[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302i sube vi trovos la indekson pri la jaro 2015. Alklakante la maldekstrajn ligilojn en la indekso, vi atingos la koncernan artikolon en \u201eplata\u201d formo, sen fotoj; alklakante la dekstrajn ligilojn vi atingos la artikolon en la PDF-forma numero, kun fotoj."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Jen la kompletaj numeroj de la jarkolekto 2015 en la dosierformoj PDF kaj ePub."}, {"text_idx": "#000004", "text": "HOIKSO: C\u0302INIO: Majstro de la tradicia ceramiko (2015/02, p. 25)"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La rent'o de la fiks'dat'a'j mon'depon'o'j c\u0302e Flandr'a Esperant'o-Lig'o, popular'e nom'at'a'j \u201everd'a'j kont'o'j\u201d, ek'de la 1a de maj'o 2015 est'os 0,6 %. Pli da inform'o'j pri tiu'j depon'o'j trov'ig\u0302'as en la ret'pag\u0302'o"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mi leg'is roman'o'n de la german'a verk'ist'o Sten Nadolny. G\u0302i'a titol'o est'as\nNetzkarte, kio signif'as \u201etut'ret'a bilet'o\u201d. La roman'o tem'as pri rond'vojag\u0302'o, kiu'n far'is jun'a vir'o tra la tut'a fer'voj'a sistem'o\nde Germanio. Sur'voj'e li pli bon'e kon'at'ig\u0302'as kun si'a land'o kaj renkont'as divers'a'j'n person'o'j'n\n\u2013 precip'e jun'a'j'n vir'in'o'j'n, kiu'j'n li cel'as."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tamen rond'vojag\u0302'o tra la tut'a fer'voj'a ret'o s\u0302ajn'is al mi al'log'a ide'o. Do mi decid'is\nimit'i la c\u0302ef'rol'ul'o'n de la menci'it'a roman'o, ac\u0302et'ant'e tut'ret'a'n bilet'o'n por vetur'i ne\ntra Germanio, sed tra Irlando. Mi mal'kovr'is, ke tio est'as mal'pli facil'a ol en la hejm'land'o\nde Nadolny. Tut'e simil'a bilet'o ne est'as ac\u0302et'ebl'a c\u0302e la irlanda fer'voj'a instanc'o, sed\niom mal'pli komplik'a afer'o est'as la tiel nom'at'a\nesplor'bilet'o, kiu ebl'ig'as, ke oni vetur'u al grand'a part'o de la insul'o, kvankam kelk'a'j region'o'j\nest'as apenau\u0306 ating'ebl'a'j sen au\u0306t'o."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Unu'a etap'o: Monastarevin \u2013 Dublino"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Bedau\u0306r'ind'e mal'mult'a'j trajn'o'j halt'as en Monasterevin. Mi intenc'is tie komenc'i mi'a'n\nvojag\u0302'o'n iu'n somer'a'n dimanc\u0302'o'n, sed dimanc\u0302'e ne ebl'as. Pro tio mi dev'is vetur'i lund'e\nal Dublino kaj ek'i tie."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La hodiau\u0306'a Irlando ne est'as ideal'a land'o por fer'voj'a turism'o. En la 19a jar'cent'o,\nkiam la land'o est'is reg'at'a de la brit'a reg\u0302'in'o Viktoria, est'is konstru'it'a ret'a sistem'o,\nkiu ampleks'is la tut'a'n insul'o'n. Nun est'as nur magr'a skelet'o de tiu fer'voj'a ret'o, kaj\ngrand'a'j part'o'j de la insul'o ne est'as fer'voj'e ating'ebl'a'j. En la nord-okcident'a graf'land'o\nDonegal tut'e mank'as fer'voj'o. Do sen au\u0306t'o oni apenau\u0306 pov'as turism'i tie'n au\u0306 tie'n."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La post'a'n lund'o'n mi vetur'is per la unu'a maten'a trajn'o al Heuston, la c\u0302ef'a dublina\nstaci'dom'o por vojag\u0302'i sud'e'n kaj okcident'e'n. G\u0302i est'as impon'a dom'o, konstru'it'a en la\njar'o 1846. Por el'ir'i al la kaj'o, pasag\u0302er'o'j nun dev'as en'met'i si'a'n bilet'o'n en mas\u0302in'o'n,\nkiu mal'ferm'as la el'ir'a'n du'on'pord'o'n. Tiu'j mas\u0302in'o'j bon'e funkci'as en Connolly, la centr'a\ndublina staci'dom'o, sed plej oft'e fer'voj'a dung'it'o dev'as mal'ferm'i la el'ir'ej'o'n, kaj star'i\napud la mas\u0302in'o, kontrol'ant'e la bilet'o'j'n. Do la cel'o anstatau\u0306'i la staci'dom'a'n dung'it'o'n\nper au\u0306tomat'o ne pov'as est'i tut'e plen'um'at'a."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Hodiau\u0306 c\u0302iu'j entrepren'o'j, instanc'o'j kaj au\u0306toritat'o'j en Irlando (kiu est'is long'e post'rest'ant'a\nkompar'e kun ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j) decid'is, kiam ebl'e, mal'dung'i si'a'j'n labor'ul'o'j'n kaj\ninstal'i au\u0306tomat'a'j'n mas\u0302in'o'j'n. Kompren'ebl'e tiu s\u0302ang\u0302'o ec\u0302 pli kresk'ig'as la nombr'o'n da\nsen'labor'ul'o'j kaj komplik'as la viv'o'n de la publik'o, kiu oft'e ne kapabl'as funkci'ig'i\nla mas\u0302in'o'j'n kaj vol'as (kiel antau\u0306'e) trakt'i person'e viv'ant'a'j'n hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La fer'voj'a vojag\u0302'o lau\u0306 la nord-orient'a mar'bord'o de Nord'a Irlando est'as tre bel'a, kaj\nvalor'as vizit'o'n. La urb'o Derry (gael'e Doire), nom'at'a de la uni'ist'o'j Londonderry, est'as\nhistoriric\u0302a urb'o, c\u0302irkau\u0306'at'a de mez'epok'a'j mur'o'j. Bedau\u0306r'ind'e s\u0302ajn'as, ke ankorau\u0306 reg'as\nsekt'ec'a suspekt'em'o kaj mal'am'o inter ambau\u0306 komun'um'o'j de log\u0302'ant'o'j. Esper'ebl'e tiu situaci'o"}, {"text_idx": "#000031", "text": "En Sligo re'komenc'ig\u0302'as la fer'voj'a lini'o. Post mal'long'a rest'ad'o en Sligo, ali'a tip'e\nirlanda kamp'ar'a urb'o, mi en'trajn'ig\u0302'is kaj vojag\u0302'is g\u0302is Galivo (angl'e: Galway, gael'a:\nGaillimh). Galivo est'as tre interes'a urb'o, oficial'e la c\u0302ef'urb'o de Gaelio. Pro la universitat'o\nkaj pro g\u0302i'a'j mult'a'j al'log'aj\u0302'o'j (inkluziv'e de la proksim'a'j Ar'an-insul'o'j) g\u0302i hav'as tre\njun'a'n log\u0302'ant'ar'o'n kaj est'as vizit'at'a de mult'a'j turist'o'j. Ankau\u0306 Limerik'o merit'as vizit'o'n\npro si'a impon'a situ'o apud la grand'a river'o Shannon kaj g\u0302i'a kastel'o."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Fin'a etap'o: Limerik'o \u2013 Dublino"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Bedau\u0306r'ind'e en tiu okaz'o mi ne hav'is temp'o'n por ir'i al kelk'a'j ali'a'j tre interes'a'j urb'o'j,\nnom'e Cork (gael'e: Corcaigh), Waterford (gael'e: Port La\u0301irge) kaj Wexford (gael'e: Loch\nGarman). Ebl'e en ali'a okaz'o mi pov'us dau\u0306r'ig'i mi'a'n rond'vojag\u0302'o'n. En c\u0302i tiu etap'o mi\nrenkont'is plur'a'j'n fascin'a'j'n kun'pasag\u0302er'o'j'n, kiu'j inkluziv'is simpati'a'n kimr'a'lingv'a'n\npar'o'n (Kimri'o est'as princ'land'o en okcident'a Briti'o), R.O. \u2013 fi'fam'a'n, sed surpriz'e afabl'a'n kaj inteligent'a'n respublik'ist'a'n aktiv'ul'o'n kaj c\u0302arm'a'j'n"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ven'ont'somer'e mi ver's\u0302ajn'e re'e ac\u0302et'os esplor'bilet'o'n kaj vetur'os al urb'o'j kaj region'o'j,\nkiu'j'n mi c\u0302i-foj'e ne sukces'is vizit'i."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Not'o de la c\u0302ef'redaktor'o: la debat'o pri neces'ej'o-nom'o'j memor'ig'is mi'n pri mal'varm'eg'a, januar'o-maten'o en Nov-Jork'o,\napud la river'o, kiam mi serc\u0302'is publik'a'n neces'ej'o'n. Mi preter'pas'is, kun kresk'ant'a urg\u0302'o,\ncomfort station), g\u0302is fal'is la gros\u0302'o kaj mi konstat'is, ke g\u0302ust'e tia'n komfort'o'n mi bezon'is. C\u0302u komun'a'j\nlingv'o'j, la uson'a kaj la angl'a? Ba!"}, {"text_idx": "#000036", "text": "La kaban'o Albert Heim trov'ig\u0302'as je alt'ec'o de 2543 m c\u0302e la pied'o de la mont'o'pint'o Galenstock\n(3586 m) en la svis'a'j Alp'o'j. C\u0302irkau\u0306'it'a de la mont'ar'o kaj dron'int'a en la silent'o de\nnatur'o, g\u0302i dispon'ig'as log\u0302'ebl'ec'o'n por 80 person'o'j, hejm'ec'a'n mang\u0302'o'c\u0302ambr'o'n, hel'a'j'n kaj\nam'o'plen'e arang\u0302'it'a'j'n dorm'ej'o'j'n. La alp'a kaban'o est'as bon'e proviz'at'a kaj tau\u0306g'as por\nfamili'o'j kun infan'o'j. G\u0302i bel'e situ'as sur rok'blok'eg'o kaj bon'e vid'ebl'as de mal'proksim'e."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La situ'o konven'as al famili'o'j c\u0302ef'e pro la fakt'o, ke la voj'o de Tiefenbach g\u0302is la alp'a\nkaban'o est'as tre facil'a kaj pied'ir'ebl'a en c\u0302irkau\u0306 1 hor'o kaj du'on'o. Post la al'ven'o\ntie'n ebl'as au\u0306 rest'ad'i en la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o, au\u0306 far'i mal'long'a'n pied'ekskurs'o'n al mont'o'pint'o\nSchafberg (proksim'um'a dau\u0306r'o: 30 minut'o'j). Schafberg propon'as bel'eg'a'n panoram'o'n al\nla Urseren-val'o kaj al la ski'teren'o'j c\u0302e Na\u0308tschen-Gu\u0308tsch, Gemsstock kaj Winterhorn."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La apud'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o inklin'ig'as al rest'ad'o. Oni bezon'as pied'e proksim'um'e 30 minut'o'j'n\nde la kaban'o g\u0302is la glac\u0302erolango de Tiefengletscher. Mal'supr'e de la kaban'o la infan'o'j\nkun'e kun la ge'patr'o'j pov'as sen'problem'e rest'ad'i kaj lud'i."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La mir'ind'e bel'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o de la alp'a kaban'o Albert Heim ebl'ig'as pied'ekskurs'o'j'n ankau\u0306\nal ali'a'j mont'o'pint'o'j. El ili sen'dub'e el'star'as la supr'e'n'ir'o al mont'o'pint'o Galenstock.\nSur g\u0302i la migr'ant'o'j g\u0302u'as ne'forges'ebl'a'n tra'viv'aj\u0302'o'n mez'e de spir-re'ten'a pejzag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Apart'e bel'eg'a promen'ad'o kun vid'o al la Urseren-val'o ebl'as lau\u0306 la alt'mont'ar'a voj'o de\nUrseren, kiu konduk'as de la alp'a kaban'o al Andermatt. La mars\u0302'ad'o tie'n dau\u0306r'as proksim'um'e"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Ali'a'j, pli mal'long'a'j promen'ad'o'j konduk'as de la alp'a kaban'o tra Saasegg kaj Ta\u0308tsch\nal Tiefenbach (en c\u0302irkau\u0306 2 hor'o'j kaj du'on'o) kaj preter Saasegg kaj Realp-arb'ar'o mal'supr'e'n\nal Realp (en 2 hor'o'j)."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o de la alp'a kaban'o dispon'ig'as mult'nombr'a'j'n bon'eg'a'j'n ebl'o'j'n por grimp'ad'o\nen c\u0302iu'j grad'o'j de mal'facil'ec'o. La grimp'ad-itiner'o'j c\u0302e Gletschorn, Graue Wand kaj Winterstock\nating'ebl'as pied'e de la kaban'o en proksim'um'e unu hor'o."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Al la alp'a kaban'o Albert Heim ebl'as al'vetur'i au\u0306 per pos\u0302t'au\u0306tobus'o el Andermatt en direkt'o\nal la Furka-mont'pas'ej'o g\u0302is Tiefenbach, au\u0306 per person-au\u0306t'o g\u0302is la nov'a park'ej'o iom\nsuper la hotel'o Tiefenbach (2160 m)\n(). De tie oni ating'as la alp'a'n kaban'o'n per agrabl'a mars\u0302'ad'o lau\u0306 bon'e mark'it'a promen'voj'o"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Pilgrim'i pied'e, per bicikl'o au\u0306 \u2013 por tiu'j, kiu'j dezir'as al'proksim'ig\u0302'o'n des pli tradici'a'n kaj al'log'a'n \u2013 ec\u0302 per c\u0302eval'o: oni far'u liber'e si'a'n elekt'o'n antau\u0306 ol ek'ir'i la tiel nom'at'a'n Loretan\nVoj'o'n. Situ'ant'a en la centr'a Italio, g\u0302i est'as ric\u0302'a je preg\u0302'ej'o'j kaj ali'a'j bel'aj\u0302'o'j,\nkaj spit'e al la pas'o de mult'a'j jar'cent'o'j, ankorau\u0306 kun'lig'as Asiz'o'n, la urb'et'o'n de Sankt'a\nFrancisko, kaj Loreton, vilag\u0302'o'n en la provinc'o de Ankono."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Grand'a est'as la nombr'o de la et'a'j pitoresk'a'j komun'um'o'j, kiu'j'n oni pov'as \u201etus\u0302'i\u201d lau\u0306'long'e de itiner'o long'a en'tut'e 150 km. Oni pov'as el'uz'i tiu'j'n vilag\u0302'o'j'n por medit'a\nhalt'o, por etap'o ripoz'ig'a ankau\u0306 por la eventual'a'j c\u0302eval'o'j, au\u0306 \u2013 kial ne? \u2013 por simpl'e g\u0302u'i la mont'et'a'n pejzag\u0302'o'n de la centr'a-ital'a teritori'o, jen'e pri'skrib'it'a\nen Esperant'a el'send'o de Radi'o Romo, okaz'int'a la 23an de novembr'o 1940. Pro si'a unik'a\nstil'o, g\u0302i ver'e merit'as re'viv'ig\u0302'i sur ni'a'j pag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u201eItalio, la kor'o de la krist'an'ism'o kaj patr'uj'o de sankt'ul'o'j, hav'as la privilegi'o'n posed'i\ngrand'eg'a'n nombr'o'n da sankt'ej'o'j. El ili, grand'a'j kaj mal'grand'a'j, iu'j est'as en la unu'a\nrang'o pro si'a lum'a karakter'o, kiu disting'ig\u0302'as de la c\u0302irkau\u0306'a profan'a medi'o, au\u0306 pro\nla inter'rilat'o pli-mal'pli intim'a kun la natur'o. Monument'o'j de kred'o \u2013 de histori'o kaj de art'o, en kiu'j la super'natur'a inter'ven'o est'as kun'lig'it'a kun la\nhom'a element'o \u2013 est'as kvazau\u0306 c\u0302irkau\u0306'vers\u0302'it'a'j je mister'a fluid'o, el'radi'ant'a el ili, plen'a de rav'o kaj"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ambau\u0306 region'o'j \u2013 Umbri'o kaj Marki'o \u2013 si'n organiz'as c\u0302iam pli bon'e per'e de turism'a'j projekt'o'j, kun'lig'it'a'j kun la kred'o."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Oni komenc'u la itiner'o'n de Asiz'o. Kio'n pen'valor'as vid'i tie? Ni tuj agord'ig\u0302'u lau\u0306 la"}, {"text_idx": "#000052", "text": "La fin'a lok'o de la propon'it'a itiner'o est'as Loreto, kon'at'a pro la Bazilik'o de Sankt'a\nDom'o, kie est'as gard'at'a la dom'o de la Sankt'a Virg'ul'in'o (Maria), mister'e trans'lok'it'a\nlau\u0306'kred'e en 1294 el Nazareto. Se oni hav'as amik'in'o'n kun la nom'o Loredana, oni sci'u,\nke g\u0302i rilat'as g\u0302ust'e al devot'ec'o pri la Madon'o de Loreto. Ni klopod'u, dum la leg'ad'o,\nre'au\u0306skult'i per ni'a'j orel'o'j la jam menci'it'a'n el'send'o'n, pret'ig'it'a'n por esperant'ist'o'j"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Rekomend'ind'a roman'o en matur'a lingv'aj\u0302'o"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mir'ind'a roman'o. Kiel sci'at'e, antau\u0306 long'e Sten Johansson verk'is mal'long'a'j'n krim'roman'o'j'n,\nkiu'j'n si'a'temp'e mi lau\u0306d'is i.a. pro li'a bon'e pri'zorg'it'a lingv'aj\u0302'o. Tio'n c\u0302e la nun'a verk'o\nmi pov'us ripet'i, sed est'us banal'aj\u0302'o: ia'senc'e nun tem'as pri mister'roman'o, verk'o en\nkies dau\u0306r'o mal'kovr'ig\u0302'as mister'o. Sed ne tio est'as la ver'a atent'o'kapt'a punkt'o:\nMarin'a unu'a'vic'e tem'as pri la demand'o: kio est'as, kio'n signif'as \u201efamili'o\u201d?"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mi dir'is, ke fund'e tem'as pri preskau\u0306 filozofi'a noci'o \u201ekio est'as famili'o\u201d? Ebl'e cit'o tio'n iom klar'ig'os:"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Tom'as dir'as en konversaci'o telefon'a kun Marin'a, ke li ne pov'as vort'ig'i, kio ver'e mank'as"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Marin'a pri'pens'as li'a'j'n vort'o'j'n dum kelk'a temp'o."}, {"text_idx": "#000063", "text": "\u201eNe, tut'e ne. Sed c\u0302io s\u0302ajn'as iel split'a, dis'a. Ebl'e c\u0302ar mi mem est'as tia. Mi'a viv'o\nkonsist'as el hermet'a'j c\u0302el'o'j. Nun mi est'as kun vi, sed mi ne pov'os dir'i tio'n al Cecili'a\nsen vund'i s\u0302i'n. La labor'o est'as apart'a, tie mi est'as ali'a person'o, la scienc'a Tom'as.\nMi ne hav'as famili'o'n, krom onkl'o Arn'e, sed ankau\u0306 mi'a'j memor'o'j, mi'a pas'int'ec'o est'as\nkvazau\u0306 apart'a c\u0302el'o sen koher'o kun la nun'o. C\u0302u tio son'as frenez'e?\u201d"}, {"text_idx": "#000065", "text": "La hom'o'j est'as tiel viv'e pri'skrib'it'a'j, ke oni kvazau\u0306 kred'as ver'e kon'i ili'n tut'e person'e.\nLa infan'o'j \u2013 fru'e en la libr'o \u2013 kondut'as kiel ver'a'j infan'o'j, kiu'j'n sur'strat'e au\u0306 hejm'e tuj oni re'kon'us. La mez'lern'ej'an'o'j'n\nmi ankorau\u0306 j\u0302us'e c\u0302iu'tag'e spekt'is en ni'a'j klas'o'j. \u2013 Vek'as cert'a'n nostalgi'o'n ec\u0302 ..."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Sed unu afer'o'n mi bedau\u0306r'as: la sved'a instru-sistem'o ne ident'as je la nederlanda, do\nkelk'a'j'n afer'o'j'n mi ne ver'e kompren'as. Mi'a'opini'e est'us tre bon'ven'a iu klar'ig'a pied'not'o\ntiu'rilat'e. Kiel imag'i, kio est'as \u201esoci'a branc\u0302'o de gimnazi'o\u201d? kaj kio est'as la 9a klas'o? \u2013 de kie oni kalkul'u tio'n, c\u0302u de la 4-jar'ig\u0302'o de la lern'ant'o'j au\u0306 c\u0302u ek'de ali'a ag\u0302'o?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Sed nu, nur grumbl'ul'o tio'n menci'u. En'tut'e tem'as pri tre rekomend'ind'a roman'o en bon'eg'a\nmatur'a lingv'aj\u0302'o, kiel de Sten Johansson oni kompren'ebl'e dev'us / pov'us atend'i."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La islanda: rev'o de ne plu jun'a lern'em'ul'o"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Akureyri est'as bel'a, bon'ven'ig'a kaj ver'e c\u0302arm'a urb'et'o, kaj ni pov'as varm'e rekomend'i\nla simpati'a'n stab'an'ar'o'n de la tie'a turism'a entrepren'o\nSag'a. En oktobr'o, kiam ni est'is tie, la veter'o tut'e ne est'is mal'varm'a kaj la plant'o'j (alp'a'j\nedelvejs'o'j kaj moder-klimat'a'j trikoloret'o'j kun'e!) bunt'e flor'is sub mal'dens'a polv'aj\u0302'o\nde neg\u0302'o en la mal'grand'a botanik'a g\u0302arden'o, unu el la al'log'aj\u0302'o'j de la urb'o. (Ali'a vid'ind'aj\u0302'o\nest'as la apud'a arb'ar'o, unu el la mal'mult'a'j en Islando.)"}, {"text_idx": "#000072", "text": "En Rejkjavik'o ni renkont'is norveg'a'n esperant'ist'o'n, kiu plend'is, ke island'an'o'j konstant'e\nrespond'as angl'e, kiam li al'parol'as ili'n en la nov'a norveg'a, kiu est'as spec'o de simpl'ig'it'a\nislanda. Simil'a est'is mi'a sen'kurag\u0302'ig'a spert'o en Skandinavi'o kaj en Nederlando. Mi\noft'e demand'as mi'n, c\u0302u tiu'j land'o'j, kie lau\u0306's\u0302ajn'e preskau\u0306 c\u0302iu'j parol'as la angl'a'n, ne\nfin'fin'e perd'os si'a'j'n naci'a'j'n idiom'o'j'n. C\u0302ie en la mond'o minac'as la sen'kolor'a, mal'bunt'a"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Ebl'e mi dev'us klar'ig'i, ke ni est'as skot'de'ven'a'j kaj kutim'e parol'as la skot-gael'a'n (oft'e\nkun'e kun Esperant'o) en ni'a hejm'o kaj en'e de ni'a famili'o. La gael'a (c\u0302u skot'a, c\u0302u irlanda)\ntut'e ne simil'as la island'an, sed en Skot'land'o la gael'a est'is iom influ'it'a de g\u0302i. La\ngael'a aparten'as al la kelt'a lingv'a famili'o, dum la islanda est'as an'o de la nord-g\u0302erman'a,\nkaj specif'e de la skandinav'a sub'famili'o."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La rilat'o'j inter la skandinav'o'j kaj la gael'o'j est'is dau\u0306r'a'j kaj intim'a'j. Inter la 8a\nkaj la 15a jar'cent'o'j, la viking'o'j iom post iom okup'is la nord'a'j'n kaj okcident'a'j'n insul'o'j'n\nde Skot'land'o, kaj al'don'e part'o'n de la nord-orient'a c\u0302ef'land'o. Kiam norveg'o'j ating'is\nIslandon en la 9a jar'cent'o, ili jam renkont'is gael'a'j'n monah\u0302'o'j'n, kiu'j ven'is al la insul'o\nproksim'um'e en la jar'o 800. Do, la unu'a lingv'o parol'at'a en Islando est'is la gael'a,"}, {"text_idx": "#000076", "text": "La log\u0302'ant'o'j de la nord'a'j insul'o'j (S\u0302etlandaj kaj Orkadaj) dum jar'cent'o'j re'ten'is si'a'n\nskandinav'a'n dialekt'o'n, sed la viking'o'j en la okcident'a'j Hebridoj perd'is g\u0302i'n kaj adopt'is\nla gael'a'n. Sekv'e, ni konstat'as la strang'a'n fakt'o'n, ke, dum la lingv'o de la hebrid'an'o'j\nest'as la gael'a, preskau\u0306 c\u0302iu'j el la tie'a'j lok'nom'o'j est'as skandinav'a'j, kvankam en gaeligita\nform'o. Sur la skot'land'a c\u0302ef'land'o, tamen, la pli'mult'o de la lok'nom'o'j est'as pur'e gael'a'j.\nEc\u0302 en la sud-orient'a part'o apud la land'lim'o kun Angli'o gael'a'j lok'nom'o'j ne for'est'as.\n(Ekzempl'e la last'a skot'a urb'o antau\u0306 la land'lim'o hav'as la klar'e gael'a'n nom'o'n Dunbar.)"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Se oni kompar'as sam'a'j'n tekst'o'j'n en la islanda kaj la modern'a norveg'a, est'as mir'ind'e,\nkiom simil'a'j est'as la du idiom'o'j. La norveg'a aspekt'as tre simpl'ig'it'a kaj pli konciz'a,\nsed evident'e sam'de'ven'a, dum c\u0302iu vort'o en la islandaj fraz'o'j dev'as est'i analiz'it'a,\nkiel tiam, kiam oni stud'as la klasik'a'n latin'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Se mi est'us pli jun'a, mi s\u0302at'us part'o'pren'i kurs'o'j'n por ekster'land'an'o'j pri la islanda\nlingv'o, kiu'j okaz'as en divers'a'j universitat'a'j centr'o'j en la land'o, sed mi ne plu est'as\ntia. Kaj vojag\u0302'i per aviad'il'o hodiau\u0306 ne est'as agrabl'a spert'o. Do mi rest'os hejm'e kaj\nparol'os ni'a'n pra'patr'a'n lingv'o'n. Au\u0306 Esperant'o'n!"}, {"text_idx": "#000082", "text": "... pri la koncept'o kaj fakt'ar'o \u201escienc'o\u201d montr'ig\u0302'as en la titol'o \u201eScienc'o kaj religi'o kun'flu'u, ne kverel'u\u201d de la artikol'o de Garci\u0301a Fum'er'o (MONATO 2014/4, p. 23-24). Efektiv'e, scienc'o absolut'e indiferent'as pri c\u0302ia esplor'voj'o fremd'a\nal tiu de scienc'o mem kaj absolut'e fajf'as pri ia ali'voj'e fiks'it'a cel'o au\u0306 rezult'o.\nJa tre pov'as okaz'i, ke religi'o kverel'as kun religi'o, scienc'o kun scienc'o, ec\u0302 religi'o\nkun scienc'o. Sed se scienc'o kverel'as kun religi'o, jen g\u0302i c\u0302es'as est'i scienc'o."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Jen libr'o pri Rusio, verk'it'a de profesi'a (kaj premi'it'a) j\u0302urnal'ist'o, kiu iam raport'ad'is\nel Moskvo por finn'a gazet'o. Krom en Esperant'o,\nHom'o'j de Putin aper'is ankau\u0306 en la finn'a kaj la sved'a."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La au\u0306tor'o, Kalle Kniivila\u0308, fam'as en Esperant'uj'o kiel redakt'int'o de\nTEJO Tut'mond'e kaj unu el la fond'int'o'j kaj redakt'ant'o'j de\nLiber'a Foli'o. Li est'is ankau\u0306 estr'ar'an'o de UEA pri inform'ad'o, kaj li uz'is si'a'j'n esperant'a'j'n kontakt'o'j'n\nen la kre'ad'o de c\u0302i tiu libr'o, c\u0302ar rus'a'j esperant'ist'o'j help'is li'n dum li'a'j vojag\u0302'o'j\nen Rusio trov'i tau\u0306g'a'j'n hom'o'j'n por intervju'i: perfekt'a ekzempl'o de real'a aplik'ad'o de\nEsperant'o, c\u0302ar la produkt'o el tiu inter'naci'a kun'labor'o util'as kaj por esperant'ist'o'j"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La libr'o hav'as la traf'a'n sub'titol'o'n \u201eLa silent'a pli'mult'o de Rusio\u201d, c\u0302ar g\u0302i tem'as pri ordinar'a'j rus'o'j, kiu'j ne manifestaci'as sur'strat'e, ne est'as intervju'at'a'j\nde ekster'land'a'j j\u0302urnal'ist'o'j (escept'e kiam Kalle ili'n vizit'as), sed ripet'e voc\u0302'don'as\npor Vladimir Putin, konfid'ant'e al tiu la reg'ad'o'n de Rusio dum 15 jar'o'j. Kial ili tio'n"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Respond'o'j'n al tiu demand'o ni ricev'as per la propr'a'j vort'o'j de elekt'it'a'j membr'o'j el\ntiu silent'a pli'mult'o, provizor'e mal'silent'ig'it'a'j de Kalle, c\u0302ar la libr'o en'hav'as mult'a'j'n\ncit'aj\u0302'o'j'n el intervju'o'j kun ili, sed ankau\u0306 per la klar'ig'o'j de Kalle, kiu c\u0302erp'as el\nsi'a'j propr'a'j spert'o'j kaj el plur'a'j pez'a'j libr'o'j pri la last'a'temp'a histori'o de Rusio."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tem'as, inter'ali'e, pri diven'ebl'a'j faktor'o'j: la hom'o'j g\u0302u'as relativ'a'n prosper'o'n sub Putin,\nkaj ili ankorau\u0306 gard'as mal'agrabl'a'j'n memor'o'j'n pri la krim'a h\u0302aos'o, kiu antau\u0306'is li'n.\nTamen la ekonomi'o de Rusio preskau\u0306 tut'e de'pend'as de la eksport'ad'o de gas'o kaj naft'o,\nkies inter'naci'a'n prez'o'n Putin ne pov'as reg'i, do la est'ont'ec'o est'as mal'cert'a, special'e\nc\u0302e la last'a'temp'a ekspluat'ad'o de skist'o'gas'o. Relativ'e nov'a evolu'o est'as, ke Putin de\nc\u0302irkau\u0306 2012 pli-mal'pli turn'is la dors'o'n al la eduk'it'a elit'o de Moskvo, kompren'int'e,\nke li'a'j plej fidel'a'j sub'ten'ant'o'j trov'ig\u0302'as en la ekonomi'e post'rest'int'a'j region'o'j ekster"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Ne esper'u trov'i en la libr'o de Kalle Kniivila\u0308 g\u0302is'fund'a'n analiz'o'n, kaj cert'e ne atend'u\nde li solv'o'propon'o'j'n. Li est'as j\u0302urnal'ist'o kaj verk'as j\u0302urnal'ist'e, cit'ant'e hom'o'j'n, per'ant'e\nsi'a'j'n impres'o'j'n (inter'ali'e pri si'a vizit'o al Moskvo en 1991, long'e antau\u0306 ol Putin\nek'reg'is). Sed li far'as tio'n tre bon'e, kaj la libr'o est'as tre leg'ind'a, ankau\u0306 kiel ekzempl'o\nde mal'oft'a g\u0302enr'o en Esperant'o: ne'fikci'a libr'o pri aktual'a tem'o."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Mi ricev'is la libr'o'n por recenz'o kaj paper'e kaj kiel bit'libr'o'n. Mi konsult'is ambau\u0306,\nsed komenc'is per tra'leg'o de la bit'libr'o. C\u0302ar la libr'o hav'as nek bild'o'j'n nek grafik'aj\u0302'o'j'n,\nkaj ne est'as komplik'a'j kruc'referenc'o'j, g\u0302i est'as tre oportun'e konsum'ebl'a kiel bit'libr'o."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Pri la sam'a verk'o est'is publik'ig'it'a recenz'o de Nikolao Gudskov:\nRigard'o al la intern'a Rusio de'ekster'e en MONATO 2015/01, p. 25."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Turist'o'j g\u0302u'os pli da komfort'o kaj pli mal'long'a'j'n vetur'dau\u0306r'o'j'n en Au\u0306strio. Ek'de decembr'o\n2014 preskau\u0306 plen'e funkci'os la nov'a viena c\u0302ef'staci'dom'o. De tiam vetur'os trajn'o'j el\ndivers'a'j au\u0306str'a'j urb'o'j rekt'e al la c\u0302ef'staci'dom'o kaj de g\u0302i al la viena flug'haven'o.\nEn kelk'a'j staci'dom'o'j ebl'os ac\u0302et'i kombin'it'a'j'n bilet'o'j'n por trajn'vetur'o kaj flug'o."}, {"text_idx": "#000093", "text": "En juni'o Christian Ker'n [kristian ker'n], g\u0302eneral'a direktor'o de la Au\u0306str'a'j Fer'voj'o'j\n(O\u0308BB), kaj Peer Albrecht [per albreh\u0302t], c\u0302ef'o de la flug'kompani'o Au\u0306str'a'j Aer'lini'o'j\n(AUA), parol'is pri la nov'a kun'labor'o kaj montr'is model'o'j'n de modern'a'j trajn'o'j kaj"}, {"text_idx": "#000094", "text": "La nov'a c\u0302ef'staci'dom'o ne est'as fin'halt'ej'o kiel la iam'a'j jam mal'konstru'it'a'j sud'a kaj\norient'a staci'dom'o'j. Nun la en'vetur'ant'a'j trajn'o'j halt'as kaj dau\u0306r'ig'as la vetur'o'n. Do\nnun la trajn'o'j vetur'as jen'e: lok'o A \u2013 c\u0302ef'staci'dom'o \u2013 lok'o B. Tial oni oft'e s\u0302par'as s\u0302ang\u0302'o'n de trajn'o."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La tegment'o de la viena c\u0302ef'staci'dom'o est'as impon'a: La 14 romb'o'j \u2013 kun en'tut'e 31 000 m\n2 \u2013 est'as el 7000 tun'o'j da s\u0302tal'o; tio est'as du tri'on'o'j de la s\u0302tal'o, kiu'n oni bezon'is\npor konstru'i la pariz'an Ejfel'tur'o'n. Ankau\u0306 la du'trak'a lini'o de la viena c\u0302ef'staci'dom'o\nal la flug'haven'o est'as part'e nov'a. Por g\u0302i oni dev'is inter'ali'e konstru'i 200 metr'o'j'n\nlong'a'n pont'o'n super la centr'a au\u0306str'a rang\u0302adstacio Kledering [kle\u0301dering]. Por tiu pont'o\noni bezon'is 2300 tun'o'j'n da s\u0302tal'o."}, {"text_idx": "#000096", "text": "El'tond'aj\u0302'o el la last'a raport'o pri la planed'o Ikaro"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Tamen, la ikar'an'o'j est'as nek mar'log\u0302'ant'o'j, nek amfibi'a'j. Pli'e, ili aspekt'as iom pli\nfortik'a'j ol tiu'j log\u0302'ant'o'j de la mar'a'j profund'ej'o'j, malgrau\u0306 la fakt'o, ke mal'kiel la\nhom'a fizik'o, ili'a'j korp'o'j aspekt'as tiom gracil'a'j, ke oni hav'is la impres'o'n, ke la\nplej mal'fort'a vent'o for'blov'us ili'n. Ili memor'ig'as ni'n pri ter'a'j plant'o'j au\u0306 delikat'a'j\narb'o'j, kiel ni'a tremol'o au\u0306 la flor'ant'a sambuk'o."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Kelk'a'j el ni'a team'o trov'as ili'n bel'a'j, sed por kelk'a'j ili s\u0302ajn'as strang'e tim'ig'a'j pro\nsi'a ali'mond'a aspekt'o. Tamen, ni hav'as neniu'n motiv'o'n por supoz'i, ke li est'as mal'amik'a'j\nau\u0306 dang\u0302er'a'j. Tut'e kontrau\u0306'e, g\u0302is nun ili montr'is neniu'n sign'o'n de mal'amik'ec'o, kvankam\nili ne far'is al ni bon'ven'ig'a'j'n gest'o'j'n kaj propon'is al ni neniu'n help'o'n."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Ni'a plej grand'a problem'o est'is la mal'facil'aj\u0302'o iel komunik'i kun ili. Felic\u0302'e, ni'a kun'ul'o,\nla filolog'o Neuwirth, kiu jam pas'ig'is pli ol jar'o'n inter la ikar'an'o'j, trov'is provizor'a'n\nsolv'o'n. Li decid'is, ke ili'a lingv'o est'as tut'e ne'lern'ebl'a por ter'an'o'j. (Post'e, ni klar'ig'os,\nkial.) Do li hav'is la au\u0306dac'a'n ide'o'n instru'i al unu apart'e kapabl'a ikara individu'o\nIl'o'n, la inter'naci'a'n lingv'o'n, kiu'n ni uz'as inter ni'a plur'lingv'a s\u0302ip'an'ar'o. La planed'an'o,\nkiu'n li elekt'is por tio, est'as (lau\u0306 ni'a ter'a termin'ar'o) iu fak'ul'o pri lingv'ist'ik'o,\nkiu'n ni nom'u U, pro la fakt'o ke li'a ver'a nom'o est'as ne'prononc'ebl'a."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Ni menci'is, ke la ikara lingv'o est'as ne'lern'ebl'a. La kial'o font'as el la histori'o de\nla planed'o. Antau\u0306 long'e (kiom long'e ni ne konstat'is), c\u0302iu grup'o kaj naci'o parol'is si'a'n propr'a'n, kaj tut'e apart'a'n\nlingv'o'n. En'tut'e tem'is pri pli ol dek tri idiom'o'j, c\u0302iu'j aparten'ant'a'j al mal'sam'a'j lingv'a'j\nfamili'o'j. Por unu'ig'i la planed'an'o'j'n oni decid'is kre'i unu'nur'a'n lingv'o'n konsist'ant'a'n\nel la tut'a gam'o da idiom'o'j, inkluziv'ig'ant'e la gramatik'o'n, vort'ar'o'n kaj sintaks'o'n de\nc\u0302iu'j el la original'a'j etn'a'j lingv'o'j. Ni ter'an'o'j neniam pov'us en'kap'ig'i tiel kompleks'a'n"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Ni ne sukces'is mal'kovr'i, c\u0302u la log\u0302'ant'o'j de c\u0302i tiu planed'o dev'as dorm'i, au\u0306 kapabl'as\nsong\u0302'i, kvankam ili kelk'foj'e ripoz'as en si'a'j kavern'o'j. La pli'mult'o'n de la temp'o ili\npas'ig'as kolekt'ant'e la fal'int'a'j'n frukt'o'j'n kaj la kresk'aj\u0302'o'j'n fal'ig'it'a'j'n de vent'o'j kaj"}, {"text_idx": "#000109", "text": "La ikar'an'o'j ne hav'as religi'o'n, kaj tiu koncept'o est'as al ili tut'e fremd'a. Mal'kiel\nkelk'a'j ter'an'a'j religi'ul'o'j, ili ne tim'as la mort'o'n, kaj kiam iu el ili for'pas'as, neni'u\nfunebr'as. Lau\u0306 ni'a pens'manier'o, ili'a viv'o s\u0302ajn'as pac'a kaj trankvil'a, sed monoton'a kaj\nted'a. Ili neniam spert'as ekstaz'o'n, ekscit'o'n au\u0306 stimul'o'n (ebl'e part'e pro tio, ke ili\nest'as sen'seks'a'j). Tamen, pov'as est'i, ke la mal'est'o de per'fort'o, agres'o au\u0306 intenc'a\ndetru'o de la medi'o iom kompens'as tiu'n mank'o'n."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Kiam ven'is la temp'o de ni'a re'ven'o al ni'a hejm'a planed'o, ni kun'ig\u0302'is kun grup'o da ikar'an'o'j\napud ni'a kosm'o's\u0302ip'o. Nom'e de ni'a team'o kaj per'e de la interpret'ist'o U, Neuwirth adiau\u0306'is\nla planed'an'o'j'n, dezir'ant'e al ili \u2013 kaj precip'e al U, c\u0302e kiu li tiom long'e viv'is kaj\nkun'labor'is - \u201eC\u0302io'n bon'a'n!\u201d La re'ag'o de U surpriz'is ni'n. Li simpl'e dir'is \u201eIr'u!\u201d, kaj tuj for'las'is la lanc\u0302'ej'o'n. Ni post'e rimark'ig'is al Neuwirth, ke la mal'varm'a si'n'ten'o\nde li'a ikara amik'o s\u0302ajn'as strang'a. \u201eTut'e ne\u201d, respond'is Neuwirth. \u201eLa ikar'an'o'j ne hav'as amik'o'j'n. Ili re'kon'as nek amik'o'j'n, nek mal'amik'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000112", "text": "Rigard'o al la intern'a Rusio de'ekster'e"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Du'e, sekv'ant'e Gajdar-on, ni'a au\u0306tor'o far'as la du'a'n princip'a'n erar'o'n, sen kiu neni'o\nen la nun'a Rusio bon'e kompren'ebl'as. Ja ne est'as, kiel li asert'as, iu \u201ekonspir'teori'o\u201d pri tio, ke Sovetio ruin'ig\u0302'is pro uson'a influ'o: ekzist'is real'a milit'o (bon'e, ke nur\nmal'varm'a!), kiu'n Sovetio tut'e klar'e mal'gajn'is. Kaj en la post'soveti'a Rusio en la komun'a\nkonsci'o grav'eg'a'n rol'o'n lud'as la soci'a psikologi'o de mal'venk'int'a popol'o. Tio'n nepr'e\nneces'is konsider'i ankau\u0306 analiz'ant'e la relativ'e grand'a'n sub'ten'o'n al Putin."}, {"text_idx": "#000118", "text": "C\u0302iu'okaz'e, la libr'o est'as eg'e interes'a, kaj unu'a'vic'e rekomend'ind'as por leg'ad'o al esperant'ist'o'j\nel Rusio \u2013 por ili plej grav'e est'as, kiel ili'a kutim'a viv'o aspekt'as de'ekster'e. Almenau\u0306 la fraz'o\n\u201eMoskvo est'as urb'o de kontrast'o'j\u201d, per kiu Kalle Kniivila\u0308 komenc'as la c\u0302apitr'o'n pri Moskvo, valor'as mult'o'n ...\n(Not'o: fam'eg'a fraz'o el popular'a sovetia komedi'o, kiu parodi'is la komenc'o'n de j\u0302urnal'ism'a'j\nklis\u0302'a'j raport'o'j pri kiu ajn ekster'soveti'a urb'o.)\nAnkau\u0306 ali'land'a'j hom'o'j, kiu'j interes'ig\u0302'as pri la land'o, ek'sci'os mult'a'j'n viv'a'j'n detal'o'j'n,\nkiu'j'n oni kutim'e neglekt'as, sed kiu'j konsist'ig'as real'ec'a'n bild'o'n de normal'a ekzist'ad'o"}, {"text_idx": "#000126", "text": "Sybilia est'as sekur'a kaj tut'e sen'a je risk'o'j, ne nur c\u0302ar g\u0302i baz'ig\u0302'as sur inter'naci'a'j scienc'a'j\ngvid'lini'o'j, sed ankau\u0306 c\u0302ar g\u0302i parad'as per long'a test'ad'o."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Sybilia aper'is en Italio, sed jam dis'vast'ig\u0302'as tra la tut'a mond'o. C\u0302i tiu aplik'o hav'ebl'as,\npor la moment'o, en du lingv'o'j: la ital'a kaj la angl'a. Kun la help'o de iu volont'ul'a\nleg'ant'o, ne est'us utopi'e pri'pens'i est'ont'e ankau\u0306 esperant'lingv'a'n versi'o'n!"}, {"text_idx": "#000131", "text": "La leg'ad'o de libr'o'j en paper'a versi'o, anstatau\u0306 en elektron'ik'a, help'as la leg'ant'o'j'n\nen'ir'i pli bon'e en ili'a'j'n intrig'o'j'n. Jen la konklud'o de fres\u0302'a c\u0302i-rilat'a esplor'ad'o far'e\nde la norveg'a universitat'o de Stavanger."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Pli specif'e, person'o'j, kiu'j uz'as tabul'komput'il'o'j'n kaj ali'a'j'n elektron'ik'a'j'n il'o'j'n,\nem'as memor'i mal'pli bon'e la kronologi'a'n ord'o'n de la pri'skrib'it'a'j fakt'o'j: tio'n konvink'it'e"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Hav'ant'e en'man'e paper-versi'o'j'n de libr'o'j, oni ja percept'as la pli'ig\u0302'o'n de la pag\u0302-nombr'o\nunu'flank'e kaj g\u0302i'a'n paralel'a'n mal'pli'ig\u0302'o'n ali'flank'e: c\u0302i tiu \u201etrans'vers\u0302'o\u201d, kiu'n oni ne konkret'e konstat'as c\u0302e cifer'ec'a'j el'don'o'j, help'as la lau\u0306'grad'a'n kaj g\u0302ust'a'n\nen'memor'ig'o'n de la intrig'o (ali'okaz'e, lau\u0306's\u0302ajn'e, nur part'e en'cerb'ig'ebl'a)."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Slovaki'o hav'as 1626 registr'it'a'j'n mineral'a'j'n termo'font'o'j'n. La fam'o ven'as de kvin kurac'font'o'j,\nel kiu'j s\u0302pruc'ig\u0302'as kurac'akv'o kun temperatur'o de 37,7-40,0\noC. La plej varm'a font'o hav'as temperatur'o'n de 94\noC. Pli'a kurac'a produkt'o est'as la sulfur'a mineral's\u0302lim'o uz'at'a por tut'korp'a volv'ig\u0302'o.\nEn la ban'lok'o'j oni kurac'as mal'san'o'j'n de la mov'a aparat'o, stat'o'j'n post operaci'o'j kaj\nlez'o'j, kronik'a'n reu\u0306mat'ism'o'n, civiliz'a'j'n kaj profesi'a'j'n mal'san'o'j'n, sed ankau\u0306 ginekologi'a'j'n\nkaj hau\u0306t'a'j'n mal'san'o'j'n inkluziv'e de psoriaz'o."}, {"text_idx": "#000137", "text": "La font'o'j'n kon'is ne nur g\u0302erman'a'j trib'o'j de kvadoj kaj markomanoj, sed ankau\u0306 romiaj\nlegi'o'j. La unu'a skrib'a menci'o pri kurac'font'o'j de'ven'as de 1247. Ili'a'j'n san'ig'a'j'n efik'o'j'n\npri'skrib'is kurac'ist'o Georg Wernher en 1551 en la latin'lingv'a libr'o\nAdmir'ind'a'j akv'o'j de la hungar'a reg\u0302'land'o (latin'e:\nHypomnematio de admir'and'is Hungari\u00e6 aquis)."}, {"text_idx": "#000138", "text": "La ban'kurac'ad'o en Slovaki'o hav'as ric\u0302'a'n tradici'o'n. Unu el la plej mal'nov'a'j kaj mult'e\nvizit'at'a'j ban'lok'o'j est'as Trenc\u030cianske Teplice [trenc\u0302ianske teplice] (c\u0302irkau\u0306 150 km\nnord'e de la slovak'a c\u0302ef'urb'o Bratislav'o). G\u0302i situ'as je alt'ec'o de 272 m super la mar'nivel'o\nen la pitoresk'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o de mont'ar'a masiv'o Stra\u0301z\u030covske\u0301 [straj\u0302ovske]."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Tiu modern'a ban'urb'et'o kun pli ol 1000 lit'o'j propon'as tut'jar'e kompleks'a'n kurac'ad'o'n\nal preskau\u0306 20 000 mal'san'ul'o'j el Slovaki'o kaj ekster'land'o, c\u0302ef'e el C\u0302eh\u0302i'o, Au\u0306strio,\nGermanio, Hungari'o kaj Rusio. En Trenc\u030cianske Teplice est'as vari'a kurac'program'o por\nindividu'o'j, grup'o'j kaj famili'o'j. La ban'lok'o est'as ideal'a el'ir'punkt'o por ekskurs'o'j"}, {"text_idx": "#000140", "text": "Lau\u0306 legend'o la kurac'font'o'j'n mal'kovr'is lam'a s\u0302af'pas\u0302t'ist'o, kiam li serc\u0302'is perd'it'a'n s\u0302af'id'o'n.\nAnstatau\u0306 s\u0302af'id'o li trov'is mal'grand'a'n lag'et'o'n kun varm'a akv'o, kiu el'ig'is fort'a'n sulfur'odor'o'n.\nLi ban'is si'n en la lag'et'o kaj san'ig\u0302'is. Tiu'n epizod'o'n prezent'as hodiau\u0306 ankau\u0306 la blazon'o\nde la urb'et'o Trenc\u030cianske Teplice, sur kiu est'as s\u0302apas\u0302tisto, s\u0302af'id'o kaj kurac'font'o."}, {"text_idx": "#000141", "text": "La plej grand'a'n merit'o'n en la evolu'o de la ban'lok'o hav'as famili'o Ile\u0301sha\u0301zy [iles\u0302hazi],\nkiu konstru'ig'is ban'ej'o'j'n en la 16a jar'cent'o. En 1835 la ban'lok'o'n ac\u0302et'is grek'a au\u0306str'o-hungar'a\nbien'ul'o, magnat'o kaj diplomat'o Georgios Sin'as, kiu re'konstru'is kaj modern'ig'is g\u0302i'n.\nLi'a fil'o S\u030cimon [s\u0302im'o'n] konstru'ig'is nov'a'j'n hotel'o'j'n kaj pli'larg\u0302'ig'is la angl'a'n park'o'n.