o\u201d. Tamen tiu'n vort'o'n, iom eksces'e, nun s\u0302at'as uz'i la ital'a'j student'o'j por prav'ig'i si'a'n protest'o'n."}, {"text_idx": "#001104", "text": "La reg'ist'ar'o, per'e de ministr'in'o Anna Maria Cancellieri, respond'is al la 25 000 ge'jun'ul'o'j, ke ili'a pet'o, kvankam kompren'ebl'a, tut'e ne pov'as est'i konsider'at'a: la leg\u0302'o est'as klar'a kaj ne permes'as trov'i el'ir'voj'o'n."}, {"text_idx": "#001105", "text": "La student'o'j pet'is inter'ali'e la ebl'o'n voc\u0302'don'i per'e de lok'a'j konsul'ej'o'j au\u0306, pli simpl'e, se ne per inter'ret'o, per ordinar'a pos\u0302t'o, kiel jam voc\u0302'don'as en la tut'a mond'o membr'o'j de Air'e. Sed tio ne real'ig'ebl'is c\u0302ar, lau\u0306 Cancellieri, tio kre'us komplik'a'n situaci'o'n kaj mank'as temp'o antau\u0306 la ven'ont'a'j elekt'o'j por c\u0302io'n organiz'i por mil'o'j da ekster'land'a'j ital'o'j."}, {"text_idx": "#001106", "text": "Por tiu'j, kiu'j vol'as re'ven'i al Italio por voc\u0302'don'i, oni promes'is 70 % rabat'o'n je la flug'o'j de la kompani'o Alitalia. Tamen la sol'a ver'a solv'o rest'as al'ig\u0302'i al Air'e. Ali'flank'e tio ebl'as nur post 365 tag'o'j ekster'land'e kaj do ne valid'as por la pli'mult'o de la Erasm'us-student'o'j."}, {"text_idx": "#001107", "text": "Do, spit'e al tiom ne'kutim'a voc\u0302'don'em'o, mult'a'j ital'o'j rest'as eksklud'it'a'j el la balot'o'j. La el'ir'ont'a c\u0302ef'ministr'o Mario Mont'i, iel kontrau\u0306'ant'e si'a'n ministr'in'o'n, pet'is, ke oni far'u plej'ebl'o'n por ke la student'o'j voc\u0302'don'u."}, {"text_idx": "#001108", "text": "Tamen s\u0302ajn'as, ke c\u0302io est'os prokrast'it'a. Unu'e c\u0302ar Mont'i, post politik'o de nur s\u0302ajn'e san'ig'a tiel nom'at'a au\u0306ster'o, ne trov'as nun'temp'e apog'o'n por si'a'j ide'o'j. Du'e, c\u0302ar ne ver's\u0302ajn'as, ke apenau\u0306 25 000 voc\u0302'o'j rimark'ebl'e influ'os la rezult'o'j'n de la elekt'o'j."}, {"text_idx": "#001109", "text": "Not'ind'as, ke rapid'e dis'vast'ig\u0302'is per'e de soci'a'j ret'ej'o'j nov'aj\u0302'o'j pri la protest'o. Ankau\u0306 eu\u0306rop'a'j instituci'o'j, respekt'ant'e la suveren'ec'o'n de c\u0302iu land'o pri balot'o'j kaj simil'a'j afer'o'j, tamen sub'ten'is la pet'o'n de la student'o'j'n, taks'ant'e g\u0302i'n g\u0302ust'a."}, {"text_idx": "#001110", "text": "Mal'pli ol kvin jar'o'j'n hav'as brit'o'j por decid'i, c\u0302u ili vol'as rest'i membr'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o. La brit'a c\u0302ef'ministr'o, David Cameron [ka\u0301meron], anonc'is en januar'o, ke okaz'os g\u0302is la fin'o de 2017 \u201een/ekster\u201d-referendum'o, por ke la brit'a popol'o verdikt'u, c\u0302u rest'i en la uni'o au\u0306 c\u0302u elekt'i ekzist'o'n ekster g\u0302i."}, {"text_idx": "#001111", "text": "Nepr'as atent'ig'i, ke la referendum'o de'pend'as de enorm'a kaj neniel cert'a se-o. G\u0302i okaz'os, nur se la nun koalici'e reg'ant'a Konservativ'a Parti'o de Cameron venk'os en naci'a'j elekt'o'j en maj'o 2015. Se mal'venk'os la konservativ'ul'o'j, kaj se pov'o'n gajn'os la c\u0302ef'opozici'a Labor'ist'a Parti'o, au\u0306 se tem'os de'nov'e pri koalici'o, ver's\u0302ajn'e ne okaz'os referendum'o, au\u0306 g\u0302i est'os prokrast'it'a."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Fakt'e nek Cameron person'e nek la Labor'ist'a au\u0306 la pli mal'grand'a sed koalici'e en'plekt'it'a Liberal'demokrat'a Parti'o'j dezir'as referendum'o'n. Ili vol'as, ke Briti'o rest'u membr'o de EU. Ili sci'as, ke la politik'a kaj, pli grav'e, la ekonomi'a est'ont'ec'o kaj prosper'o de Briti'o intim'e kun'lig'ig\u0302'as kun la uni'o."}, {"text_idx": "#001113", "text": "Tamen pro parti'politik'a'j kial'o'j Cameron sent'is si'n dev'ig'it'a ced'i al dekstr'em'a'j voc\u0302'o'j en si'a parti'o, kiu'j si'a'vic'e tim'as la influ'o'n de la mal'favor'a propagand'o, ver'dir'e venen'o, el'pump'at'a tag'o'n post tag'o, semajn'o'n post semajn'o, de la por'brit'a'j, kontrau\u0306'brusel'a'j bulvard'a'j gazet'ac\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001114", "text": "Ceter'e nervoz'ig\u0302'is la dekstr'em'ul'o'j en la parti'o de Cameron pro nov'a kontrau\u0306'uni'a parti'o. Ili sci'as, ke la t.n. Sen'de'pend'ig'a Parti'o de la Unu'ig\u0302'int'a Reg\u0302'land'o pli bon'e harmoni'as kun la nun'a ekster-eu\u0306rop'a etos'o flar'ebl'a en la land'o. Efektiv'e, se okaz'us morgau\u0306 en/ekster-referendum'o, g\u0302is vi leg'us c\u0302i tiu'j'n vort'o'j'n, Briti'o ne plu est'us EU-an'o."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Pro la popular'ec'o de la sen'de'pend'ig'a parti'o, kaj pro la mal'popular'ec'o \u2013 kaj plen'a fiask'o \u2013 de la ekonomi'a t.n. politik'o de Cameron, la dekstr'em'a'j deput'it'o'j en li'a parti'o antau\u0306'vid'as post la ven'ont'a'j elekt'o'j sen'labor'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Tial ili dev'ig'is la c\u0302ef'ministr'o'n promes'i referendum'o'n part'e por direkt'i la atent'o'n de la publik'o for de la ekonomi'a katastrof'o, part'e por sub'fos'i la sen'de'pend'ig'a'n parti'o'n."}, {"text_idx": "#001117", "text": "Jen strategi'o (se frenez'aj\u0302'o tia'n vort'o'n merit'as) risk'o'plen'a. Anstatau\u0306 atend'i por vid'i, kiel aspekt'os post kvin jar'o'j eventual'e re'form'it'a, post'kriz'a Eu\u0306rop'o, Cameron promes'is nun referendum'o'n pri organiz'aj\u0302'o, kiu sen'dub'e inter'temp'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os kaj evolu'os."}, {"text_idx": "#001118", "text": "Ne mir'ig'e, do, ke opini'o-sond'aj\u0302'o'j en divers'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j, re'ag'e al la anonc'o de Cameron, indik'is, ke civit'an'o'j tra la uni'o neniel perturb'ig\u0302'os, se la kverel'em'a'j, postul'em'a'j brit'o'j re'tir'ig\u0302'os al si'a insul'o-kastel'o kaj ferm'os mal'antau\u0306 si la lev'pont'o'n."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Ironi'e, c\u0302ar dum skot'o'j cel'as sen'de'pend'ig\u0302'i de Briti'o (per referendum'o en 2014), kaj dum signif'a angl'a minoritat'o volont'e adiau\u0306'us la plend'em'a'j'n skot'o'j'n, tiel Briti'o vol'as sen'de'pend'ig\u0302'i de Eu\u0306rop'o, kies civit'an'o'j volont'e adiau\u0306'us al la plend'em'a'j brit'o'j."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Do kia sort'o por sen'eu\u0306rop'a Briti'o? La sen'de'pend'ig'a parti'o, kaj la dekstr'em'a'j konservativ'ul'o'j, rev'as pri flor'ant'a komerc'o kun iam'a'j land'o'j de la brit'a imperi'o. Cel'at'a tiel est'as sukces'a, sen'de'pend'a naci'o, ili dir'as, kia Norvegi'o au\u0306 Svis'land'o."}, {"text_idx": "#001121", "text": "Tamen mi prognoz'as, kiel mi skrib'is ali'lok'e, ke la insul'ar'o far'ig\u0302'os flos'ant'a muze'o, plen'a de pas'int'ec'o, mal'plen'a de est'ont'ec'o. Vizit'os la muze'o'n turist'o'j el pli prosper'a'j land'o'j. Ili ven'os, c\u0302ar, kiel mi iam au\u0306d'is: \u201eNi hav'as pli da histori'o ol ili\u201d. Diabl'e: kun tia'j opini'o'j, kiu bezon'as Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n?"}, {"text_idx": "#001125", "text": "En januar'o la au\u0306str'o'j voc\u0302'don'is por re'ten'i la ses'monat'a'n dev'ig'a'n soldat'serv'o'n por c\u0302iu'j vir'o'j. Rest'os ankau\u0306 la ebl'o anstatau\u0306'e civil'serv'i nau\u0306 monat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Part'o'pren'is en la \u201epopol'a pri'demand'ad'o\u201d 50 % de la rajt'ig'it'o'j. El tiu'j 40 % voc\u0302'don'is por profesi'a arme'o, sed 60 % prefer'is dau\u0306r'ig'i la nun'a'n sistem'o'n."}, {"text_idx": "#001127", "text": "G\u0302is 1955 Au\u0306strio ne est'is liber'a land'o. La orient'a part'o est'is okup'at'a de la sovetia arme'o, la okcident'a'j federaci'a'j land'o'j de la arme'o'j de Franci'o, Briti'o kaj Uson'o."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Lau\u0306 la traktat'o de 1955 la fremd'a'j soldat'o'j dev'is for'las'i Au\u0306strion. Kre'it'a est'is au\u0306str'a arme'o kun tri task'o'j: defend'i la lim'o'j'n, protekt'i la instituci'o'j'n de la s\u0302tat'o kaj garanti'i la intern'a'n sekur'ec'o'n kaj help'i okaz'e de katastrof'o'j."}, {"text_idx": "#001129", "text": "Kiam dis'fal'is Jugoslavio en 1991, defend'o'cel'e amas'ig\u0302'is c\u0302e la sud'a land'lim'o 7700 au\u0306str'a'j soldat'o'j, 150 tank'o'j kaj 60 pli'a'j arme'vetur'il'o'j."}, {"text_idx": "#001130", "text": "En 1965 est'is star'ig'it'a batalion'o por sub'ten'i ekster'land'e Unu'ig\u0302'int'a'j'n Naci'o'j'n (UN). G\u0302is nun en 90 000 okaz'o'j au\u0306str'a soldat'o au\u0306 soldat'in'o serv'is kadr'e de UN, de Eu\u0306rop'a Uni'o, de la Organiz'aj\u0302'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'o en Eu\u0306rop'o au\u0306 de Partner'ec'o por Pac'o."}, {"text_idx": "#001132", "text": "En Au\u0306strio reg'as koalici'o el la Social'demokrat'a Parti'o (SP) kaj la Popol'a Parti'o (PP). La social'demokrat'o'j pled'is por profesi'a arme'o, malgrau\u0306 tio ke g\u0302is antau\u0306 du jar'o'j ili prefer'is g\u0302eneral'a'n soldat'serv'o'n."}, {"text_idx": "#001133", "text": "Mal'e PP argument'is por la g\u0302eneral'a soldat'serv'o: g\u0302is antau\u0306 du jar'o'j ili prefer'is profesi'a'n arme'o'n. Fakt'e en Au\u0306strio ekzist'as ambau\u0306. Est'as 16 000 profesi'a'j soldat'o'j kaj nur 10 000 rekrut'o'j, kiu'j serv'as dum ses'monat'a baz'a trejn'ad'o."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Nun c\u0302iu'j parti'o'j promes'as re'form'i la arme'o'n. Ili jam oft'e promes'is."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Fin'e de januar'o la tut'a mond'o sub instig'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) celebr'is la inter'naci'a'n holokau\u0306st'a'n memor'tag'o'n. Tut'e bon'e est'as c\u0302iu'jar'e memor'ig'i la event'o'j'n de 1939-1945, por ke oni neniam forges'u. Sed kiam fin'fin'e ven'os tag'o por funebr'i pri la milion'o'j, kiu'j pere'is en Rusio inter 1929 kaj 1939? Kiam oni en'konduk'os memor'tag'o'n pri tiu'j, kiu'j est'is buc\u0302'it'a'j en Kongo fin'e de la 19a, komenc'e de la 20a jar'cent'o? Kiam oni kre'os tag'o'n por memor'ig'i pri la \u201eamerik'a genocid'o\u201d, kiu mort'ig'is plur'a'j'n milion'o'j'n? Kiam la kambog\u0302'an'o'j, kiu'j pere'is sub la rug\u0302'a'j h\u0302mer'o'j, hav'os si'a'n inter'naci'a'n memor'tag'o'n? La list'o est'as preskau\u0306 sen'fin'a: armen'o'j, au\u0306strali'a'j aborigen'o'j, bengal'o'j, hutuoj, tucioj ..."}, {"text_idx": "#001136", "text": "Ind'as iom esplor'i, kial c\u0302iu'j tiu'j hom'grup'o'j ne hav'as si'a'n memor'tag'o'n, kial Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j ne rezoluci'e solen'e dekret'is memor'ig'i ankau\u0306 ili'n. Trov'i la kial'o'n ne est'as tiel komplik'e. La rezoluci'o numer'o 60/7 de la 1a de novembr'o 2005 est'is voc\u0302'don'it'a kaj unu'anim'e akcept'it'a post propon'o de Silvan Shalom, la reprezent'ant'o de la s\u0302tat'o Israelo. Neni'o mal'honor'a en tio. Ind'as, ke fil'o honor'ig'as si'a'j'n pra'patr'o'j'n."}, {"text_idx": "#001137", "text": "Tamen, c\u0302u en tiu tag'o la reprezent'ant'o de Uson'o ek'star'is kaj dir'is \u201eNi larg\u0302'ig'u la ide'o'n kaj celebr'u la memor'o'n de la milion'o da indi'an'o'j, kiu'j'n ni mort'paf'is\u201d? Au\u0306 c\u0302u est'is en UN reprezent'ant'o de la indi'an'o'j, kiu pov'us parol'i por si'a popol'o sam'e kiel Israelo far'is por si'a?"}, {"text_idx": "#001138", "text": "Kaj c\u0302u la rus'a ambasador'o entuziasm'e al'don'is \u201eJes, ni kapt'u la okaz'o'n por memor'i pri la pere'o de la milion'o'j sub la reg'o de Stalin\u201d?"}, {"text_idx": "#001139", "text": "Simil'e la brit'a akcept'is la rezoluci'o'n, sed forges'is menci'i, ke li'a'j pra'patr'o'j eksterm'is preskau\u0306 tut'a'n kontinent'o'n kaj \u201eprotekt'e\u201d deport'is la man'plen'o'n da rest'int'a'j aborigen'o'j al iu forges'it'a insul'o."}, {"text_idx": "#001140", "text": "Sed ne nur la grand'a'j potenc'o'j silent'is. Unu el la plej mal'grand'a'j s\u0302tat'o'j reprezent'at'a'j en UN, Belgi'o, kulp'as pri ver's\u0302ajn'e la plej grand'a holokau\u0306st'o en la histori'o de la hom'ar'o. Encyclop\u00e6dia Britannica taks'as, ke inter 1885 kaj 1908 pere'is en la tiam'a \u201eliber'a s\u0302tat'o\u201d Kongo du'obl'e tiom da kong'an'o'j, kiom da jud'o'j, cigan'o'j, sam'seks'em'ul'o'j kaj ali'a'j en la nazi'a Germanio."}, {"text_idx": "#001141", "text": "C\u0302u la belg'a reprezent'ant'o en UN atent'ig'is pri tio? Ec\u0302 nun, pli ol cent jar'o'j'n post la tiam'a'j masakr'o'j, Belgi'o ne oficial'e \u201epardon'pet'is\u201d al si'a iam'a koloni'o. Mal'e, g\u0302i far'as c\u0302io'n ebl'a'n por kas\u0302'i tiu'n epizod'o'n el la histori'o."}, {"text_idx": "#001142", "text": "Cert'e ind'as kaj just'as c\u0302iu'jar'e memor'ig'i pri la pere'int'o'j en nazi'a Germanio. Sed se tiu memor'ig'o est'as fest'at'a de la land'o'j, kiu'j mem vast'skal'e organiz'is si'a'j'n propr'a'j'n holokau\u0306st'o'j'n kaj se tiu'j genocid'o'j est'as plen'e pri'silent'at'a'j, tiam la inter'naci'a tag'o hav'as tre amar'a'n krom'gust'o'n."}, {"text_idx": "#001144", "text": "Antau\u0306 3000 jar'o'j proksim'e de la vilag\u0302'o Hallstatt [hals\u0302tat] kelk'a'j vir'o'j labor'as en min'ej'o, profund'e en mont'o. Ili vol'as produkt'i sal'o'n, kiu est'as tre valor'a var'o. Subit'e trem'as la ter'o. Pez'a'j s\u0302ton'eg'o'j traf'as la min'ist'o'j'n. Unu ne pov'as sav'i si'n. La ali'a'j long'e serc\u0302'as li'n, sed van'e."}, {"text_idx": "#001145", "text": "April'e 1734. Tri min'ist'o'j trov'as la kadavr'o'n de tiu pra'a koleg'o. Pro la sal'o la mort'int'o est'as bon'e konserv'it'a. Vest'o'j, hau\u0306t'o, har'o'j indik'as, ke la kompat'ind'ul'o mort'is antau\u0306 mult'a'j jar'cent'o'j. Cert'e tem'as pri ne'krist'an'o, do pagan'o. Tial ili en'ter'ig'as li'n ekster la tomb'ej'o. Unik'a trov'aj\u0302'o est'as perd'it'a por c\u0302iam."}, {"text_idx": "#001146", "text": "Nun'temp'e pli ol 100 000 turist'o'j jar'e vizit'as la lok'o'n kaj mal'facil'as trov'i park'ej'o'n. S\u0302vit'ig'a est'as la mars\u0302'ad'o g\u0302is la en'ir'ej'o de la min'ej'a muze'o. Tie oni ricev'as protekt'a'n vest'o'n, kask'o'n kaj lamp'o'n. Nun ebl'as gvid'at'e tra'ir'i la min'o'j'n. C\u0302e la fin'o oni glit'as sub'e'n kaj re'vid'as la tag'lum'o'n."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Ferm'it'a'j almenau\u0306 provizor'e est'as cent'o'j da danc'ej'o'j kaj teatr'o'j en Brazilo post incendi'o, kiu mort'ig'is 235 hom'o'j'n kaj en'hospital'ig'is 138 pli'a'j'n. Nun de sekur'ec'a vid'punkt'o la instanc'o'j kontrol'as tia'j'n publik'a'j'n ej'o'j'n \u2013 malgrau\u0306 protest'o'j de entrepren'ist'o'j, kiu'j plend'as pro perd'it'a en'spez'o pro bilet'o'j re'don'ot'a'j."}, {"text_idx": "#001149", "text": "La incendi'o okaz'is en januar'o c\u0302e la danc'ej'o Kiss (esperant'e: kis'o) en Santa Maria, urb'o de Sud'a Rio-Grand'o, sub's\u0302tat'o de Brazilo. Kant'ist'o ne'atend'it'e ek'flam'ig'is piroteknik'aj\u0302'o'n, kies fajr'er'o'j ating'is la plafon'o'n."}, {"text_idx": "#001153", "text": "Tamen ne c\u0302iam en'penetr'as la civit'an'a'n konsci'o'n tia tragedi'o, tiel ke oni pli rigor'e aplik'os la sekur'ec'o-regul'o'j'n. Antau\u0306 ne'long'e kaj ne mal'proksim'e de Santa Maria okaz'is simil'a event'o. Kaj en 2004, en danc'ej'o en Bon'aer'o, en la najbar'a Argentino, mort'is preskau\u0306 200 hom'o'j en sam'a'j cirkonstanc'o'j."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Mi komenc'as vid'i, ke ne c\u0302iu'j okcident'a'j esperant'ist'o'j vol'as part'o'pren'i la g\u0302eneral'a'n pri'silent'ad'o'n pri la krim'o'j okaz'int'a'j en la koloni'ism'a epok'o ... (MONATO 2013/03, p. 5). Mi'a propr'a amar'ec'o iom'et'e mal'pli'ig\u0302'as post leg'o de vi'a tekst'o."}, {"text_idx": "#001155", "text": "Sved'a'j'n bomb'o'j'n \u2013 mang\u0302'ebl'a'j'n, kaj konsist'ant'a'j'n el s\u0302au\u0306m'o, kovr'it'a de c\u0302okolad'o \u2013 invent'is en 1926 la fabrik'ist'o Walter Niemetz [valter nimec]. G\u0302is hodiau\u0306 la entrepren'o'n posed'as la famili'o Niemetz, kaj la bomb'o'j'n oni produkt'as nur en Vieno."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Tamen la fabrik'o ne ferm'ig\u0302'os kaj la 66 kun'labor'ant'o'j ne ig\u0302'os sen'labor'a'j. Baldau\u0306 la entrepren'o bilanc'os pozitiv'e, lau\u0306 la sav'plan'o."}, {"text_idx": "#001161", "text": "Dum la parlament'o'j de Briti'o kaj Franci'o akcept'as nov'a'j'n leg\u0302'o'j'n, kiu'j ebl'ig'as sam'seks'a'j'n ge'edz'ig\u0302'o'j'n, deput'it'o'j en Pollando rifuz'as ec\u0302 diskut'i la tem'o'n."}, {"text_idx": "#001162", "text": "En januar'o est'is prezent'it'a'j al la pol'a parlament'o tri oficial'a'j leg\u0302'o'propon'o'j, kiu'j cel'is ebl'ig'i al sam'seks'a'j par'o'j oficial'ig'i si'a'n kun'viv'o'n. La unu'a'j'n du prezent'is Robert Biedron\u0301, la unu'a mal'ferm'e gej'a parlament'an'o en Pollando. Ili'n el'labor'is la Alianc'o de Demokrat'a Mal'dekstr'o kaj la Mov'ad'o de Palikot."}, {"text_idx": "#001164", "text": "La leg\u0302'o'far'a procez'o kolaps'is c\u0302e la unu'a s\u0302tup'o. Lau\u0306 Krystyna Paw\u0142owicz, kiu reprezent'is la grup'o'n Jur'o kaj Just'ec'o, la propon'o'j signif'as \u201eatenc'o'n kontrau\u0306 famili'o, ge'edz'ec'o kaj konstituci'o\u201d. Tem'as en la plej bon'a kaz'o pri steril'a uz'o de ali'a hom'o traktat'a kiel objekt'o, opini'is Paw\u0142owicz."}, {"text_idx": "#001165", "text": "La apog'o de la c\u0302ef'ministr'o, Donald Tusk, ne help'is la tri'a'n projekt'o'n, kiu, kiel la du ali'a'j, for'fal'is inter'ali'e pro la voc\u0302'o'j de koalici'an'o'j. Tusk, kiu g\u0302is nun apenau\u0306 esprim'is si'a'n opini'o'n, dir'is, ke grav'as \u201etrov'i leg\u0302'a'j'n solv'o'j'n, kiu'j dign'ig'os la viv'o'n\u201d. Tamen li si'n de'ten'is en la voc\u0302'don'ad'o rilat'e la du mal'dekstr'a'j'n propon'o'j'n."}, {"text_idx": "#001166", "text": "En la unu'a vic'o de la mal'kontent'ul'o'j star'is la ministr'o pri justic'o, Jaros\u0142aw Gowin. Sur'baz'e de skeptik'a'j opini'o'j li sci'ig'is al la parlament'o, ke la leg\u0302'o'propon'o'j kontrau\u0306'as la konstituci'o'n. Lau\u0306 tiu, \u201ela ge'edz'ec'o kiel inter'rilat'o de vir'in'o kaj vir'o, famili'o, patr'in'ec'o kaj ge'patr'ec'o trov'ig\u0302'as sub la protekt'o kaj fleg'o de la Pol'a Respublik'o\u201d."}, {"text_idx": "#001168", "text": "Jen la unu'a foj'o, ke la tem'o en'ir'is la mal'supr'a'n c\u0302ambr'o'n de la pol'a parlament'o. En 2004 la senat'o rekomend'is simil'a'n leg\u0302'o'n, sed g\u0302i neniam est'is prezent'it'a al la mal'supr'a c\u0302ambr'o."}, {"text_idx": "#001170", "text": "La privat'ig'o de la distribu'ad'o de elektr'a energi'o en la jar'o 2008 est'is konsider'at'a de la alban'a reg'ist'ar'o kiel sukces'a ekzempl'o. La c\u0302eh\u0302'a kompani'o CEZ ac\u0302et'is 76 % de la akci'o'j de la alban'a s\u0302tat'a elektro'distribu'ant'o kontrau\u0306 la sum'o de 102 milion'o'j da eu\u0306r'o'j. Hodiau\u0306 tio konsider'at'as kiel grand'a erar'o, kaj CEZ perd'is si'a'n licenc'o'n. La du flank'o'j, la alban'a s\u0302tat'o kaj CEZ, renkont'ig\u0302'os en arbitraci'a jug\u0302'ej'o, por ke oni decid'u, kiu pag'os kiom por la divorc'o."}, {"text_idx": "#001171", "text": "La for'ig'o de unu el la plej strategi'a'j kompani'o'j de Eu\u0306rop'o tut'e ne mal'trankvil'ig'is la reg'ist'ar'o'n, kiu opini'as, ke \u201eCEZ grav'e erar'is\u201d kaj ke \u201ela cifer'o'j est'as mal'pli bon'a'j, ol dum la temp'o, kiam la distribu'ad'a sistem'o est'is mastr'um'at'a de la s\u0302tat'o\u201d. La konflikt'o kun CEZ sent'ig\u0302'os en c\u0302iu segment'o de la land'a ekonomi'o, c\u0302ar la financ'a stat'o de CEZ est'as infekt'int'a mult'a'j'n ali'a'j'n sektor'o'j'n. G\u0302i dev'as mem pag'i al kaj ricev'i de ali'a'j sektor'o'j grand'eg'a'j'n sum'o'j'n. La nivel'o de en'kas'ig\u0302'o de s\u0302uld'o'j est'as relativ'e mal'alt'a, kaj la perd'o'j ating'is rekord'o'n."}, {"text_idx": "#001172", "text": "Lau\u0306 la ministr'o pri ekonomi'o kaj financ'o'j Ridvan Bode, \u201eCEZ est'as kau\u0306z'int'a al la energi'a sistem'o perd'o'n de 700 milion'o'j da eu\u0306r'o'j\u201d. La reprezent'ant'o'j de la kompani'o dir'as: \u201eNi'a'j financ'o'j de'pend'as de la kolekt'ad'o de pag'o'j de c\u0302iu konsum'ant'o, privat'a au\u0306 publik'a, kio ne real'ig\u0302'is lau\u0306'konven'e.\u201d Juni'e 2009, kiam CEZ ek'aktiv'is en Albanio, la nivel'o de la perd'o'j est'is 30,75 %, sed au\u0306gust'e 2012 g\u0302i ating'is 45,51 %, kio signif'as, ke preskau\u0306 du'on'o de la energi'o liver'it'a en la merkat'o'n ne pag'ig\u0302'as au\u0306 s\u0302tel'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001174", "text": "Arb'e'n Mal'a'j, deput'it'o social'ist'a el la opozici'o kaj eks'a ministr'o pri financ'o'j, sub'strek'as, ke \u201ela dis'fal'o de la kompani'o CEZ profund'ig\u0302'is ankau\u0306 pro la mal'respekt'ad'o de la leg\u0302'a kadr'o kaj mis'ag'o'j de la alban'a'j au\u0306toritat'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Membr'o de la administr'a konsili'o de CEZ Toma\u0301s\u030c Pleskac\u030c deklar'is, ke \u201eCEZ ne hav'as klar'a'n partner'o'n en Albanio por negoc'ad'o. Ne ebl'as funkci'i en la alban'a merkat'o\u201d. \u201eLa afer'o'j en Albanio ne glat'as\u201d, al'don'as Petr Bartek, spert'ul'o pri ekonomi'o en Prago. El jur'a vid'punkt'o mal'facil'as al CEZ for'las'i la land'o'n elegant'e."}, {"text_idx": "#001176", "text": "Lau\u0306 iu alban'a civit'an'o est'as bedau\u0306r'ind'e ek'vid'i privat'a'n fremd'a'n firma'o'n re'tir'ig\u0302'i de la alban'a merkat'o. Mi ne kulp'ig'as g\u0302i'n, c\u0302ar est'as mal'facil'e operaci'i en land'o kiel Albanio, kie la publik'a'j s\u0302tat'a'j entrepren'o'j kaj ankau\u0306 la civit'an'o'j elekt'as la opci'o'n de ne'pag'o de si'a'j s\u0302uld'o'j."}, {"text_idx": "#001177", "text": "Ali'a grand'a problem'o en Albanio est'as ne'funkci'ad'o de la jur'a sistem'o: est'as ne'ebl'e, ke entrepren'o per la land'a'j jug\u0302'ej'o'j efektiv'ig'u si'a'n rajt'o'n kiel kontrau\u0306 s\u0302uld'ant'o'j publik'a'j, tiel ankau\u0306 kontrau\u0306 ordinar'a'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#001179", "text": "La reg'ist'ar'o dev'as re'form'i la jur'a'n sistem'o'n, por ke la jug\u0302'ej'o'j ek'funkci'u kaj la civit'an'o'j kaj kompani'o'j ek'fid'u je la decid'o'j de la jug\u0302'ej'o'j. Ankau\u0306 la reg'ist'ar'o ne dev'as rest'i en la nivel'o de folklor'a popol'ism'o, sub'ten'ant'e si'a'j'n civit'an'o'j'n ne'pag'ant'a'j'n la faktur'o'j'n, c\u0302ar ili est'as g\u0302i'a'j voc\u0302'don'ant'o'j, sed g\u0302i dev'as protekt'i la komerc'a'n sektor'o'n. Tut'unu'e, g\u0302i dev'as don'i bon'a'n ekzempl'o'n, pag'ant'e la s\u0302uld'o'j'n de si'a'j publik'a'j entrepren'o'j akurat'e."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Dum'e la c\u0302ef'ministr'o c\u0302eha Petr Nec\u030cas minac'as: \u201eLa C\u0302eh\u0302'a Respublik'o ne pov'as ignor'i la al'ir'o'n de Albanio al c\u0302eh\u0302'a invest'ant'o kadr'e de la aspir'o'j de Albanio por integr'ig\u0302'o al EU.\u201d Kaj li al'don'as: \u201eLa alban'a'j au\u0306toritat'o'j don'is tre negativ'a'n signal'o'n per la re'vok'o de la licenc'o de CEZ, grand'a c\u0302eh\u0302'a invest'ant'o en la region'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001181", "text": "Interes'e est'as, ke last'a'temp'e en Bulgario okaz'is fort'a'j popol'a'j manifestaci'o'j kontrau\u0306 CEZ, kiu aktiv'as ankau\u0306 tie. En la slogan'o'j oni skrib'as inter'ali'e: \u201eNi sekv'u la ekzempl'o'n de Albanio!\u201d, t.e. ni for'ig'u CEZ dis'de Bulgario."}, {"text_idx": "#001182", "text": "De c\u0302eh\u0302'a elektro'kompani'o al mult'land'a grup'o"}, {"text_idx": "#001185", "text": "La c\u0302eh\u0302'a s\u0302tat'o posed'as preskau\u0306 70 % de la akci'o'j. La ceter'a'j est'as kvot'it'a'j en la bors'o'j de Prago kaj Varsovio."}, {"text_idx": "#001187", "text": "En Hokkajdo, la plej nord'a insul'o en la japan'a insul'ar'o, est'as tre mal'varm'e dum vintr'o. Oni konsum'as mult'e da hejt'ole'o por hejt'ad'o kaj akv'o'varm'ig'o. En februar'o la hokkajda guberni'a polic'o dis'send'is la jen'a'n avert'o-ret'mesag\u0302'o'n:"}, {"text_idx": "#001191", "text": "Tamen, por industri'o'j, kiu'j de'pend'as de import'o, tiu c\u0302i situaci'o est'as ne'el'ten'ebl'a. La prez'o'j de petrol'o, erc'o'j, rar'a'j metal'o'j ktp. alt'ig\u0302'is mult'e. Sekv'e, tiu c\u0302i politik'o serioz'e influ'is la viv'o'n de la popol'an'o'j. La prez'o'j de benzin'o kaj hejt'ole'o alt'ig\u0302'is kaj tio rekt'e bat'is la hejm-mastr'um'a'n bug\u0302et'o'n."}, {"text_idx": "#001193", "text": "En la vintr'a Hokkajdo oni c\u0302iam unu'e zorg'as pro la prez'o de hejt'ole'o, nur du'e pro tiu de mang\u0302'aj\u0302'o. Ekzempl'e, en mi'a hejm'o almenau\u0306 200 litr'o'j da hejt'ole'o neces'as por unu monat'o. Antau\u0306'e la hejt'ole'o kost'is 60-70 en'o'j'n por unu litr'o. Tiu'temp'e mi pag'is 14 000 en'o'j'n (tiam 140 eu\u0306r'o'j'n) monat'e. Tamen, en la last'a'j tag'o'j la prez'o super'as 100 en'o'j'n. Nun mi dev'as pag'i pli ol 20 000 en'o'j'n (c\u0302irkau\u0306 160 eu\u0306r'o'j'n). Tiu c\u0302i pag'o nepr'e neces'a super'as 10 % de la tut'a monat'a el'spez'o de mi'a hejm'o."}, {"text_idx": "#001195", "text": "La japan'a reg'ist'ar'o hav'as mem'fid'o'n pri si'a financ'a politik'o: cel'i inflaci'o'n kaj mal'alt'ig\u0302'o'n de la en'o. Tamen, se alt'ig\u0302'os nur la prez'o'j sed ne la salajr'o'j de la labor'ist'o'j, hom'o'j ne vol'os ac\u0302et'i, do s\u0302rump'os la ekonomi'o, kontrau\u0306'e al la antau\u0306'supoz'o de la reg'ist'ar'o. Kiel ebl'as alt'ig'i la salajr'o'n de la labor'ist'o'j, ne est'as klar'e. Oni tim'as pli'e sufer'i pro tiu nov'a politik'o. Tial kelk'a'j ekonomi'ist'o'j avert'as, ke nun unu'e neces'as politik'o por alt'ig'i la salajr'o'j'n."}, {"text_idx": "#001196", "text": "C\u0302irkau\u0306 60 % de la alban'a log\u0302'ant'ar'o uz'as regul'e Inter'ret'o'n. Plej'part'e tem'as pri hom'o'j mal'pli ol 24-jar'ag\u0302'a'j."}, {"text_idx": "#001197", "text": "Inter'ret'o tre util'as. Tamen ge'jun'ul'o'j pov'as ricev'i inform'o'j'n mal'util'a'j'n kaj dang\u0302er'a'j'n. Pro tio oni arang\u0302'is tut-alban'a'n konferenc'o'n por protekt'i infan'o'j'n kontrau\u0306 risk'o'j de la ret'o kaj dispon'ig'i al ili sekur'a'n serv'o'n."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Projekt'o sub'ten'at'a de Eu\u0306rop'a Uni'o cel'as instru'i, ekzempl'e, ke long'a'j hor'o'j antau\u0306 la komput'il'o pov'as signif'i, ke infan'o'j kresk'as en mond'o dis'ig'it'a de la real'o. Krom'e, ke ili el'met'at'as al film'o'j ne'leg\u0302'a'j kaj al pornografi'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001199", "text": "Oni nun pet'as, ke famili'o'j, soci'a'j organiz'aj\u0302'o'j, eduk'a'j instanc'o'j kaj ret'serv'o'j kun'labor'u, por ke infan'o'j ret'e ricev'u nur kontrol'it'a'j'n kaj san'a'j'n inform'o'j'n. Krom'e, ke la temp'o antau\u0306 la ekran'o est'u lim'ig'it'a."}, {"text_idx": "#001200", "text": "Sukces'o'n rikolt'is pollandaj kolomb'o'bred'ist'o'j c\u0302e la 33a inter'naci'a olimpi'ad'o de kurier'kolomb'o'j. La olimpi'ad'o okaz'is c\u0302i-januar'e en la slovak'a urb'o Nitr'a (c\u0302. 100 km nord'e de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o)."}, {"text_idx": "#001201", "text": "La pol'o'j gajn'is kvin medal'o'j'n en ok sport'kategori'o'j, kaj part'o'pren'is 32 s\u0302tat'federaci'o'j. La inter'naci'a federaci'o de bred'ist'o'j de kurier'kolomb'o'j, kun membr'o'j en 56 land'o'j, okaz'ig'as inter'naci'a'n olimpi'ad'o'n c\u0302iu'n jar'o'n. La ven'ont'a okaz'os en Hungari'o."}, {"text_idx": "#001202", "text": "La unu'a'n premi'o'n en pentr'ad'o-konkurs'o gajn'is la jun'a alban'a stud'ant'o Ad'i Tot'a'j el la urb'o Berat. Li pentr'is bild'o'n pri la otoman'period'a pont'o en si'a 2400-jar'a urb'o, hered'aj\u0302'o de la Organiz'aj\u0302'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j por Eduk'ad'o, Scienc'o kaj Kultur'o (Unesk'o), kiu lanc\u0302'is la konkurs'o'n."}, {"text_idx": "#001203", "text": "Part'o'pren'is la konkurs'o'n 1458 ge'jun'ul'o'j, inter la ag\u0302'o'j de 13 kaj 15 jar'o'j, el 80 lern'ej'o'j kaj 26 urb'o'j en 19 land'o'j. La alban'a sukces'int'o dir'is, ke li vol'as stud'i arkitektur'o'n. Tial li al'ig\u0302'is al mez'lern'ej'o, kie oni stud'as krom la alban'a ankau\u0306 la angl'a'n, turk'a'n kaj arab'a'n lingv'o'j'n."}, {"text_idx": "#001204", "text": "La mister'o de la mank'ant'a medicin'ist'o"}, {"text_idx": "#001205", "text": "C\u0302u kurac'ist'o pov'as sen'spur'e mal'aper'i mez'e de grand'a urb'o kiel Vieno, kie log\u0302'as pli ol unu milion'o da hom'o'j? Tio okaz'is la 28an de decembr'o 2012. Jen la kronologi'o:"}, {"text_idx": "#001206", "text": "7h g\u0302is 11h30: La kurac'ist'o Mattha\u0308us Wegmann [mateus vegman] labor'as en la hospital'o Rudolfinerhaus en la 19a distrikt'o de Vieno."}, {"text_idx": "#001208", "text": "14h30: Li telefon'as en la unu'a distrikt'o. Post'e mal'long'a vizit'o en Rudolfinerhaus. Li adiau\u0306'as kaj komenc'as 14-tag'a'n feri'o'n."}, {"text_idx": "#001209", "text": "16h42: Li telefon'as apud la metro'halt'ej'o Heiligenstadt [hajligens\u0302tat]."}, {"text_idx": "#001210", "text": "18h: Li serc\u0302'as iu'n sur kaj'o de tiu halt'ej'o."}, {"text_idx": "#001213", "text": "Li plan'is flug'i al Nov'jork'o por fest'i la jar'fin'o'n, sed tie li ne al'ven'as. Ankau\u0306 en li'a'j du kurac'ist'a'j praktik'ej'o'j en Vieno kaj Hainburg [hajnburg] neni'u vid'as li'n. Li sen'spur'e mal'aper'is."}, {"text_idx": "#001215", "text": "C\u0302u nun li viv'as kas\u0302'e en ali'a land'o? Kial li ne hav'is kredit'kart'o'n kaj oft'e port'is mult'e da mon'o c\u0302e si? Ebl'e li mort'ig'is si'n. Dau\u0306r'as polic'a'j enket'o'j kaj esplor'o'j."}, {"text_idx": "#001217", "text": "Fot'o'j'n de tiu last'a oni pov'as facil'e renkont'i en mult'a'j libr'o'j, artikol'o'j kaj, kompren'ebl'e, ankau\u0306 en Inter'ret'o. Antau\u0306 ni, kvazau\u0306 al'fiks'it'a al komput'il'e mov'ebl'a seg\u0302'o (kales\u0302'o), aper'as kurb'ig\u0302'int'a paraliz'it'a vir'o, kun sufer'ant'a rigard'o el'ir'ant'a el li'a'j sag\u0302'a'j okul'o'j. Ili est'as c\u0302irkau\u0306'it'a'j de li'a'j grand'a'j, tut'e re'kon'ebl'a'j okul'vitr'o'j. Tia c\u0302i est'as mal'long'e la eminent'a profesor'o Stephen Hawking, kiu pro grav'a mal'san'o pov'as komunik'ig\u0302'i kun ali'a'j hom'o'j, kun la ekster'a mond'o, nur help'e de special'e komput'il'a parol'sintez'il'o. Spit'e al tio, profesor'o Hawking est'as tiel vigl'a kaj energi'a dum si'a'j disput'o'j, ke ni ec\u0302 forges'as, ke li est'as eg'a invalid'o: c\u0302iu li'a asert'o est'as font'o de sci'o por mult'e da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001218", "text": "Profesor'o Hawking nask'ig\u0302'is la 8an de januar'o 1942, do antau\u0306 71 jar'o'j. Jam pli ol 30 jar'o'j'n li est'as paraliz'it'a pro grav'a nerv'a mal'san'o, nom'at'a amiotrofa lateral'skler'oz'o, mal'long'e ALS. Oni foj'foj'e parol'as ankau\u0306 pri Lou-Gehrig-mal'san'o au\u0306 Charcot-mal'san'o. Kvankam jam paraliz'it'a, li long'e est'is la okup'ant'o de la katedr'o de matematik'o en la universitat'o de Cambridge, kiu pas'int'ec'e aparten'is al la el'star'a Newton. Stephen Hawking pov'as est'i nom'at'a li'a dign'a scienc'a post'e'ul'o."}, {"text_idx": "#001221", "text": "Mi, la artikol'ant'o, tra'leg'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n scienc'o'popular'ig'a'j'n libr'o'j'n de Stephen Hawking, kiu'j est'is traduk'it'a'j al la rus'a lingv'o. Kontent'ig'e, sufic\u0302'e bon'e, mi kompren'is ili'a'n en'hav'o'n (kvankam mi ne est'as fizik'ist'o au\u0306 matematik'ist'o, sed kurac'ist'o kaj epidemi'olog'o). El tiu'j, por mi la plej s\u0302at'ind'a est'as Mal'long'a histori'o de la temp'o. Mi el'leg'is tiu'n libr'o'n kvin'foj'e ne pro tio, ke mi ne kompren'is g\u0302i'n post la unu'a leg'ad'o, sed pro la simpl'a plezur'o tio'n far'i. Mi opini'as, ke c\u0302iu'j kler'a'j hom'o'j, kaj precip'e la esperant'ist'o'j, dev'us tra'leg'i tiu'n ver'e rimark'ind'a'n libr'o'n. La viv'o de tia'j hom'o'j, kia Stephen Hawking, atest'as pri la ne'el'c\u0302erp'ebl'o de la hom'a'j kapabl'o'j."}, {"text_idx": "#001222", "text": "La bulgar'a reg\u0302isor'in'o Adela Peeva produkt'is 66-minut'a'n dokument'a'n film'o'n pri \u201ealban'stil'a\u201d divorc'o (Divorc'e Albanian Style, ). S\u0302i jam ig\u0302'is kon'at'a pro ali'a film'o Kies est'as c\u0302i tiu kant'o?"}, {"text_idx": "#001223", "text": "La nun'a film'o tem'as pri la dev'ig'a'j divorc'o'j dram'a'j de famili'o'j kun fremd'a'j edz'in'o'j, precip'e rus'in'o'j, bulgar'in'o'j, pol'in'o'j kaj ali'a'j el la iam'a social'ism'a tend'ar'o."}, {"text_idx": "#001224", "text": "Tiu fenomen'o plej drast'e kaj terur'e karakteriz'is Albanion. En la dokument'a film'o oni prezent'as la histori'o'j'n de nur tri tia'j miks'a'j famili'o'j, sed ver'e tio okaz'is al kelk'dek'o'j. Post la jar'o 1961, kiam la diplomati'a'j rilat'o'j de la land'o kun Sovetio inter'romp'ig\u0302'is, oni postul'is de alban'a'j edz'o'j divorc'i dis'de si'a edz'in'o. Kelk'a'j el c\u0302i tiu'j last'a'j for'las'is Albanion, kelk'foj'e kun si'a'j ge'fil'o'j, dum la ceter'a'j, kiu'j decid'is plu'viv'i en'land'e, tra'viv'is long'a'n sufer'eg'o'n, en plej mal'bon'a okaz'o ili est'is en'prizon'ig'it'a'j (g\u0302is la jar'o 1987) akuz'it'e kiel spion'in'o'j, est'is intern'ig'it'a'j au\u0306 traktat'a'j suspekt'em'e kaj diskriminaci'e."}, {"text_idx": "#001225", "text": "Ing\u0302enier'o Vasil el la urb'o Korc\u0327e\u0308 pas'ig'is 18 jar'o'j'n en la plej fi'fam'a prizon'o en Spac\u0327, dum li'a edz'in'o pol'a mis'trakt'it'e per drog'o'j, tut'e mens'e detru'it'a dum pli ol du jar'o'j en la prizon'o, sukces'is re'ven'i Pollandon dank'e al la persist'a inter'ven'o far'e de la pol'a reg'ist'ar'o. Rus'a edz'in'o spert'is nau\u0306 jar'o'j'n en la prizon'o, dum la edz'o re'edz'ig\u0302'is kaj ne permes'is al la du ge'fil'o'j komunik'ig\u0302'i kun la patr'in'o. La tri'a par'o traf'is en prizon'o'n du'op'e por mult'a'j jar'o'j kaj post 1991 re'vizit'is g\u0302i'n kun profund'a trist'o."}, {"text_idx": "#001226", "text": "Dum'e, intervju'at'e de film'ist'o'j, la eks'a'j komun'ism'a'j prokuror'o'j apenau\u0306 pet'is pardon'o'n pro si'a'j mal'just'a'j kondamn'o'j al tiu'j sen'kulp'a'j hom'o'j."}, {"text_idx": "#001227", "text": "La film'o est'as spekt'ig'it'a jam en plur'a'j land'o'j eu\u0306rop'a'j kaj amerik'a'j, gajn'is premi'o'n en Rusio kaj est'is nom'um'it'a por la Eu\u0306rop'a Film'premi'o. La dialog'o'j est'as en la alban'a, pol'a kaj rus'a kun sub'tekst'o'j en la angl'a."}, {"text_idx": "#001229", "text": "\u201eHodiau\u0306 mi sen'dub'e tra'viv'as la plej grav'a'n tag'o'n en mi'a politik'a viv'o\u201d, deklar'is la 2an de februar'o 2013 la respublik'a prezid'ant'o de Franci'o, Franc\u0327ois Hollande, vizit'ant'e Bamak'o'n, la c\u0302ef'urb'o'n de Mali'o."}, {"text_idx": "#001230", "text": "La log\u0302'ant'ar'o de Bamak'o fest'is li'n kiel hero'o'n, c\u0302ar la franc'a arme'o bar'is la voj'o'n al g\u0302ihad'ist'a'j geril'an'o'j, kiu'j okup'is la nord'a'n du'on'o'n de la land'o. Tie ili trud'is islam'a'n leg\u0302'ar'o'n, detru'ant'e antikv'a'j'n monument'o'j'n kaj arkiv'o'j'n, mal'permes'ant'e muzik'o'n, for'tranc\u0302'ant'e man'o'j'n de s\u0302tel'ist'o'j kaj baston'ant'e ge'am'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001231", "text": "Malgrau\u0306 deklaraci'o de oktobr'o 2012, ke neni'u franc'a trup'o inter'ven'os en Mali'o, Hollande ja inter'ven'is por protekt'i la 4000 tie log\u0302'ant'a'j'n franc'o'j'n kaj por defend'i demokrati'o'n kontrau\u0306 la islam'a teror'ism'o. Tamen esplor'ind'as la demokrat'a'j rimed'o'j uz'it'a'j por defend'i g\u0302ust'e demokrati'o'n en Mali'o."}, {"text_idx": "#001232", "text": "La 9an de januar'o la provizor'a prezid'ant'o de Mali'o, Dioncounda Traore\u0301, leter'is al la franc'a prezid'ant'o por pet'i inter'ven'o'n. La leter'o cel'is prav'ig'i la inter'ven'o'n. Tamen du franc'a'j gazet'o'j mal'kas\u0302'is, ke est'as Parizo mem, kiu postul'is tiu'n oficial'a'n al'vok'o'n kaj prepar'is g\u0302i'a'n en'hav'o'n."}, {"text_idx": "#001233", "text": "Franci'o krom'e alud'is la artikol'o'n 51 de la C\u0302art'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, kiu menci'as la legitim'a'n rajt'o'n individu'e au\u0306 kolektiv'e si'n defend'i. Sed la artikol'o ne tau\u0306g'as rilat'e Mali'o'n, c\u0302ar g\u0302i valid'as nur okaz'e de agres'o de unu s\u0302tat'o kontrau\u0306 ali'a."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Ekzist'as rezoluci'o de la Sekur'ec'a Konsili'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (n-ro 2085 de la 20a de decembr'o 2012), kiu rajt'ig'as inter'naci'a'n operac'o'n por sub'ten'i Mali'o'n. Tamen g\u0302i postul'as, ke tiu operac'o est'u direkt'at'a de afrik'a'j instanc'o'j."