\nKaj li'a fil'in'o Ifige\u0301nia konstru'ig'is la turk'a'n ban'dom'o'n\nHammam (esperant'e: publik'a ban'ej'o) en mau\u0306r'a stil'o."}, {"text_idx": "#000142", "text": "En la ban'lok'o okaz'as kultur'a'j aktiv'aj\u0302'o'j, inter kiu'j plej popular'a est'as la film'festival'o\nArt film, kiu ek'de 1993 okaz'as c\u0302iu'jar'e en la du'a du'on'o de juni'o. La film'o, kiu venk'as en la\nkonkurs'o, gajn'as la Or'a'n S\u0302los'il'o'n, kaj la aktor(in)o, ricev'int'a la c\u0302ef'premi'o'n, post'las'as\nsign'o'n de si'a man'kav'o sur la\nPont'o de la glor'o antau\u0306 hotel'o \u201eFlor'a\u201d. G\u0302is nun si'a'j'n sign'o'j'n post'las'is stel'o'j de la kinematografi'o Franc'o Ner'o, Gina Lol'lob'rigid'a,\nGeraldine Chaplin, Sophia Loren, Ornella Mut'i kaj ali'a'j."}, {"text_idx": "#000144", "text": "En iu'j land'o'j oni lau\u0306'leg\u0302'e mal'permes'as tiu'j'n ag'o'j'n sever'e. En ali'a'j s\u0302ajn'e oni kompat'em'e\npermes'as, ke sufer'ant'o'j (c\u0302u konsci'e, c\u0302u ne'konsci'e) ricev'u mort'o'n sen'dolor'a'n, asist'e\nde medicin'ist'o'j. En Svis'land'o la leg\u0302'o'j ne klar'e star'ig'as regul'o'j'n tiu'rilat'e, kaj ekzist'as\nstruktur'o'j (jam mal'kovr'at'a'j ankau\u0306 de fremd'ul'o'j), kie ebl'as prezent'i pet'o'n pri help'ad'o"}, {"text_idx": "#000145", "text": "En Uson'o grand'a pli'mult'o de la kurac'ist'o'j rifuz'as favor'i ies mort'o'n, inkluziv'e de\nla okaz'o'j pri eu\u0306tanazi'o, pro motiv'o'j de konscienc'o."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Statistik'o'j last'a'temp'e publik'ig'it'a'j de la revu'o\nJournal of Medical Ethics klar'e montr'as, ke en la last'a'j jar'o'j la tiel nom'at'a \u201emort'o'turism'o\u201d du'obl'ig\u0302'is en Svis'land'o, precip'e en la kanton'o Zurik'o. Ali'vort'e, pli kaj pli da hom'o'j\nvetur'as al tiu centr'eu\u0306rop'a land'o kun la unu'sol'a cel'o fin'i ind'a'manier'e la propr'a'n viv'o'n.\nInter 2008 kaj 2012 pli ol 600 ekster'land'an'o'j ating'is tial Svis'land'o'n. Ili'a ag\u0302'o vari'is"}, {"text_idx": "#000148", "text": "La en'tomb'ig'o est'is long'a kaj pro tio iom'et'e lac'ig'a. La pastr'o parol'is long'e, konstant'e\nli ripet'is si'n mem. Kvazau\u0306 li ne pov'us trov'i la fin'o'n de si'a predik'o. C\u0302iu'j ek'spir'is,\nau\u0306d'ant'e la de'long'e atend'at'a'n \u201eam'e'n\u201d. Ec\u0302 la vidv'in'o jam ne plu hav'is larm'o'j'n, nur konstant'e s\u0302i vis\u0302'is si'a'j'n okul'o'j'n per\nblank'a naz'tuk'o kun nigr'a rand'o."}, {"text_idx": "#000149", "text": "La pos\u0302t'ist'a h\u0302or'o kant'is la kutim'a'n kant'o'n, kaj fin'e ek'ir'is la grand'a hom'grup'o supr'e'n,\nal la tomb'o de la mal'jun'a pos\u0302t'ist'o, kiu trov'ig\u0302'is g\u0302ust'e sur la pint'o de la mont'a tomb'ej'o."}, {"text_idx": "#000150", "text": "La supr'e'n'ir'ad'o est'is eg'e mal'rapid'a, c\u0302ar mult'a'j mal'jun'ul'o'j al'ven'is por akompan'i la\nlast'a'n foj'o'n la mal'jun'a'n pos\u0302t'ist'o'n. Pro tiu mal'rapid'ec'o c\u0302iu'j hav'is sufic\u0302'a'n temp'o'n\nal'rigard'i la tomb'o'j'n preter'pasat'a'j'n kaj kontrol'i, c\u0302u est'as iu ne'pri'zorg'at'a tomb'o sen\nflor'o'j. Tuj ek'is klac\u0302'o, kiam oni trov'is simil'a'n tomb'o'n! C\u0302iu'j hav'is mal'bon'a'n opini'o'n\npri vidv'in'o ne'pri'zorg'ant'a la edz'a'n tomb'o'n: tio signif'as, au\u0306 ke s\u0302i forges'is la mort'int'a'n\nedz'o'n, au\u0306 hav'as nov'a'n am'ant'o'n, au\u0306 tro pigr'as. Sam'e mal'bon'e oni taks'is ankau\u0306 vidv'in'o'j'n,\nkiu'j tro pomp'e ornam'as au\u0306 per tro mult'a'j flor'o'j plen's\u0302ut'as la tomb'o'j'n. Sever'e jug\u0302'as"}, {"text_idx": "#000151", "text": "Ek'pluv'is. Komenc'e nur pluv'et'is, sed g\u0302is la funebr'a vic'o ating'is la mont'o'pint'o'n, ec\u0302\ntiu'j mal'sek'ig\u0302'is, kiu'j hazard'e hav'is ombrel'o'n. Kun la pluv'o ankau\u0306 vent'ac\u0302'o al'blov'is,\nkaj la ombrel'o'j ig\u0302'is sen'util'a'j, la vent'eg'o el's\u0302ir'is ili'n de la man'o'j."}, {"text_idx": "#000152", "text": "La hom'o'j c\u0302irkau\u0306'star'is la tomb'o'n. Nun ankau\u0306 la g\u0302is'hau\u0306t'e mal'sek'ig\u0302'int'a pastr'o ek'kompren'is,\nke ne oportun'as long'a parol'ad'o. Surpriz'e, je c\u0302ies g\u0302oj'o, li galop'rapid'e fin'is la preg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000153", "text": "C\u0302iu'j for'rapid'is, ja la tempest'o ig\u0302'is pli kaj pli ne'el'ten'ebl'a. La vidv'in'o dir'is al\nla tomb'o'fos'ist'o'j, ke ankau\u0306 ili ir'u hejm'e'n; nur post la s\u0302torm'o ili fin'u la en'tomb'ig'o'n."}, {"text_idx": "#000154", "text": "La hom'o'j eg'e mal'facil'e descend'is; la kot'o far'is la krut'a'n dekliv'o'n glit'ig'a. Ili apog'ig\u0302'is\nunu al la ali'a, prov'ant'e si'n help'i reciprok'e. Kiam unu'a hom'o glit'fal'is ter'e'n, tiam\nkomenc'ig\u0302'is la katastrof'o. Tio iel simil'is la situaci'o'n, kiam sur glaci'a au\u0306t'o's\u0302ose'o\nunu au\u0306tomobil'o brems'at'e ek'glit'as kaj kruc'e halt'as mez'e de la voj'o."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Sub bat'ant'a pluv'eg'o kaj furioz'a vent'eg'o la hom'o'j, unu post la ali'a, fal'stern'ig\u0302'is sur\nla s\u0302lim'o'n. Ne nur mal'sek'a'j ili est'is, sed jam tut'e en'kot'ig'it'a'j. Kaj ne nur ili'a'j vest'aj\u0302'o'j!\nKot'a'j est'is c\u0302ies har'o'j, pied'o'j, vizag\u0302'o'j, kaj la man'o'j perd'is c\u0302i'a'n util'o'n: glit'ant'e\nsur akv'o kaj s\u0302lim'o ili ne plu kapabl'is al'kroc\u0302'ig\u0302'i al io ajn. Van'e la hom'o'j prov'is liber'ig\u0302'i\nde tiu situaci'o. Sen'pov'e ili barakt'is kun'prem'ig\u0302'ant'e. Dum'e la aer'o mal'varm'ig\u0302'is kaj\nla hom'grup'o, kiel best'o'j en frost'o, ek'simil'is mal'felic\u0302'a'n brut'amas'o'n."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Ankau\u0306 du infan'o'j, parenc'o'j de la mal'jun'a pos\u0302t'ist'o, c\u0302e'est'is la en'tomb'ig'o'n. Kutim'e la\ninfan'o'j ne part'o'pren'as en'tomb'ig'o'j'n, sed tiu'n tag'o'n ili nepr'e vol'is ven'i. La mal'jun'ul'o\nc\u0302iam don'is al ili bombon'o'n, kiam ili renkont'is li'n sur'strat'e, pro tio ili tre am'is"}, {"text_idx": "#000158", "text": "La rid'o ja simil'as al plor'o. Fakt'e post ne'long'e la vidv'in'o jam ne rid'is, sed plor'is."}, {"text_idx": "#000159", "text": "La event'o c\u0302iz'ig\u0302'is en c\u0302ies mens'o. Ek'de tiam la vilag\u0302'an'o'j c\u0302iam memor'is pri la en'tomb'ig'o\nde la mal'jun'a pos\u0302t'ist'o, kvazau\u0306 tiu tag'o sign'us por ili la komenc'o'n de nov'a era'o. Menci'ant'e\ni'o'n ajn, ili dir'is: \u201eantau\u0306 la en'tomb'ig'o\u201d, au\u0306 \u201epost la en'tomb'ig'o\u201d. Ne'klar'ig'ebl'e la\ninter'rilat'o'j en tiu hom'grup'o tut'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. Ili ig\u0302'is kvazau\u0306 parenc'o'j. Ne plu okaz'is\nkverel'o'j inter ili. Ne'vid'ebl'a faden'o inter'lig'is ili'n. Pli volont'e ili al'parol'is kaj\nhelp'is unu la ali'a'n ol ali'ul'o'j'n, kiu'j ne c\u0302e'est'is la fam'a'n en'tomb'ig'o'n. La pastr'o mem\nsent'is, ke tiu'j hom'o'j de la komun'a en'kot'ig\u0302'o kaj de la korus'a rid'eg'ad'o ig\u0302'is iom'et'e"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Foj'e vizit'is s\u0302i'n la pastr'o. Li au\u0306skult'is, kaj tuj post'e li konsil'is al la mal'jun'ul'in'o,\nke s\u0302i sur'paper'ig'u la bel'a'j'n rakont'o'j'n. La vidv'in'o dir'is, ke s\u0302i ne kapabl'as tio'n far'i.\nTiam la pastr'o pet'is la infan'o'j'n, ke ili trans'skrib'u la au\u0306skult'it'a'j'n fabel'o'j'n. Tiel\nokaz'is. La av'in'o fabel'ad'is, la infan'o'j skrib'ad'is, la pastr'o zorg'e kolekt'is la plej\nbel'a'j'n rakont'o'j'n. Je la fin'o li sekret'e pres'ig'is la tut'a'n kolekt'o'n."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Grand'eg'a est'is c\u0302ies surpriz'o, kiam publik'e aper'is la bel'a fabel'libr'o. La titol'o est'is"}, {"text_idx": "#000163", "text": "La av'in'o ne kred'is al si'a'j okul'o'j, kiam la pastr'o al'port'is al s\u0302i la bel'e bind'it'a'n\nvolum'o'n. La tut'a vilag\u0302'o felic\u0302'is kaj fier'is pro tio, ne forges'ant'e, ke tio'n oni s\u0302uld'as\nal la fam'a en'tomb'ig'o de la mal'jun'a pos\u0302t'ist'o."}, {"text_idx": "#000164", "text": "La fabel'libr'o rapid'e el'c\u0302erp'ig\u0302'is, oni dev'is g\u0302i'n re'el'don'i. Post'e g\u0302i est'is traduk'it'a\nen kelk'dek lingv'o'j'n, kaj en la Inter'naci'a'n, kaj ating'is mond'fam'o'n."}, {"text_idx": "#000165", "text": "La mal'jun'a pos\u0302t'ist'o rid'et'is inter la ang\u0302el'o'j kaj modest'e dank'is ili'a'j'n gratul'vort'o'j'n."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Jen la unu'a el tri artikol'o'j, kiu fokus'ig\u0302'as pri Svis'land'o."}, {"text_idx": "#000167", "text": "En 1291 ekzist'is neni'a intenc'o fond'i s\u0302tat'o'n, sed nur promes'o okaz'e de atak'o pri reciprok'a\nhelp'o inter tri arb'ar'a'j region'o'j c\u0302irkau\u0306 la alp'a pas'ej'o Gotardo. Post'e tiu grup'o kresk'is"}, {"text_idx": "#000168", "text": "Do Svis'land'o kresk'is iom en la sam'a manier'o kiel Eu\u0306rop'a Uni'o en la last'a'j 60 jar'o'j.\nLa last'a modif'o de la s\u0302tat'a'j lim'o'j okaz'is en 1815. La last'a en'land'a milit'o okaz'is"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Tra Eu\u0306rop'o, de Belgi'o g\u0302is Triest'o, kur'as lim'o inter latin'de'ven'a'j kaj g\u0302erman'de'ven'a'j\nkultur'o'j. Ambau\u0306'flank'e de tiu \u201ekurten'o\u201d hom'o'j ali'manier'e re'ag'as al politik'a'j kaj soci'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#000170", "text": "La diferenc'o'j est'as ne nur lingv'a'j sed ankau\u0306 kultur'a'j \u2013 kaj profund'a'j. Svis'land'o kus\u0302'as sur tiu lim'o kaj dev'as c\u0302iu'tag'e mac\u0302'i, glut'i kaj digest'i\ntiu'j'n kultur'a'j'n diferenc'o'j'n. Okaz'as, ke c\u0302e voc\u0302'don'o'j la divers'a'j land'o'part'o'j ali'manier'e"}, {"text_idx": "#000171", "text": "Nord'e de Svis'land'o de G\u0302enevo g\u0302is la zurik'a flug'haven'o etend'ig\u0302'as mont'ar'o kun la nom'o\nJ\u0302uraso. G\u0302i konsist'as el paralel'a'j harmoni'a'j fald'o'j ornam'it'a'j de mult'nombr'a'j abi'o'j."}, {"text_idx": "#000172", "text": "De la mez'o de la land'o g\u0302is la sud'o lau\u0306 horizontal'a lini'o s\u0302pruc'as la Alp'o'j, pint'a'j\nrok'a'j mont'o'j, kiu'j kovr'as 60 % de la surfac'o de la land'o. La plej alt'a svis'a punkt'o\nsitu'as en la Alp'o'j apud Zermatt kaj ating'as alt'ec'o'n de pli ol 4600 m."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Inter tiu'j du bar'il'o'j etend'ig\u0302'as la Mez'a Eben'aj\u0302'o, kiu fakt'e ne mult'e eben'as. Tie situ'as\nla grand'a'j urb'o'j Lausanne [loza\u0301n], Berno, Zurik'o. Svis'land'o dev'as akcept'i gigant'a'n\ntrafik'o'n de nord'o al sud'o kaj invers'e, de Germanio al Italio, c\u0302u au\u0306t'e au\u0306 kamion'e,\nc\u0302u vagon'ar'e. Sub la pas'ej'o Gotardo est'as fin'konstru'at'a nov'a fer'voj'a tunel'o, kiu ek'funkci'os\nen 2016. G\u0302i est'as la plej long'a en la mond'o kun 58 km."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Urb'o'j kaj vilag\u0302'o'j form'as baz'a'n nivel'o'n. Sekv'as kanton'a nivel'o: kanton'o'j est'as s\u0302tat'et'o'j.\nLa konfederaci'a nivel'o kun la feder'a urb'o Berno iom simil'as al Bruselo por Eu\u0306rop'a"}, {"text_idx": "#000175", "text": "Tiu c\u0302i struktur'o dat'ig\u0302'as de 1848. Est'as tendenc'o'j don'i pli da pov'o al Berno, dum ali'a'j\ntendenc'o'j vol'as konserv'i pov'o'n c\u0302e la kanton'o'j por protekt'i la ec'o'j'n de c\u0302iu'j region'o'j.\nEduk'ad'o, ekzempl'e, rest'as grand'part'e en la man'o'j de la kanton'o'j. Tio kau\u0306z'as problem'o'j'n.\nKiam famili'o trans'lok'ig\u0302'as al ali'a kanton'o, la infan'o'j trov'as, ke la stud'program'o ne"}, {"text_idx": "#000176", "text": "Svis'o'j kutim'as voc\u0302'don'i kvar g\u0302is kvin foj'o'j'n jar'e. En kelk'a'j kanton'o'j ne-svis'o'j rajt'as\nvoc\u0302'don'i. En kelk'a'j kanton'o'j ne-svis'o'j rajt'as est'i al'elekt'it'a'j al urb'a'j parlament'o'j."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Svis'land'o est'as mozaik'o lau\u0306 tri mal'sam'a'j kriteri'o'j. La plej kon'at'a kriteri'o est'as\ntiu pri lingv'o'j. Ekzist'as tri lingv'a'j region'o'j: 70 % de la log\u0302'ant'o'j, en Alemanio,\nparol'as unu el la german'de'ven'a'j dialekt'o'j kaj skrib'e uz'as la german'a'n; 20 %, en Romandi'o,\nparol'as la franc'a'n; 10 %, en Tic\u0302in'o, parol'as la ital'a'n."}, {"text_idx": "#000178", "text": "En la plej grand'a kanton'o svis'a, nom'at'a Grizon'o, au\u0306d'ig\u0302'as divers'a'j idiom'o'j nom'at'a'j\n\u201eromanc\u0302'a lingv'o\u201d. Est'as mal'facil'e sav'i tiu'j'n minoritat'a'j'n lingv'o'j'n kaj do la konfederaci'o kaj la kanton'o\nGrizon'o dung'is lingv'ist'o'n kun la task'o kre'i unu'ec'ig'it'a'n plan'lingv'o'n, kies nom'o est'as"}, {"text_idx": "#000179", "text": "Tiu nov'bak'it'a lingv'o est'as nur skrib'a lingv'o. Pli'e, pro la abund'o de ne-svis'a'j log\u0302'ant'o'j\n(23%), au\u0306d'ig\u0302'as en Svis'land'o dek'o'j da ali'a'j lingv'o'j al'ven'int'a'j pro en'migr'ad'o."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Tri'a kriteri'o est'as la ec'o de c\u0302iu kanton'o: c\u0302u urb'a, c\u0302u kamp'ar'an'a. Oni do pov'as kompren'i,\nke Svis'land'o est'as ar'o da inter'plekt'it'a'j region'o'j. Ekzempl'e franc'lingv'a kanton'o pov'as\nsent'i lig'o'n al aleman'a kanton'o, se ambau\u0306 hav'as la sam'a'n religi'o'n."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Grav'as mas\u0302in'industri'a produkt'aj\u0302'o, mikro'teknik'o, kemi'aj\u0302'o'j kaj kurac'il'o'j, horlog\u0302'o'j,\nnutr'aj\u0302'o'j kaj c\u0302okolad'o. Mank'as naft'o kaj diamant'o'j: oni do instru'as al infan'o'j, ke\nla c\u0302ef'a produkt'o est'as bon'e organiz'it'a'j kaj funkci'ant'a'j cerb'o'j. Renom'a'j universitat'o'j\nkaj politeknik'a'j alt'lern'ej'o'j ekzist'as en Lausanne kaj Zurik'o."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Ne la hom'o'j est'as plur'lingv'a'j, sed la land'o est'as plur'lingv'a. Sam'e pri financ'o'j: ne\nla hom'o'j est'as ric\u0302'a'j, sed la land'o est'as ric\u0302'a, pli preciz'e la svis'a'j bank'o'j. Grav'a\nfaktor'o en la bon'fart'o de la svis'a ekonomi'o est'as, ke Svis'land'o tra'viv'is la 20an jar'cent'o'n\nsen milit'o'j. Do en 1945 g\u0302i pov'is tuj ek'labor'i kaj produkt'i, kiam ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j"}, {"text_idx": "#000184", "text": "Help'as ankau\u0306 trankvil'a soci'a etos'o kun inter'parol'ad'o inter dung'ant'o'j kaj dung'at'o'j\nper'e de sindikat'o'j. Pro tio mal'oft'as strik'o'j kaj strat'a'j manifestaci'o'j. Reg'as bon'a\nlabor'etos'o: svis'o'j labor'as semajn'e 42 hor'o'j'n. Pli'a'j t.n. trans'lim'labor'ist'o'j ven'as\nel la najbar'a'j Franci'o, Germanio, Au\u0306strio kaj Italio."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Neocomium est'as la latin'a nom'o de la urb'o Neucha\u0302tel, urb'o kun lag'o kaj 33 000 log\u0302'ant'o'j.\nSitu'ant'a 425 m super la mar'nivel'o g\u0302i pli mal'grand'as ol la pli alt'a urb'o La Chaux-de-Fonds\nen J\u0302uraso (1000 m). Tamen kun la c\u0302irkau\u0306'a'j vilag\u0302'o'j Neucha\u0302tel en'hav'as la c\u0302ef'a'n part'o'n"}, {"text_idx": "#000189", "text": "G\u0302i est'as la c\u0302ef'urb'o de la kanton'o Neucha\u0302tel, kon'at'a oficial'e kiel la Respublik'o kaj\nKanton'o de Neucha\u0302tel. Unu'e franc'a'j famili'o'j, post'e la reg\u0302'o de Prus'uj'o reg'is en la"}, {"text_idx": "#000190", "text": "En la mont'ar'a part'o viv'is c\u0302iam nur liber'a'j hom'o'j, kiu'j fin'fin'e ribel'is kontrau\u0306 la\nekster'land'a jug'o. La kulmin'o est'is la jar'o 1848, kiam eksplod'is revoluci'o kaj for'pel'ig\u0302'is\nla reprezent'ant'o de la prus'a reg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Nun'temp'e c\u0302iam pli alt'e sur la j\u0302urasa dekliv'o super Neucha\u0302tel oni konstru'as nov'a'j'n\nkvartal'o'j'n, de kie ebl'as g\u0302u'i perspektiv'o'n sur la tegment'o'j de la urb'o. De la flank'o'j\nde la mont'ar'o J\u0302uraso oni pov'as c\u0302ef'e en au\u0306tun'o admir'i grand'a'n part'o'n de la Alp'o'j. Mont'o\nChasseral, la plej alt'a kanton'a pint'o, ating'as 1550 m."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Vizit'ind'a'j est'as kastel'o kaj preg\u0302'ej'o. La kastel'o est'as la sid'ej'o de la kanton'a reg'ist'ar'o\nkaj parlament'o. La urb'o trans'ir'is al protest'ant'ism'o pro Guillaume Farel (1489-1565)\nkaj do la grand'a preg\u0302'ej'o\ncolle\u0301giale apud la kastel'o est'as protest'ant'a. En la urb'o vid'ig\u0302'as fontan'o'j kaj mal'nov'a'j dom'o'j"}, {"text_idx": "#000193", "text": "Du patrici'a'j famili'o'j, De Pury (la c\u0302ef'a plac'o de la urb'o tiel nom'ig\u0302'as) kaj DuPeyrou\n(palac'o en franc'stil'a park'o star'as orient'e de la centr'o), ric\u0302'ig\u0302'is per posed'aj\u0302'o'j en\ndivers'a'j mond'o'part'o'j en la 18a kaj 19a jar'cent'o'j kaj bel'ig'is si'a'n urb'o'n. Tamen la\ntradici'a, aristokrat'a kaj dekstr'em'a Neucha\u0302tel s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is kaj nun la urb'a reg'ist'ar'o est'as"}, {"text_idx": "#000194", "text": "En Neucha\u0302tel trov'ig\u0302'as universitat'o. Dum jar'dek'o'j g\u0302i est'is la plej mal'grand'a en la\ntut'a Eu\u0306rop'o. Tamen mult'a'j student'o'j elekt'as g\u0302i'n pro la tie'a favor'a stud'etos'o. En 1975\nla universitat'o kre'is Institut'o'n pri Mikro'teknik'o kaj en 1984 nask'ig\u0302'is Svis'a Centr'o\npri Elektron'ik'o kaj Mikro'teknik'o. En 2009 kre'ig\u0302'is lig'o inter g\u0302i kaj la Politeknik'a"}, {"text_idx": "#000195", "text": "La kanton'a muzik'lern'ej'o lig'ig\u0302'as al la muzik'a akademi'o de G\u0302enevo. Do observ'ebl'as em'o\nal kun'labor'o kaj kun'ig'ad'o de fort'o'j. Krom'e la svis'a konfederaci'o klopod'as ne konserv'i\nc\u0302iu'j'n serv'o'j'n en la c\u0302ef'urb'o Berno. Pro tio Neucha\u0302tel ricev'is la feder'a'n ofic'ej'o'n pri"}, {"text_idx": "#000196", "text": "La urb'o propon'as ankau\u0306 teatr'o'j'n, inkl. de mal'grand'a'j, avan'gard'a'j, divers'a'j'n muze'o'j'n\n(pri art'o'j kaj pri etn'ologi'o), koncert'ej'o'n kaj restoraci'o'j'n. Ebl'as promen'i tra apud'lag'a'j\npark'o'j. Nag\u0302'ej'o, stadion'o \u201eLa Maladie\u0300re\u201d, kaj sket'ej'o star'as je dispon'o de sport'em'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000197", "text": "La au\u0306tor'o Friedrich Du\u0308rrenmatt (1921-1990) viv'is en Neucha\u0302tel; ankau\u0306 la hungar'de'ven'a\nart'ist'o Viktor Vasarely (1906-1997). C\u0302e la universitat'o profesor'is la esperant'ist'o\nkaj la nobel-premi'it'o pri medicin'o Daniel Bov'et (1907-1992)."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Jen la last'a el tri artikol'o'j, kiu'j fokus'ig\u0302'as pri Svis'land'o."}, {"text_idx": "#000199", "text": "La Chaux-de-Fonds trov'ig\u0302'as en la j\u0302ur'as-mont'ar'a part'o de la kanton'o Neucha\u0302tel (176 000\nlog\u0302'ant'o'j en 2014), kiu etend'ig\u0302'as de la svis'a-franc'a land'lim'o g\u0302is la lag'o de Neucha\u0302tel."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Est'ant'e en franc'lingv'a Svis'land'o (Romandi'o), La Chaux-de Fonds kun si'a'j 40 000 log\u0302'ant'o'j\ntrov'ig\u0302'as lau\u0306'nombr'e en la tri'a lok'o post G\u0302enevo kaj Lausanne. Si'a'n pas'int'ec'o'n g\u0302i ne\ns\u0302uld'as al potenc'a'j reg'ant'o'j au\u0306 milit'ist'o'j, sed al pac'em'ul'o'j, ideal'ist'o'j, kurag\u0302'a'j pionir'o'j"}, {"text_idx": "#000201", "text": "La Chaux-de-Fonds est'as sam'temp'e nov'a kaj histori'a urb'o. La arkitektur'a kern'o de la\nurb'o est'as rar'aj\u0302'o el la 19a jar'cent'o. En 1984 la svis'a reg'ist'ar'o decid'is protekt'i\ng\u0302i'n, c\u0302ar tie vid'ebl'as divers'a'j arkitektur'a'j tendenc'o'j, kiu'j karakteriz'as la 19an kaj\nla komenc'o'n de la 20a jar'cent'o. La Chaux-de-Fonds est'as la sol'a urb'o en Svis'land'o"}, {"text_idx": "#000202", "text": "Tem'as pri c\u0302arnir'a urb'o okup'ant'a pozici'o'n inter Svis'land'o kaj Franci'o. Au\u0306t'o's\u0302ose'o'j,\nflug'haven'et'o kaj lig'o kun la franc'a rapid'trajn'a ret'o TGV ebl'ig'as kontakt'o'j'n kun najbar'a'j\ncentr'o'j. La Chaux-de-Fonds est'as la ekonomi'a, teknik'a, komerc'a, kultur'a, lern'ej'a,\nsport'a, soci'a kaj medicin'a c\u0302ef'urb'o de inter'kanton'a kaj inter's\u0302tat'a grand'region'o kun"}, {"text_idx": "#000203", "text": "Mil'o'j da labor'ist'o'j el najbar'a'j urb'et'o'j kaj vilag\u0302'o'j svis'a'j kaj franc'a'j c\u0302iu'tag'e ven'as\npor per'labor'i si'a'n viv'o'n en La Chaux-de-Fonds. La urb'o not'ind'as pro si'a'j eksport'aj\u0302'o'j,\nc\u0302ef'e pro la horlog\u0302'mark'o'j Ebel, Corum, Tag Heuer, Ulysse Nardin, Cartier, Mov'ad'o au\u0306\nGirard-Perregaux. La urb'o est'as ankau\u0306 centr'o pri mikro'teknik'o kaj inform'ad'ik'o."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Not'ind'as la urb'a'j muze'o'j (c\u0302ef'e la inter'naci'a muze'o pri horlog\u0302'o'j, kiu montr'as la histori'o'n\nde temp'o'mezur'ad'o per 3000 objekt'o'j). La teatr'o est'as bel'aj\u0302'o ital'ec'a el la 19a jar'cent'o.\nLa industri'a'j kaj kultur'a'j instal'aj\u0302'o'j pov'as facil'e konkurenc'i kun tiu'j de pli grand'a'j"}, {"text_idx": "#000205", "text": "C\u0302irkau\u0306'e trov'ig\u0302'as alt'eben'aj\u0302'o kun vast'a'j pas\u0302t'ej'o'j kaj mult'a'j abi'o'j. La j\u0302urasa mont'ar'o\nc\u0302iu'jar'e al'log'as mil'o'j'n da migr'ant'o'j, bicikl'ant'o'j, c\u0302eval'rajd'ant'o'j kaj promen'ad'ski'ant'o'j.\nC\u0302i tie grand'part'e mank'as bru'o, mal'pur'aj\u0302'o kaj agres'o kutim'a'j en grand'a'j urb'o'j. Malgrau\u0306\ntio, tamen, la region'o ankorau\u0306 ne far'ig\u0302'is centr'o de amas'turism'o."}, {"text_idx": "#000206", "text": "La Chaux-de-Fonds est'as ankau\u0306 unu el la mond'a'j centr'o'j por Esperant'o. La urb'a bibliotek'o\nprotekt'as la inter'lingv'ist'ik'a'n arkiv'o'n CDELI (Centr'o de Dokument'ad'o kaj Esplor'o pri"}, {"text_idx": "#000207", "text": "Krom'e ebl'as dir'i, ke La Chaux-de-Fonds est'as la plej alt'e situ'ant'a grand'a urb'o de\nEu\u0306rop'o (c\u0302irkau\u0306 1000 m super la mar'o); ke lau\u0306'statistik'e g\u0302i g\u0302u'as plej oft'a'n sun'radi'ad'o'n\nen Svis'land'o; ke g\u0302i'a akv'o flu'as al la rejn'a basen'o kaj plu'e al la Nord'a Mar'o; kaj\nke g\u0302i viv'ten'as la sol'a'n profesi'a'n teatr'o'n en Romandi'o (Romand'a Popol'a Teatr'o)."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Tie nask'ig\u0302'is la horlog\u0302'ist'o kaj mekanik'ist'o Pierre Jaquet-Droz (1721-1790), la romantik'a\npentr'ist'o Le\u0301opold Robert (1794-1835), la pilot'o kaj au\u0306t'o'konstru'ist'o Louis Chevrolet\nla urb'o est'as mond'hered'aj\u0302'o de Unesk'o."}, {"text_idx": "#000210", "text": "La jar'o 2015 est'as special'e memor'ig'a jar'o por japan'a'j katolik'o'j\n1. G\u0302i est'as la 400-jar'a jubile'o de la vizit'o de samuraj'a deleg'it'o al Vatikan'o\n2 kaj la 150-jar'a dat're'ven'o de la mal'kovr'o de la"}, {"text_idx": "#000212", "text": "Dum la du'a du'on'o de la 17a jar'cent'o sang'a persekut'o kaj amas'a martir'ig'o preskau\u0306 eksterm'is\nla krist'an'ism'o'n, kiu'n Francisco Xavier (1506-1552) en'konduk'is en 1549 kaj rapid'e dis'vast'ig'is\ntut'land'e. Dum la post'a'j 250 jar'o'j c\u0302iu'j japan'o'j est'is oficial'e budh'ist'o'j kaj dev'ig'e\naparten'is al iu'j budh'ist'a'j templ'o'j. Sed en la 1850aj jar'o'j, sub prem'o de la okcident'a'j\ngrand'a'j regn'o'j, Japani'o for'j\u0302et'is si'a'n izol'a'n politik'o'n kaj star'ig'is rilat'o'j'n kun Uson'o,\nBriti'o, Franci'o, Rusio kaj ali'a'j land'o'j. Ven'is ali'land'a'j ofic'ist'o'j kaj komerc'ist'o'j\nkaj tiu'j log\u0302'is en tiam'a'j destin'it'a'j lok'o'j, kiel Nagasak'i, Kobe kaj Yokohama."}, {"text_idx": "#000213", "text": "En 1864 Franci'o fond'is preg\u0302'ej'o'n en Nagasak'i por la franc'o'j, kiu'j tie log\u0302'is. Sci'vol'a'j\njapan'o'j ven'is por rigard'i la nov'a'n kaj kurioz'a'n konstru'aj\u0302'o'n. Inter tiu'j, kiu'j ven'is\nen la 17a de mart'o 1865, est'is dek'kelk'a'j person'o'j, kiu'j konfes'is al g\u0302i'a pastr'o, Bernard-Thade\u0301e\nPetitjean: \u201eNi hav'as sam'a'n kred'o'n kiel vi\u201d."}, {"text_idx": "#000214", "text": "mal'kovr'o de krist'an'o'j en Japani'o tuj dis'vast'ig\u0302'is kaj mir'ig'is la mond'o'n. Baldau\u0306 la krist'an'o'j\ng\u0302is tiam kas\u0302'it'a'j en la najbar'a'j vilag\u0302'o'j kaj insul'et'o'j si'n prezent'is. Sed, c\u0302ar la japan'a\nreg'ist'ar'o ankorau\u0306 ten'ad'is la politik'o'n mal'permes'i krist'an'ism'o'n, oni arest'is, sever'e\ntortur'is kaj deport'is ili'n en ali'a'j'n region'o'j'n. Tiu'j persekut'o'j el'vok'is fort'a'n kritik'o'n\nde ekster'land'a'j reprezent'ant'o'j, kaj fin'fin'e la reg'ist'ar'o nul'ig'is la mal'permes'o'n en"}, {"text_idx": "#000215", "text": "Kia'manier'e tiu'j krist'an'o'j kas\u0302'it'e ten'is si'a'n kred'o'n c\u0302irkau\u0306 250 jar'o'j'n? La manier'o'j\nvari'is lau\u0306'lok'e, sed, ekzempl'e, ili kamufl'is figur'o'j'n de Sankt'a Maria kiel tiu'n de\nBodisatv'o, kas\u0302'is sankt'a'j'n bild'o'j'n kaj krucifiks'o'j'n en s\u0302rank'o'j'n. Beb'o'j'n bapt'is ili'a'j\npatr'o'j au\u0306 onkl'o'j, c\u0302ar post 1644 tut'e ne ekzist'is plu pastr'o'j. Ili recit'is\noratio t.e. preg\u0302'o), tamen ties tekst'o kaj signif'o baldau\u0306 nebul'ig\u0302'is. Est'is ne'evit'ebl'e, ke\ndum 250 jar'o'j sub la surfac'a budh'ism'o kaj indig\u0302en'a'j kult'o'j ili'a krist'an'ism'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is\nkaj kun'fand'ig\u0302'is en sinkretism'a'n religi'o'n."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Post la si'n'prezent'ad'o, kompren'ebl'e, la pli'mult'o de la kred'ant'o'j re'ven'is al la katolik'ism'o.\nSed ne'ignor'ebl'a nombr'o de sekret'a'j kred'ant'o'j ne al'ig\u0302'is al g\u0302i. Ili dau\u0306r'e ten'is si'a'n\ntradici'a'n kred'o'n. Por ili s\u0302ajn'e est'is pli grav'e sekv'i la hered'it'a'n di'serv'o'n ol akcept'i\n\u201enov'e aper'ant'a'n\u201d eklezi'o'n. Hodiau\u0306 ankorau\u0306 kelk'a'j cent'o'j de tiu'j\nsekret'a'j krist'an'o'j rest'as sur la insul'et'o'j okcident'e de Nagasak'i."}, {"text_idx": "#000218", "text": "C\u0302iu'okaz'e en januar'o 2014 la pap'o Francisko dir'is, ke la krist'an'o'j front'ant'a'j al mal'facil'aj\u0302'o'j\nkaj diskriminaci'o'j, precip'e en Mez-Orient'o, pov'as tir'i valor'a'n lecion'o'n el la japan'a'j\nkrist'an'o'j, kiu'j tra'viv'is per sekret'a'j bapt'o, preg\u0302'o kaj si'n'kas\u0302'ad'o dum 250 jar'o'j da"}, {"text_idx": "#000219", "text": "2. Li ne est'is la unu'a japan'o, kiu vizit'is Vatikan'o'n. En 1582 kvar knab'o'j el Kyusyu\n(Sud-orient'a Insul'o) ricev'is au\u0306dienc'o'n de la pap'o'j Gregori'o la 13a kaj Sikst'o la 5a."}, {"text_idx": "#000221", "text": "\u201eAh\u0302, la fripon'in'et'o'j! Ili kopi'is unu de la ali'a, sen'dub'e ... Traf'e! Jen Pau\u0306la kaj Helen'a,\nne'dis'ig'ebl'a'j amik'in'o'j. Naiv'ul'in'et'o'j ... Mi dev'as tuj mal'kovr'i, kiu kopi'is de kiu.\nKe ili ven'u tuj c\u0302i tie'n!"}, {"text_idx": "#000224", "text": "Sed la silent'o'n ili ne romp'as."}, {"text_idx": "#000226", "text": "La du lern'ant'in'o'j ek'trem'as, sed la silent'o persist'as."}, {"text_idx": "#000228", "text": "\u2013 Amik'in'o ne denunc'as amik'in'o'n ... \u2013 subit'e el'dir'as Pau\u0306la."}, {"text_idx": "#000230", "text": "\u2013 Amik'in'o ne perfid'as amik'in'o'n ...\u2013 s\u0302i respond'as, kurag\u0302'ig'it'a de la au\u0306dac'o de la ali'a."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Pro la obstin'a mank'o de respond'o, la instru'ist'in'o avert'as:"}, {"text_idx": "#000234", "text": "Ambau\u0306 el'ir'as, kun la not'o'j en'man'e, kaj jam kun larm'o'j c\u0302e la okul'o'j."}, {"text_idx": "#000235", "text": "\u2013 Kio'n ni far'u nun? \u2013 jam mal'apud la instru'ist'in'o, demand'as Helen'a."}, {"text_idx": "#000239", "text": "\u2013 Est'is mi, kiu kopi'is de s\u0302i."}, {"text_idx": "#000241", "text": "\u201eSever'ec'o ankorau\u0306 funkci'as. La ver'o rapid'e mal'kovr'it'a\u201d."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Ekster la lern'ej'o, jam kviet'ig'it'a pro la favor'a solv'o de la situaci'o, Helen'a demand'as:"}, {"text_idx": "#000243", "text": "\u2013 Kial vi far'is tio'n, Pau\u0306la? Vi ne dir'is la ver'o'n."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Re'hejm'ig\u0302'ant'e, g\u0302ust'e c\u0302e la dom'a en'ir'ej'o, Helen'a renkont'as si'a'n patr'o'n."}, {"text_idx": "#000246", "text": "\u2013 Ne'bon'a mien'o la vi'a ... kio okaz'is?"}, {"text_idx": "#000253", "text": "\u2013 C\u0302u est'is vi, kiu kopi'is de s\u0302i?"}, {"text_idx": "#000254", "text": "\u2013 Ne, patr'o, mi ne kopi'is de s\u0302i, nek s\u0302i de mi."}, {"text_idx": "#000255", "text": "\u2013 Mi ne kompren'as. Fin'fin'e, kiu kopi'is de kiu?"}, {"text_idx": "#000258", "text": "Misi'ist'o, mars\u0302'ad'o kaj de'ten'ant'a man'o"}, {"text_idx": "#000260", "text": "Li uz'as si'a'j'n intervju'o'j'n kun Mau\u0306 Zedong kaj ali'a'j alt'rang'ul'o'j por prezent'i viv'ec'a'j'n\npri'skrib'o'j'n de la Long'a Mars\u0302'ad'o kaj biografi'a'j'n rakont'o'j'n pri gvid'ant'o'j de ambau\u0306 flank'o'j\nde la konflikt'o'j. Per tiu libr'o la okcident'a'j land'o'j ek'sci'is pri la c\u0302in'a'j komun'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000264", "text": "En oktobr'o 1934 en Jiuzhou de Guizhou-provinc'o, sud'okcident'a C\u0302ini'o, Rudolf Alfred\nBosshardt renkont'ig\u0302'is kun la ses'a arme'grup'o de la Rug\u0302'a Arme'o. Komenc'e la arme'o kapt'is\nli'n kiel \u201eimperi'ism'a'n spion'o'n\u201d, kaj post'e re'ten'is li'n kiel help'ant'o'n. Li mars\u0302'is kun la arme'o 18 monat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Bosshardt nask'ig\u0302'is en svis'a famili'o en Manc\u0302estr'o, Angli'o, en 1897. Ek'de la ag\u0302'o de\ndek jar'o'j li aktiv'e dis'sem'is krist'an'ism'o'n. En 1907 Bosshardt hazard'e au\u0306skult'is preleg'o'n\nde misi'ist'o pri vojag\u0302'o en C\u0302ini'o. La preleg'o vek'is rev'o'n de Bosshardt pri C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#000266", "text": "S\u0302anc'o ven'is, kiam li est'is 20-jar'a. Li rekomend'is si'n al la C\u0302in'a En'land'a Misi'o (C\u0302EM).\nTiu'temp'e C\u0302ini'o est'is en h\u0302aos'o, kaj misi'ist'o'j est'is send'at'a'j al for'a'j region'o'j en C\u0302ini'o.\nTial tre mal'mult'a'j kandidat'is. C\u0302EM tuj aprob'is li'a'n pet'o'n, kaj trejn'is li'n tri monat'o'j'n\nen Londono. Dum la sekv'a'j du jar'o'j li lern'is ankau\u0306 medicin'o'n, kiu'n li post'e mult'e"}, {"text_idx": "#000267", "text": "En oktobr'o 1922 Bosshardt ating'is S\u0302anhajon. Tie li ac\u0302et'is neces'aj\u0302'o'j'n kaj lern'is la\nc\u0302in'a'n lingv'o'n. Li'a instru'ist'o don'is al li graci'a'n c\u0302in'a'n nom'o'n Bo Ful'i. Bo est'as mal'long'ig'o\nde c\u0302in'a trans'skrib'o de Bosshardt, kaj la propr'a nom'o Ful'i, kiu signif'as \u201esi'n de'ten'i kaj re'ven'i al la dec'o\u201d, est'as cit'it'a en la libr'o\nLa Analektoj de Konfuceo. De tiam la c\u0302in'a nom'o Bo Ful'i akompan'is li'n en C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Lau\u0306 ordon'o de C\u0302EM Bosshardt ir'is al Zunyi, la du'e plej grand'a urb'o en Guizhou-provinc'o,\nkie situ'is mal'nov'a krist'an'a preg\u0302'ej'o. En pli ol dek jar'o'j Bo migr'is de lok'o al lok'o\nkaj spert'is milit'o'j'n kaj mal'sat'eg'o'n."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Li ankau\u0306 edz'ig\u0302'is al la svis'a misi'ist'in'o Ros'e Piaget. Fin'e li kaj li'a edz'in'o si'n instal'is\nen preg\u0302'ej'o en Zhenyuan, mal'grand'a guberni'o en Guizhou. Tie, hazard'a renkont'ig\u0302'o kun\nla c\u0302in'a komun'ist'a Rug\u0302'a Arme'o en au\u0306tun'o 1934 s\u0302ang\u0302'is li'a'n viv'o'n."}, {"text_idx": "#000270", "text": "En au\u0306gust'o 1934 Bo kaj li'a edz'in'o gast'is c\u0302e Amolis Heyman, ali'a fremd'land'a misi'ist'o.\nLa ge'edz'o'j vol'is ating'i si'a'n hejm'o'n sed subit'e trov'is la voj'o'n barit'a."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Bo pri'skrib'as en si'a libr'o la okaz'aj\u0302'o'n jen'e: \u201eHom'o'j aper'is. Ili sur'hav'is sam'a'j'n grand'a'j'n c\u0302ap'o'j'n kun rug\u0302'a stel'o. Komenc'e ven'is al\nmi la ide'o, ke ni est'as kapt'it'a'j de bandit'o'j. Tamen vid'int'e la nov'a'j'n slogan'o'j'n sur\nmur'o'j, mi ek'kompren'is, ke ili est'as komun'ist'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000272", "text": "Pro propagand'o de Kuomintang'o, lok'an'o'j ne mult'e sci'is pri la Rug\u0302'a Arme'o. Ankau\u0306 Bo\nneni'o'n sci'is. La Rug\u0302'a Arme'o re'don'is al li li'a'j'n posed'aj\u0302'o'j'n, kaj konduk'is li'n al \u201ejug\u0302'ist'o\u201d kaj li'a edz'in'o. Bo klar'ig'is si'a'j'n religi'a'j'n dogm'o'j'n, tamen la \u201ejug\u0302'ist'o\u201d s\u0302ajn'e ne kompren'is."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Li'a edz'in'o, afabl'a kaj bon'e eduk'it'a, kun mal'long'a har'ar'o kaj en vir'a milit'uniform'o,\npli'e interpret'is la \u201ediabl'a'j'n parol'o'j'n\u201d de Bo. La \u201ejug\u0302'ist'o\u201d fakt'e est'is Wu Defeng, estr'o de la sekur'ec'a buro'o de la ses'a arme'grup'o. Li'a edz'in'o\nQi Yuande est'is sekretari'o de la komun'ist'a parti'o en la buro'o."}, {"text_idx": "#000274", "text": "Ankau\u0306 la misi'ist'o Heyman kaj li'a edz'in'o est'as kapt'it'a'j. General'o Xiao Ke, komand'ant'o\nde la ses'a arme'grup'o, menci'as en si'a libr'o: \u201eDum la strec\u0302'a mars\u0302'ad'o, ni cert'e ne pov'is preter'las'i ne'ident'ig'it'a'j'n fremd'land'an'o'j'n.\nBaldau\u0306 ni konstat'is ili'a'n status'o'n kaj liber'ig'is ili'a'j'n famili'an'o'j'n. Tamen ni de'ten'is"}, {"text_idx": "#000275", "text": "Klar'ig'as Xiao, kial la arme'o re'ten'is la misi'ist'o'j'n: \u201ePost pli ol 50 tag'o'j de milit'o kaj pro long'a mars\u0302'ad'o, ni hav'is mult'e da vund'it'o'j kaj\nmal'san'ul'o'j. Ni sci'is, ke misi'ist'o'j kapabl'as akir'i medikament'o'j'n kaj mon'o'n; tial ni\npromes'is liber'ig'i ili'n je la kondic\u0302'o, ke ili liver'u al ni medikament'o'j'n kaj mon'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000276", "text": "Komenc'e Bo tim'is la Rug\u0302'a'n Arme'o'n. Sed la tim'o iom post iom for'ig\u0302'is en \u201ekun'labor'o\u201d kun la komun'ist'o'j. Ekzempl'e, Bo help'is traduk'i map'o'n, publik'ig'it'a'n en la franc'a lingv'o.\nLi memor'is, ke tiel Xiao esper'is \u201eevit'i au\u0306t'o'voj'o'n dum la mov'ig\u0302'o\u201d."}, {"text_idx": "#000277", "text": "En si'a libr'o Bo pri'skrib'as s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n de si'a si'n'ten'o al c\u0302in'a'j komun'ist'o'j. Li est'is jam\nliber'ig'it'a, kiam li verk'is la libr'o'n, do li ne bezon'is dir'i kompliment'o'n al la Rug\u0302'a\nArme'o. Tamen li pri'skrib'as Xiao kiel energi'o'plen'a'n korife'o'n, kiu esper'as star'ig'i komun'ism'a'n\nreg\u0302im'o'n en orient'a Guizhou. Bo demand'is si'n, c\u0302u \u201ebandit'o\u201d pov'as est'i tia, kia Xiao. Li pli kaj pli kompren'is ver'a'j'n komun'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Xiao konfes'is en si'a libr'o, ke antau\u0306 la kun'labor'o kun Bo li ne hav'is bon'a'n impres'o'n\npri misi'ist'o'j. Li opini'is, ke ili ven'is al C\u0302ini'o nur pro \u201ekultur'a agres'o\u201d. Tamen li'a opini'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is: \u201eBo help'is ni'n traduk'i la map'o'n, por ke ni bon'e batal'u kaj mars\u0302'u en Guizhou. Mi neniam\nforges'os tiu'n, kiu help'as ni'n en mal'facil'a temp'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000279", "text": "Ir'int'e el Jiuzhou, la misi'ist'o'j komenc'is si'a'n long'a'n mars\u0302'ad'o'n kun la arme'o. Ili spert'is\nnov'a'n viv-manier'o'n. Preskau\u0306 c\u0302iu'tag'e ili mang\u0302'is nur unu foj'o'n, kaj neniu'n tag'o'n ili"}, {"text_idx": "#000280", "text": "Bo detal'e pri'skrib'as sieg\u0302'o'j'n kaj sturm'o'j'n al'front'it'a'j'n de la Rug\u0302'a Arme'o. Propr'a'okul'e\nli vid'is la renkont'ig\u0302'o'n de la du'a kaj la ses'a arme'grup'o'j en Muhuang: \u201eTiu'tag'e oni lud'is muzik'a'j'n instrument'o'j'n, kaj kolor'a'j flag'o'j flirt'is c\u0302ie. Ni renkont'ig\u0302'is\nkun la du'a arme'grup'o sub general'o He Long. Li'a'j soldat'o'j est'is en pli c\u0302ifon'a'j vest'o'j,\ntamen la rug\u0302'a'j flag'o'j est'is okul'frap'a'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000281", "text": "En Muhuang la gvid'ant'o'j de la Rug\u0302'a Arme'o decid'is ir'i al la okcident'a Hunan-provinc'o.\nPor for'sku'i la mal'amik'o'n la arme'o far'is pli rapid'a'n mars\u0302'ad'o'n, kaj tio eg'e dolor'is"}, {"text_idx": "#000282", "text": "Qi Yuande, ili'a pri'zorg'ant'o, konsil'is, ke ili rajd'u sur c\u0302eval'o'j. Ili sci'is, ke nur\nkomand'ant'o hav'as c\u0302eval'o'n. Krom'e, dum mars\u0302'ad'o trov'i c\u0302eval'o'n est'is mal'facil'e. Tamen\ntri tag'o'j'n post'e oni trov'is mul'o'n. Bo kaj Heyman altern'e rajd'is por sekv'i la soldat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000283", "text": "La \u201evoj'o\u201d por la arme'o est'is apenau\u0306 ir'ebl'a. Pad'o'j sur mont'o'j est'is kot'a'j kaj glit'a'j. Pro fal'o'j,\nvest'o'j mal'sek'ig\u0302'is, sek'ig\u0302'is kaj de'nov'e mal'sek'ig\u0302'is. Oni help'is fal'int'o'j'n re'star'ig\u0302'i,"}, {"text_idx": "#000284", "text": "Bo skrib'as: \u201eMi vid'is, ke krom plekt'i pajl'a'j'n sandal'o'j'n au\u0306 flik'i vest'o'j'n la diligent'a'j soldat'o'j\nutil'ig'as c\u0302iu'n ripoz-hor'o'n por lern'ad'o. Ven'int'e i'e'n por mal'long'temp'a ripoz'o la soldat'o'j\ntuj konstru'is t.n. Lenin-c\u0302ambr'o'n \u2013 leg'ej'o'n provizor'e star'ig'it'a'n per plekt'it'a'j bambu'branc\u0302'o'j kaj pajl'o kiel plafon'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000285", "text": "Bo ankau\u0306 mir'is, ke ec\u0302 plej baz'a'j soldat'o'j sci'as la \u201ekomplet'a'n teori'o-sistem'o'n\u201d. Li demand'is soldat'o'n: \u201eKiel vi disting'as inter kamp'ar'an'o'j kaj bien'ul'o'j?\u201d Tiu respond'is: \u201ePer labor'o. Oni dev'as viv'ten'i si'n per si'a propr'a labor'o. Se ies ter'o est'as kultiv'at'a\nde ali'a'j, li est'as sub'prem'ant'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000287", "text": "Bo kaj Heyman rest'is en la Rug\u0302'a Arme'o jam unu jar'o'n. En novembr'o 1935 Heyman ricev'is\nliber'ig'o-atest'il'o'n pro si'a mal'fort'a korp'o. Bo rest'is plu en la arme'o. Tiam li ne plu\ntim'is la hom'o'j'n kun rug\u0302'a stel'o, tamen li est'is deprim'it'a pro sopir'o al si'a edz'in'o"}, {"text_idx": "#000288", "text": "La sekv'a'n jar'o'n tamen general'o Xiao al'port'is al Bo bon'a'n nov'aj\u0302'o'n: la arme'o decid'is\nliber'ig'i li'n. La liber'ig'a tag'o s\u0302ajn'e est'is zorg'em'e elekt'it'a kaj prepar'it'a. Bo klar'e\nmemor'is, ke la dat'o est'as dimanc\u0302'o kaj Pask'o. La arme'o far'is escept'o'n por banked'e regal'i"}, {"text_idx": "#000289", "text": "Du tag'o'j'n post'e en Kunming li re'vid'is si'a'n edz'in'o'n Ros'e Piaget. En la sekv'a'j tri monat'o'j\nli dikt'e plen'um'is si'a'n libr'o'n\nLa Re'ten'ant'a Man'o: Kapt'it'ec'o por Krist'o en C\u0302ini'o, kaj send'is la manuskript'o'n al Briti'o por el'don'o."}, {"text_idx": "#000290", "text": "En oktobr'o li re'ven'is al Briti'o kaj est'is invit'it'a preleg'i pri si'a'j spert'o'j en C\u0302ini'o.\nLi'a pri'skrib'o pri la Komun'ist'a Parti'o de C\u0302ini'o est'as amik'a kaj objektiv'a. En 1939\nBo est'is de'nov'e send'it'a kiel misi'ist'o al Panxian en la provinc'o Guizhou, kaj tie li"}, {"text_idx": "#000291", "text": "Pas'is ankorau\u0306 tri jar'dek'o'j, kaj la mal'jun'a general'o Xiao de'nov'e trov'is si'a'n amik'o'n\nBo. Xiao tiel pri'skrib'as ili'a'n amik'ec'o'n: \u201eNi hav'as mal'sam'a'j'n kred'o'j'n, tamen tio ne mal'help'as ni'a'n komunik'ad'o'n. Mal'e, ni pov'as\ninflu'i unu la ali'a'n kaj dis'volv'i ni'a'n amik'ec'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000292", "text": "En 1993 Bo for'pas'is pro bronk'it'o en Pembury, Briti'o, en la ag\u0302'o de 96 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000293", "text": "Prestig\u0302'a medal'o al vir'in'o el Irano"}, {"text_idx": "#000294", "text": "La jun'a irana matematik'ist'in'o Marjam Mirzah\u0302ani ricev'is en la pas'int'a au\u0306gust'o la plej\nprestig\u0302'a'n inter'naci'a'n premi'o'n pri matematik'o, la tiel nom'at'a'n medal'o'n Fields [fildz].\nKun'e kun s\u0302i, tri ali'a'j matematik'ist'o'j akir'is c\u0302i-jar'e la premi'o'n, kiu est'is al'jug\u0302'it'a\nen Seulo (c\u0302ef'urb'o de Sud'a Korei'o) dum la Inter'naci'a Kongres'o de Matematik'ist'o'j: tem'as\npri Mart'in'a Hairer el Au\u0306strio, pri Manjul Bhargava el Kanado (sed hind'de'ven'a) kaj\npri Artur A\u0301vila Cordeiro de Mel'o, matematik'ist'o kun du'obl'a s\u0302tat'an'ec'o \u2013 brazila kaj franc'a."}, {"text_idx": "#000296", "text": "La sukces'o de Marjam Mirzah\u0302ani est'as pro mult'a'j motiv'o'j ekster'ordinar'a, kaj al'tir'is\nla atent'o'n de mult'a'j inter'naci'a'j j\u0302urnal'o'j kaj televid'a'j kanal'o'j. Unu'e, s\u0302i est'as la\nsol'a vir'in'o, kiu ricev'is c\u0302i tiu'n medal'o'n en la long'a histori'o de la premi'o, komenc'ig\u0302'int'a\nen 1936. Du'e, s\u0302i est'as g\u0302is nun la sol'a person'o en la azi'a land'o Irano, kiu ricev'is"}, {"text_idx": "#000297", "text": "Marjam Mirzah\u0302ani nask'ig\u0302'is en Teherano en 1977 kaj viv'is en tiu urb'o g\u0302is la magistr'ig\u0302'o,\nkiu'n s\u0302i ating'is en la Universitat'o de Teknologi'o S\u0302arif. S\u0302i disting'ig\u0302'is jam dum la\njar'o'j de lern'ej'o pro si'a kompetent'ec'o, venk'ant'e kaj en 1994 kaj en 1995 la Inter'naci'a'n\nOlimpi'aj\u0302'o'n de Matematik'o. Post la magistr'ig\u0302'o, s\u0302i trans'lok'ig\u0302'is al Harvard por si'a doktor'ig\u0302'o.\nSekv'e, s\u0302i dau\u0306r'ig'is si'a'n scienc'a'n esplor'ad'o'n en la Matematik'a Institut'o Clay kaj en"}, {"text_idx": "#000298", "text": "S\u0302i'a triumf'o hav'as sen'dub'e grand'a'n signif'o'n por Irano kaj por la tie'a universitat'a\nrond'o, kiu en la last'a'j jar'o'j ating'is bon'a'j'n rezult'o'j'n c\u0302ef'e en la scienc'a'j fak'o'j.\nTiel, la Universitat'o de Teknologi'o S\u0302arif, en kiu Marjam Mirzah\u0302ani magistr'ig\u0302'is, est'as\nhodiau\u0306 lau\u0306 divers'a'j klasifik'o'j la plej bon'a universitat'o de mez'a Orient'o kaj unu el\nla 30 plej bon'a'j en la tut'a Azi'o."}, {"text_idx": "#000299", "text": "G\u0302eneral'e, 85 % el la irana plen'kresk'a log\u0302'ant'ar'o est'as nun leg'o'pov'a'j, dum la region'a\nmez'um'o est'as 62 %. Tiu rezult'o ating'as 97 % inter la iranaj ge'jun'ul'o'j inter la ag\u0302'o'j\nde 15 kaj 24, sen genr'a diferenc'o (!): fakt'e unu el la mult'a'j paradoks'o'j de la nun'temp'a\nIslam'a Respublik'o Irano est'as ke, kvankam vir'in'o est'as kelk'foj'e diskriminaci'at'a en\nla land'o, hodiau\u0306 pli kaj pli da jun'ul'in'o'j stud'as kaj ating'as plej alt'a'j'n grad'o'j'n de"}, {"text_idx": "#000300", "text": "En septembr'o 2012 vir'in'o'j reprezent'is pli ol 60 el'cent'o'j'n de la student'ar'o de c\u0302iu'j\nuniversitat'o'j en Irano. Tamen, la cifer'o'j ne est'is c\u0302iam tiel promes'plen'a'j; tiu alt'a\nnivel'o de ating'o en la alt'a eduk'ad'o est'as nur frukt'o de la last'a'temp'a evolu'o de la"}, {"text_idx": "#000302", "text": "En Oksford'o, Angli'o, proksim'e al la urb'o'centr'o, trov'ig\u0302'as nov'a konstru'aj\u0302'o: la Oksford'a\nCentr'o pri Islam'a'j Stud'o'j. G\u0302is antau\u0306 ne'long'e ebl'is vid'i super konstru'ej'a'j bar'il'o'j\nnur minaret'o'n kaj moske'a'n kupol'o'n. Last'a'temp'e tamen ebl'is vizit'i la ankorau\u0306 ne fin'konstru'it'a'n"}, {"text_idx": "#000303", "text": "Tem'as arkitektur'e pri miks'aj\u0302'o de la cent'jar'ag\u0302'a oksford'a kolegi'o-stil'o kun stil'o de\nla klasik'a period'o de Islam'o. Tiel kun'fand'ig\u0302'as la tradici'a kun nun'temp'a universitat'a\nviv'o tie, kie okcident'o orient'o'n renkont'as."}, {"text_idx": "#000304", "text": "La centr'o, fond'it'a en 1985, est'as sen'de'pend'a instituci'o de la oksford'a universitat'o\npor stud'i Islam'o'n kaj la islam'a'n mond'o'n. La Atlas-projekt'o, ekzempl'e, analiz'as la\nintelekt'a'j'n radik'o'j'n de la islam'a civilizaci'o kaj soci'a'j'n mov'ad'o'j'n en la islam'a mond'o.\nAli'a program'o koncentr'ig\u0302'as pri la viv'o de islam'an'o'j en Briti'o."}, {"text_idx": "#000305", "text": "Islam'o kresk'as en Briti'o. Statistik'o'j indik'as, ke inter 2001 kaj 2010 la nombr'o de\nla konvert'it'o'j kresk'is de 60 000 g\u0302is 100 000. Se dau\u0306r'e kresk'os Islam'o, jam antau\u0306 2030\nlog\u0302'os en Briti'o pli da islam'an'o'j ol en Kuvajt'o."}, {"text_idx": "#000306", "text": "Tamen post la murd'o de brit'a soldat'o far'e de islam'a'j fanatik'ul'o'j sur londona strat'o\nen 2013, kaj pro event'o'j ali'lok'e en la mond'o, la brit'o'j ne taks'as Islam'o'n pac'a religi'o.\nEbl'e la oksford'a centr'o help'os kompren'ig'i la mult'fac'et'a'j'n trajt'o'j'n kaj defi'o'j'n de"}, {"text_idx": "#000308", "text": "Dek nau\u0306 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j \u2013 mal'facil'e imag'ebl'a sum'o. Tiom kost'as al la au\u0306str'a s\u0302tat'o\nkaj la impost'pag'ant'o'j mult'obl'a bank'a skandal'o. Per tiu sum'o oni pov'us konstru'i komplet'a'n\nHypo-afer'o est'as la plej grand'a kriminal-afer'o en Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#000309", "text": "Kun negoc'ad'o fin'ig\u0302'is la proces'o kontrau\u0306 Werner Schmidt, la eks'a estr'o la de german'a\nBayernLB. La 71-jar'a eks-bank'ist'o est'is kondamn'it'a al kondic\u0302'a mal'liber'ig'o de dek ok monat'o'j\npro sub'ac\u0302et'o de oficial'ul'o. Krom'e, li pag'u mon'pun'o'n je 100 000 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000310", "text": "Tia'n pun'o'n la jug\u0302'ist'o Joachim Eckert antau\u0306'vid'ig'is al Schmidt, kondic\u0302'e ke li konfes'as\nla korupt'ad'o'n de Jo\u0308rg Haider, la iam'a land'estr'o de Karintio (la au\u0306str'a federaci'a land'o\nKa\u0308rnten). Schmidt tiam konfes'is la sub'ac\u0302et'o'n de Haider lig'e kun la ac\u0302et'o de\nHypo Group Alp'e Adri'a (HGAA). La tiam'a politik'ist'o postul'is 2,5 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j por la karintia futbal'o,\npor konsent'i kun la vend'o de la HGAA al"}, {"text_idx": "#000312", "text": "Kio'n pens'i pri et'a land'o, kiu en'spez'as mult'eg'a'n mon'o'n pro la fakt'o, ke oni sen'g\u0302en'e\nal'log'as entrepren'o'j'n, kre'ant'e por ili special'a'j'n individu'a'j'n \u201eimpost'a'j'n s\u0302par'model'o'j'n\u201d, ec\u0302 se tiu'j entrepren'o'j ag'as kaj per'labor'as gajn'o'n c\u0302ef'e en ali'a'j land'o'j, kie ili"}, {"text_idx": "#000313", "text": "Nu, vi ver's\u0302ajn'e parol'as pri sen'g\u0302en'a kaj mal'dec'a \u201eparazit'o\u201d, kiu cert'e per propr'a'j fort'o'j ne pov'us pag'i si'a'j'n alt'a'j'n salajr'o'j'n al si'a'j en'land'a'j\ninstru'ist'o'j au\u0306 ofic'ist'o'j. Nun rivel'ig\u0302'is do \u2013 pro bon'a, preciz'a enket'a j\u0302urnal'ism'o \u2013 la ver'o, kaj, tut'e prav'e, la mond'o protest'as."}, {"text_idx": "#000314", "text": "Fin'e est'as nun la unik'a s\u0302anc'o kre'i akcept'ebl'a'n, pli honest'a'n kaj pli just'a'n eu\u0306rop'a'n,\neventual'e ec\u0302 mond'a'n solv'o'n por tiu problem'o de evident'a mal'just'ec'o. Kaj mi cert'as,\nke ni'a luksemburga eks's\u0302tat'ministr'o Je'a'n-Claude Juncker [j\u0302oklo\u0301d junker] kapt'os tiu'n\nokaz'o'n por postul'i kaj fin'e kun'kre'i pli just'a'j'n impost'a'j'n kondic\u0302'o'j'n tut'mond'a'j'n. Tio\ncert'e tut'e g\u0302eneral'e ankau\u0306 kred'indig'os la komun'a'n eu\u0306rop'a'n politik'o'n tiom neces'a'n!"}, {"text_idx": "#000315", "text": "Leg'ant'e la publik'ig'it'a'n versi'o'n de mi'a artikol'o pri la referendum'o en Skot'land'o (MONATO 2014/11), mi konstat'is, kun grand'a surpriz'o \u2013 kaj iom da konstern'o \u2013, ke iu redaktor'o trans'log\u0302'ig'is mi'n, kaj supoz'ebl'e mi'a'n s\u0302ok'it'a'n edz'in'o'n al Nord'a Irlando.\nKvankam ni hav'as bon'a'j'n ge'amik'o'j'n en tiu teritori'o, g\u0302i est'as la last'a lok'o en la mond'o,\nkie ni iam intenc'is log\u0302'i. Ni'a aktual'a hejm'o trov'ig\u0302'as en la Irlanda Respublik'o. Kiel\nkonvink'it'a'j apog'ant'o'j de la respublik'a politik'a sistem'o, ni antau\u0306 long'e decid'is rest'i\nc\u0302i tie g\u0302is la tag'o, kiam Skot'land'o ig\u0302'os liber'a, sen'de'pend'a respublik'o. Parentez'e,\nni ambau\u0306 est'as an'o'j de la dau\u0306r'e kresk'ant'a Skot'a Naci'a Parti'o."}, {"text_idx": "#000316", "text": "S\u0302ajn'e la tut'a pint'a stab'o de MONATO bezon'as tuj'a'j'n ripoz'o'n kaj feri'o'j'n. Post kiam la c\u0302ef'redaktor'o trans'log\u0302'ig'is la estim'at'a'n\nkun'labor'ant'o'n al Nord'a Irlando (MONATO 2014/11, p. 9), la redakci'a sekretari'o persist'e kaj du'foj'e re'send'is li'n al Skot'land'o\n(MONATO 2014/12, p. 6). La du redaktor'o'j nun solen'e promes'as pli bon'e parker'ig'i la adres'o'j'n"}, {"text_idx": "#000317", "text": "La esprim'o \u201efenomen'o u\u0306imbeldona\u201d est'as kon'at'a almenau\u0306 en Japani'o por indik'i en'land'a'j'n sport'ist'o'j'n venk'it'a'j'n de ekster'land'a'j.\nG\u0302i rilat'as al la tenis'o-konkurs'o c\u0302iu'jar'e okaz'ant'a en Wimbledon [u\u0306imbeldn], Briti'o,\nunu el la plej prestig\u0302'a'j tenis'ej'o'j en la mond'o."}, {"text_idx": "#000318", "text": "Tamen g\u0302is venk'is c\u0302e Wimbledon en 2013 Andy Murray [and'i m'ri] neni'u brit'o tie sukces'is\npost la jar'o 1936. Do la \u201efenomen'o u\u0306imbeldona\u201d rilat'as al naci'land'an'o'j ne'kapabl'a'j venk'i en la propr'a patr'uj'o au\u0306, pli g\u0302eneral'e, al\nindig\u0302en'a sport'o pli prosper'a ekster- ol en-land'e. Du ekzempl'o'j si'n prezent'as en Japani'o:"}, {"text_idx": "#000319", "text": "J\u0302ud'o est'as inter'naci'a lukt'o'sport'o kaj olimpik'a lud'o. G\u0302i popular'as en Eu\u0306rop'o, Rusio\nkaj Brazilo. En Franci'o est'as registr'it'a'j c\u0302irkau\u0306 du'on'milion'o da adept'o'j, du'obl'e pli\nol en Japani'o. Ankau\u0306 la rus'a prezid'ant'o, Vladimir Putin, est'as j\u0302ud'o-am'ant'o."}, {"text_idx": "#000320", "text": "Ek'de 2012 batal'art'o'j est'as dev'ig'a'j stud'objekt'o'j en Japani'o. C\u0302iu'j lern'ant'o'j inter la\nag\u0302'o'j de 12 kaj 15 jar'o'j praktik'as almenau\u0306 unu jar'o'n au\u0306 j\u0302ud'o'n, kendon (japan'a skerm'ad'o)\nau\u0306 sumo'o'n. Pro relativ'e mal'alt'a kost'o c\u0302irkau\u0306 70 % elekt'as j\u0302ud'o'n, kiu tamen ne popular'as."}, {"text_idx": "#000321", "text": "Evident'as du kial'o'j. Origin'e j\u0302ud'o signif'as \u201emol'a voj'o\u201d: tiel ec\u0302 mal'grand'a lud'ant'o pov'as venk'i pli grand'a'n rival'o'n. Tamen nun reg'as fort'o,\nanstatau\u0306 lert'o, en j\u0302ud'o, kiu far'ig'is ja mal'mol'a voj'o. Inter 1983 kaj 2010 mort'is 114\nj\u0302ud'o-lud'ant'o'j en lern'ej'o'j au\u0306 klub'o'j: mank'as tau\u0306g'a'j gvid'ant'o'j por cert'ig'i sekur'ec'o'n\ndum trejn'ad'o. Por evit'i atak'o'j'n lukt'ant'o'j nur s\u0302ancel'ig\u0302'as kiel danc'ant'a'j urs'o'j. Matc\u0302'o'j\ninteres'as nek lud'ant'o'j'n nek spekt'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000322", "text": "Du'a kial'o rilat'as al korupt'o en la japan'a j\u0302ud'a mond'o. Oft'e okaz'is skandal'o'j rilat'e\nal per'fort'o, seks-atak'o'j, mis'uz'o de subvenci'o'j ktp. Apenau\u0306 komenc'ig\u0302'is re'form'o'j en\nla mond'o de japan'a j\u0302ud'o. Pro tio la \u201efenomen'o u\u0306imbeldona\u201d: j\u0302ud'o pli furor'as ekster ol en Japani'o."}, {"text_idx": "#000323", "text": "Sam'e sumo'o, tradici'a lukt'o'lud'o kaj naci'a sport'o. Simpl'as g\u0302i'a regul'o: perd'as tiu, kiu\nest'as el'ig'it'a el rond'form'a lukt'ej'o, au\u0306 kies korp'o'part'o, escept'e de la pland'o, tus\u0302'as"}, {"text_idx": "#000324", "text": "Ekzist'as c\u0302irkau\u0306 700 profesi'a'j sumo'ist'o'j, de trejn'at'o'j g\u0302is tri grand'a'j c\u0302ampion'o'j, el\nkiu'j c\u0302irkau\u0306 40 est'as ne'japan'o'j. Sed el c\u0302irkau\u0306 42 alt'rang'a'j sumo'ist'o'j 16 est'as ali'land'an'o'j,\ninkluziv'e de 10 mongol'o'j. S\u0302ajn'as, ke mongol'o'j konker'as la japan'a'n sumo'o'n."}, {"text_idx": "#000325", "text": "En Mongolio trov'ig\u0302'as lukt'o'lud'o simil'a al sumo'o, kaj mongol'a'j lukt'ant'o'j, precip'e nomad-de'ven'a'j,\nest'as tre fort'a'j. Do la tri plej alt'rang'a'j grand'a'j c\u0302ampion'o'j est'as mongol'o'j. Tiel,\nrilat'e sumo'o'n, ebl'as parol'i mal'pli pri u\u0306imbeldonig\u0302o de la sport'o sed pri mongol'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000326", "text": "Plen'um'is promes'o'n antau\u0306'balot'a'n la slovak'a c\u0302ef'ministr'o Robert Fic'o. Ek'de la mez'o de\nnovembr'o 2014 rajt'as sen'pag'e vetur'i per region'a'j kaj long'distanc'a'j trajn'o'j infan'o'j\ng\u0302is-15-jar'a'j, lern'ant'o'j kaj stud'ant'o'j g\u0302is-26-jar'a'j, plus ricev'ant'o'j de social'a'j pensi'o'j,\nkaj ankau\u0306 pensi'ul'o'j ek'de la ag\u0302'o de 62 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000327", "text": "Antau\u0306'e rajt'is sen'pag'e vetur'i nur infan'o'j g\u0302is ses-jar'ag\u0302'a'j kaj pensi'ul'o'j ek'de 70-jar'ag\u0302'a'j.\nOpozici'a'j parti'o'j taks'as la ide'o'n nur'a popol'ism'o, neniel rezult'o de ekonomi'o flor'ant'a.\nFak'ul'o'j kalkul'as, ke jar'e vetur'os sen'pag'e c\u0302irkau\u0306 2,5 milion'o'j da slovak'o'j."}, {"text_idx": "#000328", "text": "En novembr'o, en plur'a'j eu\u0306rop'a'j urb'o'j, vid'ebl'is long'a'j vic'o'j ekster ambasad'ej'o'j kaj\nkonsul'ej'o'j de Rumani'o. La kial'o: ruman'o'j labor'ant'a'j ekzempl'e en Briti'o, Franci'o, Germanio\nkaj Italio vol'is part'o'pren'i naci'a'n balot'o'n por elekt'i nov'a'n prezid'ant'o'n."}, {"text_idx": "#000329", "text": "Ili atend'is oft'e hor'o'j'n, foj'foj'e sub pluv'o, kaj mult'a'j ne pov'is voc\u0302'don'i, c\u0302ar jam ferm'ig\u0302'is\nla voc\u0302'don'ej'o'j. En Munkeno, Germanio, oni ec\u0302 konsil'is, ke voc\u0302'don'ont'o'j ir'u al Prago,\nC\u0302eh\u0302i'o, c\u0302ar tie ne tiom long'is la vic'o'j. Okaz'is manifestaci'o'j kaj ekster- kaj en-land'e,\nekzempl'e en Bukares\u0302t'o, kie per Fejsbuk'o kun'ig\u0302'is hom'o'j kontrau\u0306 la ne'ebl'o voc\u0302'don'i."}, {"text_idx": "#000330", "text": "Post la unu'a voc\u0302'don'ad'o rest'is nur du kandidat'o'j: Victor Pont'a, la c\u0302ef'ministr'o kaj\nreprezent'ant'o de la Social-Demokrat'a Parti'o, kaj Klaus Iohannis, kandidat'o de la Liberal'a\nParti'o, en alianc'o kun krist'an-demokrat'o'j. Venk'is en la unu'a voc\u0302'don'ad'o Pont'a: en la\ndu'a s\u0302ajn'e nur mirakl'o konduk'us al venk'o por Iohannis."}, {"text_idx": "#000331", "text": "Tamen Pont'a est'is kandidat'o de parti'o, inter kies membr'o'j trov'ig\u0302'is plur'a'j hom'o'j, ec\u0302\nparlament'an'o'j kaj iam'a'j ministr'o'j, akuz'it'a'j pro korupt'o. Pont'a mem est'as akuz'it'a pro\nplagiat'o. Ali'flank'e sub'ten'is li'n la ortodoks'a eklezi'o, c\u0302ar li est'as \u201eruman'a ortodoks'ul'o\u201d."}, {"text_idx": "#000332", "text": "Iohannis, iam'a profesor'o pri fizik'o, est'is urb'estr'o de la urb'o Sibiu, fond'it'a kaj\nlog\u0302'at'a de saksa log\u0302'ant'ar'o. Jam de'long'e 95 % de la log\u0302'ant'ar'o ne est'as saksa, sed ruman'a.\nIohannis far'ig\u0302'is sukces'a kaj popular'a urb'estr'o, malgrau\u0306 tio, ke li est'as ne ruman'a"}, {"text_idx": "#000333", "text": "Fin'e ja okaz'is la mirakl'o: elekt'it'a kiel nov'a prezid'ant'o est'as Iohannis. Nun la ruman'o'j\nesper'as, ke mal'alt'ig\u0302'os sen'labor'ec'o kaj korupt'o. Pli ol du'on'o de la popol'o indik'is\nen opini'o'sond'ad'o, ke la land'o nun ir'as en la g\u0302ust'a direkt'o."}, {"text_idx": "#000334", "text": "Ul'o dorm'ant'a salajr'o'n ja kapt'as"}, {"text_idx": "#000335", "text": "Kelk'a'j hom'o'j pri'rev'as simpl'a'n labor'o'n kun bon'a salajr'o kaj kiel ebl'e plej mal'mult'a'j\nrespond'ec'o'j. Posten'o'n s\u0302ajn'is propon'i last'a'temp'e la uson'a Naci'a Aeronau\u0306t'ik'o kaj Spac'o-Administr'ad'o\n(Nas'a) kadr'e de eksperiment'o. Oni ricev'is 3500 eu\u0306r'o'j'n monat'e por \u201esimpl'e\u201d rest'i en lit'o dum 70 tag'o'j. Kaj interes'ig\u0302'is pri tio mult'a'j hom'o'j en c\u0302i tiu strang'a"}, {"text_idx": "#000336", "text": "Asert'as proverb'o, ke \u201elup'o dorm'ant'a s\u0302af'o'n ne kapt'as\u201d. La ne'o en la fraz'o ebl'e tamen jam est'as for'ig'ebl'a, c\u0302ar lup'o (c\u0302i-okaz'e ul'o) ja pov'as\nating'i si'a'n cel'o'n labor'i kaj ric\u0302'ig\u0302'i neni'o'n far'ant'e: la unu'nur'a far'end'a afer'o est'as\nlong'e dorm'i au\u0306, kiam tio ne ebl'as, kus\u0302'i en la sam'a lok'o."}, {"text_idx": "#000337", "text": "En Uson'o okaz'is en la last'a'j monat'o'j g\u0302ust'e tio: oni dung'is hom'o'j'n, por ke ili pas'ig'u\ntut'a'j'n tag'o'j'n en lit'o. Kiu konsider'as al'log'a la ide'o'n pri tiu (c\u0302u ne tro'e?) sid'a labor'o,\ntiu nepr'e kontakt'u Nas'a-n au\u0306 serc\u0302'u en'ret'e la c\u0302i-rilat'a'n oficial'a'n konkurs-anonc'o'n.\nEbl'e rest'is liber'a'j posten'o'j, au\u0306 oni antau\u0306'mend'u kelk'a'j'n por la ven'ont'a test'ad'o."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Oni tut'e ne pens'u, tamen, ke tem'as pri facil'a labor'o. Ec\u0302 plej konvink'it'a mal'labor'em'ul'o\nmal'facil'e akcept'us rest'i sam'lok'e kus\u0302'ant'a dum pli ol du monat'o'j. C\u0302u pen'valor'as c\u0302io'n\nc\u0302i far'i por hav'ig'i al si ja bon'a'n, sed ne escept'a'n, salajr'o'n de 3 500 eu\u0306r'o'j monat'e?"}, {"text_idx": "#000339", "text": "La eksperiment'o okaz'is en la esplor-centr'o Far'u, c\u0302e la universitat'o de Teksaso, en\nGal'vest'o'n. La cel'o est'is observ'i, kia est'as la re'ag'o de hom'a korp'o c\u0302e long'dau\u0306r'a'j kosm'a'j"}, {"text_idx": "#000340", "text": "Est'i stern'it'a dum long'a temp'o, kun la kap'o iom'et'e sub'e kaj la pied'o'j iom supr'e kre'as\n\u2013 lau\u0306 la fak'ul'o'j \u2013 pozici'o'n simil'a'n al tiu, kiu karakteriz'as astronau\u0306t'o'j'n en la kosm'a spac'o, kiam gravit'o\nmank'as. Oni do vol'is imit'i la sam'a'j'n kondic\u0302'o'j'n sur la ter'o."}, {"text_idx": "#000341", "text": "La volont'ul'o'j est'is pri'esplor'at'a'j kaj antau\u0306, kaj dum, kaj post la plen'um'o de si'a kun-\n(kaj kus\u0302-)labor'o. Tiel oni rimark'is la s\u0302ang\u0302'o'j'n, kiu'j'n eg'e long'a neni'farad'o kau\u0306z'os\nal hom'o'j el kor-vaskul'a vid'punkt'o, sed ankau\u0306 koncern'e la muskol'o'j'n kaj skelet'o'n."}, {"text_idx": "#000342", "text": "La rezult'o'j, jam ven'ant'a'j, help'os kompren'i la kondic\u0302'o'j'n, kiu'j'n pov'us spert'i astronau\u0306t'o'j\nen la kosm'a spac'o dum long'a inter'planed'a vojag\u0302'ad'o, kaj trov'i rimed'o'j'n, kiu'j'n oni pov'us\nutil'ig'i por mild'ig'i la problem'o'j'n. Ekzempl'e oni prov'as kompren'i, kiu'j est'as la plej\ntau\u0306g'a'j ekzerc'o'j far'ebl'a'j en lit'o por ten'i en san'a stat'o la propr'a'n muskol'a'n mas'o'n."}, {"text_idx": "#000343", "text": "Fascin'a'j kiel dinosau\u0306r'o'j: est'as tiel pri'skrib'ebl'a'j la mamut'o'j, kiu'j viv'is g\u0302is antau\u0306\n3700 jar'o'j en la nord'a'j region'o'j de Eu\u0306rop'o, Azi'o kaj Amerik'o. Apart'a ekspozici'o kun\nla titol'o \u201eMamut'o'j, glaci'a'j mumi'o'j el Siberio\u201d okaz'as g\u0302is la komenc'o de mart'o 2015 en la Natur'histori'a Muze'o de Vieno."}, {"text_idx": "#000344", "text": "En la c\u0302ef'urb'o de Au\u0306strio, \u2013 fos'ant'e nord'e de la \u201eStefan-katedral'o\u201d, german'e\nStefansdom, \u2013 oni trov'is en la jar'o 1443 femur'a'n ost'o'n: tiu, je unu metr'o long'a, aparten'is al mamut'o.\nTiam oni pens'is: c\u0302u rest'aj\u0302'o de gigant'o (german'e\nRiese)? Kaj la ost'o est'is sekv'e ekspozici'at'a c\u0302e la \u201eGigant'o'pord'eg'o\u201d (Riesentor) de la menci'it'a katedral'o."}, {"text_idx": "#000345", "text": "Pas'is jar'cent'o'j g\u0302is la log\u0302'ant'o'j de Vieno vid'is unu'a'foj'e en si'a urb'o elefant'o'n, kiu\nest'is nom'it'a Soliman. Tiu nask'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 la jar'o 1540 en Hindio, est'is donac'it'a al\nAu\u0306strio kaj mort'is en 1553 \u2013 unu semajn'o'n antau\u0306 Krist'nask'o \u2013 en Vieno. Ekzist'as tiu'rilat'a artikol'o en Vikipedio (serc\u0302'u per \u201eSoliman (elefant'o)\u201d)."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Mamut'o'j, nun jam mal'aper'int'a'j, aparten'as al la famili'o de la tiel nom'at'a'j elefant'ed'o'j\nelephantidae). Ekzist'is proksim'um'e dek speci'o'j. Ili'a'j alt'ec'o kaj mas'o est'is tre simil'a'j al tiu'j\nde la hodiau\u0306'a'j afrik'a'j elefant'o'j. Ankorau\u0306 ne sukces'is gen'a'j scienc'ist'o'j re'viv'ig'i mamut'o'j'n:\nla DNA-c\u0302en'o dis'fal'is al mult'a'j mal'long'a'j pec'o'j kaj est'as mal'facil'e ili'n kun'ig'i."}, {"text_idx": "#000347", "text": "G\u0302is la 2a de mart'o 2015 la Natur'histori'a Muze'o (mal'long'e\nNhm) en Vieno montr'as al la publik'o ses'dek objekt'o'j'n: tem'as pri dent'o'j, skelet'o'j, mumi'o'j\nde mamut'o'j. 30 objekt'o'j ven'as el Sankt-Peterburgo (Ruslando), dum 15 el Vieno mem.\nLa objekt'o'j est'as du'on'e original'a'j, du'on'e kopi'o'j."}, {"text_idx": "#000349", "text": "Antau\u0306 40 mil jar'o'j viv'is la vir'a mamut'id'o Dima, kies korp'o est'as g\u0302is nun komplet'e\nkonserv'it'a. Dima mal'san'is, kiam li mort'is en la ag\u0302'o de du'on'a, maksimum'e unu, jar'o.\nLa mumi'o en'hav'as c\u0302iu'j'n intern'a'j'n organ'o'j'n; krom'e konserv'ig\u0302'is g\u0302i'a'j orel'o'j, rostr'o,\npenis'o kaj part'o de la fel'o. La long'ec'o est'is 90 cm, la mas'o 110 kg. Mult'a'j parazit'o'j\nkaj vund'o mal'fort'ig'is la best'o'n. En g\u0302i'a'j intest'o'j oni trov'is ne mult'e da mang\u0302'aj\u0302'o.\nVer's\u0302ajn'e Dima fal'is en tru'o'n kaj ne pov'is si'n liber'ig'i."}, {"text_idx": "#000350", "text": "En la c\u0302iam'frost'a grund'o de la nord'a Siberio cert'e kus\u0302'as mult'a'j mil'o'j da frost'ig'it'a'j\nmamut'o'j. C\u0302iu'jar'e oni trov'as kelk'a'j'n. Est'as permes'it'e liber'e vend'i la ebur'o'n de mamut'o'j,\nsed ne tiu'n de elefant'o'j: tial elefant'a ebur'o est'as oft'e vend'it'a kiel mamut'a."}, {"text_idx": "#000351", "text": "Por pli'a'j inform'o'j, oni vizit'u la ret'ej'o'n de la muze'o:\n. La ekspozici'o est'as mal'ferm'it'a c\u0302iu'tag'e krom mard'e, inter la 9a maten'e kaj la 6a\nkaj du'on'o post'tag'mez'e; merkred'e g\u0302is la 9a vesper'e. La en'ir'o kost'as 10 eu\u0306r'o'j'n, sed\nstudent'o'j g\u0302u'as 50-procent'a'n rabat'o'n. Oni uz'u la metro'lini'o'j'n U2 kaj U3 g\u0302is la staci'o"}, {"text_idx": "#000352", "text": "Sur'sojl'e de nov'a jar'o \u2013 kaj mi dezir'as al c\u0302iu leg'ant'o de MONATO bon'a'n kaj prosper'a'n jar'o'n 2015 \u2013 oni turn'as si'n al fres\u0302'a'j projekt'o'j, fres\u0302'a'j plan'o'j. Sam'temp'e oni sen'bru'e for'bala'as\nla forges'it'a'j'n, apenau\u0306 au\u0306 nur du'on'e plen'um'it'a'j'n promes'o'j'n de la antau\u0306'a jar'o. Se ne\nturn'o'punkt'o, jen tamen moment'o por inventar'i, por bilanc'i, en la propr'a viv'o. Kaj"}, {"text_idx": "#000353", "text": "Ekzist'as tamen ali'a'j tia'j moment'o'j. Du el ili mi spert'is en novembr'o. Komenc'e de la\nmonat'o mi far'ig\u0302'is 65-jar'ag\u0302'a, kaj fin'e de la monat'o mi dev'is konstat'i, ke mi viv'is\npli long'e ol mi'a patr'o."}, {"text_idx": "#000356", "text": "Por mi, tamen, pli pens'ig'a rest'as la sci'o, ke mi pli ag\u0302'as, ol iam mi'a patr'o ag\u0302'is.\nLi emerit'ig\u0302'is en 1984 tuj, lau\u0306 tiam'a leg\u0302'ar'o, kiam li ating'is si'a'n 65an nask'ig\u0302'dat're'ven'o'n.\nNur 20 tag'o'j'n post'e, pro neu\u0306ron'o-debil'ig'a mal'san'o, kontrau\u0306 kiu li dum jar'o'j kurag\u0302'e\nsed van'e lukt'is, li mort'is."}, {"text_idx": "#000357", "text": "Mi est'is knab'o \u2013 sol'infan'o \u2013 fort'e influ'at'a de si'a patr'o. Ver's\u0302ajn'e c\u0302iu'j infan'o'j vol'e ne'vol'e tiel influ'ig\u0302'as, se\nne de patr'o au\u0306 patr'in'o, tamen de la plen'kresk'ul'o'j, kiu'j apart'e grav'as dum la unu'a'j\nviv'o-jar'o'j. Sed mi memor'as, kiel mi'a patr'o voc\u0302'leg'is rakont'o'j'n, en famili'a rond'o, au\u0306\nc\u0302erp'is el si'a'j \u2013 almenau\u0306 al mi'a'j knab'a'j orel'o'j \u2013 profund'a'j kaj sen'lim'a'j spert'o'j, klar'ig'ant'e ekzempl'e, foj'foj'e kun desegn'aj\u0302'o'j, kiel\nfunkci'as vapor'lokomotiv'o'j, tajd'o'j, la sun'sistem'o, kaj tiel plu. En post'a'j jar'o'j ni\ndiskut'is, ja pri'disput'is, politik'a'j'n, soci'a'j'n, kultur'a'j'n afer'o'j'n kaj, malgrau\u0306 kelk'foj'a\ninter'konsent'o ne inter'konsent'i, ni rest'is bon'a'j amik'o'j."}, {"text_idx": "#000358", "text": "Kaj nun, pro temp'o-pas'o, mi ating'is kaj super'is la ag\u0302'o'n, kiu'n ating'is li. Apenau\u0306 ebl'as.\nTut'e ne'raci'e, tut'e ne'prav'ig'ebl'e, mi sent'as mi'n sol'a, ek'pas\u0302'ont'a lau\u0306 voj'o, kiu'j'n neniam\nesplor'is mi'a patr'o, por pens'i pens'o'j'n kaj spert'i spert'o'j'n, kiu'j'n li ne pov'is. G\u0302is\nnun temp'o'n, paralel'a'n, mi kun'divid'is kun li: nun ne plu. Tra'ir'ant'e tra la viv'o, mi\nne plu vid'os antau\u0306 mi sur la voj'o la spur'o'j'n de li'a'j bot'o'j. Strang'a, al mi ne'kon'at'a"}, {"text_idx": "#000359", "text": "Patr'o kaj fil'o, fil'o kaj patr'o ... konstant'a tem'o en literatur'o. La verk'ist'o Franz\nKafka publik'ig'is \u201eLeter'o al la patr'o\u201d, en kiu li prov'is klar'ig'i si'a'n si'n'ten'o'n \u2013 tim'o'n \u2013 pri la kolos'o-patr'o en si'a viv'o. C\u0302e mi ne tem'as pri tim'o: cert'e tamen pri am'o, respekt'o,\ndank'o, por hom'o, kiu for'pas'is antau\u0306 30 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Du litovoj, Dom'as Jakubauskis kaj Vytautas Jaks\u030ctas, decid'is konstru'i piramid'o'n en\nla naci'a muze'o de mon'o. Ili uz'is litovajn cend'o-mon'er'o'j'n, kiu'j ek'de januar'o ne plu\ncirkul'as, c\u0302ar tiam Litovio ek'uz'is eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Konstru'i la piramid'o'n dau\u0306r'is tri semajn'o'j'n. Por g\u0302i'n real'ig'i la du student'o'j uz'is pli\nol milion'o'n da mon'er'o'j, tiel ke la piramid'o ating'is la alt'ec'o'n de 1,13 m kaj pez'as"}, {"text_idx": "#000363", "text": "Tamen la piramid'o ne rest'is en la muze'o. La mon'er'o'j, kun valor'o de preskau\u0306 2900 eu\u0306r'o'j,\nest'as donac'it'a'j al la karitat'a fondus'o \u201eHelp'o por infan'o'j de Litovio\u201d."}, {"text_idx": "#000364", "text": "Du nov'a'j muze'o'j en Belgi'o"}, {"text_idx": "#000365", "text": "Antau\u0306 cent jar'o'j eksplod'is la unu'a mond'milit'o. C\u0302i-okaz'e la belg'a provinc'o Okcident'a\nFlandri'o \u2013 la sol'a provinc'o, kiu'n la german'o'j okup'is nur part'e \u2013 lanc\u0302'is iniciat'o'j'n por re'memor'i la milit'o'n kaj por kre'i au\u0306 re'nov'ig'i memor'lok'o'j'n kaj\nmuze'o'j'n. Du tia'j lok'o'j antau\u0306 ne'long'e est'is re'mal'ferm'it'a'j kaj merit'as vizit'o'n. Ili\ntre mal'sam'as: unu est'as oficial'a kaj luks'a, la ali'a est'as modest'a projekt'o de volont'ul'o'j\nkaj montr'as la german'a'n flank'o'n."}, {"text_idx": "#000366", "text": "Oktobr'e 1914 la belg'a, franc'a kaj brit'a arme'o'j re'tir'ig\u0302'is sud-okcident'e'n kaj re'grup'ig'is\nsi'n mal'antau\u0306 la river'o IJzer. Nieuwpoort est'is la last'a ne'okup'it'a belg'a haven'o kaj\noni nepr'e dev'is mal'ebl'ig'i, ke la german'o'j okup'u la nord-franc'a'j'n haven'o'j'n. Por tio\nne est'is uz'at'a'j arm'il'o'j, sed la geografi'o de la region'o."}, {"text_idx": "#000367", "text": "La mar'bord'a region'o de Belgi'o est'as polder'o. G\u0302i bezon'as sistem'o'n de dig'o'j, kanal'o'j,\nkluz'o'j kaj pump'il'o'j por rest'i sek'a. En Nieuwpoort kun'ig\u0302'as ses kanal'o'j, kelk'a'j uz'at'a'j\npor s\u0302ip'trafik'o kaj kelk'a'j por regul'ig'i la akv'o'nivel'o'n de la polder'o. Pro si'a form'o\nla tut'o de kluz'o'j ricev'is la nom'o'n \u201eGanzepoot\u201d (anser'a pied'o)."}, {"text_idx": "#000368", "text": "Jam de'long'e milit'ist'o'j sub'akv'ig'as region'o'j'n por halt'ig'i la mal'amik'o'n. Ankau\u0306 en Nieuwpoort\noni intenc'is ag'i tiel, sed bezon'is iom da temp'o por far'i, lau\u0306 konsil'o'j de lok'ul'o'j,\nla prepar'labor'o'j'n. La 21an de oktobr'o 1914 la kluz'ist'o Karel Cogge kaj la s\u0302ip'ist'o\nHendrik Geeraert, kiu'j perfekt'e kon'is la funkci'ad'o'n de la kluz'o'j kaj la situ'o'n de\nla kanal'o'j, en'las'is la mar'akv'o'n en la polder'o'n. La german'o'j ja rimark'is, ke la akv'o'nivel'o\nalt'ig\u0302'is, sed ili komenc'e pens'is, ke tio'n kau\u0306z'is la pluv'o. Kiam ili konstat'is, kio\nreal'e okaz'as, est'is tro mal'fru'e por inter'ven'i. Tiel la front'lini'o fiks'ig\u0302'is dum kvar"}, {"text_idx": "#000369", "text": "En 1938 apud la kluz'o'j est'is konstru'it'a monument'o honor'e al la reg\u0302'o Albert'o la 1-a.\nG\u0302i hav'as form'o'n de cirkl'o kun diametr'o de 30 m. Dek kolon'o'j sub'ten'as ring'form'a'n trab'o'n\nen beton'o, sur kiu ebl'as rigard'i la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'n. Mez'e est'as la statu'o de la reg\u0302'o."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Dum la jar'o 2014 la monument'o est'is modern'ig'it'a kaj pli'grand'ig'it'a. Pro tiu kau\u0306z'o g\u0302i\nricev'is la nom'o'n \u201eWestfront\u201d (okcident'a front'o). Per la plej modern'a'j au\u0306d'vid'a'j il'o'j g\u0302i rakont'as la histori'o'n de\nla inund'ig'o. En la kel'a etag\u0302'o est'as montr'at'a (per projekci'il'o'j) la panoram'o de la\nfront'region'o, kiu'n pentr'is Alfred Bastien post la milit'o. La dimensi'o'j de la original'a\npanoram'o est'as 115 obl'e 14 m kaj g\u0302i bezon'us grand'eg'a'n konstru'aj\u0302'o'n por montr'ig\u0302'i. Krom'e\nrest'as spac'o por ekspozici'o'j kaj konferenc'o'j."}, {"text_idx": "#000371", "text": "Lok'a'j, provinc'a'j kaj flandr'a'j grav'ul'o'j oficial'e inau\u0306gur'is g\u0302i'n la 19an de oktobr'o 2014.\nLa 28an g\u0302i'n vizit'is la belg'a reg\u0302'o Filip'o, en- kaj ekster-land'a'j eminent'ul'o'j, inter'ali'e\nla german'a kancelier'in'o Angel'a Merkel."}, {"text_idx": "#000372", "text": "\u201eWestfront\u201d bon'e ating'ebl'as au\u0306t'e. G\u0302i trov'ig\u0302'as apud la mar'bord'a tram'lini'o, per kiu ating'ebl'as\nla fer'voj'a staci'dom'o de Oostende."}, {"text_idx": "#000373", "text": "Post milit'o oni mult'e parol'ad'as kaj skrib'ad'as pri la venk'int'o'j, mal'pli pri la venk'it'o'j.\nSam'tiel pri la unu'a mond'milit'o. Ja est'as la german'a'j tomb'ej'o'j, sed mal'facil'e trov'ebl'as\nmuze'o, kiu prezent'as la german'a'n vid'punkt'o'n. Escept'o est'as mal'grand'a muze'o en Koekelare,\nkiu ek'est'is c\u0302e la rest'aj\u0302'o'j de german'a kanon'eg'o el la unu'a mond'milit'o. La muze'o'n funkci'ig'as\nskip'o de volont'ul'o'j, help'at'a de divers'font'a'j subvenci'o'j. Oni mal'ferm'is g\u0302i'n pas'int'somer'e."}, {"text_idx": "#000374", "text": "La kanon'eg'o, oficial'e nom'it'a \u201e38-cm-SK-L/45\u201d, est'as produkt'o de la firma'o Krupp. Origin'e oni intenc'is munt'i g\u0302i'n sur s\u0302ip'o, sed\npost'e g\u0302i ankau\u0306 est'is uz'at'a sur trajn'o kaj sur fiks'a fundament'o. G\u0302i ricev'is la krom'nom'o'n\n\u201eLong'a Max\u201d kaj de'ven'as de vic-admiral'o Maximilian Rogge, kiu respond'ec'is pri la adapt'o de la\norigin'e sur's\u0302ip'a kanon'o al sur'ter'a uz'o. Ne konsider'u g\u0302i'n \u201eDik'a Bert'a\u201d, ali'a produkt'o de Krupp."}, {"text_idx": "#000375", "text": "\u201eLong'a Max\u201d est'is instal'it'a en Koekelare post la detru'o de simil'a kanon'o en 1915, kaj cel'is la\nnord-franc'a'n haven'urb'o'n Dunkerque, je distanc'o de 44 kilo'metr'o'j. La unu'a'j obus'o'j al\nDunkerque est'is paf'it'a'j la 27an de juni'o 1917. Fin'e de la milit'o la kanon'eg'o el'uz'ig\u0302'is\nkaj ig\u0302'is mal'preciz'a. Post la milit'o g\u0302i rest'is sur'lok'e kaj ig\u0302'is turism'a al'log'aj\u0302'o, ankau\u0306\npor ekster'land'an'o'j. En 1941, en la du'a mond'milit'o, la german'o'j dis'pec'ig'is g\u0302i'n kaj\ntransport'is la rest'aj\u0302'o'j'n al Germanio por re'uz'i la metal'o'n. Rest'is nur la fundament'o'j."}, {"text_idx": "#000376", "text": "La viv'o de german'a'j soldat'o'j"}, {"text_idx": "#000377", "text": "En 1978 est'is met'it'a memor's\u0302ton'o, en 2000 labor'grup'o mal'ferm'is pac'muze'o'n, kaj en 2014\nek'funkci'is tut'e nov'a muze'o. G\u0302i montr'as la viv'o'n de la soldat'o'j c\u0302e la ali'a flank'o de\nla front'o. Koekelare est'as tau\u0306g'a lok'o por tio, c\u0302ar g\u0302i est'is grav'a lok'o por la proviz'ad'o"}, {"text_idx": "#000378", "text": "La muze'o de'pend'as de volont'ul'o'j. Pro tio la vizit'hor'o'j est'as lim'ig'it'a'j. Vizit'ont'o\nkontrol'u la ret'pag\u0302'o'n. La muze'o situ'as je c\u0302irkau\u0306 20 km orient'e de Nieuwpoort kaj ating'ebl'as"}, {"text_idx": "#000379", "text": "En la centr'o de Koekelare est'as muze'o part'e dedic\u0302'it'a al la german'a grafik'ist'in'o Ka\u0308the\nKollwitz (1867-1945), kies fil'o Peter mort'is komenc'e de la unu'a milit'o apud Diksmuide.\nS\u0302i'a skulpt'aj\u0302'o memor'e al li nun trov'ig\u0302'as en la german'a milit'ist'a tomb'ej'o de Vladslo.\nLa iniciat'int'o de la muze'o est'is la lok'a instru'ist'o Raf Seys (1928-2012). Et'a libr'o\nde li pri la skulpt'aj\u0302'o est'as traduk'it'a en Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000380", "text": " (nederlanda, franc'a, german'a, angl'a),\n (nederlanda, franc'a, german'a, angl'a),\n Inform'o'j pri la Ka\u0308the Kollwitz-muze'o (nur en nederlanda, el's\u0302ut'ebl'as kvar'lingv'a fald'foli'o)"}, {"text_idx": "#000385", "text": "Kubo krom'e prezent'is nov'a'n vakcin'o'n kontrau\u0306 la tiel nom'at'a \u201epork'a febr'o\u201d dum la pas'int'decembr'a kongres'o, kies titol'o est'is\nBiotecnologi\u0301a Habana 2014. La vakcin'o est'is kre'it'a de la fak'o pri best'a bio'teknik'o de la lok'a Centr'o pri Genetik'a\nIng\u0302enieri'o kaj Bio'teknik'o. Oni esper'as fin'i c\u0302i-jar'e la faz'o'n de g\u0302i'a klinik'a test'ad'o,\ndis'vast'ig'i g\u0302i'a'n uz'ad'o'n kaj sam'temp'e el'labor'i plan'o'n, kies cel'o est'os la neni'ig'o de\nla mal'san'o en la tut'a centr'amerik'a land'o."