}, {"text_idx": "#001235", "text": "Hollande inter'ven'is sen antau\u0306'a voc\u0302'don'o de la parlament'o. Post'e la deput'it'o'j kontent'ig\u0302'is per formal'a debat'o la 16an de januar'o kaj preskau\u0306 unu'anim'e aprob'is la inter'ven'o'n de la franc'a arme'o. Nur kelk'a'j voc\u0302'o'j g\u0302en'is la harmoni'o'n, inkluziv'e de tiu'j de la respublik'a eks'prezid'ant'o Vale\u0301ry Giscard d'Estaing kaj la eks'c\u0302ef'ministr'o Dominique de Villepin (kiu si'a'temp'e rifuz'is franc'a'n kun'labor'o'n dum la du'a milit'o de Uson'o en Irako)."}, {"text_idx": "#001236", "text": "C\u0302iu'j parlament'a'j parti'o'j opini'as la milit'o'n en Mali'o lau\u0306'leg\u0302'a, ec\u0302 se ili tim'as sekv'o'j'n simil'a'j'n al la sen'solv'a'j, mult'e'kost'a'j kaj long'temp'a'j inter'ven'o'j en Afgani'o. Sur'strat'e okaz'is neni'u kontrau\u0306'a manifestaci'o. La popol'o mut'as, sub'ten'ant'e si'a'j'n prezid'ant'o'n kaj arme'o'n."}, {"text_idx": "#001237", "text": "Ankau\u0306 la gazet'ar'o sen'protest'e sub'met'ig\u0302'as al \u201ela grand'a mut'ul'o\u201d, oft'a krom'nom'o de la franc'a arme'o. J\u0302urnal'ist'o'j ne rajt'as akompan'i la trup'o'j'n dum batal'o'j kaj do pov'as raport'i nur tio'n, kio'n la arme'o mem deklar'as."}, {"text_idx": "#001238", "text": "Franc'o'j cert'e s\u0302ok'ig\u0302'us, se inter'ven'us afrik'a'j trup'o'j por sekur'ig'i Korsikon, mediterane'a'n insul'o'n, kie si'n'sekv'a'j franc'a'j reg'ist'ar'o'j mal'sukces'is venk'i mafi'o'n kaj mal'aper'ig'i tro oft'a'j'n krim'o'j'n kaj atenc'o'j'n. Tamen ili ne rimark'as strang'aj\u0302'o'n en la fakt'o, ke Franci'o est'as la g\u0302endarm'o de la franc'lingv'a kaj mal'proksim'a Afrik'o."}, {"text_idx": "#001239", "text": "G\u0302i'a'j soldat'o'j hav'as kazern'o'j'n en Sen'egal'o, Ebur-Bord'o, Gabon'o, C\u0302ado, Centr-Afrik'o kaj G\u0302ibutio. La franc'a arme'o batal'is minimum'e 30 foj'o'j'n en Afrik'o post 1960. Dum la dek last'a'j jar'o'j, g\u0302i oficial'e inter'ven'is en 2003 en Demokrati'a Respublik'o Kongo; en Ebur-Bord'o en 2002, 2004, 2011; en Centr-Afrik'o en 2006, 2007 kaj 2012; en C\u0302ado en 2006; en Libio en 2011; kaj en Somali'o en 2013 (mal'sukces'a prov'o liber'ig'i ostag\u0302'o'n)."}, {"text_idx": "#001240", "text": "De Tunizio g\u0302is Kongo 175 000 franc'o'j instru'as, kurac'as, labor'as, komerc'as, estr'as uzin'o'j'n, ric\u0302'ig\u0302'as kaj hav'as grand'a'n influ'o'n. Grand'a part'o de ili prefer'as kun'labor'i kun afrik'a'j reg'ist'ar'o'j mal'demokrati'a'j kaj korupt'a'j, sed fidel'a'j al la afrik'a politik'o de Franci'o, kiu'n oni kutim'e nom'as \u201eFranc'afrik'\u201d Ceter'e frik est'as franc'a slang'aj\u0302'o por mon'o: do mon'o por Franci'o."}, {"text_idx": "#001241", "text": "Tamen oft'e okaz'as kontrau\u0306'franc'a'j manifestaci'o'j, ribel'o'j kaj revoluci'o'j en Afrik'o, kiu'j minac'as la trankvil'o'n de tiu'j franc'o'j. Nun ekzist'as plur'a'j ostag\u0302'o'j, kies viv'o est'as minac'at'a pro la milit'o en Mali'o. Tiu'j g\u0302eneral'e per'fort'a'j event'o'j prezent'as pretekst'o'n al Franci'o milit'e inter'ven'i kaj influ'i lok'a'j'n politik'ist'o'j'n, por ke la sistem'o ne s\u0302ang\u0302'ig\u0302'u."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Hollande asert'is, ke la franc'a inter'ven'o en Mali'o est'as por'temp'a. Li dezir'as, ke afrik'a'j trup'o'j el Misma (inter'naci'a misi'o por help'i Mali'o'n flank'e de C\u0302ado, Togoland'o, Benino, Sen'egal'o, Nig\u0302ero, Gvineo, Burkino, Nig\u0302erio kaj Ganao, en'tut'e 3600 hom'o'j) iom post iom anstatau\u0306'u la franc'a'j'n trup'o'j'n. Li fort'e kritik'as la \u201efranc'afrik'a'n\u201d politik'o'n, kiel far'is ankau\u0306 la antau\u0306'a'j prezid'ant'o'j Sarkozy, Chirac, Mitterrand kaj Giscard d\u2019Estaing."}, {"text_idx": "#001243", "text": "Oni vol'us li'n kred'i malgrau\u0306 la fakt'o, ke franc'a'j firma'o'j grand'skal'e ekspluat'as naft'o'n, arb'ar'o'j'n, min'ej'o'j'n kaj urani'o'n, kiu'j lud'as grav'a'n rol'o'n en la franc'a ekonomi'o."}, {"text_idx": "#001244", "text": "Pro tio, Franci'o rekt'e inter'ven'as en la afrik'a'j'n politik'o'j'n kaj vol'e-ne'vol'e kontribu'as al mal'stabil'ec'o en tiu grand'a kaj ric\u0302'eg'a kontinent'o. Pro si'a konstant'a inter'ven'o, g\u0302i part'e respond'ec'as pri la nask'ig\u0302'o de teror'ism'a'j kaj ekstrem'religi'a'j mov'ad'o'j. Not'ind'as, ke g\u0302i ne propon'is en Mali'o ali'a'n solv'o'n ol milit'e inter'ven'i por for'pus\u0302'i la g\u0302ihad'ist'a'j'n geril'an'o'j'n de Mali'o."}, {"text_idx": "#001245", "text": "Deklar'is Hollande: \u201eFranci'o rest'ad'os en Mali'o, g\u0302is la teror'ism'o est'os venk'it'a\u201d. Tia rest'ad'o pov'as dau\u0306r'i long'e kaj en'glut'i Franci'o'n en komplik'a'n situaci'o'n. Mali'o est'as komplet'e sen'struktur'a kun reg'ist'ar'o sen legitim'ec'o. La land'o est'as mal'ric\u0302'a kun fort'a kontrau\u0306'franc'a sent'o, kiu esprim'ig\u0302'is plur'foj'e dum manifestaci'o'j en 2012. Krom'e la mali'a arme'o est'as ne'kompetent'a."}, {"text_idx": "#001246", "text": "Dum si'a prezid'ant'ec'a kampanj'o la kandidat'o Hollande promes'is: \u201eKiel prezid'ant'o, mi ne est'os komerc'a reklam'ist'o de Dassault\u201d (firma'o, kiu konstru'as milit-aviad'il'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001247", "text": "Tamen la satir'a kaj fid'ind'a c\u0302iu'semajn'a gazet'o Le Canard Enchai\u0302ne\u0301 (La anas'o katen'it'a) raport'is konversaci'o'n de Hollande en januar'o kun franc'a'j milit'ist'o'j, kiam evident'is, ke la inter'ven'o en Mali'o prezent'as bel'a'n okaz'o'n por el'montr'i la kvalit'o'j'n de la produkt'aj\u0302'o'j de Dassault. Do la misi'o'n en Mali'o oni pov'as du'obl'e interpret'i: sur'teren'a kaj komerc'a."}, {"text_idx": "#001248", "text": "Per kondut'o tia ekster'land'a, la prezid'ant'o dezir'as si'n disting'i de si'a c\u0302ef'ministr'o, kiu barakt'as por konkret'ig'i la kampanj'a'j'n promes'o'j'n soci'a'j'n kaj ekonomi'a'j'n de la kandidat'o Franc\u0327ois Hollande. Jes ja, milit'o en'hav'as util'a'j'n flank'o'j'n por sukces'e prezid'i land'o'n. Sed kia'grad'e kaj g\u0302is kiam?"}, {"text_idx": "#001249", "text": "En la artikol'o Amar'a krom'gust'o (MONATO 2013/03, p. 5) Pau\u0306l Peeraerts skrib'as: \u201eSed kiam fin'fin'e ven'os tag'o por funebr'i pri la milion'o'j, kiu'j pere'is en Rusio inter 1929 kaj 1939?\u201d Tiu tag'o en Rusio de'long'e ekzist'as: ne'oficial'e ek'de 1974 (kiam g\u0302i'n propon'is la disident'o'j), kaj tut'e oficial'e ek'de 1991, kiam g\u0302i est'is en'konduk'it'a per special'a dekret'o, kaj nom'ig\u0302'as \u201eTag'o de memor'o de la viktim'o'j de politik'a'j reprezali'o'j\u201d. G\u0302i'n oni celebr'as la 30an de oktobr'o. La funebr'a memor'tag'o tamen est'as naci'a, ne inter'naci'a. Simil'a'j memor'tag'o'j, en ali'a'j dat'o'j, ekzist'as en kelk'a'j pli'a'j post'soveti'a'j land'o'j kiel Kazah\u0302i'o kaj Ukrainio."}, {"text_idx": "#001252", "text": "La plagiat'o-problem'o ekzist'as ankau\u0306 en Au\u0306strio. C\u0302iu'j ge'lern'ant'o'j rajt'as nun por la antau\u0306'universitat'a ekzamen'o, la tiel nom'at'a Abitur, verk'i \u201eantau\u0306'scienc'a'n fak'labor'o'n\u201d, akompan'at'e de instru'ist'o, pri liber'e elekt'ebl'a tem'o."}, {"text_idx": "#001253", "text": "Sed neni'u gimnazi'a instru'ist'o pov'us leg'i c\u0302iu'j'n libr'o'j'n tiu'tem'a'j'n. Tie nun Gugl'o help'as mal'kas\u0302'i la fi-kopi'o'j'n. Plagiat'o signif'as not'o kvin, do \u201ene'sufic\u0302'e\u201d. En tiu okaz'o la lern'ant'o dev'as fin'ekzamen'ig\u0302'i en ali'a fak'o."}, {"text_idx": "#001254", "text": "Suspekt'it'a est'as la \u201escienc'a\u201d labor'o de la au\u0306str'o Johannes Hahn [han], iam'a ministr'o kaj nun komision'an'o pri region'a politik'o de Eu\u0306rop'a Uni'o. Lau\u0306 advokat'o de Hahn, sen'de'pend'a agent'ej'o tra'kribr'is la disertaci'o'n kaj konstat'is, ke ne tem'as pri plagiat'o, kvankam la verk'o en'hav'as mult'e da kopi'it'a'j aline'o'j, sen font-indik'o'j."}, {"text_idx": "#001255", "text": "La german'a ministr'in'o pri scienc'o kaj esplor'ad'o, Annette Schavan [s\u0302avan], en simil'a okaz'o hav'is mal'pli da bon's\u0302anc'o: S\u0302i dev'is demisi'i."}, {"text_idx": "#001256", "text": "Ek'de la 7a de januar'o nebul'a veter'o long'temp'e reg'is en la mez'a kaj orient'a C\u0302ini'o. La atmosfer'o super Pekino kaj g\u0302i'a'j c\u0302irkau\u0306'a'j urb'o'j de Hebei-provinc'o est'is grav'e polu'it'a dum pli ol ses tag'o'j. La 13an de januar'o Pekino unu'a'foj'e publik'ig'is flav'a'n avert'o'n pri nebul'a veter'o."}, {"text_idx": "#001258", "text": "La pekina magistrat'o al'vok'is si'a'j'n log\u0302'ant'o'j'n redukt'i au\u0306 for'las'i la brul'ig'o'n de petard'o'j dum la feri'o'j de la Printemp'a Fest'o. Brul'ig'i petard'o'j'n est'as mil'jar'a c\u0302in'a tradici'o kun la esper'o for'pel'i diabl'o'j'n au\u0306 monstr'o'j'n en la antikv'ec'o kaj hav'ig'i al si nun'a'n felic\u0302'a'n cirkonstanc'o'n."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Oni respekt'is la al'vok'o'n de la magistrat'o. Don'it'aj\u0302'o'j montr'is, ke maten'e de la unu'a tag'o de la unu'a monat'o de la Serpent'a Jar'o en Pekino oni for'bala'is 1586 tun'o'j'n da rest'aj\u0302'o'j de la petard'o-brul'ig'o, je 9 % au\u0306 156 tun'o'j mal'pli ol en la sam'a period'o de la last'a jar'o."}, {"text_idx": "#001264", "text": "Lau\u0306 Li Peilan, fak'ul'in'o pri spir'ad'o kaj direktor'o de akcept'ej'o por urg\u0302'a'j mal'san'o'j en la pekina hospital'o Boa'i: \u201eLast'a'temp'e ni c\u0302iu'tag'e akcept'as spir'ad-mal'san'ul'o'j'n tri'obl'e pli mult'e ol antau\u0306'e\u201d. Krom'e grand'a'n debit'o'n hav'is gas'mask'o'j, aer'o'pur'ig'il'o'j kaj kontrau\u0306'tus'a'j lozang\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001265", "text": "\u201ePirat'o'j\u201d est'as inter'naci'a politik'a mov'ad'o ankau\u0306 en Au\u0306strio. Nun pirat'em'a'j student'o'j fond'is mem'star'a'n asoci'o'n por kun'decid'i sur universitat'a nivel'o. En februar'o ili okaz'ig'is gazet'ar'a'n konferenc'o'n en kaf'ej'o mal'antau\u0306 la viena universitat'o."}, {"text_idx": "#001267", "text": "\u201eAg'o'grup'o Kri'ant'a'j Bird'o'j\u201d nom'ig\u0302'as la organiz'ant'o'j de manifestaci'o kontrau\u0306 plan'at'a'j har-kontrol'o'j de supoz'at'a'j drog'konsum'ant'o'j. En februar'o protest'ant'o'j simbol'e depon'is specimen'o'j'n de si'a'j urin'o kaj har'o'j \u2013 fakt'e de pom'suk'o kaj bros-har'o'j \u2013 antau\u0306 la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j en Vieno."}, {"text_idx": "#001268", "text": "Kun'lig'e kant'is du kanab'o-konsum'ant'o'j por provok'i la ministr'in'o'n, Johanna Mikl-Leitner. Lau\u0306t'e aplau\u0306d'is la 60 c\u0302e'est'ant'o'j post la kant'o, sed ne re'ag'is la 20 polic'an'o'j."}, {"text_idx": "#001270", "text": "Kie akv'o kaj c\u0302iel'o najbar'as"}, {"text_idx": "#001272", "text": "En Briero, ric\u0302'a je marc\u0302'o'j kaj lag'et'o'j, oni g\u0302u'as rimark'ind'a'j'n vid'aj\u0302'o'j'n kaj observ'as bird'o'j'n kaj sovag\u0302'a'j'n kresk'aj\u0302'o'j'n en ekster'ordinar'a rezerv'ej'o. La marc\u0302'o'j prezent'as mir'ig'a'n mozaik'o'n el vari'a'j pejzag\u0302'o'j, ocean'o'n el fragmit'o'j, kie akv'o kaj c\u0302iel'o najbar'as."}, {"text_idx": "#001273", "text": "Unu el la apart'aj\u0302'o'j de Briero kus\u0302'as en la jur'a status'o de la marc\u0302'o \u201eTorfoprodukta Grand'a Briero\u201d. Fakt'e, c\u0302i tiu est'as ne'divid'ebl'a posed'aj\u0302'o de la log\u0302'ant'o'j en la 18 najbar'a'j urb'et'o'j. Ne tem'as pri nov'a privilegi'o, c\u0302ar jam en la jar'o 1461 tiu posed'aj\u0302'o est'is agnosk'it'a per oficial'a dekret'o, sub'skrib'it'a de Francisko la 2a, duk'o de Bretoni'o."}, {"text_idx": "#001274", "text": "Ankau\u0306 nun la brieranoj dau\u0306r'e g\u0302u'as tiu'n posed'aj\u0302'o'n kaj reg'as mem la marc\u0302'o'n, kio iel est'ig'as ver'a'n s\u0302tat'o'n en la s\u0302tat'o. Tie, ebl'e pli ol ali'lok'e, la log\u0302'ant'o'j sci'pov'as profit'i natur'a'j'n rimed'o'j'n, fis\u0302'kapt'ant'e, c\u0302as'ant'e, tegment'ant'e si'a'j'n dom'o'j'n per fragmit'aj\u0302'o'j kaj el'fos'ant'e nigr'a'n torf'o'n, kiu est'as de'long'e uz'at'a kiel unik'a brul'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001275", "text": "Tamen, iom post iom la viv'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. Spit'e al si'a persist'a lig'it'ec'o al la marc\u0302'o'j, la brieranoj for'las'as Brieron por en'ofic'ig\u0302'i en la region'o de Sankt'a Nazero."}, {"text_idx": "#001276", "text": "Respekt'ant'e la fundament'a'j'n cel'o'j'n de franc'a'j region'a'j natur'park'o'j, la briera park'o cel'as protekt'i kaj pli'valor'ig'i si'a'n natur'a'n kaj kultur'a'n hered'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001277", "text": "La marc\u0302'o'j kovr'as du'on'o'n de g\u0302i'a teritori'o. Kvankam la humid'a'j zon'o'j s\u0302rump'as au\u0306 fatal'e mal'aper'as en Franci'o kaj ec\u0302 se la labor'o aspekt'as mal'facil'a, la park'o kun'labor'e kun c\u0302iu'j si'a'j membr'o'j firm'e engag\u0302'ig\u0302'as protekt'i la marc\u0302'o'j'n de Briero."}, {"text_idx": "#001278", "text": "La park'o intenc'as konserv'i la ali'a'n apart'aj\u0302'o'n de la briera pejzag\u0302'o, nom'e la fragmit-tegment'it'a'n dom'o'n. Krom'e g\u0302i dev'as ankau\u0306 kon'ig'i kaj pli'valor'ig'i si'a'j'n al'log'aj\u0302'o'j'n per pedagogi'a'j, turism'a'j kaj kultur'a'j ag'ad'o'j. Tem'as pri akord'ig'o kaj arang\u0302'o, respekt'ant'e la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'n kaj viv'kvalit'o'n de la log\u0302'ant'o'j. La park'o est'as do mir'ind'a rimed'o en la serv'o de la tie'a'j urb'et'o'j kaj asoci'o'j, kun kiu'j g\u0302i regul'e kun'labor'as."}, {"text_idx": "#001279", "text": "Kiel al'proksim'ig\u0302'i al la mir'ig'a viv'o de la marc\u0302'o'j kaj kompren'i la strang'a'n kaj unik'a'n pas'int'ec'o'n de Briero?"}, {"text_idx": "#001280", "text": "En la park'o est'as du nepr'e vid'ind'a'j lok'o'j: rezerv'ej'o de la vilag\u0302'o Roz'e kaj vilag\u0302'o Kerhinet."}, {"text_idx": "#001281", "text": "Rezerv'ej'o de la vilag\u0302'o Roz'e"}, {"text_idx": "#001282", "text": "En la rezerv'ej'o de la vilag\u0302'o Roz'e oni mal'kovr'as la fau\u0306n'o'n, flau\u0306r'o'n kaj tradici'a'j'n ag'ad'o'j'n en la marc\u0302'o'j. En Roz'e vizit'ind'as la dom'o de la kluz'ist'o kaj la best'o-park'o."}, {"text_idx": "#001283", "text": "La dom'o de la kluz'ist'o est'as arang\u0302'it'a por montr'i kiel proksim'a'j est'as la ekzist'ant'a'j lig'o'j inter akv'o kaj brieranoj g\u0302is nun. En'e oni pov'as g\u0302u'i desegn'o'film'o'j'n, kiu'j prezent'as la geologi'o'n kaj histori'o'n de la marc\u0302'o'j, s\u0302ip're'konstru'o'n, akvari'o'j'n kaj maket'o'j'n pri la ric\u0302'a sub'akv'a mond'o. Ebl'as spekt'i ankau\u0306 vid'bend'o'n pri la mal'profund'a'j lag'et'o'j kaj fragmit'ej'o'j akompan'e kun bird'o'j \u2013 ver'a spektakl'o de la natur'o."}, {"text_idx": "#001284", "text": "En la best'o-park'o est'as 1,5 km long'a pad'o, apud kiu star'as mult'a'j inform'tabul'o'j pri la fau\u0306n'o, la flau\u0306r'o kaj la tradici'a'j aktiv'aj\u0302'o'j. G\u0302i konduk'as inter lag'o'j, herb'ej'o'j kaj fragmit'ej'o'j al esplor'ad'o de la sekret'a viv'o de l' marc\u0302'a'j viv'est'aj\u0302'o'j. Observ'ej'o'j ebl'ig'as spekt'i (sen g\u0302en'i) la c\u0302iu'tag'a'n viv'o'n de bird'o'j."}, {"text_idx": "#001285", "text": "Situ'ant'a mez'e de kamp'ar'a pejzag\u0302'o, la vilag\u0302'o Kerhinet est'is restau\u0306r'it'a lau\u0306 la karakteriz'aj\u0302'o'j de brieraj arkitektur'aj\u0302'o'j. G\u0302i est'as por pied'ir'ant'o'j impon'a turism'a halt'ej'o. La vilag\u0302'o est'as ne'preter'ir'ebl'a en la mal'kovr'ad'o de la briera region'o. En Kerhinet vid'ind'as la muze'o pri fragmit'aj\u0302'o'j kaj la dom'o de la meti'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001286", "text": "En la muze'o pri fragmit'aj\u0302'o'j est'as prezent'at'a'j la c\u0302ef'a'j karakteriz'aj\u0302'o'j de tradici'a log\u0302'ad'o en la 19a jar'cent'o. En fragmit'o'j kaj fragmit-tegment'it'a'j dom'o'j vid'ebl'as il'o'j, fot'o'j, maket'o'j, vid'bend'o, kiu'j est'as tip'a'j por la briera dom'o."}, {"text_idx": "#001287", "text": "La dom'o de la meti'ist'o'j est'as ekspozici'ej'o de nun'temp'a'j brieraj el'labor'aj\u0302'o'j. Tiu ekspon'ej'o-vend'ej'o ar'ig'as tre divers'a'j'n art'aj\u0302'o'j'n el la tip'e lok'a kre'iv'ec'o."}, {"text_idx": "#001288", "text": "La situ'o de la vilag\u0302'o Kerhinet inter mar'o kaj marc\u0302'o ebl'ig'as mal'kovr'i vast'a'n vari'ec'o'n de pejzag\u0302'o'j, kie la hom'a kaj natur'a histori'o intim'e lig'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001289", "text": "La park'o kaj ties skip'o propon'as ekologi'a'j'n stag\u0302'o'j'n kaj natur'medi'a'n esplor'ad'o'n, organiz'at'a'j'n tut'jar'e. La migr'ad-s\u0302at'ant'o'j trov'os en Kerhinet tip'a'n kaj komfort'a'n halt'ej'o'n kun vast'a kamen'hav'a salon'o kaj tau\u0306g'e ekip'it'a kuir'ej'o."}, {"text_idx": "#001290", "text": "La rest'ad'o en la Region'a Natur'park'o Briero, kiel ajn mal'long'dau\u0306r'a g\u0302i est'as, est'as lig'it'a kun vizit'o al la gast'ej'o. Ties dorm'o'c\u0302ambr'o'j dispon'ig'as al la vizit'ant'o'j alt'kvalit'a'j'n dorm'ej'o'j'n. G\u0302i propon'as fres\u0302'a'j'n trink'aj\u0302'o'j'n, bon'gust'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n kaj varm'o'plen'a'n akcept'o'n."}, {"text_idx": "#001291", "text": "Nomenklatur'o: c\u0302u krom'a esperant'a fin'venk'o?"}, {"text_idx": "#001292", "text": "For'pas'is la 10an de mart'o 2012 doktor'o Wim De Smet, flandr'a zoolog'o. La mort'o est'is ne'evit'ebl'a sekv'o de kronik'a mal'san'o, kiu dum la last'a'j jar'o'j iom post iom mal'konstru'is li'a'j'n iam grand'a'j'n spirit'a'j'n fort'o'j'n. Kiel fak'ul'o pri mar'a'j mam'ul'o'j, dum si'a tut'a profesi'a viv'o De Smet est'is scienc'a kun'labor'ant'o de grav'a'j flandr'a'j/belg'a'j institut'o'j, kiel la Reg\u0302'a Belg'a Institut'o pri Natur'scienc'o'j kaj la Antverpena Universitat'o. Komisi'it'e de la belg'a ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, li est'is profesor'o en fremd'a'j universitat'o'j, ekzempl'e en Ruando, Gabon'o kaj Surinamo. Krom'e li est'is ord'a profesor'o kaj plen'rajt'a membr'o de la Akademi'o Inter'naci'a de la Scienc'o'j en San Marin'o. Post si'a emerit'ig\u0302'o, okaz'int'a en 1994, li plu instru'is c\u0302e A'is-kurs'o'j en Trevir'o, Bydgoszcz kaj ali'lok'e."}, {"text_idx": "#001298", "text": "Felic\u0302'e, profesor'o doktor'o Herwig Leirs, sam'e zoolog'o, la dekan'o de la fakultat'o de scienc'o'j de la Antverpena Universitat'o, almenau\u0306 agnosk'is la valor'o'n de la labor'o de doktor'o De Smet por la histori'o de la scienc'o'j. Krom'e li konsent'is akcept'i la arkiv'o'n de N.B.N. por konserv'ad'o en la arkiv'ej'o de la Antverpena Universitat'a Bibliotek'o. La N.B.N.-arkiv'o'j konsist'as el c\u0302iu'j leter'o'j, raport'o'j, stud'material'o'j, publik'aj\u0302'o'j, administr'a'j kaj scienc'a'j dokument'o'j, kiu'j rilat'as al la c\u0302irkau\u0306 40-jar'a ekzist'o de N.B.N. Histori'ist'o'j pri scienc'o'j kaj an'o'j de la esperant'a mov'ad'o sen'dub'e trov'os ampleks'a'j'n material'o'j'n por si'a'j esplor'o'j."}, {"text_idx": "#001300", "text": "La 18an de februar'o 1853 tajlor'o Janos Libenyi [janos\u0302 li\u0301benji] atenc'e vund'is la tiam jun'a'n au\u0306str'a'n imperi'estr'o'n Francisko Jozefo. Lau\u0306'dir'e Di'o sav'is la monark'o'n, kaj por dank'i Maksimilian'o, la frat'o de Francisko Jozefo, kolekt'is donac'o'j'n por konstru'i nov'gotik'a'n preg\u0302'ej'o'n, tiam iom ekster'e de la urb'a mur'o de Vieno."}, {"text_idx": "#001301", "text": "Hodiau\u0306 tiu katolik'a Vot'o-preg\u0302'ej'o est'as mal'oft'e uz'at'a. Nur kvar di'serv'o'j semajn'e okaz'as en la re'nov'ig'end'a kirk'o. Sed nun azil'pet'ant'o'j dau\u0306r'e okup'as la tri'nav'a'n monument'o'n."}, {"text_idx": "#001302", "text": "Au\u0306strio est'as unu el la plej ric\u0302'a'j land'o'j de la mond'o kun mal'jun'ig\u0302'ant'a log\u0302'ant'ar'o kaj tial ig\u0302'is en'migr'a land'o. El la 8,4 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j 1,5 milion'o'j hav'as \u201emigr'a'n fon'o'n\u201d au\u0306 \u201eekster'land'a'j'n radik'o'j'n\u201d, kiel oni oficial'e dir'as."}, {"text_idx": "#001303", "text": "En c\u0302iu el la nau\u0306 au\u0306str'a'j federaci'a'j land'o'j est'as rifug\u0302'ej'o'j, kie la en'migr'int'o'j atend'as, g\u0302is ili ricev'as rest'ad'permes'o'n au\u0306 dev'as for'las'i la land'o'n. Mult'a'j est'as azil'pet'ant'o'j. Ili ven'as c\u0302ef'e el Serbi'o, Rusio, Moldavio, Afgani'o, Turki'o, Kartveli'o kaj Irako."}, {"text_idx": "#001304", "text": "Kelk'a'j dev'as long'e atend'i, g\u0302is ili'a kaz'o est'as klar'ig'it'a. La plej grand'a rifug\u0302'ej'o situ'as en Traiskirchen [trajskirh\u0302en], 35 km sud'e de Vieno."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Pro mal'kontent'ec'o pri la sen'el'ir'a stat'o kelk'cent azil'pet'ant'o'j manifestaci'e mars\u0302'is en novembr'o 2012 de Traiskirchen al la park'o antau\u0306 la Vot'o-preg\u0302'ej'o kaj tie fond'is tend'ar'o'n. Kelk'a'j en'ir'is la preg\u0302'ej'o'n kaj rest'is tie."}, {"text_idx": "#001306", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j oft'e pri'raport'is la event'o'n, kaj do la tie'a pastr'o mal'permes'is al j\u0302urnal'ist'o'j en'ir'i la preg\u0302'ej'o'n. Jen la rifug\u0302'int'o'j mal'sat'strik'as, jen ili mang\u0302'as por hav'ig'i al si energi'o'n. Karitat'a'j organiz'aj\u0302'o'j kaj la katolik'a eklezi'o pri'zorg'as la manifestaci'ant'o'j'n, kaj kelk'a'j akcept'is log\u0302'i en provizor'a'j tra'nokt'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001307", "text": "La au\u0306str'a s\u0302tat'prezid'ant'o Heinz Fischer [hajnc fis\u0302'a] send'is leter'o'n al la frost'ant'a'j okup'ant'o'j kaj promes'is help'i kadr'e de la valid'a'j leg\u0302'o'j. Tamen tri monat'o'j'n post'e la problem'o ankorau\u0306 ne est'as solv'it'a."}, {"text_idx": "#001308", "text": "Vejfango, urb'o en la orient'a provinc'o S\u0302andong'o, est'as nom'at'a la c\u0302ef'urb'o de la paper'milv'o'j (ali'a nom'o por kajt'o en la antikv'a C\u0302ini'o). En g\u0302i dum pli ol 2000 jar'o'j oni el'labor'as fajn'a'j'n kajt'o'j'n. En la pas'int'ec'o oni man'far'is la kajt'o'j'n el bambu'stang'o'j kaj kun silk'a'j vel'o'j, sur kiu'j oni pentr'is divers'a'j'n bild'o'j'n. Nun jam est'as jen'a'j spec'o'j: kajt'o'j kun mol'a vel'o, mal'mol'a vel'o, kajt'o'j faden'a'j kun drak'o'kap'o, kajt'o'j en tabul'form'o, kajt'o'j en sitel'form'o, kajt'o'j kun lum'il'o, kaj ali'a'j. Krom'e oni uz'as la kajt'o'j'n ne nur en konkurs'o'j, sed ankau\u0306 por lud'ad'o, amuz'ig\u0302'o kaj kiel ornam'aj\u0302'o'j'n hejm'e."}, {"text_idx": "#001309", "text": "Antau\u0306 pli ol 2000 jar'o'j kamp'ar'an'o'j en Vejfango komenc'is far'i kajt'o'j'n nur por tim'ig'i bird'o'j'n, kiu'j flug'is en la kamp'o'j'n kaj bek'is riz'er'o'j'n. Tiam ankorau\u0306 ne ekzist'is la ver'a'j kajt'o'j. Oni far'is la kajt'o'j'n nur el bambu'stang'o'j kaj paper'vel'o'j kaj post'e per ne'long'a'j faden'o'j kroc\u0302'is ili'n sur arb'et'o'j apud la kamp'o'j. Tiel la paper'milv'o'j kvazau\u0306 flug'is, se vent'is sur la kamp'o'j.Post'e, oni c\u0302iam pli opini'is, ke la paper'milv'o'j pov'as est'i amuz'a'j, se oni pov'as ili'n kun pli long'a'j faden'o'j facil'e flug'ig'i dum pli fort'a vent'o."}, {"text_idx": "#001311", "text": "Tiu'temp'e la kajt'o'j est'is nur tre simpl'e far'at'a'j. La interes'at'o'j kre'is la kajt'o'j'n lau\u0306 si'a plac\u0302'o kaj kutim'e lig'e kun si'a art'percept'o. Ili liber'e prezent'is si'a'j'n ide'o'n kaj dezir'o'n. Tiu'j kajt'o'j est'is en ekstrem'e kamp'ar'an'a stil'o, c\u0302ar la el'labor'int'o'j est'is kamp'ar'an'o'j, kiu'j ne hav'is special'a'n kler'ec'o'n pri art'o.Tial la el'labor'aj\u0302'o'j est'is far'at'a'j el simpl'a'j material'o'j, ekzempl'e el bambu'o kaj ordinar'a'j paper'o'j. Oni dezir'is nur, ke la kajt'o'j est'u flug'i'pov'a'j, kaj tio jam sufic\u0302'is."}, {"text_idx": "#001313", "text": "Dum pli ol 2000 jar'o'j la form'o'j kaj stil'o'j de kajt'o'j jam mult'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is en Vejfango. La kajt'o-vend'ist'o'j jam komenc'as fabrik'i la kajt'o'j'n, kiu'j fakt'e est'as produkt'at'a'j el tre bon'a'j material'o'j kaj lau\u0306 modern'a teknologi'o. Ili est'as delikat'e el'labor'at'a'j kaj en pli bril'a'j kolor'o'j. Ali'flank'e, ankorau\u0306 iu'j far'as kajt'o'j'n nur kiel hobi'o'n, sed la form'o'j kaj material'o'j est'as pli modern'a'j. Oft'e oni pov'as vid'i kajt'o'j'n en la form'o de papili'o, libel'o, milv'o, feniks'o, grand'a skolopendr'o, drak'o, paras\u0302ut'o, kajt'o'j'n kun divers'a'j vizag\u0302'o'j el la c\u0302in'a oper'o ktp."}, {"text_idx": "#001314", "text": "Dank'e al la modern'a teknik'o kajt'o'j jam est'as el'labor'at'a'j kun lum'il'o'j, tiel ke oni pov'as flug'ig'i ili'n nokt'e. Ili tre bel'e s\u0302veb'as en la nokt'a c\u0302iel'o, kaj oni g\u0302u'as ili'n. En la antikv'a C\u0302ini'o la arme'o'j oft'e uz'is kajt'o'j'n kiel inform'il'o'j'n por trans'don'i mesag\u0302'o'j'n unu al la ali'a. Se est'is dang\u0302er'o, la kajt'o-vel'o est'is far'it'a el rug\u0302'a paper'o."}, {"text_idx": "#001315", "text": "Statistik'a jar'libr'o pri mond'a produkt'ad'o"}, {"text_idx": "#001323", "text": "La jar'libr'o emfaz'as la tendenc'o'j'n pri kresk'o de IAV en la mal'plej evolu'int'a'j land'o'j, kiu'j'n al'front'as mal'sam'a'j lim'ig'o'j rilat'e la ekster'a'n komerc'o'n. Kompar'e kun la plej mal'mult'e evolu'int'a'j afrik'a'j land'o'j, la azi'a'j hav'as la avantag\u0302'o'n de pli'a proksim'ec'o al la rapid'e kresk'ant'a'j ekonomi'o'j. Tio est'as spegul'at'a je la averag\u0302'a IAV-kresk'o dum la last'a jar'dek'o je 8,7 % jar'e en la azi'a'j kompar'e kun 5,9 % de la afrik'a'j mal'plej evolu'int'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001324", "text": "Detal'a'j land'specif'a'j negoc-struktur'a'j statistik'o'j hav'ig'as empiri'a'n pruv'o'n pri formul'ad'o de la industri'a politik'o kaj pri okaz'ig'o de struktur'a s\u0302ang\u0302'o kaj produkt'iv'ec'o. UNIDO hav'as industri'a'j'n statistik'a'j'n datum'baz'o'j'n pri min'ad'o kaj mineral-produkt'ad'o sam'kiel pri industri'o kaj inter'naci'a komerc'o de industri'a'j var'o'j."}, {"text_idx": "#001325", "text": "La Inter'naci'a statistik'a jar'libr'o de mond'a produkt'ad'o 2013 est'as komun'a publik'aj\u0302'o de UNIDO kaj Edward Elgar Publishing Limited. G\u0302i est'as mend'ebl'a en . Kelk'a'j statistik'o'j vid'ebl'as je (c\u0302ef'e en la angl'a lingv'o, iom en la franc'a kaj la hispan'a)."}, {"text_idx": "#001326", "text": "Kio'n signif'as \u201efam'a\u201d? Lau\u0306 Plen'a Ilustr'it'a Vort'ar'o, \u201etre kon'at'a de la publik'o\u201d. Sekv'as zamenhofaj ekzempl'o'j: \u201emi dir'as, ke mi vid'is la fam'a'n Sp.z (rab'ist'o'n); raben'o, kiu mal'proksim'e c\u0302irkau\u0306'e est'is fam'a pro si'a instru'it'ec'oz\u201d."}, {"text_idx": "#001327", "text": "La adjektiv'o \u201efam'a\u201d est'as unu el la plej problem'a'j en iu ajn lingv'o. Tial, kiam mi renkont'as g\u0302i'n en tekst'o propon'at'a por MONATO, mi sen'hezit'e g\u0302i'n for'strek'as au\u0306 tut'cert'e g\u0302i'n modif'as."}, {"text_idx": "#001329", "text": "Nu, ofend'i la koncern'a'j'n au\u0306tor'o'j'n mi ne vol'as. La redakci'o de MONATO de'pend'as de si'a'j kontribu'ant'o'j kaj sincer'e kaj aprez'e ili'n dank'as. Sam'temp'e, tamen, kiel c\u0302iu'j redakci'o'j, g\u0302i rezerv'as la rajt'o'n s\u0302ang\u0302'i tekst'o'j'n. Kaj \u201efam'a\u201d preskau\u0306 sen'escept'e s\u0302ang\u0302'end'as."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Do, el la kvin supr'a'j ekzempl'o'j, mi au\u0306d'is pri nur du: Trockij kaj la gazet'o'j. Pri c\u0302i-last'a'j mi est'as inform'it'a probabl'e nur, c\u0302ar mi stud'is la franc'a'n. C\u0302u ec\u0302 relativ'e bon'e eduk'it'a japan'o au\u0306 brazil'an'o, ne sci'pov'ant'e la franc'a'n, est'as au\u0306d'int'a pri la t.n. fam'a'j gazet'o'j? Dub'ind'e. Do c\u0302u ver'e ili fam'as?"}, {"text_idx": "#001332", "text": "Ali'flank'e, pri la \u201efam'a'j\u201d min'ej'o, hospital'o kaj templ'o mi ne au\u0306d'is. Memor'u, ke, lau\u0306 Piv, ili est'u tre kon'at'a'j de la publik'o. Tamen de mi, ankau\u0306 membr'o de la publik'o, ili est'as neniel kon'at'a'j. Jen la kern'o de la problem'o."}, {"text_idx": "#001334", "text": "Kiu vol'as abon'i revu'o'n, kiu tiel humil'ig'as si'a'j'n leg'ant'o'j'n, memor'ig'ant'e pri ne'sci'o pri t.n. fam'aj\u0302'o'j? Ne mi. Tial en j\u0302urnal'ism'a'j rond'o'j oni konsil'as kontrau\u0306 \u201efam'ig'o\u201d \u2013 kaj tiel est'u en MONATO."}, {"text_idx": "#001335", "text": "Pri'pens'u: c\u0302u inter esperant'ist'o'j vi parol'us pri \u201ela fam'a Zamenhof\u201d? De'nov'e dub'ind'e. Zamenhof, almenau\u0306 inter ni, est'as en si mem fam'a, en la senc'o, en kiu la menci'it'a'j min'ej'o, hospital'o, templ'o ne est'as. La kre'int'o de Esperant'o ne bezon'as tia'n pri'skrib'o'n."}, {"text_idx": "#001336", "text": "Ekster Esperant'uj'o, tamen, c\u0302u Zamenhof fam'as? Demand'u al vi'a'j najbar'o'j, koleg'o'j, c\u0302u ili au\u0306d'is pri li \u2013 sam'temp'e pri Hallstatt, Rudolfinerhaus au\u0306 Haedong Yonggungsa. Ne surpriz'ig\u0302'u, kiam ne'a'n respond'o'n vi ricev'os. Do ... c\u0302u fam'a'j? C\u0302u, lau\u0306 Piv, tre kon'at'a'j de la publik'o?"}, {"text_idx": "#001339", "text": "Analog'e, kaj por re'ven'i al mi'a'j propon'it'aj\u0302'o'j por MONATO, pli akcept'ebl'us eventual'e \u201esalm'in'ej'o fam'a inter sal'produkt'ist'o'j\u201d, \u201ehospital'o fam'a pro pionir'a'j kurac'o'j\u201d, \u201etempl'o fam'a inter adept'o'j de tiu au\u0306 ali'a religi'o\u201d."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Tiel ebl'as grad'ig'i la fam'o'n, kio sam'temp'e evit'ig'as, ke oni sent'u si'n pajl'o'kap'ul'o pro mizer'a ne'sci'o pri supoz'at'a'j fam'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001343", "text": "Antau\u0306 300 jar'o'j, la 17an de mart'o 1713, est'is ekzekut'it'a Jur'a'j Ja\u0301nos\u030ci\u0301k [ja\u0301nos\u0302ik]. Lau\u0306 kelk'a'j, li est'is hero'o de la slovak'a popol'o; lau\u0306 ali'a'j, vilag\u0302'a rab'ist'o simil'a al la angl'o Robin Hood. Kie kus\u0302'as la ver'o?"}, {"text_idx": "#001344", "text": "Ja\u0301nos\u030ci\u0301k nask'ig\u0302'is la 25an de januar'o 1688 en la pitoresk'a slovak'a mont'vilag\u0302'et'o Terchova\u0301, ne mal'proksim'e de la urb'o Z\u030cilina (c\u0302. 200 km nord'e de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o)."}, {"text_idx": "#001345", "text": "Lau\u0306 histori'ist'o'j, Ja\u0301nos\u030ci\u0301k est'is, kiel jun'a knab'o, rekrut'ig'it'a en kuruca arme'o1 dum la ribel'o de Ferenc Ra\u0301ko\u0301czi la 2a (1707-1708). Pli post'e li est'is imperi'estr'a arme'an'o g\u0302is la jar'o 1710, kiam li est'is liber'ig'it'a de si'a milit'serv'o."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Kiam vilag\u0302'a nobel'o mort'ig'is li'a'n patr'o'n, pro tio, ke tiu kelk'a'j'n tag'o'j'n ne servut-labor'is, li for'kur'is kun si'a dolor'eg'o al la slovak'a'j mont'ar'o'j, kie li kun'ig\u0302'is kun rab'ist'o'j kaj far'ig\u0302'is kapitan'o de 12-membr'a rab'ist'a grup'o."}, {"text_idx": "#001347", "text": "La grup'o de Ja\u0301nos\u030ci\u0301k, lau\u0306 legend'o nom'it'a ankau\u0306 \u201eknab'o'j de la mont'ar'o'j\u201d, pri'rab'is nur ric\u0302'ul'o'j'n, sed neniam simpl'a'j'n hom'o'j'n. La rab'ist'o'j atak'is vojag\u0302'ant'a'j'n mos\u0302t'a'j'n sinjor'o'j'n, migr'ant'a'j'n vend'ist'o'j'n ktp, kri'eg'ant'e: \u201eMil fulm'o'tondr'o'j'n \u2013 ci'a'n anim'o'n don'u al Di'o, kaj la mon'o'n al mi!\u201d"}, {"text_idx": "#001348", "text": "Sed ili neniu'n mort'ig'is. Ili for'pren'is valor'aj\u0302'o'j'n kaj var'o'j'n, dir'ant'e, ke ili ven'is por veng\u0302'i la mal'just'ec'o'n de la ric\u0302'a'j sinjor'o'j kontrau\u0306 la mal'ric\u0302'a slovak'a popol'o."}, {"text_idx": "#001349", "text": "La rab'ist'o'j dis'don'is la rab'aj\u0302'o'j'n al vilag\u0302'a'j mal'ric\u0302'ul'o'j kaj Ja\u0301nos\u030ci\u0301k iom'post'iom'e far'ig\u0302'is bon'far'ant'o kaj do popol'a hero'o. Lau\u0306 legend'o, kiam la rab'ist'o'j renkont'is mal'ric\u0302'a'j'n vir'in'o'j'n, ili donac'is al tiu'j tol'o'n, mezur'ant'e \u201ede fag'o al fag'o\u201d. Mon'o'n plen'man'e j\u0302et'is Ja\u0301nos\u030ci\u0301k al la mal'ric\u0302'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001350", "text": "Post du jar'o'j Ja\u0301nos\u030ci\u0301k est'is kapt'it'a en arb'ar'a gast'ej'o, kie li sol'a al'front'is 30 soldat'o'j'n. La lukt'o kruel'is, c\u0302ar Ja\u0301nos\u030ci\u0301k lert'e uz'is si'a'n hak'il'baston'o'n. Sed mal'jun'ul'in'o en la gast'ej'o j\u0302et'is sub li'a'j'n pied'o'j'n piz'o'j'n kaj li fal'is. La soldat'o'j j\u0302et'is si'n sur Ja\u0301nos\u030ci\u0301kon, katen'lig'is kaj for'konduk'is li'n al la jug\u0302'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001351", "text": "Ja\u0301nos\u030ci\u0301k est'is terur'e turment'at'a, c\u0302ar la jug\u0302'ist'o'j vol'is sci'i, kie li kas\u0302'is la trezor'o'j'n, kiu'j'n li for'pren'is. Sed Ja\u0301nos\u030ci\u0301k neni'o'n perfid'is. Pro tio li est'is kondamn'it'a kaj oni pend'ig'is li'n per hok'o, en'pik'it'a sub li'a'j'n rip'o'j'n, en la nord-slovak'a urb'et'o Liptovsky\u0301 Mikula\u0301s\u030c."}, {"text_idx": "#001352", "text": "Antau\u0306 la ekzekut'o oni propon'is pardon'o'n, se li far'ig\u0302'os kapitan'o en la imperi'estr'a arme'o, sed Ja\u0301nos\u030ci\u0301k rifuz'is kaj fier'e dir'is: \u201eSe vi mi'n rost'is, do mi'n ja ec\u0302 for'mang\u0302'u!\u201d"}, {"text_idx": "#001353", "text": "Li'a fam'o flug'is de bus\u0302'o al bus\u0302'o tra generaci'o'j. La nun'temp'a slovak'a, c\u0302eh\u0302'a kaj pol'a literatur'o'j mult'foj'e pri'skrib'as li'a'n viv'o'n en form'o de fabel'o'j, poem'o'j, roman'o'j, teatr'aj\u0302'o'j kaj film'o'j. En li'a nask'ig\u0302'vilag\u0302'o Terchova\u0301 trov'ig\u0302'as 7,5 metr'o'j'n alt'a statu'o, kre'it'a de la slovak'a skulpt'ist'o Ja\u0301n Kulich."}, {"text_idx": "#001354", "text": "Ankau\u0306 la ravin'o'j kaj kanjon'o'j en la slovak'a natur'rezerv'ej'o Rozsutec port'as la nom'o'n Ja\u0301nos\u030ci\u0301kove\u0301 diery (Tru'o'j de Ja\u0301nos\u030ci\u0301k)."}, {"text_idx": "#001355", "text": "1. kuruco: histori'a region'a esprim'o por liber'ec'batal'ant'o kontrau\u0306 la Habsburgoj en Hungari'o en la 15a kaj 16a jar'cent'o'j."}, {"text_idx": "#001356", "text": "Pro la tiel nom'at'a c\u0302eval'aj\u0302'o-skandal'o en Eu\u0306rop'o, kiam montr'ig\u0302'is, ke ekzempl'e bov'o-produkt'aj\u0302'o'j en'hav'as foj'foj'e c\u0302eval'viand'o'n, mult'a'j butik'um'ant'o'j si'n turn'is al lok'a'j buc\u0302'ist'o'j, kred'ebl'e pli fid'ind'a'j ol super'bazar'o'j."}, {"text_idx": "#001357", "text": "Tamen en Au\u0306strio evident'as, ke ankau\u0306 mal'grand'a'j komerc'ist'o'j tromp'as. La viand'ist'o Josef Freitag (esperant'e: Jozefo Vendred'o) el Karintio, la plej sud'a federaci'a land'o, sekret'e miks'is pli kaj pli da c\u0302eval'viand'o en pork'o-bov'o-viand'o'n."}, {"text_idx": "#001358", "text": "Komenc'e oni lau\u0306d'is la dau\u0306r'e kresk'ant'a'n kvalit'o'n de la kolbas'o'j. Pli kaj pli bon'e vend'ig\u0302'is la \u201ekarintiaj dom-kolbas'o'j\u201d. Post 18 monat'o'j tamen ven'is la fin'o: DNA-analiz'o montr'is, ke la kolbas'o'j konsist'as cent'el'cent'e el c\u0302eval'aj\u0302'o. Post proces'o la viand'ist'o eventual'e sid'os dum 10 jar'o'j en karcer'o."}, {"text_idx": "#001359", "text": "Ne tem'as pri la unu'a viand'o-skandal'o en Au\u0306strio. Oft'e dum la last'a'j jar'cent'o'j oni trov'is hormon'o'j'n, medikament'o'j'n kaj venen'o'j'n en viand'o. C\u0302iam oni postul'is pli regul'a'j'n kontrol'o'j'n de vend'ot'a'j nutr'aj\u0302'o'j, sed van'e. La ne'vend'ebl'a'n c\u0302eval'viand'o'n oni donac'is al mal'ric\u0302'ul'o'j. La nombr'o de vegetar'an'o'j kaj veganoj kresk'as."}, {"text_idx": "#001360", "text": "Publik'a mon'o por privat'a koncert'o"}, {"text_idx": "#001361", "text": "Marsejlo, en Provenc'o, sud'a Franci'o, est'as elekt'it'a kiel eu\u0306rop'a kultur'a c\u0302ef'urb'o por la jar'o 2013. Tiu titol'o est'as lau\u0306'vic'e dispon'ig'at'a al eu\u0306rop'a land'o, kiu post'e decid'as, kiu urb'o ig\u0302'u la tiu'jar'a kultur'a c\u0302ef'urb'o."}, {"text_idx": "#001362", "text": "Marsejlon oni decid'is elekt'i en septembr'o 2008. La decid'ant'o'j opini'is, ke Marsejlo bezon'as tiu'n help'o'n, kiu'n pov'as liver'i c\u0302ef'urb'a status'o."}, {"text_idx": "#001363", "text": "En la decid'o part'o'pren'is c\u0302iu reg'ist'ar'a tavol'o. La kultur'a'n program'o'n subvenci'as la franc'a reg'ist'ar'o, la region'a konsili'o, la departement'a konsili'o, la marsejla urb'a konsili'o, ali'a'j lok'a'j administraci'o'j kaj privat'a'j sub'ten'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001364", "text": "Konstru'ad'o de nov'a'j muze'o'j, re'nov'ig'o de mal'nov'a'j muze'o'j, ekspozici'o'j, spektakl'o'j (danc'o, cirk'o, teatr'o), koncert'o'j ktp aper'is en la program'o. Sam'temp'e mult'a'j part'o'j de la urb'o est'as re'nov'ig'at'a'j."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Tamen antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j la marsejla urb'a konsili'o opini'is, ke mank'as grand'a somer'a koncert'o por al'log'i pli da hom'o'j. Do g\u0302i decid'is sub'ten'i koncert'o'n de David Guetta, disk'lud'ist'o kon'at'a en Franci'o kaj muzik-produkt'ant'o, kontrau\u0306 la sum'o de 400 000 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001367", "text": "Krom'e g\u0302i decid'is sen'pag'e dispon'ig'i la park'o'n Borely (la plej grand'a park'o de la urb'o) al tiu koncert'o. Guetta plan'as koncert'i la 23an de juni'o, kaj la bilet'o'j kost'as inter 44 kaj 60 eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#001368", "text": "Do la urb'o financ'e help'as privat'a'n event'o'n de komerc'a art'ist'o (se oni konsider'as Guetta kiel art'ist'o'n), permes'as sen'pag'a'n uz'o'n de la plej grand'a park'o, dum la koncert'o rest'as mult'e'kost'a por la publik'o kaj grand'a font'o de profit'o por la \u201eart'ist'o\u201d."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Ceter'e neni'u sci'as, kiel la park'o est'os pur'ig'it'a kaj re'ord'ig'it'a post la koncert'o. Antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j, la urb'a konsili'o rifuz'is dispon'ig'i la park'o'n al organiz'ant'o'j de lok'a elektro'muzik'a festival'o (Aires Libres \u2013 Liber'a'j aer'o'j), dir'ant'e, ke tio difekt'us la park'o'n."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Sed al tiu'j dek'mil'o'j da hom'o'j, kiu'j ven'os al la koncert'o de Guetta, ne grav'as: la urb'o (per mon'o de la impost'o'pag'ant'o'j) re'ord'ig'os la park'o'n."}, {"text_idx": "#001371", "text": "Kompren'ebl'e mult'a'j lok'ul'o'j protest'as kontrau\u0306 tiu c\u0302i mis'uz'o de publik'a mon'o. Dum nur unu semajn'o, mult'a'j re'ag'is. Pet'skrib'o est'as lanc\u0302'it'a: post unu semajn'o, g\u0302i ricev'is jam pli ol 15 000 sub'skrib'o'j'n, dum pli ol 28 000 membr'o'j al'ig\u0302'is al Facebook-grup'o (/) kontrau\u0306 tiu subvenci'o."}, {"text_idx": "#001372", "text": "Se dum vi'a antau\u0306'ne'long'a vojag\u0302'o en Italio la lok'a'j urb'o'j s\u0302ajn'is al vi ja ric\u0302'a'j je art'o, sed tro griz'a'j el natur'a vid'punkt'o (kompar'e kun vi'a'j s\u0302ajn'e verd'eg'a'j patr'uj'o'j), vizit'u re'foj'e la t.n. ital'a'n bot'o'n post kelk'a'j jar'o'j. Vi vid'os grand'a'n diferenc'o'n. Kial? C\u0302ar la 16an de februar'o en la ital'a du'on'insul'o ek'valid'is leg\u0302'o, kiu dev'ig'as c\u0302iu'j'n komun'um'o'j'n kun pli ol 15 000 log\u0302'ant'o'j pli'alt'ig'i la nombr'o'n de plant'it'a'j arb'o'j. Pli preciz'e, c\u0302iu urb'o kaj grand'a vilag\u0302'o dev'os plant'i al'don'a'n arb'o'n post la nask'ig\u0302'o au\u0306 la adopt'o de c\u0302iu nov'a infan'o."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Tia c\u0302i leg\u0302'o, ver'dir'e, dau\u0306r'e ekzist'is ek'de la mal'proksim'a 1992, sed s\u0302ajn'as, ke mult'a'j ital'o'j neglekt'is au\u0306 forges'is g\u0302i'n, kio ceter'e ne mal'oft'e okaz'as en sud-eu\u0306rop'a'j land'o'j. Nun tamen far'ig\u0302'as fin'fin'e dev'ig'a g\u0302i'a observ'ad'o. La regul'o cel'as kontrau\u0306'batal'i, almenau\u0306 part'e, la iom'post'iom'a'n mal'aper'o'n de verd'a'j are'o'j sur la tut'a ital'a teritori'o. Tem'as last'a'temp'e, lau\u0306 iom tim'ig'a'j statistik'o'j, pri perd'o de ok kvadrat'a'j metr'o'j en c\u0302iu sekund'o."}, {"text_idx": "#001375", "text": "En la artikol'o De la ge'patr'o'j lern'u! (MONATO 2013/02, p. 14-15) Zlatko Tis\u030cljar skrib'as, ke \u201eC\u0302iu infan'o, lern'ant'e la ge'patr'a'n lingv'o'n, au\u0306d'as tag'e c\u0302irkau\u0306 10 000 fraz'o'j'n kaj mem sam'kvant'e el'dir'as.\u201d Mi ne est'as profesi'a instru'ist'o de fremd'a'j lingv'o'j, sed la nombr'o de fraz'o'j s\u0302ajn'as al mi tro alt'a. Lau\u0306 mi'a opini'o tem'as pri tajp'erar'o; est'is al'don'it'a unu nul'o pli ol dev'us est'i. Se la au\u0306tor'o skrib'us 1000 fraz'o'j'n, tio jam pov'us est'i pli real'a, sed ankau\u0306 tiam mi dub'as. Bedau\u0306r'ind'e, ke la au\u0306tor'o ne indik'as la ag\u0302'o'n de la infan'o'j, kiu'j est'as kapabl'a'j en temp'o de komput'il'o'j el'dir'i tag'e 1000 fraz'o'j'n."}, {"text_idx": "#001376", "text": "Fru'mart'e de'nov'e okaz'is sur'strat'a'j konfront'o'j inter slav'o'makedon'o'j kaj alban'o'makedon'o'j en Skopj'e. Alban'o'j, kiel rimark'ig'is la politik'a analiz'ist'o Janusz Bugajski, est'as dau\u0306r'e traktat'a'j en Makedonio kiel du'a'rang'a'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#001377", "text": "Not'ind'as sen'labor'ec'o kaj soci'a diskriminaci'o, dum la bug\u0302et'o, sam'e la reprezent'ig\u0302'o de alban'o'j en publik'a'j instituci'o'j, mal'proporci'e favor'as slav'o'makedon'o'j'n. La oficial'a politik'o de la land'o nutr'as alban'o'fobi'o'n, kiu si'n montr'as ekzempl'e en stadion'o'j, kiam oni au\u0306d'as, ke \u201ebon'a alban'o est'as ja mort'int'a alban'o\u201d."}, {"text_idx": "#001378", "text": "Plur'foj'e est'is baston'it'a'j alban'a'j ge'lern'ant'o'j, ekzempl'e en januar'o, kiam huligan'o'j atak'is kvar 16-jar'ul'o'j'n alban'a'j'n en Skopj'e. La pretekst'o est'is la nom'um'ad'o de nov'a ministr'o pri defend'ad'o, la alban'de'ven'a Telat Xhaferri. Tiam oni brul'ig'is ankau\u0306 la alban'a'n flag'o'n, kaj kelk'dek'o da hom'o'j est'is vund'it'a'j."}, {"text_idx": "#001379", "text": "Manifestaci'e re'ag'is alban'o'j, sed ili'n kontrau\u0306'star'is an'o'j de la special'a polic'o. Protest'is sam'e la reg'ist'ar'o'j de Albanio kaj Kosovo kaj dek'o'j da alban'a'j asoci'o'j tra la mond'o."}, {"text_idx": "#001380", "text": "En Vieno okaz'is la 5a Tut'mond'a Forum'o de la Alianc'o de Civiliz'o'j de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UNAOC). Fond'it'a en 2005 sub la patron'ec'o de UN, la alianc'o est'as prov'o re'ag'i al divid'ig\u0302'o kaj ekstrem'ism'o en la mond'o per kun'labor'o kaj dialog'o \u2013 sen'de'pend'e de naci'a'j kaj kultur'a'j lim'o'j."}, {"text_idx": "#001382", "text": "La c\u0302iu'jar'a'j tut'mond'a'j forum'o'j est'as la plej alt'rang'a'j renkont'ig\u0302'o'j de la alianc'o. G\u0302is nun forum'o'j okaz'is en Madrido (2008), Istanbulo (2009), Rio de J\u0302anejro (2010) kaj Dau\u0306h'o (2011)."}, {"text_idx": "#001383", "text": "En la viena renkont'ig\u0302'o part'o'pren'is pli ol 2000 politik'a'j reprezent'ant'o'j de 130 land'o'j. Inter ili est'is la g\u0302eneral'a sekretari'o de UN, Ban Ki-mu'n, la prezid'ant'o'j de Au\u0306strio kaj Rumani'o, la emir'o de Kataro, la c\u0302ef'ministr'o de Turki'o, ministr'o'j, diplomat'o'j, reprezent'ant'o'j de la civil'a soci'o, amas'komunik'il'o'j kaj scienc'o el la tut'a mond'o."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Sub la g\u0302eneral'a tem'o \u201eRespond'ec'o, divers'ec'o kaj dialog'o\u201d oni pri'diskut'is problem'o'j'n rilat'e al religi'a liber'ec'o, plur'ism'o, gazet'ar'a liber'ec'o kaj la rol'o de amas'komunik'il'o'j, migr'ad'o, integr'ig\u0302'o kaj divers'ec'o."}, {"text_idx": "#001385", "text": "La cel'o de la viena forum'o est'is nov'a strategi'a direkt'ig\u0302'o de UNAOC. Post kvin jar'o'j de aktiv'a ag'ad'o oni analiz'is la g\u0302is'nun'a'n labor'o'n kaj met'is cel'o'j'n por la est'ont'ec'o en la t.n. Viena Deklar'o."}, {"text_idx": "#001386", "text": "La alianc'o en'fokus'ig'os si'a'n labor'o'n lau\u0306'tem'e kaj met'os nov'a'n geografi'a'n akcent'o'n. Do est'os region'a strategi'o pri la danub'a basen'o, nigr'amar'a region'o, sud'a Kau\u0306kazo kaj centr'a Azi'o."}, {"text_idx": "#001387", "text": "La konferenc'o lok'ig\u0302'is en la au\u0306str'a dialog'a tradici'o. Per dialog'o de kultur'o'j kaj religi'o'j Au\u0306strio kontribu'as konstant'e por star'ig'i tut'mond'a'n konfid'o'n kaj pac'o'n. Vieno kiel tradici'a dialog'centr'o prezent'is ideal'a'n lok'o'n por la forum'o."}, {"text_idx": "#001388", "text": "La g\u0302eneral'a sekretari'o de UN, Ban Ki-mu'n, avert'is pri religi'a milit'o en Sirio. Li dir'is, ke la land'o est'as ekster'ordinar'a mozaik'o el trib'o'j, lingv'o'j kaj religi'o'j. Li est'as zorg'o'plen'a pri religi'a kaj etn'a per'fort'o. Krom'e li esprim'is mal'trankvil'o'n pri la milit'o en Mali'o kaj la konflikt'o en Proksim'a Orient'o."}, {"text_idx": "#001389", "text": "La hispan'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Jose\u0301 Manuel Garcia-Margallo, decid'e kontrau\u0306'is milit'a'n solv'o'n de la konflikt'o en Sirio. Hispanio sub'ten'as politik'a'n solv'o'n per naci'a dialog'o, kiel propon'is la medaciisto de UN pri Sirio Lakhdar Brahimi."}, {"text_idx": "#001390", "text": "La turk'a c\u0302ef'ministr'o Recep Tayyip Erdog\u0306an [reg\u0302ep tajip e\u0301rdoan] al'vok'is la inter'naci'a'n komun'um'o'n al ag'o'j. G\u0302is nun en Sirio est'as murd'it'a'j 60 000 hom'o'j kaj cent'mil'o'j fug\u0302'is. \u201eSe ni ferm'us ni'a'j'n okul'o'j'n antau\u0306 la evolu'o'j, tio est'us jam erar'o de la hom'ar'o\u201d, dir'is Erdog\u0306an."}, {"text_idx": "#001391", "text": "Li postul'is re'form'o'n de UN. Du el la kvin veto'o-land'o'j en la Sekur'ec'a Konsili'o blok'as solv'o'n de la konflikt'o, kio est'as \u201efundament'a problem'o\u201d, lau\u0306 Erdog\u0306an. Rusio kaj C\u0302ini'o voc\u0302'don'is kontrau\u0306 plur'a'j rezoluci'o'j pri Sirio."}, {"text_idx": "#001392", "text": "Direkt'e al la siria prezid'ant'o Bashar al-Assad deklar'is la emir'o de Kataro, S\u0302ejk'o Hamad bi'n Khalifa al-Thani: \u201eEst'as praktik'at'a genocid'o en Sirio far'e de reg\u0302im'o, al kiu mank'as legitim'ec'o\u201d. La kritik'o mal'mult'e surpriz'is: la mal'grand'a emir'land'o kaj Sauda Arabi'o est'as kalkul'at'a'j inter la plej grand'a'j sub'ten'ant'o'j de la siria opozici'o."}, {"text_idx": "#001393", "text": "La turk'a c\u0302ef'ministr'o mal'trankvil'is ne nur pri la situaci'o en Sirio. Li konstat'is ankau\u0306 \u201epli'ig\u0302'o'n de ras'ism'o en Eu\u0306rop'o\u201d sam'e kiel \u201ekalumni'ad'o'n\u201d al islam'an'o'j. \u201eIslam'an'o'j ne dev'as est'i ofend'at'a'j\u201d, plend'is Erdog\u0306an. Islamfobio est'as krim'o kontrau\u0306 human'ism'o \u2013 kiel fas\u0302ism'o, antisemit'ism'o kaj cion'ism'o."}, {"text_idx": "#001394", "text": "Pro c\u0302i-last'a vort'o li'n kondamn'is UN, Israelo kaj Uson'o. En Vieno oni bedau\u0306r'is la el'dir'o'n. Parol'ist'o de la au\u0306str'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Michael Spindelegger, dir'is: \u201eTiu egal'ig'o est'as en'tut'e mal'akcept'ebl'a.\u201d"}, {"text_idx": "#001395", "text": "Ok jar'o'j'n post la fond'o de la Alianc'o de Civiliz'o'j ne mank'as bon'a vol'o, sed rezult'o'j. Jorge\u0301 Sampaio, la eks'ig\u0302'ant'a g\u0302eneral'a sekretari'o de la alianc'o, emfaz'is: \u201eLa parol'ad'o'j ne est'as tiel grav'a'j, sed la ag'o'j.\u201d Ali'a mank'o: dum la islam'a'j s\u0302tat'o'j part'o'pren'is kun alt'rang'a'j reprezent'ant'o'j, mult'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j kaj Uson'o est'is reprezent'at'a'j de si'a'j ambasador'o'j en Vieno."}, {"text_idx": "#001396", "text": "Krom politik'ist'o'j kaj diplomat'o'j la alianc'o propon'is ankau\u0306 forum'o'n, kiu'n util'ig'is ge'jun'ul'o'j, reprezent'ant'o'j de la civil'a soci'o kaj, super'averag\u0302'e por inter'naci'a'j konferenc'o'j, vir'in'o'j. Al ili la viena arang\u0302'o dispon'ig'is dialog'o'n kaj s\u0302anc'o'n met'i baz'o'n por est'ont'a'j komun'a'j iniciat'o'j."}, {"text_idx": "#001397", "text": "La eks'a portugal'a prezid'ant'o, Jorge\u0301 Sampaio, trans'don'is la gvid'o'n de la alianc'o al la katara diplomat'o Nassir Abdulaziz al-Nasser."}, {"text_idx": "#001398", "text": "\u201eBedau\u0306r'ind'e, la tragedi'o dau\u0306r'as kaj dau\u0306r'os\u201d dir'as Garvan Maka'j (MONATO 2012/12, p. 12). Li ne menci'is la ekzist'o'n de UN, kiu est'is fond'it'a (1945) por la real'ig'o de pac'a kun'viv'ad'o kaj kun'ekzist'ad'o de c\u0302iu'j membr'o-s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#001399", "text": "UN hav'as si'a'n Sekur'ec'a'n Konsili'o'n, kiu dev'as real'ig'i pac'a'n kun'ekzist'o'n, sed g\u0302i ne real'ig'is tio'n g\u0302is nun. Tial la hom'ar'o kaj UN dev'as iel pli'bon'ig'i la ag'ad'o'n de la Konsili'o kaj en tio est'as real'a esper'o de la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Pac'em'a'j hom'o'j en la tut'a mond'o est'as en grand'eg'a pli'mult'o, tial ni bezon'as organiz'e kaj obstin'e postul'i de ni'a'j politik'a'j reprezent'ant'o'j la real'ig'o'n de pac'a kun'ekzist'o."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Mi vol'as gratul'i vi'n pro la admir'ind'a artikol'o de Pau\u0306l Peeraerts Amar'a krom'gust'o (MONATO 2013/03, p. 5). Ja, hodiau\u0306, mult'a'j ge'jun'ul'o'j opini'as, ke ekzist'is nur genocid'o de jud'o'j kaj cigan'o'j far'e de la nazi'o'j. Est'as bon'e memor'ig'i al ili, ke genocid'o'j abund'is en ni'a mizer'a mond'o, en Amerik'o, en Azi'o, en Afrik'o, en Eu\u0306rop'o kaj en Au\u0306strali'o. Celebr'i ili'n kun'e est'us ja plej just'a ag'o. Por ke la hom'o ne plu est'u lup'o por la hom'o."}, {"text_idx": "#001402", "text": "Dek'o da lingv'o'j lern'ebl'as en \u201eKaf'ej'o de la lingv'o'j\u201d, kiu funkci'as c\u0302iu'n merkred'o'n de la 17a g\u0302is la 20a hor'o en Vieno. En tri salon'o'j star'as tabl'o'j, c\u0302iu por unu lingv'o."}, {"text_idx": "#001403", "text": "Dum fru'mart'a vesper'o au\u0306d'ig\u0302'is ekzempl'e jen'a'j lingv'o'j: arab'a, bosna-kroat'a-serb'a, esperant'a, franc'a, german'a, grek'a, hispan'a, ital'a, pol'a, ruman'a kaj turk'a. C\u0302iu, kiu vol'as trans'don'i si'a'n lingv'a'n sci'o'n, rajt'as mal'ferm'i tabl'o'n. En'ir'i neniom kost'as."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Kontrau\u0306 modest'a prez'o ac\u0302et'ebl'as trink'aj\u0302'o'j kaj et'a'j mang\u0302'aj\u0302'o'j. Organiz'as la sesi'o'j'n la privat'a asoci'o Kontaktepool [konta\u0301ktepul]. La adres'o de la kaf'ej'o: Einsiedlerplatz 5, 1050 Wien. Inform'o'j: ."}, {"text_idx": "#001405", "text": "Svis'land'o hav'as 3,5 oficial'a'j'n lingv'o'j'n. La romanc\u0302'a est'as nur du'on'e oficial'a. La german'a est'as parol'at'a de 70 % de la log\u0302'ant'o'j, la franc'a de 20 % kaj la ital'a de 10 %."}, {"text_idx": "#001406", "text": "Lau\u0306 la svis'a leg\u0302'o c\u0302iu teritori'o, c\u0302u vilag\u0302'o, urb'o au\u0306 region'o, hav'as oficial'a'n lingv'o'n. Tio signif'as, ke tie la reg'ist'ar'o al'parol'as la civit'an'o'j'n per tiu lingv'o. Publik'a'j lern'ej'o'j uz'as tiu'n lingv'o'n, la s\u0302ild'o'j sur'strat'a'j aper'as en tiu lingv'o. Ne ebl'as iel eskap'i la lok'a'n lingv'o'n. Al'ven'int'o'j, c\u0302iu'j nov'a'j log\u0302'ant'o'j lern'u g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001408", "text": "En mart'o 2013 la urb'o Fribourg/Freiburg (franc'a/german'a) aper'ig'is si'a'n nov'a'n emblem'o'n. Tio nask'is grand'a'n koler'o'n c\u0302e german'lingv'an'o'j de tiu c\u0302i teori'e franc'lingv'a urb'o, c\u0302ar leg'ig\u0302'as nur la franc'a."}, {"text_idx": "#001409", "text": "German'lingv'an'o'j asert'as, ke tiu region'o'teori'o est'as mez'epok'a, kaj ke oni adapt'ig\u0302'u al la nov'a era'o, kie miks'ig\u0302'as mult'a'j hom'o'j el plej divers'a'j origin'o'j. La kanton'o Fribourg/Freiburg est'as du'lingv'a, la lingv'a lim'o tra'ir'as g\u0302i'a'n teritori'o'n, tamen la urb'o Fribourg situ'as en la franc'parol'a part'o."}, {"text_idx": "#001410", "text": "En mart'o la horlog\u0302'o'kompani'o Swatch el'don'is raport'o'n en la svis'german'a dialekt'o. Tiu provok'a far'o intenc'as insist'i pri la ide'o Swiss made, do far'it'a en Svis'land'o kaj do au\u0306tent'a produkt'aj\u0302'o svis'a."}, {"text_idx": "#001411", "text": "Tamen la oficial'a lingv'o lau\u0306 la svis'a konstituci'o est'as ne la aleman'a dialekt'o, sed la german'a, la norm'a german'a. Ali'flank'e la aleman'a est'as au\u0306tent'a svis'a lingv'o, la german'a ne."}, {"text_idx": "#001412", "text": "La reg'ist'ar'o de Litovio, konsci'ant'e, ke la eston'o'j jam ek'de du jar'o'j hav'as la komun'a'n eu\u0306rop'a'n valut'o'n eu\u0306r'o kaj ke la latv'o'j deklar'is si'a'n pret'ec'o'n ek'cirkul'ig'i g\u0302i'n ek'de la jar'o 2014, fin'fin'e decid'is, ke g\u0302i ne vol'as rest'i kvazau\u0306 Balt'a Cindr'ul'in'o. La reg'ist'ar'o oficial'e iniciat'is strategi'o'n pri cirkul'ig'o de eu\u0306r'o en Litovio ek'de 2015."}, {"text_idx": "#001413", "text": "Fin'e de februar'o la reg'ist'ar'o de Litovio akcept'is plan'o'n, kiu gvid'os la land'o'n al ek'uz'o de eu\u0306r'o en 2015. Sam'temp'e la c\u0302ef'ministr'o Algirdas Butkevic\u030cius deklar'is, ke tiu'cel'e la reg'ist'ar'o ne lanc\u0302'os ajn'a'j'n art'e'far'it'a'j'n rimed'o'j'n. La proced'o'n administr'os strategi'a komision'o kun'ord'ig'a kaj labor'grup'o'j lau\u0306 kompetent'o. Ili analiz'os, kiel help'i entrepren'o'j'n por prepar'ig\u0302'o al eu\u0306r'o, kiel protekt'i konsum'ant'o'j'n kontrau\u0306 eventual'a'j fi'uz'o'j, kiel dec'e inform'i la soci'o'n ..."}, {"text_idx": "#001414", "text": "Unu foj'o'n en tri monat'o'j la komision'o kaj la kun'ord'ig'a labor'grup'o est'os inform'at'a'j kiel Litovio respond'as al la kriteri'o'j de konverg\u0302'o kaj al tiu'j de Maastricht: pri inflaci'o, bug\u0302et'a deficit'o, s\u0302tat'a s\u0302uld'o kaj indic'o'j pri stabil'ec'o de la valut'o."}, {"text_idx": "#001415", "text": "Enket'ad'o de la popol'o, organiz'it'a en la jar'o 2011, tamen montr'is, ke 49 % de la enket'it'o'j (plej'part'e 65-74 jar'ag\u0302'a'j person'o'j) est'as kontrau\u0306 eu\u0306r'o kaj ke g\u0302i'n apog'as nur 43 %."}, {"text_idx": "#001416", "text": "La c\u0302ef'ministr'o rimark'as, ke neni'u pli'a referendum'o est'as neces'a por decid'i c\u0302u nilitovoj viv'u kun eu\u0306r'o au\u0306 sen g\u0302i. \u201eEn la traktat'o pri al'ig\u0302'o al Eu\u0306rop'a Uni'o jam est'as not'it'a la dev'ig'o pri ek'cirkul'ig'o de eu\u0306r'o. Krom'e ni'a nun'a valut'o lido est'as firm'e lig'it'a kun eu\u0306r'o, kio signif'as, ke fakt'e Litovio jam nun posed'as la komun'a'n eu\u0306rop'a'n valut'o'n. Tamen mank'o de real'a eu\u0306r'o mal'favor'as la kondic\u0302'o'j'n de eksport'ad'o kaj import'ad'o\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#001417", "text": "Kiel avantag\u0302'o'n de eu\u0306r'o'posed'o Butkevic\u030cius menci'is la ebl'o'n pri akir'o de prunt'o'j je mal'pli alt'a rent'o. Litovio kun eu\u0306r'o ankau\u0306 far'ig\u0302'os pli al'log'a lok'o por ekster'land'a'j invest'ant'o'j kaj for'ig\u0302'os el'spez'o'j pri konvert'ad'o de litova mon'o al ekster'land'a valut'o. Sam'temp'e la c\u0302ef'ministr'o konsent'is, ke neces'os aktiv'ig'i klar'ig'procez'o'n por la hom'o'j, kiu'j g\u0302is nun mal'simpati'as eu\u0306r'o'n."}, {"text_idx": "#001418", "text": "Kun optimism'o tiu'n pas\u0302'o'n de la reg'ist'ar'o akcept'is ankau\u0306 la prezid'ant'o de Litovio, Dali'a Grybauskaite. \u201eLa nun'a reg'ist'ar'o hav'as s\u0302anc'o'n. La kriz'a period'o fin'ig\u0302'is kaj la ekonomi'o de Litovio komenc'as kresk'i. Tial la reg'ist'ar'o pov'os iom liber'ig\u0302'i; g\u0302i mov'ig\u0302'os kvazau\u0306 aviad'il'o lau\u0306'vent'e: for'ig\u0302'os ajn'a strec\u0302'o kaj dev'ig'o de s\u0302par'ad'o. Mi esper'as, ke la reg'ist'ar'o favor'e el'uz'os la kondic\u0302'o'j'n. La jar'o 2015 est'as bon'a s\u0302anc'o por la eu\u0306r'o'lanc\u0302'o, c\u0302ar post'e komenc'ig\u0302'os la antau\u0306'elekt'a period'o kaj far'i tio'n est'os ne tiel facil'e.\u201d"}, {"text_idx": "#001419", "text": "Nun eu\u0306r'o funkci'as en 17 el la 27 land'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o. Por en'ir'i la eu\u0306r'o'zon'o'n la s\u0302tat'o dev'as plen'um'i la tiel nom'at'a'j'n kriteri'o'j'n de Maastricht, lig'it'a'j'n al la deficit'o de la s\u0302tat'a'j financ'o'j, inflaci'o kaj prunt'o'j. Tio signif'as, ke la fisk'a deficit'o dev'as ne super'i 3 % de la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) kaj ke la s\u0302tat'a prunt'o ne pov'as est'i pli grand'a ol 60 % de MEP. La c\u0302ef'a obstakl'o por Litovio est'as la tro alt'a inflaci'o. G\u0302i kau\u0306z'is mal'sukces'o'n en 2007, kiam Litovio unu'a'foj'e streb'is ek'posed'i eu\u0306r'o'n."}, {"text_idx": "#001420", "text": "Oni prognoz'as, ke c\u0302i-jar'e la litova MEP kresk'os je 3,1 %. Sam'grand'a dev'us est'i la jar'a inflaci'o."}, {"text_idx": "#001421", "text": "Rim'ant'as S\u030cadz\u030cius, la ministr'o pri financ'o'j, cert'ig'is, ke Litovio ne al'pren'os ajn'a'j'n art'e'far'it'a'j'n dispon'o'j'n kaj pen'os lim'ig'i la inflaci'o'n, kiu minac'as la eu\u0306r'o'lanc\u0302'o'n, sen drast'a'j ag'ad'o'j."}, {"text_idx": "#001422", "text": "C\u0302iu eu\u0306r'o-land'o posed'as propr'a'j'n mon'er'o'j'n, kies unu'a flank'o est'as la sam'a por c\u0302iu'j land'o'j kaj la ali'a tip'e land'a. Litovio en la jar'o 2004 proklam'is konkurs'o'n pri la kre'o de la naci'a flank'o de la eu\u0306r'o'mon'er'o. G\u0302i'n part'o'pren'is 14 art'ist'o'j. La komision'o decid'is, ke la plej tau\u0306g'a est'as la propon'o la naci'a'n flank'o'n ornam'i per la s\u0302tat'a simbol'o. Tiel opini'is ankau\u0306 la pli'mult'o de la litovoj."}, {"text_idx": "#001423", "text": "Respond'e al la artikol'o de Paul Gubbins pri la brit'a reg\u0302'a famili'o (Mort'as fleg'ist'in'o: kiu kulp'as?, MONATO, 2013/02, p. 5), mi dezir'as dir'i, ke oni dev'us agnosk'i la fakt'o'n, ke la pli'mult'eg'o de la popol'o en Briti'o prefer'as re'ten'i la monarki'o'n. Cert'e la sistem'o ne est'as perfekt'a, tamen la alternativ'o en mult'e da demokrati'a'j respublik'o'j en la mond'o est'as oft'e \u2013 tamen kompren'ebl'e ne c\u0302iam \u2013 ne'kon'at'a prezid'ant'o, kiu ag'as kiel kompromis'land'estr'o kaj est'as simpl'e antau\u0306'figur'o, kiu'n preskau\u0306 neni'u ekster la land'o mem kon'as. Ekzempl'e en Germanio probabl'e la ceter'o de la mond'o grand'part'e supoz'as, ke la kancelier'in'o Angel'a Merkel est'as fakt'e la prezid'ant'in'o pro s\u0302i'a vast'a potenc'o, kaj pov'as est'i ke mult'a'j hom'o'j neniam au\u0306d'is pri Jochim Gauck, nun'temp'e prezid'ant'o ek'de mart'o 2012, kiu lud'as mal'pli grav'a'n rol'o'n en la politik'o en Germanio."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Kiel, kiam, kial lern'i fremd'a'n lingv'o'n?"}, {"text_idx": "#001426", "text": "La au\u0306tor'o prezent'as si'a'j'n argument'o'j'n, dir'ant'e, ke el'spez'at'a'j est'as grand'a'j mon'sum'o'j por instru'i fremd'a'j'n lingv'o'j'n. Tamen por taks'i la efik'o'n de ag'ad'o, inkluziv'e de eduk'ad'o, neces'as apud'met'i la kost'o'j'n al la ating'o'j kaj lig'it'a'j bon'o'j. Tiel oni ja pov'us argument'i por la potencial'a'j pozitiv'a'j kontribu'o'j de pli vast'a uz'ad'o de Esperant'o."}, {"text_idx": "#001430", "text": "Diferenc'o, kiu klar'ig'as tio'n, est'as motiv'ad'o. La nivel'o kaj vast'ig\u0302'o de la angl'a eg'e kresk'as en Hungari'o (kaj mult'land'e) ek'de la moment'o, kiam g\u0302i ig\u0302'is dev'ig'a. Mi ne vol'us dir'i, ke tio est'as universal'a, sed est'as tia tendenc'o. De'nov'e, kial'o'j plur'as: grand'a motiv'ad'o, ampleks'a kaj al'log'a apog'a infra'struktur'o kaj la fakt'o, ke instru'ad'o de la angl'a far'ig\u0302'as c\u0302iam pli cel'traf'a, efik'a kaj modern'a \u2013 kvalit'o'j, kiu'j'n grand'part'e ni ne kapabl'as ating'i en la Esperant'o-instru'ad'o."}, {"text_idx": "#001431", "text": "La au\u0306tor'o prav'as, ke beb'o'j kaj et'ul'o'j hav'as mir'ind'a'j'n lingv'o'lern'a'j'n kapabl'o'j'n \u2013 sed tiu'j ne konserv'ig\u0302'as tra la tut'a viv'o. Do, fals'as la argument'o, ke c\u0302io solv'ig\u0302'os, se ni'a'j instru'program'o'j nur aplik'os la hejm'a'j'n metod'o'j'n. Tiu komplet'sorb'a period'o jam komenc'as mal'kresk'i ek'de la ag\u0302'o de kvar jar'o'j. G\u0302is dek tri jar'o'j g\u0302i est'as preskau\u0306 tut'e for. Tamen rest'as ver'e, ke jun'ul'o'j hav'as pli'a'j'n lingv'o'lern'a'j'n kapabl'o'j'n ol mal'jun'ul'o'j. Esperant'o est'as praktik'e la sol'a lingv'o, kiu'n hom'o pov'as ek'lern'i post la ag\u0302'o de ses'dek jar'o'j kaj tamen ating'i la nivel'o'n de de'nask'ul'o."}, {"text_idx": "#001432", "text": "La artikol'o iel mal'traf'as la esenc'o'n de tiu fru'ag\u0302'a lingv'o'lern'ad'o. Jes, ge'patr'o'j prezent'as simpl'a'j'n kant'o'j'n. Konsci'a'j ge'patr'o'j ja \u201eadapt'as la lingv'o'n al la kapabl'o de la infan'o\u201d. Sed mult'a'j ne far'as tio'n. Kaj la infan'o \u201etamen\u201d lern'as la lingv'o'n. Jen la unik'ec'o de infan'et'a cerb'o. G\u0302i kapabl'as akcept'i tut'e ne'filtr'it'a'n lingv'o'uz'o'n de la ge'patr'o'j, de ali'a'j, kaj de la c\u0302irkau\u0306'o. Tio simil'as al la gugl'a al'ir'o al traduk'ad'o: la komput'il'a program'o ne bezon'as sci'i la regul'o'j'n de la du koncern'a'j lingv'o'j; g\u0302i bezon'as nur abund'eg'o'n da ekzempl'o'j."}, {"text_idx": "#001433", "text": "La infan'et'a cerb'et'o bezon'as abund'a'n, intens'a'n kaj vari'a'n bombard'o'n de lingv'o'uz'o. G\u0302i pri'labor'as tiu'n kakofoni'o'n kaj tag'o'n post tag'o kre'as mem skem'o'n, kiu ord'ig'as la element'o'j'n kaj kre'ad'as skelet'o'n kaj struktur'o'n, kiu ja pri'skrib'as la au\u0306d'at'a'n lingv'o'n \u2013 sen'konsider'e, kiom komplik'a kaj mal'logik'a g\u0302i est'as."}, {"text_idx": "#001435", "text": "Do \u201epedagog'a'j instanc'o'j kaj scienc'ist'o'j\u201d ja kompren'as, ke tio, kio valid'as por infan'o g\u0302is la ag\u0302'o de kvar jar'o'j, c\u0302iam mal'pli valid'as por lern'ant'o'j en pli grand'a ag\u0302'o. Bedau\u0306r'ind'e. Ili tamen pled'as por pli fru'a komenc'o de fremd'lingv'a lern'ad'o, kaj tio nun kresk'as. Tio princip'e ekspluat'as la rest'ant'a'n, sed mal'kresk'ant'a'n kapabl'o'n sorb'i ne'filtr'it'a'j'n lingv'o'j'n. Ni risk'as ne uz'i tiu'n avantag\u0302'o'n, se ni tro fort'e doz'as la material'o'n kaj \u201ebeb'um'as\u201d la lern'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001437", "text": "Absolut'e g\u0302ust'as, ke \u201einstru'ist'o ne sufic\u0302'e parol'as en la instru'at'a lingv'o\u201d \u2013 mi dir'us tamen, ke tio pli valid'as pri Esperant'o ol pri ali'a'j lingv'o'j (kaj eg'e vari'as de land'o al land'o). Tamen grav'as klas'grand'o. Est'us iluzi'o imag'i klas'o'j'n de kvin-ok infan'o'j en oficial'a lern'ej'a sistem'o. Uz'o de mult'a grup'a au\u0306 par'a labor'o kun mult'a'j parol'ebl'o'j (au\u0306 parol'dev'ig'o) don'as la avantag\u0302'o'j'n de et'grup'ec'o ec\u0302 en'e de la lim'o'j de kler'ig'ekonomi'a real'ec'o."}, {"text_idx": "#001438", "text": "Sam'e ne nepr'as, ke instru'ist'o'j c\u0302iam est'u de'nask'a'j parol'ant'o'j \u2013 kio financ'e toler'ebl'as nur en privat'a'j lern'ej'o'j au\u0306 lern'ad'o. Klar'e dezir'ind'as, ke lern'ant'o'j hav'u foj'foj'e kaj ec\u0302 regul'e al'ir'o'n al de'nask'a reg'ant'o, kiu inter'ag'u kun lern'ant'o'j nepr'e en la cel'lingv'o. Sed preter tio sufic\u0302'as kompetent'a ne'de'nask'a instru'ist'o, kondic\u0302'e, ke ties prononc'o kaj lingv'o'reg'o est'u adekvat'a'j, kaj ke signif'a part'o (ne nepr'e la tut'o) de c\u0302iu lecion'o okaz'u en la cel'lingv'o."}, {"text_idx": "#001439", "text": "Formal'e trejn'it'a lingv'o'instru'ist'o absolut'e sci'as lim'ig'i si'a'n lingv'aj\u0302'o'n al tiu de si'a'j lern'ant'o'j, c\u0302ar tio form'as part'o'n de la trejn'ad'o. Ironi'e, de'nask'a parol'ant'o est'as g\u0302ust'e tiu, kiu risk'as ne kapabl'i far'i tio'n, pro tro'a flu'ec'o, idiom'uz'o kaj mank'o de didaktik'a trejn'ad'o."}, {"text_idx": "#001441", "text": "C\u0302iu jam kon'as la roman'o'n Mil nau\u0306'cent ok'dek kvar de Georg'e Orwell? Kiel indik'as la dors'o'tekst'o de la Mondial-el'don'o, plur'a'j esprim'o'j el la libr'o establ'ig\u0302'is en la angl'a lingv'o, kaj plur'a'j el g\u0302i'a'j koncept'o'j establ'ig\u0302'is kiel esenc'a part'o de ni'a kultur'o. Tial, ec\u0302 se oni ne leg'is g\u0302i'n kaj ec\u0302 se oni spekt'is neniu'n el la plur'a'j film'ig'o'j, tamen, oni kon'as g\u0302i'n iom'et'e. Sed la fam'o pri libr'o ne c\u0302iam g\u0302ust'e spegul'as la original'a'n verk'o'n. Leg'ant'e c\u0302i tiu'n verk'o'n, ec\u0302 re'leg'ant'e g\u0302i'n, oni pov'as surpriz'ig\u0302'i, trov'ant'e, ke g\u0302i ne est'as preciz'e tia, kiel oni atend'is."}, {"text_idx": "#001443", "text": "\u201eSe vi vol'as bild'o'n pri la futur'o, imag'u bot'o'n tret'ant'a'n sur hom'a vizag\u0302'o \u2013 etern'e.\u201d (p. 246)"}, {"text_idx": "#001444", "text": "Al la pesimism'o de la bild'o kontribu'as, ke Winston kaj Juli'a ec\u0302 ne est'as tre hero'a'j. Che Guevara lau\u0306'dir'e koment'is (sed mi ne trov'is efektiv'a'n cit'aj\u0302'o'n), ke por spron'i la hom'o'j'n al batal'o ne sufic\u0302'as am'o al just'o kaj kun'sent'o por la viktim'o'j de mal'just'o, sed neces'as koler'o. C\u0302e Winston kaj Juli'a la c\u0302ef'a sent'o ec\u0302 ne est'as koler'o, sed mal'am'o. Ili mal'am'as la Parti'o'n kaj ili mal'am'as Grand'a'n Frat'o'n, adopt'ant'e la sent'o'n, kiu'n la s\u0302tat'o mem kultiv'as en si'a'j reg'at'o'j per si'a'j \u201eDu Minut'o'j da Hat'o\u201d."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Sed Winston kaj Juli'a am'as unu la ali'a'n, oni pov'as re'bat'i. Jes, ver'e, sed ili'a am'o est'as tut'e mal'romantik'a; mal'mult'e da sentimental'ec'o trov'ig\u0302'as en c\u0302i tiu rakont'o. Dum la Du Minut'o'j da Hat'o (p. 22), Winston vol'as per'fort'e seks'um'i kun Juli'a kaj murd'i s\u0302i'n. Li rakont'as tio'n al s\u0302i post'e, sed s\u0302i ne s\u0302ok'ig\u0302'as. S\u0302i mem tez'as (p. 125): \u201eLa tut'a'j parad'ad'o kaj kri'o'j, [...], est'as nur putr'int'a seks'o. Se oni intern'e felic\u0302'as, kial oni ekscit'ig\u0302'us pri Grand'a Frat'o\u201d. Tial amor'ad'o est'as revoluci'a ag'o kontrau\u0306 la Parti'o."}, {"text_idx": "#001448", "text": "Sufic\u0302'e pri la roman'o. Kia la traduk'o?"}, {"text_idx": "#001449", "text": "Nu, g\u0302i est'as akcept'ebl'a. Oni pov'as g\u0302i'n leg'i, kaj oni ne perd'as tro, leg'ant'e g\u0302i'n anstatau\u0306 la original'o. Sed g\u0302i cert'e ne est'as majstr'aj\u0302'o, kaj tio'n oni konstat'as jam c\u0302e la fin'o de la unu'a aline'o, kie tra la pord'o en'ir'as \u201enebul'et'o de er'o'plen'a polv'o\u201d. Neni'o en la original'o prav'ig'as \u201enebul'et'o'n\u201d, kaj \u201eer'o'plen'a polv'o\u201d s\u0302ajn'as sen'senc'aj\u0302'o. Se traduk'i pli-mal'pli lau\u0306'vort'e, tem'as en la original'o pri \u201ekirl'o de sabl'ec'a polv'o\u201d. En la traduk'o far'it'a de Joxemari Sarasua tem'as pri \u201epolv'a vent-pus\u0302'o\u201d, kiu est'as almenau\u0306 bel'son'a esprim'o; oni pov'as ver's\u0302ajn'e el'turn'ig\u0302'i sen la sabl'o."}, {"text_idx": "#001452", "text": "Pri stil'a'j demand'o'j c\u0302iu hav'as si'a'n propr'a'n opini'o'n, do cert'e ne c\u0302iu'j konsent'os pri la sekv'a'j kritik'o'j, sed jen kelk'a'j ali'a'j afer'o'j, kiu'j ne plac\u0302'is al mi:"}, {"text_idx": "#001456", "text": "5. Mult'a'j angl'ism'o'j (mi ne pov'as diven'i, kiu'j est'as erar'o'j, kaj kiu'j intenc'e elekt'it'a'j): mort'ul'o'j anstatau\u0306 mort'int'o'j, sen'vari'e anstatau\u0306 sen'escept'e, demonstraci'o (kaj en unu lok'o \u201edemonstr'at'o\u201d) anstatau\u0306 manifestaci'o, selekt'i, \u201ekrev'o'j de la klif'o\u201d, norman'a anstatau\u0306 normand'a, konfid'o anstatau\u0306 fid'o, oportun'o anstatau\u0306 okaz'o au\u0306 s\u0302anc'o, \u201eslab'o'n da c\u0302okolad'o\u201d, \u201eau\u0306torizis\u201d, re'serc\u0302'i, vivida, ..."}, {"text_idx": "#001460", "text": "Plan'o'j por la konstru'ad'o de templ'o por ateist'o'j en Londono mez'e de kvartal'o de inter'naci'a'j bank'ofic'ej'o'j kaj mez'epok'a'j preg\u0302'ej'o'j jam kau\u0306z'is konflikt'o'n inter ne'kred'ant'o'j kaj kred'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001461", "text": "La svis'a filozof'o kaj verk'ist'o Alain de Botton, nun log\u0302'ant'a en Londono, propon'as la konstru'ad'o'n de tur'o 46 metr'o'j'n alt'a omag\u0302'e al \u201enov'a ateism'o\u201d. Anstatau\u0306 atak'i religi'o'n, la ide'o est'as konstru'i impon'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, kiu'j don'os al hom'o'j pli bon'a'n senc'o'n de perspektiv'o. Oni pov'us konstru'i templ'o'n dedic\u0302'it'a'n al c\u0302io admir'ind'a kaj bon'a, kiu pov'us signif'i am'o'n, amik'ec'o'n au\u0306 trankvil'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001462", "text": "Kelk'a'j opini'as, ke templ'o por ateism'o est'as per si mem kontrau\u0306'dir'o, c\u0302ar ateist'o'j ne bezon'as templ'o'j'n. Se oni vol'us el'spez'i mon'o'n por tiu cel'o, pli bon'e est'us uz'i tiu'n mon'o'n por la pli'bon'ig'o de sekular'a instru'ad'o kaj konstru'ad'o de ne'religi'a'j lern'ej'o'j, kiu'j instru'us raci'a'n, skeptik'a'n kaj kritik'a'n rezon'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001463", "text": "La templ'o propon'it'a de de Botton el'vok'as pli ol 300 milion'o'j'n da jar'o'j de la ekzist'o de viv'o sur la ter'o. C\u0302iu centi'metr'o de la intern'a'j sekci'o'j de la tur'o est'is projekt'it'a por reprezent'i la evolu'o'n de milion'o da jar'o'j kaj mal'larg\u0302'a stri'o reprezent'os la relativ'e mal'grand'a'n kvant'o'n de temp'o, en kiu hom'o'j unu'e ek'pas\u0302'is sur la ter'o."}, {"text_idx": "#001464", "text": "La elekt'o konstru'i la tur'o'n en la kor'o de la financ'a kvartal'o de Londono origin'is el la percept'o, ke tie la hom'o'j pli serioz'e perd'is la perspektiv'o'n de la prioritat'o'j de si'a viv'o. La ide'o pri la tur'o ne est'as nov'a, kaj spegul'as fru'a'j'n ide'o'j'n pri ateist'a'j templ'o'j. La uz'o de preg\u0302'ej'o'j kiel templ'o'j de rezon'ad'o dum la franc'a revoluci'o kaj la renkont'ej'o'j funkci'ig'at'a'j de human'ist'o'j en Londono est'as pas'int'a'j ekzempl'o'j."}, {"text_idx": "#001465", "text": "La tur'o-templ'o hav'os unu'op'a'n pord'o'n, tra kiu vizit'ant'o'j en'ir'os, kvazau\u0306 ili est'us en'ir'ant'a'j art'galeri'o'n. La plat'a tegment'o est'os mal's\u0302irm'it'a de la element'o'j de la natur'o. Beton'a'j mur'o'j est'os krust'o'kovr'it'a'j per geologi'a'j motiv'o'j."}, {"text_idx": "#001466", "text": "Human'ist'o'j dir'as, ke est'as mis'koncept'o konstru'i kvazau\u0306 religi'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, c\u0302ar ateist'o'j ne bezon'as templ'o'j'n por esplor'i la signif'o'n de la viv'o. Ili opini'as, ke religi'o proviz'as kred'ant'o'j'n per rezult'o'j, kiu'j'n scienc'o ne pov'as re'don'i. Kred'ant'o'j lern'as el si'a religi'a kred'o respekt'em'o'n al di'o, sci'vol'o'n, signif'o'n kaj perspektiv'o'n de la viv'o. Ne'kred'ant'o'j spert'as la sam'a'j'n sent'o'j'n per'e de art'o, natur'o, hom'a'j inter'rilat'o'j kaj rakont'o'j pri la viv'o g\u0302eneral'e. Kelk'a'j religi'ul'o'j opini'as, ke konstru'i monument'o'n est'as agnosk'o de tio, ke hom'a'j est'aj\u0302'o'j est'as pli ol polv'o."}, {"text_idx": "#001467", "text": "Mi leg'is la mal'long'a'n sed tre interes'a'n kaj traf'a'n artikol'o'n Rapid'e mang\u0302'i, rapid'e dik'ig\u0302'i de Lenio Marobin (MONATO 2013/03, p. 16). Dank'o'n pro la en'hav'o. Mi vol'us nur rimark'ig'i, ke ankau\u0306 Slovaki'o hav'as pli kaj pli mult'e da tro'pez'a'j infan'o'j kaj adolesk'ul'o'j. La kial'o'j: enorm'a nutr'ad'o kaj ali'flank'e mal'sufic\u0302'e da korp'a aktiv'ec'o. Sekv'as la logik'a rezult'o al la san'stat'o: diabet'o, alt'a sang'o'prem'o, mal'san'o'j de kor'o kaj vaskul'ar'o, mal'san'o'j de artik'o'j ktp. Mi'a demand'o est'as la jen'a: C\u0302u tro'pez'ec'o est'as ver'e kronik'a kaj civiliz'a mal'san'o, au\u0306 g\u0302i est'as nur mal'g\u0302ust'a viv'o'stil'o? Kaj mi'a last'a rimark'o: la 22a de maj'o est'as la eu\u0306rop'a tag'o de obez'ec'o. Jen est'as okaz'o ek'medit'i, kiel pli'bon'ig'i la kvalit'o'n de si'a san'stat'o kaj jen'manier'e ankau\u0306 la kvalit'o'n de si'a viv'o."}, {"text_idx": "#001469", "text": "Mihail Korotkov prezent'is en la au\u0306gust'a-septembr'a numer'o de MONATO (p. 20-21) interes'a'n tra'rigard'o'n al la tjurk'a'j lingv'o'j. Bedau\u0306r'ind'e en g\u0302i est'as ne'g\u0302ust'aj\u0302'o'j kaj simpl'ig'o'j, kiu'j risk'as erar'ig'i la ne'fak'a'j'n leg'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#001470", "text": "Unu'e, tjurk'a'j lingv'o'j nombr'as ne \u201ec\u0302irkau\u0306 20 lingv'o'j'n\u201d, sed pli ol 30. La referenc'a man'libr'o The Turkic Languages, redakt'it'a de L. Johanson kaj E\u0301. A\u0301. Csato\u0301, pri'skrib'as 32 viv'ant'a'j'n tjurk'a'j'n lingv'o'j'n. Ali'flank'e, ne c\u0302iu'j tjurk'a'j lingv'o'j, krom la turk'a, \u201eparol'at'as en la iam'a Sovetio\u201d \u2013 au\u0306 almenau\u0306 ne kiel de'nask'a'j lingv'o'j, au\u0306 ne tie trov'ig\u0302'as la pli'mult'o de la parol'ant'ar'o de plur'a'j tjurk'a'j lingv'o'j. Ebl'e plej el'star'as la forges'o de la tjurk'a'j lingv'o'j uz'at'a'j en C\u0302ini'o, el kiu'j la ujgur'a, kun c\u0302irkau\u0306 10 milion'o'j da parol'ant'o'j, est'as la plej dis'vast'ig\u0302'int'a."