}, {"text_idx": "#000386", "text": "C\u0302u oni pov'as difin'i la objektiv'a'n valor'o'n de bild'art'a produkt'o? Ke iel ebl'as taks'i\ng\u0302i'a'n kvalit'o'n, ne'as nur hom'o'j kun nebul'ec'a'j estetik'a'j koncept'o'j. Sed ec\u0302 inform'it'a'j\nhom'o'j ne kurag\u0302'as au\u0306gur'i pri la valor'o, almenau\u0306 se ili ne jam posed'as kon'o'j'n pri la\nnun'a publik'a aprez'o de art'ist'o au\u0306 de cert'a g\u0302enr'o. Tio'n c\u0302iu frekvent'ant'o de art'a'j foir'o'j\ndum c\u0302iu vizit'o de'nov'e dev'as konstat'i."}, {"text_idx": "#000387", "text": "Pas'int'jar'e en la foir'a centr'o ekster'urb'a okaz'is la ekspozici'o \u201eArt Karlsruhe 2014\u201d, nun post 10 jar'o'j firm'e establ'ig\u0302'int'a en sud-okcident'a Germanio. Apud jun'a'j art'ist'o'j\nkaj la majstr'o'j de la klasik'a modern'o oni tie prezent'is apart'e la nun'temp'a'j'n korife'o'j'n.\nPor grand'format'a bild'o de Baselitz, kies mani'o, t. e. la ek'kon'ig'a efekt'o, konsist'as\nen invers'a pend'ig'ad'o kontrau\u0306 la natur'a ord'o, kun la titol'o \u201eMem'portret'o kiel beb'o\u201d, la galeri'ist'o postul'is c\u0302irkau\u0306 200 000 eu\u0306r'o'j'n. Grand'a sum'o, ec\u0302 por beb'eg'o super'form'a\nen dign'a kadr'o. Pli alt'a'j'n prez'o'j'n la vend'ist'o'j ne plu indik'is. \u201ePrez'o post pet'o\u201d, ili not'is mem'fid'e post'pri'skrib'e. Tial oni ne pov'is ek'sci'i la prez'o'n de la signal'a\ninstal'aj\u0302'o de tiu ekspozici'o, nom'e \u201eLightScapes\u201d (vort'kre'aj\u0302'o lau\u0306 la angl'a"}, {"text_idx": "#000389", "text": "La plej alt'prez'a mal'grand'a bild'o hazard'e hav'is la sam'a'j'n mezur'o'j'n, mem'kompren'ebl'e\nne en metr'a skal'o. 10 obl'e 15 centi'metr'o'j'n ampleks'is sen'titol'a bild'o de Gerhard Richter\nkun la indik'o \u201eole'o sur kolor'a fot'o\u201d. La art'ist'o est'is pren'int'a spatel'o'n kun iom da ole'farb'o'j kaj tir'is g\u0302i'n sur sen'interes'a\nfot'o. La s\u0302mir'aj\u0302'o dis'prem'ig\u0302'is kaj produkt'is desegn'o'n. Inter cent'o da tia'j prov'o'j cert'e\ntrov'ig\u0302'as kelk'a'j kiu'j kontent'ig'as la nun'temp'a'j'n klient'o'j'n. Sed la ac\u0302et'ant'o ver's\u0302ajn'e\nest'is pli spekul'ant'o ol art'o'am'ant'o. La ceter'e sen'sub'skrib'a paper'aj\u0302'o jam nun est'as\npli valor'a ol iu ajn sam'format'a mon'bilet'o en la mond'o: 60 000 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000390", "text": "Majstr'o de la tradici'a ceramik'o"}, {"text_idx": "#000392", "text": "Gan Zhiyou est'as 63-jar'a kaj de'nask'ig\u0302'e log\u0302'as en si'a vilag\u0302'o Fu Li. Tie c\u0302io est'as ordinar'a:\ndom'o'j, kamp'o'j, mont'et'o'j, arb'o'j ... Kaj la vilag\u0302'an'o'j trankvil'e okup'ig\u0302'as pri agrikultur'o\njar'o'n post jar'o. Nur la nom'o de la vilag\u0302'o Fu Li est'as ekster'ordinar'a. G\u0302i est'as mal'long'ig'it'a\nel Fu Xi Gu Li. Lau\u0306'legend'e Fu Xi est'is unu el la kvin pra'temp'a'j imperi'estr'o'j de C\u0302ini'o.\nLi iam log\u0302'is c\u0302i tie kaj instru'is ceramik'farad'o'n al la popol'an'o'j. La nom'o de la vilag\u0302'o"}, {"text_idx": "#000393", "text": "La kamp'ar'an'o'j de tiu vilag\u0302'o far'as tradici'e ceramik'aj\u0302'o'j'n dum la liber'a temp'o. Neni'u\nel ili sci'as, kiam ek'est'is la farad'o de ceramik'aj\u0302'o'j. Ankorau\u0306 en si'a infan'ag\u0302'o oni rimark'as,\nke c\u0302iu famili'o en la vilag\u0302'o posed'as forn'o'n por ceramik'aj\u0302'o'j \u2013 grand'a'n au\u0306 et'a'n. En la grand'a oni bak'as ceramik'aj\u0302'o'j'n por la c\u0302iu'tag'a viv'o, ekzempl'e\nkruc\u0302'o'j'n, flor- kaj ter-pot'o'j'n. Kaj en la et'a oni bak'as ceramik'aj\u0302'o'j'n por si'a hobi'o.\nC\u0302i-last'a'j'n oni kre'as en la form'o de bird'o'j, best'o'j, hom'o'j k.a."}, {"text_idx": "#000394", "text": "La famili'o de Gan Zhiyou hav'is du ceramik'aj\u0302-forn'o'j'n \u2013 grand'a'n kaj et'a'n. Ek'de la infan'ag\u0302'o Gan jam hav'is grand'a'n em'o'n far'i la ceramik'aj\u0302'o'j'n\nkaj bak'i ili'n en la et'a forn'o. Li oft'e modl'is el argil'o divers'a'j'n objekt'o'j'n. Li dir'as,\nke tiu'temp'e la nokt'o'j est'is tre bel'a'j pro la rug\u0302'ig'it'a c\u0302iel'o sekv'e de la forn'a'j re'bril'o'j.\nTamen post'e, en la ses'dek'a'j jar'o'j de la pas'int'a jar'cent'o, dum la katastrof'a temp'o\n1, oni ruin'ig'is la forn'o'j'n por ceramik'aj\u0302'o'j kaj detru'is la tradici'a'j'n muld'il'o'j'n. La\nrespond'o de la reg'potenc'o est'is tre simpl'a: \u201eIli c\u0302iu'j est'as rest'aj\u0302'o'j de la feu\u0306d'ism'o!\u201d"}, {"text_idx": "#000395", "text": "Kun grand'a indign'o Gan dir'as: \u201eTio ja est'is la \u201adonac'o\u2019 de la \u201aKultur'a Revoluci'o\u2019!\u201d Post'e li serc\u0302'is kaj trov'is muld'il'o'j'n, kiu'j est'is kas\u0302'it'a'j de iu'j vilag\u0302'an'o'j dum la\nkatastrof'a temp'o. Li re'star'ig'is forn'o'n per la mon'o, s\u0302par'it'a por la ge'edz'ig\u0302'o de li'a\nfrat'o. Tiu bak'uj'o de'nov'e ek'funkci'is, sed est'is sol'a en la vilag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000397", "text": "Nun li'a'j ceramik'aj\u0302'o'j trov'ig\u0302'as jam en 21 land'o'j kaj region'o'j de la mond'o kaj iu'j est'as\nkonserv'at'a'j de muze'o'j (ekzempl'e, de la Bel'art'a Muze'o de C\u0302ini'o, Art'a Institut'o de C\u0302ini'o,\nMuze'o de Lud'il'o'j en Japani'o ktp). Fak'ul'o'j el C\u0302ini'o kaj ekster'land'o opini'as, ke la\nceramik'aj\u0302'o'j el Fu Li est'as viv'ant'a'j histori'a'j objekt'o'j de pra'temp'a ceramik'o kaj esprim'as\nla hom'a'n naiv'ec'o'n per absurd'a'j figur'o'j."}, {"text_idx": "#000398", "text": "Star'ant'a matur'ag\u0302'a leon'o gajn'is la Kupr'a'n Pokal'o'n de la ministr'ej'o pri kultur'o de C\u0302ini'o en la Unu'a Ekspozici'o\npri Original'a Teknik'o de la C\u0302in'a Popol'art'o. Oni dir'as, ke Gan Zhiyou per si'a hobi'o\nfar'is sensaci'o'n, c\u0302ar li sav'is la pra'temp'a'n ceramik'a'n tradici'o'n de la C\u0302ini'o! Pro tio\nUnesk'o don'is al li la honor'a'n titol'o'n \u201ePopol'a Meti'art'ist'o\u201d. Do est'as ver'o, ke oni pov'as fam'ig\u0302'i, praktik'ant'e ankau\u0306 ordinar'a'n hobi'o'n!"}, {"text_idx": "#000400", "text": "Inter'romp'it'a'j est'as diskut'o'j en Vieno inter Irano kaj la grup'o 5+1 (Uson'o, Briti'o,\nFranci'o, Rusio, C\u0302ini'o + Germanio) pri la pri'disput'at'a irana nukle'a program'o. Pli'a'j\ninter'parol'o'j okaz'os antau\u0306 la fin'o de juni'o 2015."}, {"text_idx": "#000401", "text": "Inter'temp'e plu valid'as provizor'a traktat'o, lau\u0306 kiu Irano pov'os c\u0302iu'monat'e uz'i 700 milion'o'j'n\nda uson'a'j dolar'o'j el si'a'j frost'ig'it'a'j kont'o'j. Tamen lau\u0306 okcident'a'j diplomat'o'j nepr'as\nsub'skrib'i politik'a'n traktat'o'n antau\u0306 la 1a de mart'o 2015."}, {"text_idx": "#000402", "text": "Traktat'o tia, lau\u0306 la uson'a prezid'ant'o Barack Obama, pov'us s\u0302ang\u0302'i la rilat'o'j'n inter\nIrano kaj la ceter'a mond'o. G\u0302i pov'us ankau\u0306 ebl'ig'i kun'labor'o'n kontrau\u0306 la g\u0302ihad'ist'a t.n.\nIslam'a S\u0302tat'o en Irako kaj Sirio."}, {"text_idx": "#000404", "text": "Kontrau\u0306'e Irano postul'as rapid'a'n for'ig'o'n de la inter'naci'a'j sankci'o'j. Okcident'o insist'as\npri iom'post'iom'a for'ig'o, por re'ten'i prem'il'o'n kontrau\u0306 Teherano. Fin'e est'as pri'disput'at'a\nla dau\u0306r'o de funkci'ad'o de la traktat'o. Okcident'o postul'as g\u0302is 20 jar'o'j, Irano nur g\u0302is"}, {"text_idx": "#000405", "text": "Pas'is kvar'on'jar'cent'o post la t.n. revoluci'o (reg\u0302im's\u0302ang\u0302'o) en Rumani'o, kaj oni pov'as\npri'pens'i la bon'a'j'n kaj la mal'bon'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n en la viv'o de la pli'mult'o."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Krom'e oni rajt'as manifestaci'i ec\u0302 kontrau\u0306 la reg'ist'ar'o (rezult'o mal'cert'a). Ge'jun'ul'o'j\npov'as lern'i ekster'land'e, se ili hav'as ric\u0302'a'j'n ge'patr'o'j'n. Sed ankau\u0306 la ge'fil'o'j de mal'ric\u0302'ul'o'j\npov'as lern'i en ital'a, franc'a au\u0306 brit'a lern'ej'o, se ili est'as kun ge'patr'o'j, kiu'j labor'as"}, {"text_idx": "#000408", "text": "En Rumani'o post la reg\u0302im's\u0302ang\u0302'o la plej mult'a'j fabrik'o'j est'is privat'ig'it'a'j au\u0306 ferm'it'a'j:\ntiel mil'o'j da labor'ist'o'j perd'is si'a'j'n labor'lok'o'j'n. Ge'jun'ul'o'j ir'as ekster'land'e'n por\nlabor'i (au\u0306 almoz'pet'i, c\u0302ef'e ne bon'e eduk'it'a'j roma'o'j). Hom'o'j pli ol 40-jar'ag\u0302'a'j, kiu'j\nne trov'as labor'o'n, viv'ten'as si'n mizer'e per s\u0302tat'a mon'help'o kaj per okaz'a'j tag'labor'o'j,\nse ili ne trov'as ekster'land'e sezon'a'n labor'o'n, ekzempl'e en agrikultur'o."}, {"text_idx": "#000409", "text": "Ne pas'as monat'o sen tragik'a nov'aj\u0302'o en la televid'o. En Italio, kie labor'as mil'o'j da\nruman'o'j, est'as murd'it'a vir'in'o, kiu hav'as infan'o'j'n en Rumani'o. Sed en preskau\u0306 c\u0302iu'j\nland'o'j, ne nur Italio, kie viv'as ruman'o'j, okaz'as murd'o'j. La viktim'o oft'e est'as vir'in'o,"}, {"text_idx": "#000410", "text": "Lau\u0306 statistik'o ekzist'as en Rumani'o nun'temp'e c\u0302irkau\u0306 350 000 infan'o'j \u201epost'las'it'a'j\u201d pro ekster'land'e labor'ant'a'j ge'patr'o'j. Ali'a'j 400 000 infan'o'j spert'is au\u0306 spert'as dum\npli-mal'pli long'a temp'o la for'est'o'n de ekster'land'a'j ge'patr'o'j. Al tiu'j infan'o'j ne mank'as\nmateri'a'j bon'o'j: la ge'patr'o'j send'as mon'o'n, donac'o'j'n, parol'as kun la id'o'j per Skajp'o,\nsed mank'as la c\u0302e'est'o ge'patr'a."}, {"text_idx": "#000411", "text": "Mult'a'j post'rest'ant'a'j infan'o'j est'as pri'zorg'at'a'j de av'in'o au\u0306 ali'a parenc'o. Iu'j est'as\nsol'a'j, ali'a'j en instituci'o'j. Lau\u0306 opini'o-esplor'o'j, c\u0302irkau\u0306 du'on'o de la ge'lern'ant'o'j post\nla fin'o de la stud'jar'o'j dezir'as ekster'land'e labor'i."}, {"text_idx": "#000412", "text": "Kio'n do far'is la nov'a'j politik'ist'o'j, kiu'j ek'reg'is post la ekzekut'o de la ge'edz'o'j Ceaus\u0326escu?\nEk'aper'is post la reg\u0302im's\u0302ang\u0302'o klas'o de ric\u0302'eg'ul'o'j, el kiu'j kelk'a'j nun est'as arest'it'a'j\npro korupt'o, dum pli'grand'ig\u0302'is la nombr'o de mal'ric\u0302'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000413", "text": "Antau\u0306 25 jar'o'j c\u0302iu hav'is sekur'a'n labor'lok'o'n kaj ia'manier'e viv'is, ec\u0302 se mal'ric\u0302'e, en\nmal'bon'e hejt'at'a'j, mal'bon'e lum'ig'at'a'j dom'blok'o'j. Oni vojag\u0302'is per mal'pur'a'j, plen'plen'a'j\nau\u0306tobus'o'j, spekt'is televid'o'n tag'e nur du hor'o'j'n, ne rajt'is esprim'i mal'kontent'o'n pro\nviv'kondic\u0302'o'j, pro mank'o de liber'ec'o. Est'is mal'facil'e akir'i pasport'o'n por vojag\u0302'i ekster'land'e'n,\nkaj ec\u0302 tiam precip'e nur en t.n. \u201esocial'ism'a'j'n\u201d land'o'j'n."}, {"text_idx": "#000414", "text": "Ne est'as dezir'ind'e re'ven'i al tia epok'o, sed tamen ... Kaj nun, post la prezid'ant'ig\u0302'o\nde Klaus Iohannis (MONATO 2015/1, p. 6), la popol'o de Rumani'o komenc'is de'nov'e esper'i pri bon'a'j s\u0302ang\u0302'o'j (ec\u0302 se\nla last'a'n foj'o'n mort'is la esper'o)."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Pli ol du miliard'o'j da hom'o'j ne est'as adekvat'e protekt'at'a'j de si'a land'a leg\u0302'ar'o kontrau\u0306\nhom'komerc'ad'o, lau\u0306 raport'o de la UN-Ofic'ej'o pri Narkot'aj\u0302'o'j kaj Krim'ad'o (UNODC). Krom'e\nmal'trankvil'ig'as la et'a kvant'o de krim'ul'o'j kondamn'it'a'j pro hom'komerc'ad'o."}, {"text_idx": "#000416", "text": "La raport'o, prezent'it'a en Vieno, montr'as, ke unu el tri viktim'o'j de hom'komerc'ad'o est'as\ninfan'o \u2013 pli'ig\u0302'o de 5 % kompar'e kun la period'o 2007-2010. Knab'in'o'j konsist'ig'as du el c\u0302iu'j tri\ninfan'a'j viktim'o'j kaj, kun'e kun vir'in'o'j, ili konsist'ig'as 70 % de c\u0302iu'j viktim'o'j."}, {"text_idx": "#000417", "text": "Lau\u0306 Jurij Fedotov, la direktor'o de UNODC: \u201eBedau\u0306r'ind'e la raport'o montr'as, ke en la mond'o ne est'as lok'o, kie infan'o'j, vir'in'o'j\nkaj vir'o'j trov'as si'n sekur'a'j kontrau\u0306 hom'komerc'ad'o.\u201d Ceter'e la oficial'a'j don'it'aj\u0302'o'j, kiu'j'n komunik'is la land'a'j au\u0306toritat'o'j, mal'kas\u0302'as la\nfakt'o'n, ke ver's\u0302ajn'e la skal'o de modern'a sklav'ec'o est'as mult'e pli grand'a."}, {"text_idx": "#000418", "text": "Ekzist'as tra la mond'o region'a'j diferenc'o'j. Viktim'o'j en Eu\u0306rop'o kaj Centr'a Azi'o est'as\nc\u0302ef'e vir'in'o'j seks'e ekspluat'at'a'j, dum en Orient'a Azi'o kaj la pacifik'a region'o tem'as\npri labor'o dev'ig'a. La pli'mult'o de la flu'o'j de hom'komerc'ad'o est'as inter'region'a: pli\nol ses el 10 viktim'o'j trans'ir'as almenau\u0306 unu s\u0302tat'a'n lim'o'n."}, {"text_idx": "#000419", "text": "La raport'o emfaz'as la sen'pun'ec'o'n, kiu kiel antau\u0306'e rest'as serioz'a problem'o: 40 % de\nla land'o'j registr'is mal'mult'a'j'n au\u0306 neniu'j'n kondamn'it'a'j'n krim'ul'o'j'n. Lau\u0306 Fedotov: \u201eEc\u0302 se la pli'mult'o de la land'o'j krim'ig'us hom'komerc'ad'o'n, rest'us mult'a'j hom'o'j en land'o'j,\nkiu'j ne plen'um'as inter'naci'a'j'n norm'o'j'n por cert'ig'i protekt'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000421", "text": "Pacient'o'j traf'it'a'j de skizofreni'o sufer'as pro halucin'o'j, delir'o'j, paranoj'o kaj foj'foj'e\nfort'a mal'kviet'o. Tem'as pri relativ'e oft'a mal'san'o, kiu atak'as unu el'cent'o'n de la log\u0302'ant'ar'o\nkaj ek'montr'ig\u0302'as plej oft'e inter la 16a kaj la 30a viv'o'jar'o'j. Dum long'a temp'o oni ne\nsci'is g\u0302i'a'n kau\u0306z'o'n, kvankam oni suspekt'is pri iu hered'a ec'o. Tia'n gen'a'n tendenc'o'n oni\napenau\u0306 sukces'is konfirm'i, c\u0302ar la pri'a'j esplor'o'j inkluziv'is ne sufic\u0302'e grand'a'n kvant'o'n\nda pacient'o'j \u2013 kio mal'facil'ig'is la statistik'a'j'n analiz'o'j'n."}, {"text_idx": "#000422", "text": "Antau\u0306 ne'long'e tamen komenc'ig\u0302'is nov'a faz'o en la esplor'ad'o pri skizofreni'o. Est'is plen'um'it'a\ngrand'a stud'o, kiu inkluziv'is mil'o'j'n da hom'o'j. Publik'ig'it'a en la prestig\u0302'a revu'o\nNatur'e, g\u0302i konsist'is el kompar'o inter la gen'ar'o de 37 000 mal'san'ul'o'j kaj tiu de 113 000\nsan'a'j hom'o'j. Montr'ig\u0302'is, ke s\u0302ang\u0302'o'j en pli ol 100 gen'lok'o'j rilat'ig'ebl'as al tiu komplik'a\nmal'san'o. Part'o'pren'is la stud'o'n 300 scienc'ist'o'j el 35 land'o'j."}, {"text_idx": "#000424", "text": "Almenau\u0306 200 jun'a'j islam'an'o'j el Albanio, Kosovo kaj Makedonio ir'is milit'i en Sirio.\nKelk'dek'o da ili jam est'as mort'ig'it'a'j."}, {"text_idx": "#000425", "text": "La reg'ist'ar'o'j komenc'is interes'ig\u0302'i pri la milit'ist'o'j jam en 2013. Tiam est'is arest'it'a'j\nkelk'a'j ekstrem'ist'o'j. En 2014 la parlament'o'j aprob'is leg\u0302'o'n, kiu mal'permes'is propagand'i\nkaj part'o'pren'i g\u0302ihad'o'n en Sirio. Plur'a'j g\u0302ihad'ist'o'j re'ven'is al si'a patr'uj'o."}, {"text_idx": "#000426", "text": "Alban'a re'ven'int'o raport'is, kiel li vetur'is al Instanbulo kaj tie pag'is 80 eu\u0306r'o'j'n por\nbus'i al la land'lim'a urb'o Re'han'li'a. Tie, en region'o mal'sever'e kontrol'at'a, ebl'is sen'problem'e"}, {"text_idx": "#000427", "text": "La g\u0302ihad'ist'o'j cel'is la urb'o'n Alepo, antau\u0306 ol ir'i al la front'o. Tamen neces'is atend'i,\nc\u0302ar la teror'ist'o'j, tim'ant'e spion'o'j'n, rigor'e kontrol'is la ident'ec'o'n, inkluziv'e de la"}, {"text_idx": "#000428", "text": "Sekv'is trejn'ad'o, konsist'ant'a el stud'ad'o de Koran'o kaj uz'ad'o de kalas\u0302nikov'o'j. Post'e\nla alban'o'j milit'is kun Al'kaid'o-grup'o, au\u0306 kun turk'a ekstrem'ism'a grup'o Murat Gezenler."}, {"text_idx": "#000429", "text": "Ili nun milit'as kun'e kun trup'o'j de la tiel nom'at'a Islam'a S\u0302tat'o de Irako kaj Sirio"}, {"text_idx": "#000430", "text": "Instru'ist'o'j en Afrik'o aparten'as al la plej mal'felic\u0302'a'j hom'o'j de la kontinent'o. Ili\nlabor'as oft'e dum tri au\u0306 kvar monat'o'j sen salajr'o. Tio signif'as, ke mult'a'j instru'ist'o'j\nfor'las'as la labor'o'n, dum ali'a'j prov'as migr'i al Eu\u0306rop'o trans Mediterane'o'n sed sur'voj'e"}, {"text_idx": "#000432", "text": "Mal'help'as ankau\u0306 la sezon'o'j. Dum la sek'a sezon'o, ec\u0302 je la nau\u0306'a maten'e, s\u0302vit'as kaj la\ninfan'o'j kaj la instru'ist'o'j. Dum la mal'sek'a sezon'o, la klas'c\u0302ambr'o'j far'ig\u0302'as lag'et'o'j,\nla benk'o'j pirog'o'j, la lern'ant'o'j fis\u0302'o'j kaj la instru'ant'o'j fis\u0302-kapt'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000434", "text": "Frid'a kaj sen'rid'a: jen la etos'o dum la unu'a inter'parol'o inter la japan'a c\u0302ef'ministr'o\nAbe Shinzo kaj la c\u0302in'a prezid'ant'o Xi Jinping. Kun'sid'is la du gvid'ant'o'j de la najbar'a'j\nland'o'j en Beijing en novembr'o 2014. Jen la unu'a vizit'o de Abe en la c\u0302in'a c\u0302ef'urb'o post\ndu jar'o'j kiel japan'a c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#000435", "text": "La kun'sid'o tamen dau\u0306r'is nur 25 minut'o'j'n. Raport'it'e est'as, ke precip'e Xi ne respond'is\nla afabl'a'j'n vort'o'j'n de Abe, kaj turn'is si'a'n rigard'o'n for de li."}, {"text_idx": "#000436", "text": "Evit'i vizit'o'j'n kaj inter'parol'o'j'n fund'e en'radik'ig\u0302'is en la histori'o de la du land'o'j.\nTem'as c\u0302ef'e pri teritori'a'j disput'o'j. En decembr'o 2013 Abe vizit'is la sankt'ej'o'n Yasukuni,\nkie oni apoteoz'as milit'o'mort'int'o'j'n kaj al'don'e milit'o'krim'ul'o'j'n. La vizit'o incit'is la\nkoler'o'n de C\u0302ini'o kaj Korei'o."}, {"text_idx": "#000437", "text": "La situaci'o rilat'e Korei'o'n preskau\u0306 sam'as. Ankau\u0306 ekzist'as disput'o pri teritori'o kaj\npri la tiel nom'at'a'j konsol'vir'in'o'j dispon'ig'it'a'j al la japan'a arme'o. La mal'varm'a inter'rilat'o\nmal'trankvil'ig'as Uson'o'n, al kiu ambau\u0306 est'as grav'a'j koalici'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000438", "text": "Tial prezid'ant'o Obama inter'ven'is en mart'o 2014, okaz'e de pint'a konferenc'o pri nukle'a\nsekur'ec'o en Hag'o, Nederlando. Kun'sid'is Obama, Abe kaj la kore'a prezid'ant'o Park Geun-hye.\nTiam la si'n'ten'o de Park est'is flegm'a. Abe salut'is s\u0302i'n en la kore'a, sed s\u0302i nek respond'is"}, {"text_idx": "#000439", "text": "La tri najbar'a'j azi'a'j land'o'j, hav'ant'a'j inter'plekt'it'a'j'n ekonomi'a'j'n kaj kultur'a'j'n rilat'o'j'n,\nne pov'as plu'ir'i sen inter'parol'o'j kaj vizit'o'j inter si'a'j gvid'ant'o'j: nur Xi kaj Park"}, {"text_idx": "#000440", "text": "Por ili, tamen, montr'i mild'a'n si'n'ten'o'n al Abe de'nov'e fajr'ig'os naci'ism'a'n koler'o'n en\nla koncern'a'j land'o'j. Baldau\u0306'a pli'bon'ig\u0302'o de la diplomat'a'j rilat'o'j ne est'as atend'ebl'a.\nDo anstatau\u0306 fajr'o rest'os frost'o en orient'a Azi'o."}, {"text_idx": "#000441", "text": "Du tri'on'o'j'n de la seg\u0302'o'j en la japan'a c\u0302ambr'o de deput'it'o'j gajn'is post elekt'o'j en decembr'o\n2014 la reg'ist'ar'a Liberal-Demokrati'a Parti'o (LDP) kun si'a koalici'a partner'o"}, {"text_idx": "#000442", "text": "La elekt'o'j okaz'is, por ke la c\u0302ef'ministr'o Abe Sinzo demand'u la popol'o'n, c\u0302u g\u0302i sub'ten'as\nli'a'n ekonomi'a'n politik'o'n, precip'e jam far'it'a'n decid'o'n prokrast'i alt'ig'o'n de al'don'valor'a"}, {"text_idx": "#000445", "text": "Ali'a'j tikl'aj\u0302'o'j akr'e diskut'at'a'j: efektiv'a s\u0302ang\u0302'o de la konstituci'o por agnosk'i la rajt'o'n\npri komun'a mem'defend'ad'o nur per kabinet'a decid'o (kiu ebl'ig'us al Japani'o milit'i kun'e\nkun Uson'o); plu'a de'pend'o de nukle'a energi'o kaj re'funkci'ig'o de nukle'a'j central'o'j, kontrau\u0306\nla vol'o de la pli'mult'o de la popol'o; inter'ven'o'j en raport'o'j de amas'komunik'il'o'j kaj\nen'posten'ig'o de Abe-sub'ten'ant'o kiel c\u0302ef'o de la publik'a el'send'o-asoci'o."}, {"text_idx": "#000447", "text": "La venk'o ebl'ig'os al Abe ek'mars\u0302'i por plen'um'i long'temp'e ne'solv'it'a'n projekt'o'n: de'nov'e\nhav'ig'i al la popol'o \u201ever'a'n kaj bel'a'n Japani'o'n\u201d, lau\u0306 li perd'it'a'n pro la mond'milit'a mal'venk'o, sekv'a okup'ad'o far'e de Uson'o kaj post'milit'a"}, {"text_idx": "#000448", "text": "Baldau\u0306 oni ek'diskut'os s\u0302ang\u0302'o'j'n rilat'e la konstituci'o'n al'trud'it'a'n, lau\u0306 Abe, de Uson'o.\nJam LDP publik'e propon'is amend'o'n por lim'ig'i la pac'ism'o'n kaj baz'a'j'n hom'a'j'n rajt'o'j'n\nen'ten'at'a'j'n en la nun'a konstituci'o."}, {"text_idx": "#000449", "text": "C\u0302es'as pro tro alt'a'j kost'o'j pli kaj pli da el'send'o'j sur la long'a'j kaj mez'long'a'j ond'o'j.\nCeter'e ekzist'as nun'temp'e ali'a'j manier'o'j el'send'i, kiel ret'radi'o kaj cifer'ec'a radi'o\nper'anten'a (Dab kaj la pli kaj pli uz'at'a Dab+) kaj per'satelit'a."}, {"text_idx": "#000451", "text": "Tra la jar'o c\u0302es'os Franc'e Bleu en Strasburgo (kun program'o en la alzaca lingv'o) kaj\nen Nederlando NPO Radi'o 5 (nostalgi'a), sam'e kapt'ebl'a'j per'ret'e kaj per'satelit'e. En\n2016 halt'os en Germanio DLF (mez'a'j ond'o'j) kaj en 2017 la irlanda RTE\u0301 1, la C\u0302eh\u0302'a Radi'o\nkaj BBC Radi'o 4. Ankau\u0306 tiu'j staci'o'j per'ret'e kaj per'satelit'e kapt'ebl'os."}, {"text_idx": "#000453", "text": "Renkont'ig\u0302'o'j kun kun'lern'int'o'j de antau\u0306 mult'a'j jar'o'j popular'as en C\u0302ini'o. Tia'j event'o'j\npov'as vek'i memor'o'j'n kaj emoci'o'j'n c\u0302u agrabl'a'j'n, c\u0302u mal'pli agrabl'a'j'n."}, {"text_idx": "#000454", "text": "Mi part'o'pren'is du tia'j'n renkont'ig\u0302'o'j'n, unu kun iam'a'j kun'gimnazi'an'o'j kaj la ali'a'n kun\nuniversitat'a'j kun'stud'int'o'j. Kun la gimnazi'an'o'j, tamen, mi ne pov'is trov'i mi'a'n kun'lern'ant'in'o'n\nPluv'et'a. S\u0302i log\u0302'is en ali'a vilag\u0302'o, sed ni kun'e tra'ir'is element'a'n lern'ej'o'n, mez'lern'ej'o'n"}, {"text_idx": "#000455", "text": "Sed unu el la ali'a'j eks-lern'ej'an'o'j inform'is, ke Pluv'et'a si'n mort'ig'is. S\u0302ajn'as, ke s\u0302i\nmal'konsent'is kun si'a'j ge'patr'o'j pri si'a edz'in'ig\u0302'o. Pro la mal'ric\u0302'ec'o de la famili'o, s\u0302i'a\nfrat'o ne pov'is akir'i fianc\u0302'in'o'n. En la sam'a vilag\u0302'o trov'ig\u0302'is ali'a famili'o, pli ric\u0302'a,\nkies fil'o ne pov'is pro si'a stult'ec'o trov'i knab'in'o'n por edz'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000456", "text": "Post inter'konsent'o inter la du famili'o'j la patr'o de Pluv'et'a decid'is, ke s\u0302i edz'in'ig\u0302'u\nal la stult'a fil'o, dum la fil'in'o de la ali'a famili'o edz'in'ig\u0302'u al la frat'o de Pluv'et'a.\nTio'n la jun'a vir'in'o ne vol'is, si'n trov'ant'e en embaras'a kaj mal'facil'a situaci'o kaj\nne sci'ant'e, c\u0302u help'i al si'a famili'o au\u0306 mem iam elekt'i edz'o'n. S\u0302i elekt'is ali'a'n voj'o'n:"}, {"text_idx": "#000457", "text": "Nun mi'a kun'lern'ant'in'o kus\u0302'as nur en la memor'o, tamen rest'as c\u0302e mi la last'a fraz'o, kiu'n\ns\u0302i al mi dir'is: \u201eEbl'e ni hav'os s\u0302anc'o'n renkont'ig\u0302'i\u201d, tamen ec\u0302 tiam mi taks'is tio'n ne'ver's\u0302ajn'a."}, {"text_idx": "#000460", "text": "Dank'o'n al c\u0302io'far'ant'o Mireille Gros'je'a'n pro la klar'ig'a artikol'o (MONATO 2015/01, p. 9) pri Svis'land'o. Tamen irit'as mi'n la c\u0302iam'a emfaz'o pri la diferenc'o inter\nlatin'de'ven'a'j kaj german'de'ven'a'j kultur'o'j, emfaz'o kiu nutr'as la kresk'ant'a'j'n naci'ism'a'j'n\ntendenc'o'j'n en ni'a soci'o. Unu'e, inter kultur'o'j (kaj ali'a'j fenomen'o'j) neniam ekzist'as\nnigr'a'blank'a apart'ec'o. Tem'as c\u0302iam pri lau\u0306'pas\u0302'a trans'ir'o. Du'e, ju pli oni emfaz'as tiu'n\nlim'o'n des pli kresk'os la abism'o inter ambau\u0306. Mi prefer'as emfaz'i la komun'a'j'n \u201eneu\u0306tral'e hom'a'j'n\u201d ec'o'j'n de c\u0302iu kultur'o."}, {"text_idx": "#000461", "text": "Kun'ven'is antau\u0306 ne'long'e en Nepalo membr'o'j de la jam 30-jar'ag\u0302'a Sud-Azi'a Asoci'o por Region'a\nKun'labor'o. La asoci'o cel'as kresk'i lau\u0306 la model'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, sed malgrau\u0306 mult'a'j"}, {"text_idx": "#000462", "text": "Mal'facil'e est'as kun'ig'i la man'o'j'n de la c\u0302ef'ministr'o'j de Barato kaj de Pakistano. Ali'a\nkomplik'aj\u0302'o konsist'as en tio, ke s\u0302ajn'e ankau\u0306 C\u0302ini'o vol'as al'ig\u0302'i, tamen Barato ne montr'as\nsi'n entuziasm'a. Nun la divers'a'j popol'o'j si'n demand'as, kio'n fakt'e far'as la asoci'o."}, {"text_idx": "#000463", "text": "Kroz'i lau\u0306 la norveg'a mar'bord'o"}, {"text_idx": "#000464", "text": "La s\u0302ip'kompani'o Hurtigruten ofert'as kroz'ad'o'n lau\u0306 la itiner'o Ber'gen \u2013 Kirkenes kiel \u201ela plej bel'a'n en la mond'o\u201d. Mult'a'j turist'o'j dezir'as spert'i g\u0302i'n. La pli'mult'o prefer'as printemp'a'n au\u0306 somer'a'n vojag\u0302'o'n,\ndum kiu oni pov'as g\u0302u'i la neniam sub'ir'ant'a'n sun'o'n. Tamen kroz'ad'o ebl'as ankau\u0306 au\u0306tun'e\nkaj vintr'e, kaj tio est'as avantag\u0302'a kaj tau\u0306g'a sezon'o por pensi'ul'o'j. Varm'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n\nen la valiz'o'n kaj ek! Surpriz'o: ne forges'u ban'kostum'o'n, c\u0302ar la varm'a'j ban'kuv'o'j (j\u0302akuzoj)\nsub'c\u0302iel'a'j sur la plej supr'a ferdek'o cert'e plezur'ig'os vi'n ec\u0302 en nub'a kaj au\u0306tun'a veter'o."}, {"text_idx": "#000465", "text": "Hurtigruten signif'as \u201erapid'a itiner'o\u201d. Ek'de 1893 tiu kompani'o serv'as al la norveg'a'j mar'bord'an'o'j kaj insul'an'o'j, transport'ant'e\nhom'o'j'n, var'o'j'n kaj vetur'il'o'j'n. Komenc'e la s\u0302ip'o'j transport'is ankau\u0306 pos\u0302t'aj\u0302'o'j'n, kies\nsur'ter'a transport'o ekzempl'e de Trondheim al Hammerfest en la 19a jar'cent'o dau\u0306r'is somer'e\ntri semajn'o'j'n kaj vintr'e kvin monat'o'j'n. Bon's\u0302anc'e la kapitan'o Richard With fid'is si'a'j'n\nspert'o'j'n kaj mar'ist'ar'o'n por komenc'i la s\u0302ip'vetur'ad'o'n, kvankam ali'a'j dub'is pro tio,\nke ankorau\u0306 ne trov'ig\u0302'is sufic\u0302'e da nord'a'j mar'map'o'j kaj mal'mult'is lum'tur'o'j sur la komplik'a\nmar'bord'o. Al With komenc'e sufic\u0302'is kompas'o kaj horlog\u0302'o por navig'ad'i."}, {"text_idx": "#000466", "text": "Nun la kompani'o Hurtigruten uz'as jam dek du s\u0302ip'eg'o'j'n. El ili preskau\u0306 c\u0302iu'j est'as konstru'it'a'j\nen Norvegi'o, escept'e de du respektiv'e en Germanio kaj Italio. Kiel ekzempl'o'n ni pren'u\nla s\u0302ip'o'n MS Midnatsol. G\u0302i long'as 135,75 m, larg\u0302'as 21 m kaj pov'as vetur'ig'i 1000 pasag\u0302er'o'j'n\nal'don'e al la karg'o kaj 45 au\u0306t'o'j; kroz'ad'a rapid'ec'o 15 nod'o'j. G\u0302i vetur'as el Ber'gen al\nKirkenes 6-7 tag'o'j'n, halt'ant'e en pli ol 30 haven'o'j."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Kelk'a'j turist'o'j ne ekskurs'as, sed rest'as sur's\u0302ip'e, trankvil'e g\u0302u'ant'e la s\u0302ang\u0302'o'j'n de la\nkolor'o'j en la pejzag\u0302'o, la mont'o'j'n, nub'o'j'n, mar'o'n, dekliv'o'j'n, vilag\u0302'et'o'j'n kaj farm'o'bien'o'j'n.\nDe sur iu pont'o ge'jun'ul'o'j flirt'ig'as norveg'a'n flag'o'n au\u0306 kolor'a'j'n tuk'o'j'n. Ankau\u0306 por\nili la s\u0302ip'eg'o'j grav'as. Dank'e al la fid'ind'a mar'trafik'o ili ne sent'as si'n izol'it'a'j.\nPer la s\u0302ip'o'j ven'as nov'a'j aj\u0302'o'j, kutim'o'j kaj hom'o'j; kelk'a'j ven'int'o'j ne for'ir'os kaj rest'os."}, {"text_idx": "#000469", "text": "Mult'o interes'a trov'ebl'as ankau\u0306 sur's\u0302ip'e: libr'o'bret'ar'o'j, komfort'a'j salon'o'j por leg'ad'o,\nsport'a trejn'ig\u0302'ej'o, sau\u0306n'o, kaf'ej'o'j, pos\u0302t'ofic'ej'o, vend'ej'o, map'o'j, sur kiu'j oni vid'as\nla s\u0302ip'o'n mov'ig\u0302'i kaj turn'ig\u0302'i en mal'larg\u0302'a'j mar'kol'o'j kaj insul'o'labirint'o'j. Trov'ebl'as\nrestoraci'o'j, konferenc'ej'o'j kaj kviet'a'j angul'et'o'j kun komfort'a'j fotel'o'j. Sur la s\u0302ip'a'j\nvand'o'j vid'ebl'as kre'aj\u0302'o'j de norveg'a'j art'ist'o'j, pri kiu'j oni pov'as leg'i pli en bros\u0302ur'o\nsen'pag'e dispon'ig'at'a. Ec\u0302 c\u0302e rub'uj'o'j oni pov'as halt'i kaj inform'ig\u0302'i pri re'cikl'ig'o kaj"}, {"text_idx": "#000471", "text": "La kompani'o Hurtigruten arang\u0302'as ceremoni'o'n c\u0302e la polus'a cirkl'o: post serioz'a lud'ad'o\nde naci'a'j himn'o'j aper'as Reg\u0302'o Neptun por vers\u0302'i glaci'o'kub'et'o'j'n kaj akv'o'n sur'kap'e'n au\u0306\nen la vest'aj\u0302'o'j'n de \u201ebapt'ig\u0302'em'ul'o'j\u201d, kiu'j post tiu glaci'a dus\u0302'et'o ricev'as varm'ig'a'n drink'aj\u0302'et'o'n. Kelk'a'j ac\u0302et'as por si c\u0302ampan'o'n.\nLa sekv'a'n tag'o'n c\u0302iu'j ricev'as atest'il'o'n pri la trans'ir'o de la polus'a cirkl'o."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Jen tie c\u0302i, jen tie au\u0306d'ig\u0302'as sur's\u0302ip'e anonc'o'j pri preter'pas'ot'a'j vid'ind'aj\u0302'o'j, kiu'j pov'as\nest'i special'a'j mont'o'j, lum'tur'o'j, renkont'ot'a'j ali'a'j s\u0302ip'eg'o'j, fis\u0302'bred'ej'o'j kaj ali'a'j.\nNorveg'o'j produkt'as pli ol 700 000 tun'o'j'n da salm'o, 70 000 tun'o'j'n da trut'o, mal'pli\ngrand'a'j'n kvant'o'j'n da moru'o, angil'o, ali'a'j fis\u0302'o'j, konk'o'j. Oni bred'as fis\u0302'o'j'n en flos'ant'a'j\nkag\u0302'o'j, kiu'j'n oni pov'as mov'i de lok'o al lok'o por evit'i fis\u0302'mal'san'o'j'n. La reg\u0302'o'krab'o,\nimport'it'a el Siberio al la Arkt'a ocean'o pli'ig\u0302'as, for'mang\u0302'ant'e c\u0302io'n sur la mar'fund'o.\nOni amar'e klopod'as, ke ni defend'u ni'n kontrau\u0306 g\u0302i, mang\u0302'ant'e g\u0302i'n en kiel ebl'e plej grand'a'j"}, {"text_idx": "#000474", "text": "Kirkenes, kiu situ'as nur je 10 kilo'metr'o'j de la norveg'a-rus'a lim'o, est'as la turn'ig\u0302'ej'o\nde la Hurtigruten-s\u0302ip'o'j, re'ven'ont'a'j de c\u0302i tie sud'e'n al Ber'gen. Nov'a'j kroz'ant'o'j komenc'os\nsi'a'j'n aventur'o'j'n, dum kroz'int'o'j au\u0306tobus'os al la flug'haven'o, se ili ne dezir'as re'ven'i\nkun la s\u0302ip'an'ar'o. La vojag\u0302'o ja est'as la \u201eplej bel'a en la mond'o\u201d."}, {"text_idx": "#000475", "text": "Post venk'o \u2013 dialog'o (MONATO 2014/12, p. 9), kiu koment'as la venk'o'n de Dilma Rousseff, la au\u0306tor'o dir'as, ke la\nkoalici'o de la reg'ant'a \u201eParti'o de la Labor'ist'o'j\u201d prezent'is pozitiv'a'j'n 12-jar'a'j'n ating'o'j'n, favor'e al la brazila popol'o, sed la konservativ'a'j\namas'komunik'il'o'j mal'avar'e sub'ten'is la moral'ism'a'n tez'o'n de la opozici'o, kontrau\u0306 la prezid'ant'in'o\nDilma kaj kontrau\u0306 la eks'prezid'ant'o Lul'a."}, {"text_idx": "#000476", "text": "La problem'o est'as, ke la \u201eParti'o de la Labor'ist'o'j\u201d (la parti'o de Dilma kaj Lul'a) est'as implik'it'a g\u0302is'ost'e en divers'a'j korupt'a'j skandal'o'j,\nec\u0302 en la plej grand'a brazila entrepren'o \u201ePet'robr'as\u201d, kaj la amas'komunik'il'o'j nur far'as si'a'n rol'o'n, t.e. denunc'i tiu'j'n korupt'aj\u0302'o'j'n. Lau\u0306\nesplor'o'j, Dilma kaj Lul'a kon'is tiu'j'n korupt'aj\u0302'o'j'n, sed ili asert'as la mal'o'n. Lul'a ec\u0302\ndir'is ke \u201eneni'o okaz'is\u201d. Tial, kvankam Dilma est'as re'elekt'it'a, mult'a'j brazil'an'o'j est'as mal'kontent'a'j pri la\naktual'a reg'ist'ar'o en Brazilo, kaj pri la aktual'a prezid'ant'in'o."}, {"text_idx": "#000477", "text": "Iom mir'ig'it'e mi konstat'as, ke Ipfelkofer en\nNe inter'ven'i signif'as ne solv'i (MONATO 2014/12, p. 11) ne iel sen'kulp'ig'as la rigor'a'n islam'ism'a'n fervor'o'n de Is-batal'ant'o'j\nen la konker'it'a'j teritori'o'j kaj ec\u0302 konced'as, ke \u201eTurki'o sub'ten'is kontrau\u0306'kurd'a'j'n atak'o'j'n en Sirio\u201d. Mi memor'as, ke la au\u0306tor'o en antau\u0306'a'j kontribu'o'j kompren'em'e kaj konsent'e jes'is la\naktual'a'n enkultur-ig/\u2013ig\u0302'o'n de orient'a'j viv'manier'o'j en mez'a Eu\u0306rop'o. Sed front'e al radikal'a'j\nislam'ism'a'j jun'ul'o'j kun eu\u0306rop'a'j pasport'o'j vojag\u0302'ant'a'j en la \u201esankt'a'n milit'o'n\u201d kaj sang'o'makul'it'e re'ven'ant'a'j al Rejn'o, Sejn'o kaj Tamiz'o, li evident'e far'ig\u0302'is pli"}, {"text_idx": "#000478", "text": "La du'a part'o de la artikol'o prov'as kompren'ig'i la divers'a'j'n interpret'o'j'n de la noci'o\ng\u0302ihad'o en Koran'o. Sed tio jam est'us ali'a artikol'o, prefer'e skrib'ot'a de fak'ul'o. Se c\u0302iu'j hom'o'j\njam est'us adopt'int'a'j la konsil'o'n de Hillel, trans'don'it'a'n de L. L. Zamenhof en li'a\nhom'ar'an'ism'o (\u201eKio'n vi ne vol'as, tio'n ne far'u al ali'ul'o\u201d), tiam la mond'o ne plu dev'us diskut'i pri interpret'ad'o'j de divers'a'j \u201esankt'a'j skrib'o'j\u201d kaj ties trans'form'ad'o'j en real'a'n viv'o'n."}, {"text_idx": "#000479", "text": "Kelk'a'j'n tag'o'j'n antau\u0306 krist'nask'o pere'is en Glasgovo, Skot'land'o, ses butik'um'ant'o'j, kiam\nrub'kamion'o, kies s\u0302ofor'o kred'ebl'e kolaps'is c\u0302e la stir'il'o, sur'ir'is trotuar'o'n, renvers'is\nkiel kegl'o'j'n si'a'j'n viktim'o'j'n kaj, vetur'int'e kelk'cent metr'o'j'n, fin'e halt'is kontrau\u0306"}, {"text_idx": "#000481", "text": "Sen'dub'e tragedi'o, kiu ekster Briti'o merit'is maksimum'e du-tri fraz'o'j'n en intern'a pag\u0302'o\nde gazet'o au\u0306, ebl'e, c\u0302ar krist'nask'o kaj do \u201esen'nov'aj\u0302'a\u201d period'o, du'on'minut'o'n kiel pied'not'o'n en televid'a bulten'o. Tut'cert'e, ec\u0302 se vi ja flank'e\ninform'ig\u0302'is pri la akcident'o, vi tuj g\u0302i'n forges'is."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Evident'e, c\u0302ar la viktim'o'j est'is skot'o'j. Vi'a'j sam'naci'an'o'j tiam ne butik'um'is en Glasgovo,\ndo ne tie viktim'ig\u0302'is. Tial la amas'komunik'il'o'j en vi'a land'o nur flank'e, se en'tut'e,"}, {"text_idx": "#000483", "text": "Jen bizar'a, sed g\u0302is difin'it'a grad'o kompren'ebl'a afer'o, ke ies tragedi'o far'ig\u0302'as vi'a\nkurioz'aj\u0302'o. Kompren'ebl'a, c\u0302ar la hom'a mens'o ne pov'as kapt'i, la hom'a kor'o ne pov'as en'ten'i,\nla tragedi'o'j'n, kiu'j ni'n c\u0302irkau\u0306'as. Ec\u0302 en t.n. inter'naci'a epok'o, ni em'as ankorau\u0306 naci'e"}, {"text_idx": "#000484", "text": "Escept'o'j'n prezent'as mond'sku'a'j event'o'j, kiel la buc\u0302'ad'o en Parizo de j\u0302urnal'ist'o'j de\nCharlie Hebdo. La murd'o de redakci'an'o'j, c\u0302ar \u2013 almenau\u0306 en Eu\u0306rop'o \u2013 ver'e escept'a, al'tir'is mond'a'n simpati'o'n kaj tut'mond'e sur'strat'ig'is ar'o'j'n da s\u0302ok'it'a'j"}, {"text_idx": "#000485", "text": "Ali'flank'e, la murd'ad'o de cent'o'j da palestin'an'o'j kaj la vund'ad'o de mil'o'j da ali'a'j dum\npas'int'somer'a konflikt'o kun Israelo, ne est'ig'is paralel'a'n re'ag'o'n. Konflikt'o'j tia'j,\nkun obl'e pli katastrof'a'j hom'a'j rezult'o'j, ne sufic\u0302'e escept'as \u2013 mal'felic\u0302'e \u2013 por vek'i amas'a'n, publik'a'n simpati'o'n. Do, malgrau\u0306 escept'o'j, ja valid'as la tez'o: paroh\u0302'as\nnov'aj\u0302'o'j lau\u0306 la supr'a princip'o, ke ies tragedi'o far'ig\u0302'as vi'a kurioz'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000486", "text": "Do c\u0302u brit'o'j ne interes'ig\u0302'us pri la nov'jar'a en'mar'ig'o de aviad'il'o de\nAir Asia, kiam pere'is 162 hom'o'j, se la gazet'o'j ne anonc'us, ke inter la viktim'o'j trov'ig\u0302'as brit'o?\nKio pro sam'semajn'a incendi'o sur grek'a pram's\u0302ip'o, inter kies pasag\u0302er'o'j est'is kvar brit'o'j?\nTia naci'ism'o, de j\u0302urnal'ist'a vid'punkt'o, liver'as hok'o'n, sur kiu'n pend'ig'i inter'naci'a'j'n\n(kaj do, cinik'e, mal'pli interes'a'j'n, c\u0302ar for'a'j'n) nov'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000487", "text": "Evident'e ni esperant'ist'o'j \u2013 sen'naci'a'j, trans'naci'a'j, super'naci'a'j, inter'naci'a'j \u2013 ne tiel infekt'ig\u0302'as. Au\u0306 c\u0302u? Dum universal'a'j kongres'o'j oni kapt'as foj'e la impres'o'n,\nke la ver'a inter'naci'a lingv'o est'as naci'a'j popol'danc'ad'o, folklor'a'j kostum'o'j ktp, kaj\ntro oft'e dum kongres'a teatr'o-vesper'o oni pav'as per traduk'it'a, naci'a dram'o anstatau\u0306\nper indig\u0302en'a, ver'e inter'naci'a kaj esperant'a original'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000489", "text": "Krom'e \u2013 kaj tio'n, mi, human'ist'o, ver'e ne kompren'as \u2013 pastr'o'j kaj sacerdot'o'j okaz'ig'is di'serv'o'j'n por memor'i la viktim'o'j'n. Raport'it'e est'as,\nke kresk'is la nombr'o de preg\u0302'ej'o-vizit'ant'o'j. Kial? Kial serc\u0302'i konsol'o'n c\u0302e di'o, kiu,\nkiam la rub'kamion'o kugl'is lau\u0306 la trotuar'o, dorm'et'is au\u0306 ali'manier'e okup'ig\u0302'is? Kial fid'i"}, {"text_idx": "#000490", "text": "Ne kontent'ig'as la si'n'ten'o de unu el la skot'a'j pastr'o'j, pri'raport'it'a en naci'a gazet'o.\n\u201eOni demand'as mi'n,\u201d dir'is Kelvin Holdsworth, \u201ec\u0302u mal'facil'as parol'i pri di'a am'o, kiam okaz'as mal'bon'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000492", "text": "Esper'ebl'e la famili'an'o'j de la viktim'o'j de la glasgova kamion'o-tragedi'o konsol'o'n c\u0302erp'os\nel la preg\u0302'o'j de la pastr'o'j kaj el la krist'nask'a \u201eklar'ig'o\u201d, ke mez'e de mal'lum'o sur'trotuar'e tragedi'a bril'as ja di'a lum'o. Mi tamen dub'as."}, {"text_idx": "#000494", "text": "La vir'in'o'j kun'e rem'as, uz'ant'e specimen'o'n de pra'c\u0302in'a tiel nom'at'a drak'boat'o, kun 20\nsid'lok'o'j. La drak'ul'in'o'j, oficial'e Roz'Eskell Drag'o'n Ladies, sci'as, ke rem'ad'o ebl'ig'as\nnatur'a'n limf'a'n dren'ad'o'n kaj pli'fort'ig'as muskol'o'j'n. Krom'e g\u0302i mal'pli'ig'as lac'ec'o'n kaj\ndolor'o'n kaj kontribu'as al ili'a mem'fid'o."