}, {"text_idx": "#001471", "text": "Tjurk'a'j lingv'o'j est'as parol'at'a'j ankau\u0306 en Afgani'o kaj Irano, kie ties parol'ant'o'j konsist'ig'as 10-15 % de la log\u0302'ant'ar'o. Krom'e, rimark'ind'as, ke la turk'a lingv'o mem est'as parol'at'a en plur'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j, i.a. en Bulgario, kie turk'lingv'an'o'j konsist'ig'as c\u0302irkau\u0306 9 % de la log\u0302'ant'ar'o. En'tut'e, neces'as pus\u0302'i la okcident'a'n kaj orient'a'n lim'o'j'n de la tjurk'a lingv'ar'o trans tiu'j'n, kiu'j'n pri'skrib'as la artikol'o."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Esenc'a mal'g\u0302ust'aj\u0302'o est'as la asert'o, ke \u201ela reprezent'ant'o'j de tiu grand'a famili'o pov'as kompren'i unu la ali'a'n kiel german'o'j kaj nederland'an'o'j\u201d. Inter ali'a'j, c\u0302uvas\u0302'o'j pov'as kompren'i neniu'n ali'a'n tjurk'a'n lingv'o'n nur sur'baz'e de si'a naci'a lingv'o. Tio est'as part'e lig'it'a kun ali'a mal'prav'a asert'o de la tekst'o: \u201emigr'i kaj divid'ig\u0302'i en la nun'temp'a'j'n turk'ec'a'j'n popol'o'j'n ili [pra'tjurk'o'j] komenc'is antau\u0306 mil'o da jar'o'j\u201d. Tamen histori'ist'o'j klar'ig'as, ke tjurk'a'j popol'o'j al'ven'is al step'o'j proksim'a'j al la Nigr'a kaj Kaspi'a Mar'o'j jam c\u0302irkau\u0306 la jar'o 450 p.K. au\u0306 ec\u0302 100 jar'o'j'n pli fru'e, se akcept'i la teori'o'n, ke inter la hun'a trib'a konfederaci'o trov'ig\u0302'is ankau\u0306 tjurk'o'j."}, {"text_idx": "#001473", "text": "Fakt'e, fak'ul'o'j opini'as, ke jam antau\u0306 2500 jar'o'j ekzist'is dialekt'a diferenc'o en la pra'tjurk'a lingv'o, kiu post'e kau\u0306z'os la apart'ig\u0302'o'n de la ogura (au\u0306 bolgara) branc\u0302'o de la tjurk'a'j lingv'o'j dis'de la t.n. \u201ekomun'a tjurk'a\u201d. El la ogura branc\u0302'o (en kiu parol'is part'o de la avar'o'j, reg'int'a'j Panoni'o'n en la 6a kaj 7a jar'cent'o'j, de la pra'bulgar'o'j, konker'int'a'j la sud'a'n basen'o'n de Danub'o en la 7a jar'cent'o, kaj de la h\u0302azaroj, reg'int'a'j la pont'o-kaspi'a'j'n step'o'j'n inter la 7a kaj la 10a jar'cent'o'j) nun'temp'e nur la c\u0302uvas\u0302'a lingv'o est'as parol'at'a."}, {"text_idx": "#001474", "text": "Pli'a dis'split'ig\u0302'o de tiu komun'a tjurk'a, lau\u0306 Lars Johanson, kau\u0306z'is la dis'volv'ig\u0302'o'n de la argua branc\u0302'o, al kiu aparten'as la hodiau\u0306'a h\u0302alag\u0302a lingv'o, uz'at'a de c\u0302irkau\u0306 100 000 hom'o'j en vast'a region'o sud'e de Tehrano. Lau\u0306 tiu fak'ul'o, la c\u0302uvas\u0302'a kaj la h\u0302alag\u0302a est'as la plej mal'simil'a'j al la ceter'a'j tjurk'a'j lingv'o'j. Ali'a'j sub'grup'o'j est'as la oguza (kun'ig'ant'a i.a. la turk'a'n, la azerbajg\u0302an'an kaj la turkmen'a'n), la kipc\u0302aka (kun i.a. la kazah\u0302'a, la kirgiz'a, la tatar'a, la bas\u0302kir'a, la krim'e-tatar'a kaj la tjurk'a'j lingv'o'j el nord'a Kau\u0306kazio), la ujgur'a (kun i.a. la uzbek'a kaj la ujgur'a) kaj la siberia (kun i.a. la sah\u0302a (jakut'a) kaj la tjurk'a'j lingv'o'j parol'at'a'j en sud'a Siberio). Kiel oft'e okaz'as en lingv'ist'ik'o, la dis'grup'ig'o de sam'famili'a'j lingv'o'j vek'as fort'a'j'n diskut'o'j'n inter fak'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001475", "text": "Ind'as rimark'i grav'a'n fakt'o'n: la divers'ec'o de la lingv'o'j de'pend'as ne nur de tio, antau\u0306 kiom da temp'o ili apart'ig\u0302'is de komun'a trunk'o, sed ankau\u0306 de tio, kiom mult'e ili influ'is unu la ali'a'n au\u0306 est'is influ'at'a'j de ali'a'j lingv'o'j. Ekzempl'e, la krim'e-tatar'a sen'diskut'e hav'as kipc\u0302akan origin'o'n, sed la fort'a kaj long'a influ'o de la turk'a proksim'ig'is g\u0302i'n al la oguzaj lingv'o'j. Simil'e, la tjurk'a'j lingv'o'j ricev'is tre mal'sam'a'j'n grad'o'j'n da influ'o'j de la arab'a, persa, finn'ugr'a'j, tunguz'a'j, rus'a, mongol'a, c\u0302in'a k.a. lingv'o'j. Tio evident'ig\u0302'as en mal'simil'aj\u0302'o'j en leksik'o, fonetik'o, morfologi'o kaj sintaks'o. Part'e tio evident'ig\u0302'as ankau\u0306 en la alfabet'o'j uz'at'a'j por skrib'i ili'n: la latin'a, ciril'a au\u0306 arab'a (kaj signif'e pli mult'a'j est'is pli fru'e uz'at'a'j!). Pro tio oni pov'as ne tiom mir'i, ke almenau\u0306 part'o de la tjurk'a'j lingv'o'j konserv'is rimark'ind'a'n simil'ec'o'n. Ekzist'is ja oft'e kontakt'o'j inter ili (ekzempl'e, dum jar'cent'o'j inter la relativ'e mal'proksim'a'j volg'a'j tatar'o'j kaj turk'o'j), kaj ili mem oft'e ricev'is influ'o'j'n de la sam'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#001476", "text": "Apart'e ind'as si'n'gard'i pri la asert'o pri \u201ekomun'a'j antau\u0306'ul'o'j\u201d. Lingv'o'j est'as element'o'j de kultur'o, ne genetik'a'j est'aj\u0302'o'j. Ekzempl'e, same'o'j genetik'e rimark'ind'e diferenc'as de si'a'j finn'a'j najbar'o'j, sed parol'as proksim'a'n lingv'o'n. Tio signif'as, ke iam pli'mult'o de la pra'patr'o'j de la same'o'j est'is lingv'e asimil'it'a'j de hom'o'j parol'ant'a'j lingv'o(j)n parenc'a(j)n al la hodiau\u0306'a finn'a. Simil'e, la portugal'a'n de'nask'e parol'as hom'o'j sur divers'a'j kontinent'o'j kun komun'a'j pra'patr'o'j de ebl'e antau\u0306 100 000 jar'o'j. Pro tio nur genetik'a'j stud'o'j (ne lingv'a'j) klar'ig'os al ni, kiom da mariaj antau\u0306'ul'o'j hav'as la hodiau\u0306'a'j c\u0302uvas\u0302'o'j au\u0306 kiom da evenkaj hav'as hodiau\u0306'a'j sah\u0302oj (jakut'o'j) kaj dolganoj."}, {"text_idx": "#001478", "text": "Kiel ekzempl'o'n de c\u0302io dir'it'a, ni pren'u la c\u0302uvas\u0302'a'n lingv'o'n, kiu ja est'as la plej diverg\u0302'a el la tjurk'a'j lingv'o'j. G\u0302i est'as nun'temp'e parol'at'a de pli ol unu milion'o da hom'o'j en mez'a Volgio, sed g\u0302i'a parol'ant'ar'o rapid'e mal'kresk'as, kiel okaz'as c\u0302e la pli'mult'o de lingv'o'j en Rusio."}, {"text_idx": "#001479", "text": "La mal'simil'ec'o'n de la c\u0302uvas\u0302'a kompar'e al ties sam'famili'an'o'j kau\u0306z'is c\u0302ef'e la fru'a apart'ig\u0302'o de ties branc\u0302'o dis'de la komun'a tjurk'a trunk'o, sed rimark'ind'as ankau\u0306, ke g\u0302i ricev'is fort'a'n influ'o'n de la najbar'a maria lingv'o (el la finn'ugr'a branc\u0302'o de la urala famili'o) kaj post'e de la rus'a. Mal'e, la influ'o'j de la arab'a kaj la persa est'as apenau\u0306'a'j kaj c\u0302ef'e ricev'it'a'j per'e de la najbar'a tatar'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001480", "text": "Tiel, ekzempl'e, la c\u0302uvas\u0302'a s\u0302ajn'e est'as la sol'a nun'temp'a tjurk'a lingv'o, en kiu la plural'o ne okaz'as sur'baz'e de la morfem'o -Lar, sed de -sem. Sam'e, kiel en c\u0302iu'j tjurk'a'j lingv'o'j, la nom'o'j pov'as ricev'i sufiks'o'j'n de kaz'o, nombr'o kaj posed'o (\u201emi'a\u201d, \u201evi'a\u201d ...), sed la ord'o, en kiu tiu'j sufiks'o'j est'as al'don'at'a'j al la vort'radik'o est'as mal'sam'a ol tiu de c\u0302iu'j ceter'a'j tjurk'a'j lingv'o'j. Ali'a rimark'ind'a trajt'o de la c\u0302uvas\u0302'a, eg'e ne'komun'a inter la lingv'o'j de la mond'o, est'as, ke la voc\u0302'ec'o de konsonant'o'j ne est'as vort-disting'a: kvankam oni prononc'as i.a. p kaj b, t kaj d, k kaj g; c\u0302u oni prononc'as la unu'a'j'n au\u0306 la du'a'j'n, tio est'as plen'e fiks'it'a de fonologi'a'j regul'o'j (escept'o'j ekzist'as nur en vort'o'j antau\u0306 ne'long'e prunt'it'a'j el la rus'a lingv'o)."}, {"text_idx": "#001481", "text": "Do, se pren'i la list'o'n de vort'o'j propon'it'a'n de Korotkov, jen la rezult'o'j de kompar'o inter la turk'a kaj la c\u0302uvas\u0302'a. Ni rimark'u, ke part'o de tiu list'o konsist'as el t.n. \u201ebaz'a'j vort'o'j\u201d, kiu'j mal'mult'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as lau\u0306'long'e de la temp'o; tial, ekzempl'e, ankau\u0306 inter relativ'e distanc'a'j hind'eu\u0306rop'a'j lingv'o'j, ne kompren'ebl'a'j inter si, ebl'us trov'i proksim'ec'o'n surpriz'a'n por la pli'mult'o de ties parol'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Pri la verb'a konjugaci'o: \u201eald\u0131m\u201d (mi pren'is), \u201eald\u0131n\u201d (ci pren'is), \u201eald\u0131\u201d (li pren'is) en la turk'a; c\u0302uvas\u0302'e: \u201eilte\u0306m\u201d, \u201eilte\u0306n\u201d, \u201eilc\u0327e\u0306\u201d. Pri la deklinaci'o'j: \u201edag\u0306\u201d (mont'o), \u201edag\u0306a\u201d (al mont'o), \u201edag\u0306\u0131\u201d (mont'o'n), \u201edag\u0306da\u201d (sur mont'o), \u201edag\u0306dan\u201d (de au\u0306 el mont'o) en la turk'a. En la c\u0302uvas\u0302'a ne ekzist'as specif'a akuzativ'a kaz'o, por g\u0302i oni uz'as jen absolutivon, jen dativ'o'n; la ali'a'j ekvivalent'o'j est'as: \u201etu\u201d (mont'o), \u201eta\u0306va\u201d (al mont'o), \u201etur'a\u201d (sur mont'o), \u201etur'a'n\u201d (de au\u0306 el mont'o)."}, {"text_idx": "#001483", "text": "En'tut'e, en au\u0306tomat'a traduk'il'o el la turk'a al la c\u0302uvas\u0302'a, kiu'n ni'a esplor'grup'o dis'volv'as, ni rimark'as divers'a'j'n grav'a'j'n morfologi'a'j'n kaj sintaks'a'j'n mal'simil'ec'o'j'n inter la du lingv'o'j. Apart'e mal'simil'a est'as ili'a verb'a morfologi'o, kio kau\u0306z'as sintaks'a'j'n diferenc'o'j'n."}, {"text_idx": "#001484", "text": "Resum'e, kvankam sen'dub'e ekzist'as grand'a simil'ec'o inter mult'a'j tjurk'a'j lingv'o'j, kaj tio'n la artikol'o de Korotkov bon'e pri'skrib'as, ne ebl'as tio'n g\u0302eneral'ig'i al c\u0302iu'j membr'o'j de tiu famili'o."}, {"text_idx": "#001486", "text": "Mal'kresk'as la nombr'o de viktim'o'j de trafik'akcident'o'j en Slovaki'o. En 1965 Slovaki'o hav'is 128 mort'a'j'n viktim'o'j'n el milion'o da log\u0302'ant'o'j. En 2010 la nombr'o mal'kresk'is al 65, en 2012 al 55. Tio reprezent'as \u201ebon'a'n\u201d mez'um'o'n en Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001487", "text": "Lau\u0306 statistik'o de Eu\u0306rop'a Komision'o, Slovaki'o hav'as en mez'a Eu\u0306rop'o la plej mal'alt'a'n nombr'o'n de viktim'o'j de trafik'akcident'o'j kompar'e kun Au\u0306strio (64), C\u0302eh\u0302i'o (71), Hungari'o (60) kaj Pollando (93)."}, {"text_idx": "#001488", "text": "Bitcoin: c\u0302u scienc'a eksperiment'o, tromp'ad'o au\u0306 real'e uz'ebl'a virtual'a mon'o?"}, {"text_idx": "#001489", "text": "La eu\u0306rop'a mon'sistem'o dau\u0306r'e est'as en kriz'o: kvankam la situaci'o en grand'a'j land'o'j de la eu\u0306r'o-zon'o, kiel Hispanio kaj Italio, normal'ig\u0302'is, rest'as h\u0302aos'o en Greki'o kaj en mart'o de 2013 subit'e aper'is kriz'o en Kipro. Oni prognoz'as, ke Malto, ali'a s\u0302tat'et'o kun ekster'proporci'a bank'a sektor'o, est'os la sekv'a viktim'o. C\u0302u est'as hazard'o, ke sam'temp'e Bitcoin, tut'e ali'spec'a valut'o, ating'as rekord'a'n kurz'o'n?"}, {"text_idx": "#001490", "text": "La vort'o Bitcoin [bitkojn] est'as kombin'o de du radik'o'j: \u201ebit\u201d, kiu signif'as \u201ekomput'il'a\u201d au\u0306 \u201evirtual'a\u201d kaj angl'a \u201ecoin\u201d kiu signif'as \u201emon'er'o\u201d, do est'as mon'o kiu ne fizik'e, sed nur virtual'e ekzist'as."}, {"text_idx": "#001491", "text": "G\u0302i'a origin'o est'as nebul'a. G\u0302i est'is kre'it'a de iu Satos\u0302i Nakamoto (ebl'e kas\u0302'nom'o) en 2009. Li pli'perfekt'ig'is skiz'o'n de mon'sistem'o baz'it'a sur kript'o'grafi'a ret'o el 1977. Iu'j supoz'as ke fakt'e est'as grand'skal'a scienc'a eksperiment'o de kript'o'graf'o'j kaj ke la mon'sistem'o est'as nur flank'a rezult'o."}, {"text_idx": "#001492", "text": "La cirkul'ant'a mon'kvant'o est'as strikt'e regul'ig'it'a. Iom post iom est'as emisi'at'a pli da mon'o kaj post kelk'a'j jar'dek'o'j g\u0302i ating'os maksimum'o'n de 21 milion'o'j da Bitcoin-unu'o'j. Dum \u201enormal'a\u201d mon'o sufer'as pro inflaci'o, c\u0302ar dau\u0306r'e est'as bezon'at'a kaj emisi'at'a pli mult'e, Bitcoin minimum'e rest'os stabil'a sed ver's\u0302ajn'e eg'e pli'valor'ig\u0302'os, c\u0302ar, se la projekt'o est'os sukces'a, por kresk'ant'a bezon'o est'os nur lim'ig'it'a propon'o."}, {"text_idx": "#001493", "text": "Por kre'i mon'er'o'j'n oni kvazau\u0306 imit'as la tradici'a'n mon'sistem'o'n baz'it'a'n sur or'o. Or'o'n oni nun fos'as el grand'eg'a'j min'ej'o'j; Bitcoin oni pov'as akir'i kun'labor'ig'ant'e si'a'n komput'il'o'n en la ret'o, kiu mastr'um'as la sistem'o'n. En ambau\u0306 kaz'o'j fakt'e okaz'as gigant'a mal's\u0302par'o de rimed'o'j. En or'min'ej'o oni uz'as grand'eg'a'j'n mas\u0302in'o'j'n por ar'ig'i et'a'n kvant'o'n da metal'o, kiu fakt'e ne hav'as grand'a'n util'o'n, sed alt'e valor'as, sol'e pro tio ke g\u0302i est'as mal'oft'a. En Bitcoin-min'ej'o oni mal's\u0302par'as komput'il'a'n kapacit'o'n, c\u0302ar ne grav'as, c\u0302u dek au\u0306 dek milion'o'j da komput'il'o'j kun'labor'as: la kvant'o de emisi'ot'a mon'o rest'os la sam'a."}, {"text_idx": "#001494", "text": "Ceter'e mult'o est'as kiel en la klasik'a sistem'o: est'as virtual'a'j Bitcoin-mon'uj'o'j, per kiu'j ebl'as g\u0302ir'i mon'o'n kiel inter bank- au\u0306 PayPal-kont'o'j. Est'as makler'ist'o'j, kiu'j s\u0302ang\u0302'as la virtual'a'n mon'o'n kontrau\u0306 real'a'j eu\u0306r'o'j au\u0306 dolar'o'j, spekulaci'ant'o'j el'trov'as kompleks'a'j'n Bitcoin-invest'aj\u0302'o'j'n kaj fi'ul'o'j klopod'as mal'stabil'ig'i la sistem'o'n. Ne est'as iu super'a kontrol'ant'a instanc'o; c\u0302io de'pend'as de la komput'il'a ret'o kaj de g\u0302i'a'j program'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001495", "text": "La Bitcoin-sistem'o efektiv'e funkci'as. Ekzist'as komun'um'o, kvankam et'a, kiu uz'as g\u0302i'n. Regul'e kaj plur'lok'e aper'as kurz'inform'o'j. Pag'il'o'j funkci'as kiel en la kutim'a bank'sistem'o. Malgrau\u0306 atak'o'j, la komput'il'a ret'o montr'ig\u0302'as stabil'a."}, {"text_idx": "#001496", "text": "Teori'e jes, sed praktik'e g\u0302i hav'as neniu'n avantag\u0302'o'n kompar'e kun la ekzist'ant'a financ'a sistem'o. Mon'o est'u pag'il'o, s\u0302par'il'o kaj mezur'il'o. La kvant'o de uz'ant'o'j est'as neglekt'ind'a; do apenau\u0306 ebl'as pag'i per Bitcoin. Pro la ne'stabil'a kurz'o g\u0302i ne est'as konsil'ind'a s\u0302par'il'o kaj g\u0302i ne tau\u0306g'as kiel mezur'il'o de valor'o de var'o. Dum la unu'a'j tri monat'o'j de 2013 la valor'o de Bitcoin pli ol kvar'obl'ig\u0302'is kompar'e kun la uson'a dolar'o (de 20 al pli ol 90 dolar'o'j). Rigard'ant'e la tri'jar'a'n tabel'o'n oni vid'as pint'a'n kurz'o'n mez'e de 2011 (30 dolar'o'j) kaj post'e fluktu'o'n inter 5 kaj 20 dolar'o'j, mal'stabil'ec'o'n tut'e ne akcept'ebl'a'n por komerc'o kaj invest'ad'o. La eg'a kresk'o okaz'is nur ek'de 2013."}, {"text_idx": "#001497", "text": "Ne tut'e mal'ebl'as ke ni'a nun'a financ'a sistem'o komplet'e kolaps'os kaj ke post kelk'a'j jar'dek'o'j ni felic\u0302'e kaj komfort'e uz'os Bitcoin-mon'uj'o'n. Tamen, la ekzist'ant'a financ'a sistem'o, ec\u0302 foj'e kripl'e funkci'ant'a kaj ne'efik'e kontrol'at'a, ankorau\u0306 s\u0302ajn'as prefer'ind'a al tut'e virtual'a sistem'o kontrol'at'a de neni'u kaj pov'ant'a simpl'e mal'aper'i, se la ret'o dis'fal'os au\u0306 kiam la ne'kon'at'a'j kre'int'o'j perd'os interes'o'n pri g\u0302i."}, {"text_idx": "#001504", "text": "Nur semajn'o'n post la send'o de tiu c\u0302i artikol'o, d-ro Lemelev for'pas'is pro kor'atak'o en Moskvo. Scienc'ist'o-medicin'ist'o, pedagog'o, au\u0306tor'o de mult'a'j scienc'a'j verk'o'j, dum mult'a'j jar'o'j li est'is profesor'o kaj vic'dekan'o de Samarkanda Medicin'a Institut'o. Fak'deleg'it'o de UEA pri medicin'o/epidemi'ologi'o, li verk'is plur'a'j'n artikol'o'j'n pri medicin'a'j tem'o'j ankau\u0306 por ni'a revu'o. La redakci'o kaj la leg'ant'ar'o de MONATO bedau\u0306r'as la ne'atend'it'a'n for'ir'o'n de plur'jar'a kaj valor'a kun'labor'ant'o."}, {"text_idx": "#001505", "text": "G\u0302ust'e kiam eksplod'is la konstern'a diskut'o (en Liber'a Foli'o) pri tio, c\u0302u la part'o'pren'ant'o'j de iu Esperant'o-arang\u0302'o, okaz'int'a en printemp'o 2013 en Erevan'o, Armeni'o, vizit'u la sur'lok'a'n monument'o'n pri la genocid'o kontrau\u0306 la armen'a popol'o au\u0306 c\u0302u oni prefer'e rezign'u pri tiu program'er'o \u201epor ne ofend'i ies naci'a'n sent'o'n\u201d, traf'is la atent'o'n de la recenz'ant'o mal'dik'a libr'et'o kun la memor'aj\u0302'o'j de Ardache\u0300s Staki'a'n, armen'de'ven'a esperant'ist'o el Svis'land'o, kiu tra'viv'is, infan'ag\u0302'e, la armen'a'n holokau\u0306st'o'n en la Otoman'a Imperi'o, kaj mirakl'e post'viv'is."}, {"text_idx": "#001506", "text": "Regul'e oni pov'is renkont'i tiu'n afabl'a'n, rid'ant'a'n, modest'a'n, sed jam mal'jun'a'n sinjor'o'n el G\u0302enevo kun mal'hel'a'j okul'vitr'o'j dum svis'a'j Esperant'o-kun'ven'o'j. Li interes'is mi'n, c\u0302ar li est'is armen'o. Sed mi ne sukces'is mult'e ek'sci'i pri li'a armen'a pas'int'ec'o, c\u0302ar ial li hezit'is rakont'i pri g\u0302i, au\u0306 mank'is tau\u0306g'a okaz'o. Li'a leg'ind'a viv'histori'o, origin'e franc'lingv'e skrib'it'a lau\u0306 instig'o de li'a'j du fil'in'o'j, nun aper'is en kompetent'a Esperant'o-traduk'o de Andre\u0301 Cherpillod kaj fin'fin'e mal'ferm'is la pord'o'n al la inform'o'j, kiu'j long'e est'is ne'al'ir'ebl'a'j, por kon'at'ig\u0302'i kun la interes'a biografi'o de Ardache\u0300s Staki'a'n, kiu son'as preskau\u0306 kiel tragik'a fabel'o kun tamen bon'a fin'o."}, {"text_idx": "#001507", "text": "Lau\u0306 propr'a'j indik'o'j, Ardache\u0300s Staki'a'n nask'ig\u0302'is la 28an de decembr'o 1909 en la urb'o Ad'a-Bazar (nun'temp'e Adapazar\u0131), kiu situ'as en la region'o de la Marmor'a Mar'o, kiel fil'o de Megerdic\u0302 Staki'a'n kaj de Armenuhi Pes\u0302dimalg\u0302ian, fil'in'o de ric\u0302'a hotel'ist'o. En Ad'a-Bazar, kiu'n Staki'a'n karakteriz'is kiel \u201everd'em'a'n\u201d urb'o'n kun \u201ebel'a'j plur'etag\u0302'a'j dom'o'j, ale'o'j kaj voj'o'j ombr'it'a'j de akaci'o'j\u201d, viv'is 30 000 log\u0302'ant'o'j, de kiu'j 28 000 est'is armen'o'j kaj la rest'o turk'o'j kaj grek'o'j. Patr'o Megerdic\u0302, mal'ric\u0302'a, sed kler'a kaj talent'a muzik'ist'o, kiu ec\u0302 g\u0302u'is la estim'o'n de la diocez'a c\u0302ef'episkop'o, rajt'is \u201einstru'i en la nov'a'j lern'ej'o'j mal'ferm'it'a'j de la armen'o'j kun la permes'o de la turk'a reg'ist'ar'o, kun la nepr'a kondic\u0302'o, ke li instru'u prioritat'e la turk'a'j'n lingv'o'n kaj skrib'o'n\u201d. Kvankam Megerdic\u0302 ricev'is invit'o'j'n por labor'i en Bulgario kaj migr'i al Uson'o, li rifuz'is la propon'o'j'n kaj prefer'is rest'i en si'a am'at'a hejm'urb'o, kun fatal'a'j sekv'o'j por li kaj li'a famili'o. Por eskap'i la ekonomi'a'n mizer'o'n, la famili'o Staki'a'n dum'e est'is dev'ig'it'a for'las'i la urb'o'n Ad'a-Bazar kaj trans'lok'ig\u0302'is al Bal\u0131kesir, kie la patr'o trov'is posten'o'j'n en la preg\u0302'ej'o kaj lern'ej'o. Ardache\u0300s hav'is du frat'in'o'j'n, Jeranuhi kaj Diruhi, kaj unu frat'o'n, Nub'ar."}, {"text_idx": "#001508", "text": "La materi'e mal'facil'a, sed s\u0302ajn'e tamen pli-mal'pli trankvil'a viv'o en Bal\u0131kesir est'is abrupt'e inter'romp'it'a. Iu'n bel'a'n tag'o'n en la fru'a printemp'o de la jar'o 1915 arm'it'a'j soldat'o'j de la gvardi'o de la Jun'a'j Turk'o'j ek'star'is antau\u0306 la dom'o de Staki'a'n, frap'eg'is la pord'o'n kaj postul'is trans'don'i c\u0302iu'j'n vir'o'j'n. Tiel komenc'ig\u0302'is la deport'ad'o de la armen'o'j. Nu, la turk'o'j ja cert'e \u201epermes'is\u201d al la armen'a'j famili'o'j post'kur'i si'a'j'n patr'o'j'n, kiu'j est'is deport'it'a'j en for'a'j'n vilag\u0302'o'j'n de Anatoli'o. Sed por tio la koncern'at'a'j famili'o'j dev'is for'las'i si'a'n tut'a'n posed'o'n krom kelk'a'j vest'o'j por ating'i, per bov'o'c\u0302ar'o, la nov'a'n rest'ad'ej'o'n de la ekzil'it'a'j vir'o'j."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Si'a'n patr'o'n la famili'o Staki'a'n do re'vid'is en iu vilag\u0302'o nom'it'a Bolovadin, kie arm'it'a'j trup'o'j hav'is garnizon'o'n kaj kie oni lud'is mars\u0302'muzik'o'n kaj kant'is patriot'a'j'n kant'o'j'n. S\u0302ajn'as, ke la simpl'a'j hom'o'j en la turk'a vilag\u0302'o rilat'is al la armen'o'j tut'e ne mal'bon'e; ili ec\u0302 ne sci'is, kial oni al'port'is ili'n c\u0302i tie'n. La viv'kondic\u0302'o'j, tamen, est'is tre mizer'a'j kaj la nutr'aj\u0302'o'j mal'abund'a'j. Post kelk'a'j monat'o'j la turk'o'j dau\u0306r'ig'is la deport'ad'o'n de la armen'o'j, en bov'o'c\u0302ar'o'j kaj best'vagon'o'j, ec\u0302 pli orient'e'n. Tiel la famili'o Staki'a'n traf'is la urb'o'n Afion-Karahisar, sud-orient'e de Ankar'o, c\u0302e la lini'o de la fer'voj'o Berlino-Bagdado. Se iu kred'as, ke por la infan'o'j la deport'ad'o est'is tragedi'o, tiu erar'as: \u201ePor ni infan'o'j tiu'j trans'lok'ig\u0302'o'j est'is amuz'a'j kaj atent'o'vek'a'j, precip'e kiam ni trans'ir'is river'o'j'n\u201d, Ardache\u0300s not'is je la mir'o de la leg'ant'o. La infan'o'j, ver's\u0302ajn'e, apenau\u0306 konsci'is pri la real'a mort'o'dang\u0302er'o, kiu ili'n minac'is, la infan'o'j, ver's\u0302ajn'e, apenau\u0306 konsci'is, nom'e est'i pel'it'a'j en la dezert'o'n de Mezopotami'o, kie la armen'a popol'o est'is amas'e buc\u0302'it'a au\u0306 pere'is pro mal'sat'o kaj fizik'a el'c\u0302erp'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001510", "text": "Sed evident'e la vol'o de la famili'o Staki'a'n por plu'viv'i est'is pli fort'a ol la mal'bon'a'j intenc'o'j de la turk'o'j, kiu'j organiz'is la genocid'o'n kontrau\u0306 la armen'o'j, en kiu mort'is inter unu kaj du milion'o'j da hom'o'j. Fakt'e, la viv'o'n de la famili'o Staki'a'n sav'is inteligent'a truk'o de la patr'o: iu'n tag'o'n Megerdic\u0302 hav'is la ide'o'n sur'met'i la nov'a'n vest'o'n, kiu'n la patr'in'o kun'port'is en la pak'aj\u0302'o dum la deport'ad'o, kaj kiel elegant'a nobel'o li promen'is al la klub'ej'o de la Jun'a'j Turk'o'j, kie li firm'e deklar'is al la klub'estr'o, ke la armen'a'j famili'o'j, kiu'j trov'ig\u0302'as kun'e kun li en la hotel'o, ne dezir'as plu rest'i en's\u0302los'it'a'j en la dom'o kaj ankau\u0306 rifuz'as est'i plu'deport'it'a'j al orient'o. La turk'o est'is tiel impres'it'a de la kurag\u0302'o de la kapt'it'a armen'o, ke li propon'is al Megerdic\u0302, ke li labor'u kiel instru'ist'o en la lok'a orf'ej'o. La armen'o, jam preskau\u0306 hero'o, risk'is ec\u0302 pli grand'a'n au\u0306dac'o'n kaj dir'is al la turk'a au\u0306toritat'ul'o, ke li akcept'os la posten'o'n, nur se ankau\u0306 la ali'a'j armen'a'j famili'o'j rajt'os for'las'i la hotel'o'n kaj log\u0302'i en liber'a dom'o. Mirakl'e, la turk'o konsent'is. La armen'o'j de Staki'a'n est'is tuj send'it'a'j en la krist'an'a'n kvartal'o'n, kie la dom'o'j est'is mal'plen'a'j, c\u0302ar la antau\u0306'e tie log\u0302'int'a'j sam'naci'an'o'j est'is jam deport'it'a'j en vilag\u0302'o'j'n pli mal'proksim'a'j'n. Tri jar'o'j'n la famili'o Staki'a'n el'ten'is en tiu for'a ekzil'ej'o, g\u0302u'ant'e c\u0302iu'j'n privilegi'o'j'n de la viv'o, pri kiu'j deport'it'a'j armen'o'j pov'is nur rev'i kaj kiu'j'n ec\u0302 simpl'a'j turk'o'j ver's\u0302ajn'e ne hav'is. Ironi'o de la sort'o!"}, {"text_idx": "#001511", "text": "Ankau\u0306 en la orf'ej'o Efendi Megerdic\u0302 dev'is instru'i turk'a'j'n naci'a'j'n kaj milit'ist'a'j'n kant'o'j'n por vigl'ig'i la patriot'a'j'n sent'o'j'n de la lern'ant'o'j. Tio est'as kiel se pac'aktiv'ul'o dev'us labor'i en munici'a fabrik'o. Malgrau\u0306 c\u0302ia estim'o, kiu'n Megerdic\u0302 g\u0302u'is flank'e de la turk'o'j, ili, tamen, ne c\u0302es'is nom'i li'n \u201ekrist'an'a hund'ac\u0302'o\u201d kaj simil'e kaj insist'is, ke li est'u cirkumcid'it'a kaj for'las'u la krist'an'a'n kred'o'n favor'e al islam'o. Kompren'ebl'e, tio'n li rifuz'is far'i, sed kiel lern'ej'a instru'ist'o li dev'is kompromis'i. En la provinc'o'j de Turki'o oni mal'permes'is parol'i ali'a'n lingv'o'n ol la turk'a; kiu ne obe'is, tiu risk'is perd'i si'a'n lang'o'n. Sekv'e, la armen'a lingv'o pov'is est'i uz'at'a nur kas\u0302'e au\u0306 en la preg\u0302'ej'o. Ardache\u0300s Staki'a'n, kiu mem far'ig\u0302'is viktim'o de la turk'a s\u0302ovinism'o, konklud'is: \u201eLa armen'o'j c\u0302iam sufer'is pro la fanatik'ec'o kaj mal'toler'em'o de la turk'o'j, por kiu'j c\u0302io ne-turk'a au\u0306 ne-islam'a dev'is est'i tut'e detru'it'a fizik'e.\u201d Malgrau\u0306 tio, li bedau\u0306r'is, ke Kemal Atatu\u0308rk anstatau\u0306'ig'is la arab'a'n skrib'o'n per la latin'a alfabet'o, kiu lau\u0306 la opini'o de Staki'a'n \u201eal'port'is neniu'n avantag\u0302'o'n al la turk'a lingv'o\u201d. Natur'e, ekzist'as ankau\u0306 la kontrau\u0306'a opini'o."}, {"text_idx": "#001512", "text": "Post la armistic'o de 1918 Megerdic\u0302 re'ir'is al Ad'a-Bazar por esplor'i, kio okaz'is al li'a bel'a du'etag\u0302'a dom'o, kiu'n li konstru'is ankorau\u0306 antau\u0306 la milit'o. Elrevig\u0302ante, li dev'is konstat'i, ke turk'a'j kamp'ar'an'o'j detru'is c\u0302iu'j'n armen'a'j'n dom'o'j'n en li'a kvartal'o por s\u0302tel'i la material'o'n. C\u0302ar la armen'o'j est'as konstru'em'a'j, Megerdic\u0302 re'star'ig'is la dom'o'n en Ad'a-Bazar, kaj la famili'o Staki'a'n, re'ven'int'a el Anatoli'o, dau\u0306r'ig'is si'a'n viv'ad'o'n en tiu urb'o de si'a origin'o, kiu est'is grand'part'e detru'it'a dum la for'est'o de la armen'o'j."}, {"text_idx": "#001514", "text": "Tio, kompren'ebl'e, est'is grand'a kaj ne'antau\u0306'vid'ebl'a bat'o por la famili'o Staki'a'n, kiu perd'is si'a'n nutr'ant'o'n. Sed en 1920 okaz'is ali'a spec'o de mirakl'o: dank'e al iu pli-mal'pli hazard'a kontakt'o la patr'in'o de Ardache\u0300s pov'is est'i dung'it'a en Konstantinopol'o en iu svis'a lern'ej'o kiel kuir'ist'in'o. Kiam la direkci'o decid'is evaku'i tiu'n c\u0302i lern'ej'o'n al Svis'land'o, la tut'a personal'o, inkluziv'e de c\u0302iu'j infan'o'j de la dung'it'o'j, est'is invit'it'a'j kun'vetur'i al Svis'land'o. Tiel, Ardache\u0300s profit'is tiu'n unik'a'n transport'o'n. Post aventur'ec'a s\u0302ip'vojag\u0302'o trans Mediterane'o'n komenc'e de decembr'o 1922 Ardache\u0300s Staki'a'n al'ven'is en la vilag\u0302'o'n Begnins en la franc'lingv'a kanton'o Vaud, kie trov'ig\u0302'is iu hejm'o por armen'a'j rifug\u0302'int'o'j. En Begnins Ardache\u0300s kaj li'a patr'in'o ricev'is agrabl'a'n pri'zorg'ad'o'n far'e de protest'ant'a'j bon'far'ul'o'j kaj ec\u0302 g\u0302u'is atent'o'n flank'e de grav'a'j politik'ist'o'j, kiu'j vizit'is tiu'n lok'o'n pro interes'o pri la \u201earmen'a kaz'o\u201d."}, {"text_idx": "#001515", "text": "Iom post iom la viv'o en la fremd'a okcident'a land'o normal'ig\u0302'is por Ardache\u0300s. Li hav'is alt'a'j'n scienc'a'j'n ambici'o'j'n kaj vol'is stud'i en la universitat'o, sed la mal'bon'a stat'o de li'a'j okul'o'j, hered'aj\u0302'o de mal'san'o dum la infan'ag\u0302'o, kiu'n la au\u0306tor'o detal'e pri'skrib'is en si'a'j memor'aj\u0302'o'j, mal'help'is tiu'n plan'o'n. Alternativ'e, li far'ig\u0302'is drog'ist'o-herb'ist'o, kio est'is ne mal'bon'a profesi'a solv'o. Iu'n vesper'o'n de la jar'o 1930 li'a najbar'o konduk'is li'n al la Esperant'o-klub'o La Stel'o de G\u0302enevo. Tie li kon'at'ig\u0302'is kun la c\u0302arm'eg'a aktiv'ul'in'o Madeleine Vuille (nask'it'a en 1910), kies sort'o'n kiel orf'o li kompat'is kaj kies muzik'a'n talent'o'n li admir'is. Tiel Ardache\u0300s Staki'a'n far'ig\u0302'is esperant'ist'o. Lau\u0306 propr'a dir'o, li s\u0302at'is la \u201eideal'o'n de la pac'o kaj frat'ec'o inter la hom'o'j per Esperant'o, kiu abol'is la lingv'a'n bar'il'o'n\u201d. Ardache\u0300s kaj Madeleine ge'edz'ig\u0302'is en april'o 1936, kaj baldau\u0306 nask'ig\u0302'is ili'a'j fil'in'o'j Annette-Anouche kaj Andre\u0301e-Arme\u0300ne. Ambau\u0306 vir'in'o'j far'ig\u0302'is perfekt'a'j muzik'ist'in'o'j."}, {"text_idx": "#001517", "text": "G\u0302is hodiau\u0306 la turk'o'j obstin'e ne'as la amas'murd'o'n kontrau\u0306 la armen'o'j au\u0306 interpret'as g\u0302i'n ali'manier'e ol tiu'j, kiu'j asert'as, ke tem'as pri genocid'o (au\u0306 etnocido). Pro tiu tre mal'agrabl'a kaj kontrau\u0306'dir'a disput'o la armen'o'j sufer'as g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#001518", "text": "En januar'o c\u0302i-jar'e reprezent'ant'o'j de c\u0302irkau\u0306 140 land'o'j en G\u0302enevo, Svisio, provizor'e konsent'is pri la en'hav'o de nov'a konvenci'o, nom'at'a \u201ela minamata konvenci'o pri hidrarg'o\u201d, cel'ant'e inter'naci'e regul'ig'i la produkt'ad'o'n, uz'ad'o'n kaj komerc'ad'o'n de hidrarg'o, kiu pov'as kau\u0306z'i medi'polu'ad'o'n kaj hidrarg'ism'o'n. Precip'e oni intenc'as c\u0302es'ig'i mond'skal'e la uz'ad'o'n de hidrarg'o c\u0302e or'min'ad'o."}, {"text_idx": "#001520", "text": "La japan'a reg'ist'ar'o insist'e propon'is la nom'o'n \u201eminamata\u201d por tiu konvenci'o. Minamata est'as mar'bord'a urb'o en la guberni'o Kumamoto en la insul'o Kius\u0302u. Minamata-mal'san'o est'as hidrarg'ism'o kau\u0306z'it'a de met'il'hidrarg'o, en'ten'at'a en la likv'a el'las'aj\u0302'o el la fabrik'o de Chisso, kiu produkt'is acet'o'aldehid'o'n kiel industri'a'n material'o'n en c\u0302i tiu urb'o. La el'las'it'a met'il'hidrarg'o est'is en'sorb'at'a de fis\u0302'o'j kaj ali'a'j mar'viv'aj\u0302'o'j kaj akumul'ig\u0302'is en ili. Ek'de la 1950aj jar'o'j mult'a'j log\u0302'ant'o'j de Minamata kaj najbar'a'j urb'o'j, kiu'j mang\u0302'is tiu'j'n fis\u0302'o'j'n, mal'san'ig\u0302'is, sever'e sufer'ant'e de paraliz'o de nerv'o'j, trem'o'j de membr'o'j, ataksi'o, parol'a mal'facil'o, stenoz'o de vid'kamp'o ktp. Kelk'a'j pacient'o'j mort'is. C\u0302i tiu mal'san'o rezult'is el nutr'o'c\u0302en'o de medi'polu'ad'o inter fis\u0302'o'j kaj hom'o'j, kio'n la hom'ar'o unu'a'foj'e spert'is."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Jam en 1959 kurac'ist'o de la hospital'o aparten'ant'a al Chisso kaj medicin'ist'o'j de la Universitat'o Kumamoto trov'is, ke la el'las'aj\u0302'o el la fabrik'o de Chisso est'as la kau\u0306z'o. Tamen, c\u0302i tiu'n trov'o'n ignor'is kaj sub'prem'is la kompani'o, la guberni'o kaj la reg'ist'ar'o. Fin'fin'e en 1968 Chisso c\u0302es'ig'is la produkt'ad'o'n lau\u0306 tia metod'o, kaj nur en 1973 oni komenc'is elimin'i la s\u0302lim'o'n en'ten'ant'a'n la met'il'hidrarg'o'n en la mar'o."}, {"text_idx": "#001522", "text": "Est'as ne cert'e, kiom da log\u0302'ant'o'j mal'san'ig\u0302'is pro la hidrarg'o. Pri'kalkul'o'j de viktim'o'j vari'as inter 20-30 000 kaj 100 000. Viktim'o'j long'e postul'is agnosk'o'n de respond'ec'o, kurac'ad'o'n kaj kompens'o'n de Chisso, sed la guberni'o'j kaj la s\u0302tat'o, kiu'j dau\u0306r'e sub'taks'is la damag\u0302'o'n, evit'is respond'ec'o'n kaj lim'ig'is la kompens'o'n por la viktim'o'j."}, {"text_idx": "#001523", "text": "G\u0302is juli'o 2012 c\u0302irkau\u0306 65 000 person'o'j sub'met'is pet'o'j'n por kompens'o al la administraci'o sur'baz'e de la special'a leg\u0302'o pri sav'ad'o de minamata-viktim'o'j kaj solv'o de tiu'j problem'o'j. Du cent'o'j el ili, kiu'j ne est'is akcept'it'a'j kiel sufer'ant'o'j de hidrarg'ism'o, ek'proces'is kontrau\u0306 la s\u0302tat'o. La batal'o de la viktim'o'j plu dau\u0306r'os."}, {"text_idx": "#001524", "text": "Se la japan'a reg'ist'ar'o vol'as prevent'i mond'skal'a'n dis'vast'ig\u0302'o'n de la minamata-mal'san'o, g\u0302i unu'e dev'os cel'i komplet'a'n solv'o'n de la problem'o en si'a land'o. C\u0302iu'okaz'e, la lok'nom'o de Minamata, sam'kiel Hiros\u0302im'a, Nagasak'i kaj Fukus\u0302ima, re'memor'ig'as al la hom'ar'o tragedi'o'n, kruel'ec'o'n, mis'uz'o'n de teknologi'o kaj hom'a'n arogant'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001525", "text": "Kiam mi est'is lern'ej'an'o, la franc'a est'is la plej grav'a fremd'a lingv'o instru'at'a en la land'o kie mi tiam log\u0302'is. En mi'a lern'ej'o tre mal'mult'a'j stud'is la german'a'n, kaj neni'u lern'is la hispan'a'n. La franc'a g\u0302u'is alt'a'n prestig\u0302'o'n, kiel la lingv'o de diplomati'o, de la Inter'naci'a Pos\u0302t'a Uni'o kaj de ali'a'j inter'naci'a'j instanc'o'j. G\u0302i est'is rigard'at'a kiel per'il'o de eu\u0306rop'a civilizaci'o kaj kultur'o. Hom'o'j eduk'it'a'j kaj mond'an'a'j kutim'is ornam'i si'a'n lingv'aj\u0302'o'n per franc'a'j vort'o'j kaj fraz'o'j."}, {"text_idx": "#001526", "text": "Mi alud'as al temp'o long'e antau\u0306 la fond'ig\u0302'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, kiam en la mal'grand'a insul'a naci'o, kie mi viv'as, oni mal'oft'e renkont'is ekster'land'an'o'j'n. La mal'mult'a'j, kiu'j vizit'is ni'n, est'is uson'an'o'j au\u0306, se ili de'ven'is de la eu\u0306rop'a c\u0302ef'land'o, franc'lingv'an'o'j. La rest'o de la mond'o apenau\u0306 ekzist'is por la insul'an'o'j."}, {"text_idx": "#001527", "text": "Sed last'a'temp'e c\u0302io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. C\u0302i tiu land'o est'is invad'at'a de amas'o'j da fremd'ul'o'j. La plej au\u0306d'at'a lingv'o sur la strat'o'j de ni'a'j urb'o'j est'as la pol'a. Pol'o'j trov'ig\u0302'as c\u0302ie. En bus'o'j kaj trajn'o'j kaj ali'lok'e, uz'ant'o'j de pos\u0302'telefon'o'j parol'as pol'e, au\u0306 mal'pli oft'e litove, latv'e au\u0306 rus'e. Hispan'a'j student'o'j kaj turist'o'j svarm'as kaj babil'as en la c\u0302ef'urb'o, kaj al Babelo al'don'ig\u0302'as la voc\u0302'o'j de ital'a'j kaj german'a'j vizit'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001528", "text": "La franc'a au\u0306d'ig\u0302'as precip'e nur kiam rugbe'a team'o el Franci'o lud'as c\u0302i tie, kaj g\u0302i'a'j adept'o'j ven'as por apog'i si'a'j'n sam'land'an'o'j'n. Ali'e, oni hav'as la impres'o'n, ke tiu elegant'a idiom'o mal'aper'is kiel la latin'a kaj la klasik'a grek'a."}, {"text_idx": "#001529", "text": "Iam mi dej\u0302or'is kiel volont'ul'o en foir'o de eduk'a'j organiz'aj\u0302'o'j en la c\u0302ef'urb'o. Grup'o de ni, parol'ant'o'j de Esperant'o, posten'is c\u0302e bud'o kie ni prov'is inform'i la publik'o'n pri la propedeu\u0306tik'a valor'o de la zamenhofa lingv'o. Inter la hom'o'j, kiu'j vizit'is ni'a'n bud'o'n, est'is du jun'a'j franc'in'o'j. Iom skeptik'e, ili far'is kelk'a'j'n demand'o'j'n pri ni'a'j motiv'o'j, kaj mi respond'is, ke unu el ni'a'j cel'o'j est'as la protekt'o de en'dang\u0302er'ig\u0302'int'a'j lingv'o'j per la uz'ad'o de inter'naci'a lingv'o, nom'e Esperant'o. Mi al'don'is, ke ec\u0302 la grand'a franc'a lingv'o est'as minac'at'a pro la universal'ig\u0302'o de la angl'a. La vir'in'o'j mok'et'is mi'a'n asert'o'n kaj insist'is, ke la status'o de ili'a lingv'o est'as sekur'a."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Ek'de tiam s\u0302ajn'as al mi ke la grand'eg'a'j s\u0302ang\u0302'o'j en la hodiau\u0306'a mond'o, kaj precip'e en Eu\u0306rop'o, montr'as ke tiu'j franc'in'o'j tromp'is si'n. Mult'eg'e da angl'a'j vort'o'j kaj fraz'o'j en'ir'is la parol'ad'o'n kaj el'don'it'a'j'n tekst'o'j'n de la franc'o'j, kaj est'as evident'e, ke iom post iom, en naci'a'j kaj inter'naci'a'j rond'o'j, la angl'a pli kaj pli anstatau\u0306'as ne nur la franc'a'n, sed ankau\u0306 la ali'a'j'n naci'a'j'n lingv'o'j'n."}, {"text_idx": "#001532", "text": "Post la fal'o de la berlina mur'o, la lev'ig\u0302'o de C\u0302ini'o kaj la arab'a printemp'o, la uson'a mem'sufic\u0302'o pri energi'o s\u0302ajn'as anonc'i la ven'ont'a'n grand'a'n geopolitik'a'n mov'o'n en la modern'a mond'o."}, {"text_idx": "#001538", "text": "La monarki'o'j de la Persa Golf'o dau\u0306r'is tiel long'e ne pro ia spec'o de popular'a voc\u0302'don'ad'o sed pro si'a de'pend'ec'o de ekster'a sub'ten'o. Tiu'j reg\u0302im'o'j, kiu'j jam front'as alt'a'n grad'o'n de en'land'a popol'mobiliz'ad'o, nun antau\u0306'vid'as ne'el'ten'ebl'a'n prem'o'n, kaj ili ne pov'os el'viv'i sen la teknik'a avantag\u0302'o de okcident'a'j arm'il'o'j inter's\u0302ang\u0302'at'a'j kontrau\u0306 naft'o."}, {"text_idx": "#001539", "text": "Rusio est'os la unu'a viktim'o"}, {"text_idx": "#001540", "text": "La Persa Golf'o ne est'as la sol'a region'o kie la reg'ant'a'j potenc'o'j de la naft'o est'as en dang\u0302er'o de dis'er'ig\u0302'o. La plej grand'a mal'gajn'int'o en tiu lud'o plej ver's\u0302ajn'e est'os Rusio, reg\u0302im'o grand'part'e de'pend'a de alt'a'j energi'prez'o'j kaj sen efektiv'a alternativ'a plan'o."}, {"text_idx": "#001541", "text": "Rusio jam sent'as la sku'o'n de la nov'a gas'epok'o. G\u0302i est'as la plej en'dang\u0302er'ig'it'a inter la nun'temp'a'j naft'o'produkt'ant'a'j land'o'j pro la centr'a rol'o de gas'o por g\u0302i'a inter'naci'a reputaci'o kiel influ'hav'a potenc'o. La influ'o de Moskvo sur orient'a kaj centr'a Eu\u0306rop'o de'pend'as de Gazprom, la rus'a part'e s\u0302tat'reg'at'a kompani'o, kiu uz'as si'a'n super'reg'a'n pozici'o'n por fiks'i favor'a'j'n kondic\u0302'o'j'n propon'ant'e long'dau\u0306r'a'j'n kontrakt'o'j'n lig'it'a'j'n al la vari'ad'o de la naft'o'prez'o."}, {"text_idx": "#001543", "text": "Mar'ond'o'j mart'o'fin'a'j en'dang\u0302er'ig'is la viv'o'n de du 25-jar'ag\u0302'a'j fis\u0302'kapt'ist'o'j el Vlora, haven'urb'o en sud'a Albanio. Ili'a bark'o fend'ig\u0302'is kaj tuj unu el la jun'ul'o'j telefon'is al hejm'ul'in'o, kiu si'a'vic'e kontakt'is televid'o-staci'o'n. La televid'o-staci'o kontakt'is la haven'a'j'n au\u0306toritat'o'j'n. Du helikopter'o'j de la alban'a ministeri'o pri defend'ad'o van'e serc\u0302'is la mank'ant'a'j'n fis\u0302'kapt'ist'o'j'n en la golf'o de Vlora."}, {"text_idx": "#001544", "text": "La sekv'a'n tag'o'n tamen est'is anonc'it'e, ke la ital'a kroz's\u0302ip'o Costa Voyager trov'is kaj sav'is la du fis\u0302'kapt'ist'o'j'n. La s\u0302ip'o al'ter'ig'is ili'n c\u0302e la alban'a haven'o Durre\u0308s, kie la pasag\u0302er'o'j g\u0302u'is ne'atend'it'a'n tut'tag'a'n vizit'o'n en la urb'o."}, {"text_idx": "#001545", "text": "Post seri'o de ras'ism'a'j murd'o'j en Germanio oni de'nov'e prov'as mal'permes'i la Naci'demokrat'a'n Parti'o'n (NPD). Tio'n la reg'ist'ar'o ne cel'as mem propon'i antau\u0306 la federaci'a konstituci'a kort'um'o (german'e: Bundesverfassungsgericht), sed g\u0302i promes'as sub'ten'i la klopod'o'j'n de la federaci'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001546", "text": "La prezid'ant'o de la Liber'a Demokrat'a Parti'o (german'e: Freie Demokratische Partei [FDP]), kaj ministr'o pri ekonomi'o, Philipp Ro\u0308sler [filip resler] mal'akcept'as la mal'permes'o'n de NPD, c\u0302ar stult'ec'o ne est'as mal'permes'ebl'a. Li prav'as: stult'ec'o'n oni ne pov'as mal'permes'i. Anstatau\u0306'e oni dev'us kontrau\u0306'star'i tiu'n parti'o'n per kler'ig'o kaj klar'ig'o kaj per politik'a'j rimed'o'j."}, {"text_idx": "#001547", "text": "Sed oni pov'as ankau\u0306 mal'help'i s\u0302tat'a'n sub'ten'o'n de ag'ad'o kaj varb'ad'o por tiu c\u0302i mal'toler'em'a kaj ras'ism'a parti'o. En Germanio parti'o, kiu gajn'is pli ol 0,5 % de la voc\u0302'o'j (1 % c\u0302e land'a'j balot'o'j), ricev'as s\u0302tat'a'n mon'o'n kontrau\u0306 c\u0302iu voc\u0302'o. Tio est'is proksim'um'e unu milion'o da eu\u0306r'o'j post la federaci'a'j balot'o'j en 2009."}, {"text_idx": "#001548", "text": "Krom'e, kiam komun'um'o'j mal'permes'as manifestaci'o'j'n ktp de tiu c\u0302i parti'o, kort'um'o'j kutim'e dev'as tamen permes'i pro koncern'a'j leg\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001549", "text": "G\u0302ust'e en c\u0302i tiu temp'o kort'um'o (german'e: Oberlandesgericht) en Bavari'o prepar'as proces'o'n kontrau\u0306 la Naci'social'ism'a Sub'ter'a Mov'ad'o (german'e: Nationalsozialistischer Untergrund [NSU]). G\u0302i respond'ec'is pri la murd'o de dek hom'o'j, inter ili ok turk'de'ven'a'j (vid'u MONATO 2012/10, p. 14)."}, {"text_idx": "#001550", "text": "Kompren'ebl'e la interes'o gazet'ar'a kaj publik'a est'as grand'a. Bedau\u0306r'ind'e ec\u0302 ne unu turk'a gazet'o gajn'is unu el la 50 j\u0302urnal'ist'a'j sid'lok'o'j en la kort'um'a salon'o. Malgrau\u0306 protest'o'j la jug\u0302'ist'o'j rest'is rigid'a'j kaj ne al'las'is la turk'a'n gazet'ar'o'n. Ankau\u0306 la ambasador'o de Turki'o en Berlino Hu\u0308seyin Avni Karsliog\u0306lu ne ricev'is lok'o'n rezerv'it'a'n."}, {"text_idx": "#001551", "text": "La turk'a reg'ist'ar'o akr'e protest'is. La turk'a vic'prezid'ant'o Bekir Bozdag\u0306 tial dub'as pri la sen'de'pend'ec'o kaj neu\u0306tral'ec'o de la kort'um'o. Li si'n demand'is, kio'n la jug\u0302'ist'o'j tim'as, se c\u0302e'est'us reprezent'ant'o'j de Turki'o. La gazet'o Today's Zaman koment'is, ke la kort'um'o montr'as protekt'a'n si'n'ten'o'n kontrau\u0306 ras'ist'o'j kaj dekstr'ekstrem'ist'o'j en Germanio."}, {"text_idx": "#001552", "text": "Kutim'e en mult'a'j urb'o'j en Germanio tradici'e okaz'as dum pask'o manifestaci'o'j por mond'a pac'o. En Augsburg tamen nov'nazi'a organiz'aj\u0302'o Au\u0306gsburg'a Alianc'o/Naci'a Opozici'o anonc'is manifestaci'o'n sam'temp'a'n antau\u0306 la urb'a teatr'o. Pli ol 100 por'pac'a'j manifestaci'ant'o'j tie'n ir'is por protest'i kontrau\u0306 15 nov'nazi'o'j. C\u0302e'est'is ankau\u0306 polic'an'o'j."}, {"text_idx": "#001553", "text": "Ne'atend'it'e ven'is grup'o de pied'pilk'fanatik'ul'o'j el Hannover, kies team'o j\u0302us lud'is en Augsburg. Erar'e kred'ant'e, ke tem'as pri \u201emal'amik'a'j\u201d fanatik'ul'o'j, kelk'a'j atak'is. La apud'a'j polic'ist'o'j si'n j\u0302et'is kontrau\u0306 la atak'ant'o'j, uz'is pipr'o's\u0302pruc'il'o'n kaj mal'ebl'ig'is batal'o'n. Tri atak'int'o'j est'is arest'it'a'j."}, {"text_idx": "#001554", "text": "C\u0302iu geografi'a region'o hav'as si'a'n tip'a'n naci'a'n mang\u0302'aj\u0302'o'n. La slovak'o'j s\u0302at'as muel'it'a'n s\u0302af'fromag\u0302'o'n, kiu'n en 2008 la Eu\u0306rop'a Komision'o en'skrib'is en registr'o'n de protekt'at'a'j geografi'a'j indik'o'j."}, {"text_idx": "#001555", "text": "Muel'it'a s\u0302af'fromag\u0302'o nom'ig\u0302'as slovak'e bryndza, ankau\u0306 c\u0302eh\u0302'e kaj pol'e bryndza, hungar'e juhtu\u0301ro\u0301 kaj roma'e brindza, bakrani ml\u030cazga, kerko t\u030ciral. G\u0302i est'as la plej mal'nov'a fromag\u0302'ist'a produkt'aj\u0302'o de Slovaki'o."}, {"text_idx": "#001556", "text": "Bryndza aper'is en la teritori'o de la nun'temp'a nord'a Slovaki'o, kiam en la 15a jar'cent'o g\u0302i'n al'port'is nomad'a'j s\u0302af'pas\u0302t'ist'o'j el Rumani'o. Ili'a original'a bryndza est'is tre mal'mol'a, dev'is est'i hak'it'a kaj ne konven'is al rekt'a konsum'ad'o."}, {"text_idx": "#001557", "text": "La nun'temp'a bryndza est'as slovak'a nutr'aj\u0302'patent'aj\u0302'o, kiu'n invent'is Ja\u0301n Paga\u0301c\u030c [j'a'n pagac\u0302]. En 1787 li establ'is la unu'a'n slovak'a'n et'komerc'a'n firma'o'n por produkt'i muel'it'a'n s\u0302af'fromag\u0302'o'n en la urb'et'o Detva, c\u0302. 220 km orient'e de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o."}, {"text_idx": "#001558", "text": "La slovak'a bryndza est'as mol'a, kned'it'a kaj sal'it'a s\u0302af'fromag\u0302'o, iom'et'e simil'a al kaze'o. La baz'a kondic\u0302'o de produkt'ad'o est'as kvalit'a s\u0302af'lakt'o ekskluziv'e el mont'ar'a'j region'o'j. Pli fru'e neces'is kaze'ig'i la dolc\u0302'a'n s\u0302af'lakt'o'n."}, {"text_idx": "#001560", "text": "La gust'o de fres\u0302'a bryndza est'as mild'e pik'ant'a kaj sal'a. G\u0302i hav'as iom grajn'a'n struktur'o'n kaj sam'temp'e dev'as en'hav'i minimum'e 50 % da s\u0302af'fromag\u0302'o en sek'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001561", "text": "Ek'de la 18a jar'cent'o slovak'a bryndza est'as eksport'at'a al la teritori'o'j de la nun'temp'a'j Hungari'o, Au\u0306strio, C\u0302eh\u0302i'o kaj Germanio, kie g\u0302i est'is kon'at'a sub la nom'o Brinsa, Brimsen, Brimsenka\u0308se. Krom la slovak'a, muel'it'a s\u0302af'fromag\u0302'o est'as produkt'at'a ankau\u0306 en Rumani'o (bra\u0302nza\u0306), Ukrainio (ovecxij sir) kaj en Pollando (bryndza podhalan\u0301ska)"}, {"text_idx": "#001562", "text": "Bryndza en'hav'as vast'a'n gam'o'n da mikro'organism'o'j, kiu'j'n konfirm'is Codex Alimentarius Austriacus en 1917. Krom la alt'kvalit'a'j protein'o'j g\u0302i en'ten'as mineral'o'j'n, vitamin'o'j'n B kaj ne'satur'it'a'j'n gras'o'j'n de la grup'o omeg'o 6."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Bryndza hav'as vast'a'n uz'o'n en slovak'a'j kuir'ej'o'j. Oni pov'as g\u0302i'n mang\u0302'i en krud'a stat'o, bak'i stang'et'o'j'n, kuir'i sup'o'n (popol'e slovak'e demika\u0301t), prepar'i past'o'pos\u0302'o'j'n, sur'pan'aj\u0302'o'n (popol'e s\u030cmirka\u0301s\u030c, el la german'a Schmierka\u0308se)."}, {"text_idx": "#001566", "text": "Ceter'e, c\u0302iu'jar'e la slovak'a vilag\u0302'et'o Terchova\u0301 (nord'a Slovaki'o) organiz'as mond'a'n c\u0302ampion'ad'o'n en kuir'ad'o kaj konsum'ad'o de s\u0302af'fromag\u0302'a'j nok'o'j."}, {"text_idx": "#001567", "text": "En Tokio aper'is en tri kvartal'o-ofic'ej'o'j patr'in'o'j kun beb'o'c\u0302ar'et'o'j. Ili kun'ig\u0302'is per la soci'a ret'ej'o Twitter por atent'ig'i pri mank'o de infan'vart'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001568", "text": "Kvankam mal'mult'ig\u0302'as beb'nask'o'j en Japani'o, mank'as infan'vart'ej'o'j precip'e en la grand'a'j urb'o'j. Pro ekonomi'a'j cirkonstanc'o'j mult'a'j patr'in'o'j dev'as labor'i, konfid'ant'e si'a'j'n infan'o'j'n al vart'ej'o'j, kiu'j do grav'as."}, {"text_idx": "#001569", "text": "Tamen lau\u0306 oficial'a'j statistik'o'j atend'as vart'ej'o-lok'o'j'n preskau\u0306 25 000 infan'o'j tra la tut'a Japani'o. Al'don'u la nombr'o'n de infan'o'j, kies patr'in'o'j jam kontrau\u0306'vol'e for'las'is si'a'n labor'o'n pro mank'o de vart'ej'o, kaj ebl'e en'tut'e atend'as 850 000."}, {"text_idx": "#001570", "text": "Tial mult'a'j jun'a'j ge'edz'o'j, ambau\u0306 labor'ant'a'j, kaj antau\u0306'vid'ant'a'j la problem'o'n, komenc'as serc\u0302'i infan'vart'ej'o'n ne nur post graved'ig\u0302'o, sed ankau\u0306 dum la beb'o'plan'ad'o. Iu'j ec\u0302 trans'lok'ig\u0302'as al ali'a urb'o, kie ili pov'as pli facil'e trov'i vart'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001571", "text": "C\u0302i-printemp'e tri kvartal'o'j en Tokio rifuz'is la postul'o'n de pli ol 3 000 patr'in'o'j pri infan'vart'ej'o. La patr'in'o'j ek'plend'is, kaj unu el la kvartal'o'j promes'is mult'ig'i la infan'vart'ej'o'j'n, sed la du ali'a'j rifuz'is."}, {"text_idx": "#001572", "text": "Grav'as la situaci'o de tiu'j c\u0302i patr'in'o'j. En Japani'o, g\u0302eneral'e, kiam patr'in'o kun infan'o vizit'as labor'per'a'n ofic'ej'o'n, la ofic'ist'o postul'as, ke s\u0302i komenc'e trov'u infan'vart'ej'o'n. Kiam la patr'in'o vizit'as infan'vart'ej'o'n, s\u0302i trov'as, ke mank'as lok'o'j."}, {"text_idx": "#001573", "text": "La patr'in'o'j kritik'as la politik'o'n kaj de la reg'ist'ar'o kaj de la lok'a'j administraci'o'j. Ambau\u0306, kalkul'ant'e, ke mal'mult'ig\u0302'as la nombr'o de infan'o'j, mal'vol'as el'spez'i por nov'a'j vart'ej'o'j. Tamen lau\u0306 la japan'a leg\u0302'ar'o respond'ec'as la au\u0306tonom'a'j komun'um'o'j pri infan'vart'ej'o'j. La nun'a situaci'o est'as kontrau\u0306'leg\u0302'a."}, {"text_idx": "#001574", "text": "En Japani'o, ec\u0302 hodiau\u0306, ne plen'e akcept'ebl'as ekster'hejm'a labor'o de patr'in'o. Japan'a'j politik'ist'o'j, c\u0302ef'e konservativ'a'j, pruv'ebl'e ne sincer'e klopod'as pret'ig'i infan'vart'ej'o'j'n. Ili kas\u0302'e-mal'kas\u0302'e opini'as, ke infan'o est'u hejm'e zorg'at'a de la patr'in'o, kiu rezign'u pri si'a profesi'o."}, {"text_idx": "#001575", "text": "Japani'o, s\u0302ajn'e, est'as modern'e evolu'int'a land'o, sed efektiv'e hom'a'j au\u0306 labor'a'j rajt'o'j de vir'in'o'j ne est'as alt'e taks'at'a'j. Jun'a'j ge'edz'o'j, ambau\u0306 labor'ant'a'j, oft'e rezign'as hav'i plur'a'j'n infan'o'j'n pro la mal'facil'o trov'i infan'vart'ej'o'n. En tiu situaci'o la mank'o de vart'ej'o'j vek'as pli'a'n mal'mult'ig\u0302'o'n de infan'o'j kaj si'a'vic'e ec\u0302 s\u0302rump'o'n de la japan'a popol'o."}, {"text_idx": "#001576", "text": "Italio: c\u0302u ankorau\u0306 pri'skrib'ind'a kiel unu el la patr'uj'o'j de bon'a vin'o? La respond'o est'as c\u0302i-moment'e jes'a, kvankam kun iom da mal'trankvil'ig'a'j au\u0306 paradoks'a'j signal'o'j kadr'e de la vin-produkt'a sektor'o."}, {"text_idx": "#001577", "text": "El fres\u0302'a statistik'o konstat'ebl'as, ke konsum'ad'o de vin'o flank'e de ital'o'j dau\u0306r'e mal'alt'ig\u0302'as. En 2012 ili trink'is mal'plej da vin'o (22,6 milion'o'j'n da litr'o'j) ek'de la jar'o 1865, kiam tiu c\u0302i mediterane'a land'o j\u0302us far'ig\u0302'is unu'ec'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001579", "text": "La kial'o est'as serc\u0302'end'a en plur'a'j faktor'o'j. C\u0302u prav'e, c\u0302u mal'prav'e, ital'a'j kurac'ist'o'j nun'temp'e mal'konsil'as al pacient'o'j trink'i vin'o'n por evit'i san'problem'o'j'n. Kulp'as ankau\u0306 pli'a konsum'ad'o de bier'o, kies popular'ec'o sen'c\u0302es'e kresk'as, precip'e inter la poliglot'a, sen'labor'a, ekster'land'e'n vojag\u0302'em'a kaj pli-mal'pli \u201etut'mond'ig\u0302'int'a\u201d (angl'e globalized) jun'ul'ar'o."}, {"text_idx": "#001580", "text": "Ne hazard'e kaj iom paradoks'e c\u0302i-jar'e bier'o part'o'pren'is unu'a'foj'e ec\u0302 la vin-event'o'n Vinitaly, okaz'ant'a'n en la urb'o Veron'a."}, {"text_idx": "#001581", "text": "Est'as ali'flank'e interes'e rimark'i, ke en la tut'a mond'o oni konstat'as g\u0302eneral'a'n re'ekvilibr'ig'o'n koncern'e alkohol'o'n. Land'o'j kiel Uson'o, kie oni tradici'e prefer'is bier'o'n al vin'o, nun s\u0302ajn'as si'n turn'i al vin'o. Preciz'e la mal'o okaz'as en histori'e vintr'ink'em'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j (Italio, Greki'o, Hispanio, ebl'e escept'e nur de Franci'o, kiu ankorau\u0306 ne s\u0302ajn'as tiom tus\u0302'it'a de la fenomen'o)."}, {"text_idx": "#001582", "text": "Spit'e al tia en'land'a perd'o de popular'ec'o, konsol'a por la vin'produkt'ant'o'j est'as la fakt'o, ke pli'alt'ig\u0302'is eksport'o de ital'a vin'o al ali'a'j land'o'j (Kanado +11 %, Briti'o +5 %, Germanio +4 %, C\u0302ini'o +17 %). Tio ig'as la mal'kresk'o'n de vin'konsum'ad'o en Italio mal'pli rimark'ebl'a."}, {"text_idx": "#001583", "text": "Lau\u0306 statistik'o de la organiz'aj\u0302'o Coldiretti, ital'o'j jam konsum'as individu'e mal'pli ol 40 litr'o'j'n da vin'o jar'e. Tri'on'o de la ital'o'j trink'as nun'temp'e nur c\u0302e apart'a'j, grav'a'j okaz'o'j. Iom mal'pli ol tri'on'o postul'as c\u0302iu'tag'e vin'o'n c\u0302e'tabl'e (kio iam est'is tre kutim'a), dum 6 % est'as abstin'ul'o'j kaj tut'e rifuz'as vin'o'n."}, {"text_idx": "#001585", "text": "Mort'o'n, tim'o'n kaj paraliz'o'n de trafik'o kau\u0306z'is en la centr'o de Torin'o, Italio, la mal'mult-sekund'a mal'atent'o de 77-jar'a vir'in'o. Kiam ali'a vetur'il'o kolizi'is kun s\u0302i'a, s\u0302i halt'is, el'ir'is el la au\u0306t'o por kontrol'i la damag\u0302'o'n kaj konstat'is, ke tiu ne grav'as."}, {"text_idx": "#001586", "text": "Tamen s\u0302i'a kontent'o baldau\u0306 far'ig\u0302'is angor'o, kiam la au\u0306t'o, en kiu vojag\u0302'is du pasag\u0302er'o'j, ek'mov'ig\u0302'is mal'antau\u0306'e'n. La kial'o? Dekliv'o kaj la fakt'o, ke la sinjor'in'o forges'is funkci'ig'i man'brems'o'n."}, {"text_idx": "#001587", "text": "Sekv'is panik'o. La au\u0306t'o ne'halt'ig'ebl'is kaj rul'ig\u0302'is g\u0302is la river'o Pad'o (la c\u0302ef'a flu'ant'a en Italio). Pro mank'o de mur'o au\u0306 ali'a bar'il'o la au\u0306t'o, kun si'a'j pasag\u0302er'o'j, en'ir'is la akv'o'n kaj mal'rapid'e sink'is."}, {"text_idx": "#001589", "text": "Bon'a not'o, kiu ebl'e mal'pli'ig'os la perturb'o'n kaj koler'o'n de la leg'ant'ar'o, est'as, ke la du pasag\u0302er'o'j est'is hund'o'j, felic\u0302'e ne ge'nep'o'j de la mal'jun'ul'in'o."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Tamen tuj re'komenc'ig\u0302'is polemik'o'j pri la maksimum'a ag\u0302'o, je kiu en Italio oni rajt'as stir'i. Tiu aktual'e ne est'as leg\u0302'e fiks'it'a, sed las'it'a al la diskreci'o de kurac'ist'o'j, kiam tem'as pri tiu'j, kiu'j vol'as re'nov'ig'i si'a'n stir'permes'il'o'n."}, {"text_idx": "#001592", "text": "S\u0302ajn'as, tamen, post c\u0302i tiu epizod'o, ke mal'jun'a'j stir'ist'o'j dev'os akcept'i la ide'o'n uz'i bus'o'n au\u0306 taksi'o'n por la bon'o de c\u0302iu'j (inkluziv'e de si'a'j sen'kulp'a'j best'o'j)."}, {"text_idx": "#001594", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke jam pas'is du jar'o'j, ek'de kiam la tiel nom'at'a'j tut'korp'a'j skan'il'o'j, foj'foj'e nom'at'a'j \u201enud'ig'a'j\u201d skan'il'o'j far'e de la amas'a gazet'ar'o, est'is star'ig'it'a'j en mult'a'j flug'haven'o'j, la interes'o pri ili est'as ankorau\u0306 grand'a. Ekzist'as du spec'o'j de tut'korp'a'j skan'il'o'j: retro'radi'o-skan'il'o'j, kiu'j uz'as iks'o-radi'o'j'n, kaj mikro'ond'a'j skan'il'o'j."}, {"text_idx": "#001597", "text": "La doz'o de radi'ad'o por pasag\u0302er'o'j rezult'e de iks'o'radi'o-skan'ad'o est'as proksim'um'e 0,05-0,10 mikro'sivert'o'j, kio egal'as al mal'pli ol du'minut'a flug'o en'e de aviad'il'o je flug'alt'ec'o. Tio'n asert'as doktor'o Peter Vock, fak'ul'o pri radi'o'protekt'o c\u0302e la universitat'a hospital'o de Berno, en Svisio. Ekzempl'e unu flug'hor'o egal'as 40 g\u0302is 80 retro'radi'o-skan'o'j'n; radiograf'aj\u0302'o de la torak'o egal'as 1000\u20132000 skan'o'j'n, dum komput'il'a tomografi'o 50 000\u2013100 000 iks'radi'a'j'n skan'o'j'n. Tamen, konsider'ant'e la nombr'o'n de skan'aj\u0302'o'j jar'e \u2013 proksim'um'e unu miliard'o en Uson'o \u2013 ja ekzist'as probabl'o, ke 15 person'o'j pov'us mal'san'ig\u0302'i pro kancer'o sekv'e de la iks'radi'a'j skan'o'j. Tio'n opini'as doktor'o Ioannis Damilakis, profesor'o c\u0302e la departement'o pri medicin'a fizik'o de la universitat'o de Kreto, en Greki'o."}, {"text_idx": "#001598", "text": "Tau\u0306g'as si'n demand'i ankau\u0306 pri la efik'o'j de retro'radi'o-skan'il'o'j por infan'o'j kaj beb'o'j, kiu'j est'as mult'e pli sens'iv'a'j je radi'ad'o ol plen'kresk'ul'o'j. Ankau\u0306 ne est'as kon'at'e, kia'manier'e la divers'a'j hom'a'j organ'o'j est'as tus\u0302'at'a'j, lau\u0306 Damilakis. Se est'us aplik'at'a la princip'o pri lau\u0306'ebl'e plej mal'alt'a ating'ebl'a radi'ad'o, tio signif'as, ke la radi'ad'o dev'us est'i evit'at'a, au\u0306 ke ties kvant'o dev'us est'i plej'ebl'e mal'alt'a. Tio grav'as por pri'jug\u0302'i la risk'o'n kaj util'o'n de la retro'radi'o-skan'il'o'j."}, {"text_idx": "#001602", "text": "Dum la 80aj kaj komenc'e de la 90aj jar'o'j unu el la plej oft'a'j nom'o'j en MONATO en politik'a'j raport'o'j el Briti'o est'is tiu de la tiam'a c\u0302ef'ministr'o, Margaret Thatcher. La plej long'e dej\u0302or'ant'a brit'a c\u0302ef'ministr'o de la 20a jar'cent'o (11 jar'o'j, inter 1979 kaj 1990) ec\u0302 ricev'is inter la konvenci'o'j de MONATO propr'a'n prononc-indik'o'n [ma\u0301garet fac\u0302e], ceter'e ankorau\u0306 konvenci'e konserv'at'a."}, {"text_idx": "#001603", "text": "Opini'o'j diverg\u0302'is, tamen, tiom pri la prononc'ad'o de \u201eThatcher\u201d (kelk'a'j MONATO-kun'labor'int'o'j prefer'is komenc'a'n t anstatau\u0306 f, sed ver'dir'e nek unu nek ali'a kapt'as la angl'a'n th), kiom pri la t.n. fer'a sinjor'in'o mem. Tiel post'mort'e kiel dum'viv'e Thatcher ankorau\u0306 polus'ig'as opini'o'j'n. Do nepr'as du nekrolog'a'j vid'punkt'o'j ... tiel ke ebl'e ie en la mez'o kus\u0302'as la ver'o."}, {"text_idx": "#001604", "text": "For'pas'is la plej sukces'a brit'a c\u0302ef'ministr'o de la 20a jar'cent'o krom Churchill \u2013 vir'in'o, kiu form'is la fundament'o'n de la hodiau\u0306'a Briti'o."}, {"text_idx": "#001606", "text": "Ferm'ig'ant'e la min'ej'o'j'n, kaj antau\u0306'e'n'ig'ant'e nukle'a'n pov'o'n, Thatcher drast'e redukt'is la nombr'o'n de min'ist'o'j kaj tiel romp'is la sindikat'o'n. Sam'temp'e s\u0302i en'konduk'is leg\u0302'o'j'n por mal'facil'ig'i strik'o'j'n. S\u0302i tut'e prav'e rifuz'is subvenci'i tradici'a'j'n kaj ne plu profit'o'don'a'j'n manufaktur'a'j'n industri'o'j'n."}, {"text_idx": "#001607", "text": "Ebl'e s\u0302i'a plej grand'a sukces'o koncern'is privat'ig'o'n de monopol'a'j s\u0302tat'a'j industri'o'j. En 1979 oni atend'is semajn'o'j'n por ricev'i telefon-konekt'o'n. Kiam la s\u0302tat'a'j monolit'o'j est'is dis'pec'ig'it'a'j kaj dis'vend'it'a'j al pli rendiment'a'j privat'a'j kompani'o'j, flor'is la sektor'o'j komunik'a'j, gas'a'j, elektr'a'j."}, {"text_idx": "#001608", "text": "Not'ind'as, ke mult'a'j ekster'land'a'j s\u0302tat'o'j, vid'ant'e la sukces'o'n de privat'ig'o, sekv'is la ekzempl'o'n de Thatcher. Krom'e, malgrau\u0306 tio, ke s\u0302i sub'ten'is la princip'o'j'n de Eu\u0306rop'a Uni'o, s\u0302i tamen en Bruselo c\u0302iam \u201ebatal'is por Briti'o\u201d."}, {"text_idx": "#001609", "text": "Tia'manier'e s\u0302i re'fier'ig'is popol'o'n deprim'it'a'n kaj de'voj'ig\u0302'int'a'n kaj re'met'is la \u201egrand'a'n\u201d en la koncept'o Grand'a Briti'o. Tio evident'is plej klar'e dum la t.n. falk'land'a konflikt'o, kiam s\u0302i rifuz'is sub'met'ig\u0302'i al invad'o de brit'a teritori'o far'e de argentinaj trup'o'j."}, {"text_idx": "#001610", "text": "S\u0302i plen'e merit'as pomp'a'n s\u0302tat'a'n funebr'a'n ceremoni'o'n."}, {"text_idx": "#001611", "text": "For'pas'is unu el la plej katastrof'a'j c\u0302ef'ministr'o'j en la histori'o de Briti'o \u2013 vir'in'o, kiu frakas'is la brit'a'n ekonomi'o'n, favor'ant'e privat'a'n profit'o'n anstatau\u0306 publik'a'n prosper'o'n."}, {"text_idx": "#001617", "text": "La c\u0302ef'a'j demokrati'a'j s\u0302tat'o'j en la mond'o spert'as kriz'o'n de mem'fid'o. En 2013 tiu kriz'o pli'intens'ig\u0302'os precip'e en Uson'o, Eu\u0306rop'a Uni'o, Japani'o kaj Barato, land'o'j batal'ant'a'j kontrau\u0306 divers'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#001618", "text": "Oni pov'as trov'i spur'o'j'n de tiu problem'o en la financ'a kriz'o en 2007-08. Okcident'a'j demokrati'o'j ankorau\u0306 barakt'as kontrau\u0306 amas'ig\u0302'ant'a'j s\u0302uld'o'j, deficit'o'j kaj mal'rapid'a ekonomi'a kresk'o. Tro'a fid'o al liber'a entrepren'em'o dum la 20 jar'o'j, kiu'j sekv'is la fal'o'n de la berlina mur'o, komenc'is s\u0302ancel'ig\u0302'i. Anstatau\u0306'e oni debat'as pri politik'a'j sistem'o'j, kiu'j s\u0302ajn'as ne'kapabl'a'j re'ag'i al la sever'a'j ekonomi'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#001619", "text": "En Uson'o politik'o ne baldau\u0306 mov'ig\u0302'os en iu'n ajn direkt'o'n. Kvankam uson'a'j politik'ist'o'j s\u0302at'as pretend'i, ke ili favor'as kun'labor'o'n inter la du parti'o'j, tamen la real'o est'as, ke la kongres'a politik'a debat'o far'ig\u0302'is pli akr'a kaj ideologi'a. Politik'ist'o'j c\u0302iam pli mal'facil'e kompromis'as trans la parti'a'j'n princip'o'j'n."}, {"text_idx": "#001621", "text": "La etos'o en Eu\u0306rop'o ankorau\u0306 est'os pesimism'a. Nur la inter'ven'o de la Eu\u0306rop'a Centr'a Bank'o pov'os evit'ig'i la dis'fal'o'n de la komun'a valut'o (eu\u0306r'o). La c\u0302ef'a'j ekonomi'a'j fort'o'j de Eu\u0306rop'o ankorau\u0306 al'front'os problem'o'j'n. Franci'o, Briti'o kaj Germanio sufer'os recesi'o'n dum 2013. Inter'temp'e, Italio kaj Hispanio barakt'os kontrau\u0306 rigor'a'j s\u0302par-program'o'j."}, {"text_idx": "#001622", "text": "La eu\u0306rop'a kriz'o etend'ig\u0302'os de ekonomi'o al politik'o. Klopod'o'j por akcept'ig'i mon'a'n kaj politik'a'n unu'ig\u0302'o'n per kre'ad'o de pli grand'a eu\u0306rop-uni'a bug\u0302et'o kaj kun firm'a reg'ad'o super naci'a'j fisk'a'j politik'o'j met'os la politik'ist'o'j'n sub la lupe'o'n de la publik'a opini'o. Tio okaz'os precip'e en land'o'j kun kresk'ant'a mal'inklin'o al eu\u0306rop'a integr'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001623", "text": "Mult'a'j okcident'a'j politik'ist'o'j stud'is la situaci'o'n de Japani'o, kie la kolaps'int'a financ'a kresk'eg'o port'is du jar'dek'o'j'n da mal'rapid'a ekonomi'a dis'volv'ig\u0302'o kaj pli'ig\u0302'ant'a'n publik'a'n s\u0302uld'o'n. Dum tiu period'o en Japani'o si'n sekv'is re'form'em'a'j politik'ist'o'j, el kiu'j c\u0302iu'j fiask'is, serc\u0302'ant'e solv'o'n de la fundament'a'j problem'o'j de la land'o. C\u0302i tiu model'o deprim'a dau\u0306r'os dum 2013."}, {"text_idx": "#001624", "text": "Barato s\u0302at'as fanfaron'i pri la grand'ec'o de si'a demokrati'o kiel la plej grand'a en la mond'o, sed mal's\u0302at'as la neglekt'o'j'n de si'a'j politik'ist'o'j. En 2012 la kresk'o de la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) est'is nur 6 % en land'o aspir'ant'a du'cifer'a'n kresk'o'n."}, {"text_idx": "#001625", "text": "Koler'o kontrau\u0306 korupt'o pli'intens'ig\u0302'as. Tamen en 2013 Barato probabl'e est'os la plej sukces'a inter la ambici'a'j demokrati'o'j en la progres'ig'o de ekonomi'a'j re'form'o'j."}, {"text_idx": "#001626", "text": "Mez'orient'o, konsider'at'a grand'a esper'o por tut'mond'a demokrati'o sekv'e de la arab'a printemp'o, port'as por 2013 ne'klar'a'n mesag\u0302'o'n. Ekonomi'a'j problem'o'j, flor'ant'a per'fort'o kaj ribel'ant'a'j islam'a'j aktiv'ist'o'j en Egipto, Libio kaj Tunizio re'vigl'ig'os la diskut'o'n pri tio, c\u0302u la region'o jam pret'as por demokrati'a viv'o."}, {"text_idx": "#001627", "text": "En la si'n'sekv'o de okaz'o'j de la jar'o'j 1930aj kaj ne tre intens'e dum la 1970aj la mond'a'j demokrati'o'j perd'is si'a'n mem'fid'o'n, au\u0306tokrat'a'j alternativ'a'j reg\u0302im'o'j gajn'is prestig\u0302'o'n. Tio tamen tre mal'ver's\u0302ajn'e re'okaz'os en 2013, c\u0302ar ankau\u0306 la du plej au\u0306tokrat'a'j potenc'o'j en la mond'o front'as kresk'ant'a'j'n problem'o'j'n."}, {"text_idx": "#001628", "text": "En Rusio, konsider'at'a de kelk'a'j du'on'demokrati'o, la reg'ist'ar'o al'front'as, almenau\u0306 en la grand'a'j urb'o'j, popol'a'j'n protest'o'j'n, kiu'j rifuz'as for'mort'i. Dum'e, nov'a c\u0302in'a gvid'ant'ar'o en'posten'ig\u0302'is, sed nur post rekt'a grup'intern'a batal'ad'o en la pint'o de la komun'ist'a parti'o. Tio si'a'vic'e evident'ig'is la ne'stabil'ec'o'n, obskur'ec'o'n kaj mank'o'n de legitim'ec'o de la c\u0302in'a politik'a sistem'o."}, {"text_idx": "#001629", "text": "Resum'e, kvankam la mond'a'j c\u0302ef'a'j demokrati'o'j sufer'os de'nov'e mal'facil'a'n jar'o'n dum 2013, tamen ili ankorau\u0306 bluf'os pri si'a'j intern'a stabil'ec'o kaj ekster'a legitim'ec'o, kiu'j kau\u0306z'os envi'o'n al la au\u0306tokrat'o'j en Pekino kaj Moskvo."}, {"text_idx": "#001631", "text": "La plej kon'at'a kaz'o est'as tiu de Turki'o, kiu ec\u0302 leg\u0302'e al'trud'as la pri'silent'o'n de la armen'a genocid'o, kiu'n g\u0302i ek'ig'is antau\u0306 preskau\u0306 100 jar'o'j kaj por kies plen'um'o la turk'o'j plej'part'e util'ig'is si'a'j'n kurd'a'j'n sub'ul'o'j'n si'a'vic'e mult'jar'cent'a'j'n viktim'o'j'n de la turk'a imperi'ism'o. Tiu genocid'o kost'is la viv'o'n al inter 1,5 kaj 2 milion'o'j da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001632", "text": "Pli terur'a ol la pri'silent'o de event'o, kiu okaz'is antau\u0306 jar'cent'o, est'as almenau\u0306 la komenc'a \u201epreter'vid'o\u201d kaj la bedau\u0306r'ind'a paraliz'a ne're'ag'o de la mond'o, kiu'n ni atest'is dum ni'a'j viv'o'j rilat'e al la genocid'o'j en Ruando kaj Bosnio, kiu'j kost'is la viv'o'n respektiv'e al proksim'um'e unu milion'o kaj kvar'on'milion'o da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001633", "text": "Al tio oni pov'as al'don'i la dau\u0306r'a'n menci-evit'o'n, ke ne ekzist'is nur genocid'o de jud'o'j kaj cigan'o'j far'e de la nazi'o'j, sed ankau\u0306 tiu de sam'seks'em'ul'o'j. Franc'a'j asoci'o'j de deport'it'o'j long'e ne permes'ad'is la part'o'pren'o'n de si'a'j sam'seks'am'a'j koleg'o'j en memor'a'j ceremoni'o'j. Do, ni celebr'u ili'n kun'e, sed c\u0302iu'j'n!"}, {"text_idx": "#001634", "text": "Inter'konsent'o sed ne c\u0302iu konsent'as"}, {"text_idx": "#001635", "text": "Dek kvar jar'o'j'n post la milit'o en Kosovo, kaj kvin jar'o'j'n post la proklam'o de g\u0302i'a sen'de'pend'ec'o, la inter'naci'a komun'um'o (Eu\u0306rop'a Uni'o kaj Uson'o) serioz'e ek'klopod'is por regul'ig'i la rilat'o'j'n inter la nov'a s\u0302tat'o kaj Serbi'o."}, {"text_idx": "#001636", "text": "Tamen neces'is vic'o da kun'sid'o'j, g\u0302is oni fin'fin'e ating'is inter'konsent'o'n. Tem'as pri normal'ig'o de la politik'a viv'o en la nord'o de Kosovo, kie log\u0302'as etn'a'j serb'o'j, kaj kie funkci'as tri municip'o'j sub la reg'ad'o de la serb'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001637", "text": "Decid'it'e est'as fond'i asoci'o'n de serb'a'j municip'o'j en Kosovo kun ampleks'a'j rajt'o'j kaj pov'o'j kadr'e de la s\u0302tat'o Kosovo kaj sub la reg'ad'o de trup'o'j inter'ali'e de NATO."}, {"text_idx": "#001638", "text": "La c\u0302ef'ministr'o'j kaj de Kosovo kaj de Serbi'o trankvil'ig'is si'a'j'n civit'an'o'j'n pri la inter'konsent'o, kiu'n ver's\u0302ajn'e ratif'os la parlament'o'j de ambau\u0306 land'o'j."}, {"text_idx": "#001639", "text": "Tamen kelk'a'j politik'ist'o'j serb'a'j ankorau\u0306 deklar'as, ke Serbi'o neniam akcept'os sen'de'pend'a'n Kosovon. La alban'a opozici'a parti'o Mem'decid'o taks'as la inter'konsent'o'n tro mal'favor'a al Kosovo."}, {"text_idx": "#001640", "text": "En Beogrado, la c\u0302ef'urb'o de Serbi'o, cent'o'j da jun'ul'o'j protest'is kontrau\u0306 si'a reg'ist'ar'o rilat'e la inter'konsent'o'n. G\u0302eneral'e, tamen, oni esper'as, ke la inter'konsent'o eben'ig'os la voj'o'n de ambau\u0306 land'o'j al al'ig\u0302'o al EU."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Mort'a instru'ist'o, bon'a instru'ist'o, tiel nom'ig\u0302'as j\u0302us aper'int'a german'lingv'a psikologi'a krim'roman'o plum'e de Thorsten Sue\u00dfe. Sed kial recenz'i g\u0302i'n tie c\u0302i en esperant'lingv'a revu'o? Nu, c\u0302ar est'as sufic\u0302'e mal'oft'e, ke libr'o cel'ant'a pur'e german'lingv'a'n leg'ant'ar'o'n rakont'e c\u0302ef'rol'ig'as Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#001645", "text": "La stil'o est'as ankau\u0306 ali'fac'et'e kritik'ind'a. S\u0302ajn'as, ke la au\u0306tor'o konfuz'as roman'tau\u0306g'a'n beletr'a'n pri'skrib'o'n de scen'ej'o kun ties g\u0302is'gurd'e detal'e preciz'a pri'skrib'o. Oft'e long'a'j litani'o'j de hanovraj strat'nom'o'j liver'as la sol'a'n en'hav'o'n de aline'o. Jen esperant'ig'it'a ekzempl'o:"}, {"text_idx": "#001646", "text": "\u201eAnna vetur'as ... de Hanovro-Lindeno per la okcident'a rapid'voj'o kaj la B3 al Hemingo. ... Lau\u0306 rekt'a voj'o Anna tra'pas'as la kvartal'o'n Hemingo-Vesterfeldo, preter'pas'as dekstr'a'flank'e la natur'protekt'a'n teren'o'n Sunderno kaj ating'as fin'e la hemingan kvartal'o'n Arnumo, kiu iam el'kresk'is ring'e c\u0302irkau\u0306 la B3. En la sud'a du'on'o de Arnumo s\u0302i turn'as si'n en la Hidestorfan Strat'o'n. Preskau\u0306 ating'int'e jam la urb'et'a'n lim'o'n, s\u0302i tiam turn'as si'n mal'dekstr'e'n en la Platanovojon.\u201d"}, {"text_idx": "#001647", "text": "Sed kadr'e de la krim'roman'o la nom'o'j de la strat'o'j, de la kvartal'o'j, de la butik'o'j, kontor'o'j kaj kaf'ej'o'j hav'as neniu'n signif'o'n por la intrig'o. Ceter'e al la strat'o'mani'o al'don'ig\u0302'as iu'grad'a dat'o'mani'o. C\u0302iu du'a c\u0302apitr'o komenc'ig\u0302'as per dat'indik'o."}, {"text_idx": "#001648", "text": "En la libr'o plur'a'j esperant'ist'o'j c\u0302ef'rol'as. Apart'e de la fakt'o, ke flank'e la kutim'a'j klis\u0302'o'j kaj plej popular'a'j mit'o'j ni'a'j menci'ig\u0302'as, ec\u0302 la lau\u0306'legend'a du'milion'ec'o de la parol'ant'ar'o, tiu'j fikci'a'j esperant'ist'o'j sufic\u0302'e absurd'e kaj bedau\u0306r'ind'e tre ne'kred'ebl'e regul'e al'parol'as german'o'j'n en Esperant'o."}, {"text_idx": "#001649", "text": "Sam'e tiu'j fikci'ul'o'j grafiti'ig'as mesag\u0302'o'j'n cel'ant'a'j'n inform'i la german'lingv'a'n publik'o'n pri io, tamen de'nov'e en Esperant'o. Ne tre surpriz'e, ke la al'parol'it'a'j german'o'j ne kompren'as kaj c\u0302iam dev'as konsult'i Esperant'o-instru'ist'in'o'n pri la esperant'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001652", "text": "\u201eMi kompren'as al vi.\u201d (Supoz'ebl'e \u2013 mi kompren'as vi'n.)"}, {"text_idx": "#001654", "text": "\u201eMockie, vi est'as la plej bon'a sekretari'o en Germanio.\u201d (Tem'as pri german'a \u201eSekreta\u0308rin\u201d, do vir'in'o, kiu en Esperant'o subit'e vir'ig\u0302'as.)"}, {"text_idx": "#001656", "text": "La tut'a verk'o est'as spic'it'a per esperant'a'j fraz'o'j. Por la german'lingv'a leg'ant'o la au\u0306tor'o traduk'as la uz'it'a'n esperant'aj\u0302'o'n, tamen ne sufic\u0302'e preciz'e. La rezult'ant'a german'a vort'o est'as evident'e tio, kio'n la au\u0306tor'o pra'e cel'is. Ali'vort'e, la german'a versi'o g\u0302ust'as, la esperant'a, bedau\u0306r'ind'e, iam kaj iam mal'pli. La au\u0306tor'o est'as rilat'e al Esperant'o evident'e komenc'ant'o."}, {"text_idx": "#001657", "text": "Plej oft'e tem'as pri koler'e kri'it'a insult'o. Menci'ind'as, ke praktik'e c\u0302iu'j insult'o'j est'as en Esperant'o. Tip'a ekzempl'o de tia mis'aj\u0302'o est'as la german'a vort'o \u201eSchlappschwanz\u201d. La german'a vort'part'o \u201eSchlapp\u201d signif'as \u201epend'ant'a mol'a kaj inert'a\u201d kaj la german'a \u201eSchwanz\u201d signif'as \u201evost'o\u201d."}, {"text_idx": "#001658", "text": "Pri kiu'spec'a \u201evost'et'o\u201d tem'as, tuj klar'ig\u0302'as, se oni sam'temp'e sci'as, ke tiu c\u0302i insult'o est'as uz'at'a nur rilat'e vir'o'j'n. Do kun'tekst'e tem'as pri seks'a alud'o \u2013 jen \u201emol'penis'ul'o\u201d, \u201evelk'verg'ul'o\u201d, \u201efal'falus'ul'o\u201d, \u201elac'kac'ul'o\u201d, \u201efus\u0302'fik'il'ul'o\u201d au\u0306 simil'e."}, {"text_idx": "#001661", "text": "La protagonist'o'j est'as bon'e pri'skrib'at'a'j kaj ili'a'j kondut'o kaj inter'rilat'o'j tut'e kred'ebl'a'j, mem'kompren'ebl'e nur kondic\u0302'e ke oni ignor'u la esperant'a'j'n aspekt'o'j'n. Tre mal'fru'e en la intrig'o, lau\u0306's\u0302ajn'e de neni'e kaj fulm'frap'e, aper'as tord'o ver'e geni'a. C\u0302iu'j mister'o'j kaj mistifik'o'j subit'e hav'as plen'e kred'ebl'a'n klar'ig'o'n."}, {"text_idx": "#001666", "text": "Not'o: La libr'o est'as ac\u0302et'ebl'a ne nur c\u0302e Fel, sed ankau\u0306 en c\u0302iu'j german'lingv'a'j libr'o'vend'ej'o'j, c\u0302u tradici'a'j, c\u0302u inter'ret'a'j. Form'e g\u0302i hav'ebl'as kaj paper'e, kaj bit'e."}, {"text_idx": "#001668", "text": "Natascha Kampusch [natas\u0302a kampus\u0302] sukces'is fug\u0302'i en 2006, ok jar'o'j'n post si'a for'rab'o en viena strat'o. La tiam'a enket'o konklud'is, ke Wolfgang Priklopil, kiu baldau\u0306 post'e si'n mort'ig'is, kulp'as pri la krim'o."}, {"text_idx": "#001669", "text": "Komenc'ig\u0302'is pas'int'jar'e nov'a enket'o. Atest'ant'in'o dir'is, ke s\u0302i vid'is du vir'o'j'n, kiu'j for'rab'is Kampusch, al'don'ant'e al ali'a'j indik'o'j, ke Priklopil ne ag'is sol'a. Tamen la enket'ist'o'j, au\u0306str'a'j krim'fak'ul'o'j kun german'a'j kaj uson'a'j koleg'o'j, konklud'is, ke li sol'a respond'ec'as."}, {"text_idx": "#001671", "text": "La fakt'o'j, kiu'j'n la komision'o prezent'is, sub'ten'as tut'e klar'e la pri'skrib'o'n de Kampusch. S\u0302i tamen ne c\u0302iam sukces'e prezent'is si'a'n trau\u0306mat'o'n, est'ig'ant'e suspekt'o'j'n per libr'o kaj film'o."}, {"text_idx": "#001672", "text": "Fin'fin'e la komision'o konfirm'is s\u0302i'a'n pri'skrib'o'n de la for'rab'o. Pro tio Natascha Kampusch merit'as respekt'o'n."}, {"text_idx": "#001673", "text": "La urb'o Brno trov'ig\u0302'as en la sud-moravia region'o, kiu est'as unu el la 14 region'o'j de C\u0302eh\u0302i'o. Brno est'as la plej grand'a urb'o kaj administr'a centr'o de tiu region'o. La urb'o hav'as al'log'a'n situ'o'n: nord'e de Brno, kaj ankau\u0306 part'e en okcident'o kaj orient'o, est'as vast'a'j arb'ar'o'j kaj ne tro alt'a'j mont'et'o'j. Sud'e est'as c\u0302ef'e mal'alt'a eben'aj\u0302'o kun vit'kamp'o'j."}, {"text_idx": "#001674", "text": "Brno hav'as inter'naci'a'n flug'haven'o'n, bon'a'j'n trajn'komunik'o'j'n kun la c\u0302ef'urb'o Prago, kaj ankau\u0306 kun Vieno kaj Bratislav'o. Ankau\u0306 la urb'a trafik'o bon'e funkci'as (inter la jun'ul'ar'o plej popular'as la sistem'o de nokt'a'j bus'o'j, kiu'j propon'as rapid'a'n transport'o'n de la urb'o'centr'o al c\u0302iu'j part'o'j de Brno)."}, {"text_idx": "#001675", "text": "Kio'n propon'i al turist'o'j, kiu'j decid'is krom Prago vizit'i la urb'o'n Brno? La urb'o hav'as long'a'n kaj ric\u0302'a'n histori'o'n: g\u0302i est'is fond'it'a en 1243; en 1645 g\u0302i sukces'e rezist'is sved'a'n sieg\u0302'o'n. En la urb'o'centr'o est'as mult'a'j histori'a'j lok'o'j. Se oni al'ven'as el sud'o, oni vid'as du impon'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, kiu'j domin'as: la katedral'o'n de Petro kaj Pau\u0306lo (Petrov-katedral'o) kaj la burg'o'n S\u0302pilberk. En la urb'o'centr'o est'as ankau\u0306 ali'a'j preg\u0302'ej'o'j kaj plac'o'j (ekz. la Legom'a foir'ej'o). C\u0302i tie trov'ig\u0302'as la sid'ej'o'j de la Konstituci'a kort'um'o, la Super'a kort'um'o, de la Super'a administr'a kort'um'o, de la Super'a s\u0302tat'a prokuror'o k.a. En la urb'o'centr'o oni pov'as vid'i ankau\u0306 kelk'a'j'n statu'o'j'n, ekzempl'e de la jun'a Mozart."}, {"text_idx": "#001676", "text": "En Brno ne mank'as modern'a'j dom'o'j kaj vila'o'j, ekzempl'e la Vila'o Tugedhat (el la list'o de Mond'a Kultur'hered'aj\u0302'o de Unesk'o) au\u0306 la amuz- kaj ac\u0302et-centr'o Galeri'o Van\u030ckovka (mal'ferm'it'a en 2005 post re'konstru'o de jam long'e ne funkci'ant'a fabrik'o). Brno est'as ankau\u0306 universitat'a urb'o: en g\u0302i est'as 6 universitat'o'j."}, {"text_idx": "#001677", "text": "Kutim'e oni bezon'as du'on'tag'o'n au\u0306 unu tag'o'n por tra'rigard'i c\u0302io'n grav'a'n en la urb'o'centr'o. Ju pli long'e mi viv'as en mi'a hejm'urb'o, des pli mi ek'kon'as g\u0302i'a'j part'o'j'n. En g\u0302i est'as kontrast'o'j kaj grand'a'j diferenc'o'j! Ne mank'as part'o'j, en kiu'j tut'e ne est'as alt'a'j dom'o'j, kaj la karakter'o de tiu part'o simil'as al vilag\u0302'o (oft'e kun lok'a'j tradici'o'j kaj kapel'o'j), sed est'as ankau\u0306 part'o'j kun alt'a'j panel'dom'o'j. Iu'foj'e est'as mal'kovr'ind'aj\u0302'o'j. Antau\u0306 kvar jar'o'j mi est'is en privat'a bier'far'ej'et'o, situ'ant'a en pli vilag\u0302'aspekt'a urb'o'part'o, al kiu ind'is ven'i por gust'um'i c\u0302eriz'a'n bier'o'n (nun'temp'e la bier'far'ej'et'o hav'as restoraci'o'n ankau\u0306 en la urb'o'centr'o). Kaj se mi jam parol'as pri bier'o, do mi dev'as krom'e menci'i, ke en du restoraci'o'j oni pov'as ricev'i bier'o'n ne per'e de kelner'o, sed per trajn'o (se vi ne kred'as, ven'u al Brno kaj cert'ig\u0302'u!)