}, {"text_idx": "#000495", "text": "La drak'ul'in'o'j \u2013 en'tut'e 32 \u2013 ekzerc'as si'n apud Rennes, en la nord'a Franci'o, sed nun plan'as part'o'pren'i la festival'o'n\nVogalonga en Venecio, Italio, en maj'o. Tem'as ne pri konkurs'o, sed pri fest'o, en kiu\npart'o'pren'as pli ol 2000 boat'o'j. La drak'ul'in'o'j intenc'as rem'i 32 km c\u0302e la Grand'a Lagun'o,\ninter la insul'o'j Bur'an'o kaj Mur'an'o, kaj fin'e lau\u0306 la Grand'a Kanal'o."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Dir'is unu el la drak'ul'in'o'j, kiu'j nun kolekt'as mon'o'n por ebl'ig'i la vojag\u0302'o'n, kun la\nboat'o, al Venecio: \u201eTio est'as simbol'o de esper'o por c\u0302iu'j vir'in'o'j kurac'at'a'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000497", "text": "Au\u0306tun'e de 2014, pro la murd'o'j, per'fort'o'j, atak'o'j kaj gajn'o'j de la tiel nom'at'a Islam'a\nS\u0302tat'o, la gazet'o de la evangeli'a land'a eklezi'o per c\u0302ef'artikol'o opini'is: \u201ePac'o defend'ebl'as ankau\u0306 per arm'il'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Antau\u0306 nur mal'mult'a'j jar'o'j el'dir'o tia perd'ig'us al redaktor'o la posten'o'n. Tiam la German'a\nEvangeli'a Eklezi'o kred'is, per slogan'o \u201eKre'i pac'o'n, ne minac'o'n\u201d, pac'ig'i la tut'a'n mond'o'n. En la nov'a Germanio la eklezi'o trans'pren'is la bibli'o'de'ven'a'n"}, {"text_idx": "#000499", "text": "La verk'int'o de la koncern'a c\u0302ef'artikol'o klar'ig'is, ke la evangeli'a eklezi'o komenc'is\ns\u0302ang\u0302'i si'a'n pac'politik'o'n kaj ke okaz'os ankorau\u0306 pli decid'a'j pas\u0302'o'j. Mem'kompren'ebl'e ordinar'a'j\nkred'ant'o'j ne tiom rapid'e vol'as s\u0302ang\u0302'i si'a'n ne'kontest'at'a'n bon'a'n kurs'o'n. Protest'o'j pli-mal'pli"}, {"text_idx": "#000500", "text": "Sed okaz'is en novembr'o 2014 sinod'o de la evangeli'a eklezi'o. Elekt'it'a est'is kiel prezid'ant'o\nla bavar'a land'a episkop'o Heinrich Bedford-Strohm. Li jun'ag\u0302'e evident'ig\u0302'is pac'aktiv'ul'o\nkaj last'a'temp'e ne mal'oft'e montr'is si'n simpati'ant'o de islam'o, tiel konfuz'ant'e mult'a'j'n"}, {"text_idx": "#000501", "text": "Tamen, post propr'a'j spert'o'j en la nord'a Irako, li for'las'is strikt'a'n pac'ism'o'n. Li ek'kon'is,\nke \u201epov'as ekzist'i religi'o'j, kiu'j, lau\u0306'vid'e de krist'an'ism'o, ne merit'as estim'o'n kaj, lez'ant'e\nhom'a'j'n rajt'o'j'n, ec\u0302 ne respekt'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Krom'e li aprob'is liver'ad'o'n de arm'il'o'j al kontrau\u0306'ul'o'j de la Islam'a S\u0302tat'o, en bon'a kompani'o\nkun la reprezent'ant'o de la eklezi'o c\u0302e la german'a federaci'a reg'ist'ar'o kaj Eu\u0306rop'a Uni'o,\nMart'in Dutzmann. Kelk'a'j el la evangeli'a komun'um'o flar'as perfid'o'n, ke nun ankau\u0306 gvid'ant'o'j\nde german'a'j protest'ant'o'j almenau\u0306 ideologi'e sub'ten'as arm'il'o'j'n \u201een difin'it'a'j aktual'a'j situaci'o'j\u201d, kiel tiu'j religi'a'j funkci'ul'o'j prudent'e kaj mem'protekt'e prav'ig'as si'a'n konvert'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000504", "text": "Raport'o'j el Skot'land'o pri la sen'de'pend'ig'a referendum'o kapt'is la atent'o'n de log\u0302'ant'o'j\nde Okinavo, la plej sud'a insul'ar'o de Japani'o. Sam'e kiel Skot'land'o, Okinavo hav'as sufic\u0302'a'n\nhistori'a'n kial'o'n por sen'de'pend'ig\u0302'i. Okinavo (antau\u0306'e Rjukju) est'is mem'star'a reg\u0302'o'land'o\ninter 1429 kaj 1879, kiam g\u0302i'n aneks'is Japani'o."}, {"text_idx": "#000505", "text": "En april'o 1945 Okinavo far'ig\u0302'is la lok'o, kie batal'is japan'a kaj uson'a arme'o'j. Tie mort'is\nc\u0302irkau\u0306 200 000 japan'o'j, el kiu'j 94 000 est'is okinavaj civit'an'o'j \u2013 kvar'on'o de la tut'a log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000506", "text": "Post la fin'o de la milit'o Uson'o okup'is Okinavon kaj tie kre'is la plej grav'a'n strategi'a'n\nbaz'o'n en la orient'a Azi'o, precip'e por la milit'o'j en Korei'o kaj Vjetnami'o. En 1972\nOkinavo est'is re'don'it'a al Japani'o, sed rest'is la milit'baz'o'j."}, {"text_idx": "#000507", "text": "Nun'temp'e Okinavo, okup'ant'a mal'pli ol 1 % de la japan'a teritori'o, posed'as preskau\u0306 tri\nkvar'on'o'j'n de la uson'a'j milit'baz'o'j en Japani'o, kiu'j kovr'as 10 % de la insul'ar'o. Pro\nla baz'o'j dau\u0306r'e sufer'as la insul'ar'an'o'j, tamen ili'a ekonomi'o fort'e de'pend'as de la baz'o'j."}, {"text_idx": "#000508", "text": "Relief'ig'as la problem'o'n la aer'arme'a baz'o Futenma, lau\u0306'dir'e la plej dang\u0302er'a en la mond'o,\nen la urb'o Ginowan. La baz'o, c\u0302irkau\u0306'at'a de dom'o'j, mult'e g\u0302en'as la urb'an'o'j'n ne nur pro\nla bru'o sed ankau\u0306 pro krim'o'j de la tie'a'j milit'ist'o'j kontrau\u0306 la civit'an'o'j. Krom'e kras\u0302'is"}, {"text_idx": "#000509", "text": "Pro tio en 1999 la guberni'o en Okinavo akcept'is propon'o'n por konstru'i nov'a'n baz'o'n\napud la urb'o Nago. Tamen la popol'o rifuz'as, postul'ant'e, ke nov'a baz'o est'u konstru'it'a"}, {"text_idx": "#000510", "text": "Post la venk'o de la Liberal-Demokrat'a Parti'o en 2012 re'viv'ig\u0302'is plan'o'j por kre'i talus'o'j'n\nkaj V-form'a'j'n kur'ej'o'j'n en la mar'o apud Nago. La reg'ist'ar'o en Tokio promes'is abund'a'j'n\nsubvenci'o'j'n kaj invest'o'j'n por Okinavo. Tamen en elekt'o'j en 2014 venk'is kandidat'o'j,\nkiu'j kontrau\u0306'is la trans'lok'ad'o'n de la aer'baz'o Futenma, argument'ant'e, ke Okinavo ne\ntoler'u la s\u0302arg\u0302'o'n de tiom da milit'ist'a'j instal'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000511", "text": "Nun Okinavo kontrau\u0306'star'as al la centr'a reg'ist'ar'o de Japani'o. La reg'ist'ar'o de Abe Shinzo\nkomenc'is pun'i Okinavon. Nek Abe nek mult'a'j ministr'o'j inter'parol'is kun la nov'a guberni'estr'o\nde Okinavo, kiam tiu vizit'is la c\u0302ef'urb'o'n. Krom'e la reg'ist'ar'o konsider'as mal'alt'ig'i"}, {"text_idx": "#000512", "text": "Si'a'vic'e okinav'an'o'j opini'as: \u201eSe Japani'o bezon'as uson'a'j'n baz'o'j'n, japan'o'j egal'e sur's\u0302ultr'ig'u si'a'n porci'o'n de la s\u0302arg\u0302'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#000513", "text": "La nun'a situaci'o kaj la histori'o de Okinavo pov'us nutr'i la em'o'n sen'de'pend'ig\u0302'i dis'de\nJapani'o. Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j, tamen, opini'o'sond'ad'o montr'is, ke nur 5 % de la popol'o"}, {"text_idx": "#000514", "text": "Ali'flank'e, se kresk'as mal'fid'o inter la insul'ar'o kaj Tokio, kaj se dau\u0306r'e inter'batal'as\npolic'an'o'j kun kontrau\u0306'ul'o'j de la nov'a baz'o, pov'as est'i, ke pli kaj pli da okinav'an'o'j"}, {"text_idx": "#000515", "text": "Fin'fin'e en orbit'o brazil-c\u0302in'a satelit'o"}, {"text_idx": "#000516", "text": "En decembr'o 2014 Brazilo kaj C\u0302ini'o pov'is celebr'i la rezult'o'n de komun'a sukces'a projekt'o\nen la teknologi'a fak'o. El C\u0302ini'o est'is fakt'e lanc\u0302'it'a nov'a satelit'o post long'a kun'labor'ad'o\ninter fak'ul'o'j el ambau\u0306 land'o'j."}, {"text_idx": "#000517", "text": "Help'e de c\u0302in'a raket'o en'orbit'ig\u0302'is satelit'o konstru'it'a de brazil'an'o'j en la urb'o Sa\u0303o\nCarlos (la s\u0302tat'o San-Pau\u0306lo). La mult'e'kost'a projekt'o facil'ig'os la observ'ad'o'n de Amazoni'o\n\u2013 ne hazard'e ankorau\u0306 oft'e pri'skrib'at'a kiel verd'a pulm'o de la ter'o \u2013 kaj de ali'a'j strategi'e grav'a'j kamp'ar'a'j kaj urb'a'j are'o'j: c\u0302io'n c\u0302i dank'e al zorg'a foto-dokument'ad'o"}, {"text_idx": "#000518", "text": "Inter la plej grav'a'j task'o'j komisi'it'a'j al CBERS-4 (tiel est'is nom'it'a la nov'a spac'a\nobjekt'o) oni menci'u la tele'kontrol'ad'o'n de arb'ar'a brul'ad'o kaj de la agr'o'kultur'a dis'volv'ig\u0302'o.\nEk'de la jar'o 2010, kiam iu antau\u0306'a satelit'o c\u0302es'is funkci'i, Brazilo ne hav'is ali'a'n,\nkaj pro tio oni est'is dev'ig'it'a sam'cel'e ekspluat'i la serv'o'j'n de ekster'land'a'j satelit'o'j.\nEn 2013 mis'aj\u0302'o de la c\u0302in'a raket'o kau\u0306z'is mal'sukces'o'n c\u0302e la lanc\u0302'o de la nov'a satelit'o\nkaj prokrast'is g\u0302is preskau\u0306 la fin'o de la pas'int'a jar'o la en'orbit'ig'o'n."}, {"text_idx": "#000519", "text": "La tut'a projekt'o star'ig'is grav'a'j'n kontakt'o'j'n \u2013 kaj kontrakt'o'j'n \u2013 inter la du land'o'j, dum la kost'o'j, kiu'j ating'as plur'a'j'n milion'o'j'n da dolar'o'j, est'is\negal'e divid'it'a'j. Tem'as sen'dub'e pri bel'a ekzempl'o de scienc'a kun'labor'ad'o, kiu'n amik'a'j"}, {"text_idx": "#000520", "text": "C\u0302u du'lingv'ism'o (en Esperant'uj'o) ebl'as?"}, {"text_idx": "#000521", "text": "En la esperant'ist'a medi'o, al kiu aparten'as mult'a'j leg'ant'o'j de tiu c\u0302i revu'o, oni oft'e\nau\u0306d'as, ke oni'a cel'o est'as, ke c\u0302iu hom'o est'u kapabl'a parol'i si'a'n ge'patr'a'n lingv'o'n kaj\nEsperant'o'n, do ke c\u0302iu hom'o est'u fakt'e du'lingv'a. Observ'ant'e la ekzist'ant'a'j'n du'lingv'ism'o'j'n\n(kaj la popol'a'j'n kaj la profesi'a'j'n), ni tamen konstat'as, ke du'lingv'ism'o postul'as regul'a'n\nuz'o'n de ambau\u0306 lingv'o'j, por ke ne perd'ig\u0302'u la sci'pov'o; s\u0302ajn'as, ke mank'as io, en la okaz'o\nde Esperant'o, por ke amas'o da hom'o'j pov'u regul'e uz'i tiu'n inter'naci'a'n lingv'o'n, ali'vort'e\npor ke g\u0302i est'u uz'at'a ne nur de pionir'o'j, sed ankau\u0306 de konsum'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000524", "text": "En ambau\u0306 c\u0302i-supr'e pri'skrib'it'a'j du'lingv'ism'o'j la hom'o'j regul'e praktik'as ambau\u0306 lingv'o'j'n.\nSed ne c\u0302iu'j hom'o'j pov'as regul'e far'i tio'n. La esperant'ist'a mov'ad'o konsider'as Esperant'o'n\nkiel lingv'o'n por la tut'a mond'o, por ke iu ajn pov'u komunik'i kun iu ajn fremd'ul'o, kvankam\nla origin'a ide'o de la kre'int'o de Esperant'o ne cel'is tio'n. Konstat'ant'e, ke en Bjalistoko\nplur'a'j gent'o'j viv'ant'a'j kun'e ne kapabl'as bon'e komunik'i, Zamenhof vol'is kre'i lingv'o'n\npor tia'j situaci'o'j, ne por ke iu ajn japan'o pov'u parol'i kun iu ajn pol'o."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Ekzist'as en Inter'ret'o televid'a'j el'send'o'j, film'o'j kaj gazet'o'j, ekzempl'e\nLe Mond'e Diplomatique en Esperant'o kaj\nMonat'o; tio nun ne al'tir'as amas'o'n da spekt'ant'o'j au\u0306 leg'ant'o'j, sed g\u0302i ebl'e est'as interes'a\nvoj'o por interes'i la hom'o'j'n pri Esperant'o. Oni pov'as imag'i, ke lert'a al'pas\u0302'o est'us\ninteres'i unu'e la infan'o'j'n, kiu'j ankorau\u0306 ne hav'as antau\u0306'jug\u0302'o'j'n kontrau\u0306 Esperant'o."}, {"text_idx": "#000529", "text": "Zamenhof invent'is geni'a'n lingv'o'n inter'naci'a'n, sed ankorau\u0306 mank'as ia invent'o, por ke\ntiu lingv'o pov'u funkci'i kiel komunik'il'o inter la popol'o'j. Neces'as invent'i i'o'n, por\nke amas'o da hom'o'j dezir'u praktik'i Esperant'o'n sufic\u0302'e oft'e por konserv'i la kapabl'o'n\nparol'i g\u0302i'n, i'o'n pli util'a'n, pli interes'a'n, pli dezir'ind'a'n ol tio, kio jam trov'ebl'as\nen gazet'o'j, en televid'o'j kaj en Inter'ret'o en mult'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000530", "text": "Fukus\u0302ima kvar jar'o'j'n post la grand'a ter'trem'o"}, {"text_idx": "#000531", "text": "La verk'int'in'o, japan'a medicin'ist'in'o, part'o'pren'is en kun'ven'o okaz'int'a la 7an de novembr'o\n2014 c\u0302e la Japan'a Esperant'o-Institut'o kaj ricev'is de Yamakawa Syuiti, la iniciat'int'o\nkaj gvid'ant'o de la okaz'aj\u0302'o, la permes'o'n trans'don'i al la leg'ant'ar'o de MONATO la c\u0302ef'a'j'n kolekt'it'a'j'n inform'o'j'n pri la nun'temp'a viv'o en Fukus\u0302ima. S\u0302i al'don'as mult'e\nda don'it'aj\u0302'o'j kaj fot'o'j pri si'a'j propr'a'j dom'o kaj kvartal'o kaj prezent'as detal'a'n interes'a'n\nraport'o'n g\u0302ust'e kvar jar'o'j'n post la grand'a ter'trem'o, kiu frap'is s\u0302i'a'n land'o'n."}, {"text_idx": "#000532", "text": "MONATO: Kie situ'as la urb'o Fukus\u0302ima en la guberni'o? Kaj kiu'j'n sekv'o'j'n hav'is la akcident'o,\nkiu frap'is la are'o'n en 2011?"}, {"text_idx": "#000533", "text": "La urb'o Fukus\u0302ima situ'as en la nord'a part'o de la guberni'o Fukus\u0302ima kaj c\u0302irkau\u0306 280 kilo'metr'o'j'n\nnord'e de la japan'a c\u0302ef'urb'o Tokio. La atom'central'o F-1 trov'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 65 kilo'metr'o'j'n\nsud-orient'e de la urb'o. La ter'trem'eg'o okaz'int'a la 11an de mart'o 2011 damag\u0302'is plej\ngrand'a'n part'o'n de la guberni'o, precip'e g\u0302i'a'n orient'a'n part'o'n. La katastrof'a akcident'o,\nkau\u0306z'it'a de la cunam'o, c\u0302e la atom'central'o\nFukus\u0302ima-da'i-ic\u0302i (F-1), ne'mezur'ebl'e influ'is (kaj ver's\u0302ajn'e dau\u0306r'e long'e influ'os) la viv'o'n de la log\u0302'ant'o'j"}, {"text_idx": "#000534", "text": "MONATO: Kie'n difuz'ig\u0302'is la radioaktiv'a'j substanc'o'j post la akcident'o c\u0302e F-1?"}, {"text_idx": "#000537", "text": "MONATO: Kiom dang\u0302er'a'j est'as la radi'o'j?"}, {"text_idx": "#000539", "text": "MONATO: Kiel oni sen'aktiv'ig'as la log\u0302-lok'o'j'n en vi'a urb'o?"}, {"text_idx": "#000544", "text": "MONATO: Kio'n fin'e pri la alarm'em'o rilat'e al la viv'o en Fukus\u0302ima?"}, {"text_idx": "#000546", "text": "Ne neces'as c\u0302i tie skiz'i la horor'o'j'n, kiu'j traf'is dum merkred'a maten'o en Parizo redakci'an'o'j'n\nde la franc'a satir'a magazin'o\nCharlie Hebdo. Raport'o'j kaj film'er'o'j ek'plen'ig'is amas'komunik'il'o'j'n kaj inter'ret'a'j'n forum'o'j'n nur minut'o'j'n\npost la atenc'o, kiu las'is 12 hom'o'j'n mort'a'j, inkluziv'e de polic'an'o'j, kaj plur'a'j'n ali'a'j'n"}, {"text_idx": "#000547", "text": "Re'ag'is s\u0302ok'it'e kaj nau\u0306z'it'e ne nur politik'ist'o'j kaj j\u0302urnal'ist'o'j, pro atak'o kontrau\u0306 liber'a\nesprim'ad'o kaj do kontrau\u0306 fundament'o de la demokrati'a soci'o, sed ankau\u0306 ordinar'a'j civit'an'o'j\nen urb'o'j kaj en kaj ekster Franci'o. Ili'a mesag\u0302'o, divers'manier'e esprim'at'a, sed esenc'e\nunu'voc\u0302'a: Arm'il'o'j ne mal'akr'ig'u ni'a'j'n krajon'o'j'n."}, {"text_idx": "#000548", "text": "Kio tra'ir'is la mens'o'j'n de la teror'ist'o'j, mal'facil'e diven'ebl'as, ec\u0302 mal'pli facil'e kompren'ebl'as,\nkaj neniel pardon'ebl'as (krom, eventual'e, en la c\u0302iel'o, mis'agord'it'a, tord'it'a, je kiu\nver's\u0302ajn'e kred'as la murd'ist'o'j). Lau\u0306'raport'e, unu el la atenc'ant'o'j, Cherif Kouachi, 32,\njam kondamn'it'a en la 2000aj jar'o'j al 18-monat'a en'karcer'ig'o, c\u0302ar li help'is send'i milit'ist'o'j'n\nal Al'kaid'o en Irako, dir'is dum la proces'o, ke lau\u0306 islam'a'j sankt'a'j tekst'o'j est'as dev'ig'a'j"}, {"text_idx": "#000549", "text": "Jen, s\u0302ajn'e, hom'o fi'e influ'at'a de religi'a'j tekst'o'j interpret'ebl'a'j ajn'manier'e, ne nur\nde ekstrem'a'j kaj fanatik'a'j imam'o'j kaj ali'a'j predik'ant'o'j. Do, jes, en la pariza atenc'o\nebl'as au\u0306d'i veng\u0302'o'n (kiel anonc'is mem la teror'ist'o'j) kontrau\u0306 karikatur'ist'o'j, kiu'j pri'mok'is\nprofet'o'n ne'pri'mok'end'a'n; ebl'as vid'i en'miks'ig\u0302'o'n de okcident'a'j land'o'j en mez-orient'a'j\nafer'o'j, kiu'j \u2013 malgrau\u0306 naft'o \u2013 ili'n ne koncern'as; ebl'as flar'i frustr'ig\u0302'o'n kontrau\u0306 okcident'a mond'o pli kaj pli pret'a\nkulp'ig'i fremd'ul'o'j'n, en'migr'int'o'j'n, pro ekonomi'a'j kaj ali'a'j kriz'o'j."}, {"text_idx": "#000550", "text": "Tamen ne ebl'as evit'i la respond'ec'o'n de religi'o. Kiel supr'e dir'it'e, religi'a'j tekst'o'j\ndivers'manier'e interpret'ebl'as. Do sen'kulp'ig'o'j de islam'an'o'j (kaj nepr'as memor'i, ke nur\net'et'a el'cent'aj\u0302'o da sam'kred'an'o'j atenc'as, murd'as, g\u0302ihad'as), ke la teror'ist'o'j mis'interpret'as\nt.n. nobl'a'j'n tekst'o'j'n, ke ili ne est'as ver'a'j islam'an'o'j, nur g\u0302is difin'it'a grad'o kontent'ig'as."}, {"text_idx": "#000551", "text": "Islam'an'o'j mem el'radik'ig'u ekstrem'ism'o'n el si'a'j moske'o'j kaj lern'ej'o'j. Nepr'as, ke ordinar'a'j\nislam'an'o'j ag'u ne nur sur'strat'e solidar'e kun ali'a'j \u201echarlie-oj\u201d sed ankau\u0306 en si'a'j preg\u0302'ej'o'j, komun'um'o'j, ec\u0302 famili'o'j."}, {"text_idx": "#000552", "text": "Kiel pep'is la verk'ist'o Salm'a'n Rushdie, mem cel'o en 1989 de islam'a murd-minac'o pro\nSatanic Verses, \u201erespekt'i religi'o'j'n nun signif'as tim'i religi'o'j'n\u201d. Ali'vort'e, neces'as pli sistem'e, honest'e kaj kurag\u0302'e al'front'i religi'a'j'n kred'o'j'n kaj,\nse neces'e, atent'ig'i pri mank'o'j kaj mis'o'j."}, {"text_idx": "#000553", "text": "Efektiv'e tio'n jam far'is la teror'ist'o'j. Kri'ant'e post la sang'o'vers\u0302'ad'o \u201eAllahu Akbar\u201d (pli mal'pli \u201eGlor'as di'o\u201d), ili plej'e mal'glor'ig'is si'a'n di'o'n kaj, ver'dir'e, sen'honor'ig'is si'a'n profet'o'n obl'e pli\nefik'e ol far'is la karikatur'ist'o'j de"}, {"text_idx": "#000554", "text": "Sam'temp'e, tamen, ili nutr'is la antau\u0306'jug\u0302'o'j'n de ras'ist'o'j kaj dekstr'em'ul'o'j, kiu'j tim'as\nmal'fort'ig'o'n de tradici'a'j kultur'o'j kaj mor'o'j. Jam antau\u0306 la atenc'o en Parizo sur'strat'e\nmanifestaci'is en Dresdeno, Germanio, t.n. patriot'a'j eu\u0306rop'an'o'j kontrau\u0306 la islam'ig'o\nde la okcident'o. Post la atenc'o lau\u0306t'ig\u0302'is la voc\u0302'o'j de naci'ist'a'j politik'ist'o'j kiel Marin'e\nLe Pen en Franci'o kaj Nigel Far'ag'e en Briti'o."}, {"text_idx": "#000556", "text": "La event'o'j en Parizo de'nov'e emfaz'as la bezon'o'n pri liber'a, mal'ferm'a gazet'ar'o. Evident'e,\nla murd'o'j ne silent'ig'os j\u0302urnal'ist'o'j'n \u2013 plej'part'e obstin'e kurag\u0302'a'j, fier'e sen'de'pend'a'j."}, {"text_idx": "#000557", "text": "Ankau\u0306 MONATO, felic\u0302'e ne al'front'it'a al la dang\u0302er'o'j, al kiu'j est'as el'met'it'a'j la redakci'an'o'j de\nCharlie Hebdo, au\u0306d'ig'os si'a'n voc\u0302'o'n por kre'i pli liber'a'n, pli just'a'n, pli inter'naci'a'n mond'o'n. Tiel\nni dau\u0306r'e montr'os, ke ankau\u0306 ni est'as Charlie."}, {"text_idx": "#000558", "text": "C\u0302u sav'i la krist'an'a'n okcident'o'n?"}, {"text_idx": "#000559", "text": "Fenomen'o aktual'a en Germanio est'as la tiel nom'at'a\nPeg'id'a. Tiu vort'o est'as akronim'o el vort'o'j, kiu'j signif'as en Esperant'o \u201epatriot'a'j eu\u0306rop'an'o'j kontrau\u0306 la islam'ig'o de la okcident'o\u201d."}, {"text_idx": "#000560", "text": "Peg'id'a est'ig\u0302'is en Dresdeno, kiel mov'ad'o por sav'i la eu\u0306rop'a'n ident'ec'o'n. Bon'e, sed kia ident'ec'o?\nOkcident'a german'o pov'as demand'i si'n, kial precip'e hom'o'j en la iam'a German'a Demokrat'a\nRespublik'o, tiam 90-el'cent'e ateist'a, sent'as bezon'o'n sav'i Eu\u0306rop'o'n, do krist'an'a'n kultur'o'n"}, {"text_idx": "#000561", "text": "Se ili defend'us si'a'n glor'a'n social'ism'a'n pas'int'ec'o'n, la okcident-german'o pli bon'e kompren'us.\nSed tem'as pri io tut'e ali'a, kio urg\u0302'is sur'strat'e'n pli ol 18 000 tiel nom'at'a'j'n patriot'o'j'n."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Tiu'j hom'o'j, hard'it'a'j en la liber'ig\u0302'o el komun'ism'a reg'ad'o, taks'as si'n nun prem'at'a'j pro\nla islam'a konker'o de ili'a land'o, ec\u0302 de la tut'a Eu\u0306rop'o. Ili supoz'as, ke ekzempl'e la\ngerman'a s\u0302tat'o mult'e pli sub'ten'as en'migr'int'o'j'n el islam'a'j s\u0302tat'o'j, mult'e pli favor'as\ntiu'j'n nov'a'j'n log\u0302'ant'o'j'n, ol si'a'j'n mal'nov'a'j'n civit'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#000563", "text": "Se german'o mal'ced'as al la instanc'o'j ec\u0302 nur cend'o'n s\u0302uld'at'a'n, la ul'o'n oni konsider'ind'e\npun'as. Se islam'an'o (nun ec\u0302 au\u0306tent'a german'o) vojag\u0302'as al Sirio por murd'i en \u201esankt'a milit'o\u201d, oni diskut'as, kiel tiu'n oni re'ven'e akcept'u."}, {"text_idx": "#000564", "text": "Krist'an'a'j insign'o'j jug\u0302'ej'o-decid'e mal'aper'as el lern'ej'o'j, dum ar'e kresk'as minaret'o'j.\nTio ver's\u0302ajn'e la dresden'an'o'j'n ne tro koncern'as. Ili vol'as rest'i, kia'j iam est'is la\npra'av'o'j. Ili tamen lern'u, ke neniam re'ven'os temp'o'j tia'j."}, {"text_idx": "#000565", "text": "La politik'a problem'o konsist'as en tio, ke instanc'o'j ne vol'as kompren'i, ke ekzist'as\nbezon'o, c\u0302e la au\u0306tent'a log\u0302'ant'ar'o de Germanio, ne nepr'e tro rapid'e adapt'ig\u0302'i al la kutim'o'j\nde la nov'e al'ven'int'o'j. Ili, kiel impost'pag'ant'o'j kaj \u201ever'a'j indig\u0302en'o'j\u201d, nur atend'as respekt'o'n por la propr'a viv'manier'o kaj la orel'o'n de elekt'it'a'j politik'a'j"}, {"text_idx": "#000566", "text": "Sed politik'ist'o'j taks'as c\u0302iu'n, kiu ne permes'as en'kest'ig'i si'n en la kategori'o'n \u201esen'pri'pens'a, bon'kor'a, mond'mal'ferm'a, optimism'a, futur'cel'a civit'an'o\u201d, kiel ac\u0302'a'n dekstr'ul'eg'o'n, nazi'em'ul'o'n. Ili degn'as rigard'i ili'n kiel \u201emis'gvid'at'a'j'n est'ul'o'j'n pli'bon'ig'end'a'j'n\u201d. Lau\u0306t'e kaj unu'flank'e la gazet'ar'o kaj la televid'o-staci'o'j akompan'as tiu'n kampanj'o'n."}, {"text_idx": "#000567", "text": "Peg'id'a cert'e aparten'as al tiu'j ksenofobi'a'j trajt'o'j ekzist'ant'a'j c\u0302iam kaj c\u0302ie ajn. Sed g\u0302i'a'j\nargument'o'j merit'as almenau\u0306 serioz'a'n kaj raci'a'n trakt'ad'o'n, c\u0302ar fobi'o ne nepr'e ident'as\nkun mal'amik'ec'o kaj mens'a mal'san'ec'o."}, {"text_idx": "#000568", "text": "Kelk'a'j'n tag'o'j'n post la tiel nom'at'a'j peg'id'a'j manifestaci'o'j en Dresdeno okaz'is la murd'o'j\nen Parizo de redakci'an'o'j de la franc'a satir'a magazin'o\nCharlie Hebdo. La politik'ist'o'j tuj ek'politik'um'is lau\u0306 la kon'at'a manier'o, avert'ant'e, ke oni, ekzempl'e\nPeg'id'a, ne politik'um'u per la event'o."}, {"text_idx": "#000569", "text": "Post la kvin'jar'a mandat'o de la tri'a s\u0302tat'prezid'ant'o de Kroati'o, Iv'o Josipovic\u0301, okaz'is\nnov'elekt'o'j. Part'o'pren'is en la unu'a balot'rond'o kvar kandidat'o'j."}, {"text_idx": "#000570", "text": "En la du'a rond'o rest'is tri: Josipovic\u0301, social'demokrat'o; Kol'ind'a Grabar Kitarovic\u0301,\nde la dekstr'a parti'o HDZ, kiu reg'is plej long'e en Kroati'o kaj kulp'as pri la mal'favor'a\nekonomi'a stat'o, ankau\u0306 krim'ad'o; kaj iom surpriz'e la 25-jar'ag\u0302'a Iv'a'n Sinc\u030cic\u0301, reprezent'ant'o\nde Mov'ad'o Viv'a Mur'o, defend'ant'o de mal'ric\u0302'ul'o'j kaj sen'hejm'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000571", "text": "Sinc\u030cic\u0301 rikolt'is 16 % de la duar'ond'a'j voc\u0302'o'j pro lert'ec'o en televid'a kandidat'o-debat'o.\nEvident'e li konvink'is grand'a'n pli'mult'o'n de la mizer'ul'o'j en Kroati'o."}, {"text_idx": "#000572", "text": "Tamen en la last'a rond'o la 11an de januar'o venk'is per 50,74 % de la voc\u0302'o'j Kitarovic\u0301,\niam'a ministr'o en antau\u0306'a HDZ-reg'ist'ar'o kaj post'e kroat'a ambasador'o en Uson'o. S\u0302i ricev'is\n32 000 voc\u0302'o'j'n pli ol Josipovic\u0301. Tiel Kroati'o elekt'is si'a'n unu'a'n s\u0302tat'prezid'ant'in'o'n."}, {"text_idx": "#000573", "text": "Si'a'n venk'o'n s\u0302i dank'as al divers'a'j faktor'o'j. Tre mal'popular'is la social'demokrat'a reg'ist'ar'o,\nkiu montr'ig\u0302'is ne'kapabl'a kre'i ekonomi'e kaj social'e sukces'a'n s\u0302tat'o'n. Dum g\u0302i'a mandat'period'o\nla s\u0302tat'o dau\u0306r'e hav'is deficit'o'j'n kaj minimum'a'n mal'net'a'n en'land'a'n produkt'o'n."}, {"text_idx": "#000574", "text": "Krom'e lobi'is por Kitarovic\u0301 la eklezi'o katolik'a. S\u0302i venk'is en 13 c\u0302ef'e kamp'ar'a'j region'o'j\nkontrast'e al Josipovic\u0301, kiu sukces'is en sep urb'a'j region'o'j. Ceter'e Kitarovic\u0301 profit'is\nde la voc\u0302'o'j de kroat'o'j el Bosnio-Hercegovin'o, kiu'j c\u0302iam voc\u0302'don'as lau\u0306 naci'a pens'manier'o,\nsub'ten'ant'e la naci'ism'a'n parti'o'n HDZ."}, {"text_idx": "#000575", "text": "La nun'a mal'dekstr'a reg'ist'ar'o kun la mal'popular'a c\u0302ef'ministr'o Zoran Milanovic\u0301 hav'as\nmandat'o'n ankorau\u0306 10-monat'a'n. S\u0302tat'balot'o'j okaz'os c\u0302i-jar'o'n en oktobr'o. En tiu period'o\npolitik'e kun'viv'os kontrau\u0306'ul'o'j: mal'dekstr'a reg'ist'ar'o kaj dekstr'a s\u0302tat'prezid'ant'in'o."}, {"text_idx": "#000576", "text": "Islam'a ekonomi'o: c\u0302u model'o por hodiau\u0306?"}, {"text_idx": "#000577", "text": "Se Muhamado, la islam'a profet'o, est'us viv'ant'a en ni'a epok'o, c\u0302u ne ebl'us, ekzempl'e,\nke li'a koncept'o pri ekonomi'o mal'help'us la nun'temp'a'n glob'a'n kriz'o'n, kiu mal'ric\u0302'ig'as"}, {"text_idx": "#000578", "text": "Kon'at'a'j est'as de li plur'a'j regul'o'j, kiu'j'n oni pov'us leg'i kiel simbol'a'j'n konsil'o'j'n\npri la tem'o: Evit'u luks'a'n viv'o'n \u2013 tio for'ig'us la ben'ad'o'n de abund'o (Hadiso)."}, {"text_idx": "#000579", "text": "Meti'a produkt'ad'o au\u0306 ali'a labor'o au\u0306 serv'ad'o hav'as en si mem valor'o'n. Oni rajt'as komerc'i,\nsed lud'i per mon'o est'as en si mem dang\u0302er'e, c\u0302ar, tiel ag'ant'e, oni efektiv'e ricev'as\ni'o'n gajn-intenc'e kontrau\u0306 neni'u valor'aj\u0302'o. Tio'n Muhamado do rekt'e mal'permes'is."}, {"text_idx": "#000580", "text": "En li'a epok'o en Mekk'o oni prunt'e'don'is mon'o'n kontrau\u0306 ver'e rab'em'a interez'o, sam'e kiel\nnun'temp'e la interez'o de la Inter'naci'a Mon'a Fondus'o (IMF) por mult'a'j mal'ric\u0302'a'j land'o'j\nrab'em'e efik'as. Oni dev'as pag'i rent'um'o'n super rent'um'o. Muhamado tio'n mal'permes'is."}, {"text_idx": "#000583", "text": "La profet'o mal'permes'is la monopol'ig'ad'o'n kaj la kas\u0302-amas'ig'ad'o'n de var'o'j. Lau\u0306 li en\nla jug\u0302'o'tag'o oni brul'ig'os tia'j'n krim'ul'o'j'n per ili'a'j akir'it'a'j ric\u0302'aj\u0302'o'j (Hadiso)."}, {"text_idx": "#000584", "text": "La baz'a'j font'o'j de energi'o kaj nutr'aj\u0302'o'j est'u, lau\u0306 li, s\u0302tat'e reg'at'a'j: arb'ar'o'j kaj verd'o-kamp'o'j\n(ni dir'u: la natur'o g\u0302eneral'e) est'u protekt'at'a'j, c\u0302ar tiu'j aparten'as ne al hom'o'j, sed"}, {"text_idx": "#000585", "text": "En la nun'a epok'o oni pov'as tiel kompren'i, ke natur'a'j ric\u0302'aj\u0302'o'j, kiel arb'ar'o'j, akv'o'font'o'j,\nnaft'o k.s., est'u sub s\u0302tat'a reg'ad'o. Ebl'e oni pli'vast'ig'u la noci'o'n ankau\u0306 al la pos\u0302t'o-"}, {"text_idx": "#000586", "text": "Tre baz'a ordon'o de Muhamado est'is, ke en c\u0302io oni konsider'u si'n de'pend'a de Alah'o, kun\nrespond'ec'o ankau\u0306 pri kun'hom'o'j mal'pli felic\u0302'a'j: sen'hav'ul'o'j, orf'o'j kaj vidv'in'o'j. Por\ntio'n ating'i oni oft'e dev'as lukt'i kontrau\u0306 si mem."}, {"text_idx": "#000587", "text": "\u201eG\u0302ihad'o\u201d est'as la esprim'o de tia lukt'o: \u201eLa pli grand'a g\u0302ihad'o est'as lukt'ad'o por bon'fart'o de vi'a'j famili'an'o'j\u201d (Hadiso)."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Jen la last'a artikol'o de Hussain Al-Amily, mult'jar'a kun'labor'ant'o de MONATO pri arab'a'j tem'o'j, antau\u0306 li'a for'pas'o. La el'don'ej'o kondolenc'as ge'amik'o'j'n kaj famili'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#000590", "text": "Pas'int'jar'e, en septembr'o, pli ol 200 hom'o'j g\u0302u'is au\u0306tun'a'n veter'o'n c\u0302e la pint'o de la mont'o\nOntake, vulkan'o 3067 metr'o'j'n alt'a, en la centr'o de Japani'o kaj 200 km okcident'e de"}, {"text_idx": "#000591", "text": "Subit'e erupci'is la vulkan'o, tiel ke fal'eg'is rok'fragment'o'j kaj cindr'o'j sur la kap'o'n\nkaj dors'o'n de la terur'at'a'j hom'o'j. Pere'is 63."}, {"text_idx": "#000592", "text": "Komenc'e de la monat'o la mete'ologi'a buro'o registr'is mal'grand'a'j'n ter'trem'o'j'n c\u0302irkau\u0306 la\nmont'o, sed ne taks'is ili'n dang\u0302er'a'j. Do neni'u avert'is la mont'o-grimp'ant'o'j'n pri eventual'a"}, {"text_idx": "#000593", "text": "Mal'facil'e est'as prognoz'i vulkan'a'n aktiv'ec'o'n. Ekzempl'e, en 2013 erupci'is sub'mar'a vulkan'o\nproksim'e al la sen'hom'a insul'o Nis\u0302inos\u0302ima (Okcident'a Insul'o), 1000 km sud'e de Tokio.\nNis\u0302inos\u0302ima est'as la pint'o de vulkan'o, kies baz'o star'as sur la mar'fund'o 4000 metr'o'j'n"}, {"text_idx": "#000594", "text": "Jam erupci'is Nis\u0302inos\u0302ima en 1973, sed 40 jar'o'j'n post'e la laf'o grand'ig'is kaj alt'ig'is\nla insul'o'n. Tiel kontribu'as la natur'o al Japani'o, kiu gajn'is sen'milit'e kaj sen'disput'e"}, {"text_idx": "#000595", "text": "La japan'a insul'ar'o, ali'nom'e vulkan'a arkipelag'o, posed'as 110 aktiv'a'j'n vulkan'o'j'n. Vulkan'o\nest'as taks'at'a aktiv'a, se g\u0302i erupci'is en la last'a'j 10 000 jar'o'j. Pri la vulkan'o'j, lau\u0306\nfak'ul'o'j, kulp'as la kvar plat'o'j (pacifik'a, filipina, eu\u0306razi'a kaj nord-amerik'a) trov'ebl'a'j"}, {"text_idx": "#000596", "text": "Japan'o'j memor'as, ke antau\u0306 20 jar'o'j okaz'is ter'trem'o apud Kobe, kiu viktim'ig'is 6500\nhom'o'j'n. Ili memor'as ankau\u0306 la orient-japan'a'n grand'a'n katastrof'o'n, au\u0306 cunam'o'n, kiu okaz'is\nantau\u0306 kvar jar'o'j kaj mort'ig'is au\u0306 mal'aper'ig'is c\u0302irkau\u0306 18 500 hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#000597", "text": "Tamen vulkan'o'j kun'port'as ne nur damag\u0302'o'n sed ankau\u0306 favor'o'n. Dank'e al sub'ter'a magm'o\ntrov'ig\u0302'as pli ol 27 600 varm'o- kaj energi'o-font'o'j (bedau\u0306r'ind'e ne ekspluat'at'a'j) por\nter'varm'a'j central'o'j. Ankau\u0306 impon'a'j pejzag\u0302'er'o'j kiel la mont'o Fuj\u0302i kaj kaldron'a'j lag'o'j"}, {"text_idx": "#000598", "text": "Fakt'e japan'o'j nun si'n demand'as, kiam erupci'os Fuj\u0302i, la plej grand'a kaj relativ'e jun'a\nvulkan'o en la land'o, kiu eksplod'is last'e en la jar'o 1707. Tokio, 90 km mal'proksim'e,\nest'as konstru'it'a sur cindr'o'j iam el'paf'it'a'j el la vulkan'o. En oktobr'o 2014 tri guberni'o'j okaz'ig'is\nkomun'a'n trejn'ad'o'n kontrau\u0306 erupci'o de Fuj\u0302i, kontrol'ant'e precip'e kontrau\u0306'cindr'a'j'n rimed'o'j'n."}, {"text_idx": "#000599", "text": "Spert'ul'o'j dir'as: \u201eSe Fuj\u0302i morgau\u0306 erupci'us, tio ne surpriz'us. Se g\u0302i erupci'us sam'skal'e kiel en 1707, damag\u0302'o'j\nen Tokio est'us grav'a'j. Central'o'j ne funkci'us, aviad'il'o'j ne flug'us, au\u0306t'o's\u0302ose'o'j ne'uz'ebl'us\nkaj mal'san'o'j de spir'organ'o'j mult'ig\u0302'us.\u201d"}, {"text_idx": "#000600", "text": "Krom'e mal'aper'us la nun'a elegant'a form'o de la mont'o Fuj\u0302i. Au\u0306 ebl'e, re'form'it'a, g\u0302i far'ig\u0302'us"}, {"text_idx": "#000602", "text": "Unu el la plej promes'plen'a'j aspekt'o'j de la tut'ter'a teks'aj\u0302'o est'as tio, ke unu'a'foj'e\nen la last'a'temp'a histori'o de la mond'o ni nun hav'as efik'a'n il'o'n por kontrau\u0306'star'i la\nmal'aper'o'n de pli kaj pli da idiom'o'j. La aktual'a fenomen'o, kiu koncern'as amas'a'n mort'o'n\nde lingv'o'j, minac'as la bunt'a'n mozaik'o'n de kultur'o'j, kiu ric\u0302'ig'as la spirit'a'n viv'o'n\nde la hom'ar'o. Tamen la fakt'o, ke hodiau\u0306 iu ajn pov'as liber'e kre'i ret'a'j'n pag\u0302'o'j'n kaj\nuz'i la inter'ret'o'n kun la cel'o komunik'i kaj aper'ig'i inform'o'j'n pri \u2013 kaj en \u2013 si'a propr'a naci'a au\u0306 etn'a lingv'o, ebl'e don'as iom da esper'o, ke en'dang\u0302er'ig'it'a'j lingv'o'j"}, {"text_idx": "#000603", "text": "Nu, en mal'grand'a urb'et'o de okcident'a Irlando situ'as unik'a el'don'ej'o, kiu propon'as libr'o'j'n\npor plen'kresk'ul'o'j kaj infan'o'j, pres'it'a'j'n en mir'ind'e grand'a gam'o de lingv'o'j, dialekt'o'j\nkaj sub'dialekt'o'j. Tem'as pri tiel nom'at'a\nEl'don'ej'o Evertype, en la et'a urb'o Cathair na Mart [kaher na mart], angl'a'lingv'e Westport. G\u0302i pres'as\nsi'a'j'n el'don'aj\u0302'o'j'n en al'log'a'j, oft'e ilustr'it'a'j form'o'j kaj en ne'kred'ebl'e vast'a nombr'o"}, {"text_idx": "#000604", "text": "Tio est'as apart'e not'ind'a en la fak'o de por'infan'a literatur'o; ekzempl'e la mond'e kon'at'a\nAlic'e in Wonderland (La aventur'o'j de Alic'o en Mir'land'o), de la brit'a au\u0306tor'o Lewis Carroll, est'as hav'ebl'a c\u0302e\nEvertype ne nur en la original'a angl'a lingv'o, sed ankau\u0306 en la franc'a, la german'a, la kornvala,\nla irlanda, la skot'gael'a, la ital'a, la dan'a, la latin'a, la manks'a, la skot'a, la sved'a,\nla kimr'a, la mal'alt'german'a, la belarus'a, la hungar'a, la ladina, la valon'a, la tong'a,\nla zulu'a, la havaja, inter ali'a'j."}, {"text_idx": "#000605", "text": "Pli'e, g\u0302i pres'as en plur'a'j obskur'a'j kaj mult'e mal'pli kon'at'a'j lingv'o'j kaj dialekt'o'j,\nkiel ekzempl'e la dialekt'o de la apalac\u0302'a region'o de Uson'o, la menonit'a german'a (mem\nuson'a), la pikard'a, la s\u0302etlanda, la normand-franc'a dialekt'o de J\u0302ersejo (manik-mar'kol'a\ninsul'o), la ulster-skot'a, la divers'a'j lok'a'j sub'dialekt'o'j de Skot'land'o kaj de ali'a'j\neu\u0306rop'a'j popol'o'j ktp. G\u0302i'a list'o de publik'aj\u0302'o'j inkluziv'as ankau\u0306 plan'lingv'o'j'n kaj imag'a'j'n\nprojekt'o'j'n, kiel Volapuk'o, Esperant'o kaj la tiel nom'at'a \u201eLingwa de Plan'et'a\u201d. Ebl'e unu el la plej ne'kutim'a'j el'don'aj\u0302'o'j est'as versi'o de\nAlic'o en Mir'land'o pres'it'a en la alfabet'o Deseret, invent'it'a en la 19a jar'cent'o de mormon'o'j en Utah'o."}, {"text_idx": "#000606", "text": "Tiu el'don'ej'o konstant'e aper'ig'as literatur'o'n (fikci'a'n kaj ne'fikci'a'n) por plen'kresk'ul'o'j\nen simil'e grand'a gam'o de lingv'o'j pli-mal'pli grav'a'j, pli-mal'pli dis'vast'ig'it'a'j kaj kon'at'a'j.\nEn'tut'e g\u0302i prezent'as tre ric\u0302'a'n leg'a'n font'o'n por c\u0302iu'j, kiu'j dezir'as posed'i libr'o'j'n en\nsi'a propr'a idiom'o, kiu'j dezir'as lern'i ali'a'j'n lingv'o'j'n au\u0306 simpl'e s\u0302at'as kompar'i tekst'o'j'n"}, {"text_idx": "#000609", "text": "Last'a'temp'e la rilat'o'j inter Kosovo kaj Serbi'o ek'kon'is nov'a'n tensi'o'n pro la min'ej'o'j\nde Trepc\u0327a, apud la urb'o Mitr'o'vic'a en Kosovo. La labor'ist'o'j strik'as, c\u0302ar ili tim'as\npri si'a est'ont'a sort'o pro disput'o pri la propriet'o de la min'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000610", "text": "Tem'as pri tre mal'nov'a ar'o da min'ej'o'j de plumb'o kaj plur'a'j ali'a'j valor'eg'a'j kaj mal'oft'a'j\nmineral'o'j kaj miliard'o'j da tun'o'j da lignit'o, ekspluat'it'a jam de iliroj (la antau\u0306'ant'o'j\nde la alban'o'j) kaj post'e de romi'an'o'j, bizanc'an'o'j, otoman'o'j, brit'o'j, german'o'j dum la\ndu'a mond'milit'o, jugoslav'o'j post la milit'o kaj nun de alban'o'j, almenau\u0306 part'e. Inter\nla jar'o'j 1945 kaj 1990 tie oni jar'e produkt'is 600 000 tun'o'j'n da plumb'o. Antau\u0306 la jar'o"}, {"text_idx": "#000611", "text": "Ne nur est'is la min'ej'o'j, sed est'is divers'a industri'o pri pri'labor'ad'o de la erc'o'j kaj\nliver'ad'o de rilat'a'j produkt'o'j. Menci'ind'as la erc'o'j kaj koncentr'aj\u0302'o'j de plumb'o kaj\nzink'o, la rafin'it'a plumb'o, la arg\u0302ent'o, la or'o, la bismut'o, la elektrolit'a zink'o kaj\nkadmi'o, la sulf'at'a acid'o, la fosf'at'a acid'o, la super'fosfat'a sterk'aj\u0302'o, la elektr'a'j\nakumul'il'o'j, la nikel'kadmi'o, munici'o'j por c\u0302as'ad'o, plumb'a'j tub'o'j kaj drat'o'j, zink'it'a\nlad'o kaj produkt'o'j el g\u0302i, elektro'kontakt'a'j material'o'j, vagon'et'o'j kaj elektro'lokomotiv'o'j\npor erc'ej'o'j, ekip'aj\u0302'o'j kaj vic'pec'o'j por metalurgi'o kaj erc'ej'o'j kaj ali'a'j."}, {"text_idx": "#000612", "text": "Dum Jugoslavio Trepc\u0327a en'spez'ig'is g\u0302is pli ol 100 milion'o'j da uson'a'j dolar'o'j jar'e dank'e\nal la eksport'o de plumb'o. Pro tio tiu'temp'e cirkul'ad'is la oni'dir'o, ke \u201eTrepc\u0327a labor'as, dum Beogrado konstru'as\u201d. Kelk'a'j ec\u0302 dir'as, ke g\u0302i est'is la kau\u0306z'o de la eksplod'o de la konflikt'o inter alban'o'j\nkaj la serb'a s\u0302tat'o en la jar'o'j 1998-1999. Aktual'e la produkt'ad'o est'as tre lim'ig'it'a,\nc\u0302ar la min'ej'o bezon'as mult'e da invest'aj\u0302'o'j por la re'nov'ig'o. Pli'a problem'o est'as, ke\npart'o de g\u0302i'a'j entrepren'o'j trov'ig\u0302'as en la teritori'o reg'at'a de serb'a'j municip'o'j en'e\nde Kosovo. Post la milit'o la tiam'a UN-instituci'o pri Kosovo, UNMIK, deklar'is la min'ej'o'n\nne s\u0302tat'a, sed administr'ot'a de apart'a instituci'o, Agent'ej'o de Kosovo por Privat'ig'o."}, {"text_idx": "#000613", "text": "Antau\u0306 ne'long'e la reg'ist'ar'o de la sen'de'pend'a Kosovo, estr'at'a de Is'a Mustafa, deklar'is,\nke Trepc\u0327a dev'as aparten'i al Kosovo kaj help'i g\u0302i'n en la evolu'ig'o de la ekonomi'o kaj\nla mild'ig'o de la amas'a sen'labor'ec'o. Tio'n kontrau\u0306'star'as la reg'ist'ar'o de Serbi'o. Dum'e\nla alban'a'j min'ist'o'j strik'as, tim'ant'e pri si'a est'ont'a sort'o kaj dezir'ant'e, ke la min'ej'o\nest'u re'don'at'a al la s\u0302tat'o de Kosovo."}, {"text_idx": "#000614", "text": "Kun grand'a interes'o mi leg'is la artikol'o'n de Ge\u0301rard Mansel pri Nov-Kaledonio (MONATO 2014/12, p. 18-19), land'o, pri kiu mi antau\u0306'e neni'o'n sci'is. Tamen pri la kapitan'o\nJames Cook mi est'as pli bon'e inform'it'a. Prav'as, ke li elekt'is tiu'n nom'o'n c\u0302ar la mar'bord'o\ns\u0302ajn'is al li simil'a al Skot'land'o; tamen Cook ne est'is skot'o. Li nask'ig\u0302'is en dom'et'o\nen Mart'o'n, vilag\u0302'o en la nord'o de Jork's\u0302ir'o, do en Angli'o. La dom'et'o ne plu star'as tie;\nantau\u0306 jar'o'j oni mal'konstru'is g\u0302i'n brik'o'n post brik'o kaj send'is g\u0302i'n al Au\u0306strali'o, kie\ng\u0302i ankorau\u0306 vid'ebl'as. En Mart'o'n rest'as memor'tabul'o kaj muze'o pri la divers'a'j vojag\u0302'o'j"}, {"text_idx": "#000615", "text": "Unu tag'o est'as la temp'o, kiu pas'as inter unu kulmin'o de la sun'o (unu tag'mez'o) kaj\nla sekv'a. Unu jar'o est'as la temp'o, kiu pas'as inter unu vintr'a solstic'o (plej oft'e\nokaz'ant'a la 21an de decembr'o) kaj la sekv'a. De unu vintr'a solstic'o g\u0302is la sekv'a pas'as"}, {"text_idx": "#000616", "text": "Kial februar'o est'as la plej mal'long'a monat'o? C\u0302ar, antau\u0306 la kalendar'a re'form'o far'e\nde Juli'o Cezar'o, la jar'o komenc'ig\u0302'is la 1an de mart'o. Tio klar'ig'as ankau\u0306 la hodiau\u0306'a'j'n,\nseptembr'o (\u201esep'a monat'o\u201d lau\u0306 g\u0302i'a latin'a etim'ologi'o),"}, {"text_idx": "#000617", "text": "En la jar'o -45 (45 antau\u0306 ni'a era'o) Juli'o Cezar'o re'form'is la kalendar'o'n. Ek'de tiam\nla jar'o komenc'ig\u0302'as en januar'o kaj, en c\u0302iu kvar'a jar'o, februar'o hav'as 29 tag'o'j'n. La\nal'don'a tag'o nom'ig\u0302'as super'tag'o. Lau\u0306 tiu kalendar'o la jar'o dau\u0306r'is averag\u0302'e 365,25 tag'o'j'n,\nkaj la devi'o est'is unu tag'o en 128 jar'o'j. Pri divers'a'j konfuz'ig\u0302'o'j oni bon'vol'e leg'u"}, {"text_idx": "#000619", "text": "La verk'int'o propon'as nov'ig'a'n, preciz'a'n kalendar'o'n. La jar'o komenc'ig\u0302'us en la tag'o post\nla vintr'a solstic'o, kiu est'us lund'o, la 1a de januar'o. La semajn'o dau\u0306r'us, kiel nun,\nsep tag'o'j'n. La tag'o'j de la semajn'o rest'us kiel nun, de lund'o g\u0302is dimanc\u0302'o. Kiam inter\ndu vintr'a'j solstic'o'j pas'as ne 365, sed 366 kalendar'a'j tag'o'j (unu foj'o'n post c\u0302iu kvar'a\njar'o), en's\u0302ov'ig\u0302'us unu super'tag'o, kiu est'us la 31a de juni'o. La 31a de juni'o kaj la\n31a de decembr'o hav'us neniu'n semajn'tag'a'n nom'o'n, sed nom'ig\u0302'us simpl'e fest'o'tag'o'j. Oni\nceter'e pov'us nom'i ili'n respektiv'e \u201etag'o de la kalendar'o\u201d, ekzempl'e, kaj \u201etag'o de la jar'fin'o\u201d, kaj ili pov'us est'i feri'tag'o'j."}, {"text_idx": "#000620", "text": "La privat'a'j, s\u0302tat'a'j kaj religi'a'j fest'o'tag'o'j rest'us kiel nun, sed sur'baz'e de la nov'a\nkalendar'o. Se iu naci'a fest'o'tag'o est'as ekzempl'e en la 31a de maj'o lau\u0306 la nun'a kalendar'o,\ng\u0302i est'us lau\u0306 la nov'a kalendar'o en la sekv'a tag'o, do en la 1a de juni'o. La re'form'o\npov'us okaz'i en la jar'o 2020: post la 21a de decembr'o 2020 rekt'e sekv'us la 1a de januar'o\n2021: do, ali'vort'e, la 1a de januar'o 1n (n = nov'a). La Krist'nask'a tag'o pov'us okaz'i\nen la jar'o 2020 escept-okaz'e en la 21a de decembr'o, sed de post'e en la 25a de decembr'o,"}, {"text_idx": "#000621", "text": "Jen fin'e la avantag\u0302'o'j de tia kalendar'o: c\u0302iu jar'o kaj c\u0302iu sezon'o komenc'ig\u0302'us je lund'o;\nla monat'o'j, sezon'o'j kaj du'on'jar'o'j est'us preskau\u0306 sam'e long'a'j; la nov'a kalendar'o orient'ig\u0302'us\npli lau\u0306 la astronomi'a'j fakt'o'j kaj mal'pli lau\u0306 arbitr'a'j hom'a'j regul'o'j; la nov'a kalendar'o\nest'us mal'pli eu\u0306rop'e baz'it'a ol la mal'nov'a; la 1a de maj'o, la tiel nom'at'a \u201etag'o de la labor'o\u201d, est'us neniam sabat'e au\u0306 dimanc\u0302'e (kio foj'e nun okaz'as), sed c\u0302iam j\u0302au\u0306d'e; kaj g\u0302i est'us\nc\u0302iu'jar'e feri'tag'o; fin'e, la averag\u0302'a dau\u0306r'o de la jar'o tiu'manier'e est'us g\u0302ust'e 365,24219"}, {"text_idx": "#000623", "text": "En evolu'int'a'j land'o'j abund'as mang\u0302'aj\u0302'o'j. Ili tiom abund'as, ke tun'o'j est'as c\u0302iu'tag'e for'j\u0302et'at'a'j.\nTio tamen ne signif'as, ke c\u0302iu'j en ric\u0302'a'j land'o'j est'as for de mal'sat'eg'o. Mal'e trov'ebl'as\ntiu'j, kiu'j sufer'as ankau\u0306 tie pro mal'sat'eg'o, kaj iu'j ec\u0302 mort'as."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Lau\u0306 la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o, la nombr'o de mort'int'o'j pro mank'o de mang\u0302'aj\u0302'o'j jar'e\nplej grand'as en Japani'o kaj Uson'o \u2013 du el la ekonomi'e plej fort'a'j land'o'j en la mond'o. Tamen nepr'as dir'i, ke la statistik'o\nne kolekt'as fid'ind'a'j'n statistik'o'j'n au\u0306 ili'n pri'raport'as."}, {"text_idx": "#000625", "text": "Tamen ne dub'ebl'as, ke ekzist'as ankau\u0306 en ric\u0302'a'j land'o'j mort'o'j pro mal'sat'eg'o. Post 2003\ntiel mort'is c\u0302iu'jar'e en Japani'o mez'e 65 hom'o'j."}, {"text_idx": "#000626", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke lau\u0306 la raport'it'a'j statistik'o'j Japani'o kaj Uson'o star'as c\u0302e'kap'e de la\ncifer'o'j pri mal'sat'mort'o'j, la situaci'o en la du land'o'j mal'sam'as. Ekzempl'e en Japani'o\nplej oft'e mal'sat'mort'as mez'ag\u0302'ul'o'j, dum en Uson'o tem'as pri pli ag\u0302'a'j hom'o'j. Ceter'e en\nJapani'o mort'as c\u0302ef'e vir'o'j; en Uson'o pli-mal'pli egal'e vir'o'j kaj vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#000627", "text": "En Japani'o oft'e viv'as mal'jun'ul'o'j kun famili'an'o'j au\u0306 en fleg'ej'o'j: tial indik'as la cifer'o'j,\nke mort'as pro mal'sat'o mal'pli da ag\u0302'a'j hom'o'j ol en Uson'o. Tamen kulp'as s\u0302ajn'e la social'a\nsekur'ec'o kaj soci'a'j norm'o'j pro la mal'sat'mort'o de mez'ag\u0302'a'j japan'o'j."}, {"text_idx": "#000628", "text": "Post la du'a mond'milit'o g\u0302is la ekonomi'a mal'bon'ig\u0302'o fin'e de la 20a jar'cent'o, la viv'o'n\nde labor'ant'o sekur'ig'is long'temp'a (plej'part'e g\u0302is-emerit'ig\u0302'a) dung'ad'o kaj lau\u0306'seks'a rol'divid'o\nen Japani'o. Vir'o'j dedic\u0302'is si'n al si'a labor'o kaj al si'a salajr'o-pag'ant'o, dum vir'in'o'j"}, {"text_idx": "#000629", "text": "Tiel ekonomi'e kresk'is Japani'o. Sed last'a'temp'e, la du sekur'ig'il'o'j for'fal'is. Kompani'o'j\nne plu garanti'as long'temp'a'n dung'ad'o'n. Krom'e vir'in'o'j akir'is rajt'o'j'n rilat'e labor'o'n.\nAli'a, pli modern'a, viv'sekur'ig'a sistem'o ankorau\u0306 ne aper'is."}, {"text_idx": "#000630", "text": "Al'don'e, en Japani'o ekzist'as soci'a norm'o, ke vir'o ig\u0302'as matur'a, nur gajn'int'e stabil'a'n\nlabor'karier'o'n. Sen'labor'ul'o, mal'e, est'as ac\u0302'ul'o. Tamen ankau\u0306 vir'o sen stabil'a labor'o\nperd'as prestig\u0302'o'n kaj foj'e mens'e au\u0306 psikologi'e sufer'as. La maksim'o, ke \u201evir'o est'u fort'ul'o\u201d, mal'instig'as viktim'o'j'n de ne'cert'a labor'merkat'o pet'i sub'ten'o'n."}, {"text_idx": "#000631", "text": "La last'a help'il'o est'as la social'a viv'protekt'a sistem'o, per kiu lok'a instanc'o sub'ten'as\nmal'ric\u0302'ul'o'n. Sed g\u0302ust'e pro soci'a'j norm'o'j mal'bon'e funkci'as la social'a help'il'o. Vir'o'j\ng\u0302i'n neglekt'as, si'n sent'ant'e mal'matur'a'j kaj mal'vir'ec'a'j, se ili si'n turn'us al g\u0302i."}, {"text_idx": "#000632", "text": "Foj'foj'e ofic'ist'o'j c\u0302e la koncern'a'j instanc'o'j rifuz'as help'i, memor'ig'ant'e pri la tradici'a\nvir'a rol'o en la japan'a soci'o. Tiel for'turn'i help'o-pet'ant'o'j'n kontrau\u0306'leg\u0302'as, kaj ec\u0302 komision'o\nde Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j admon'is, ke Japani'o trakt'u pet'ant'o'j'n kun dign'o kaj sam'temp'e simpl'ig'u"}, {"text_idx": "#000633", "text": "Resum'e, perd'int'e social'a'n sekur'ec'o'n, japan'a'j vir'o'j mez'ag\u0302'a'j trov'as si'n sen'help'a'j. Tiam\nili risk'as mal'sat'mort'i. Kompar'e kun evolu'o-land'o'j Japani'o hav'as pan'o'n sufic\u0302'e abund'a'n,\nkiu'n tamen ne ricev'as c\u0302iu'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Mal'ric\u0302'ec'o kau\u0306z'ant'a mal'sat'mort'o'n en land'o kun mult'a'j ric\u0302'ul'o'j far'ig\u0302'as grav'a problem'o.\nG\u0302i solv'ebl'as eventual'e per pli'bon'ig'o'j de la social'a kaj soci'a sistem'o'j."}, {"text_idx": "#000635", "text": "For la tram'o'j! Ili est'as eks'mod'a'j vetur'il'o'j kaj bar'as la au\u0306t'o'trafik'o'n! Tial en la\n1960aj jar'o'j en mult'a'j urb'o'j est'is anstatau\u0306'ig'it'a'j tram'lini'o'j per bus'lini'o'j."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Sed, ho ve! Baldau\u0306 star'is la lau\u0306d'at'a'j bus'o'j en trafik's\u0302top'ig\u0302'o'j kaj produkt'is venen'a'j'n\ngas'o'j'n. Do mult'lok'e la tram'o'j re'ven'as."}, {"text_idx": "#000637", "text": "Ek'de tag'e 4000 pasag\u0302er'o'j tram'lini'o kau\u0306z'as mal'pli da kur'ant'a'j kost'o'j ol bus'lini'o. En\ntram'o oni pov'as transport'i pli da person'o'j ol en bus'o. Tram'o'j vetur'as oft'e lau\u0306 propr'a'j\nkoridor'o'j kaj ne est'as mal'help'at'a'j de au\u0306t'o'j."}, {"text_idx": "#000638", "text": "Ali'flank'e tram'lini'o est'as mal'pli kost'a ol sub'ter'a metro'lini'o. Se oni bor'as tru'eg'o'j'n\nen la ter'o'n, pov'as sink'i la grund'akv'o, tiel ke dom'o'j mal'stabil'ig\u0302'as. En kelk'a'j lok'o'j\narkeolog'o'j tim'as perd'i kultur'a'n hered'aj\u0302'o'n kaj mal'permes'as bor'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000640", "text": "En Vieno ebl'as lu'i histori'a'n tram'o'n de la asoci'o \u201eViena Tram'o'muze'o\u201d kaj rond'ir'i la urb'o'n. La koncern'a vetur'il'o hav'as strang'a'n histori'o'n. G\u0302i est'is konstru'it'a\nen 1944 dum la du'a mond'o'milit'o en la german'a urb'o Heidelberg. En 1946 g\u0302i ven'is al\nVieno kaj tie dej\u0302or'is 20 jar'o'j'n. Nun g\u0302i est'as \u201emembr'o\u201d de la tram'o'muze'o."}, {"text_idx": "#000641", "text": "Grek'a recept'o por au\u0306str'a urb'o"}, {"text_idx": "#000642", "text": "Vieno est'as la du'e plej grand'a urb'o en la german'lingv'a'j land'o'j post Berlino. Rekord'a\nlog\u0302'ant'ar'o konstat'ig\u0302'is en la jar'o 1916: 2,24 milion'o'j da hom'o'j. Rand'e de la tiel nom'at'a\nfer'a kurten'o, tamen, Vieno s\u0302rump'is g\u0302is 1,53 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j en 1981. Ek'de tiam\nVieno kresk'as kaj lau\u0306'prognoz'e hav'os 2,25 milion'o'j'n da log\u0302'ant'o'j en 2075."}, {"text_idx": "#000644", "text": "Sud-orient'e de la urb'o'centr'o, c\u0302e iam'a flug'haven'o, est'as konstru'at'a nov'a urb'o, Seestadt\n[ses\u0302tad]. La nom'o signif'as lag'o-urb'o, kaj jam vid'ebl'as art'e'far'it'a lag'o. Est'ont'ec'e,\ntamen, nov'a'j log\u0302'ej'o'j est'os konstru'at'a'j en la urb'o mem, ekzempl'e sur la are'o de iam'a'j\nstaci'dom'o'j au\u0306 sub la tegment'o'j de mal'nov'a'j dom'o'j."}, {"text_idx": "#000645", "text": "Nur escept'okaz'e est'as permes'it'a'j tre alt'a'j dom'o'j, kiel la Justic'a Centr'o en la tri'a\ndistrikt'o, c\u0302ar Vieno est'as protekt'at'a kiel kultur'a hered'aj\u0302'o. Ali'a problem'o rilat'as\nal la kost'o de parcel'o'j por konstru'i nov'a'j'n dom'o'j'n kaj la kresk'ant'a prez'o de energi'o,"}, {"text_idx": "#000646", "text": "Tial la grek'de'ven'a vic'urb'estr'in'o Maria Vassilakou [vasilaku] de la Verd'a Parti'o prezent'is\nla koncept'o'n pri t.n. \u201esmart city\u201d, t.e. inteligent'a, konsci'a, vigl'a'mens'a urb'o. Urb'o tia est'u energi's\u0302par'a, efik'a, social'a,\npur'a, agrabl'a kun bon'a'j infra'struktur'o kaj publik'a'j trafik'il'o'j. G\u0302i s\u0302par'e uz'u resurs'o'j'n,\nevolu'ig'u nov'a'j'n teknologi'o'j'n kaj kre'u etos'o'n, kie la viv'o est'as alt'kvalit'a kaj social'e"}, {"text_idx": "#000647", "text": "Jam est'as far'it'a'j la unu'a'j pas\u0302'o'j. Ekzempl'e ebl'as lu'i bicikl'o'n au\u0306 au\u0306t'o'n: post'mend'e\nla dezir'at'a vetur'il'o star'as proksim'e al la log\u0302'ej'o. Al lau\u0306'okaz'a konduk'ant'o tio s\u0302par'as mon'o'n\n(kaj al la urb'o park'lok'o'j'n)."}, {"text_idx": "#000648", "text": "Ceter'e en kelk'a'j distrikt'o'j de Vieno tiu'j, kiu'j log\u0302'as ekster la urb'o, ne rajt'as park'i\nsi'a'n au\u0306t'o'n. Tiu'j nun em'as uz'i publik'a'j'n trafik'il'o'j'n, nun oft'e plen'plen'a'j'n. Rezult'e\nest'as konstru'ot'a nov'a metro'lini'o U5 kaj pli'a'j bus- kaj tram-lini'o'j."}, {"text_idx": "#000649", "text": "En 2010 Serbi'o ratif'is la konvenci'o'n pri ne'materi'a kultur'a hered'aj\u0302'o de la hom'ar'o au\u0306spici'at'a'n\nde Organiz'aj\u0302'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j por Eduk'ad'o, Scienc'o kaj Kultur'o (Unesk'o)."}, {"text_idx": "#000651", "text": "Dum la nau\u0306'a kun'ven'o de la inter'naci'a komitat'o por aplik'i la konvenci'o'n, okaz'int'a en\nParizo fin'e de 2014, est'is decid'it'e, ke la serb'a famili'a fest'o est'u registr'it'a kiel\nkultur'a hered'aj\u0302'o. Tio sekv'is propon'o'n de la etnografi'a muze'o en Beogrado."}, {"text_idx": "#000654", "text": "Dum la fest'o'tag'o oni preg\u0302'as, brul'ig'as apart'a'n kandel'o'n, kaj tranc\u0302'as special'a'n pan'o'n.\nKelk'a'j famili'o'j port'as la pan'o'n al preg\u0302'ej'o. La tag'o dau\u0306r'as per tag'mang\u0302'o konsist'ant'a\nel viand'o (pork'id'aj\u0302'o, s\u0302af'id'aj\u0302'o) au\u0306 fis\u0302'o."}, {"text_idx": "#000655", "text": "La serb'o'j tiel esprim'as si'a'n ident'ec'o'n, ne nur en si'a famili'o, sed ankau\u0306 en si'a komun'um'o\nkaj si'a etn'o. Inter la famili'a'j fest'o'j est'as tiu'j de la sankt'a'j apostol'o'j Petro kaj\nPau\u0306lo (12an de juli'o), Kruc'fest'o'tag'o (27an de septembr'o), Demetri'o (8an de novembr'o)\nkaj Sankt'a Nikolao (19a de decembr'o)."}, {"text_idx": "#000656", "text": "En 2012 ek'est'is la dek'a naci'a park'o de Franci'o. La Naci'a Park'o de la Provenc'a'j Fjord'et'o'j\nParc National des Calanques) est'as kre'it'a post pli ol jar'dek'o da labor'o far'e de aktiv'ul'o'j, kiel la Marsejlaj"}, {"text_idx": "#000657", "text": "G\u0302i est'as la unu'a naci'a park'o en Eu\u0306rop'o, kiu c\u0302irkau\u0306'as grand'a'n urb'o'n (Marsejlo) kaj\nen'hav'as kaj ter'a'n kaj mar'a'n part'o'j'n \u2013 pli ol 8300 hektar'o'j'n sur ter'o kaj 43 500 hektar'o'j'n en la mar'o."}, {"text_idx": "#000658", "text": "Unu el la s\u0302at'okup'o'j praktik'at'a'j en la park'o est'as natur'ism'o, au\u0306 nud'ism'o. Neces'is vigl'e\ndefend'i c\u0302i tiu'n viv'manier'o'n dum la plan'ad'o de la park'o, por ke la estr'o'j g\u0302i'n akcept'u."}, {"text_idx": "#000659", "text": "Tamen la valor'o'j, kiu'j difin'as la fjord'et'o'j'n de la park'o (liber'ec'o, trankvil'o, mens'a\neskap'o kaj bon'stat'o), bon'e akord'ig\u0302'as kun tiu'j de natur'ism'o. Nun natur'ism'o est'as nom'at'a\nen la park'a c\u0302art'o kiel unu el la histori'a'j aktiv'aj\u0302'o'j, tie g\u0302u'at'a dum pli ol unu jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000660", "text": "Natur'ism'o en Marsejlo komenc'ig\u0302'is en 1907 per mal'grand'a'j izol'it'a'j grup'o'j. En 1928 oni\nfond'is la asoci'o'n Provenc'a'j Natur'ist'o'j (franc'e\nLes Naturistes de Provenc'e, kiu ekzist'is g\u0302is 2001. Impet'o'n don'is Joseph Poucel [j\u0302oze\u0301f puse\u0301l], an'o de la Marsejlaj\nEkskurs'ant'o'j, kiu emfaz'is la san'ig'a'j'n efik'o'j'n de nud'ec'o en sun'a kaj mar'a medi'o."}, {"text_idx": "#000661", "text": "Antau\u0306 ol la region'o far'ig\u0302'is popular'a, pied'ir'is tra la sovag\u0302'ej'o'j de la nun'a park'o natur'ist'o'j,\nkiu'j kun'port'is mal'grand'a'j'n tuk'o'j'n por si'n kovr'i okaz'e de renkont'ig\u0302'o'j kun ali'a'j turist'o'j.\nMult'nombr'a'j vizit'ant'o'j al la fjord'et'o'j kau\u0306z'is po'grad'a'n mal'aper'o'n de la nud'a pied'ir'ad'o."}, {"text_idx": "#000663", "text": "Mal'jun'ig\u0302'o kaj mank'o de infan'o'j: jen du el la plej grav'a'j problem'o'j en Japani'o. En\n2013 la averag\u0302'a nask'o'kvot'o, do la nombr'o de beb'o'j, kiu'j'n vir'in'o nask'as en si'a viv'o,\nest'is 1,41. Tial la nombr'o de mort'int'o'j super'is tiu'n de nov'nask'it'o'j. En 2008 la japan'a\nlog\u0302'ant'ar'o pint'ig\u0302'is c\u0302e 128 milion'o'j kaj post'e fal'is."}, {"text_idx": "#000664", "text": "La reg'ist'ar'o prov'is divers'a'j'n taktik'o'j'n por instig'i ge'edz'ec'o'n kaj kre'ad'o'n de jun'a'j\nfamili'o'j. La situaci'o ne pli'bon'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000665", "text": "Kulp'as ekonomi'a stagn'ad'o, c\u0302ar mank'as al ge'jun'ul'o'j stabil'a labor'o kaj ili mal'em'as risk'i\nge'edz'ig\u0302'o'n kaj la financ'a'n s\u0302arg\u0302'o'n de infan'o'j. Al'don'e, la japan'o'j aparten'as al unu el\nla plej ne'seks'um'em'a'j popol'o'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#000666", "text": "Enket'o'j far'it'a'j en 2011 de la brit'a kondom'o-firma'o\nDurex indik'as, ke la japan'o'j okup'as la last'a'n lok'o'n el 37 land'o'j pri oft'ec'o de seks'um'ad'o.\nNur 28 % de la popol'o seks'um'is pli ol unu foj'o'n semajn'e, kontrast'e ekzempl'e kun par'o'j"}, {"text_idx": "#000667", "text": "Dum mult'a'j jar'o'j okup'is la unu'a'n lok'o'n Greki'o, sed nun pro ekonomi'a'j mal'facil'o'j la\nel'cent'aj\u0302'o fal'is last'a'temp'e g\u0302is 80 %."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Durex-enket'o spegul'ig\u0302'as en ali'a'j esplor'o'j far'it'a'j en 2014 de la asoci'o pri famili'a plan'ad'o\nen Tokio. Ili montr'as, ke 44,6 % de la ge'edz'o'j ne seks'um'is dum unu monat'o au\u0306 pli.\nAntau\u0306 10 jar'o'j tem'is pri 31,9 %. Kulp'as, lau\u0306 la esplor'ist'o'j, \u201elac'ec'o pro labor'o, g\u0302en'o, au\u0306 enu'o\u201d."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Ne c\u0302iam tiel'is. Histori'e, japan'o'j relativ'e sen'tabu'e seks'um'is. Lau\u0306 mit'o pri la origin'o\nde la land'o, skrib'it'a en c\u0302irkau\u0306 la jar'o 700 de la komun'a era'o, la japan'a'n insul'ar'o'n\nkre'is seks'um'ant'a'j ge'di'o'j. Kaj en la plur'kolor'a'j desegn'aj\u0302'o'j, la\nukij'o'j, de la Ed'o-epok'o (1600-1868), art'ist'o'j sen'tabu'e desegn'is liber'a'n kaj sen'brid'a'n seks'a'n"}, {"text_idx": "#000670", "text": "G\u0302eneral'e la hom'a si'n'ten'o pri seks'um'ad'o radik'as en la kultur'o de la land'o. Last'a'temp'e,\ntamen, la ekonomi'a situaci'o pli kaj pli efik'as sur la seks'a'n kondut'o'n."}, {"text_idx": "#000671", "text": "Kiam kras\u0302'is en sud'a Hispanio helikopter'o pilot'it'a de alban'a arme'a major'o, la polic'o\ntrov'is en la vrak'o tun'o'n da kanab'o. Respond'ec'is, lau\u0306 la instanc'o'j, band'o gvid'at'a de\nalban'o'j, kiu'j reg'as la narkot'aj\u0302'o-trafik'o'n el Maroko."}, {"text_idx": "#000672", "text": "La polic'o milit'ist'a en Albanio arest'is du ali'a'j'n pilot'o'j'n. Opozici'a'j parti'o'j tuj akuz'is\nla social'ism'a'n reg'ist'ar'o'n pri komplic'o en narkot'aj\u0302'o-komerc'o, uz'ant'a arme'a'j'n rimed'o'j'n."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Por la eu\u0306rop'a merkat'o Maroko far'ig\u0302'is last'a'temp'e grand'a marih\u0302uan'o-rikolt'ej'o. Krom'e\ngrav'as Hispanio kiel konduk'il'o por en'port'i narkot'aj\u0302'o'j'n el nord'a Afrik'o."}, {"text_idx": "#000674", "text": "Ek'de septembr'o pas'int'jar'a c\u0302irkau\u0306 40 000 hom'o'j el'migr'is el Kosovo. La el'migr'ad'o sekv'as\ntiu'n de la jar'o'j 1998-1999 rezult'e de la milit'o kaj serb'a teror'ism'o. Tamen tiam, kiam\naper'is en Kosovo trup'o'j de Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO), re'ven'is c\u0302irkau\u0306\n95 % de la el'migr'int'o'j. Ili vol'is kre'i prosper'a'n, pac'a'n viv'o'n en si'a patr'uj'o."}, {"text_idx": "#000675", "text": "Nun, tamen, 16 jar'o'j'n post'e, kosov'an'o'j sen'iluzi'ig\u0302'as. Kulp'as part'e ekonomi'a'j kial'o'j.\nPrivat'ig'o de iam'a'j s\u0302tat'a'j entrepren'o'j ric\u0302'ig'is man'plen'o'n da hom'o'j kaj sen'labor'ig'is"}, {"text_idx": "#000676", "text": "Ali'a faktor'o est'as la dau\u0306r'a izol'ec'o de la land'o. Kosov'an'o'j rajt'as liber'e mov'ig\u0302'i nur\nal kvar najbar'a'j land'o'j. Pro tio opini'sond'o'j montr'as, ke la optimism'o pri eu\u0306rop'a est'ont'ec'o\ndrast'e fal'is (de 95 % antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j g\u0302is 45 % c\u0302e la nov'jar'o 2015 kaj g\u0302is 5 % du"}, {"text_idx": "#000677", "text": "Rol'o'n lud'as ankau\u0306 la kondut'o sen'skrupul'a de politik'a'j parti'o'j. Ekzempl'e, en 2014 la\nland'o rest'is ses monat'o'j'n sen parlament'o, c\u0302ar la parti'o'j vol'is s\u0302tat'potenc'o'n nur por\nsi mem. Hom'o'j sen'pacienc'ig\u0302'is, atend'ant'e pli bon'a'n viv'o'n en si'a land'o mal'grand'a."}, {"text_idx": "#000678", "text": "En'plekt'it'a en la el'migr'ad'o est'as kred'ebl'e la serb'a reg'ist'ar'o. Por mal'stabil'ig'i Kosovon\nkaj por montr'i, ke la tie'a'j alban'o'j ne kompetent'as pri mem'reg'ad'o, serb'o'j kun'labor'as\nkun mafi'an'o'j. Ili vetur'ig'as kosov'an'o'j'n g\u0302is Sub'ot'ic'a, apud la hungar'a land'lim'o, kaj\nili'n kontrau\u0306'leg\u0302'e trans'ir'ig'as al Hungari'o."}, {"text_idx": "#000679", "text": "De tie la el'migr'int'o'j prov'as ating'i ali'a'j'n eu\u0306rop'a'j'n land'o'j'n. Lau\u0306'dir'e ili el'spez'is\nc\u0302irkau\u0306 45 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j por bus- kaj trajn-bilet'o'j kaj por s\u0302mir'i la man'o'j'n de\nmafi'an'o'j. Tamen mult'a'j rest'as tend'ar'e en Hungari'o, ankau\u0306 Au\u0306strio, en mal'favor'a'j kondic\u0302'o'j,\natend'ant'e azil'o'n, kiu'n ili ver's\u0302ajn'e ne akir'os."}, {"text_idx": "#000680", "text": "Plej'part'e ili est'os hejm'e'n re'ven'ig'it'a'j. Inter'temp'e la parlament'o en Kosovo prov'as\nen'konduk'i leg\u0302'o'j'n por halt'ig'i tia'n el'migr'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000681", "text": "C\u0302u sav'i la krist'an'a'n okcident'o'n? (MONATO 2015/02, p. 7) la jen'o'n. En la munkena\nEine-Welt-Haus (unu'mond'a dom'o) okaz'is preleg'o pri la rol'o de islam'an'o'j en la okcident'a medi'o. La\nfoli'o'j dis'don'it'a'j lau\u0306'senc'e en'hav'is la jen'o'n: \u201eLa islam'an'o'j, kiu'j viv'as en relativ'e mizer'a'j kondic\u0302'o'j en la urb'o'j kaj kiu'j ne plu\ntoler'as la detru'ad'o'n de la islam'a'j kultur'a'j valor'o'j far'e de l' okcident'o, precip'e\nde Uson'o, nun komenc'as defend'i si'n. Lau\u0306 la klasik'a mal'amik'a bild'o Uson'o nun proklam'as\nkontrau\u0306'bat'o'n por detru'i tiu'n fi'kultur'o'n kaj tiel sekur'ig'i la bon'a'j'n, raci'em'a'j'n okcident'ul'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000682", "text": "Kiel ajn tord'it'a tio c\u0302i aspekt'as, est'as cert'e mal'facil'e g\u0302ust'e kaj just'e pri'jug\u0302'i. Almenau\u0306\nest'as dir'ebl'a la jen'o. La komenc'o kaj la fin'o de la koran'o est'as:\nBismi'llahi'rrahmani'rrahim, lau\u0306d'o'n al Alah'o, la kompat'em'a, la indulg'em'a. Sed c\u0302u ne est'as blasfem'o lau\u0306d'i Di'o'n\npro li'a kompat'em'o kaj indulg'em'o, se oni mem far'as si'n sen'indulg'a jug\u0302'ist'o kaj ekzekut'ant'o?\nEn la bibli'o dum'e oni leg'as: \u201eAl mi est'as la veng\u0302'o, dir'as la Sinjor'o\u201d, do ne al hom'o'j! Kaj du'e ne est'as neces'e en demokrati'o reg'i per fer'a man'o."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Cert'e la ekzempl'o de Dominique Strauss-Kahn prav'ig'as la tez'o'n de Platon'o. Strauss-Kahn,\nkon'at'a kiel DSK, est'as franc'a social'ist'a politik'ist'o kaj iam'a direktor'o de la Inter'naci'a\nMon'a Fondus'o (IMF). En 2012 li pov'us, lau\u0306 opini'o-sond'aj\u0302'o'j, far'ig\u0302'i la nov'a prezid'ant'o"}, {"text_idx": "#000686", "text": "Tamen en 2011 c\u0302ambr'ist'in'o en nov'jork'a hotel'o akuz'is li'n pri seks'per'fort'o. Arest'it'e,\nDSK rezign'is si'a'n IMF-posten'o'n. La jur'proces'o en Uson'o post'e kolaps'is. Nun DSK aper'as\nantau\u0306 proces'ej'o en Lillo, Franci'o, akuz'it'a de'nov'e pri seks'atenc'o'j."}, {"text_idx": "#000687", "text": "Jam de plur'a'j jar'o'j, kaj g\u0302is 2011, okaz'is c\u0302irkau\u0306 DSK en Lillo, Parizo kaj ali'lok'e\norgi'o'j, en kiu'j la vir'in'o'j est'is fakt'e prostitu'it'in'o'j. La nun'a proces'o cel'as mal'kovr'i,\nc\u0302u DSK part'o'pren'is en orgi'o'j organiz'it'a'j de ali'a'j, kaj do ne sci'is, ke tem'as pri vir'in'o'j\npag'it'a'j, au\u0306 c\u0302u la event'o'j'n li kun'organiz'is. Nepr'as do sci'i, c\u0302u DSK kred'is, ke la vir'in'o'j\nliber'e kaj sen'pag'e konsent'is est'i uz'at'a'j kiel objekt'o'j."}, {"text_idx": "#000689", "text": "Lev'ig\u0302'as la demand'o, kiel hom'o'j per'fort'a'j kaj sen'respekt'a'j pov'as en t.n. \u201ematur'a'j demokrati'o'j\u201d far'ig\u0302'i politik'ist'o'j prosper'plen'a'j. Nepr'as konsider'i, kiel tio'n s\u0302ang\u0302'i."}, {"text_idx": "#000690", "text": "Prov'as defend'i si'n DSK, dir'ant'e, ke li est'as volupt'ul'o (libertin en la franc'a) kaj ankau\u0306 la vir'in'o'j. Evident'e, se hom'o'j inter'konsent'e vol'as tiel viv'i,\nili plen'e rajt'as. Sed okaz'e de DSK ne tem'is pri volupt'o. Tem'is pri pov'o, kiu'n li aplik'is\npor ekspluat'i mal'pli fort'a'j'n hom'o'j'n."}, {"text_idx": "#000691", "text": "Prostitu'it'in'o'j au\u0306 ne, li etik'e ne tiel ag'u. DSK est'as pervers'ul'o, kiu s\u0302at'is mis'e kaj\nfi'e uz'i si'a'n pov'o'n \u2013 kaj al g\u0302ust'e tiu c\u0302i hom'o la franc'a popol'o ver's\u0302ajn'e don'us en 2012 la plej alt'a'n pov'o'n\nen la land'o, la prezid'ant'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000692", "text": "Kelk'a'j franc'o'j tamen opini'as, ke la kondut'o de DSK est'as privat'a afer'o, ke oni pov'as\ng\u0302u'i orgi'o'j'n, ec\u0302 dum'e per'fort'i, kaj sam'temp'e est'i bon'a politik'ist'o au\u0306 prezid'ant'o. Sed\nvir'o, kiu pov'as tiel trakt'i vir'in'o'j'n, ne direkt'as si'n lau\u0306 sufic\u0302'e etik'a kompas'o por\nreg'i s\u0302tat'o'n. C\u0302u ne prezid'ant'o protekt'u c\u0302iu'j'n, inkluziv'e vir'in'o'j'n?"}, {"text_idx": "#000693", "text": "Evident'e, DSK ne est'as la sol'a, c\u0302u en, c\u0302u ekster Franci'o, kiu tiel ord'ig'as si'a'n viv'o'n.\nLa nun'a franc'a prezid'ant'o, Franc\u0327ois Hollande [fransu\u0306a\u0301 ola\u0301nd], perfid'is si'a'n viv'kun'ul'in'o'n:\nankau\u0306 li perd'is si'a'n legitim'ec'o'n, ekspluat'ant'e la pov'o'n, kiu'n li g\u0302u'as, ec\u0302 se, mem'kompren'ebl'e,\nla mal'bon'o en la du afer'o'j ne sam'e grand'as."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Last'a'temp'e mi'a edz'in'o, 47-jar'ag\u0302'a, kiel ali'a'j simil'ag\u0302'a'j c\u0302in'a'j vir'in'o'j, mal'trankvil'ig\u0302'as.\nLa kial'o: c\u0302in'a'j komunik'il'o'j publik'ig'as artikol'o'j'n rilat'e re'form'ad'o'n de la emerit'a"}, {"text_idx": "#000696", "text": "Post la fond'ig\u0302'o de la C\u0302in'a Popol'a Respublik'o, la 1an an de oktobr'o 1949, la reg'ist'ar'o\ntuj el'labor'is emerit'a'n sistem'o'n tre favor'a'n al labor'ist'in'o'j. Vir'o'j emerit'ig\u0302'is en la"}, {"text_idx": "#000697", "text": "Antau\u0306'e en C\u0302ini'o nur urb'an'o'j, kiu'j labor'is en s\u0302tat'a'j au\u0306 kolektiv'a'j entrepren'o'j au\u0306 en\nla reg'ist'ar'o, ricev'is pensi'o'n post emerit'ig\u0302'o. Kamp'ar'an'o'j dev'is labor'i, g\u0302is ili ne\nplu kapabl'is. Mi'a patr'o est'is kamp'ar'an'o kaj labor'is g\u0302is si'a mort'o en la ag\u0302'o de 78\njar'o'j. Li neniam hav'is pensi'o'n."}, {"text_idx": "#000698", "text": "Mi ne sci'as, kial post 1949 la reg'ist'ar'o tiel avantag\u0302'e trakt'is vir'in'o'j'n. Tamen mi\nbon'e memor'as, ke la s\u0302tat'o vol'is grand'ig'i la log\u0302'ant'ar'o'n. Pro tio al vir'in'o'j est'as task'it'e\nnask'i infan'o'j'n kaj fru'e emerit'ig\u0302'i por ili'n pri'zorg'i."}, {"text_idx": "#000699", "text": "Sed afer'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. Antau\u0306 pli ol 30 jar'o'j, rimark'int'e la rapid'a'n kresk'ad'o'n de la\nlog\u0302'ant'ar'o, la reg'ist'ar'o en'konduk'is nov'a'n, nask'ig\u0302'lim'a'n politik'o'n. Par'o'j rajt'is en'mond'ig'i\nnur unu infan'o'n. Rezult'e, mi hav'as nur unu fil'in'o'n, kaj mi'a frat'o nur unu fil'o'n."}, {"text_idx": "#000700", "text": "Nun reprezent'ant'o'j de la C\u0302in'a Tut'land'a Popol'a Kongres'o propon'as al la reg'ist'ar'o alt'ig'i\nla pensi'ul'ig\u0302'o-ag\u0302'o'n de vir'in'o'j. Ili dir'as, ke ec\u0302 60-jar'ag\u0302'a vir'in'o est'as ankorau\u0306 fort'a\nkaj ankau\u0306 spert'a en si'a profesi'a labor'o."}, {"text_idx": "#000701", "text": "La reg'ist'ar'o em'as akcept'i la argument'o'j'n de la kongres'o, sed ordinar'a'j labor'ist'in'o'j,\ninkluziv'e de mi'a edz'in'o, kontrau\u0306'as. Ili tim'as, ke ili dev'os pli long'e labor'i."}, {"text_idx": "#000702", "text": "\u201eBlind'ul'o kart'o'j'n lud'i ne dev'as\u201d, dir'is ni'a bon'a Zamc\u0302jo. Kiu ne kompren'as la plej esenc'a'j'n tez'o'j'n de iu religi'o, ties\nopini'o ne pov'as est'i tut'e fid'ebl'a. Por krist'an'o'j la rub'kamion'a pere'ig'o de hom'o'j ne\nsignif'as Di'a'n neglekt'o'n (permes'u la majuskl'a'n skrib'o'n, ja tem'as ne pri unu el la di'o'j,\nsed pri Di'o, kiu est'as unu'sol'a, kaj tial Li hav'as majuskl'a'n propr'a'n nom'o'n)."}, {"text_idx": "#000703", "text": "Di'o don'is liber'a'n vol'o'n al la hom'o'j (ali'e ili ja ne hav'us respond'ec'o'n), por ke ili\nmem form'u bon'e au\u0306 mis'e si'a'n kaj ali'ul'a'j'n sort'o'j'n. Li gvid'as la hom'o'j'n ne per hund'rimen'o.\nKaj la Di'a lum'o en la plej mal'lum'a katastrof'o signif'as la kred'o'n kaj esper'o'n de la\nkrist'an'o'j viv'i trans'mond'e en etern'a am'o. Kiu ne kompren'as c\u0302i tiu'j'n kern'aj\u0302'o'j'n de la\nreligi'o, tiu ne sci'pov'as jug\u0302'i g\u0302ust'e."}, {"text_idx": "#000704", "text": "Kred'o je Di'o/di'o'j est'as profund'a sent'o, c\u0302ikan'i iu'j'n pro tia'j profund'a'j sent'o'j (MONATO 2015/03, p. 5) est'as ne'dec'e kaj ne'lau\u0306'cel'e, ja ne tem'as pri io raci'a, scienc'e kapt'ebl'a"}, {"text_idx": "#000705", "text": "Rid'ant'e sur'voj'e al la bank'o"}, {"text_idx": "#000706", "text": "Domin'is la amas'komunik'il'o'j'n mez'e de februar'o la fakt'o, kiel svis'a fili'o de HSBC, la\ndu'a plej grand'a bank'o en la mond'o kun sid'ej'o en Londono, help'as al ric\u0302'eg'a'j klient'o'j\nevit'i impost'o'j'n kaj frau\u0306d'i land'a'j'n reg'ist'ar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000707", "text": "En Briti'o la gazet'ar'o, almenau\u0306 g\u0302i'a'j plej serioz'a'j reprezent'ant'o'j (kiu'j kun i.a. franc'a'j\nkaj uson'a'j publik'aj\u0302'o'j help'is mal'kas\u0302'i la skandal'o'n), dum plur'a'j tag'o'j plen'is de pri'a'j\nraport'o'j. Sam'e, ne ebl'is eskap'i radi'o- kaj televid'a'j'n intervju'o'j'n kun politik'ist'o'j,"}, {"text_idx": "#000708", "text": "Do imag'u, kiom mi surpriz'ig\u0302'is, ja s\u0302ok'ig\u0302'is, kiam mi star'ig'is simpl'a'n demand'o'n al student'o'j\npri j\u0302urnal'ism'o. \u201eKio,\u201d mi vol'is sci'i, cel'e al debat'o pri aspekt'o'j de la afer'o, \u201eest'as aktual'e la plej signif'a nov'aj\u0302'er'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000709", "text": "Silent'o. Iu, hezit'em'e, propon'as trafik'akcident'o'n, en kiu mort'is knab'in'et'o, kiam sen'brems'a\ns\u0302arg\u0302'au\u0306t'o rul'ig\u0302'is mal'supr'e'n lau\u0306 krut'a dekliv'o. Ne, mi dir'as. Io mond'skal'e pli grav'a."}, {"text_idx": "#000710", "text": "Frunt'o'j sulk'ig\u0302'int'a'j. Lev'ig\u0302'as voc\u0302'et'o, kun nom'o de rok'muzik'ist'o (pri kiu mi ne au\u0306d'is)\nen'plekt'it'a en seks'afer'o. Ne, ne. Tut'e ne, do ... Ha! ek'kri'as ali'a. Islam'a S\u0302tat'o, sen'dub'e\nIslam'a S\u0302tat'o. Tri'a'n foj'o'n mi ne'as, dir'ant'e, ke jes, grav'as Is, kiu neniam tro for'as\nde la pag\u0302'o'j de ni'a'j gazet'o'j, sed c\u0302i-foj'o'n ne."}, {"text_idx": "#000712", "text": "Pri'jug\u0302'u la anekdot'o'n, kiel vi vol'as. Hodiau\u0306'a'j student'o'j est'as idiot'o'j (ne'ver'e); student'o'j\npri j\u0302urnal'ism'o ne leg'as serioz'a'j'n gazet'o'j'n (part'e ver'e); la koncern'a universitat'o\ndev'as est'i tri'a'rang'a (nu, Kembrig\u0302o au\u0306 Oksford'o g\u0302i ne est'as), ktp."}, {"text_idx": "#000713", "text": "Frap'is mi'n tamen la jen'o: la re'ag'o, au\u0306 ne're'ag'o, de relativ'e inteligent'a'j ge'jun'ul'o'j\nest'as g\u0302ust'e tio, kio'n cel'as la brit'a konservativ'a reg'ist'ar'o, kiu ja sci'is antau\u0306 kelk'a'j\njar'o'j pri la bank'a skandal'o, sed neniel inter'ven'is. Mal'e, la reg'ist'ar'o nun kulp'ig'as\nla antau\u0306'a'n labor'ist'a'n reg'ist'ar'o'n, pretend'ant'e, ke est'as tiu, kiu s\u0302ang\u0302'is la leg\u0302'ar'o'n\npor permes'i, ke bank'o'j ag'u sen'de'pend'e de ministr'a super'rigard'o."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Kaj est'as la sam'a konservativ'a reg'ist'ar'o, kiu okaz'ig'is en la semajn'o, kiam est'is anonc'it'a\nla bank'o-skandal'o, ric\u0302'eg'ul'a'n bal'o'n, kiu rikolt'is por la parti'o milion'o'j'n da pund'o'j.\nEvident'e reg'ist'ar'o tia ne proces'os kontrau\u0306 tiu'j, kiu'j posed'as ekster'land'a'j'n svis'a'j'n\nkont'o'j'n, kaj kiu'j mal'avar'e sub'ten'as la parti'o'n."}, {"text_idx": "#000715", "text": "Pro tio est'as 300 impost'ist'o'j en Briti'o, kiu'j okup'ig\u0302'as \u2013 teori'e \u2013 pri la 70 miliard'o'j da ekster'land'a'j pund'o'j s\u0302uld'at'a'j de eg'ul'o'j al la fisk'o, dum pli\nol 3000 ali'a'j post'c\u0302as'as la et'ul'o'j'n, kiu'j ne dispon'as pri svis'a'j kont'o'j kaj s\u0302uld'as"}, {"text_idx": "#000717", "text": "Sed ankau\u0306 mi'a'j student'o'j, reprezent'ant'o'j de la popol'o mem, ne sci'as, ne interes'ig\u0302'as.\nIli hav'as si'a'j'n pan'o'n kaj cirk'o'j'n, si'a'j'n futbal'lud'o'j'n, muzik'o'n, alkohol'o'n, fejsbuk'o'n,\njar'e du semajn'o'j'n da sun'o en Hispanio ktp. Ili kontent'as ... do kial mal'dorm'i pro\nkomplik'a'j, ted'a'j financ'a'j afer'o'j en for'a Svis'land'o?"}, {"text_idx": "#000718", "text": "Tiel la reg'ist'ar'o, kaj la konservativ'a parti'o, kiu dum la t.n. nigr'a-blank'a bal'o ec\u0302\nau\u0306kci'is butik'um'ad'o-sesi'o'n kun la ministr'in'o pri intern'a'j afer'o'j (kaj ali'a'j'n sesi'o'j'n\nkun ali'a'j ministr'o'j), rid'as \u2013 kiel oni dir'as en la angl'a, kiam oni per'gajn'is mon'o'n sen grand'a pen'o \u2013 sur'voj'e al la bank'o. C\u0302i-foj'o'n (kaj dub'ind'as, c\u0302u mult'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os) al svis'a bank'o."}, {"text_idx": "#000719", "text": "En Au\u0306strali'o viv'as du krokodil'a'j speci'o'j: la dolc\u0302'akv'a kaj la mar'akv'a krokodil'o."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Dolc\u0302'akv'a'j krokodil'o'j (Crocodylus johnstoni) mezur'as mal'pli ol tri metr'o'j'n kaj normal'e pez'as nur 70 kilo'gram'o'j'n. Ili viv'as en\nriver'o'j kaj river'et'o'j en la nord'a part'o de Au\u0306strali'o (Kvinsland'o, Nord'a Teritori'o\nkaj Okcident'a Au\u0306strali'o). Ili'a kutim'a diet'o konsist'as el fis\u0302'o'j, bird'o'j, ran'o'j kaj"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Ili est'as sen'dang\u0302er'a'j al hom'o'j, kaj oni oft'e vid'as nag\u0302'ant'o'j'n en river'o'j, kie sur'bord'e\nsun'ban'ig\u0302'as dolc\u0302'akv'a'j krokodil'o'j. Tamen oni dev'as si'n gard'i, c\u0302ar foj'foj'e dolc\u0302'akv'a'j\nkaj mort'ig'em'a'j mar'akv'a'j krokodil'o'j kun'ekzist'as en estuar'o'j. La dolc\u0302'akv'a'j krokodil'o'j\nmord'as hom'o'j'n, kiam ili est'as tim'ig'at'a'j. Ili'a'j dent'o'j sur'hav'as mal'agrabl'a'j'n bakteri'o'j'n,\nkaj vund'o oft'e infekt'ig\u0302'as. Est'as sag\u0302'e las'i ili'n trankvil'a'j kaj ili'n ne tus\u0302'i."}, {"text_idx": "#000722", "text": "La mar'akv'a krokodil'o (Crocodylus porosus) est'as la plej grand'a reptili'o de la ter'o post la esting'ig\u0302'o de la dinosau\u0306r'o'j. La\nplej grand'a'j vir-krokodil'o'j mezur'as preskau\u0306 sep metr'o'j'n kaj pez'as du tun'o'j'n. Ili viv'as\ntip'e 70 jar'o'j'n, sed kelk'a'j pov'as ag\u0302'i ec\u0302 pli ol 100 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000723", "text": "Krom en Au\u0306strali'o ili trov'ig\u0302'as ankau\u0306 en sud'a Barato, Srilanko, Papu'o-Nov-Gvineo kaj\nTimor'o. Ili pov'as viv'i kaj en tropik'a mar'akv'o kaj en tropik'a'j dolc\u0302'akv'a'j river'o'j proksim'a'j\nal la mar'o. Ili kapabl'as nag\u0302'i kelk'cent kilo'metr'o'j'n en la mar'o kaj foj'foj'e aper'is ec\u0302"}, {"text_idx": "#000724", "text": "Ili c\u0302as'as grand'a'j'n best'o'j'n kaj foj'foj'e mort'ig'as hom'o'j'n, kiu'j nag\u0302'as en ili'a'j akv'o'j.\nEn Au\u0306strali'o unu au\u0306 du person'o'j mort'as jar'e, atak'it'e de mar'akv'a krokodil'o. Kompar'e,\npli ol 1000 person'o'j mort'as jar'e pro au\u0306t'o-akcident'o'j. Tiu'j krokodil'o'j pov'as salt'i\nkaj mov'i eg'e rapid'e dum mal'long'a'j moment'o'j, long'distanc'e ili mal'rapid'as. Kie trov'ig\u0302'as\nmar'akv'a'j krokodil'o'j, turist'o'j oft'e vid'as avert'il'o'j'n pri la dang\u0302er'o nag\u0302'i. Se hom'o'j\nne en'akv'ig\u0302'as kaj ne promen'as river'bord'e, atak'o kutim'e ne okaz'as."}, {"text_idx": "#000725", "text": "Ekzist'as krokodil'a'j bred'ej'o'j, kie oni profit'as c\u0302ef'e de la hau\u0306t'o por kre'i sak'et'o'j'n,\nvaliz'et'o'j'n, s\u0302u'o'j'n kaj ali'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n. La viand'o'n oni mang\u0302'as en restoraci'o'j. Mult'a'j\nturist'o'j ir'as al krokodil'a'j park'o'j por admir'i tiu'j'n \u201epra'histori'a'j'n\u201d est'aj\u0302'o'j'n. En la Nord'a Teritori'o de Au\u0306strali'o turist'o'j pov'as observ'i ili'n en la Naci'a\nPark'o Kakadu. En la river'o Adelaide oni pov'as rigard'i de'sur s\u0302ip'o salt'ant'a'j'n krokodil'o'j'n.