."}, {"text_idx": "#001678", "text": "En ali'a urb'o'part'o jam kelk'a'j'n jar'o'j'n est'as g\u0302arden'a fer'voj'o (popular'a c\u0302ef'e inter infan'o'j). Proksim'e al unu urb'o'part'o situ'as bar'aj\u0302'lag'o, kie en maj'o kaj juni'o okaz'as art'fajr'aj\u0302'a konkurs'o. En g\u0302i vetur'as ankau\u0306 s\u0302ip'o'j kun vizit'ant'o'j de la burg'o Vever\u030ci\u0301 au\u0306 de lok'a'j arb'ar'o'j. C\u0302i-last'a'j en la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o de Brno tut'jar'e dispon'ig'as mult'a'j'n ebl'o'j'n por turism'o \u2013 vintr'e ski'i, somer'e bicikl'i au\u0306 nag\u0302'i en lag'et'o."}, {"text_idx": "#001679", "text": "Brno est'as urb'o, kies log\u0302'ant'o'j (au\u0306 almenau\u0306 g\u0302i'a'j politik'ist'o'j) pov'as g\u0302u'i divers'a'j'n inter'naci'a'j'n vizit'o'j'n, ekzempl'e de mez- kaj orient-eu\u0306rop'a'j s\u0302tat'prezid'ant'o'j en 2007, de la pap'o Benedikto la 16a en 2009 kaj de la brit'a princ'o Charles [c\u0302alz] en 2010."}, {"text_idx": "#001680", "text": "Kvankam la histori'a urb'o'centr'o de Brno ne est'as grand'a, en g\u0302i'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o est'as mult'a'j vid'ind'a'j lok'o'j. Nun'temp'e oft'e okaz'as divers'a'j kultur'a'j kaj sport'a'j arang\u0302'o'j, el kiu'j nepr'e menci'ind'as: \u201eMuze'a nokt'o\u201d, \u201eNokt'o de preg\u0302'ej'o'j\u201d, \u201eNokt'o de j\u0302ongl'ist'o'j\u201d, festival'o \u201eIgnis Brunensis\u201d, motor'cikl'a c\u0302ampion'ec'o \u201eGrand'a Premi'o (Grand Prix) de C\u0302eh\u0302i'o\u201d (en la Rond'o de Masaryk, kiu pro si'a situ'o en arb'ar'o est'as tre s\u0302at'at'a de konkurs'ant'o'j), la inter'naci'a film'festival'o \u201eCinema Mundi\u201d, la festival'o de franc'a'j film'o'j ktp. Jes, ver'e c\u0302iam io okaz'as en la urb'o. Kvankam en la pas'int'ec'o Brno est'is industri'a urb'o kaj tio plu rimark'ebl'as ankau\u0306 nun, tamen oni pov'as g\u0302u'i en g\u0302i bon'a'n etos'o'n kaj re'ven'i hejm'e'n kun bel'a'j re'memor'o'j."}, {"text_idx": "#001681", "text": "Dum kvar monat'o'j kvin'dek'o da rifug\u0302'int'o'j okup'is la Vot'o'preg\u0302'ej'o'n en Vieno (MONATO, 2013/05, p. 11). En mart'o ili trans'lok'ig\u0302'is al pli komfort'a, sed modest'a log\u0302'ej'o en la monah\u0302'ej'o de la Serv'ant'o'j de la Sankt'a Virg'ul'in'o Maria, 800 metr'o'j'n for de la Vot'o'preg\u0302'ej'o."}, {"text_idx": "#001682", "text": "Ili pet'is azil'o'n, sed pro la komplik'a leg\u0302'a situaci'o decid'o'j pov'as dau\u0306r'i ec\u0302 jar'o'j'n. G\u0302is nun preskau\u0306 c\u0302iu'j ricev'as simpl'a'j'n log\u0302'ad'o'n, nutr'ad'o'n kaj vest'ad'o'n kaj krom'e 19 eu\u0306r'o'j'n tag'e."}, {"text_idx": "#001683", "text": "La Orden'o de la Serv'ant'o'j est'is fond'it'a en 1233 en Florenco kaj okup'ig\u0302'as hodiau\u0306 precip'e pri misi'ad'o."}, {"text_idx": "#001684", "text": "Fin'e de 2012 viena medicin'ist'o sen'spur'e mal'aper'is (MONATO 2013/04, p. 13). Tri monat'o'j'n post'e promen'ant'o trov'is li'n mort'int'a sub arbust'o'j en la Viena Arb'ar'o."}, {"text_idx": "#001686", "text": "Pri demokrati'o kaj pov'o ... kaj trink'ej'o'j"}, {"text_idx": "#001687", "text": "Jam de jar'dek'o'j okup'as mi'n la demand'o: kie kus\u0302'as la pov'o en tiel nom'at'a demokrati'a s\u0302tat'o? C\u0302u c\u0302e la reg'ist'ar'o popol'e elekt'it'a, c\u0302u c\u0302e privilegi'a'j elit'o'j (ekzempl'e industri'ist'o'j, bank'ist'o'j, grand'a'j ter'posed'ant'o'j, arme'an'o'j, pol'it'buro'o'j, monark'o'j), au\u0306 c\u0302u ec\u0302 ekster'land'e, c\u0302e potenc'a'j inter'naci'a'j korporaci'o'j kun bug\u0302et'o'j obl'e pli vast'a'j ol tiu'j de mult'a'j unu'op'a'j s\u0302tat'o'j?"}, {"text_idx": "#001689", "text": "La brit'a politik'ist'o Lord Hailsham [hejls\u0302am] iam opini'is, ke la popol'o liber'as nur por elekt'i c\u0302iu'n kvar'a'n au\u0306 kvin'a'n jar'o'n diktatur'o'n. Bel'a'j vort'o'j, sed nur ia'senc'e prav'a'j. Demokrati'o est'as nur'a h\u0302imer'o: la elit'o'j'n, c\u0302u en-, c\u0302u ekster-land'a'j'n, oni ne elekt'as."}, {"text_idx": "#001691", "text": "Tamen la au\u0306t'o-kompani'o Ford (kun sid'ej'o en Detroit, Uson'o) anonc'is, ke g\u0302i pag'os al si'a'j dung'it'o'j pli ol la maksimum'o'n. La reg'ist'ar'o montr'is si'n sen'pov'a por kontrau\u0306'star'i la vol'o'n de Detroit. Kolaps'is la politik'o kvin'el'cent'a. Postul'is ali'a'j labor'ist'o'j sam'e favor'a'n trakt'ad'o'n, sekv'is strik'o'j, kaj en maj'o 1979 post la tut'land'a'j elekt'o'j fal'is la reg'ist'ar'o. Venk'is la konservativ'a parti'o de Margaret Thatcher \u2013 kaj la ceter'o est'as histori'o."}, {"text_idx": "#001692", "text": "Last'a'temp'a'j event'o'j memor'ig'is mi'n pri la vintr'o de mal'kontent'o kaj sam'e grat'is la demand'o'n pri demokrati'o kaj pov'o. La reg'ist'ar'o de la nun'a konservativ'a c\u0302ef'ministr'o David Cameron [dejvid ke\u0301meron] last'minut'e rezign'is pri plan'o'j en'konduk'i leg\u0302'o'n por dev'ig'i la tabak-industri'o'n sur'merkat'ig'i cigared'o'j'n en blank'a'j, sen'ornam'a'j skatol'o'j."}, {"text_idx": "#001694", "text": "En Au\u0306strali'o, en decembr'o pas'int'jar'e, oni en'konduk'is leg\u0302'o'n por sen'ornam'ig'i cigared'o-skatol'o'j'n. Unu el tiu'j, kiu'j c\u0302i-foj'o'n sen'sukces'e reprezent'is la interes'o'j'n de la tabak-industri'o, est'is la inter'naci'a lobi'ist'o Lynton Crosbie [lintn krosbi]. Crosbie nun konsil'as la reg'ist'ar'o'n de Cameron kiel venk'i en la naci'a'j brit'a'j elekt'o'j kred'ebl'e en maj'o 2015."}, {"text_idx": "#001698", "text": "G\u0302i'a estr'o, Nigel Far'ag'e [najg\u0302l farag\u0302], kultiv'as reputaci'o'n de kontrau\u0306'politik'ist'a ordinar'ul'o, kiu'n oni vid'us en tradici'a trink'ej'o kun bier'o en unu man'o kaj cigared'o en la ali'a. Li vol'as ec\u0302 re'en'konduk'i por trink'ant'o'j fum'ej'o'j'n. Sed, dum lev'ig\u0302'as li'a stel'o en la politik'a firmament'o, Cameron far'os neni'o'n, por ke g\u0302i pli bril'e lum'u."}, {"text_idx": "#001699", "text": "Domag\u0302'e. Unu el la plej favor'a'j ating'aj\u0302'o'j dum mi'a viv'o (ja not'ind'as pli da toler'em'o por tiel'nom'at'a'j minoritat'o'j, Inter'ret'o, komput'il'o'j, mal'pli sovag\u0302'a'j dent'ist'o'j ktp ktp) est'as la rajt'o en'ir'i trink'ej'o'n au\u0306 restoraci'o'n, kaj ne el'ir'i kiel fum'aj\u0302'it'a haring'o. Sed ebl'e nun, dank' al la inter'naci'a tabak-industri'o kaj g\u0302i'a'j por'parol'ant'o'j, ankau\u0306 tiu c\u0302i g\u0302oj'o est'os minac'at'a."}, {"text_idx": "#001701", "text": "Mult'a'j hom'o'j, log\u0302'ant'a'j ni'a'strat'e, ne kapabl'is trov'i kial'o'n. Tamen mi'a patr'in'o, 82-jar'a, dir'is, ke nokt'e la strat'lamp'o bril'as kaj varm'ig'as la branc\u0302'o'j'n. Tial ili ankorau\u0306 verd'is."}, {"text_idx": "#001702", "text": "Mi'a patr'in'o ne est'as person'o bon'e eduk'it'a. Fakt'e ec\u0302 si'a'n nom'o'n s\u0302i ne sci'pov'as skrib'i. Tamen s\u0302i hav'as ric\u0302'a'j'n sci'o'j'n pri mult'a'j natur'a'j afer'o'j. Ali'vort'e s\u0302i est'as sag\u0302'a. Ju pli mal'jun'a, des pli babil'em'a. Tio valid'as ankau\u0306 por mi'a patr'in'o. S\u0302i mult'e parol'as pri si'a pas'int'ec'o, kio mi'n tre interes'as."}, {"text_idx": "#001703", "text": "Mi'a patr'in'o nask'ig\u0302'is en kamp'ar'o kaj hav'as tri frat'o'j'n. Nur ok-jar'a, s\u0302i jam hav'is fianc\u0302'o'n unu jar'o'n pli jun'a'n ol s\u0302i. Tiu est'is elekt'it'a lau\u0306 la c\u0302in'a feu\u0306d'a mor'o. Pas'is jam 74 jar'o'j, sed s\u0302i ankorau\u0306 memor'as la mal'ric\u0302'ec'o'n de la tiam'a famili'a viv'o. Lern'ej'o'n s\u0302i neniam vizit'is."}, {"text_idx": "#001704", "text": "S\u0302i'a unu'a edz'o mort'is pro boat'o-renvers'ig\u0302'o. Post'e s\u0302i edz'in'ig\u0302'is al mi'a patr'o, sam'vilag\u0302'a kamp'ar'an'o. Mal'facil'is la viv'o: tag'e s\u0302i labor'is en la kamp'o, vesper'e en la hejm'o, far'ant'e vest'aj\u0302'o'j'n kaj s\u0302u'o'j'n."}, {"text_idx": "#001705", "text": "Plen'kresk'int'a, mi arme'an'ig\u0302'is lau\u0306 la c\u0302in'a politik'o. Oni dir'is al mi, ke mi'a patr'in'o plor'is pli ol unu monat'o'n, post kiam mi for'las'is la hejm'o'n. Kiam mi hejm'e'n'ven'is, s\u0302i kuir'is bon'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001706", "text": "Mi'a patr'in'o kred'as, ke la hom'o'j hav'as mult'a'j'n viv'o'j'n. S\u0302i'a ven'ont'a viv'o far'ig\u0302'os pli felic\u0302'a kaj bon'a, s\u0302i dir'as. S\u0302i oft'e vizit'as monah\u0302'ej'o'j'n. Pro tio, ke s\u0302i'a nun'a viv'o tiom mal'facil'as, s\u0302i kred'as, ke neces'as mult'e preg\u0302'i. Mi dub'as, ke la preg\u0302'ad'o mult'e help'os al s\u0302i rilat'e ven'ont'a'n viv'o'n. Tamen mi c\u0302iam sub'ten'as s\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001707", "text": "Pro si'a ag\u0302'o s\u0302i ne plu kamp'ar'e labor'as. Sed s\u0302i serc\u0302'as task'o'j'n en la hejm'o, ekzempl'e pur'ig'ad'o'n, lav'ad'o'n kaj kuir'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001708", "text": "Mi'a patr'in'o est'as la plej kar'a trezor'o en mi'a viv'o. S\u0302i ne nur don'is al mi la viv'o'n, sed ankau\u0306 mi'n nutr'is kaj sen'kondic\u0302'e am'as. G\u0302ust'e pro tio ankau\u0306 mi atent'em'e zorg'as pri s\u0302i'a'j viv'o kaj san'o, kio est'as ankau\u0306 mi'a dev'o. En mi'a cerb'o trov'ig\u0302'as la c\u0302ef'a fraz'o de mi'a pa'nj'o: C\u0302iam viv'u san'e kaj felic\u0302'e!"}, {"text_idx": "#001709", "text": "Mi'a patr'in'o est'as ja tre ordinar'a c\u0302in'a patr'in'o."}, {"text_idx": "#001710", "text": "Al la artikol'o Publik'a mon'o por privat'a koncert'o de Thierry Spanjaard kaj Esperant'o-Marseille (MONATO 2013/05, p. 10) mi vol'us al'don'i, ke por la jar'o 2013 est'as elekt'it'a'j du urb'o'j kiel eu\u0306rop'a kultur'a c\u0302ef'urb'o: Marsejlo el Franci'o kaj unu'a'foj'e ankau\u0306 slovak'a urb'o, Kos\u030cice [ko\u0301s\u0302ice], c\u0302irkau\u0306 400 km for de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o. G\u0302is hodiau\u0306 hav'is la titol'o'n \u201eeu\u0306rop'a kultur'a c\u0302ef'urb'o\u201d 48 urb'o'j. La ven'ont'a'n jar'o'n c\u0302i tiu'n titol'o'n hav'os la urb'o'j Rig'a el Latvi'o kaj Umea\u030a el Svedi'o."}, {"text_idx": "#001711", "text": "Al la artikol'o de Walter Klag Kolbas'o-fatras'o (MONATO 2013/05, p. 13) mi dezir'as al'don'i, ke konkret'a rezult'o de tiel nom'at'a c\u0302eval'aj\u0302'o-skandal'o en Slovaki'o est'as pli'ig\u0302'int'a mal'konfid'o de ac\u0302et'ant'o'j al pork'a'j kaj bov'a'j produkt'aj\u0302'o'j el ekster'land'o. Slovaki'o hav'as 79 buc\u0302'ej'o'j'n, sed nur 3 buc\u0302'ej'o'j pov'as buc\u0302'i c\u0302eval'o'j'n kaj pri'labor'i c\u0302eval'viand'o'n. La slovak'a merkat'o est'as mal'grand'a, pri c\u0302eval'a viand'o reg'as mult'a'j mit'o'j, kaj tiel en 2012 est'as buc\u0302'it'a'j nur 43 c\u0302eval'o'j. Est'as neces'e sub'strek'i, ke neni'u en Slovaki'o bred'as tiu'j'n majest'a'j'n kaj nobl'a'j'n animal'o'j'n por mang\u0302'aj\u0302'o'j. Se ni elimin'as etik'a'j'n motiv'o'j'n, tiam c\u0302eval'o'j hav'as delikat'e dolc\u0302'a'n gust'o'n, grand'a'n en'hav'o'n de protein'o'j, mal'grand'a'n en'hav'o'n de kolesterol'o kaj de gras'o, sekv'e c\u0302eval'aj\u0302'o ne est'as difekt'a rilat'e san'o'n kaj higien'o'n. Ni ne pov'as est'i pro tio surpriz'it'a'j, ke c\u0302eval'aj\u0302'o est'as naci'a mang\u0302'aj\u0302'o kaj bon'gust'aj\u0302'o en mult'a'j land'o'j de Sud-Amerik'o, Azi'o kaj ankau\u0306 en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001712", "text": "La artikol'o Mal'am'o \u201eankorau\u0306 viv'a\u201d de Bardhyl Selimi (MONATO 2013/05, p. 8) evident'e est'as stimul'ad'o al ribel'o'j kontrau\u0306 la s\u0302tat'o, en kiu oni viv'as. Neni'u s\u0302tat'o en la mond'o permes'us lok'ad'o'n de monument'o al ribel'int'o'j kontrau\u0306 la propr'a s\u0302tat'o. Tial la deklar'o'j de Jozefina Topalli kaj Hachim Thachi stimul'as al ribel'o'j."}, {"text_idx": "#001713", "text": "La mont'o Fuj\u0302i est'as la simbol'o de Japani'o. G\u0302i est'as 3776 metr'o'j'n alt'a kaj situ'as en la centr'o de Japani'o, c\u0302irkau\u0306 90 km sud-okcident'e de Tokio. En la pas'int'ec'o oni pov'is c\u0302ie en Tokio vid'i la mont'o'n, kaj g\u0302i'a nom'o trov'ig\u0302'is en mult'a'j lok'nom'o'j, kiel ekzempl'e, Dekliv'o Fuj\u0302i-vid'o, Strat'o Fuj\u0302i-vid'o, Kvartal'o Fuj\u0302i-vid'o ktp. La popol'o de Tokio g\u0302u'is la dign'a'n figur'o'n de Fuj\u0302i lau\u0306'sezon'e. Sed inter'temp'e alt'a'j konstru'aj\u0302'o'j kaj polu'at'a aer'o kas\u0302'is la mont'o'n antau\u0306 la okul'o'j de la toki'an'o'j."}, {"text_idx": "#001714", "text": "Tamen la tag'o'j, en kiu'j oni pov'as vid'i la mont'o'n en Tokio (kompren'ebl'e de alt'a'j lok'o'j), super'is 100, kaj ili mult'ig\u0302'is kvin'obl'e en la last'a'j 50 jar'o'j, lau\u0306 privat'a observ'ej'o. Ek'de la 1a de januar'o 1963 instru'ist'o'j de Seikei-Alt'lern'ej'o c\u0302iu'tag'e observ'is la mont'o'n sur tegment'a teras'o de la lern'ej'o. Lau\u0306 ili, en la jar'o 1965 la tag'o'j, en kiu'j oni pov'is vid'i la mont'o'n, est'is nur 22, mal'plej mult'a'j, sed en 2009 la tag'o'j super'is 100, kaj en 2011 ili ating'is 131. En 2012, post 50 jar'o'j ek'de la komenc'o de la observ'ad'o, oni nombr'is 126 tag'o'j'n."}, {"text_idx": "#001716", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j, mi verk'is por MONATO iom satir'a'n artikol'et'o'n pri disleksi'o, kiu lau\u0306's\u0302ajn'e incit'is iu'n leg'ant'in'o'n. Pro iu kau\u0306z'o, kiu'n mi ne bon'e kompren'as, s\u0302i supoz'is, ke mi intenc'is pri'mok'i tiu'j'n, kiu'j sufer'as pro tiu perturb'o. (Parentez'e, mi uz'as la termin'o'n \u201eperturb'o\u201d, c\u0302ar tiel disleksi'o est'as difin'it'a en Piv, sed fak'ul'o'j konfirm'as, ke oft'e disleksi'ul'o'j est'as tre inteligent'a'j kaj natur'dot'it'a'j, ne malgrau\u0306, sed pro tiu kondic\u0302'o.) Supoz'ebl'e la c\u0302agren'it'a sinjor'in'o est'is patr'in'o de infan'o, kiu hav'is problem'o'j'n pri leg'ad'o, kaj s\u0302i rigard'is mi'a'n artikol'o'n kiel person'a'n atak'o'n."}, {"text_idx": "#001717", "text": "Fakt'e, mi'a intenc'o est'is tut'e ali'a. Ie mi leg'is, ke disleksi'o est'as mult'e pli oft'a fenomen'o en angl'e'parol'ant'a'j land'o'j ol en Italio. Se tio est'as ver'a, mi hav'as la impres'o'n \u2013 kvankam mi g\u0302is nun ne hav'as pruv'o'n pri g\u0302i \u2013 ke kulp'as ne la disleksi'ul'o, sed la absurd'a kaj mal'konsekvenc'a ortografi'a sistem'o de la angl'a lingv'o. G\u0302eneral'e la infan'o'j pens'as pli logik'e ol la geni'ul'o'j, kiu'j invent'is la angl'a'n liter'um'ad'o'n, do ili em'as prononc'i skrib'it'a'j'n vort'o'j'n lau\u0306 la aspekt'o kaj ord'o de la liter'o'j."}, {"text_idx": "#001718", "text": "Last'a'temp'e mi leg'is tekst'o'n, en kiu aper'is la angl'a vort'o sewer. G\u0302i est'as du'senc'a. Prononc'at'a su-er, g\u0302i hav'as la signif'o'n \u201ekloak'o\u201d. G\u0302i'a ali'a signif'o est'as \u201ekudr'ist'o, iu kiu kudr'as\u201d, sed tiam g\u0302i prononc'ig\u0302'as kiel so-ar. Ekzakt'e la sam'a son'o kiel la last'a est'as ali'a vort'o, nom'e sower, kiu signif'as \u201esem'ist'o\u201d."}, {"text_idx": "#001721", "text": "Ebl'e tiu'j ekzempl'o'j sufic\u0302'as por prav'ig'i mi'a'n sugest'o'n, ke la relativ'e grand'a nombr'o da tiel nom'at'a'j disleksi'ul'o'j en land'o'j, kies lingv'o est'as la angl'a, de'ven'as, ne de ver'a disleksi'o en la senc'o de neu\u0306r'ologi'a perturb'o, sed de la total'a kac\u0302'o, kiu'n prezent'as la liter'um'ad'a'n sistem'o'n (au\u0306 mal'sistem'o'n) de la iam'a idiom'o de S\u0302ekspiro kaj Bajron'o (Byron)."}, {"text_idx": "#001723", "text": "Kvankam la hebre'a skrib'sistem'o est'as tre mal'simil'a al la roman'a alfabet'o uz'at'a por skrib'i la angl'a'n, s\u0302ajn'as, ke kaz'o'j de disleksi'o trov'ig\u0302'as ankau\u0306 inter lern'ej'an'o'j en Israelo. Lau\u0306 raport'o, iu israel'an'in'o nom'e Nil'i Raviv, kies fil'o hav'is problem'o'j'n en la lern'ej'o pro disleksi'o, dis'volv'is nov'a'n efik'a'n teknik'o'n, kiu mult'e help'as infan'o'j'n kaj plen'kresk'ul'o'j'n super'i tiu'n handikap'o'n. Ne est'as surpriz'e, ke ne for'est'as disleksi'o en Israelo, c\u0302ar la skrib'sistem'o de tiu lingv'o prezent'as unik'a'j'n mal'facil'aj\u0302'o'j'n por lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001724", "text": "Las'ant'e flank'e la fakt'o'n, ke g\u0302i skrib'ig\u0302'as invers'e al la roman'a sistem'o, mi iam au\u0306d'is dum preleg'o far'e de israel'an'o pri la hebre'a lingv'o, ke la kutim'a el'las'o de vokal'o'j pov'as kelk'foj'e mal'facil'ig'i la kompren'o'n de tekst'o, g\u0302is oni ating'as la fin'o'n de fraz'o'j kaj pov'as kapt'i la kun'tekst'o'n. Kvankam mi'a sci'o pri la hebre'a est'as magr'a, mi supoz'as, ke tio ne est'as oft'a problem'o por plen'kresk'ul'o'j. En la ret'o mi trov'is angl'a'n tekst'o'n, en kiu c\u0302iu'j vokal'o'j est'is el'las'it'a'j; tamen g\u0302i est'is facil'e kompren'ebl'a. Pli'e, s\u0302ajn'as, ke baz'lern'ej'a'j lern'o'libr'o'j en Israelo est'as pres'it'a'j kun vokal'a'j punkt'o'j, kio dev'as facil'ig'i la leg'ad'o'n, krom se la infan'o'j fakt'e est'as disleksi'a'j."}, {"text_idx": "#001725", "text": "Pri la situaci'o en arab'lingv'a'j land'o'j mi sci'as neni'o'n, sed mi supoz'as, ke kaz'o'j de disleksi'o simil'a'j al tiu'j en Israelo dev'as tie ekzist'i, c\u0302ar la arab'a skrib'sistem'o est'as precip'e konsonant'a, do ebl'e pov'as prezent'i simil'a'j'n problem'o'j'n por infan'o'j, kiu'j mal'facil'e leg'as. Tamen, mal'kiel la kaz'o de angl'a'lingv'a'j disleksi'ul'o'j, cert'e c\u0302i tie ne tem'as pri ne'raci'a ortografi'o."}, {"text_idx": "#001726", "text": "Est'us interes'e esplor'i ebl'a'j'n okaz'o'j'n de disleksi'o en land'o'j kiel Barato, kie silab'a'j alfabet'o'j, kiel la nagari'o (devanagario) est'as uz'at'a'j, au\u0306 \u2013 ec\u0302 pli interes'e \u2013 kie la skrib'sistem'o konsist'as el ideogram'o'j, kiel en C\u0302ini'o, sed bedau\u0306r'ind'e mi hav'is neniu'n spert'o'n en tiu'j kamp'o'j."}, {"text_idx": "#001727", "text": "Ne est'as dub'o, ke est'as mult'e pli facil'e lern'i leg'i kaj skrib'i en lingv'o'j, kies parol'ant'o'j uz'as fonetik'a'n ortografi'o'n, kiel tiu'j de la sud'a'j latin'id'a'j lingv'o'j (la ital'a, hispan'a, portugal'a ktp). Kred'ebl'e la franc'a liter'um'ad'o prezent'as por lern'ant'o'j mal'facil'aj\u0302'o'j'n ne tre mal'simil'a'j'n al tiu'j, kiu'j'n prezent'as tekst'o'j en la angl'a. Kvankam g\u0302i est'is iom mal'pli ne'logik'a kaj mal'konsekvenc'a ol la angl'a ortografi'o, g\u0302i est'is simil'e pli histori'a ol fonetik'a."}, {"text_idx": "#001730", "text": "La 13an de maj'o 1943 komenc'ig\u0302'is alban'lingv'a'j radi'o-el'send'o'j de la \u201eVoc\u0302'o de Amerik'o\u201d (VOA). La el'send'o'j grav'is dum epok'o, kiam la kontrau\u0306'fas\u0302ism'a mov'ad'o fort'is ankau\u0306 en Albanio. Ili agnosk'is c\u0302i tiu'n milit'o'n, en kiu part'o'pren'is milion'o'j da alban'o'j."}, {"text_idx": "#001731", "text": "En Vas\u0302ington'o oni arang\u0302'is solen'aj\u0302'o'n okaz'e de la 70-jar'ig\u0302'o. Salut'mesag\u0302'o'j'n send'is la prezid'ant'o'j de Kosovo kaj de Albanio. La kosova prezid'ant'in'o, Atifete Jahjaga, skrib'is: \u201eVOA est'is la sol'a voc\u0302'o, kiu'n au\u0306d'is la popol'o dum la milit'o kaj la kriz'o de rifug\u0302'int'o'j, kiu'j esper'is, ke g\u0302i neniam silent'os\u201d."}, {"text_idx": "#001732", "text": "La alban'a prezid'ant'o, Bujar Nishani, not'is: \u201eVOA esper'ig'is alban'o'j'n en mal'lum'a epok'o kaj help'is ili'n forges'i la mal'sat'o'n\u201d. Medal'o'n trans'don'is Nishani al VOA por solen'i la 70-jar'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001734", "text": "Eu\u0306rop'o est'as la c\u0302ef'a ekzempl'o. La mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) de la eu\u0306r'o'are'o evolu'os je mal'pli ol 0,5 % en 2013. Germanio kaj Franci'o apenau\u0306 progres'os. Greki'o stagn'os en recesi'o la ses'a'n jar'o'n si'n'sekv'e. La ekonomi'o'j de Hispanio kaj Portugali'o s\u0302rump'os la kvar'a'n foj'o'n dum la last'a'j kvin jar'o'j. En Kipro, la financ'a dis'fal'o okaz'is en katastrof'a manier'o kun sever'a'j ekonomi'a'j kaj politik'a'j konsekvenc'o'j. Koler'o kontrau\u0306 politik'a'j gvid'ant'o'j instig'os popol'a'j'n ribel'o'j'n. Mizer'o kresk'os."}, {"text_idx": "#001735", "text": "La ver'o est'as, ke la oportun'o'j por solv'i la eu\u0306rop'a'j'n problem'o'j'n est'as jam for'uz'it'a'j. Hezit'em'a'j politik'ist'o'j front'as nun la mal'plac\u0302'a'n elekt'o'n: dis'er'ig'i la eu\u0306r'o'are'o'n, kun la risk'o j\u0302et'i la region'o'n en kriz'o'n, au\u0306 favor'i pli fort'a'n unu'ig\u0302'o'n. En ambau\u0306 kaz'o'j la elekt'o est'as tikl'a. La akcept'o de la du'a prefer'o implic'os, ke la c\u0302ef'a'j land'o'j kiel Germanio sur's\u0302ultr'ig'u la problem'o'j'n de ali'a'j land'o'j en la eu\u0306r'o'are'o. Iom'a help'o ven'os de la Eu\u0306rop'a Centr'a Bank'o, en la form'o de mal'alt'ig'o de la rent'o de s\u0302tat'a'j obligaci'o'j kun la cel'o lim'ig'i la inflaci'o'n kaj s\u0302tat'a'n s\u0302uld'o'n, sed politik'ist'o'j oft'e mal'sukces'as trov'i solv'o'n de la fundament'a'j ekonomi'a'j problem'o'j. C\u0302io c\u0302i sugest'as la dis'ig\u0302'o'n de la eu\u0306r'o'are'o, sed ne en la dau\u0306r'o de 2013."}, {"text_idx": "#001736", "text": "Uson'o est'os en pli bon'a form'o. G\u0302i'a ekonomi'o kresk'os je iom'et'e pli ol 2 % en 2013, neglekt'ind'e lau\u0306 la histori'a'j uson'a'j nivel'o'j, sed ankorau\u0306 el'star'e kompar'e kun tiu de Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001739", "text": "Konkurenc'o el Eu\u0306rop'o kaj Uson'o mal'help'os la antau\u0306'e'n'pus\u0302'o'n de la ekonomi'o'j en la dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j. Konsum'ant'o'j de var'o'j kaj serv'o'j en ek'evolu'ant'a'j merkat'o'j far'ig\u0302'is grand'a'j el'spez'ant'o'j kaj la tut'a produkt'o'kvant'o en la dis'volv'ig\u0302'ant'a'j land'o'j kresk'os c\u0302. 6 % en 2013, preskau\u0306 kvar'obl'e pli rapid'e ol en la ric\u0302'a'j land'o'j. Oni prognoz'as por 2013, ke Brazilo pov'os ating'i kresk'o'n de 4 %, sed Hindio, kvankam kun kresk'o tus\u0302'ant'a 6,5 %, barakt'os por re'gajn'i si'a'n antau\u0306'a'n salt'o'n. La mond'a esper'o re'foj'e rest'as c\u0302e C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001743", "text": "Post la pesimism'a'j prognoz'o'j por la jar'o 2013 rest'as mal'mult'a'j lok'o'j kie oni pov'os trov'i iom da optimism'o. Aventur'ist'a'j invest'ant'o'j pov'os rigard'i al kelk'a'j pli ekzotik'a'j lok'o'j trans la kutim'a'j'n merkat'o'j'n. La ekonomi'o en Libio dev'os kresk'i sekv'e de la re'ven'o al komerc'ad'o post la feroc'a en'land'a milit'o. Erc'min'a prospektor'ad'o en Mongolio prosper'as per rapid'a'j pas\u0302'o'j kaj esplor'ad'o de kupr'o en la Gobi'a Dezert'o est'as promes'plen'a. Sed ebl'e neni'u ali'a land'o super'os la kresk'o'n de c\u0302. 14 % en Maka'o, kaj en ties prognoz'o oni ec\u0302 ne kalkul'as la sukces'o'n sur la lud'o'tabl'o'j de la lok'a'j kazin'o'j ..."}, {"text_idx": "#001744", "text": "Slovaki'o hav'as 61 lign'a'j'n sakral'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n: 44 grek'katolik'a'j'n kaj ortodoks'a'j'n templ'o'j'n, 11 rom'katolik'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n kaj ses evangeli'a'j'n artikol'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n. C\u0302io c\u0302i reprezent'as bel'eg'a'n sakral'a'n arkitektur'o'n de Slovaki'o, kiu est'as admir'at'a de indig\u0302en'a'j kaj ekster'land'a'j vizit'ant'o'j. Kelk'a'j el la slovak'a'j lign'a'j templ'o'j kaj preg\u0302'ej'o'j est'as en'skrib'it'a'j ankau\u0306 en la List'o de mond'a Hered'aj\u0302'o de Unesk'o."}, {"text_idx": "#001745", "text": "La plej grand'a lign'a evangeli'a preg\u0302'ej'o en Slovaki'o kaj samptempe en mez'a Eu\u0306rop'o trov'ig\u0302'as en la mal'grand'a vilag\u0302'et'o Sva\u0308ty\u0301 Kri\u0301z\u030c (esperant'e Sankt'a Kruc'o), situ'ant'a c\u0302irkau\u0306 14 km de la urb'o Liptovsky\u0301 Mikula\u0301s\u030c (nord'a Slovaki'o). Pro kio est'as c\u0302i tiu artikol'a preg\u0302'ej'o interes'a? Jug\u0302'u mem!"}, {"text_idx": "#001746", "text": "La artikol'a'j preg\u0302'ej'o'j est'as propr'e sakral'a'j konstru'aj\u0302'o'j, konstru'it'a'j sur'baz'e de leg\u0302'a artikol'o n-ro 25 pri la t.n. Soprona Kun'ven'o (1681), kiu ebl'ig'is konstru'ad'o'n de eklezi'a'j objekt'o'j en kelk'a'j departement'o'j de la hungar'a Reg\u0302'land'o. El la vort'o \u201eartikol'o\u201d est'is deriv'it'a nov'a nom'o \u2013 \u201eartikol'a preg\u0302'ej'o\u201d."}, {"text_idx": "#001747", "text": "Lau\u0306 artikol'o n-ro 25 la templ'o'j kaj la preg\u0302'ej'o'j dev'is est'i konstru'at'a'j rand'e de urb'o/vilag\u0302'o, au\u0306 ekster urb'a'j/vilag\u0302'a'j lim'o'j, ili dev'is est'i konstru'it'a'j en la dau\u0306r'o de unu jar'o tut'e el lign'o kaj sen uz'o de fer'a'j element'o'j (najl'o'j, lad'o), ili pov'is hav'i nek tur'o'n, nek sonor'il'tur'o'n kaj la en'ir'o en la preg\u0302'ej'o'n ne pov'is est'i rekt'e el la strat'o."}, {"text_idx": "#001748", "text": "En la nord-slovak'a region'o Liptov est'is konstru'it'a'j du tia'j artikol'a'j preg\u0302'ej'o'j. La unu'a en la vilag\u0302'o Hybe en 1681, g\u0302i'n ruin'ig'is incendi'o en 1823. La du'a en la vilag\u0302'o Paludza en 1693. Konsider'e la nombr'o'n de la evangeli'a'j fid'ul'o'j en apud'a'j vilag\u0302'o'j kaj setl'ej'o'j est'is neces'e konstru'i nov'a'n grand'a'n preg\u0302'ej'o'n. Pro tio la lok'a eklezi'o far'is kontrakt'o'n la 5an de mart'o 1774 kun c\u0302arpent'ist'a majstr'o Jozef Lang por re'konstru'ad'o de la origin'a preg\u0302'ej'o. Majstr'o Lang fin'is la re'konstru'ad'o'n de la preg\u0302'ej'o jam la 11an de novembr'o en la sam'a jar'o. Do ne'kred'ebl'e rapid'e, malgrau\u0306 tio, ke la c\u0302arpent'ist'o ne uz'is konstru'projekt'o'j'n, c\u0302ar li sci'is nek leg'i, nek skrib'i kaj en la labor'o li dev'is fid'i al si'a'j propr'a'j c\u0302arpent'ist'a'j spert'o'j."}, {"text_idx": "#001749", "text": "La sonor'il'tur'o est'is konstru'it'a post'e, en la jar'o 1781, kiam la imperi'estr'o de la Sankt'a Roma Imperi'o, Jozefo la 2a, el'don'is la t.n. Toler'em'a'n patent'o'n, kaj g\u0302i star'as apart'e, sed form'as kun la preg\u0302'ej'o harmoni'a'n tut'o'n. La tri original'a'j sonor'il'o'j el la 18a jar'cent'o en la unu'a mond'milit'o est'is konfisk'it'a'j por milit'a'j cel'o'j. La nun'temp'a'j sonor'il'o'j est'as el 1924 kaj hav'as la sekv'a'j'n nom'o'j'n: Kred'o, Esper'o kaj Am'o. La ter'a plan'o de la artikol'a preg\u0302'ej'o hav'as la form'o'n de kruc'o. La long'o de la preg\u0302'ej'o kun la sonor'il'tur'o est'as 43 m, g\u0302i hav'as 12 pord'o'j'n kaj 72 fenestr'o'j'n. Pov'as est'i en la artikol'a preg\u0302'ej'o c\u0302irkau\u0306 6 000 person'o'j."}, {"text_idx": "#001750", "text": "La konstru'ad'o de la akv'o'bar'aj\u0302'o Liptovska\u0301 Mar'a (Esperant'e Liptova Mar'o) \u2013 la plej grand'a akv'o'rezerv'uj'o de Slovaki'o \u2013 en la jar'o'j 1965-1975 kau\u0306z'is, ke la tut'a vilag\u0302'o Paludza est'is inund'it'a kaj 940 famili'o'j, kio prezent'is pli ol 4000 log\u0302'ant'o'j'n, est'is trans'lok'it'a'j. Ankau\u0306 la origin'a artikol'a preg\u0302'ej'o est'is dis'munt'it'a en 1974 kaj transport'it'a en la proksim'a'n vilag\u0302'et'o'n, Sva\u0308ty\u0301 Kri\u0301z\u030c, kie g\u0302i est'is de'nov'e konstru'it'a en si'a origin'a form'o. La unu'a solen'a mes'o en la re'konstru'it'a preg\u0302'ej'o est'is en 1982 en la c\u0302e'est'o de pli ol 10 000 hom'o'j."}, {"text_idx": "#001751", "text": "El la intern'a ekip'aj\u0302'o est'as rimark'ind'a precip'e la lign'a barok'a altar'o, de'ven'ant'a el la origin'a preg\u0302'ej'o. La c\u0302ef'a altar'a bild'o, ole'o'bild'o, montr'as la trans'figur'ig\u0302'o'n de Krist'o. La orgen'o de'ven'as el 1760, la c\u0302ef'a plafon'lum'o el venecia kristal'o el 1780. La galeri'o'j est'as ornam'it'a'j per bibli'a'j pentr'aj\u0302'o'j sur lign'a'j tabul'o'j."}, {"text_idx": "#001752", "text": "La artikol'a preg\u0302'ej'o est'as sen'dub'e la plej grav'a art'a esprim'o de lign'a sakral'a arkitektur'o en Slovaki'o \u2013 g\u0302i est'as rekt'a okul'atest'ant'o de la reformaci'a mov'ad'o de la 17a kaj 18a jar'cent'o'j."}, {"text_idx": "#001753", "text": "Bedau\u0306r'ind'e en la preg\u0302'ej'o ne est'as Esperant'o-bros\u0302ur'o. Sed vizit'ant'o'j pov'as trov'i inform'o'j'n ankau\u0306 per Inter'ret'o (/) en kvar fremd'lingv'o'j (angl'a, franc'a, german'a kaj pol'a) inkluziv'e film'o'n."}, {"text_idx": "#001754", "text": "Sukces'o'n rikolt'is slovak'a'j vin'produkt'ist'o'j c\u0302e inter'naci'a vin'konkurs'o en Bratislav'o, Slovaki'o, en maj'o. Ili gajn'is tri grand'a'j'n or'a'j'n medal'o'j'n, 19 or'a'j'n kaj 38 arg\u0302ent'a'j'n medal'o'j'n. Part'o'pren'is pli ol 8200 vin'o'j el 138 land'o'j kaj kvar kontinent'o'j. Slovaki'o'n reprezent'is 214 vin'specimen'o'j."}, {"text_idx": "#001755", "text": "Mal'ferm'is la vin'konkurs'o'n la slovak'a c\u0302ef'ministr'o Robert Fic'o, kiu prezent'is la histori'o'n de la slovak'a'j vin'ber'kultiv'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001756", "text": "La vin'konkurs'o'n sub la franc'a nom'o Concours mondial de Bruxelles (Mond'a konkurs'o de Bruselo) fond'is la gazet'ist'o Louis Havaux en 1994. G\u0302i rang'as inter la kvin grand'a'j inter'naci'a'j vin'konkurs'o'j."}, {"text_idx": "#001760", "text": "Ni klar'ig'u la koncept'o'n: antau\u0306 ne'long'e aper'is esplor'o, far'e de turk'a'j fak'ul'o'j el la universitat'o de I\u0307no\u0308nu\u0308, en Malatya, sur'baz'e de kiu oni hipotez'as la ekzist'o'n de kun'lig'o inter tiel nom'at'a erekt'ig\u0302'a mis'funkci'o kaj la c\u0302e'est'o de kronik'a'j dent-problem'o'j, kiel akut'a gingiv'it'o au\u0306 period'ont'it'o. La esplor'o est'as publik'ig'it'a en Revu'o pri Seks'a Medicin'o (angl'e: Journal of Sexual Medicin'e). Kiu spert'as kronik'a'n period'ont'it'o'n, ja tiu hav'as preskau\u0306 3-obl'a'n probabl'o'n (53 % de la okaz'o'j) sufer'i pro erekt'ig\u0302'a mis'funkci'o, kompar'e al (el bus\u0302-san'a vid'punkt'o) bon'fart'ul'o. C\u0302i-last'a kategori'o spert'as fakt'e erekt'ig\u0302'a'j'n problem'o'j'n nur en 23 % de la okaz'o'j."}, {"text_idx": "#001763", "text": "\u201eAntarkt'o ne est'as tiel mal'varm'a, kiel ni imag'as\u201d, dir'is al mi Wang Yanbin, mi'a esperant'ist'a amik'o, scienc'ist'o de la C\u0302in'a Akademi'o de Geologi'o, kiu tri'foj'e far'is esplor'o'j'n en Antarkt'o kiel membr'o de la c\u0302in'a team'o. \u201eKutim'e oni vizit'as Antarkt'o'n en g\u0302i'a somer'o. Kiam ni celebr'as la c\u0302in'a'n Printemp'a'n Fest'o'n, en Antarkt'o la temperatur'o est'as c\u0302irkau\u0306 dek grad'o'j lau\u0306 la celsi'a skal'o. La viv'o en Antarkt'o ne est'as tiel mal'agrabl'a, kiel ordinar'a'j hom'o'j pens'as.\u201d Jen rakont'o de Wang Yanbin post la tri'a'foj'a esplor'ad'o en Antarkt'o."}, {"text_idx": "#001764", "text": "Mi esplor'is en Antarkt'o tri foj'o'j'n, en la jar'o'j 1992, 1998 kaj 2010. En la plej fres\u0302'a vojag\u0302'o ni ek'vetur'is, per s\u0302ip'o nom'it'a Xuelong, de Tianjin (mar'bord'a urb'o apud Pekino) g\u0302is Au\u0306strali'o. Tie ni rest'is kvin tag'o'j'n por ac\u0302et'i neces'aj\u0302'o'j'n kaj kontrol'i la ekip'aj\u0302'o'n sur la s\u0302ip'o, post kio ni dau\u0306r'ig'is ni'a'n vetur'ad'o'n kaj tra'pas'is \u2013 en'e de semajn'o \u2013 la t.n. \u201emug\u0302'ant'a'n okcident-vent'a'n zon'o'n\u201d, je 40-50 grad'o'j de sud'a latitud'o. Ni'n atak'is tajfun'o'j, unu post ali'a. Ni'a s\u0302ip'o klin'ig\u0302'is je 30 grad'o'j. Objekt'o'j en la s\u0302ip'o fal'is. Mi'a jun'a sam'c\u0302ambr'an'o ec\u0302 fal'is sur la plank'o'n. Dum tiu period'o ni'a kapitan'o dev'is est'i alarm'o'pret'a kaj c\u0302iam inspekt'is satelit'a'n map'o'n. C\u0302iu'j kajut'o'j dev'is est'i ferm'it'a'j kaj c\u0302iu dev'is rest'i en si'a c\u0302ambr'o. Est'is tre dang\u0302er'e tra'pas'i tiu'n zon'o'n, c\u0302ar, se ni renkont'us mal'facil'aj\u0302'o'j'n, neni'u ali'a s\u0302ip'o preter'pas'us, tiel ke la ni'a rest'us sol'a kaj sen'help'a."}, {"text_idx": "#001766", "text": "C\u0302ini'o hav'as tri staci'o'j'n en Antarkt'o, nom'e Changcheng, Zhongshan kaj Kun'lu'n. Mi log\u0302'is en la staci'o Zhongshan dum mi'a last'a vizit'o en Antarkt'o. Tri au\u0306 kvar hom'o'j log\u0302'is en c\u0302iu c\u0302ambr'o, kaj ni tie pov'is ret'um'i. La staci'o est'as far'it'a el kontener'o'j. En g\u0302i trov'ig\u0302'as bust'o de Su'n Jatsen, pionir'o de la demokrati'a revoluci'o de la modern'a C\u0302ini'o. \u201eZhongshan\u201d est'as la alfabet'a skrib'o de \u201eJatsen\u201d: oni titol'is \u201eZhongshan\u201d la staci'o'n por memor'i li'n. La plank'o est'is kovr'it'a per lign'o'pec'o'j. Ni kun'port'is c\u0302iu'tag'a'j'n neces'aj\u0302'o'j'n el C\u0302ini'o kaj ac\u0302et'is legom'o'j'n kaj ali'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n en Au\u0306strali'o."}, {"text_idx": "#001768", "text": "Rus'a staci'o est'as ni'a plej proksim'a najbar'o, distanc'e de ni je 500 metr'o'j. En somer'o ni oft'e lud'as pied'pilk'o'n kun rus'a'j scienc'ist'o'j. Ili oft'e ven'as al ni por ret'um'ad'o. Au\u0306strali'a ekspedici'o ceter'e invit'is ni'a'j'n scienc'ist'o'j'n far'i kun'a'n esplor'o'n. Foj'e la Au\u0306strali'a staci'o David help'is ni'n send'i helikopter'e mal'san'ul'o'n al Au\u0306strali'o. Lau\u0306 mi'a opini'o, en Antarkt'o al oni s\u0302ajn'as, ke oni log\u0302'as en komun'ist'a komun'um'o, c\u0302ar la hom'o'j help'as unu ali'a'n, spit'e al mal'sam'a'j naci'o'j kaj hau\u0306t-kolor'o'j."}, {"text_idx": "#001769", "text": "En mi'a du'a esplor'o en Antarkt'o, okaz'int'a en la jar'o 1998, mi preskau\u0306 perd'is la voj'o'n. Al'ven'is la temp'o, kiam la mar'o glaci'ig\u0302'is kaj oni pov'is pied'ir'i sur la glaci'o. De'long'e mi dezir'is plen'um'i esplor'o'n sur la insul'o Honkongo, dek kilo'metr'o'j'n for de la staci'o Zhongshan. Do mi kaj ali'a geolog'o akir'is konsent'o'n de la staci'estr'o, las'int'e mesag\u0302'o'n sur la nigr'a tabul'o en ni'a staci'o kun la jen'a en'hav'o: kie ni ir'os, kio'n ni far'os, kiam ni re'ven'os. Mi'a koleg'o kaj mi ek'is. Ni kolekt'is specimen'o'j'n kaj far'is fot'o'j'n kaj topografi'o'n sur la voj'o. Ni kun'port'is navig'il'o'n kaj ali'a'j'n orient'il'o'j'n. Je la 12a hor'o ek'neg\u0302'is. Ni klopod'is en'memor'ig'i la form'o'n de la glaci'mont'o'j apud ni'a voj'o. Je la 14a hor'o ni ating'is la insul'o'n. Tiam la neg\u0302'o est'is tiel fort'a, ke oni ne pov'is vid'i la voj'o'n."}, {"text_idx": "#001770", "text": "La neg\u0302'ad'o en Antarkt'o est'is mal'sam'a ol tiu en Pekino. G\u0302i flug'is horizontal'e. La glaci'mont'o'j c\u0302irkau\u0306 ni aspekt'is kiel mirag\u0302'o. Tiu'moment'e ni tim'is, ke ni perd'os la re'ven'a'n voj'o'n kaj ir'os en la kontrau\u0306'a direkt'o. Unu'e ni uz'is la tut'mond'a'n bir'ad'a'n sistem'o'n, tamen la aparat'o baldau\u0306 c\u0302es'is funkci'i pro elektro'mank'o en la mal'varm'a veter'o. Telefon'o est'is plej trezor'a afer'o, do mi met'is g\u0302i'n en mi'a'n sin'o'n por ten'i g\u0302i'n varm'a. La valid'a distanc'o de la telefon-vok'o est'is 10 km. C\u0302ar ni pied'ir'is sur la glaci'o, kiu est'is mal'alt'a, la telefon'a signal'o est'is mal'fort'a. Post c\u0302iu hor'o mi el'pren'is la telefon'o'n kaj vok'is: \u201eZhongshan, Zhongshan, mi est'as Wang Yanbin. Respond'u, se vi au\u0306d'as mi'n.\u201d Neni'u respond'is, kaj mi tuj met'is g\u0302i'n en mi'a'n sin'o'n, tim'ant'e for'uz'ig\u0302'o'n de elektr'o."}, {"text_idx": "#001772", "text": "Apud la c\u0302in'a staci'o Changcheng trov'ig\u0302'as pingven'o'j sur mont'et'o'j. Mi ankau\u0306 vizit'is pingven-insul'o'n, kie svarm'as pingven'o'j. Lau\u0306 antarkt'a traktat'o, hom'o'j ne pov'as al'proksim'ig\u0302'i al pingven'o'j, kaj ni observ'is ili'n de helikopter'o. Se vi proksim'ig\u0302'os al pingven'o, g\u0302i sput'os al vi. Se vi kus\u0302'as sur'ter'e apud pingven'o, g\u0302i ne pov'as vid'i vi'n, c\u0302ar g\u0302i'a vid'kamp'o est'as alt'a kaj mal'supr'e'n g\u0302i ne pov'as vid'i. Rab'mev'o hav'as si'a'n propr'a'n teritori'o'n. G\u0302i kov'as ov'o'j'n inter s\u0302ton'fend'o'j. Kiam iu proksim'ig\u0302'as al g\u0302i'a nest'o, g\u0302i mal'supr'e'n flug'as al la hom'o kaj las'as fek'aj\u0302'o'n sur li'n. La rab'mev'o ankau\u0306 mang\u0302'as ali'a'j'n mal'grand'a'j'n mar-bird'o'j'n."