\nEn la plej nov'a Krokodil'a Park'o de Darvin'o oni ec\u0302 pov'as ban'i kun ili."}, {"text_idx": "#000726", "text": "Kun ver'a interes'o mi leg'is la artikol'o'n kun la titol'o\nSekret'a'j krist'an'o'j, c\u0302u ver'a'j krist'an'o'j de Isikawa Takasi (MONATO 2015/03, p. 21-22). Bon'e verk'it'a artikol'o kaj mi gratul'as al la au\u0306tor'o pro la fak'a"}, {"text_idx": "#000727", "text": "Tamen mi person'e ne pov'as konsent'i kun la fraz'o de la au\u0306tor'o, lau\u0306 kiu en 1620 \u201eDiplomati'a'j rilat'o'j est'is lim'ig'it'a'j al C\u0302ini'o kaj Nederlando\u201d (p. 21). Diplomati'a'j rilat'o'j postul'as ambasador'ej'o'j'n kaj lau\u0306 la Konvenci'o de Vieno\npri diplomati'a'j rilat'o'j (1961) la c\u0302ef'o de la diplomati'a misi'o dev'as hav'i inter'konsent'o'n\nde la gast'ig'ant'a s\u0302tat'o. En 1620, Japani'o, C\u0302ini'o kaj Nederlando hav'is nek ambasador'ej'o'j'n,\nnek ambasador'o'j'n lau\u0306 la senc'o de la Konvenci'o de Vieno."}, {"text_idx": "#000728", "text": "Rilat'o'j inter Japani'o kaj Nederlando dat'ig\u0302'as de 1603, kiam la unu'a'j formal'a'j komerc'a'j\nrilat'o'j est'as establ'it'a'j. En 1637 la ribel'o de krist'an'a'j japan'o'j kontrau\u0306 la reg\u0302im'o\nTokugawa est'is sub'prem'it'a ankau\u0306 kun la help'o de Nederlando. C\u0302iu'j krist'an'a'j naci'o'j,\nkiu'j help'is la ribel'ul'o'j'n, est'is for'pel'it'a'j el Japani'o. Rest'is nur Nederlando kaj\nC\u0302ini'o, kiu'j pov'is komerc'i kaj hav'i lig'imit'a'j'n ekonomi'a'j'n kontakt'o'j'n kun Japani'o. Ili'a\nstatus'o fakt'e dau\u0306r'is pli ol du jar'cent'o'j'n, de 1641 g\u0302is 1853."}, {"text_idx": "#000729", "text": "Pro histori'a'j kau\u0306z'o'j mi pov'as konsent'i en la artikol'o nur kun korekt'it'a fraz'o, ke\n\u201eKomerc'a'j kaj ekonomi'a'j rilat'o'j est'is lim'ig'it'a'j al C\u0302ini'o kaj Nederlando.\u201d"}, {"text_idx": "#000732", "text": "Last'a'temp'e iam'a ministr'o pri defend'ad'o, post'e ekster'land'a'j afer'o'j, Kavalir'o Malcolm\nRifkind [malkom rifkend], anonc'is, ke li ne kandidat'ig\u0302'os en c\u0302i-printemp'a'j naci'a'j elekt'o'j"}, {"text_idx": "#000733", "text": "Kial? Rifkind est'is kas\u0302'e film'at'a, promes'ant'e kontrau\u0306 pag'o mal'ferm'ig'i parlament'a'j'n\npord'o'j'n al privat'a'j kompani'o'j, por ke tiu'j profit'u de rekt'a al'ir'o al ministr'o'j kaj\nali'a'j alt'rang'a'j funkci'ul'o'j. Defend'is si'n Rifkind, dir'ant'e, ke ne ebl'as viv'ten'i si'n\nper jar'a salajr'o de 67 000 brit'a'j pund'o'j (c\u0302. 92 000 eu\u0306r'o'j), kaj ke neces'as ali'manier'e"}, {"text_idx": "#000734", "text": "Nu, du jar'o'j'n antau\u0306'e, en 2013, koleg'o de Rifkind, la ministr'o pri soci'a sekur'ec'o,\nI'a'n Duncan Smith [i'e'n dank'a'n smif], task'at'a i.a. mal'alt'ig'i publik'a'j'n el'spez'o'j'n, asert'is,\nke li (do ajn'a civit'an'o) pov'us semajn'e viv'ten'i si'n per 53 brit'a'j pund'o'j (c\u0302. 73 eu\u0306r'o'j),"}, {"text_idx": "#000735", "text": "Kia kontrast'o. Unu, nun eks'a ministr'o, kred'as jar'e 92 000 eu\u0306r'o'j'n neniel sufic\u0302'a'j; du'a,\nankorau\u0306 ministr'o, opini'as 3800 eu\u0306r'o'j'n plen'e adekvat'a'j por ordinar'ul'o. Apenau\u0306 ekzist'as\nekzempl'o pli okul'frap'a por relief'ig'i soci'a'j'n diferenc'o'j'n ne nur en Briti'o sed ankau\u0306,\nver's\u0302ajn'e, en c\u0302iu t.n. evolu'int'a land'o, por ne menci'i la osced'ant'a'n abism'o'n inter hav'ul'o'j"}, {"text_idx": "#000736", "text": "Tamen la afer'o sur'tabl'ig'as ali'a'j'n demand'o'j'n. Rifkind ne est'as la sol'a deput'it'o, kiu\nsuplement'as apenau\u0306 mizer'a'n salajr'o'n per krom'a labor'o. Mult'a'j, fakt'e, profit'as de plus'a'j\nkaj alt'e rekompenc'at'a'j posten'o'j, oft'e kiel direktor'o'j de bank'o'j au\u0306 ali'a'j grand'a'j entrepren'o'j.\nPor kelk'a'j, sen'dub'e, parlament'a salajr'o signif'as nur'a'n pos\u0302'mon'o'n."}, {"text_idx": "#000737", "text": "Parlament'an'o'j si'n defend'as, dir'ant'e, ke neces'as akir'i spert'o'j'n (pri salajr'o'j kaj honorari'o'j\nili silent'as) pri la ekster'politik'a mond'o. Vid'punkt'o cert'e prav'ig'ebl'a, tamen mal'mult'as\nla deput'it'o'j, kiu'j en liber'a'j hor'o'j mal'pur'ig'as la man'o'j'n en fabrik'o'j, prizon'o'j, lern'ej'o'j\nau\u0306 hospital'o'j. Ebl'as argument'i, ke direktor'um'i bezon'as ver's\u0302ajn'e nur unu post'tag'mez'o'n\nmonat'e, kio nur minimum'e konflikt'os kun parlament'a hor'ar'o. Ali'flank'e, instru'ist'o'j,\nfleg'ist'o'j kaj mult'a'j, mult'a'j ali'a'j kun \u201eordinar'a'j\u201d posten'o'j ne pov'as tiel facil'e si'n for'permes'i por obl'ig'i si'a'j'n apenau\u0306 mal'avar'a'j'n salajr'o'j'n."}, {"text_idx": "#000739", "text": "Tiel li insult'os kaj tiu'j'n, kiu'j elekt'is li'n urb'estr'o, kaj tiu'j'n, kiu'j elekt'os li'n\ndeput'it'o. Johnson mesag\u0302'as, ke ambau\u0306 posten'o'j est'as efektiv'e nur du'on'temp'a'j, ke ebl'as\nplen'um'i sam'temp'e du rol'o'j'n. Do c\u0302u efektiv'e deput'it'i au\u0306 urb'estr'i est'as ja nur du'on'temp'a\ntask'o? Se jes, Johnson ricev'u nur du'on'temp'a'j'n salajr'o'j'n. Simil'e tiu'j, kiu'j nur part'a'temp'e\ndeput'it'as, kiu'j dum parlament'a'j hor'o'j direktor'as, ricev'u nur part'a'temp'a'j'n parlament'a'j'n"}, {"text_idx": "#000740", "text": "Klar'e, ne c\u0302iu'j deput'it'o'j tiel arogant'e trakt'as la popol'o'n kiel Rifkind, Johnson, kaj\nali'a'j. Mult'a'j honest'e, diligent'e kaj pli ol plen'temp'e labor'as. Tamen la publik'o, pli\nkaj pli konsci'a pri la abism'o inter reg'ant'o'j kaj reg'at'o'j, ek'postul'as, ke deput'it'o'j\nhav'u unu'sol'a'n labor'o'n, nom'e parlament'a'n, kaj ke ili serv'u ekskluziv'e hom'o'j'n en si'a"}, {"text_idx": "#000741", "text": "Almenau\u0306 unu parti'o promes'is lim'ig'i ekster'parlament'a'n labor'o'n. C\u0302u la promes'o real'ig\u0302'os,\nest'as ali'a demand'o. Inter'temp'e ju pli la publik'o ek'sci'as pri part'a'temp'a, krom'a labor'o,\ndes pli g\u0302i koler'as. Last'a'temp'e la BBC-c\u0302ef'o, Rona Fairhead [rona fe\u0301ahed], agnosk'is,\nke s\u0302i ricev'as jar'e du'on'milion'o'n da pund'o'j (al'don'e al BBC-salajr'o) kiel direktor'o de"}, {"text_idx": "#000742", "text": "Kiam oni demand'is Fairhead, c\u0302u s\u0302i sci'as, ke la bank'o per sekret'a'j svis'a'j kont'o'j permes'is,\nke ric\u0302'ul'o'j evit'u impost'o'pag'ad'o'n, s\u0302i ne'e sku'is la kap'o'n. Kulp'as, s\u0302i dir'is, sub'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000744", "text": "En la artikol'o'n pri La Chaux-de-Fonds (MONATO, mart'o 2015/3, p. 8) en's\u0302ov'ig\u0302'is erar'o pri la akv'o'flu'o en kaj el la urb'o. La fraz'o\ntekst'u: Tiu j\u0302urasa urb'o akir'as si'a'n akv'o'n el la rejn'a basen'o, el la river'o Areuse\napud Neucha\u0302tel kaj pump'as g\u0302i'n el 400 m al 1000 m. G\u0302i send'as si'a'n akv'o'n al Mediterane'o\ntra Doubs, Sao\u0302ne kaj Rho\u0302ne/Rodan'o."}, {"text_idx": "#000745", "text": "Eks'a slovak'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j est'as nom'um'it'a special'a send'it'o al Irako.\nJa\u0301n Kubis\u030c [j'a'n kubis\u0302] anstatau\u0306'os la bulgar'a'n diplomat'o'n Nikol'a'j Mladenov, lau\u0306 anonc'o\nde Ban Ki-mu'n, la g\u0302eneral'a sekretari'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN), en februar'o."}, {"text_idx": "#000747", "text": "Plej sud-okcident'e de la federaci'a land'o Rejn'land'o-Palatinato etend'ig\u0302'as la vast'a palatinata\narb'ar'o. G\u0302i'a plej rand'a part'o \u2013 tuj c\u0302e la franc'a-alzaca land'lim'o kaj tuj apud la rejn'a eben'aj\u0302'o \u2013 al'log'as turist'o'j'n per la slogan'o \u201ePalatinata rok'o'land'o\u201d. Kvankam la pejzag\u0302'o tut'e ne est'as alp'ec'a kaj la alt'ec'o kun 200 g\u0302is 500 metr'o'j super\nla mar'nivel'o modest'a, la varb'o'nom'o prav'e karakteriz'as la region'o'n kaj al'tir'as c\u0302iam"}, {"text_idx": "#000749", "text": "Kelk'foj'e rekt'e apud'as grimp'o'rok'o'j kaj kastel'a'j ruin'o'j. Ankorau\u0306 en kaduk'a stat'o \u2013 au\u0306 ec\u0302 re'nov'ig'it'a'j \u2013 ili memor'ig'as pas'int'ec'a'j'n aventur'o'j'n kaj histori'a'n glor'o'n. La fam'a kastel'o Trifels\n(tri'rok'aj\u0302'o) dum'temp'e gard'is la insign'o'j'n de la mez'epok'a german'a imperi'o. Au\u0306 tut'a c\u0302en'o\nda iam'a'j fortik'aj\u0302'o'j prov'is gard'i la regn'o'n kontrau\u0306 franc'a'j invad'o'j. De apenau\u0306 re'kon'ebl'a'j\nrest'aj\u0302'o'j en la arb'ar'o g\u0302is muze'a'j re'instal'aj\u0302'o'j, c\u0302iu'j lok'o'j est'as liber'e au\u0306 post'pag'e"}, {"text_idx": "#000750", "text": "Al la natur'a'j ric\u0302'aj\u0302'o'j al'don'ig\u0302'as ankau\u0306 mult'a'j kultur'a'j. Ekzist'as muze'o'j pri la region'a\nviv'manier'o, pri la meti'o'j, pri la religi'o, pri la medi'protekt'ad'o. Abund'as art'a'j ekspozici'o'j.\nLok'a'j art'ist'o'j mal'ferm'as si'a'j'n atelier'o'j'n. Renom'a'j koncert'seri'o'j est'as propon'at'a'j\nen preg\u0302'ej'o'j. Tamen ankau\u0306 vilag\u0302'a'j korus'o'j invit'as turist'o'j'n al si'a'j vesper'a'j ekzerc'o'j\nkun post'a gust'um'ad'o de region'a'j special'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000751", "text": "Ne'last'e, la c\u0302arm'a'j vilag\u0302'o'j kaj urb'et'o'j dispon'ig'as agrabl'a'j'n rest'ad'ej'o'j'n. La gam'o etend'ig\u0302'as\nde moder'a'j tip'e lok'a'j g\u0302is luks'e stil'ec'a'j. Al tio al'don'ig\u0302'as ban'ej'a'j plezur'o'j kaj sau\u0306n'o'paradiz'o'j.\nEkzempl'e la \u201eRok'o'land'a ban'ej'o\u201d prezent'ig\u0302'as adekvat'e per rok'o'j, s\u0302ton'g\u0302arden'o'j, kav'o'j, font'o'j, akv'o'fal'o'j ktp. Kastel'o'j\nkaj hotel'o'j sur'tabl'ig'as alt'kvalit'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n. Kaj tiu'j est'as konsum'ebl'a'j en histori'a'j\nc\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j kaj dum spektakl'o'j divers'gust'a'j, ekzempl'e kun rakont'ist'o, muzik'ist'o, sed\nankau\u0306 kun rab'kavalir'o, fantom'o au\u0306 sorc\u0302'ist'in'o."}, {"text_idx": "#000753", "text": "Eva ne sci'is, kio est'as milit'o. S\u0302i nask'ig\u0302'is post la last'a mond'milit'o, kiu por s\u0302i est'is\nio mal'proksim'a kaj ne'kompren'ebl'a, sed Eva memor'is kaj etern'e memor'os i'o'n, kio simil'is\nal milit'o kaj kio post'las'is en s\u0302i'a anim'o vund'o'j'n, kvazau\u0306 de tranc\u0302'il'o, kiu'j de'long'e\ncikatr'ig\u0302'is, sed ankorau\u0306 est'as mal'glat'a'j; tial Eva neniam forges'os, kio'n s\u0302i tra'viv'is."}, {"text_idx": "#000754", "text": "C\u0302io komenc'ig\u0302'is en fru'a novembr'a maten'o. Eva vek'ig\u0302'is pro for'a'j obtuz'a'j tondr'o'j. En\nla unu'a moment'o s\u0302ajn'is al s\u0302i, ke komenc'ig\u0302'as s\u0302torm'o. Est'is mal'hel'a nub'a maten'o kaj\nebl'e pluv'is. Eva kus\u0302'is en la lit'o, rigard'ant'e la grand'a'n fenestr'o'n de la c\u0302ambr'o. S\u0302i'a\npatr'in'o est'is en la kuir'ej'o, kaj Eva sci'is, ke pa'nj'o baldau\u0306 ven'os en la dorm'o'c\u0302ambr'o'n.\nC\u0302e Eva kus\u0302'is la plus\u0302'a urs'et'o Gas\u0302par, kiu jam est'is c\u0302if'it'a, sed s\u0302i am'is g\u0302i'n kaj ne"}, {"text_idx": "#000756", "text": "Silent'e Eva ek'star'is mal'antau\u0306 la patr'in'a dors'o kaj prov'is sam'e al'rigard'i tra la fenestr'o.\nLa kort'o est'is c\u0302irkau\u0306'it'a de la alt'a konstru'aj\u0302'o, kaj en g\u0302i'n oni en'ir'is tra grand'eg'a\nlign'a pord'o. La rigard'o de la patr'in'o est'is direkt'it'a al la pord'eg'o, nun larg\u0302'e mal'ferm'it'a,\nc\u0302e kiu star'is kanon'o, grand'a kaj tim'ig'a. C\u0302irkau\u0306 la kanon'o est'is kelk'a'j vir'o'j, sed\nne soldat'o'j. La vir'o'j direkt'is la kanon'o'n al la kontrau\u0306'a mont'et'o Gelert, sur la ali'a\nbord'o de Danub'o. Nun Eva kompren'is, ke la tondr'o'j, kiu'j vek'is s\u0302i'n, est'is paf'o'j de'sur\nla mont'et'o Gelert. Iu'j paf'is, sed kial?"}, {"text_idx": "#000757", "text": "La patr'in'o ne kompren'is tuj, ke Eva star'as mal'antau\u0306 s\u0302i. Kiam s\u0302i rimark'is Evan, s\u0302i\ntuj lev'is s\u0302i'n kaj port'is en la dorm'c\u0302ambr'o'n."}, {"text_idx": "#000758", "text": "\u2013 Rest'u c\u0302i tie! \u2013 sever'e dir'is la patr'in'o. \u2013 Ne ven'u en la kuir'ej'o'n! Tie est'as dang\u0302er'e. Mi port'os c\u0302i tie'n la maten'mang\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000760", "text": "La patr'o de Eva est'is en la labor'ej'o, kaj c\u0302u li sukces'os re'ven'i hejm'e'n? La tondr'o'j\nekster'e pli'fort'ig\u0302'is. La fenestr'a'j vitr'o'j trem'is, tint'is, kvazau\u0306 subit'e ili dis'pec'ig\u0302'us"}, {"text_idx": "#000761", "text": "La patr'in'o de'nov'e ir'is en la kuir'ej'o'n. Kio'n s\u0302i far'as tie, demand'is si'n Eva. C\u0302u s\u0302i\nkuir'as au\u0306 gvat'as tra la fenestr'o? La patr'in'o s\u0302at'is trink'i kaf'o'n, kaj maten'e la kaf'arom'o\nodor'is en la tut'a log\u0302'ej'o, sed c\u0302i-maten'e s\u0302i ver's\u0302ajn'e forges'is kuir'i kaf'o'n. Eva percept'is\nparol'ad'o'n en la kuir'ej'o, strec\u0302'is la orel'o'j'n kaj re'kon'is la voc\u0302'o'n de la najbar'in'o,\nonkl'in'o Ag'i. S\u0302i kaj la patr'in'o vigl'e diskut'is i'o'n. La sci'vol'o de Eva varm'ig'is s\u0302i'a'n\nventr'o'n. S\u0302i ne el'ten'is, atent'e kovr'is Gas\u0302par per la dorm'o'kovr'il'o, kaj dir'is al g\u0302i:"}, {"text_idx": "#000763", "text": "Eva proksim'ig\u0302'is al la pord'o kaj prov'is au\u0306d'i, kio'n dir'as la du vir'in'o'j en la kuir'ej'o.\nLa patr'in'o kaj onkl'in'o Ag'i konversaci'is eg'e mal'trankvil'e. Cert'e ili est'is fort'e tim'ig'it'a'j.\nDe temp'o al temp'o ili flustr'is, kvazau\u0306 ili supoz'us, ke iu sub'au\u0306skult'as ili'n, tamen\nEva sukces'is kapt'i kelk'a'j'n vort'o'j'n. Plej oft'e ili ripet'is la vort'o'j'n \u201erevoluci'o\u201d, \u201elabor'ist'o'j\u201d, \u201estudent'o'j\u201d. Eva ne kompren'is la vort'o'n \u201erevoluci'o\u201d. S\u0302i kon'is la vort'o'n \u201elabor'ist'o\u201d. S\u0302i'a patr'o est'is labor'ist'o kaj labor'is en grand'a uzin'o. Tamen s\u0302i ne est'is cert'a,\nkio'n g\u0302ust'e signif'as la vort'o \u201estudent'o\u201d. En la najbar'a log\u0302'ej'o log\u0302'is Pis\u0302t'a, kaj oni dir'is, ke li est'as student'o. C\u0302u pa'nj'o\nkaj onkl'in'o Ag'i ne parol'as pri Pis\u0302t'a?"}, {"text_idx": "#000765", "text": "La memor'o pri Pis\u0302t'a fort'e okup'is la medit'o'j'n de Eva. Li aspekt'is iom rid'ind'a kun la\nokul'vitr'o'j kaj la long'a mantel'o, kies rand'o est'is preskau\u0306 g\u0302is la s\u0302u'o'j. Tamen est'is\nio, kio fort'e impres'is Evan kaj kio konstant'e tikl'is s\u0302i'a'n sci'vol'o'n. Pis\u0302t'a oft'e port'is\ni'a'n grand'a'n nigr'a'n uj'o'n, kaj Eva tre dezir'is ek'sci'i, kio est'as en g\u0302i. S\u0302i supoz'is,\nke en g\u0302i est'as pup'o, tamen Pis\u0302t'a est'is serioz'a hom'o kaj Eva ne kred'is, ke li port'as"}, {"text_idx": "#000766", "text": "Foj'e nokt'e Eva song\u0302'is pri Pis\u0302t'a kun la uj'o. Li rid'et'is, mal'ferm'is la uj'o'n, kaj en\ng\u0302i Eva vid'is mirakl'a'n lum'o'n. Tio'n Eva ne kompren'is. La uj'o s\u0302ajn'e est'is mal'plen'a, sed\nel g\u0302i radi'is lum'o, mult'kolor'a kaj blind'ig'a. Eva decid'is, ke la sekv'a'n tag'o'n, kiam\nPis\u0302t'a preter'pas'os ili'a'n log\u0302'ej'o'n, s\u0302i pet'os li'n mal'ferm'i la uj'o'n kaj montr'i, kio est'as\nen'e. Ja, g\u0302i aspekt'as eg'e strang'a uj'o, kaj Eva nepr'e dev'as vid'i, kio'n g\u0302i en'ten'as."}, {"text_idx": "#000767", "text": "Post ne'long'e onkl'in'o Ag'i for'ir'is, kaj pa'nj'o rest'is sol'a en la kuir'ej'o. Nun Eva kurag\u0302'is"}, {"text_idx": "#000768", "text": "\u2013 Kial vi ven'as? \u2013 riproc\u0302'is s\u0302i'n la patr'in'o. \u2013 Mi dir'is, ke vi rest'u en la dorm'o'c\u0302ambr'o!"}, {"text_idx": "#000769", "text": "\u2013 Mi tim'as est'i sol'a \u2013 ek'plor'is Eva."}, {"text_idx": "#000770", "text": "\u2013 Ja, mi est'as c\u0302i tie \u2013 prov'is trankvil'ig'i s\u0302i'n la patr'in'o, sed s\u0302i'a voc\u0302'o trem'is kaj tut'e ne est'is trankvil'a."}, {"text_idx": "#000771", "text": "Ekster'e s\u0302ajn'e la tondr'o'j jam ne est'is tiel oft'a'j. La kanon'o tamen dau\u0306r'e star'is c\u0302e\nla pord'eg'o, sed c\u0302irkau\u0306 g\u0302i ne vid'ebl'is la vir'o'j. Eva rigard'is tra la fenestr'o kaj demand'is\nsi'n, kial la vir'o'j for'las'is la kanon'o'n en la kort'o kaj mal'aper'is. Kvazau\u0306 neni'u est'us\nen la tut'a grand'a dom'o, tamen Eva sci'is, ke la hom'o'j est'as en si'a'j log\u0302'ej'o'j kaj sam'e\nkiel s\u0302i'a patr'in'o gvat'as tra la fenestr'o'j."}, {"text_idx": "#000772", "text": "Subit'e de la strat'o au\u0306d'ig\u0302'is paf'o'j kaj kri'o'j. En la kort'o'n en'kur'is du knab'o'j. Ver's\u0302ajn'e\niu'j persekut'is ili'n. Unu el la knab'o'j est'is Pis\u0302t'a. Eva tuj re'kon'is li'n. Li sur'hav'is\nla long'a'n hel'a'n mantel'o'n kaj est'is kun la rid'ind'a'j okul'vitr'o'j. Post la knab'o'j kur'is\nvir'o'j, vest'it'a'j en verd'a'j soldat'a'j uniform'o'j, kiu'j kri'is i'o'n en ne'kompren'ebl'a lingv'o.\nPis\u0302t'a kaj la knab'o rapid'is tra'pas'i la kort'o'n kaj kas\u0302'i si'n en la dom'o. Ek'krak'is paf'o'j,\nkvazau\u0306 iu dis'pec'ig'us sek'a'j'n lign'o'j'n. La re'son'o de la paf'o'j est'is surd'ig'a. Pis\u0302t'a stumbl'is\nkaj fal'is. Eva supoz'is, ke li sur'pas\u0302'is la rand'o'n de si'a mantel'o. Pis\u0302t'a fal'is vizag\u0302'e"}, {"text_idx": "#000773", "text": "La ali'a knab'o sukces'is en'ir'i la dom'o'n. La vir'o'j kun la paf'il'o'j en'ir'is post li. Pis\u0302t'a\nrest'is kus\u0302'ant'e en la kort'o. Eva ne kompren'is, kial li ne star'ig\u0302'as. S\u0302i cert'is, ke li\ntuj ek'star'os kaj al'rigard'os la c\u0302iel'o'n, kiu vid'ebl'is super la kort'o. Antau\u0306 Pis\u0302t'a kus\u0302'is\nla okul'vitr'o'j, kvazau\u0306 li'a'j etend'it'a'j brak'o'j dezir'us pren'i ili'n."}, {"text_idx": "#000774", "text": "Subit'e terur'a kri'o sku'is la tut'a'n dom'o'n. G\u0302i ven'is el la du'a etag\u0302'o. Kri'is la patr'in'o\nde Pis\u0302t'a. S\u0302i kri'is kaj kur'is mal'supr'e'n lau\u0306 la s\u0302tup'ar'o. Post sekund'o'j s\u0302i est'is en la\nkort'o, klin'it'a super Pis\u0302t'a. S\u0302i'a'j kri'o'j est'is terur'a'j kaj dolor'a'j. Nun Eva rimark'is,\nke c\u0302e la hel'a mantel'o de Pis\u0302t'a est'as rug\u0302'a makul'o, simil'a al lag'et'o, kiu ig\u0302'as pli kaj"}, {"text_idx": "#000775", "text": "\u2013 C\u0302u iu help'os mi'n? \u2013 plor'is onkl'in'o Mart'a, la patr'in'o de Pis\u0302t'a, sed neni'u kurag\u0302'is el'ir'i el la grand'a griz'a"}, {"text_idx": "#000777", "text": "Tio'n memor'as Eva de la for'a budapes\u0302ta au\u0306tun'o de 1956. Tiu'n c\u0302i terur'a'n bild'o'n s\u0302i neniam"}, {"text_idx": "#000780", "text": "En urb'o'j kaj urb'et'o'j kun hungar'a log\u0302'ant'ar'o, c\u0302e la fin'o de lern'o'jar'o, ek'aper'as klas'a'j\nfot'o'tabul'o'j en montr'o'fenestr'o'j. Ili est'as grand'a'j, en'kadr'ig'it'a'j tabul'o'j kun la fot'o'j\nde abiturient'o'j kaj de ili'a'j profesor'o'j."}, {"text_idx": "#000781", "text": "Preter'pas'ant'o'j ek'halt'as antau\u0306 la montr'o'fenestr'o kaj tra'rigard'as la fot'o'j'n de ge'lern'ant'o'j\nkaj ge'instru'ist'o'j. Ili serc\u0302'as kon'at'a'j'n vizag\u0302'o'j'n au\u0306 simpl'e rigard'as la rid'et'ant'a'j'n\njun'a'j'n vizag\u0302'o'j'n. Post la abiturient'a'j ekzamen'o'j la fot'o'tabul'o'j est'os pend'ig'it'a'j sur\nla mur'o'j'n de la koridor'o'j en la instituci'o'j, kie lern'is la fot'it'o'j."}, {"text_idx": "#000783", "text": "Lau\u0306'dir'e, se oni re'memor'as ankorau\u0306 la nom'o'n de instru'ist'o post 50 jar'o'j, tio pruv'as,\nke la memor'at'a person'o est'is ver'e bon'a instru'ist'o. Mi pov'as re'memor'i preskau\u0306 c\u0302ies\nnom'o'j'n, kaj mi kred'as, ke mi hav'is bon'a'j'n ge'instru'ist'o'j'n. Ni respekt'is ili'n, kelk'a'j'n\nec\u0302 am'is. Kiel plej am'at'a'j'n mi menci'as mi'a'n klas'estr'o'n kaj la instru'ist'in'o'n pri la"}, {"text_idx": "#000784", "text": "Mi hav'is klas'kamarad'o'n, kiu tre lert'e imit'is hom'o'j'n, ankau\u0306 ni'a'j'n instru'ist'o'j'n. Dum\npau\u0306z'o ni rest'is en klas'o, sed tiu el'ir'is, kaj post'e en'pas\u0302'is, kvazau\u0306 iu el ni'a'j instru'ist'o'j.\nLi ne dev'is dir'i nom'o'n, ni est'is sorc\u0302'it'a'j, c\u0302ar s\u0302ajn'is al ni, ke li ver'e far'ig\u0302'is la\nimit'at'a person'o. Ni krev'is pro rid'ad'o. C\u0302iu'j'n li lert'e imit'is, nur du instru'ist'o'j'n\nli neniam imit'is: ni'a'n klas'estr'o'n kaj la instru'ist'in'o'n pri la hungar'a lingv'o. Ec\u0302 tiu"}, {"text_idx": "#000786", "text": "La instru'ist'o pri la latin'a lingv'o leon'e mug\u0302'is, kiam ni est'is \u201esen'disciplin'a'j\u201d. La instru'ist'o pri la german'a lingv'o est'is ali'a. Li ne est'is \u201ereg'ant'o\u201d de la klas'o. Dum li'a'j lecion'o'j la petol'em'a'j knab'o'j pri'j\u0302et'is unu la ali'a'n per s\u0302mir'it'a\npan'o kun'port'it'a por mang\u0302'i dum tag'mez'a pau\u0306z'o. Kompren'ebl'e, nur kiam la instru'ist'o skrib'is\nsur la tabul'o'n, kaj ne vid'is, kio okaz'as mal'antau\u0306 li'a dors'o."}, {"text_idx": "#000787", "text": "La au\u0306toritat'o de instru'ist'o de'pend'as ne nur de fak'a'j sci'o'j, sed ankau\u0306 de tio, c\u0302u oni\ntiu'n iom'et'e tim'as au\u0306 ne. Mi ripet'as, ni neniam est'is mal'kas\u0302'e impertinent'a'j front'e\nal ni'a'j instru'ist'o'j. Nu, tiu instru'ist'o pri la german'a lingv'o tut'e ne est'is tim'ig'a\nperson'o. Kiam li est'is tre mal'kontent'a pri ni'a kondut'o, li minac'is: \u201eTuj mi kri'eg'os!\u201d Sed tio neniam okaz'is. Li est'as delikat'a hom'o, mal'dik'a, griz'har'a, g\u0302entil'a, kaj ne"}, {"text_idx": "#000788", "text": "En tiu temp'o oni pov'is spekt'i en kin'ej'o c\u0302ef'e sovetiajn film'o'j'n. Lern'ant'o'j ne rajt'is\nvizit'i kin'ej'o'n sol'a'j, nur organiz'it'e, kun la tut'a klas'o, akompan'at'a de instru'ist'o,\nau\u0306 kun ge'patr'o'j. Mi supoz'as, ke la instru'ist'o'j organiz'is komun'a'n vizit'o'n tia'n, se\nla film'o est'is \u201einstru'a\u201d. La plej mult'a'j film'o'j est'is sovetiaj, pri la du'a mond'o'milit'o, kun malic'a'j fas\u0302ist'o'j,\nkontrau\u0306 kiu'j hero'e batal'is sovetiaj rug\u0302'arme'an'o'j."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Sub'konsci'e por mi la german'a est'is lingv'o de fas\u0302ist'o'j, kaj mi lern'is g\u0302i'n ne tro diligent'e.\nEc\u0302 se mi ne tro diligent'e lern'is, mi akir'is mez'bon'a'j'n not'o'j'n, kaj tio est'is sufic\u0302'a\n... por fas\u0302ism'a lingv'o. Kompren'ebl'e, tiu mi'a mal'em'o ne est'is tiel konsci'a, kiel nun.\nNur nun mi kompren'as la kial'o'n de mi'a mal'simpati'o al la german'a lingv'o."}, {"text_idx": "#000790", "text": "Kial mi re'memor'as ec\u0302 nun tiu'n instru'ist'o'n, kiu mem est'is german'o? Foj'e okaz'is, ke\nni hav'is skrib'a'n task'o'n. Li dir'is al la klas'o: \u201eMi ne kontrol'os, c\u0302u vi tromp'os. Se mi kontrol'us, tio signif'us, ke mi pri'dub'as vi'a'n\nhonest'ec'o'n.\u201d Kaj li ne pri'spion'is ni'n."}, {"text_idx": "#000792", "text": "Tiu german'a instru'ist'o dir'is i'o'n ne'kutim'a'n, sed mi kompren'is li'n. G\u0302eneral'e mi ne kutim'is\ntromp'i, c\u0302ar mi tim'is, ke mi est'os hont'ig'it'a antau\u0306 la klas'o. Sed ek'de tiam mi lern'is\ndiligent'e la german'a'n, precip'e antau\u0306 la skrib'a'j labor'aj\u0302'o'j, por ke mi ne bezon'u kopi'i.\nMi lern'is parker'e mult'a'j'n vers'o'j'n el\nFau\u0306st'o de Goethe, kaj mi ricev'is pro la skrib'a labor'aj\u0302'o pli bon'a'n not'o'n, ol g\u0302eneral'e dum"}, {"text_idx": "#000793", "text": "Nun mi kred'as, ke li ebl'e supoz'is, ke kopi'is ankau\u0306 mi, ke ne est'is tiel bon'a en la\ngerman'a lingv'o ja mi. Li ne sci'is, ke g\u0302ust'e la eminent'a'j lern'ant'o'j kopi'is, mi ne.\nEc\u0302 nun mi kred'as sen'valor'a rezult'o'n mal'honest'e ating'it'a'n."}, {"text_idx": "#000796", "text": "Lau\u0306 la au\u0306str'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Sebastian Kurz, ident'ig'ebl'as tri kial'o'j\npor okaz'ig'i la konferenc'o'n \u201eBatal'i kun'e kontrau\u0306 g\u0302ihad'ism'o\u201d. Unu'e, g\u0302ihad'ism'o minac'as la intern'a'n kaj ekster'a'n sekur'ec'o'n. Du'e, ekzist'as lig'o'j\ninter ekstrem'ist'o'j en okcident'a Balkani'o kaj EU-land'o'j. Tri'e, trov'ebl'as en la part'o'pren'ant'a'j\ns\u0302tat'o'j problem'o'j, kiu'j favor'as krim'ec'o'n kaj ekstrem'ism'o'n, ekzempl'e mank'ant'a'j perspektiv'o'j"}, {"text_idx": "#000798", "text": "Krom'e, lau\u0306 Johanna Mikl-Leitner, ministr'in'o pri ekster'a'j afer'o'j de Au\u0306strio, neces'as\npli'larg\u0302'ig'i la EU-registr'ej'o'n pri kontrau\u0306'leg\u0302'a'j inter'ret'a'j en'hav'o'j ankau\u0306 al s\u0302tat'o'j de\nokcident'a Balkani'o. Au\u0306strio jam propon'as al ali'a'j s\u0302tat'o'j inform'o'j'n de la konsult'ej'o\npri ekstrem'ism'o, establ'it'a en la pas'int'a jar'o, al kiu pov'as si'n turn'i ge'patr'o'j de"}, {"text_idx": "#000799", "text": "Al'don'is Mikl-Leitner, ke oni pli bon'e trejn'u lim'gard'ist'o'j'n por mal'ebl'ig'i el- kaj en-migr'ad'o'n\nde per'fort'o'pret'a'j ekstrem'ist'o'j kaj pli'fort'ig'i la rilat'o'j'n kun la lim'gard'a agent'ej'o\nFrontex. End'as ankau\u0306 intens'ig'i kun'labor'o'n kun la eu\u0306rop'a polic'a ofic'ej'o Europol kaj\nkun la kontrau\u0306'teror'ism'a kun'ord'ig'ant'o de EU."}, {"text_idx": "#000800", "text": "Sub'strek'is Avramopoulos, ke g\u0302ihad'ism'o pov'as est'i solv'it'a nur per'e de pli intim'a kun'labor'o\nde la eu\u0306rop'a'j land'o'j. Li indik'is, ke la nombr'o de ekster'land'a'j batal'ant'o'j en Sirio\nkaj Irako kresk'as \u201ede tag'o al tag'o\u201d."}, {"text_idx": "#000801", "text": "Ivica Dac\u030cic\u0301 [dac\u0302ic\u0302], ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j de Serbi'o kaj nun'a prezid'ant'o de\nla Organiz'aj\u0302'o pri sekur'ec'o kaj kun'labor'o en Eu\u0306rop'o (OSCE), riproc\u0302'is, ke la g\u0302ihad'ism'a\nminac'o long'e est'is sub'taks'at'a. La t.n. islam'a s\u0302tat'o (Is) ek'est'is en 2006, atent'ig'is\nDac\u030cic\u0301, tamen kontrau\u0306'teror'ism'a ag'ad'o nur en 2014."}, {"text_idx": "#000802", "text": "Li dir'is: \u201eKio'n ni far'is dum tiu'j ok jar'o'j? Serbi'o avert'is, ke Au\u0306strio est'as centr'o de vahabitaj\nekstrem'ist'o'j. Hodiau\u0306 est'as en ord'o c\u0302io, kio'n ni far'as. Tamen dum mult'a'j jar'o'j ni ebl'ig'is"}, {"text_idx": "#000803", "text": "En la nom'o de Di'o"}, {"text_idx": "#000804", "text": "Mi dev'as pardon'pet'i pro erar'et'o en mi'a last'a leter'o al vi (MONATO 2015/04, p. 6):\nBismi'llah ne signif'as lau\u0306'vort'e \u201eLau\u0306d'o'n al Di'o\u201d, sed \u201een la nom'o de Di'o\u201d:\nb-isim = en la nom'o,\nb-ism-i = en la nom'o de ..."}, {"text_idx": "#000806", "text": "En la sud'a Franci'o viv'as c\u0302irkau\u0306 40 000 serb'o'j. En juni'o en la franc'a urb'o Lion'o tiu'j\nde miks'a franc'a-serb'a edz'ec'o log\u0302'ant'a'j au\u0306 en Serbi'o au\u0306 en Franci'o pov'as simbol'e atest'i\nsi'a'n edz'ec'a'n j\u0302ur'promes'o'n. Akompan'as la ceremoni'o'n muzik'a spektakl'o."}, {"text_idx": "#000807", "text": "La event'o koincid'as kun la 765a dat're'ven'o de lig'o'j inter la du s\u0302tat'o'j. En 1250 la\nfranc'a princ'in'o He\u0301le\u0300ne d'Anjou edz'in'ig\u0302'is al la reg\u0302'o Uros\u0302 la unu'a Nemanjic\u0302o."}, {"text_idx": "#000808", "text": "La reg\u0302'o g\u0302is'atend'is si'a'n edz'in'ig\u0302'ont'o'n en la val'o de la river'o Ibar kaj lau\u0306 cent'o da\nkilo'metr'o'j plant'is ale'o'n de siring'o'j kiel simbol'o'n de am'o. La societ'o de la serb'a-franc'a\namik'ec'o el la urb'o Kraljevo c\u0302i-jar'o'n re'nov'ig'as la ale'o'n."}, {"text_idx": "#000809", "text": "Kiam la unu'a'j pluv'er'o'j fal'as sur sek'a'n ter'o'n, en la aer'o oni re'kon'as ne'konfuz'ebl'a'n\nodor'o'n: tiu'n de la pluv'o. Nun du scienc'ist'o'j el Masac\u0302usec'a Institut'o de Teknologi'o\n(Mit) mal'kovr'is kaj pri'skrib'is la manier'o'n, kiel c\u0302i tiu odor'o el'ig\u0302'as en la aer'o'n."}, {"text_idx": "#000810", "text": "Oni last'a'temp'e mal'kovr'is iu'j'n karakteriz'o'j'n (g\u0302is nun ne'kon'at'a'j'n) de tiu odor'o, al\nkiu fak'ul'o'j don'is la nom'o'n\npetr'i'h\u0302or'o. Sed pri kio tem'as preciz'e? Lau\u0306 Isabel Joy Bear kaj Roderick G. Thomas, kiu'j pri'skrib'is\ng\u0302i'n per grav'eg'a artikol'o aper'int'a en la revu'o\nNatur'e antau\u0306 51 jar'o'j kaj kiu'j util'ig'is unu'a'foj'e la grek'de'ven'a'n neolog'ism'o'n \u201epetr'i'h\u0302or'o\u201d (el la grek'a'j vort'o'j \u201epetra\u201d, \u201es\u0302ton'o\u201d, kaj \u201eichor\u201d, \u201elimf'o\u201d), la tip'a pluv-odor'o rezult'as el kombinaj\u0302'o de vegetal'a'j ole'o'j kaj geosmino."}, {"text_idx": "#000811", "text": "La unu'a'j (la vegetal'a'j ole'o'j) est'as produkt'at'a'j de la plant'o'j dum sen'pluv'a'j period'o'j\npor mal'pli'rapid'ig'i la sem'a'n g\u0302erm'ad'o'n. La plant'o'j eksud'as tiu'j'n ole'o'j'n, kaj c\u0302i-last'a'j\nest'as post'e sorb'at'a'j de rok'o'j kaj argil'a'j teren'o'j: la util'ec'o de la ole'o'j est'as \u201eavert'i\u201d \u2013 se tiel dir'i \u2013 la sem'o'j'n, ke ne est'as sufic\u0302'e da akv'o por kresk'i."}, {"text_idx": "#000813", "text": "Pli ol 600 foj'o'j'n du scienc'ist'o'j el Mit, Young Soo Joung kaj Cullen R. Buie, imit'is\nlast'a'temp'e la fal'o'n de la pluv'o sur 28 mal'sam'a'j'n tip'o'j'n de surfac'o. C\u0302iu kolizi'o est'is\nfilm'it'a per alt'rapid'a vide'o'kamera'o (kiu ebl'ig'is lant'analiz'i unu'op'a'j'n fal'o'j'n) kaj post'e\nzorg'e stud'it'a. Rezult'is, ke la kolizi'o de pluv'o'gut'o kun por'a material'o (kia est'as\nter'o) aper'ig'as c\u0302e la kontakt'a surfac'o tre mal'grand'a'j'n aer'bobel'o'j'n."}, {"text_idx": "#000815", "text": "Por esting'i brul'eg'o'n kaj lim'ig'i g\u0302i'a'j'n damag\u0302'o'j'n ekzist'as tri c\u0302ef'a'j sistem'o'j: tem'as\npri akv'o, apart'a s\u0302au\u0306m'o au\u0306 kelk'e da fajr'o'rezist'a'j kovr'il'o'j. Tamen en la last'a period'o\ndu jun'a'j student'o'j el la universitat'o\nGeorg'e Mas'o'n de Fairfax, en'e de la uson'a s\u0302tat'o Virginio, klopod'as kre'i al'don'a'n kaj tre interes'a'n\nmetod'o'n por esting'i flam'o'j'n. La nov'ig'a ide'o est'as baz'it'a sur la ekspluat'ad'o de ..."}, {"text_idx": "#000816", "text": "La aparat'o, kiu'n la du student'o'j \u2013 Seth Robertson kaj Viet Tra'n, unu 23-jar'a, la ali'a 28-jar'a \u2013 prezent'is per inter'ret'a film'et'o, est'as la rezult'o de universitat'a projekt'o. Pri tio\nili labor'is dum preskau\u0306 unu jar'o, kun mon'a invest'o de po 600 dolar'o'j proksim'um'e. La\nport'ebl'a aparat'o (konsist'ant'a el unu generator'o de mal'alt'a'j frekvenc'o'j funkci'ant'a\nper kurent'o, unu amplif'il'o kaj unu tub'o por en'voj'ig'i kaj en'fokus'ig'i son'o'n) simil'et'as\nla aparat'o'n de la mal'nov'a film'o"}, {"text_idx": "#000820", "text": "Vir'o hav'is en si'a g\u0302arden'o tre alt'a'n kaj dik'a'n arb'o'n. La arb'o est'is bel'a, ec\u0302 bel'eg'a.\nG\u0302i ombr'is la plej grand'a'n part'o'n de la g\u0302arden'o kaj ec\u0302 part'o'n de la strat'o ekster la\ng\u0302arden'o, io, kio plac\u0302'is al vetur'ig'ant'o'j, kiu'j rest'ad'ig'is si'a'j'n au\u0306tomobil'o'j'n ekster\nla bar'il'o de la g\u0302arden'o, en la mal'varm'ig'a ombr'o de la bel'eg'a kaj grand'eg'a arb'o."}, {"text_idx": "#000821", "text": "La vir'o, kiu log\u0302'is en la dom'o situ'ant'a en la g\u0302arden'o, ec\u0302 am'eg'is tiu'n bel'eg'a'n arb'eg'o'n.\nKaj c\u0302iu'j en la sam'a strat'o am'is la arb'o'n. G\u0302i est'is do arb'o am'at'a, kaj tio ne pov'as"}, {"text_idx": "#000822", "text": "Pas'is la jar'o'j, tio oft'e, fakt'e c\u0302iam okaz'as, kaj la arb'o far'ig\u0302'is ec\u0302 mult'e pli grand'eg'a.\nKaj, mi supoz'as, ke mi ne bezon'as dir'i tio'n al vi, sed tiu grand'eg'a arb'eg'o ec\u0302 tre\nsoif'is, kaj soif'ant'o'j trink'as akv'o'n. Do, la gigant'o trink'eg'is c\u0302iu'n gut'o'n da akv'o trov'ig\u0302'ant'a\nen la g\u0302arden'o. Nu bon'e, sed montr'ig\u0302'is baldau\u0306 post'e, ke tio tamen ne est'as bon'a, c\u0302ar\nfor'velk'is kaj mort'is ne nur la gazon'o, sed ankau\u0306 c\u0302iu'j arbust'o'j kaj flor'o'j."}, {"text_idx": "#000823", "text": "La kompat'ind'a vir'o ver'e ne sci'is, kio'n nun far'as sag\u0302'ul'o. C\u0302u mort'ig'i si'a'n amik'o'n, la\ngrand'eg'a'n arb'eg'o'n? Ne, tio'n ne far'as bon'ul'o. Oni ne mort'ig'u! Kaj ceter'e, la vetur'ig'ant'o'j\ntre'eg'e s\u0302at'as la au\u0306tomobil'rest'ad'ig'ej'o'n sur la strat'o tuj ekster la g\u0302arden'bar'il'o."}, {"text_idx": "#000825", "text": "Ven'is iu vir'o, kiu prezent'is si'n kiel arb'o'kurac'ist'o'n. Li ekzamen'is la arb'eg'o'n kaj\nkonstat'is, ke g\u0302i tre terur'e sufer'as de iu terur'a mal'san'o, ec\u0302 fi'mal'san'ac\u0302'o. Do, iu'n\ntag'o'n al'ven'is du vir'o'j kun grand'eg'a'j motor'iz'it'a'j seg'il'o'j. La vir'o, kiu posed'is la\narb'eg'o'n, emoci'e adiau\u0306'is si'a'n grand'eg'a'n amik'eg'o'n, kaj la arb'eg'o sam'e emoci'e adiau\u0306'is\nsi'a'n mult'e mal'pli grand'a'n amik'o'n. Tamen la mal'pli grand'a amik'o, tiu est'as la vir'o\nlog\u0302'ant'a en la dom'o en la g\u0302arden'o de la grand'eg'a arb'eg'o, ne est'is tre mal'grand'a, kvankam\nli kompren'ebl'e est'is mult'e mal'pli grand'a ol la arb'eg'o."}, {"text_idx": "#000826", "text": "Unu vir'o grimp'is supr'e'n al la supr'o de la arb'eg'o kaj per si'a seg'il'o for'seg'is mal'grand'a'n\npec'o'n de unu el la supr'a'j branc\u0302'o'j. Tio eg'e dolor'is la arb'eg'o'n, kiu ne sci'is kiel defend'i\nsi'n. La branc\u0302'o'pec'o fal'is mal'supr'e'n g\u0302is la ter'o. La ali'a vir'o port'is g\u0302i'n al grand'a\ns\u0302arg\u0302'au\u0306tomobil'o mal'plen'a, sed la plan'o est'is ke g\u0302i kiom ebl'e plej baldau\u0306 plen'ig\u0302'u!"}, {"text_idx": "#000827", "text": "La vir'o, kies arb'eg'o g\u0302i est'is, ne pov'is i'o'n ajn far'i por help'i. Kun larm'o'plen'a'j okul'o'j\nli pens'is pri temp'o'j pas'int'a'j, antau\u0306 du'cent au\u0306 ebl'e nur cent jar'o'j, kiam oni pun'is\ntiu'j'n, kiu'j'n oni ne plu am'as, se oni en'tut'e iam ajn am'is ili'n, unu'e for'hak'ant'e per\nadz'o la brak'o'j'n, tiam la gamb'o'j'n, kaj fin'e ankau\u0306 la kap'o'n. Nun oni ankorau\u0306 tio'n sam'e\nfar'as, sed for'seg'ant'e unu'e la kap'o'n. C\u0302u io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is, c\u0302u ni inter'temp'e far'ig\u0302'is almenau\u0306\niom'et'e pli bon'a'j, jen grav'a demand'o respond'ind'a."}, {"text_idx": "#000828", "text": "La labor'eg'o est'is, pro la motor'iz'it'a'j seg'il'o'j, fakt'e seg'il'eg'o'j, tre bru'eg'a. Cert'e\ntio ne plac\u0302'is al la ge'najbar'o'j, kiu'j est'is dev'ig'at'a'j rest'i intern'e de si'a dom'o, ferm'int'e\nc\u0302iu'j'n si'a'j'n pord'o'j'n kaj fenestr'o'j'n!"}, {"text_idx": "#000830", "text": "Ek'de april'o Slovaki'o hav'as kat'o'kaf'ej'o'n, kie gast'o'j pov'as g\u0302u'i kaf'o'n, te'o'n kaj (sen'gluten'a'n)\nkuk'o'n en c\u0302e'est'o de kat'o'j. En la kaf'ej'o est'as kvar kat'o'j, konstant'e observ'at'a'j de best'kurac'ist'o,\nkiu'j est'as je la dispon'o de gast'o'j."}, {"text_idx": "#000832", "text": "En la kaf'ej'o est'as bon'ven'a'j precip'e gast'o'j, kiu'j pro mank'o de mon'o au\u0306 pro san'kial'o'j\nne pov'as hejm'e pri'zorg'i kat'o'j'n. Dum vizit'o evident'is, ke la kat'kaf'ej'o plen'as je gast'o'j.\nDorm'is unu kat'o, ali'a'n kares'is pensi'ul'o kun nep'o."}, {"text_idx": "#000833", "text": "La kat'kaf'ej'o trov'ig\u0302'as en la urb'o Mart'in, c\u0302. 230 km nord'e de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o."}, {"text_idx": "#000834", "text": "Eksplod'is skandal'o en'e de la reg'ant'a social'ist'a koalici'o en Albanio. Deput'it'o, Tom\nDoshi, ceter'e probabl'e la plej ric\u0302'a hom'o en la land'o, akuz'is la parlament'estr'o'n, Ilir\nMet'a, pro murd'atenc'o kontrau\u0306 li mem."}, {"text_idx": "#000835", "text": "Doshi vid'ig'is en televid'a kanal'o konfes'o'n de iu, kiu pretend'is, ke Met'a pag'os g\u0302is\ndu'on'milion'o'n da eu\u0306r'o'j pro la atenc'o. La deput'it'o al'don'is, ke li jam raport'is la komplot'o'n\ninter'ali'e al la komision'o pri sekur'ec'o, kiu tio'n konfirm'is."}, {"text_idx": "#000836", "text": "Tuj kapt'is la okaz'o'n la opozici'o por sub'strek'i la lig'o'j'n inter social'ist'o'j kaj krim'ul'o'j\nkaj por insist'i pri sen'krim'ul'ig'o de la parlament'o."}, {"text_idx": "#000837", "text": "La polic'o c\u0302e la land'lim'o arest'is la supoz'at'a'n murd'ont'o'n, kiu ne'is tio'n, kio'n li dir'is\nen si'a televid'a \u201ekonfes'o\u201d. La prokurator'ej'o esplor'is la afer'o'n c\u0302e divers'a'j deput'it'o'j kaj ali'a'j alt'rang'ul'o'j\nkaj fin'e pet'is permes'o'n arest'i Doshi pro fals'a akuz'o. Li, kaj ali'a deput'it'o, rest'as"}, {"text_idx": "#000839", "text": "La kon'at'a, prestig\u0302'a uson'a medicin'a revu'o\nJam'a (The Journal of the American Medical Association) publik'ig'is c\u0302i-jar'e mal'trankvil'ig'a'n artikol'o'n. Post zorg'a kolekt'ad'o de don'it'aj\u0302'o'j\nplen'um'it'a inter la jar'o'j 1998 kaj 2006, la au\u0306tor'o'j konklud'is, ke tre ver's\u0302ajn'e mal'pur'a\naer'o ne'ripar'ebl'e damag\u0302'as la cerb'o'n de beb'o'j antau\u0306 ili'a nask'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#000841", "text": "La nun'a esplor'o est'as ankorau\u0306 ne'sufic\u0302'e ampleks'a por ebl'ig'i el'tir'i definitiv'a'j'n konklud'o'j'n.