}, {"text_idx": "#001773", "text": "En Antarkt'o trov'ig\u0302'as unik'a klimat'a fenomen'o: neg\u0302'er-blov'o. Neg\u0302'er'ar'o est'as lev'at'a de la vent'o en la aer'o'n, kaj neni'o vid'ebl'as. Glaci'o, c\u0302iel'o kaj ter'o s\u0302ajn'as kun'ig\u0302'i en unu kolor'o (blu'o), kaj oni ne pov'as orient'i si'n per la okul'o'j, sen la help'o de tut'mond'a bir'ad'a sistem'o au\u0306 altitud-mezur'il'o. Helikopter-pilot'o dir'is al mi, ke iu'j aviad'il'o'j dron'is en mar'o, c\u0302ar la pilot'o'j opini'is, ke ili est'as sur la c\u0302iel'o, kiu est'as spegul'at'a de la glaci'krust'o. C\u0302i-okaz'e la plej sag\u0302'a taktik'o est'as ne mov'ig\u0302'i kaj atend'i g\u0302is la neg\u0302-blov'o for'pas'os. Tiu blov'o kutim'e dau\u0306r'as kelk'a'j'n minut'o'j'n. Se oni mov'ig\u0302'as, oni ebl'e fal'os en fend'o'n. Fakt'e trov'ig\u0302'as mult'a'j fend'o'j en la antarkt'a region'o. Mi'a koleg'o foj'e fal'is en fend'o'n, kaj mi sav'is li'n per s\u0302nur'o."}, {"text_idx": "#001774", "text": "Kvankam vojag\u0302'o en Antarkt'o est'as plen'a de dang\u0302er'o'j, mi g\u0302u'as tia'j'n spert'o'j'n. Post c\u0302iu vojag\u0302'o mi'a spirit'o sublim'ig\u0302'as. Per mi'a'j propr'a'j okul'o'j mi pov'as vid'i la harmoni'a'n kun'ekzist'o'n de hom'o'j, best'o'j kaj plant'o'j sur la polus'o."}, {"text_idx": "#001775", "text": "Kutim'as en sud'a Germanio, ke c\u0302iu'jar'e okaz'as printemp'e apud la urb'o Mannheim la \u201eMaj'a foir'o man'hejm'a\u201d. G\u0302i nom'as si'n sub'titol'e \u201eEkspozici'o por industri'o, komerc'o, meti'o kaj agrikultur'o\u201d."}, {"text_idx": "#001777", "text": "Al la propon'ad'o de nov'a'j produkt'o'j kaj var'o'j por profesi'ul'o'j kaj por ordinar'a'j hom'o'j al'don'ig\u0302'is fak'o'j kiel turism'o kaj trafik'o. Sed ankau\u0306 special'a'j ekspozici'o'j, ekzempl'e, pri la region'o, pri best'o'j, pri san'o, art'o kaj distr'ad'o, est'is dau\u0306r'e kaj amas'e frekvent'at'a'j."}, {"text_idx": "#001778", "text": "Ric\u0302'a, vari'a krom'program'o komplet'ig'is c\u0302iu'tag'e la baz'a'n prezent'ad'o'n en hal'o'j kaj tend'eg'o'j. El tio el'star'is divers'a'j c\u0302eval'sport'a'j konkurs'o'j kaj best'o'premi'ad'o'j. Mem'kompren'ebl'e ne mank'is mult'a'j ej'o'j por frand'i mang\u0302'aj\u0302'o'j'n kaj c\u0302i'a'j'n trink'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001779", "text": "Apart'a aspekt'o de la event'o est'is g\u0302i'a jubile'a karakter'o. Antau\u0306 preciz'e 400 jar'o'j la palatinata graf'o Johano la 2a permes'is al la jun'a urb'o Man'hejm'o c\u0302iu'jar'e la 1an de maj'o organiz'i foir'o'n por best'o'komerc'ist'o'j kaj butik'ist'o'j. La urb'o'centr'a unu'tag'a foir'o rapid'e evolu'is g\u0302is apud'urb'a event'o preskau\u0306 du'semajn'a."}, {"text_idx": "#001780", "text": "Apart'a hal'o prezent'is post'las'aj\u0302'o'j'n, tekst'o'j'n, bild'o'j'n, teatr'aj\u0302'o'j'n kaj film'o'j'n pri menci'ind'a'j invent'o'j kaj moment'o'j el la kvar'jar'cent'a histori'o. Inter ili trov'is abund'a'n interes'o'n la am'e fleg'at'a'j, c\u0302iam funkci'ant'a'j relikv'o'j ilustr'ant'a'j la rol'o'n de Man'hejm'o en la dis'volv'ig\u0302'o de la trafik'industri'o, kun Drais (pra'bicikl'o), Lanz (traktor'o) kaj Benz/Mercedes (au\u0306t'o)."}, {"text_idx": "#001781", "text": "Tiel la foir'o montr'ig\u0302'is ne nur modern'a komerc'a event'o, sed ankau\u0306 lig'il'o inter la histori'o kaj la est'ont'ec'o. Sam'temp'e tia'manier'e g\u0302i klar'e pruv'is, ke g\u0302i dau\u0306r'e aparten'as al la ident'ec'o de la region'o. En 2014 g\u0302i okaz'os inter la 26a de april'o kaj la 6a de maj'o."}, {"text_idx": "#001783", "text": "Stel'o'j, kiel kon'at'e, hav'as nom'o'j'n. Mult'a'j el ili ver'dir'e hav'as du nom'o'j'n: unu est'as la oficial'a, la ali'a est'as la komun'a/tradici'a. Jen'e oni leg'os pri la de'ven'o de la strang'a'j tradici'a'j nom'o'j de du stel'o'j, kies et'a'j lum'o'j, spit'e al ili'a ne'fam'ec'o, ni'n salut'as c\u0302iu'nokt'e el la c\u0302iel'o."}, {"text_idx": "#001785", "text": "Kelk'a'j stel'o'j, tamen, hav'as ankau\u0306 ali'a'n nom'o'n, per kiu ili est'as tradici'e kon'at'a'j. Tiel la c\u0302ef'a stel'o el la konstelaci'o \u201eGrand'a Hund'o\u201d (latin'e: Canis Major) est'as kon'at'a kiel Sirius [sirjus], paralel'e al Alpha Canis Major'is. La pli'mult'o de tiu'j stel'a'j nom'o'j ven'as el la kultur'o'j grek'a, latin'a kaj arab'a."}, {"text_idx": "#001787", "text": "La solv'o de tiu enigm'o est'as serc\u0302'end'a en la histori'o de la ital'a astronomi'o. Dum la pas'int'a'j jar'cent'o'j, scienc'ist'o'j, almenau\u0306 formal'e, kutim'is si'n nom'i per si'a'j latin'ig'it'a'j nom'o'j. Tiel ital'a astronom'o nom'it'a Niccolo\u0300 Cacciatore [nikol'o kac\u0302atore] (proksim'um'e esperant'ig'ebl'a kiel Nikolao C\u0302as'ist'o) est'is kon'at'a en la scienc'a'j rond'o'j kiel Nicolaus Venator, kio est'as preciz'a traduk'o latin'lingv'e'n de li'a nom'o. Li mem, en la jar'o 1818, bapt'is tiu'j'n du stel'o'j'n kiel Sualocin kaj Rotanev. Tiu'j vort'o'j est'as neni'o ali'a ol Nicolaus kaj Venator, invers'e skrib'it'a'j. Kvankam \u201eOalokin\u201d (ebl'a esperant'a transpon'o de Sualocin) kaj \u201eOtsisac\u0302\u201d (Rotanev) ne pov'as est'i difin'it'a'j kiel popular'a'j stel'o'j (ili est'as mal'facil'e observ'ebl'a'j sub ni'a'j nun'temp'e polu'it'a'j c\u0302iel'o'j), ili'a'j bizar'a'j nom'o'j sukces'is plu'viv'i g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#001788", "text": "Mi trov'is tre interes'a kun traf'a'j argument'o'j la artikol'o'n de Stefan MacGill pri la instru'ad'o de fremd'a'j lingv'o'j (MONATO 2013/05, p. 14): Jes c\u0302iam est'as avantag\u0302'o lern'i du lingv'o'j'n en famili'a etos'o, kun mal'sam'lingv'a'j ge'patr'o'j. Instru'i kaj lern'i ne est'as sam'a'j afer'o'j! C\u0302u ind'as instru'i fremd'a'n lingv'o'n ek'de la unu'a'j lern'ej'o-jar'o'j? Diskut'ind'a asert'o. La dang\u0302er'o ekzist'as en la sub'met'ig\u0302'o de la de'nask'a, naci'a lingv'o favor'e al la reg'ant'a (la angl'a, nun'temp'e), kiam la infan'o'j ankorau\u0306 ne reg'as si'a'n propr'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#001789", "text": "Krom'e, la rimark'o'j'n de la au\u0306tor'o pri la mal'alt'a nivel'o de la Esperant'o-parol'ant'o'j mi vol'as lim'ig'i: dum la lern'int'o'j de la angl'a g\u0302u'is plej efik'a'j'n publik'a'j'n rimed'o'j'n (pag'it'a'j'n per ni'a'j impost'o'j), la Esperant'o-lern'int'o'j dev'is el'turn'ig\u0302'i per et'a'j rimed'o'j kaj mal'mult'e da kurs'o-hor'o'j. La ric\u0302'eg'ul'o ne pri'fajf'u la mal'ric\u0302'ul'o'n!"}, {"text_idx": "#001790", "text": "Paul Gubbins prav'as kiam li avert'as por la tro'a uz'ad'o de la adjektiv'o \u201efam'a\u201d. Tamen ebl'as, por iu ajn (jun'a, mal'jun'a, kler'a, mal'kler'a ktp), ne aparten'i al la grand'a part'o de la publik'o kiu sci'as pri cert'a fam'aj\u0302'o. Oni pov'as supoz'i, ke fam'aj\u0302'o neniam est'as kon'at'a, c\u0302u al c\u0302iu'j person'o'j de specif'a publik'o, c\u0302u al la tut'a mond'o. Mi vizit'is la \u201efam'a'n\u201d salm'in'ej'o'n en Hallstatt en la sep'dek'a'j jar'o'j kaj konstat'is, ke sur la park'ej'o trov'ig\u0302'as dek'o da au\u0306tobus'o'j. Ni do ne est'is la sol'a'j vizit'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001791", "text": "Pli'e, la publik'o pov'as est'i specif'a, ekzempl'e la Esperant'o-publik'o. Se oni skrib'as nur en Esperant'o, tiam Zamenhof est'as evident'e fam'a. Se mi skrib'as por la leg'ant'o'j de MONATO, tiam Paul Gubbins est'as fam'a, kaj mi ne bezon'as determin'i tio'n. Kial mi ne uz'u la adjektiv'o'n fam'a se mi nepr'e vol'as al'tir'i la atent'o'n? Se oni for'strek'as la adjektiv'o'n, la leg'ant'o pov'as mis'kompren'i la cel'o'n de la fraz'o. Cert'e, ni dev'as bon'e pri'pens'i, c\u0302u uz'i la adjektiv'o'n au\u0306 ne. Sam'e oni dev'as bon'e pri'pens'i c\u0302u for'strek'i, c\u0302u las'i."}, {"text_idx": "#001792", "text": "Long'e, 83 jar'o'j'n, viv'as averag\u0302'e hom'o'j en Svis'land'o kaj Japani'o. Eg'e pli mal'alt'a'n viv'dau\u0306r'o'n (mez'um'e 47 jar'o'j'n) oni mal'e spert'as en Sieraleon'o, lau\u0306 nov'a esplor'o far'it'a de Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) kaj j\u0302us prezent'it'a en Vieno."}, {"text_idx": "#001793", "text": "La tiel nom'at'a World Health Statistics (Mond'a Sanstatistiko) aper'as c\u0302iu'n jar'o'n kaj prezent'as g\u0302is'dat'ig'it'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n rilat'e al la MOS-membr'o's\u0302tat'o'j kun'e kun raport'o'j pri la progres'o de la divers'a'j land'o'j lig'e kun la Jar'mil'a'j Evolu'ig'a'j Cel'o'j de UN (2000-2015). G\u0302i indik'as por Au\u0306strio kresk'ant'a'n mez'um'a'n viv'dau\u0306r'o'n de 81 jar'o'j en 2011 (kontrau\u0306 76 en 1990). En la sam'a land'o, sam'kiel ali'lok'e, est'as tamen mal'sam'o inter la du seks'o'j: ekzempl'e au\u0306str'a'j vir'in'o'j parad'as per atend'ebl'a viv'dau\u0306r'o de 84 jar'o'j, dum la vir'o'j mez'um'e viv'as ses jar'o'j'n mal'pli. Est'as mal'sam'o'j ankau\u0306 inter najbar'a'j land'o'j: Sloveni'o, tre proksim'e situ'ant'a, hav'as averag\u0302'a'n viv'dau\u0306r'o'n de 80 jar'o'j. Slovaki'o kaj Hungari'o ambau\u0306 kutim'e ne preter'pas'as 75 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001794", "text": "Konsider'ant'e, ke, rilat'e la cel'o'j'n, oni al'proksim'ig\u0302'as al la lim'dat'o de 2015, la statistik'o indik'as c\u0302i-jar'e not'ind'a'j'n progres'o'j'n. Bon'a'j rezult'o'j est'as ating'it'a'j koncern'e la mal'pli'ig\u0302'o'n de infan'a'j kaj patr'in'a'j mort'o'j sekv'e de la nask'ig\u0302'o kaj de la akus\u0302'o mem, la pli'bon'ig\u0302'o'n de la nutr'aj\u0302'o'j, la mal'alt'ig\u0302'o'n de la for'pas'o'j pro aidos'o, tuberkul'oz'o kaj malari'o."}, {"text_idx": "#001797", "text": "Ali'a iam'a absolut'a mis'proporci'o, rilat'e al la infan'a mort'o'kvant'o inter progres'int'a'j kaj mal'progres'int'a'j land'o'j, est'is mal'pli'ig'it'a: oni mal'supr'e'n'ir'is, en c\u0302i-last'a'j, de 171 mort'o'j je 1000 nov'nask'it'o'j en 1990 al 107 mort'o'j je 1000 nov'nask'it'o'j en 2011. Al'don'e iu'j land'o'j, kiu'j si'n trov'is inter tiu'j kun plej alt'a'j indic'o'j pri infan'a mort'o'kvant'o en la mond'o dum 1990 \u2013 inkluziv'e de Banglades\u0302o, But'an'o, Laoso, Madagaskaro, Nepalo, Ruando, Sen'egal'o kaj Orient'a Timor'o \u2013 pli'bon'ig'is la infan'a'n post'viv'ad'o'n tiel mult'e, ke ili ne plu aparten'as al tiu grup'o."}, {"text_idx": "#001798", "text": "En 1990, ceter'e, en la land'o'j kun plej alt'a'j indic'o'j pri vir'in'o'j mort'ant'a'j dum la graved'ec'o kaj la akus\u0302'o est'is observ'at'a'j mez'um'e 915 mort'o'j de patr'in'o'j je 100 000 nov'nask'it'o'j, eg'e pli ol en land'o'j kun plej mal'alt'a'j indic'o'j. En 2010 tiu mis'proporci'o mal'grand'ig\u0302'is kaj est'is nur 512 mort'o'j de patr'in'o'j je 100 000 nov'nask'it'o'j. Tia unu'a'vid'e kontent'ig'a don'it'aj\u0302'o bedau\u0306r'ind'e respond'as mond'skal'e al et'a mal'pli'ig\u0302'o (3-el'cent'a) kaj dev'us du'obl'ig\u0302'i, por ke ni pov'u ating'i la Jar'mil'a'j'n Evolu'ig'a'j'n Cel'o'j'n \u2013 t.e. mal'grand'ig\u0302'o'n de la patr'in'a mort'o'kvant'o je tri kvar'on'o'j."}, {"text_idx": "#001800", "text": "\u2013 la al'ir'o al kurac'il'o'j: land'o'j kun mal'alt'a'j au\u0306 mez'a'j en'spez'o'j spert'as mank'o'n de kurac'il'o'j en la publik'a sektor'o, kio dev'ig'as la hom'o'j'n si'n turn'i al la privat'a sektor'o, kie la prez'o'j pov'as est'i g\u0302is dek'ses'obl'e pli alt'a'j;"}, {"text_idx": "#001809", "text": "Se oni sukces'us aktiv'ig'i lau\u0306'vol'e la enzim'o'j'n, kiu'j pov'as ripar'i telomerojn, oni pov'us evit'i la perd'o'n de esenc'a'j gen'o'j dum mal'jun'ec'o. Se oni mal'e sukces'us mal'aktiv'ig'i tiu'j'n sam'a'j'n enzim'o'j'n en'e de kancer'a'j c\u0302el'o'j, c\u0302i-last'a'j rapid'e mort'us post iom da divid'ig\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001811", "text": "Antau\u0306 cent-du'cent jar'o'j c\u0302as'ad'o kaj fis\u0302'kapt'ad'o ankorau\u0306 est'is grav'a'j rimed'o'j por viv'ten'i si'n kaj si'a'n famili'o'n en la Nord'o. Raha, la finn'a vort'o por \u201emon'o\u201d, origin'e hav'as signif'o'n \u201efel'o de sciur'o\u201d. Nun'temp'e c\u0302irkau\u0306 300 000 finn'o'j hav'as c\u0302as'ad'o'n kiel hobi'o'n. Kresk'ant'a part'o de ili est'as vir'in'o'j. Ne'plen'ag\u0302'a'j ge'c\u0302as'ist'o'j nombr'as proksim'um'e 4 % de la tut'o. Ili kon'at'ig\u0302'as kun la hobi'o jam hejm'e, kun la ge'patr'o'j, kaj bon'e kon'as la c\u0302as'arm'il'o'j'n, mal'pez'a'j'n mitral'o'j'n, fusil'o'j'n, plumb'er'paf'il'o'j'n kaj aer'paf'il'o'j'n. Por paf'i per la last'e menci'it'a'j oni ne bezon'as c\u0302as'permes'o'n. Mult'a'j hav'as paf'ad'o'n kiel krom'hobi'o'n. Trov'ebl'as ankau\u0306 c\u0302as'ant'o'j, kiu'j \u201epaf'as\u201d nur per si'a'j fot'il'o'j kaj kamera'o'j. C\u0302as'ad'o mal'ferm'as al c\u0302iu'j la pord'o'n al la natur'o."}, {"text_idx": "#001812", "text": "Por rajt'i c\u0302as'i oni dev'as tra'pas'i c\u0302as'ekzamen'o'n kaj oft'e ankau\u0306 demonstr'i si'a'n lert'o'n en paf'ad'o. Pli'e oni dev'as sci'i kie c\u0302as'ad'i. Kamp'ar'an'o'j kutim'e posed'as sufic\u0302'e da arb'ar'o, kaj la vast'a'j arb'ar'part'o'j posed'at'a'j de la finn'a s\u0302tat'o iel aparten'as al c\u0302iu finn'o. Eg'e mal'oft'e oni vid'as bar'il'o'j'n au\u0306 s\u0302ild'o'j'n \u201ePrivat'a\u201d. La c\u0302as'ist'o'j c\u0302iu'jar'e akir'as dek milion'o'j'n da kilo'gram'o'j da pur'a viand'o por si'a'j famili'o'j kaj ge'amik'o'j. Oni ne vend'as kutim'e la c\u0302as'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001813", "text": "La plej c\u0302as'at'a'j best'o'j en Finnlando est'as alk'o'j kaj anas'o'j. Kiam komenc'ig\u0302'as ties c\u0302as'period'o'j, est'as dang\u0302er'e mov'ig\u0302'i sur strand'o'j au\u0306 lau\u0306 arb'ar'a'j voj'o'j. C\u0302iu'jar'e sekv'e de akcident'o'j vund'ig\u0302'as au\u0306 ec\u0302 mort'as c\u0302as'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001814", "text": "Kompren'ebl'e oni protekt'as c\u0302as'at'a'j'n best'o'j'n kaj bird'o'j'n en la sezon'o, kiam ili bezon'as s\u0302irm'o'n kaj trankvil'o'n por kresk'ig'i la id'ar'o'n. La c\u0302as'ist'o'j dev'as bon'e kon'i la tiu'cel'a'n kalendar'o'n, kiu hav'ebl'as ekzempl'e en la ret'o. La land'a c\u0302as'ist'a asoci'o hav'as si'a'n ret'pag\u0302'ar'o'n en la finn'a, sved'a kaj angl'a (), sed trov'ebl'as ret'pag\u0302'o'j ankau\u0306 en la german'a kaj lapon'a lingv'o'j. Antau\u0306 Krist'nask'o plur'a'j c\u0302as'ist'a'j societ'o'j liber'vol'e deklar'as \u201ejul'a'n pac'o'n\u201d. Kun si'a'j ge'amik'o'j kaj famili'o'j oni kun'ven'as en iu arb'ar'a lok'o, brul'ig'as fajr'o'n, kaf'um'as, rost'as kolbas'o'j'n kaj promes'as ne c\u0302as'ad'i dum la tag'o'j c\u0302irkau\u0306 la 21a-26a de decembr'o. C\u0302as'ist'o'j ankau\u0306 proviz'as best'o'j'n per mang\u0302'aj\u0302'o'j en la mal'facil'a vintr'a period'o, kiam neg\u0302'o dik'as. Legom'o'j'n, fojn'o'n, s\u0302el'o'n de tremol'o'j, pom'o'j'n k.a. ili las'as en lok'o'j, kiu'j'n best'o'j vizit'ad'as. Tia help'ad'o dev'as dau\u0306r'i g\u0302is april'o-maj'o."}, {"text_idx": "#001815", "text": "Grand'a'j'n best'o'j'n, kia'j urs'o, gul'o, lup'o, link'o, oni rajt'as mort'paf'i nur escept'okaz'e, se ili en'dang\u0302er'ig'as la log\u0302'ant'o'j'n au\u0306 lern'ej'an'et'o'j'n de izol'it'a bien'o au\u0306 vilag\u0302'et'o. Ankau\u0306 boac'ar'o'j, s\u0302af'ar'o'j kaj abel'uj'ar'o'j pov'as est'i en dang\u0302er'o. Tio c\u0302iam est'ig'as konflikt'o'j'n inter en'dang\u0302er'ig'it'o'j kaj oficial'ul'o'j. En urb'o'j oni ne facil'e kompren'as la kamp'ar'a'n situaci'o'n."}, {"text_idx": "#001816", "text": "Mal'pli grand'a'j c\u0302as'aj\u0302'o'j est'as lepor'o'j, galin'o'form'a'j bird'o'j (lagop'o, perdrik'o, tetr'o, bonazi'o). Urogal'o'j mal'oft'ig\u0302'is pro tio, ke c\u0302iam pli rar'e ili trov'as tau\u0306g'a'j'n lok'o'j'n por si'a'j printemp'a'j seks'lud'o'j. Hom'o'j uz'as la arb'ar'o'n por kiel ebl'e plej mult'e profit'i de la lign'o, kaj tio mal'favor'as best'o'j'n kaj bird'o'j'n. Pri fok'o'j dau\u0306r'e argument'as kaj kontrau\u0306'argument'as fis\u0302'kapt'ist'o'j kaj protekt'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001819", "text": "Jen kelk'a'j scienc'a'j don'it'aj\u0302'o'j, kiu'j konvink'is c\u0302i-rilat'e ec\u0302 plej'skeptik'ul'o'j'n: la glac\u0302er'o'j de la mont'o Everest'o spert'is, en'e de 50 jar'o'j, mal'aper'o'n de 13 % de si'a ampleks'o; ceter'e, en la sam'a temp'o'dau\u0306r'o, la neg\u0302-lim'o supr'e'n'ir'is je 180 metr'o'j. La ital'a team'o, kiu plen'um'is la esplor'o'n kaj kies membr'o'j ven'as de iu lok'a sid'ej'o de CNR (Ital'a Tut'land'a Centr'o de Esplor'ad'o), sed ankau\u0306 de la universitat'o de Milano kaj de Ev-K2-CNR (scienc'a komitat'o), analiz'is la san'stat'o'n de la glaci'ej'o'j, kiu'j blank'ig'as la pint'o'j'n de la azi'a mont'ar'o, tiom kon'at'a pro si'a impon'ec'o. La esplor'ist'o'j pri'esplor'is precip'e la tiel nom'at'a'n Naci'a'n Park'o'n de Sagarmatha (kiu hav'as ampleks'o'n de 1148 km2): tem'as pri region'o de la mont'o'c\u0302en'o, kiu inkluziv'as impres'a'j'n pint'o'j'n. Tiu'j ne hazard'e al'log'as turist'o'j'n kaj alp'ist'o'j'n el la tut'a mond'o."}, {"text_idx": "#001820", "text": "En la last'a'j jar'o'j la scienc'a komun'um'o est'is dis'ig'it'a: la ital'a esplor'grup'o don'is tamen konvink'a'j'n respond'o'j'n, kiu'j'n c\u0302iu est'is dev'ig'it'a akcept'i, c\u0302ar tem'as pri fakt'o'j, ne hipotez'o'j. Oni uz'is kart'o'grafi'a'j'n relief'o'j'n kaj satelit'a'j'n bild'o'j'n, plen'um'ant'e tiu'manier'e preciz'a'n glaci'ej-kronologi'o'n, au\u0306 ali'vort'e histori'o'n, kiu kovr'as la tut'a'n last'a'n jar'cent'du'on'o'n. Oni rimark'is, ke de post 1962 la glac\u0302er'o'j retro'ir'is je 400 metr'o'j. La fak'ul'o'j esplor'is ankau\u0306 la temperatur'o'j'n kaj la precipit'aj\u0302'o'j'n ek'de la 1990aj jar'o'j. Oni not'is pli'ig\u0302'o'n de la temperatur'o je 0,6 grad'o'j centezimal'a'j kaj mal'alt'ig\u0302'o'n de la pluv'o'j je 100 mm en la antau\u0306'muson'a'j kaj vintr'a'j monat'o'j."}, {"text_idx": "#001821", "text": "Tio ne signif'as, ke la di'o de la nepala c\u0302iel'o (ja tiu c\u0302i est'as la signif'o de la lok'a nom'o Sagarmatha) au\u0306 la patr'in'o de la tibeta univers'o (tio'n signif'as la ali'foj'e uz'at'a nom'o Chomolangma) rest'os post dek'o da jar'o'j tut'e nud'a. Baldau\u0306 (kaj cert'e) mal'aper'ont'a'j est'as nur la mal'grand'a'j glaci'ej'o'j, ali'vort'e tiu'j kun ampleks'o mal'pli'a ol 1 km2. La c\u0302ef'a'j, plej grand'a'j glaci'ej'o'j est'as fakt'e pli mal'rapid'a'j kaj rezist'a'j en si'a fand'ig\u0302'o. \u201eLa mal'grand'a'j glaci'ej'o'j jam perd'is 43 % de la propr'a ampleks'o\u201d, skrib'is la esplor'ist'o'j en artikol'o prezent'it'a c\u0302e inter'naci'a kun'ven'o last'a'temp'e okaz'int'a en Cancu\u0301n (Meksiko)."}, {"text_idx": "#001822", "text": "La rezult'o'j de la esplor'o est'as mal'trankvil'ig'a'j ne nur por la scienc'ist'o'j, kiu'j plej oft'e, kvankam kun iom da escept'o'j, spekt'as tiu'n mond'a'n varm'ig\u0302'o'n per iom da mal'kviet'o, sed c\u0302ef'e por la hom'o'j, kiu'j log\u0302'as c\u0302e la pied'o'j de la mont'ar'o. La everest'a'j glaci'ej'o'j fakt'e hav'as la ec'o'n hav'ig'i akv'o'n al'val'e dum la sek'a'j sezon'o'j. Ili est'as konsider'at'a'j la akv'a'j rezerv'o'j de Azi'o. Tiu akv'o util'as por agrikultur'o, por la produkt'ad'o de elektr'a energi'o kaj, ne'last'e, por trink'ad'o. Do la observ'ebl'a re'tir'ig\u0302'o de la glaci'ej'o'j, ali'flank'e kresk'ont'a sen'dub'e lau\u0306 la plen'um'int'o'j de la esplor'o, pov'us hav'i grav'a'n kolizi'o'n kun la viv'o de azi'an'o'j."}, {"text_idx": "#001823", "text": "Kiu'j s\u0302at'as veganan glaci'aj\u0302'o'n, pov'as nun mang\u0302'i g\u0302i'n en Vieno. En maj'o 2013 mal'ferm'ig\u0302'is la unu'a vend'ej'o \u201eVeganista\u201d, kie oni ricev'as nur veganajn glaci'aj\u0302'o-spec'o'j'n."}, {"text_idx": "#001824", "text": "Du frat'in'o'j pli ol unu jar'o'n eksperiment'is per divers'a'j recept'o'j. Cecili'a Blochberger [ceci\u0301lia blo\u0301h\u0302berger], 39-jar'a, hav'is jam spert'o'j'n pri vend'ad'o de kosmetik'aj\u0302'o'j kaj tiel hav'ig'is la start'kapital'o'n por la nov'a entrepren'o. Krom'e s\u0302i stud'is c\u0302e uson'a t.n. Glaci'aj\u0302'a Universitat'o en New Jersey [nju g\u0302orzi]."}, {"text_idx": "#001825", "text": "Susanna Paller, 27-jar'a, okup'ig\u0302'as c\u0302ef'e pri la prepar'ad'o de tiu'j frand'aj\u0302'o'j. Ov'o'j'n kaj bov'in'a'n lakt'o'n la frat'in'o'j tut'e ne uz'as, kio g\u0302oj'ig'as hom'o'j'n kun lakt'oz'a ne'toler'em'o. Ili evit'as ankau\u0306 la normal'a'n suker'o'n sakar'oz'o kaj anstatau\u0306'ig'as g\u0302i'n per soj'o-suk'o, riz'o-suk'o, aven'a suk'o kaj kokos'a suk'o."}, {"text_idx": "#001827", "text": "La vend'ej'o, en Neustiftgasse [no\u0301js\u0302tiftgase], proksim'e al la metro'a halt'ej'o Volkstheater [fo\u0301lksteater], est'as mal'ferm'it'a c\u0302iu'tag'e de la 11a g\u0302is la 19a hor'o."}, {"text_idx": "#001829", "text": "La prestig\u0302'a kaj moder'a irlanda j\u0302urnal'o Irish Times last'a'temp'e publik'ig'is, kun pli ol nur'a'j nuanc'o'j de suspekt'em'o kaj mal'trankvil'o, raport'o'n pri la c\u0302i-jar'a konferenc'o de la tiel nom'at'a Bilderberg-grup'o, kiu okaz'is en juni'o en la najbar'a Angli'o."}, {"text_idx": "#001831", "text": "Ili vol'is antau\u0306'e'n'ig'i nov'a'n ideologi'o'n, nom'at'a'n atlantik'ism'o, kiu cel'is pli da konsent'o inter la kultur'o'j ambau\u0306'flank'e de la ocean'o, kun kun'labor'o politik'a, ekonomi'a kaj defend'a. La projekt'o'n apog'is ne nur plur'a'j s\u0302tat'ist'o'j kaj eu\u0306rop'a'j reg'ant'o'j, sed ankau\u0306 la c\u0302ef'o de la uson'a s\u0302tat'sekur'ec'a serv'o, Ci'a."}, {"text_idx": "#001832", "text": "Pro tio, ke la grup'o ag'as sekret'e kaj publik'ig'as nek tag'ord'o'j'n nek protokol'o'j'n, oni ne cert'e sci'as, kio'n g\u0302i far'as au\u0306 intenc'as. La sekret'em'o de la grup'o est'ig'as suspekt'em'o'n kaj tim'o'n, kaj ne nur inter mal'dekstr'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001833", "text": "Kelk'a'j influ'hav'a'j hom'o'j, inkluziv'e de eu\u0306rop'a'j kaj uson'a'j politik'ist'o'j, opini'as, ke la grup'o intenc'as pli'fort'ig'i la kapital'ism'o'n, tut'mond'ig\u0302'o'n kaj liber'a'n merkat'o'n \u2013 esenc'e la ekonomi'a'n, politik'a'n kaj kultur'a'n super'regn'o'n de la okcident'a'j potenc'o'j."}, {"text_idx": "#001834", "text": "Kiam kun'ig\u0302'as la konferenc'an'o'j, kiu'j inkluziv'as kelk'a'j'n plej potenc'a'j'n politik'ist'o'j'n, reprezent'ant'o'j'n de amas'komunik'il'o'j, entrepren'ist'o'j'n, bank'ist'o'j'n kaj ali'a'j'n pilier'o'j'n kaj apog'ant'o'j'n de la kapital'ism'a sistem'o, ili al'ven'as en vetur'il'o'j kun nigr'a'j fenestr'o'j. Ili'n protekt'as an'o'j de sekur'ec'a'j serv'o'j, kaj helikopter'o'j."}, {"text_idx": "#001835", "text": "La konferenc'o'j okaz'as en lok'o'j c\u0302irkau\u0306'it'a'j de bar'il'o'j. Polic'an'o'j, foj'foj'e sur'c\u0302eval'a'j, blok'as al la publik'o la voj'o'n al la konferenc'ej'o. Supoz'ebl'e la kost'o'j de la sekur'ec'o est'as kovr'at'a'j de ordinar'a'j impost'pag'ant'o'j, kiu'j rajt'as nek part'o'pren'i nek inform'ig\u0302'i pri la event'o."}, {"text_idx": "#001836", "text": "Ne surpriz'e, membr'o'j de la publik'o kaj reprezent'ant'o'j de divers'a'j organiz'aj\u0302'o'j star'as ali'flank'e de la bar'il'o'j, manifestaci'ant'e kontrau\u0306 event'o, kiu'n ili taks'as mal'bon'sign'a. Ili postul'as, ke la grup'o publik'ig'u detal'o'j'n pri la konferenc'o."}, {"text_idx": "#001837", "text": "Precip'e la bank'ist'o'j provok'as publik'a'n re'ag'o'n, c\u0302ar ili reprezent'as la sektor'o'n, kiu plej'part'e respond'ec'as pri la ekonomi'a kriz'o. G\u0302eneral'e oni akcept'as, ke hom'o'j kun honest'a'j intenc'o'j si'n kas\u0302'i ne bezon'as."}, {"text_idx": "#001838", "text": "Komenc'e de april'o est'is aprob'it'a la unu'a inter'naci'a traktat'o pri komerc'o de arm'il'o'j. En juni'o, c\u0302e Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j en Nov'jork'o, la traktat'o'n sub'skrib'is 67 s\u0302tat'o'j, c\u0302irkau\u0306 tri'on'o de la 193 UN-membr'o'j."}, {"text_idx": "#001840", "text": "La civil'a soci'o lud'is gvid'a'n rol'o'n por met'i la tem'o'n en la tag'ord'o'n de reg'ist'ar'o'j, ek'de la komenc'o kaj dum c\u0302iu'j faz'o'j, kombin'ant'e lobi'ad'o'n kun civit'an'a ag'ad'o (tiel grav'is last'a'temp'e inter'ret'a'j kontakt'o'j). Nun, por aplik'ig'i la traktat'o'n, la civil'a soci'o de'nov'e lud'os gvid'a'n rol'o'n."}, {"text_idx": "#001845", "text": "Not'ind'as la fundament'a rol'o de Uson'o por efektiv'ig'i la traktat'o'n. Est'is prezid'ant'o Barack Obama, kiu malgrau\u0306 opozici'o ekzempl'e en la senat'o, tamen permes'is en 2009, ke oni komenc'u la fin'a'n faz'o'n de la procez'o, kiu kulmin'is en la traktat'o."}, {"text_idx": "#001848", "text": "Leg'int'e la du artikol'o'j'n de d-ro Vladimir Lemelev Lau\u0306d'o de modern'a super'hom'o kaj Unu hirund'o printemp'o'n ne al'port'as: sed du? (MONATO 2013/06, p. 18 kaj 19) mi kun dank'o aprez'as la bon'eg'a'n kontribu'o'n, kiu'n d-ro Lemelev far'is en la dis'vast'ig'o de scienc'a'j (c\u0302ef'e medicin'a'j) inform'o'j en Esperant'uj'o. Li'a jam oft'e pruv'it'a kapabl'o prezent'i kompleks'a'j'n tem'o'j'n en bon'eg'a kaj facil'e kompren'ebl'a lingv'aj\u0302'o est'as cert'e gratul'ind'a. Des pli mal'felic\u0302'e mi sam'numer'e en MONATO leg'is li'a'n nekrolog'o'n. Jen grav'a perd'o! Sam'kiel mult'a'j ali'a'j, mi tre bedau\u0306r'as li'a'n for'pas'o'n."}, {"text_idx": "#001850", "text": "En tiu mal'larg\u0302'a zon'o serv'is dum 39 jar'o'j au\u0306str'a'j soldat'o'j kadr'e de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) por pri'zorg'i la armistic'o'n. Komenc'e de 2013, krom la 380 au\u0306str'a'j blu'kask'a'j soldat'o'j, dej\u0302or'is 300 el Barato kaj 342 el Filipinoj, antau\u0306'e ankau\u0306 el Kanado, Kroati'o kaj Japani'o."}, {"text_idx": "#001851", "text": "En printemp'o 2011 en Sirio ek'protest'is la log\u0302'ant'ar'o kontrau\u0306 la reg'ist'ar'o. Sekv'is arm'it'a konflikt'o inter la opozici'o kaj la reg'ist'ar'o. Unu'e la blu'kask'ul'o'j rest'is flank'e de la konflikt'o. Sed en maj'o 2013 ribel'ul'o'j kidnap'is filipinajn blu'kask'ul'o'j'n kaj ili'n ten'is dum mal'long'a temp'o. En juni'o la situaci'o pli'akr'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001853", "text": "Tial la au\u0306str'a reg'ist'ar'o iom abrupt'e decid'is re'tir'i si'a'j'n soldat'o'j'n, sam'e kiel ankau\u0306 la filipina reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001854", "text": "La brit'a c\u0302ef'urb'o Londono nun hav'as trink'ej'o'n por surd'ul'o'j, kies dung'it'o'j est'as c\u0302iu'j gest'o'lingv'e trejn'it'a'j."}, {"text_idx": "#001856", "text": "La posed'ant'o, mem surd'ul'o, kiu el'pens'is la ide'o'n post mal'bon'a'j spert'o'j en ali'a'j trink'ej'o'j kaj klub'o'j, plan'as organiz'i kurs'o'j'n, kie oni instru'os al surd'ul'o'j interpret'i popular'a'j'n ritm'o'j'n kaj ankau\u0306 lud'i muzik'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#001857", "text": "Krom trejn'it'a'j dung'it'o'j pri gest'o'lingv'o, la trink'ej'o hav'as hel'a'j'n plafon'lum'o'j'n, tiel ke la klient'o'j pov'os klar'e vid'i, kiam ili gest'as. Sur la tabl'o'j trov'ig\u0302'as skrib'il'o'j kaj paper'blok'et'o'j por mesag\u0302'o'j. Ceter'e, inter la dung'it'o'j est'as surd'a'j pord'o'gard'ist'o, kel'ist'o'j kaj du'on'surd'a disk'estr'o."}, {"text_idx": "#001858", "text": "La kompani'o'j Slovak'a pos\u0302t'o kaj Kore'a pos\u0302t'o el'don'is komun'a'j'n pos\u0302t'mark'o'j'n okaz'e de la 20a dat're'ven'o de diplomati'a'j rilat'o'j inter Slovaki'o kaj Korei'o."}, {"text_idx": "#001859", "text": "La kore'a'n kultur'o'n pos\u0302t'mark'e prezent'as kore'a muzik'o nom'at'a pansori, en'skrib'it'a c\u0302e Unesk'o kiel majstr'a verk'aj\u0302'o de bus\u0302'tradici'o kaj ne'materi'a hered'aj\u0302'o de la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#001860", "text": "La slovak'a pos\u0302t'mark'o montr'as danc'ist'a'n par'o'n vest'it'a'n en fest'a slovak'a popol'kostum'o el la art'ist'a ensembl'o Lu\u0301c\u030cnica [luc\u0302nica], la nom'o de popol'kanzon'o kantat'a origin'e c\u0302e rast'ad'o de fojn'o."}, {"text_idx": "#001861", "text": "Johann Wolfgang von Goethe [get'e] (1749-1832) est'as unu el la plej grav'a'j german'a'j poet'o'j. Japan'a'j vojag\u0302'em'ul'o'j, kiu'j parol'as la german'a'n, volont'e vizit'as la Goethe-monument'o'n, kiu star'as c\u0302e la viena Ring'strat'o, proksim'e al la Oper'ej'o."}, {"text_idx": "#001862", "text": "Unu'e oni vol'is konstru'i tiu'n memor'ig'aj\u0302'o'n el marmor'o, sed pro la alt'a'j kost'o'j oni real'ig'is g\u0302i'n per bronz'o kun sokl'o el polur'it'a granit'o. La inau\u0306gur'o okaz'is en la jar'o 1900."}, {"text_idx": "#001863", "text": "En la sam'a temp'o franc'a'j fizik'ist'o'j mal'kovr'is radioaktiv'ec'o'n. Granit'o radioaktiv'as pro la izotop'o'j de kali'o, tori'o kaj urani'o. Kiam oni mezur'is la radi'ad'o'n c\u0302irkau\u0306 la Goethe-monument'o, oni trov'is, ke g\u0302i est'as kvar'obl'e pli alt'a, ol kutim'as en Vieno."}, {"text_idx": "#001864", "text": "Lau\u0306 la nun'a leg\u0302'ar'o ne est'us permes'it'e konstru'i tiel fort'e radi'ant'a'n objekt'o'n mez'e de grand'a urb'o. Felic\u0302'e la japan'a'j turist'o'j nur mal'long'e sid'as sur la granit'a sokl'o. Fot'o est'as ja rapid'e far'it'a."}, {"text_idx": "#001866", "text": "Komenc'e de juni'o 2013 inund'o'j damag\u0302'is grand'a'j'n part'o'j'n de Au\u0306strio, Germanio kaj C\u0302eh\u0302i'o. La nivel'o de la inund'o'j est'is en kelk'a'j lok'o'j pli alt'a ol en la jar'o 2002, la last'a ruin'ig'a alt'a akv'o."}, {"text_idx": "#001867", "text": "Unu'e est'ig\u0302'is mal'varm'a aer'o nord'e de la Alp'o'j. El la sud'o ven'is humid'a aer'o kaj sekv'e pluv'eg'is dum kelk'a'j tag'o'j. Akv'o'amas'o'j flu'is tra Bavari'o (Germanio) lau\u0306 la river'o'j In'n kaj Danub'o, post'e tra Au\u0306strio kaj Hungari'o. Romp'ig\u0302'is dig'o'j au\u0306 pli'alt'ig\u0302'is la grund'akv'o. Tial sub'akv'ig\u0302'is kel'o'j kaj ter'etag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001868", "text": "Simil'a'n katastrof'o'n tra'viv'is mez'eu\u0306rop'an'o'j en 2002. Post tiu jar'o est'as konstru'it'a'j dig'o'j el ter'o au\u0306 mov'ebl'a'j protekt'il'o'j el beton'a fundament'o, kiu rest'as en la ter'o. Lau\u0306'bezon'e ebl'as star'ig'i sur g\u0302i fost'o'j'n kaj kontrau\u0306'apog'il'o'j'n. Inter la fost'o'j oni munt'as alumini'a'j'n plat'o'j'n g\u0302is la alt'o de kvin metr'o'j. Tiu c\u0302i mult'e'kost'a instal'aj\u0302'o jam protekt'is mult'a'j'n vilag\u0302'o'j'n kaj urb'o'j'n lau\u0306'long'e de Danub'o."}, {"text_idx": "#001869", "text": "Grav'as inform'sistem'o pri al'proksim'ig\u0302'ant'a'j inund'o'j. Tiu sistem'o ne kontent'ig'e funkci'is. Unu'flank'e mank'as sci'o pri la evolu'o de la inund'o. Ali'flank'e la akv'o'nivel'o est'is tiel alt'a, ke ekzempl'e en la c\u0302e'danub'a vilag\u0302'o Aschbach [as\u0302bah\u0302] la mezur'il'o ne plu funkci'is."}, {"text_idx": "#001870", "text": "Post pluv'eg'o rapid'e pli'alt'ig\u0302'as la akv'o, se la river'o flu'as en mal'larg\u0302'a uj'o inter alt'a'j dig'o'j. Tial post 2002 oni decid'is far'i vast'a'n flu'ej'o'n por Danub'o en Machland [mah\u0302land], kie pov'as amas'ig\u0302'i grand'a part'o de la akv'o. En Machland, orient'e de Linz [linc], bien'ist'o'j, kompens'it'e, jam for'las'is au\u0306 baldau\u0306 for'las'os si'a'j'n teren'o'j'n."}, {"text_idx": "#001871", "text": "En la au\u0306str'a c\u0302ef'urb'o Vieno ne est'is grand'a'j damag\u0302'o'j, c\u0302ar paralel'e al la mal'nov'a river'uj'o trov'ig\u0302'as la \u201eNov'a Danub'o\u201d. G\u0302i est'as dum normal'a'j temp'o'j ripoz'ej'o. Dum inund'o oni ne rajt'as en g\u0302i si'n ban'i pro la dang\u0302er'e kaj rapid'e flu'ant'a mal'pur'a akv'o."}, {"text_idx": "#001872", "text": "En Au\u0306strio dum la inund'o help'is 70 000 hom'o'j, inter tiu'j 40 000 membr'o'j de liber'vol'a'j fajr'o'brigad'o'j. Per mil'o'j da pump'il'o'j ili sek'ig'is akv'o'plen'a'j'n kel'o'j'n. Ili sav'is hom'o'j'n kaj best'o'j'n kaj liver'is nutr'aj\u0302'o'j'n al tiu'j, kiu'j rest'is en dom'o'j inund'it'a'j. Mon'o'n de la s\u0302tat'o la help'ant'o'j ne ricev'os."}, {"text_idx": "#001874", "text": "Kampanj'o'n por kolekt'i mon'o'n iniciat'is Frank Stronach [frenk s\u0302tronah\u0302]. Li nask'ig\u0302'is en 1932 en Au\u0306strio, ric\u0302'ig\u0302'is kiel industri'ist'o en la 1960aj jar'o'j en Kanado, kaj fond'is en 2012 nov'a'n politik'a'n parti'o'n kun la nom'o Team Stronach, mal'long'e Frank."}, {"text_idx": "#001875", "text": "Post la inund'o li donac'is 500 000 eu\u0306r'o'j'n por la viktim'o'j de la inund'o kaj al'vok'is ke donac'u 10 % de si'a'j salajr'o'j c\u0302iu, kiu \u201eviv'as de impost'o'j\u201d kaj hav'as jar'e net'a'n salajr'o'n de almenau\u0306 80 000 eu\u0306r'o'j, do specif'e politik'ist'o'j, sindikat'o-funkci'ul'o'j kaj simil'a'j."}, {"text_idx": "#001876", "text": "Pri vegana viv'manier'o inform'is 30 firma'o'j kaj asoci'o'j dum la 16a vegana somer'fest'o en Vieno. Ac\u0302et'ebl'is tie var'o'j, kiu'j lau\u0306 la organiz'ant'o'j est'as dau\u0306r'i'pov'a'j kaj kiu'j ne damag\u0302'as best'o'j'n. Dum'e amuz'is akrobat'o'j, h\u0302or'o, popular'a muzik'o kaj s\u0302mink'ad'o de infan'o'j."}, {"text_idx": "#001877", "text": "Mang\u0302'ebl'is kuk'o'j, pan'et'o'j, rost'aj\u0302'o'j, kebab'o'j, salat'o'j, soj'o'mang\u0302'aj\u0302'o'j kaj glaci'aj\u0302'o'j, lau\u0306'bezon'e akompan'at'a'j de kuir'libr'o'j. Prezent'it'a est'is la plej grand'a Sah\u0302er-tort'o, kiu'n rapid'e konsum'is la veganemuloj."}, {"text_idx": "#001879", "text": "C\u0302e la kiosk'o Hund'a Dialog'o oni lern'is kiel g\u0302entil'e trejn'i hund'o'j'n. La Asoci'o Kontrau\u0306 Best'o-fabrik'o'j inform'is pri best'o-rajt'o'j. Ekzempl'e, por san'ig'a si'n'mov'ad'o buc\u0302'ot'a'j kok'in'o'j hav'u pli da lok'o ol unu A4-foli'o'n."}, {"text_idx": "#001880", "text": "Au\u0306strio kaj g\u0302i'a c\u0302ef'urb'o Vieno ne pov'as mem produkt'i si'a'n energi'o'n kaj de'pend'as de energi'o el ekster'land'o. Unu kilo'vat'hor'o da import'it'a energi'o kost'as ses cend'o'j'n. Tial 17 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j neces'as por proviz'i la c\u0302ef'urb'o'n per import'it'a energi'o. Tio reprezent'as grand'a'n financ'a'n perd'o'n."}, {"text_idx": "#001881", "text": "Nov'a'n kvartal'o'n oni plan'is do hejt'i per ter'varm'o. Seestadt (\u201eLag'o-urb'o\u201d) est'as konstru'at'a (komplet'ig'ot'a en 2028) c\u0302e la vilag\u0302'o Aspern, part'o de Vieno. Aspern est'as kon'at'a pro venk'o de la au\u0306str'a arme'o super Napoleono en 1809."}, {"text_idx": "#001882", "text": "Sur la teren'o de iam'a flug'haven'o est'ig\u0302'os log\u0302'ej'o'j por 20 000 hom'o'j, kun sam'nombr'a'j labor'lok'o'j. La are'o grand'os 240 hektar'o'j'n. Art'e'far'it'a lag'o, kiu en'ten'os grund'akv'o'n, grand'os kvin hektar'o'j'n. Oni ne rajt'os tie ban'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#001884", "text": "Por evit'i kresk'ad'o'n de la au\u0306t'o'trafik'o oni pli'long'ig'as la metro'lini'o'n U2 kaj la tram'lini'o'n 26 al la nov'a kvartal'o. Sur long'a tram-pont'o super fer'voj'o-lini'o'j kaj strat'o'j trov'ig\u0302'os kaj'o mez'e de la trak'o'j. C\u0302ar la vagon'o'j de la vienaj tram'o'j hav'as en'ir'ej'o'n nur dekstr'e, la tram'o'j vetur'os c\u0302e la mal'dekstr'a flank'o de tiu itiner'a part'o. Tial neces'as du trak'o-kruc'ig\u0302'o'j antau\u0306 kaj post la pont'o."}, {"text_idx": "#001885", "text": "Carl Sag'a'n [karl sejgan] (1934-1996), uson'a astronom'o, kiu sukces'e popular'ig'is astronomi'o'n per si'a'j skrib'aj\u0302'o'j kaj televid'a'j dis'send'aj\u0302'o'j, est'as rigard'at'a kiel la fond'int'o de nov'a scienc'a fak'o nom'at'a astr'o'biologi'o. Tem'as pri stud'ad'o kaj esplor'ad'o de la ebl'o trov'i indik'o'j'n pri la ekzist'o de ekster'ter'a viv'o ali'lok'e en la kosm'o. Pro tio, ke g\u0302is nun oni ne sukces'is konstat'i, c\u0302u ekzist'as sur ali'a'j planed'o'j, au\u0306 satelit'o'j ali'a'j est'aj\u0302'o'j \u2013 ec\u0302 plej primitiv'a'j \u2013 astr'o'biologi'o est'as iom unik'a kompar'e kun ali'a'j scienc'o'j."}, {"text_idx": "#001888", "text": "Parentez'e, ie mi leg'is, ke grav'ul'o en Vatikan'o deklar'is, ke, se la astronom'o'j iam sukces'us mal'kovr'i viv'o'n sur ekster'ter'a'j planed'o'j, tio ne prezent'os problem'o'j'n por la teologi'o. Kontrast'e, adept'o'j de fundament'ist'a'j protest'ant'a'j sekt'o'j, per iom bizar'a rezon'ad'o, rifuz'is akcept'i, ke inteligent'a'j est'aj\u0302'o'j pov'as ekzist'i ie ali'lok'e en la univers'o, pro la fakt'o, ke, lau\u0306 ili, la Sav'ant'o ven'is nur al la ter'o por sav'i la hom'ar'o'n, kaj al neni'u ali'a planed'o."}, {"text_idx": "#001889", "text": "En la jar'o 1992 est'is lanc\u0302'it'a c\u0302e la radi'o'teleskop'o en Arecibo, Port'o-Riko, program'o sub la nom'o SETI, por serc\u0302'i ekster'ter'a'n inteligent'o'n en la univers'o. Uz'ant'o'j de komput'il'o'j tut'mond'e est'is invit'it'a'j dispon'ig'i al la program'o si'a'j'n ekran'kurten'o'j'n por help'i analiz'i ebl'a'j'n signal'o'j'n el la kosm'o. Dum iom da temp'o mi est'is unu el la hom'o'j, kiu'j part'o'pren'is en tiu iniciat'o, sed mi baldau\u0306 ted'ig\u0302'is kaj rezign'is, c\u0302ar g\u0302is hodiau\u0306 la program'o produkt'is neniu'j'n pozitiv'a'j'n rezult'o'j'n."}, {"text_idx": "#001892", "text": "La tiel nom'at'a'j patr'o'j de la krist'an'a eklezi'o prov'is, per la klasik'a'j pruv'o'j de la ekzist'o de Di'o, konvink'i la hom'ar'o'n, ke tiu alt'a Est'aj\u0302'o ne est'as nur imag'a au\u0306 legend'a. Hodiau\u0306 ec\u0302 la teolog'o'j mem re'kon'as, ke c\u0302iu el tiu'j argument'o'j est'as baz'it'a sur fals'a silogism'o, nom'e:"}, {"text_idx": "#001894", "text": "Medit'ant'e pri tiu'j grav'a'j tem'o'j, mi oft'e demand'as mi'n, c\u0302u la religi'o kontribu'is pli da ben'o ol mal'ben'o \u2013 au\u0306 invers'e \u2013 al la hom'ar'o. Cert'e, la krist'an'a eklezi'o fond'is azil'o'j'n, rifug\u0302'ej'o'j'n, mal'san'ul'ej'o'j'n, lepr'ul'ej'o'j'n, lern'ej'o'j'n kaj universitat'o'j'n. Pli'e, g\u0302i inspir'is la plej glor'a'j'n muzik'o'n kaj art'o'n. Ali'flank'e, g\u0302i kruel'e persekut'is herez'ul'o'j'n kaj ne'kred'ant'o'j'n, kaj ali'a'j religi'o'j simil'e ag'is."}, {"text_idx": "#001895", "text": "Pro religi'a'j diferenc'o'j oni murd'as, masakr'as kaj mal'liber'ig'as. Mult'a'j milit'o'j okaz'as pro religi'a'j kial'o'j \u2013 kvankam plej oft'e la motiv'o'j est'as ne pur'e religi'a'j, sed inkluziv'as politik'a'j'n kaj soci'a'j'n element'o'j'n. Preskau\u0306 c\u0302iu'j religi'o'j iam persekut'is si'a'j'n rival'o'j'n au\u0306 milit'is kontrau\u0306 ili \u2013 kiu'j oft'e ne aparten'is al ali'a religi'o, sed al sekt'o au\u0306 frakci'o de la sam'a religi'o, kiel ekzempl'e la protest'ant'o'j kaj katolik'o'j en Nord-Irlando g\u0302is antau\u0306 ne'long'e, kaj la s\u0302ijaist'o'j kaj suna'ist'o'j en divers'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001896", "text": "Malgrau\u0306 la grav'a kontribu'o de religi'o al eduk'ad'o, la histori'o de la krist'an'a eklezi'o montr'as, ke g\u0302i konstant'e mal'help'is la progres'o'n de scienc'o kaj de soci'a'j pli'bon'ig'o'j. Apenau\u0306 ekzist'as religi'o, kiu ne diskriminaci'is \u2013 kaj ankorau\u0306 diskriminaci'as \u2013 kontrau\u0306 vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001897", "text": "En Irlando, la land'o, en kiu mi log\u0302'as, okaz'is c\u0302i-jar'e terur'a kaj ne'neces'a tragedi'o. Iu jun'a graved'a hindu'a dent'ist'in'o trov'ig\u0302'is en hospital'o. S\u0302i'a akus\u0302'o est'is long'a kaj pen'ig'a, kaj s\u0302i plur'foj'e pet'is al la hospital'a stab'an'ar'o, ke oni abort'ig'u la fet'o'n, kiu \u2013 kiel oni post'e konstat'is \u2013 est'is ne viv'i'pov'a. Bedau\u0306r'ind'e la leg\u0302'o en c\u0302i tiu precip'e katolik'a land'o ne permes'as abort'ig'o'n, krom en la plej escept'a'j cirkonstanc'o'j. Kvankam la jun'a edz'in'o ig\u0302'is grav'e mal'san'a, la obstetrik'ist'o'j kaj akus\u0302'ist'in'o'j evident'e tim'is, ke, se ili abort'ig'us la fet'o'n, ili est'os jur'e persekut'it'a'j en la irlandaj kort'um'o'j, do ili rifuz'is konsent'i. Iu akus\u0302'ist'in'o (kiu post'e pardon'pet'is) respond'is al la pet'o'j de la vir'in'o, dir'ant'e: \u201eKar'a, ne ebl'as \u2013 c\u0302i tiu est'as katolik'a land'o.\u201d La edz'o, kiu c\u0302e'est'is dum la akus\u0302'o, protest'is, ke ili est'as ne katolik'o'j, sed hindu'o'j. Tamen li'a edz'in'o mizer'e mort'is pro seps'o, kun'e kun la fet'o. Nun la irlanda reg'ist'ar'o dev'as decid'i, kiel oni pov'os s\u0302ang\u0302'i la leg\u0302'o'n pri abort'ig'o, por ke tia'j katastrof'o'j ne plu okaz'u. Ebl'e est'us tro'ig'e asert'i, ke est'is religi'a mal'ced'em'o, kiu kulp'is en c\u0302i tiu kaz'o, sed est'as ankau\u0306 mal'facil'e evit'i tiu'n asert'o'n."}, {"text_idx": "#001898", "text": "C\u0302u oni est'as religi'a kred'ant'o, au\u0306 ne'kred'ant'o, oni ne pov'as ne'i, ke \u2013 malgrau\u0306 la konsol'o kaj ver'a'j avantag\u0302'o'j, kiu'j'n la religi'o propon'is kaj propon'as al la hom'ar'o \u2013 g\u0302i est'as ankau\u0306 kau\u0306z'o de grand'a sufer'ad'o kaj terur'a mal'just'ec'o. De tiu paradoks'o ni ne pov'as eskap'i. Ver's\u0302ajn'e nek vi, la leg'ant'o, nek mi pov'as propon'i solv'o'n."}, {"text_idx": "#001899", "text": "Politik'o, ekonomi'o, soci'o kaj sekur'ec'o en Eu\u0306rop'o post la ekonomi'a kriz'o trov'ig\u0302'is inter la tem'o'j traktat'a'j dum pint'kun'ven'o en Bratislav'o, Slovaki'o, en juni'o."}, {"text_idx": "#001900", "text": "Diskut'at'a'j est'is ankau\u0306 la task'o'j de nov'a'j membr'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o kaj kiel ili pov'os pozitiv'e al g\u0302i kontribu'i. C\u0302e'est'is la kun'ven'o'n 20 prezid'ant'o'j de s\u0302tat'o'j de mez'a kaj sud-orient'a Eu\u0306rop'o, kun ankau\u0306 la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Konsili'o, Herm'a'n van Rompuy [romp'ej]."}, {"text_idx": "#001901", "text": "La du'dek prezid'ant'o'j est'as simbol'a nombr'o por la slovak'o'j. La pint'kun'ven'o okaz'is dum la jar'o de la 20a dat're'ven'o de la sen'de'pend'ig\u0302'o de Slovaki'o."}, {"text_idx": "#001902", "text": "Grand'eg'a ter'trem'o, cunam'o kaj sekv'ant'a pane'o de nukle'a central'o c\u0302e Fukus\u0302ima, en nord-orient'a Japani'o, en 2011, kau\u0306z'is katastrof'a'n damag\u0302'o'n al la region'o."}, {"text_idx": "#001903", "text": "La tiam'a reg'ist'ar'o tuj re'ag'is kaj propon'is bug\u0302et'o'n ekster la g\u0302eneral'a kas'o por re'konstru'i, ripar'i kaj re'viv'ig'i haven'o'j'n, voj'o'j'n, fer'voj'o'j'n, dom'o'j'n ktp. Tiu'cel'e la publik'o kaj opozici'a'j parti'o'j aprob'is el'spez'o'n de la ekvivalent'o de 148 200 milion'o'j da eu\u0306r'o'j dum kvin'jar'a period'o."}, {"text_idx": "#001904", "text": "Sam'cel'e est'as akcept'it'a pli'alt'ig'o de en'spez'impost'o je 2,1 % dum 25 jar'o'j. Krom'e, la nov'a reg'ist'ar'o de la Liberal'a Demokrati'a Parti'o, kiu venk'is en la elekt'o de decembr'o 2012, al'don'is pli'a'j'n 42 000 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001905", "text": "Do, kun bug\u0302et'o tiel decid'it'a, ven'is la vic'o de burokrat'o'j detal'i plan'o'j'n por el'spez'i la mon'o'n. Tamen mir'is la publik'o, c\u0302ar la plan'o'j inkluziv'as el'spez'o'j'n evident'e ne rilat'ant'a'j'n al la re'konstru'ad'o de la region'o."}, {"text_idx": "#001910", "text": "Estim'at'a vi'a mos\u0302t'o, prezid'ant'o de Uson'o,"}, {"text_idx": "#001911", "text": "El divers'a'j font'o'j mi sci'as, ke vi est'as pac'am'a. Mi kred'as tio'n, c\u0302ar mal'pac'am'a hom'o ne pov'as est'i elekt'it'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#001913", "text": "Cel'u la jun'a'n generaci'o'n. Do hom'o'j'n g\u0302is alt'lern'ej'a ag\u0302'o. Kred'u mi'n, mi'a propon'o est'as preskau\u0306 sen'kost'a, tamen eg'e efik'a. Vi ne dev'us mult'o'n el'spez'i ... send'u simpl'e instru'ist'o'j'n, ne arm'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#001917", "text": "Ne tim'u, ke la lingv'a nivel'o de c\u0302in'a'j lern'ant'o'j super'os tiu'n de la uson'a'j. Instru'ist'o'j pri la angl'a en element'a'j kaj mez'a'j lern'ej'o'j mal'bon'e reg'as vi'a'n lingv'o'n. Vi pov'as do imag'i, kia'n nivel'o'n hav'as ili'a'j ge'lern'ant'o'j. Nur c\u0302in'stil'a'n angl'a'n ili lern'as."}, {"text_idx": "#001918", "text": "Do se vi vol'as help'i, send'u apart'a'n Amik'ec'o-premi'o'n al la c\u0302in'a kler'ig'a ministr'ej'o kaj dau\u0306r'e lau\u0306d'u la kler'ig'a'n sistem'o'n."}, {"text_idx": "#001920", "text": "Ond'o da protest'o'j surpriz'is la brazil'an reg'ist'ar'o'n dum inter'naci'a futbal'a konkurs'o. Ge'jun'ul'o'j, plej'part'e el la kresk'ant'a mez'a klas'o, postul'is atent'o'n pri social'a'j kaj moral'a'j mank'o'j anstatau\u0306 invest'o'n en mult'e'kost'a'j event'o'j, kiel la mond'a futbal'a c\u0302ampion'ec'o, okaz'ont'a ven'ont'jar'e en Brazilo."}, {"text_idx": "#001921", "text": "C\u0302io ek'est'is komenc'e de juni'o en San-Pau\u0306lo, la plej grand'a urb'o de Brazilo, kiel ordinar'a protest'o kontrau\u0306 la anonc'it'a alt'ig'o de la prez'o de bus-bilet'o'j. Subit'e la urb'a protest'o ali'form'ig\u0302'is al manifestaci'o'j tra la tut'a land'o."}, {"text_idx": "#001922", "text": "Kontribu'is al la solidar'a indign'o la per'fort'a re'ag'o de la polic'o dum la unu'a'j manifestaci'o'j. Ec\u0302 j\u0302urnal'ist'o'j est'is vund'it'a'j per plast'a'j kugl'o'j. Tia kondut'o vek'is kritik'o'n, inkluziv'e de la lok'a reg'ist'ar'o, kiu promes'is pun'i la per'fort'int'o'j'n."}, {"text_idx": "#001923", "text": "Soci'a'j ret'o'j funkci'is kiel fulm'a lig'il'o c\u0302e la jun'ul'ar'o. G\u0302eneral'e, respond'e al ret'a'j al'vok'o'j, la protest'o'j pac'e dis'volv'ig\u0302'is. Tamen ne mal'oft'is vandal'ism'o kaj oportun'ism'a s\u0302tel'ad'o, kio'n evident'e toler'is nek la polic'o nek la pac'em'a part'o de la manifestaci'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001924", "text": "Al la postul'o mal'alt'ig'i la prez'o'n de bilet'o'j al'don'ig\u0302'is akr'a kritik'o kontrau\u0306 aplik'ad'o de publik'a mon'o por konstru'i stadion'o'j'n. Kritik'at'a est'is ankau\u0306 korupt'o en politik'a'j instituci'o'j."}, {"text_idx": "#001925", "text": "La protest-mov'ad'o bapt'is si'n \u201eVek'ig\u0302'as gigant'o\u201d. G\u0302i klopod'is montr'i si'n sen'parti'a kaj sen'ideologi'a. Not'ind'e est'as, ke neni'u taktik'o de la opozici'a'j parti'o'j tiel efik'e sku'is la popular'ec'o'n de la reg'ant'a koalici'o, nom'e la popol'front'o estr'at'a de la Labor'ist'a Parti'o."}, {"text_idx": "#001926", "text": "Lau\u0306 plej fres\u0302'a statistik'o la popular'ec'o de la respublik'a estr'ar'o fal'is de 63 % en mart'o al 55 % en juni'o, kiam vek'ig\u0302'is la jun'a gigant'o."}, {"text_idx": "#001927", "text": "La 50-jar'ig\u0302'o'n de la unu'a flug'o de vir'in'o en la spac'o celebr'is en Vieno la Komitat'o pri Pac'a Uz'o de la Kosm'o (COPUOS)."}, {"text_idx": "#001928", "text": "Ek'de la 16a de juni'o 1963 la rus'a kosmonau\u0306t'in'o Valentina Teres\u0302kova 48 foj'o'j'n c\u0302irkau\u0306'flug'is la ter'glob'o'n per la kosm'o's\u0302ip'o \u201eVostok 6\u201d dum 70-hor'a flug'o. De tiam preskau\u0306 60 vir'in'o'j el divers'a'j land'o'j s\u0302i'n sekv'is, flug'ant'e en la kosm'o."}, {"text_idx": "#001929", "text": "C\u0302e'est'ant'e la celebr'o'n, Teres\u0302kova dir'is: \u201eBird'o ne pov'as flug'i nur per unu flug'il'o. La kosm'a'j flug'o'j de hom'o'j ne pov'as evolu'i sen aktiv'a part'o'pren'o de vir'in'o'j.\u201d Tiel la 76-jar'ag\u0302'ul'in'o vol'as kurag\u0302'ig'i pli da vir'in'o'j part'o'pren'i kosm'a'j'n program'o'j'n."}, {"text_idx": "#001930", "text": "Jurij Fedotov, g\u0302eneral'a direktor'o de la ofic'ej'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j en Vieno, sub'strek'is la grav'ec'o'n de vir'in'o'j en spac-esplor'ad'o. Li dir'is: \u201eLa kosmonau\u0306t'ik'o grav'e kontribu'is al divers'a'j sfer'o'j kiel san'o kaj kontrau\u0306'batal'o de natur'katastrof'o'j, al mal'pli'ig'o de klimat'a'j s\u0302ang\u0302'o'j kaj evolu'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001933", "text": "Solen'e mal'ferm'it'a est'as du'a pont'o inter Bulgario kaj Rumani'o super la river'o Danub'o, kies konstru'ad'o est'is anonc'it'a antau\u0306 pli ol 10 jar'o'j (MONATO, 2001/2, p.11)."}, {"text_idx": "#001934", "text": "Per la nov'a pont'o, inter la urb'o'j Vidin en Bulgario kaj Calafat [kalafat] en Rumani'o, oni cel'as vigl'ig'i la ekonomi'o'n en unu el la plej mal'ric\u0302'a'j region'o'j de Eu\u0306rop'o. Inau\u0306gur'is la pont'o'n la c\u0302ef'ministr'o'j Plamen Ores\u0302arski (Bulgario) kaj Victor Pont'a (Rumani'o). Ambau\u0306 land'o'j decid'is, ke la nov'a pont'o port'u la nom'o'n \u201eNov'a Eu\u0306rop'o\u201d."}, {"text_idx": "#001935", "text": "La pont'o kost'is 282 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Eu\u0306rop'a Uni'o financ'is la projekt'o'n per 106 milion'o'j da eu\u0306r'o'j, kaj la ceter'a'j mon'sum'o'j de'ven'is de s\u0302tat'a'j kaj privat'a'j rimed'o'j. La pont'o est'as part'o de la trans'eu\u0306rop'a transport'o-koridor'o 4, kiu lig'as Dresdenon (Germanio) kun la haven'urb'o Tesaloniko c\u0302e Ege'a Mar'o kaj kun Istanbulo."}, {"text_idx": "#001936", "text": "La staj'a pend'o'pont'o hav'as du au\u0306t'o-koridor'o'j'n en c\u0302iu direkt'o, fer'voj'lini'o'j'n kaj pied'ir'a'j'n kaj bicikl'a'j'n voj'et'o'j'n. G\u0302i long'as 3598 m el kiu'j 1791 m super la river'o. Por trans'vetur'i la pont'o'n la kotiz'o por au\u0306t'o est'as 6 eu\u0306r'o'j, por s\u0302arg\u0302'au\u0306t'o 37 eu\u0306r'o'j. Pied'ir'ant'o'j kaj bicikl'ant'o'j sen'pag'e trans'pas'as."}, {"text_idx": "#001937", "text": "En Vidin oni esper'as, ke nov'a'j firma'o'j fond'ig\u0302'os apud la voj'o'j, kiu'j konduk'as al la pont'o uz'ot'a de jar'e 100 000 vetur'il'o'j. la sen'labor'ec'o en Vidin est'as 20 %, preskau\u0306 du'obl'e pli ol la averag\u0302'o en Bulgario."}, {"text_idx": "#001938", "text": "La log\u0302'ant'ar'o en Vidin mal'pli'ig\u0302'is je 25 % au\u0306 48 000 dum la pas'int'a'j du jar'dek'o'j pro la kolaps'o de la komun'ism'o en 1989. Oni ferm'is fabrik'o'j'n, kaj mult'a'j log\u0302'ant'o'j ir'is serc\u0302'i labor'o'n en la c\u0302ef'urb'o Sofio kaj ekster'land'e."}, {"text_idx": "#001939", "text": "Venk'is en la alban'a'j balot'o'j la 23an de juni'o mal'dekstr'a koalici'o gvid'at'a de social'ist'o'j, gajn'ant'e 84 el la 140 parlament'a'j sid'lok'o'j."}, {"text_idx": "#001940", "text": "Bedau\u0306r'is la rezult'o'n la mal'gajn'int'a c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha, kiu rezign'is de si'a posten'o en la dekstr'a Demokrat'a Parti'o. Li esper'is re'nov'ig'i si'a'n mandat'o'n sur'baz'e de ating'o'j en infra'struktur'o (re'konstru'it'a'j est'as mil'o'j da kilo'metr'o'j da s\u0302ose'o'j) kaj en inter'naci'a'j rilat'o'j (membr'ig\u0302'o en NATO, liberal'ig'o de viz'o'j en'e de la S\u0302engen-region'o)."}, {"text_idx": "#001941", "text": "La nov'a c\u0302ef'ministr'o est'os Ed'i Ram'a, la c\u0302ef'o de Social'ist'a Parti'o, kiu est'is help'at'a de la mal'dekstr'a Social'ist'a Mov'ad'o por Integr'ig\u0302'o. Antau\u0306 tri monat'o'j, sub ties estr'o Ilir Met'a, g\u0302i for'las'is la reg'ist'ar'o'n kaj alianc'ig\u0302'is kun la social'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001942", "text": "La balot'o'j not'ind'e akord'ig\u0302'is kun la postulat'a'j demokrati'a'j norm'o'j, por ke Albanio est'u invit'it'a kandidat'ig\u0302'i por membr'ig\u0302'i en Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001943", "text": "En la period'o plej mal'favor'a por la mond'a aviad'o en Litovio ek'is nov'a flug'kompani'o Air Lituanica. La 30an de juni'o la aviad'il'o Embraer 170 plen'um'is si'a'n unu'a'n flug'o'n sur la itiner'o Vilnius \u2013 Bruselo. Prioritat'o'n ricev'is la c\u0302ef'urb'o de Eu\u0306rop'a Uni'o pro tio, ke ek'de juli'o dum du'on'jar'o Litovio prezid'as la Konsili'o'n de Eu\u0306rop'a Uni'o kaj kun'lig'o inter tiu'j du urb'o'j far'ig\u0302'is tre grav'a."}, {"text_idx": "#001944", "text": "Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e la sam'a aviad'il'o mal'ferm'is nov'a'n itiner'o'n al Amsterdamo. Jam est'as plan'it'a'j flug'o'j ankau\u0306 al Berlino. Iom post'e, kun la aper'o de la du'a aviad'il'o Embraer 175, al la flug'map'o al'don'ig\u0302'os Munkeno, Prago kaj Moskvo. C\u0302i-jar'e la kompani'o plan'as transport'i c\u0302irkau\u0306 70 000 pasag\u0302er'o'j'n. Oni plan'as dum 2014 kresk'ig'i la nombr'o'n de aviad'il'o'j g\u0302is kvar kaj al'don'i pli da destin'o'j."}, {"text_idx": "#001945", "text": "La vost'o'n de la unu'a aviad'il'o ornam'as la blazon'o de la litova duk'o Vytautas la Grand'a. La duk'o est'as grav'a simbol'o de la litova ident'ec'o. Li fam'ig\u0302'is kiel perfekt'a organiz'ant'o kaj estr'o, kaj kapabl'a diplomat'o. Ali'a'j aviad'il'o'j de Air Lituanica hav'os blazon'o'j'n de ali'a'j litovaj duk'o'j. La nom'o de la nov'a flug'kompani'o ripet'as tiu'n de la eksperiment'a aviad'il'o \u201eLituanica\u201d, kun kiu du litovaj aviad'ist'o'j Steponas Dari'us kaj Stasys Girenas en 1933 cel'is el Nov'jork'o ating'i Kaunas. Ili sukces'e trans'flug'is Atlantik'o'n sed pro ne'kon'at'a'j kau\u0306z'o'j frakas'ig\u0302'is en la teritori'o de la nun'a Pollando, kiam g\u0302is la destin'o rest'is nur dek'on'o de la voj'o."}, {"text_idx": "#001946", "text": "La iniciat'int'o de la nov'a flug'kompani'o est'as Artur'as Zuokas, la urb'estr'o de la c\u0302ef'urb'o Vilnius. Pas'int'jar'e li al'vok'is c\u0302iu'j'n urb'estr'o'j'n de Litovio kontribu'i al kre'o de naci'a flug'kompani'o. La rezult'o est'as, ke nun 83 procent'o'j'n de la kompani'a'j akci'o'j posed'as kompani'o Start Vilnius aparten'ant'a al la urb'a konsili'o de Vilnius kaj 17 procent'o'j'n hav'as Air Lituanica Club, kiu konsist'as el divers'a'j entrepren'o'j kaj privat'a'j invest'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001947", "text": "Spert'ul'o'j de aviad'o rimark'ig'as, ke Air Lituanica nask'ig\u0302'is en period'o mal'favor'a al aviad'o. Precip'e mal'favor'a situaci'o est'as en la balt'a region'o kaj la last'a'j kvin jar'o'j en Litovio ec\u0302 est'is tragik'e mal'sukces'a'j por aviad'o: en la jar'o 2009 si'a'n ag'ad'o'n romp'is la naci'a kompani'o flyLAL (Lithuanian Airlines) kaj la flug'kompani'o Star1 Airlines, fond'it'a en 2010, viv'is apenau\u0306 unu jar'o'n."}, {"text_idx": "#001948", "text": "La estr'o de la nov'aper'int'a flug'kompani'o, Erik'as Zubrus, ne s\u0302at'as ke li'a kompani'o est'as kompar'at'a kun si'a'j antau\u0306'ul'o'j, kiu'j, li'a'opini'e, ag'ad'is en mal'sam'a'j kondic\u0302'o'j kaj hav'is mal'sam'a'j'n ag'ad'model'o'j'n kaj cel'o'j'n. Lau\u0306 li, la nun'a merkat'a situaci'o est'as tut'e ali'a."}, {"text_idx": "#001949", "text": "Erik'as Zubrus esper'as, ke kvankam komenc'e la ag'ad'o est'os mal'profit'a, tamen post c\u0302irkau\u0306 du jar'o'j la kompani'o far'ig\u0302'os profit'o'don'a. Litovoj kontrakt'is kun si'a'j koleg'o'j de Estoni'a'n Air. Ambau\u0306 kompani'o'j kun'labor'os en vend'ad'o de bilet'o'j kaj efektiv'ig'o de rekt'a'j kaj konekt'a'j flug'o'j. Flug'o'j de Air Lituanica est'os mark'it'a'j per indik'il'o'j de ambau\u0306 kompani'o'j \u2013 LT (litova) kaj Ov (eston'a). La unu'a aviad'il'o de Air Lituanica ankau\u0306 est'is lu'it'a de la eston'a kompani'o. La litova estr'o dir'is, ke bilet'o'j por litovaj flug'o'j kost'os pli ol tiu'j de Ryanair, sed mal'pli ol tiu'j de Lufthansa."}, {"text_idx": "#001950", "text": "Dum la du'a du'on'o de 2013 la Konsili'o'n de EU prezid'as Litovio. Okaz'e de tio okaz'as plur'a'j kultur'a'j arang\u0302'o'j kaj est'as el'don'it'a pli-ol-tri'cent'pag\u0302'a bit'libr'o pri la histori'o de Litovio en sep lingv'o'j (litova, angl'a, german'a, franc'a, hispan'a, pol'a, rus'a): ."}, {"text_idx": "#001951", "text": "C\u0302iu'tag'e diligent'e plen'um'as si'a'j'n task'o'j'n la japan'a imperi'estr'o Akihito, nun 79-jar'ag\u0302'a, kaj li'a edz'in'o Mitiko, 78-jar'ag\u0302'a. Ili est'as am'at'a'j kaj respekt'at'a'j ... sed ili sufer'as kor'dolor'o'n. G\u0302i'n kau\u0306z'as la mens'a mal'san'o de la kron'princ-edz'in'o kaj la c\u0302i-rilat'a tim'o pri la est'ont'ec'o de la imperi'estr'a famili'o."}, {"text_idx": "#001952", "text": "La kron'princ'o Naruhito, 53-jar'ag\u0302'a, kaj li'a edz'in'o Masako, 49-jar'ag\u0302'a, ge'edz'ig\u0302'is antau\u0306 20 jar'o'j kaj hav'as unu fil'in'o'n, Aiko, 11-jar'ag\u0302'a'n. Masako est'as fil'in'o de eks'diplomat'o, nun jug\u0302'ist'o de la Inter'naci'a Kort'um'o en Hag'o, Nederlando."}, {"text_idx": "#001953", "text": "S\u0302i pas'ig'is si'a'n jun'ag\u0302'o'n en Sovetio, Svisio kaj post'e Uson'o, kie s\u0302i stud'is ekonomik'o'n c\u0302e la universitat'o Harvard. Post'e s\u0302i komenc'is diplomat'o-karier'o'n kaj tiel s\u0302i renkont'is la kron'princ'o'n. Tamen mal'facil'is al s\u0302i al'kutim'ig\u0302'i al la tradici'a ceremoni'a viv'manier'o en la imperi'a palac'o."}, {"text_idx": "#001954", "text": "La imperi'estr'a sistem'o de Japani'o star'as sur du pied'o'j. La unu'a est'as modern'a konstituci'a monarki'o: la imperi'estr'o ne est'as s\u0302tat'estr'o sed simbol'o de Japani'o kaj de la unu'ec'o de la popol'o."}, {"text_idx": "#001955", "text": "La du'a est'as antikv'a kaj mister'a kult'o baz'it'a sur mit'o kaj la s\u0302into'ism'a religi'o. Por mult'a'j japan'o'j la imperi'estr'a sistem'o kun tradici'a'j, mister'a'j ceremoni'o'j est'as unu el la font'o'j de japan'esk'a kultur'o. Tamen mult'a'j rit'o'j en la imperi'estr'a palac'o ne est'as publik'ig'it'a'j kaj ec\u0302 palac'a'j vir'in'o'j est'as eksklud'it'a'j."}, {"text_idx": "#001957", "text": "Oni ek'diskut'is s\u0302ang\u0302'i la kod'o'n por ebl'ig'i al vir'in'o'j imperi'estr'in'a'n kron'o'n. Sed en 2006 nask'ig\u0302'is fil'o al princ'o Humihito, la du'a fil'o de la nun'a imperi'estr'o kaj frat'o de Naruhito. La kod'o dikt'as, ke tiu c\u0302i fil'o far'ig\u0302'u imperi'estr'o, kio provizor'e nul'ig'as embaras'a'n diskut'o'n, c\u0302u s\u0302ang\u0302'i la kod'o'n."}, {"text_idx": "#001958", "text": "Turment'ad'is la kron'princ'edz'in'o'n Masako ne nur la debat'o'j c\u0302irkau\u0306 la ebl'o, ke iam Aiko far'ig\u0302'u imperi'estr'in'o, sed ankau\u0306 la adapt'ig\u0302'o al la palac'a viv'manier'o. Rezult'e, c\u0302irkau\u0306 la jar'o 2001, s\u0302i mens'e mal'san'ig\u0302'is. S\u0302i deprim'ig\u0302'is, malgrau\u0306 la sub'ten'o de si'a edz'o."}, {"text_idx": "#001959", "text": "Jen s\u0302i akompan'as si'a'n edz'o'n dum oficial'a'j ekster'land'a'j vizit'o'j, jen ne, kaj tio mal'facil'ig'as la task'o'n de est'ont'a imperi'estr'in'o. Pro tio kelk'a'j erudici'ul'o'j ec\u0302 dir'as, ke Naruhito eks'ig\u0302'os kiel kron'princ'o."}, {"text_idx": "#001960", "text": "Jen tragedi'o de kler'a vir'in'o, kiu ne pov'as tra'viv'i en palac'o katen'it'a al rutin'o kaj tradici'o. Ankau\u0306 s\u0302i'a bo'patr'in'o Mitiko tra'ir'is mal'facil'aj\u0302'o'j'n por adapt'ig\u0302'i. Nun la japan'a publik'o mal'trankvil'e rigard'as la princ'edz'in'o'n kaj la est'ont'ec'o'n de la imperi'estr'a famili'o."}, {"text_idx": "#001962", "text": "La du'e plej grand'a'n urb'o'n de Franci'o oni fond'is kiel helen'a'n koloni'o'n antau\u0306 26 jar'cent'o'j. Kvankam la organiz'ant'o'j, kiu'j pri'zorg'as la program'o'n, ne alud'as la antikv'a'j'n helen'a'j'n muz'o'j'n de bel'art'o'j, tamen mult'a'j grav'a'j okaz'aj\u0302'o'j, kompren'ebl'e, rilat'as al la antikv'ec'o. Ekzempl'e jam est'as organiz'it'a'j ekspozici'o'j pri divers'a'j or'a'j objekt'o'j de antikv'a'j marsejl'an'o'j en ili'a templ'o en Delf'o (Greki'o) kaj fot'o'ekspozici'o de Jozef Kudelka pri la antikv'a'j urb'o'j c\u0302irkau\u0306 Mediterane'o."}, {"text_idx": "#001964", "text": "La kultur'a event'o est'is bon'a kial'o por re'nov'ig'i la urb'o'n. La mal'nov'a haven'o, la centr'o de Marsejlo, est'as nun kun mal'pli da au\u0306tomobil'o'j kaj pli da are'o por pied'ir'ant'o'j. La inter'naci'e re'kon'it'a arkitekt'o Norm'a'n Foster projekt'is ombrel'o'n, kiu'n oni instal'is sur la c\u0302ef'a kaj'o de la haven'o."}, {"text_idx": "#001965", "text": "Sam'temp'e oni mal'ferm'is la Muze'o'n de Civilizaci'o'j de Eu\u0306rop'o kaj Mediterane'o (MUCEM) \u2013 naci'a'n muze'o'n, kiu cel'as al'port'i nov'a'n vizi'o'n pri la mediterane'a'j kultur'o'j. G\u0302i est'as instal'it'a part'e en fortik'aj\u0302'o de la 12a jar'cent'o kaj part'e en modern'a konstru'aj\u0302'o, projekt'it'a de la marsejla arkitekt'o Rudy Riciotti. Unu el la unu'a'j ekspozici'o'j est'as \u201eNigr'o kaj blu'o, mediterane'a song\u0302'o\u201d (Le noir et le bleu. Un re\u0302ve me\u0301diterrane\u0301en)."}, {"text_idx": "#001966", "text": "La ornam'a'j art'o'j nun hav'as si'a'n muze'o'n en Park'o Borely, en kiu est'as mebl'o'j, teks'aj\u0302'o'j, ceramik'aj\u0302'o'j, kaj ali'a'j art'objekt'o'j de la 17a jar'cent'o g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#001967", "text": "De la antikv'ec'o g\u0302is modern'a'j art'o'j"}, {"text_idx": "#001968", "text": "Do ne c\u0302io rilat'as al la antikv'ec'o. En la program'o est'as ankau\u0306 grand'a'j ekspozici'o'j pri modern'a art'o. La fond'aj\u0302'o \u201eVasarely\u201d en Aiks'o Provenc'a est'is re'nov'ig'it'a kaj propon'as nov'a'n instal'aj\u0302'o'n de la verk'o'j de Victor Vasarely."}, {"text_idx": "#001969", "text": "Pri modern'a'j art'o'j est'is organiz'it'a ekspozici'o \u201eC\u0302i tie, ali'lok'e\u201d (Ic'i, ailleurs) en Marsejlo, kun plastik'a'j art'aj\u0302'o'j de c\u0302ef'a'j nun viv'a'j art'ist'o'j el mult'a'j land'o'j c\u0302irkau\u0306 Mediterane'o."}, {"text_idx": "#001970", "text": "Mult'a'j koncert'o'j okaz'as dum la jar'o en mult'a'j lok'o'j. C\u0302i-somer'e la kutim'a'j okaz'aj\u0302'o'j est'is lig'it'a'j kun \u201eMarseille-Provenc'e 2013\u201d: ekzempl'e la Inter'naci'a Festival'o de Lirik'a Art'o (Festival International d'Art Lyrique) en Aiks'o Provenc'a, en kiu la c\u0302ef'a'j oper'prezent'aj\u0302'o'j est'is \u201eDo'n Giovanni\u201d, \u201eRigoletto\u201d kaj \u201eLa Traviata\u201d."}, {"text_idx": "#001972", "text": "Teatr'aj\u0302'o, poezi'o kaj danc'o ne est'as forges'it'a'j. Ili c\u0302e'est'as per mult'a'j program'o'j en divers'a'j urb'o'j, part'o'pren'ant'a'j en MP 2013. Danc'o est'as part'o de la program'o c\u0302ef'e per la festival'o \u201eDanc'o en Au\u0306gust'o\u201d (Danse en aou\u0302t), kiu invit'as la svis'a'n koreografon Foofwa. La Naci'a Balet'o de Marsejlo (Ballet National de Marseille) bon'ven'ig'as la barat'an danc'ist'in'o'n Hemabharathy Palani."}, {"text_idx": "#001974", "text": "Lig'e kun la MP 2013, la Eu\u0306rop'a Fier'o (Europride) pri Glat-rajt'o'j (gej'a'j, lesb'an'in'a'j, ambau\u0306'seks'em'ul'a'j kaj trans'genr'ul'a'j) okaz'is en Marsejlo. La arang\u0302'o inkluziv'as mult'a'j'n koncert'o'j'n kaj danc'arang\u0302'o'j'n, ekspozici'o'n pri seks'o kaj, kompren'ebl'e, grand'a'n mars\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001975", "text": "Ankau\u0306 politik'o est'as lig'it'a kun la event'o MP 2013. Ekzempl'e, festival'o de arab'a'j kinematografi'o'j jam okaz'is, kaj somer'a universitat'o pri la tem'o \u201eHegemoni'o kaj rezist'o\u201d (Dominations et re\u0301sistances) est'is plan'it'a."}, {"text_idx": "#001976", "text": "MP 2013 est'as okaz'o ankau\u0306 por desegn'i nov'a'n urb'a'n pied'ir'a'n ekskurs'o'n, nom'at'a'n GR 2013."}, {"text_idx": "#001977", "text": "Unu'a'foj'e en la histori'o de la eu\u0306rop'a'j kultur'a'j c\u0302ef'urb'o'j ekzist'as Off-festival'o. G\u0302i'n organiz'is c\u0302ef'e hom'o'j, kiu'j ne est'as oficial'e re'kon'it'a'j."}, {"text_idx": "#001978", "text": "La festival'o arang\u0302'is \u201eYes we camp ...\u201d, plur'monat'a'n art'ist'a'n log\u0302'ej'o'n en Marsejlo. Ankau\u0306 festival'o de rok-muzik'o de lok'a'j grup'o'j okaz'is en juli'o."}, {"text_idx": "#001979", "text": "Mult'a'j art'ist'o'j, kiu'j propon'is al MP 2013 projekt'o'j'n, sed ne est'is elekt'it'a'j, part'o'pren'as en la \u201eOff-festival'o\u201d."}, {"text_idx": "#001980", "text": "Kompren'ebl'e urb'an'o'j demand'as si'n: \u201eKiom g\u0302i kost'as? ...\u201d La respond'o ne est'as facil'e trov'ebl'a. Oni ne trov'as respond'o'n en la oficial'a ret'ej'o de MP 2013, sed lau\u0306 Vikipedio la el'spez'o'j est'as 91 milion'o'j da eu\u0306r'o'j, el kiu'j 84 % de'ven'as de publik'a'j financ'o'j (Eu\u0306rop'a Uni'o, Franci'o), kaj 16 % de privat'a'j sub'ten'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001981", "text": "Sed sam'temp'e grand'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n, projekt'it'a'j'n de fam'a'j arkitekt'o'j, oni konstru'is help'e de invest'o'j de publik'a'j kaj privat'a'j sponsor'o'j, ating'ant'a'j sum'o'n de pli ol unu miliard'o da eu\u0306r'o'j. En tiu'j konstru'aj\u0302'o'j est'as la Muze'o de Civilizaci'o'j de Eu\u0306rop'o kaj Mediterane'o (MUCEM), la Mediterane'a Vila'o (Vill'a Me\u0301diterrane\u0301e), la Muze'o \u201eRigard'o'j el Provenc'o\u201d (Regards de Provenc'e), la Region'a Fondus'o por la Modern'a Art'o (Fonds Regional pour l'Art Contemporain) k.a."}, {"text_idx": "#001982", "text": "La urb'a konsili'o de Marsejlo esper'as, ke la kvar au\u0306 kvin milion'o'j da turist'o'j, kiu'j kutim'e vizit'as Marsejlon, c\u0302i-jar'e du'obl'ig\u0302'os. Oni pov'as trov'i pli'a'j'n detal'o'j'n (en la franc'a kaj la angl'a) c\u0302e kaj (pri la Off-festival'o)."}, {"text_idx": "#001983", "text": "C\u0302u simpl'e brul'ig'i lign'o'n, au\u0306 far'i i'o'n pli inteligent'a'n? Unu'flank'e Au\u0306strio est'as ric\u0302'a je lign'o: 48 % de la are'o est'as kovr'it'a de arb'ar'o'j, kaj kresk'as la el'cent'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001984", "text": "Ali'flank'e Au\u0306strio import'as lign'o'n por produkt'i bret'o'j'n, mebl'o'j'n kaj ali'a'j'n objekt'o'j'n. Krom'e, last'a'temp'e, central'o'j kaj privat'ul'o'j c\u0302iam pli uz'as lign'o'n por hejt'i. Sekv'e la lign'o'pri'labor'a industri'o dev'as pag'i pli alt'a'n prez'o'n por krud'a lign'o'material'o."}, {"text_idx": "#001985", "text": "Tial industri'ist'o'j aper'ig'is grand'format'a'j'n anonc'o'j'n en gazet'o'j, per kiu'j ili protest'is kontrau\u0306 la ek'funkci'ig'o de lign'o'brul'ig'a central'o en Karintio, la plej sud'a au\u0306str'a federaci'a land'o."}, {"text_idx": "#001986", "text": "Tie oni brul'ig'os 300 000 kubajn metr'o'j'n da lign'o c\u0302iu'n jar'o'n. Tiu krud'a material'o mank'os por produkt'i paper'o'n kaj divers'tip'a'j'n karton'o'spec'o'j'n, kaj dev'os est'i import'at'a."}, {"text_idx": "#001988", "text": "Mov'ig\u0302'i en Vieno per elektr'a energi'o ebl'as per metro'o kaj tram'o \u2013 last'a'temp'e ankau\u0306 per bicikl'o kaj au\u0306t'o. Posed'ant'o'j de elektr'a bicikl'o au\u0306 au\u0306t'o vetur'u al unu el la 28 lok'o'j en Vieno, kie trov'ig\u0302'as kontakt'skatol'o'j por pren'i elektr'a'n energi'o'n."}, {"text_idx": "#001990", "text": "Ebl'as hejm'e s\u0302arg'i vetur'il'o'n per en'dom'a kontakt'skatol'o. Tia skatol'o kost'as 1080 eu\u0306r'o'j'n (por 3,7-kilo'vat'a pov'um'o, unu'faz'a kurent'o) au\u0306 1680 eu\u0306r'o'j'n (11 kilo'vat'o'j; tri'faz'a). Krom'e pag'end'as la elektr'a energi'o, aktual'e 20 eu\u0306r'o'cend'o'j por unu kilo'vat'hor'o."}, {"text_idx": "#001991", "text": "S\u0302ok'is Au\u0306strion la plej grand'a bankrot'o en la histori'o de la land'o. En juni'o ek'front'is sen'labor'ec'o'n 15 000 konstru'labor'ist'o'j de la firma'o Alpine, du'on'o ekster'land'e."}, {"text_idx": "#001992", "text": "Al'don'ig\u0302'as 1400 hom'o'j en sub-entrepren'o'j liver'int'a'j al Alpine, kiu'j nun ne plu ricev'as mon'o'n de la fiask'int'a konzern'o. La s\u0302uld'o'j de Alpine ating'is tri miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Kreditor'o'j perd'os 90 % de tiu sum'o."}, {"text_idx": "#001993", "text": "La konstru'o-konzern'o aparten'as al la hispan'a firma'o Foment'o de Construcciones y Contratas (FCC), kiu unu'e postul'is rapid'a'n kresk'o'n de Alpine, c\u0302ef'e en orient-eu\u0306rop'a'j land'o'j. Tamen en la last'a faz'o g\u0302i ne don'is la neces'a'n mon'o'n por evit'i ne'solvent'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001995", "text": "Alpine Holding fond'ig\u0302'is en 1965 kaj konsist'is el Alpine-Konstru'ad'o, Alpine-Tunel'konstru'ad'o, la konstru'firma'o Universal'e, Alpine-Energi'o kaj pli'a entrepren'o por special'a'j task'o'j, ekzempl'e bor-labor'o'j. La kapital'o'n de Alpine ten'is la hispan'a FCC kaj la plen'um'ad'o de la likvid'ad'o dau\u0306r'os 10 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001996", "text": "La 6an de juli'o la litovoj fest'as la Tag'o'n de la S\u0302tat'o, au\u0306 la Tag'o'n de la Kron'ad'o de la reg\u0302'o Mindaugas. Mindaugas (1203-1263) est'is la unu'a kaj sol'a reg\u0302'o de Litovio (1253-1261), kiu el kvin unu'op'a'j litovaj duk'land'o'j kre'is s\u0302tat'o'n."}, {"text_idx": "#001997", "text": "Antau\u0306 kvar jar'o'j, kiam Litovio memor'is la mil'jar'ig\u0302'o'n de la unu'a menci'o de si'a nom'o, nask'ig\u0302'is la tradici'o, ke je la 21a hor'o oni publik'e kant'as la naci'a'n himn'o'n. Tial litovoj kun'ven'as sur la plac'o Vincas Kudirka (au\u0306tor'o kaj kompon'int'o de la himn'o kre'it'a en 1898)."}, {"text_idx": "#001999", "text": "La iniciat'int'o de la tradici'o \u201eNaci'a himn'o c\u0302irkau\u0306 la mond'o\u201d, Raimundas Daubaras, dir'as, ke la litovoj pov'as fier'i, ke ili est'as la sol'a popol'o, kiu c\u0302iu'jar'e en la sam'a hor'o kant'as la himn'o'n de si'a patr'uj'o."}, {"text_idx": "#002000", "text": "En 1940, post la invad'o de Litovio far'e de la rug\u0302'a arme'o de Sovetio, la himn'o est'is mal'permes'it'a. La nun kantat'a himn'o est'is re'oficial'ig'it'a en 1992."}, {"text_idx": "#002001", "text": "Respond'e al konkurs-demand'o \u201eKio'n Eu\u0306rop'o signif'as al vi?\u201d gajn'is la unu'a'n premi'o'n la jun'a alban'o Sareal Mustafallari."}, {"text_idx": "#002002", "text": "Venk'is la jun'ul'o per fotograf'aj\u0302'o kun la titol'o \u201eEsper'o\u201d. Lau\u0306 Mustafallari Eu\u0306rop'o est'is iam region'o propon'ant'a labor'o'n, tamen ne'ating'ebl'a. Nun g\u0302i far'ig\u0302'as lok'o, kie oni rajt'as est'i."}, {"text_idx": "#002003", "text": "Lau\u0306'dir'e jam de'long'e hant'at'a est'as la oficial'a rezid'ej'o de la c\u0302ef'ministr'o de Japani'o. Almenau\u0306, pro tiu au\u0306 ali'a kial'o, la nun'a c\u0302ef'ministr'o Abe Sinzo log\u0302'as ne tie sed en si'a privat'a dom'o en Tokio."}, {"text_idx": "#002004", "text": "La c\u0302ef'ministr'a'j ofic'ej'o kaj rezid'ej'o najbar'e situ'as proksim'e al la parlament'o kaj administr'a'j ministr'ej'o'j en la centr'o de la c\u0302ef'urb'o. Sur la lok'o de la nun'a rezid'ej'o, re'konstru'it'a en 2005, antau\u0306'e star'is la mal'nov'a c\u0302ef'ministr'a ofic'ej'o."}, {"text_idx": "#002006", "text": "Bizar'aj\u0302'o'j'n tie spert'is Mor'i Yosiro [jos\u0302iro], c\u0302ef'ministr'o dum 2000-2001. Iu'n nokt'o'n iu prov'is en'ir'i li'a'n dorm'o'c\u0302ambr'o'n, manipul'ant'e la klink'o'n. \u201eKiu?\u201d dir'is Mor'i kaj mal'ferm'is la pord'o'n. Li vid'is neniu'n, kaj au\u0306d'is \u2013 nur pas\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#002007", "text": "Mor'i rakont'is pri si'a tra'viv'aj\u0302'o al si'a post'e'ul'o Koizumi Sinitiro. Tiu c\u0302io'n for'rid'eg'is kiel bagatel'aj\u0302'o'n. Sed post'e li invit'is s\u0302into'ism'a'n pastr'o'n por ekzorc'i la ej'o'n."}, {"text_idx": "#002008", "text": "La ne'log\u0302'at'a rezid'ej'o el'vok'as interes'o'n inter politik'ist'o'j kaj j\u0302urnal'ist'o'j. Ili atent'ig'as, ke la c\u0302ef'ministr'o, log\u0302'ant'e for de la politik'a centr'o, okaz'e de kriz'o, nur mal'facil'e pov'os ating'i si'a'n ofic'ej'o'n. Ceter'e kost'as monat'e c\u0302. 150 000 000 en'o'j'n (1 154 000 eu\u0306r'o'j'n) ten'i en bon'a stat'o la vak'a'n rezid'ej'o'n."}, {"text_idx": "#002009", "text": "Okaz'e de la 1150a dat're'ven'o de la al'ven'o de krist'an'a'j misi'ist'o'j sur la teritori'o'n de la Grand'moravi'a Imperi'o (hodiau\u0306'a Slovaki'o kaj C\u0302eh\u0302i'o) en 863, est'is emisi'it'a slovak'a jubile'a du-eu\u0306r'a mon'er'o."}, {"text_idx": "#002010", "text": "En juli'o la naci'a bank'o de Slovaki'o produkt'is milion'o'n da mon'er'o'j, kiu'j montr'as unu'flank'e la eu\u0306rop'a'n kontinent'o'n kaj ali'flank'e la misi'ist'o'j'n Konstantin'o kaj Metod'o. Ili port'as du'obl'a'n kruc'o'n, kiu est'as sam'temp'e episkop'a baston'o."}, {"text_idx": "#002011", "text": "La du misi'ist'o'j, frat'o'j el la grek'a urb'o Tesaloniko, fond'is slav'a'n lern'ej'o'n, traduk'is bibli'a'j'n kaj liturgi'a'j'n tekst'o'j'n en lingv'aj\u0302'o kompren'ebl'a al slav'o'j (t.n. mal'nov'slav'a lingv'o) kaj kre'is la slav'a'n skrib'sistem'o'n glagolic'o."}, {"text_idx": "#002014", "text": "La vari'a'j not'o'j de agrabl'a gitar'muzik'o kun ritm'a'j g\u0302embeo-frap'o'j1 son'is el la lau\u0306t'parol'il'o'j, tiel kre'ant'e ili'a'n privat'a'n mond'o'n. La silent'o, inter'romp'it'e nur de preter'zum'ant'a au\u0306t'o ekster'e, ankorau\u0306 pli emfaz'as li'a'n sol'ec'o'n."}, {"text_idx": "#002016", "text": "Ankorau\u0306 anhel'ant'e s\u0302i met'is si'a'n kap'o'n sur li'a'n brust'o'n, palp'e-serc\u0302'e pren'is pec'o'n da c\u0302okolad'o de la bret'o super ili kaj rit'e-incit'e met'is tio'n en li'a'n bus\u0302'o'n. Profund'e li en'spir'as la brul'et'ant'a'n fum'o'n kaj blov'as g\u0302i'n supr'e'n, g\u0302u'ant'e la trankvil'ig'a'n efik'o'n, kiu'n g\u0302i kun la viski'o est'ig'as."}, {"text_idx": "#002022", "text": "S\u0302i serc\u0302'is si'a'n sak'o'n nun, dum li rond'spur'is, c\u0302u s\u0302i i'o'n forges'is, kaj man-en-man'e ili ek'ir'is tra la koridor'o, trans kort'et'o'n al la strat'o, kie ili promen'is kun la brak'o'j c\u0302irkau\u0306 la ali'ul'a tali'o, kvazau\u0306 siam'a g\u0302emel'o, ne'dis'ig'ebl'a. Last'a'n foj'o'n li rigard'as si'a'n c\u0302ambr'o'n kaj rezolut'e post'las'as g\u0302i'n, kaj la koridor'o'n, la kort'et'o'n, iam romantik'a'n, nun tortur'a'n. Sur la strat'o li tren'as si'n antau\u0306'e'n, la brak'o'j pend'e sub'e'n kiel salik'a'j branc\u0302'o'j."}]