\nTamen, la c\u0302ie'a ekzist'o de mal'pur'aj\u0302'o'j en la aer'o vek'as zorg'em'o'n pri la infan'o'j sur\nla nivel'o de publik'a san'o. Jam ali'a antau\u0306'a esplor'o c\u0302e infan'o'j en Nov'jork'o montr'is,\nke c\u0302e'est'o de aer'mal'pur'aj\u0302'o'j rekt'e rilat'as al psik'a'j problem'o'j de infan'o'j en la lern'ej'a\nag\u0302'o: parol'a mal'facil'ec'o, depresi'o, plur'spec'a'j mis'kondut'o'j. Tiu c\u0302i esplor'o est'as aprob'it'a\nde la uson'a reg'ist'ar'a instanc'o, kiu zorg'as pri medi'o kaj medi'problem'o'j."}, {"text_idx": "#000844", "text": "Tamen kompar'ebl'as kost'o'j. Inkandesk'a lamp'o, lum'fluks'o 1350 lumen'o'j, pov'um'o 100 vat'o'j,\nprez'o 2 eu\u0306r'o'j, funkci'a dau\u0306r'o 1000 hor'o'j. Unu kilo'vat'hor'o da elektr'o kost'as ekzempl'e"}, {"text_idx": "#000847", "text": "Mediterane'o: kio'n g\u0302i signif'as? Al nord-eu\u0306rop'an'o'j, ec\u0302 tiu'j ne apart'e ric\u0302'a'j, g\u0302i signif'as\ndu somer'a'j'n semajn'o'j'n da sun'o kaj strand'o, sangri'o kaj (se bon's\u0302anc'e) seks'um'ad'o. Kristal'klar'a,\nbril'e blu'a mar'o varm'a for'pel'as memor'o'j'n pri griz'a'j, nord'a'j vintr'a'j tag'o'j, pri ofic'ej'o'j\nkaj fabrik'o'j. Por tiu'j c\u0302i felic\u0302'a'j turist'o'j Mediterane'o far'ig\u0302'as feri'ej'o, ripoz'ej'o ..."}, {"text_idx": "#000848", "text": "Nag\u0302'ej'o, tamen en mal'a, cinik'a senc'o, far'ig\u0302'as Mediterane'o ankau\u0306 por ali'spec'a'j \u201eturist'o'j\u201d el pli sud'a'j land'o'j. Tiu'j vojag\u0302'ant'o'j, sam'e kiel la nord-eu\u0306rop'an'o'j, pag'as si'a'n mon'o'n\nal per'ant'o'j por \u201eg\u0302u'i\u201d la mar'o'n kaj profit'i de ties akv'o'j. Jen tamen c\u0302es'as la paralel'o'j."}, {"text_idx": "#000849", "text": "Ne al turism'o-kompani'o'j pag'as si'a'n mon'o'n la sud'ul'o'j, sed al pirat'o'j, hom-kontraband'ist'o'j,\npret'a'j risk'i la viv'o'j'n de la \u201eklient'o'j\u201d por ili'n trans'mar'ig'i el la h\u0302aos'e sen'esper'a nord'a Afrik'o al la promes'it'a land'o de"}, {"text_idx": "#000850", "text": "Kia vojag\u0302'o! En april'o pere'is g\u0302is 900 hom'o'j, kiam ili'a kaduk'a, hom'e super's\u0302arg\u0302'it'a eks-fis\u0302'kapt'ist'a\nboat'o renvers'ig\u0302'is mez'e de la mar'o, dis's\u0302ut'ant'e si'a'n karg'o'n el karn'o kaj sang'o en Mediterane'o'n\n\u2013 c\u0302i-foj'o'n neni'a'n nag\u0302'ej'o'n, sed dron'ej'o'n. Ec\u0302 se kelk'a'j ja vol'is nag\u0302'i, por prov'i si'n\nsav'i, tio ne ebl'is. Cent'o'j est'is en'ferm'it'a'j, sardel'e kun'prem'it'a'j, sub'ferdek'e sen eskap'il'o."}, {"text_idx": "#000851", "text": "Kalkul'it'e est'as, ke en la nun'a jar'o ec\u0302 antau\u0306 la april'a katastrof'o jam dron'is en Mediterane'o\nplur'cent'o'j da nord-afrik'an'o'j. Spit'e al tio, kvazau\u0306 mirakl'e, sukces'e trans'ir'is la mar'o'n\npor ating'i EU-on 20 000 ge'vir'o'j kaj infan'o'j."}, {"text_idx": "#000852", "text": "Pri'skrib'i katastrof'o'n facil'as. Preskrib'i solv'o'n, mal'e. Precip'e kiam la problem'o ampleks'as\nplur'a'j'n politik'e kaj soci'e mal'sam'a'j'n land'o'j'n, divers'a'j'n s\u0302tat'a'j'n kaj ali'a'j'n instanc'o'j'n,\nkaj dek'mil'o'j'n au\u0306 cent'mil'o'j'n da hom'o'j. Ver's\u0302ajn'e ne ekzist'as unu'sol'a solv'o, kiu kvazau\u0306\nsorc\u0302'baston'e for'magi'os la element'o'j'n, kiu'j fatal'e kombin'ig\u0302'is por est'ig'i la nun'a'n situaci'o'n."}, {"text_idx": "#000853", "text": "Ironi'e est'as, ke, inter'ven'ant'e kontrau\u0306 la tiel nom'at'a Islam'a S\u0302tat'o (Is) en Libio kaj\nSirio, okcident'a'j land'o'j vol'e-ne'vol'e kontribu'as al situaci'o, kiu'n ili nun, apart'e\nen EU, perpleks'e kaj foj'foj'e sen'konsil'e streb'as se ne solv'i, do almenau\u0306 mild'ig'i. Detru'i\nhejm'o'j'n, labor'ej'o'j'n, lern'ej'o'j'n, mal'stabil'ig'as komun'um'o'j'n, tiel ke sufer'ant'a'j, dis's\u0302ir'at'a'j\nfamili'o'j nepr'e dev'as serc\u0302'i pli trankvil'a'j'n teren'o'j'n. Se trov'ig\u0302'as tia'j teren'o'j trans'mar'e,\nen la s\u0302ajn'e sekur'a, prosper'a Eu\u0306rop'o, do tiel est'u: jen la dezir'at'a fin'staci'o."}, {"text_idx": "#000854", "text": "Evident'e ne tuj c\u0302es'os la milit'o en Sirio kaj Libio, nek la mal'sat'o kaj konflikt'o'j\nen ali'a'j region'o'j de la mez'a kaj nord'a Afrik'o. Nepr'as prefer'e diplomati'e help'i al\nla divers'a'j grup'o'j en la region'o forg\u0302'i de intern'e inter'konsent'o'n. Nur kiam re'ven'os\npac'o, se tio en'tut'e ebl'os, kie teritori'a'j, religi'a'j kaj ali'a'j pretend'o'j sen'raci'ig'as\nkaj brut'ig'as, re'ven'os ankau\u0306 stabil'ec'o kaj, kun g\u0302i, la hom'o'j."}, {"text_idx": "#000855", "text": "Ali'vort'e, kiel not'is koment'ist'o en la brit'a gazet'o\nThe Guardian, se hom'o'j dau\u0306r'e si'n j\u0302et'as de sur klif'o, ne ind'as prioritat'e okup'ig\u0302'i pri la kadavr'o'j.\nUnu'a'vic'e grav'as star'ig'i bar'il'o'n supr'e de la klif'o, por ke est'u ne'ating'ebl'a la klif'rand'o."}, {"text_idx": "#000856", "text": "Tial, ver's\u0302ajn'e, ne mult'e help'os, se EU, ec\u0302 kadr'e de inter'naci'a jur'o, detru'os boat'o'j'n.\nKiel disting'i inter nepr'a fis\u0302'kapt'ist'a boat'o kaj ali'a, iam uz'ot'a de kontraband'ist'o'j?\nKaj subvenci'i karitat'a'j'n kaj ali'a'j'n grup'o'j'n en la aflikt'at'a'j land'o'j de nord'a Afrik'o\nen'ten'as risk'o'j'n. Flor'as korupt'o, tiel ke ne ebl'as garanti'i, ke la koncern'a'j sum'o'j\nating'os lok'o'j'n, kie plej grand'as la bezon'o."}, {"text_idx": "#000857", "text": "Last'a'temp'e EU konsent'is akcept'i 5000 rifug\u0302'int'o'j'n. Tio signif'as, ke kelk'mil'o'j, kiu'j\njam ating'is Eu\u0306rop'o'n, est'os re'ven'ig'it'a'j kiel kontrau\u0306'leg\u0302'a'j en'migr'int'o'j. Tiel komenc'ig\u0302'os\nde'nov'e la hom'a kontraband'o-karusel'o. Dum'e la mond'o est'as kondamn'it'a al sen'potenc'a\nobserv'ad'o. Oni pov'as nur rigard'i, plor'i kaj esper'i, sci'ant'e, ke prezid'ant'o'j kaj c\u0302ef'ministr'o'j,\nkun si'a'j arm'il'o'j, arme'o'j kaj foj'e bel'a'j vort'o'j, sam'e sen'potenc'as."}, {"text_idx": "#000858", "text": "Au\u0306, c\u0302ar ili re'kon'as la lim'o'j'n de si'a'j pretend'at'a'j pov'o'j, ili elekt'as ignor'i la situaci'o'n\nen la orient'a Mediterane'o. Prefer'e rikolt'i lau\u0306d'o'j'n (kaj voc\u0302'o'j'n) pro et'a'j, real'ig'ebl'a'j,\nsed fin'fin'e bagatel'a'j sukces'o'j, ol politik'e dron'i, kiel real'e tiom da nord-afrik'an'o'j,\nen situaci'o tro kompleks'a kaj komplik'a por tuj'a solv'o."}, {"text_idx": "#000861", "text": "Walter Klag asert'as (MONATO 2015/4, p. 18), ke ali'a kalendar'o nov'ig'a kaj preciz'a ebl'as, sed li forges'as dir'i,\nke tia kalendar'o logik'a kaj raci'a jam ekzist'as, kaj est'is efektiv'ig'it'a. Tem'as pri\nla franc'a respublik'a kalendar'o, kiu est'is oficial'ig'it'a kaj uz'at'a de oktobr'o 1793 g\u0302is\ndecembr'o 1805. G\u0302i est'is uz'at'a ankau\u0306 de la Pariza Komun'um'o inter mart'o kaj juni'o 1871."}, {"text_idx": "#000862", "text": "Tiu kalendar'o en'hav'as dek du tri'dek-tag'a'j'n monat'o'j'n, c\u0302iu'j'n divid'it'a'j'n en tri tag'dek'o'j'n,\nal kiu'j g\u0302i al'don'as kvin (au\u0306 ses c\u0302e super'jar'o'j) suplement'a'j'n jar'fin'a'j'n tag'o'j'n por fest'i\nla jar's\u0302ang\u0302'o'n. C\u0302u ne plej simpl'a, plej logik'a? Mal'simil'e al la propon'it'a kalendar'o\nde Walter Klag g\u0302i komenc'ig'as la jar'o'n en la au\u0306tun'a ekvinoks'o, kaj for'bala'as la sep'tag'a'n\nmal'konven'a'n semajn'o'n hered'it'a'n de pra'histori'a'j superstic\u0302'o'j. En Piv g\u0302i'a'j monat'o'nom'o'j\nest'as jen'e esperant'ig'it'a'j: vendemier'o, brumer'o, frimer'o, nivoz'o, pluvioz'o, ventoz'o,\ng\u0302erminal'o, floreal'o, prerial'o, mesidor'o, termidor'o, fruktidor'o."}, {"text_idx": "#000863", "text": "Tamen, kon'ant'e la obstakl'o'j'n, kiu'j'n ni trov'as de baldau\u0306 cent tri'dek jar'o'j por adopt'ig'i\nla inter'naci'a'n lingv'o'n, mi fort'e dub'as, ke la uz'o de tia kalendar'o ven'os antau\u0306 la"}, {"text_idx": "#000864", "text": "Tre supoz'ebl'e la leg'ant'o'j de la paper'a versi'o de MONATO rimark'is du esenc'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n lig'e al la pas'int'monat'a, maj'a numer'o. La favor'a s\u0302ang\u0302'o\nest'is la tut'kolor'ig'o de la numer'o, tiel ke g\u0302i nun aspekt'as sam'e kiel la cifer'ec'a'j\nversi'o'j en la form'o'j PDF kaj ePub. Tiu favor'a nov'aspekt'ig'o tamen kre'is ankau\u0306 mal'favor'a'n\nkrom'efik'o'n. Pro la trans'ir'o est'is bezon'at'a pli da temp'o ol la teknik'a stab'o de MONATO antau\u0306'vid'is kaj pro tio la maj'a numer'o aper'is kun grand'a prokrast'o."}, {"text_idx": "#000865", "text": "Ankau\u0306 tiu c\u0302i juni'a numer'o ating'as vi'n kun mal'fru'o. Ni tamen cert'as, ke maksimum'e post\ndu monat'o'j vi'a revu'o aper'os de'nov'e g\u0302ust'a'temp'e, kolor'e, kaj honor'e al vi, ni'a'j leg'ant'o'j,"}, {"text_idx": "#000866", "text": "Post 1991, kiam Makedonio sen'de'pend'ig\u0302'is, la tie'a'j alban'o'j esper'is, ke ankau\u0306 ili'a politik'a\nkaj ekonomi'a stat'o pli'bon'ig\u0302'os. Tio ne okaz'is. Sekv'e alban'o'j ribel'is, apart'e post la\nliber'ig'o de Kosovo en 1999, okaz'int'a dank'e al trup'o'j de Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000867", "text": "En 2001 eksplod'is milit'o en la okcident'a part'o de Makedonio, precip'e c\u0302irkau\u0306 Tet'ov'o\nkaj Kumanovo. La s\u0302tat'o, domin'at'a de slav'o'makedon'o'j, uz'is la arme'o'n por sub'prem'i la\nribel'o'n kaj por atak'i log\u0302'lok'o'j'n de alban'o'j. De'nov'e inter'ven'is la inter'naci'a komun'um'o.\nRezult'e est'is sub'skrib'it'a en 2001 la Inter'konsent'o de Ohrid, kiu don'is al alban'o'j"}, {"text_idx": "#000868", "text": "La alban'o'j ek'okup'is pli da posten'o'j en s\u0302tat'a'j instituci'o'j. La alban'a lingv'o far'ig\u0302'is\noficial'a en lok'o'j, kie alban'o'j konsist'ig'is pli'mult'o'n, kaj la alban'a'n flag'o'n oni rajt'is\nvid'ig'i okaz'e de fest'o'tag'o'j. Sed malgrau\u0306 sen'c\u0302es'a'j postul'o'j de alban'a'j civit'an'o'j, la\nc\u0302ef'a'j ekonomi'a'j instanc'o'j plu rest'is en la man'o'j de slav'o'makedon'o'j."}, {"text_idx": "#000869", "text": "La s\u0302tat'o ne invest'is tie, kie viv'as alban'o'j kaj lim'ig'is labor'posten'o'j'n. Sever'is jug\u0302'a'j\nverdikt'o'j kontrau\u0306 alban'o'j, kaj cent'mil'o da alban'o'j ne est'is registr'it'a'j kaj do ne\npov'is akir'i pasport'o'n. Alban'o'j'n la s\u0302tat'o dau\u0306r'e diskriminaci'is rilat'e eduk'ad'o'n kaj"}, {"text_idx": "#000870", "text": "En 2014 mal'kontent'o traf'is ankau\u0306 la slav'o'makedon'o'j'n, apart'e opozici'a'j'n social'demokrat'o'j'n\nsub Zoran Zaev. Ne plu toler'ebl'is la vol'o de la c\u0302ef'ministr'o Nikol'a Gruevski avid'e\narog'i al si, simil'e al Putin en Rusio, c\u0302iu'j'n pov'o'j'n."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Krom'e est'is s\u0302ok'it'a la publik'o pro tio, ke la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j el'spez'is\n20 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j por hav'ig'i al si sub'au\u0306skult'il'o'j'n. Kiam mal'kas\u0302'ig\u0302'is la skandal'o,\nalban'o'j ek'sci'is, ke la ministr'in'o pri intern'a'j afer'o'j, Gordana Jankulovska, taks'as\nili'n \u201esovag\u0302'ul'o'j, pro tio oni dev'as for'pel'i ili'n trans'lim'e'n\u201d."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Tiel, kaj ne hazard'e, la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j c\u0302i-jar'e komenc'e de maj'o inform'ig\u0302'is\npri ne'leg\u0302'a kun'ven'o de arm'it'a'j alban'o'j en Kumanovo. Tie'n g\u0302i send'is dum'nokt'e per 100\nbus'o'j 4000 milit'ist'o'j'n kun tank'o'j kaj kanon'o'j, kiu'j paf'is kontrau\u0306 civil'ul'a'j dom'o'j.\nDum 16-hor'a batal'o mort'is 8 polic'an'o'j kaj 14 ribel'ul'o'j kaj la kvartal'o est'is almenau\u0306\npart'e detru'it'a. Mult'a'j civil'ul'o'j prov'is eskap'i al sud'a Serbi'o, kie log\u0302'as alban'o'j,"}, {"text_idx": "#000873", "text": "La reg'ist'ar'o deklar'is la ribel'o'n sub'prem'it'a kaj konsent'is tut'e au\u0306 part'e kompens'i al\ntiu'j, kies hejm'o'j est'is damag\u0302'it'a'j. Tamen ne eskap'ebl'as demand'o'j, kial oni atak'is tiel\nfort'e kvartal'o'n log\u0302'at'a'n de c\u0302irkau\u0306 20 000 alban'o'j kaj kial antau\u0306'e oni ne evaku'is civil'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000874", "text": "Kelk'a'j argument'is, ke la atak'o est'is ruz'o por direkt'i la atent'o'n for de grav'a'j politik'a'j\nproblem'o'j, inkluziv'e de sub'au\u0306skult'ad'o. C\u0302ia'okaz'e pro la afer'o eks'ig\u0302'is du ministr'o'j:\nJankulovska kaj la ministr'o pri transport'ad'o. Tamen plu demand'as si'n alban'o'j, kiam\nver'e kaj en'tut'e est'os aplik'at'a la Inter'konsent'o de Ohrid."}, {"text_idx": "#000875", "text": "En'migr'ad'o, inter'naci'a sekur'ec'o kaj energi'o trov'ig\u0302'is inter la tem'o'j traktat'a'j en maj'o\ndum kun'sid'o de la slovak'a kaj c\u0302eh\u0302'a reg'ist'ar'o'j. Al'don'e ambau\u0306 reg'ist'ar'o'j anonc'is, ke\nili vol'as pli'bon'ig'i lim'region'a'j'n fer'voj'lini'o'j'n kaj au\u0306t'o's\u0302ose'o'j'n."}, {"text_idx": "#000876", "text": "Sub'skrib'it'a est'as memorand'o inter la financ'ministeri'o'j por likvid'i prunt'o'j'n. La kun'sid'o,\njam la tri'a tia inter'reg'ist'ar'a sesi'o, okaz'is en la c\u0302eh\u0302'a urb'o Valtice. La unu'a kun'sid'o\nokaz'is en 2012, la du'a en 2014 en la slovak'a urb'et'o Skal'ic'a."}, {"text_idx": "#000877", "text": "Respond'e al la koment'o de Juli'us Hauser pri mi'a artikol'o\nSekret'a'j krist'an'o'j, c\u0302u ver'a'j krist'an'o'j? (MONATO 2015/03, p. 21-22) mi vol'as klar'ig'i la rilat'o'j'n inter Japani'o kaj Nederlando dum\nc\u0302irkau\u0306 du jar'cent'o'j, kaj konstat'i, ke ver'e ekzist'is diplomati'a'j rilat'o'j inter la du"}, {"text_idx": "#000878", "text": "Kompren'ebl'e, kiel Hauser rimark'ig'is, la tiam'a'j inter's\u0302tat'a'j rilat'o'j ne est'is tia'j kiel\nla nun'temp'a'j difin'it'a'j en la Konvenci'o de Vieno pri diplomati'a'j rilat'o'j (1961). Fakt'e,\ninter la tri land'o'j ekzist'is nek ambasador'ej'o'j, nek ambasador'o'j lau\u0306 la senc'o de la\nKonvenci'o. Sed, kiel la Konvenci'o mem menci'is en la antau\u0306'vort'o'j, \u201e... popol'o'j de c\u0302iu'j s\u0302tat'o'j de post la antikv'a'j temp'o'j agnosk'is la status'o'n de diplomati'a'j\nagent'o'j,\u201d en iu ajn temp'o. Ekzempl'e en la modern'a temp'o ekzist'is tiam'a'j form'o'j de diplomati'o."}, {"text_idx": "#000880", "text": "Fakt'e, est'as sci'at'e, ke dum la jar'o'j 1811-1816 kiam Nederlando est'is okup'it'a de Briti'o,\nla nederlandaj flag'o'j est'is oficial'e lev'it'a'j nur en Dej\u0302ima kaj en El'min'a Kastel'o en"}, {"text_idx": "#000881", "text": "Tial konklud'e, mi opini'as, ke tiam Japani'o kaj Nederlando hav'is ne nur ekonomi'a'n rilat'o'n,\nsed ankau\u0306, ec\u0302 se mal'dik'a'j'n, solid'a'j'n diplomati'a'j'n rilat'o'j'n."}, {"text_idx": "#000882", "text": "Tamen, koncern'e C\u0302ini'o'n, li'a koment'o est'as prav'a, c\u0302ar la rilat'o'j kun C\u0302ini'o (tiam Qing-dinasti'o)\nest'is \u201enur komerc'o sen diplomati'o\u201d. La c\u0302ef'a kial'o est'is, ke la Tokugawa reg\u0302im'o hav'is kompat'o'n al la Ming-dinasti'o, kiu\nest'is konker'it'a de Qing en 1644."}, {"text_idx": "#000884", "text": "Unu el la plej jun'a'j an'o'j de ni'a famili'o \u2013 mal'grand'a knab'o, kiu ig\u0302'is baz'lern'ej'an'o antau\u0306 ne'long'e \u2013 fier'as pri la fakt'o, ke li kapabl'as kalkul'i g\u0302is dek du en kvar lingv'o'j: la skot'gael'a,\nla angl'a, la german'a kaj la ital'a. Li ceter'e sci'pov'as kalkul'i g\u0302is tre alt'a'j nombr'o'j\nen almenau\u0306 du el la menci'it'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000886", "text": "Mi leg'is monografi'o'n pri la au\u0306strali'a'j aborigen'o'j, verk'it'a'n de profesor'o A.P. Elkin\nel la Universitat'o de Sidneo. Li detal'e pri'skrib'as la eg'e komplik'a'n sistem'o'n de parenc'ec'a\nklasifik'ad'o ekzist'ant'a'n inter la aborigen'o'j. Tem'as pri vast'a ret'o de rilat'o'j kaj inter'rilat'o'j,\nkiu'n ili pov'as bon'e difin'i kaj re'nombr'i, kvankam ili ne uz'as matematik'o'n por tio'n\nfar'i pro la simpl'a fakt'o, ke ili ne kalkul'as preter la unu'a'j cifer'o'j. Ni, si'n'nom'ant'a'j\nciviliz'ul'o'j, ne kapabl'us efektiv'ig'i i'o'n tia'n sen la uz'ad'o de elektron'ik'a'j komput'il'o'j."}, {"text_idx": "#000891", "text": "La franc'o'j sag\u0302'e sekv'as la decimal'a'n sistem'o'n (do baz'it'a'n sur 10) g\u0302is la numeral'o\nsoixante (ses'dek), sed post'e ili ial dev'ig'as la kompat'ind'a'j'n infan'o'j'n s\u0302ang\u0302'i al sistem'o du'dek'um'a,\nali'vort'e baz'it'a'n sur 20, tiel ke oni hav'as:\nquatre-vingts-dix (\u201ekvar du'dek'o'j plus dek\u201d). La franc'lingv'an'o'j en Belgi'o kaj Svis'land'o ja pli raci'e uz'as la decimal'a'j'n numeral'o'j'n"}, {"text_idx": "#000893", "text": "En la islanda kaj en c\u0302iu'j skandinav'a'j lingv'o'j, krom la dan'a, oni uz'as decimal'a'n sistem'o'n\nde kalkul'ad'o. Ec\u0302 en la norveg'a, kiu en la temp'o de Ibsen est'is apenau\u0306 disting'ebl'a\nde la dan'a kaj est'is kon'at'a kiel \u201edana'norveg'a\u201d, la numeral'o'j est'as nun decimal'a'j. Sed \u2013 pro iu (por mi) ne'kompren'ebl'a kial'o \u2013 ek'de la numer'o du'dek la dan'o'j nun'temp'e kalkul'as tut'e mal'sam'e ol la ceter'a'j eu\u0306rop'an'o'j,\nhundrede. Se mi bon'e kompren'as, la tie'a'j numeral'o'j lau\u0306'vort'e signif'as afer'o'j'n kiel: mal'long'ig'o'n\nde du'obl'e dek, tri'obl'e dek, mal'long'ig'o'n de kvar'obl'e dek, du'dek kaj du'on'o de tri'obl'e\ndu'dek, mal'long'ig'o'n de tri'obl'e du'dek, tri'obl'e du'dek, tri'kaj'du'on-obl'e du'dek, kvar'obl'e\ndu'dek, kvar'kaj'du'on-obl'e du'dek kaj cent ... Ne surpriz'e do la dan'a ne ig\u0302'is mond'o'lingv'o."}, {"text_idx": "#000894", "text": "La 807a proverb'o en la zamenhofa\nKalkul'i mus\u0302'o'j'n. Kalkul'u mus\u0302'o'j'n, se vi vol'as, sed ne en la dan'a!"}, {"text_idx": "#000895", "text": "Kio okaz'is sabat'o'n la 14an de mart'o 2015, je la hor'o 09:26:53? Kaj kio'n vi est'is far'ant'a\ntiu'moment'e? Se oni hazard'e star'ig'os al vi tia'n demand'o'n, bon'vol'u respond'i sincer'e,\ntut'e ne tim'ant'e, ke tem'as pri tri'a'grad'a enket'ad'o. Ver's\u0302ajn'e vi'a inter'parol'ant'o tre'eg'e\ns\u0302at'as matematik'o'n kaj vol'as nur ek'sci'i, c\u0302u vi est'as inform'it'a pri la ekzist'o de original'a\nfest'o: tiu de pi (la konstant'o \u03c0)."}, {"text_idx": "#000897", "text": "La pi-tag'o est'as fest'o komenc'ig\u0302'int'a en 1988 en la uson'a urb'o San-Francisko lau\u0306 iniciat'o\nde la fizik'ist'o Larry Shaw: li vol'is trov'i apart'a'n dat'o'n dedic\u0302'end'a'n al la celebr'ad'o\nde matematik'o (scienc'o, kiu ne oft'e trov'as kial'o'j'n por est'i solen'at'a). La 14a de mart'o\nest'as ceter'e ankau\u0306 la nask'ig\u0302'dat're'ven'o de Albert Einstein (la au\u0306tor'o de la teori'o de\nla relativ'ec'o): sen'dub'e tiu koincid'o mem lud'is grav'a'n rol'o'n por la elekt'o de la koncern'a\ndat'o. Iom post iom la okaz'aj\u0302'o far'ig\u0302'is popular'a en kaj ekster Uson'o. Rezult'e de tio\nabund'as nun'temp'e en la tut'a mond'o la arang\u0302'o'j organiz'at'a'j por celebr'i la pi-tag'o'n."}, {"text_idx": "#000899", "text": "Oni fin'e pri'atent'u tio'n, ke en Uson'o \u201epi\u201d est'as prononc'at'a \u201epaj\u201d, ekzakt'e sam'e kiel la angl'a vort'o \u201epi'e\u201d (\u201ekuk'o, tort'o\u201d). Jen la motiv'o, pro kiu en Uson'o oni trov'as pli kaj pli oft'e la 14an de mart'o tort'o'j'n\npi-dekor'it'a'j'n. La fest'o mem jam est'as ne'eskap'ebl'e lig'it'a tie kun la koncept'o de tort'o,\nkiu ali'flank'e est'as mem cirkl'a, kio si'a'vic'e referenc'as kaj honor'as la konstant'o'n \u03c0."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Tia \u2013 varm'eg'a \u2013 somer'o jam est'as normal'a fenomen'o en Japani'o. Rezult'e, c\u0302iu'jar'e oni spert'as varm'o'frap'o'n,\nkaj mult'a'j mort'as. Kvankam la preciz'a nombr'o de mort'o'j pro varm'o'frap'o en 2014 ne hav'ebl'as,"}, {"text_idx": "#000903", "text": "Lau\u0306 la 5a taks'a raport'o de la Inter'reg'ist'ar'a Spert'ul'ar'o pri Klimat'a S\u0302ang\u0302'ig\u0302'o au\u0306 ISKS\u0302,\npli'varm'ig\u0302'o pov'os mal'mult'ig'i la ek'est'o'n de tropik'a'j ciklon'o'j, sed, se c\u0302i-last'a'j iam\nre-ek'aper'os, ili pov'os kresk'i eg'e fort'a'j kaj furioz'a'j. La kial'o? Kiam la supr'a aer'o\nvarm'ig\u0302'as kaj la varm'diferenc'o kun tiu de la mar'surfac'o mal'mult'ig\u0302'as kaj la aer'amas'o\nstabil'ig\u0302'as, tiam mal'oft'ig\u0302'as la ek'est'ig\u0302'o'j. Dum'e, varm'a vapor'o pli'grand'ig'as la energi'o'n\nen la aer'amas'o kaj gigant'ig'as la ciklon'o'j'n. Tiu hipotez'o ebl'e klar'ig'as la ek'est'o'n\nkaj la fort'ec'o'n de kelk'a'j gigant'a'j tropik'a'j ciklon'o'j, kiu'j last'a'temp'e frap'is Vanuatu'o'n,"}, {"text_idx": "#000904", "text": "Do, c\u0302u la varm'a aer'amas'o sur la mar'o al'port'os varm'a'n vintr'o'n al la japan'a insul'ar'o?\nPart'e jes, c\u0302ar la averag\u0302'a temperatur'o dum vintr'o iom pli'alt'ig\u0302'as. Sed problem'o pli\nserioz'a est'as, ke aer'amas'o kun mult'e da vapor'o facil'e fal'ig'as neg\u0302'o'n: oft'e ciklon'o'j"}, {"text_idx": "#000905", "text": "Oni vast'e konsci'as, ke Japani'o pro la tut'mond'a varm'ig\u0302'o al'front'as apart'a'n risk'o'n, inkluziv'e\nde inund'o'j, alt'a tajd'o, tornad'o'j, sen'pluv'ec'o, mal'mult'ig\u0302'o en la fak'o'j de agrikultur'o\nkaj fis\u0302'kapt'ad'o pro la detru'o de la ekologi'a sistem'o. Tial ankau\u0306 la japan'a reg'ist'ar'o,\nen la kadr'o de Konferenc'o de UN pri klimat'o's\u0302ang\u0302'o, ag'ad'as kaj prov'as redukt'i la en'aer'ig'o'n"}, {"text_idx": "#000906", "text": "Tamen, kiam la japan'a reg'ist'ar'o c\u0302e la konferenc'o okaz'int'a en Pollando en 2013 (COP19)\npublik'ig'is si'a'n mez'voj'a'n cel'o'n g\u0302is 2020, nom'e redukt'o'n je 3,8 procent'o'j kompar'e kun\ntiu de 2005 (fakt'e pli'mult'ig\u0302'o je 3,1 procent'o'j kompar'e kun 1990), mult'a'j reg'ist'ar'o'j\nkaj ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j irit'ig\u0302'is kaj kritik'is Japani'o'n. C\u0302ar tiu cel'o est'is klar'a\nretro'pas\u0302'ad'o. La ne'rezolut'a kondut'o de la japan'a reg'ist'ar'o baz'ig\u0302'as sur la fakt'o, ke\ng\u0302i dau\u0306r'e intenc'as de'pend'i de nukle'a energi'o, sed ankorau\u0306 ne pov'as decid'i la proporci'o'n\ninter la tut'a energi'o kaj la nukle'a."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Engag\u0302'ig\u0302'o ne mank'as por sav'i la manks'a'n"}, {"text_idx": "#000908", "text": "Antau\u0306 mult'a'j jar'o'j ni ricev'is en ni'a hejm'o vizit'o'n de rimark'ind'a hom'o. Tem'is pri Bri'a'n\nStowell [brajan stou\u0306el], manks-insul'an'o kaj tiam unu el la eg'e mal'mult'a'j parol'ant'o'j\nde la lok'a lingv'o. G\u0302i iam est'is la c\u0302iu'tag'a idiom'o de la tut'a log\u0302'ant'ar'o de la insul'o,\nsed, ek'de c\u0302irkau\u0306 la last'a'j jar'dek'o'j de la 20a jar'cent'o, g\u0302i est'is rigard'at'a kiel for'mort'int'a\nlingv'o. Ni konversaci'is uz'ant'e miks'aj\u0302'o'n de ni'a'j respektiv'a'j kelt'a'j lingv'o'j, li en\nla manks'a, ni en la parenc'a skot-gael'a, kaj ni pli-mal'pli inter'kompren'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000914", "text": "Mi supr'e asert'is, ke neni'u, kiu ne stud'is la manks'a'n, kapabl'us leg'i g\u0302i'n, sed en unu\nsol'a okaz'o mi sukces'is kompren'i mal'long'a'n fraz'o'n en tiu lingv'o. Iam, kiam mi profesi'e\nlabor'is kiel traduk'ist'o, advokat'o pet'is, ke mi traduk'u kelk'a'j'n manks'a'j'n vort'o'j'n, kiu'j'n\nli trov'is en la tekst'o de la testament'o de for'pas'int'a klient'o. Felic\u0302'e mi pov'is, sed\ntio est'is escept'o. Long'a'j tekst'o'j en la manks'a rest'as por mi volapuk'aj\u0302'o. Tamen mi\ntut'e ne dezir'as, ke mi'a'j asert'o'j mal'instig'u iu'n ajn lern'i kaj uz'i la interes'a'n lingv'o'n\nde la bel'a manks'a insul'o!"}, {"text_idx": "#000915", "text": "Lim'o'j de lingv'o, lim'o'j de mond'o"}, {"text_idx": "#000916", "text": "Antau\u0306 ne'long'e okaz'is memor'solen'aj\u0302'o okaz'e de la 70a dat're'ven'o de la liber'ig'o, okaz'int'a\nla 29an de april'o 1945, de la iam'a koncentr'ej'o Dachau [dah\u0302au\u0306] far'e de uson'a'j trup'o'j.\nDum tiu ceremoni'o mi spert'is strang'a'n kaj pens'ig'a'n util'ig'o'n de lingv'o'j. Unu'e, spit'e\nal la mult'ec'o de lingv'o'j reprezent'at'a'j de la c\u0302e'est'ant'a'j part'o'pren'ant'o'j, oni prefer'is\nparol'i la angl'a'n, kio ver'dir'e okaz'as kutim'e kaj mi'a'vid'e tro oft'e. Sed est'as io pli'a,"}, {"text_idx": "#000917", "text": "Okaz'e de la memor'solen'o, kiu c\u0302i-jar'e est'is plen'um'it'a la 3an de maj'o, ven'is mult'naci'a'j\npost'viv'int'o'j kaj veteran'o'j de la iam'a'j liber'ig'a'j uson'a'j trup'o'j. C\u0302iu'j est'as nun mal'jun'eg'a'j\nkaj ven'is kun parenc'o'j, ge'fil'o'j, ge'nep'o'j kaj amik'o'j. Dachau est'is model'a koncentr'ej'o,\nprecip'e por an'o'j de la rezist-mov'ad'o, sed ankau\u0306 por trans'lok'it'o'j el ali'a'j kamp'o'j kaj\npor milit'kapt'it'o'j: pol'o'j, jud'o'j, franc'o'j kaj ali'a'j el mult'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000918", "text": "Tial la organiz'ant'o'j prepar'is instal'aj\u0302'o'n kun kap'au\u0306d'il'o'j, per kiu'j oni efektiv'ig'os\ninterpret'ad'o'n de la divers'a'j parol'ad'o'j en plur'a'j'n lingv'o'j'n, inter'ali'e en la german'a'n\n(por ke la amas'o de german'a'j c\u0302e'est'ant'o'j kompren'u la parol'o'j'n de ekster'land'a'j eminent'ul'o'j,\nveteran'o'j kaj reprezent'ant'o'j de divers'naci'a'j asoci'o'j), angl'a'n, franc'a'n, pol'a'n, rus'a'n\nkaj hebre'a'n. Kvankam Dachau ne est'is eksterm'a ej'o kiel la koncentr'ej'o de Tre'blink'a,\nAu\u0306s\u0302vic'o (Auschwitz, Os\u0301wie\u0328cim) kaj kelk'e da ali'a'j, tie ja sufer'is sen'nombr'a'j jud'o'j.\nPro tio, c\u0302iu'jar'e, ating'as g\u0302i'n mult'a'j jud'o'j el divers'a'j land'o'j kun la cel'o part'o'pren'i"}, {"text_idx": "#000920", "text": "Nun mi pens'as pri cit'aj\u0302'o el la au\u0306str'a filozof'o Ludwig Wittgenstein [ludvik vi\u0301tgens\u0302tajn],\nTractatus logico-philosophicus, ke \u201ela lim'o'j de mi'a lingv'o signif'as la lim'o'j'n de mi'a mond'o\u201d. Fakt'e montr'ig\u0302'as, ke la lim'o'j \u2013 au\u0306, se ni vol'as, la dis'vast'ig\u0302'o \u2013 de iu lingv'o montr'as sam'temp'e la teritori'o'n de iu regn'o au\u0306 imperi'o. Tiel est'is dum\nla antikv'a era'o kaj tiel est'as ankau\u0306 nun'temp'e."}, {"text_idx": "#000921", "text": "Efektiv'e la angl'a lingv'o (kaj la uson'a kultur'o) est'as c\u0302ie ajn. Ec\u0302 german'lingv'a'j s\u0302ofor'o'j\nde au\u0306tomobil'a'j vet'kur'ad'o'j parol'as kun german'a'j ing\u0302enier'o'j en la angl'a lingv'o. German'a'j\nsport'ist'o'j uz'as oft'e en intervju'o'j la angl'a'n lingv'o'n kaj preskau\u0306 c\u0302iu'j kant'ist'o'j kaj\nkant'ist'in'o'j kant'as kant'o'j'n kun angl'a'lingv'a'j tekst'o'j; ili'a'j nom'o'j kaj grup'nom'o'j mem\nest'as, ceter'e, prunt'it'a'j el la angl'a. Simil'e kurac'ist'o'j parol'as latin'lingv'e pri mal'san'o'j\nkaj organ'o'j. Unu'flank'e, tiu sistem'o iel ebl'ig'as mond'vast'a'n inter'kompren'ig\u0302'o'n, ali'flank'e\ntamen g\u0302i montr'as super'reg'ad'o'n au\u0306 hegemoni'o'n de la romia imperi'o (tradici'e) kaj de"}, {"text_idx": "#000922", "text": "La filozof'o mi'a'opini'e prav'as. La lim'o'j de lingv'o'j ne nur lim'ig'as au\u0306 pli'vast'ig'as ni'a'n\nperson'a'n horizont'o'n, sed ankau\u0306 montr'as la potenc'o'n kaj la vast'a'n influ'o'n de imperi'o'j."}, {"text_idx": "#000923", "text": "\u201eNi est'as fremd'ul'o'j c\u0302i tie. Ni adapt'ig\u0302'u.\u201d"}, {"text_idx": "#000928", "text": "Silent'ig\u0302'as. Grand'a ul'in'o mal'ferm'as libr'o'n kaj lau\u0306t'leg'as. Mi ne kompren'as tiu'n lingv'o'n.\nPlac\u0302'as al mi s\u0302i'a harmoni'a voc\u0302'o. Long'e dau\u0306r'as la leg'ad'o. Mi enu'as. Mi'a'j krur'o'j s\u0302at'us"}, {"text_idx": "#000930", "text": "Et'a ul'in'o al'parol'as mi'n, per afabl'a ton'o. Mi ne kompren'as, mi nur rid'et'as al s\u0302i. Pro\nsi'a rug\u0302'a rob'o, s\u0302i aspekt'as kiel flor'o. S\u0302i odor'as je sap'o. Mi s\u0302at'us tus\u0302'i s\u0302i'a'n bril'ant'a'n\nhar'ar'o'n. S\u0302i ripet'as si'a'n fraz'o'n. Mi dau\u0306r'e rid'et'as al s\u0302i. S\u0302i pau\u0306t'as, de'turn'ig\u0302'as kaj"}, {"text_idx": "#000931", "text": "Ul'o kur'as kri'ant'e. Li al'proksim'ig\u0302'as, ek'pus\u0302'as mi'n. Mi fal'as ter'e'n. Tuj li frap'as mi'n.\nLi kri'as, ripet'ant'e c\u0302iam la sam'a'n vort'o'n. Cert'e insult'o. Kial li koler'as? C\u0302u pri la\net'ul'in'o? Kial li bat'as mi'n? Dolor'as mi'n la kap'o. Mi tim'as. Neni'u interes'ig\u0302'as, neni'u\nrigard'as ni'n. C\u0302u oni kutim'as bat'i unu la ali'a'n c\u0302i tie? Subit'e mi memor'as: \u201efar'u kiel la ali'a'j\u201d. Mi ek'star'as, mi'a'n kor'o'n plen'ig'as grand'a koler'o. Mi frap'as, frap'as de'nov'e li'a'n vizag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000932", "text": "C\u0302iu'j re'en'ir'as la c\u0302ambr'o'n. Nun, la grand'a ul'in'o parol'as. Mi rigard'as s\u0302i'n. Mi s\u0302at'as\ns\u0302i'a'n rid'et'o'n, s\u0302i'a'j'n pac'a'j'n gest'o'j'n. S\u0302i fingr'o'montr'as la s\u0302rank'o'j'n en la c\u0302ambr'o. La\nali'a'j mal'ferm'as la s\u0302rank'o'j'n, de'pren'as objekt'o'j'n, kaj manipul'as ili'n. Mi neniam vid'is\ntia'j'n objekt'o'j'n. Mi ne kompren'as, pri kio tem'as. Ili koncentr'ig\u0302'as pri tio. Dev'as est'i\nio serioz'a. \u201eFar'u tiel, kiel la ali'a'j\u201d, mi memor'as. Do mi man'pren'as du strang'a'j'n objekt'o'j'n kaj mov'as hazard'e mi'a'j'n man'o'j'n."}, {"text_idx": "#000934", "text": "La fort'a sonor'o pel'as ni'n en la kort'o'n. La grand'a pord'o de la kort'o nun est'as mal'ferm'it'a,"}, {"text_idx": "#000935", "text": "C\u0302iu'j rapid'e el'ir'as tra la grand'a pord'o. Mi sekv'as ili'n. Mi ek'vid'as Pa'nj'o'n, mi kur'as"}, {"text_idx": "#000936", "text": "En s\u0302i'a'j brak'o'j mi flustr'as en s\u0302i'a'n orel'o'n. \u201ePa'nj'o, mi ne s\u0302at'is la lern'ej'o'n. Mi ne plu ir'u tie'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000938", "text": "Pri la unu'a mond'milit'o en Nederlando relativ'e mal'oft'e i'o'n oni au\u0306d'as au\u0306 leg'as. Ni'a\ntiu'epok'e ebl'e plej fam'a au\u0306tor'o, Louis Couperus, el la urb'o, kie en Germanio li esper'is\nfar'i bril'a'j'n raport'aj\u0302'o'j'n pri la hero'a milit'ad'o por si'a hag'a tag'gazet'o, verk'is pri\ng\u0302i iom nostalgi'e kaj kun sen'iluzi'ig\u0302'o. Post ne'long'e li re'ir'is hejm'e'n, al Hag'o."}, {"text_idx": "#000939", "text": "Tamen la Grand'a Milit'o, kiel prav'e oni titol'is g\u0302i'n plur'lingv'e, merit'as pli da atent'o.\nTial do est'as tre bon'ven'e, ke aper'is\nIn Flanders Fields de Herwig Verleyen el Brug\u0302'o, kiu en Toront'o far'ig\u0302'is doktor'o\nhonor'is causa pro si'a mult'jar'a dedic\u0302'o kon'ig'i la verk'o'n kaj viv'o'n de John McCrae en Flandri'o. Prav'e\noni don'is pro c\u0302i tiu\nIn Flanders Fields al li la premi'o'n de la Asoci'o de Flandr'a-Naci'a'j au\u0306tor'o'j."}, {"text_idx": "#000940", "text": "En la libr'o trov'ebl'as, lau\u0306 mi, c\u0302io, kio'n en tia libr'o oni pov'as serc\u0302'i: la famili'o\nde John McCrae, ambau\u0306 ge'patr'o'j (la patr'in'o ec\u0302 leg'is latin'e kaj grek'e!), li'a'j ge'frat'o'j,\nla famili'a hered'aj\u0302'o: est'is tradici'a tiu'famili'e la dev'o serv'i la patr'o'land'o'n, si'n dedic\u0302'i\nal la apud'ul'o'j kaj okup'ig\u0302'i pri poezi'o. C\u0302iu'j tri faden'o'j en John kun'ig\u0302'is: li far'ig\u0302'is\nmilit'ist'o \u2013 kun c\u0302iam pli alt'a'j rang'o'j, kurac'ist'o \u2013 ankau\u0306 c\u0302iam pli alt'rang'e, kaj poet'o, fin'fin'e inter'naci'e fam'a, ec\u0302 se nur pro unu poem'o."}, {"text_idx": "#000941", "text": "Li'a'j unu'a'j milit'ist'a'j tra'viv'aj\u0302'o'j, 1899-1901, est'is en la milit'o inter la brit'a koloni'a\nimperi'o kaj la sen'de'pend'ig\u0302'em'a'j bur'o'j. Pro la grand'a impres'o, kiu'n mult'lok'e vek'is la\nprezid'ant'o de la bur'o'j, Paul Kru\u0308ger \u2013 en si'a bon'vol'vek'a migr'ad'o lau\u0306 eu\u0306rop'a'j kort'eg'o'j kaj parlament'o'j \u2013, kaj pro la relativ'e mult'a'j gazet'a'j raport'aj\u0302'o'j pri la brit'a'j unu'a'j koncentr'ej'o'j de\nla mond'o, mult'a'j hom'o'j en Eu\u0306rop'o cert'e spert'is tiu'n milit'o'n mult'e mal'pli favor'e ol\nJohn McCrae, kiu viv'is la brit'a'n flank'o'n. Post'e en Montreal'o John McCrae rapid'e avanc'is\nkiel kurac'ist'o, labor'is pri nekropsi'o'j, pri patologi'o, pri kontag\u0302'a'j mal'san'o'j \u2013 instru'is, verk'is stud'libr'o'j'n ktp. Ankau\u0306 poem'o'j'n foj'foj'e li aper'ig'is."}, {"text_idx": "#000942", "text": "En 1914 sekv'is Flandri'o. La german'a'j trup'o'j, kontrau\u0306'e al c\u0302iu milit'jur'o, ek'uz'is venen'gas'o'n:\nla lini'o'j ambau\u0306'flank'e apenau\u0306 mili'metr'o'j'n mov'ig\u0302'is. Mort'is milion'o'j da hom'o'j. Terur'a\nbuc\u0302'ad'o \u2013 John McCrae pri'zorg'is vund'it'o'j'n, akompan'is mort'ant'o'j'n. Tiu'temp'e li verk'is si'a'n plej\nIn Flanders Fields. Man'skrib'aj\u0302'o'n en la libr'o oni vid'as."}, {"text_idx": "#000943", "text": "Verleyen detal'em'e prov'as montr'i la ekzakt'a'j'n dat'o'j'n kaj ankau\u0306 tio'n, kio plej'fund'e\ninstig'is li'n al la verk'ad'o g\u0302ust'e tiu'moment'e. Post tio li rezon'as, kiu'j ec'o'j de la\npoem'o kau\u0306z'is, ke g\u0302ust'e c\u0302i tiu far'ig\u0302'is la blazon'a poem'o pri la unu'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000944", "text": "Kelk'a'j et'a'j c\u0302apitr'o'j montr'as la post'a'n histori'o'n: mal'san'ig\u0302'o de John McCrae kaj mort'o.\nTiam ven'as plur'a'j re'ag'a'j poem'o'j al c\u0302i\nIn Flanders Fields en la angl'a, plus kelk'a'j traduk'o'j en Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000945", "text": "La du'a part'o de la libr'o en'hav'as plur'a'j'n \u201eRe'memor'o'j'n\u201d pri la au\u0306tor'o kaj la poem'o. La tut'o'n sufic\u0302'e traf'e ilustr'as divers'a'j fot'o'j. En'tut'e\ntre ind'a libr'o pri fam'e kon'at'a poem'o, kiu pri'pens'ig'as pez'a'j'n moment'o'j'n el ni'a hom'a"}, {"text_idx": "#000946", "text": "Pri la traduk'o kelk'foj'e mi ne pov'as fier'i: ebl'e plej g\u0302en'e est'as, ke por la angl'a\nlarks oni pren'as, ebl'e pro son'imit'o, la vort'o'n \u201elariksoj\u201d, sed, kiel sci'at'e, tia'j arb'o'j ne flug'as. Ankau\u0306 en'est'as kelk'a'j ali'a'j lingv'a'j erar'et'o'j,\n\u201epreg\u0302'ej'o\u201d (konstru'aj\u0302'o) por \u201eeklezi'o\u201d (instituci'o), \u201epresbiter'a\u201d (\u201epresbiter'o\u201d est'as hom'o; vid'u Piv) por \u201epresbiterian'a\u201d, foj'foj'e \u201eli'a\u201d, kie konven'us \u201esi'a\u201d, sed, kutim'e, la erar'et'o'j ne don'as kial'o'n mis'kompren'i."}, {"text_idx": "#000947", "text": "Tamen, la traduk'int'o'n mi dank'as, c\u0302ar li hav'ig'is al ni'a publik'o valor'a'n atest'aj\u0302'o'n pri\nind'a poem'o pri tiu terur'a unu'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000950", "text": "La minut'o preskrib'it'a por la sturm'o est'as scienc'fikci'a roman'o. G\u0302i'n verk'is la franc'o Je\u0301ro\u0302me Leroy ja en la franc'a lingv'o.\nLa Minut'e prescrite pour l'assaut publik'ig\u0302'is en 2008, kaj la el'franc'ig'o, de Armela LeQuint kaj J\u0302ak Le Puil, aper'is\nen 2014 per la El'don'a Fak'o Kooperativ'a de Sat, la el'don'a fak'o de la sen'naci'ism'a organiz'aj\u0302'o.\nLa sam'a par'o, per la sam'a el'don'ej'o, publik'ig'is en 2010 ali'a'n el'franc'ig'o'n, sam'e scienc'fikci'a'n,\nSong\u0302'o'j de kristal'o. Tiu de 2010 est'as, tamen, nur 90-pag\u0302'a novel'o, 15,5 centi'metr'o'j'n alt'a kaj 11,5 centi'metr'o'j'n\nlarg\u0302'a, dum tiu c\u0302i de 2014 est'as 328-pag\u0302'a roman'o, 20 centi'metr'o'j'n alt'a kaj 13 centi'metr'o'j'n"}, {"text_idx": "#000951", "text": "Okaz'is dum tepid'a lund'maten'o. Mi est'is en labor'ej'o, kiam la telefon'o sonor'is.\nAl'ven'is korespond'aj\u0302'o al vi, inform'is mi'a labor'koleg'in'o. Mi ir'is al la mal'supr'a etag\u0302'o kaj pren'is la korespond'aj\u0302'o'n.\nMi tuj mal'pak'is g\u0302i'n kaj jen! Kiom bel'a rug\u0302'a-griz'a kovr'il'o kun titol'o en nigr'a'j liter'o'j,\nbon'e emfaz'it'a'j sur blank'a fon'o! Mi foli'um'is la libr'o'n, kaj mi s\u0302at'is ankau\u0306 la intern'o'n.\nMi ec\u0302 montr'is g\u0302i'n al mi'a koleg'in'o kaj per spontan'a al'parol'o, sen cel'o tren'i s\u0302i'n al\nla verd'a sekt'o, klar'ig'is, respond'e al ankau\u0306 spontan'e est'ig\u0302'int'a demand'o, kio est'as"}, {"text_idx": "#000952", "text": "Tia el'don'aj\u0302'o, kiu'n tiu'maten'e mi ricev'is, aparten'as al tia'j, kiu'j'n ni port'u en'man'e,\nse ni vol'as port'i pruv'o'n pri la viv'ant'ec'o de la lingv'o, c\u0302ar en la roman'o trov'ebl'as\nc\u0302iu'tag'aj\u0302'o'j bon'e kon'at'a'j de nun'temp'ul'o'j, kia'j est'as, ekzempl'e, la ret'pos\u0302t'aj\u0302'o'j, kies\nbit'a'j'n kest'o'j'n, pro long'a mal'c\u0302e'est'o de la uz'ant'o'j, foj'foj'e plen'ig'as la spam'o'j propon'ant'a'j,\ninter ali'a'j grav'a'j afer'o'j, la interes'a'n serv'o'n ig'i \u201epli'long'ig'i si'a'n penis'o'n\u201d (pag\u0302'o 155). La libr'o est'as aktual'eg'a roman'o lau\u0306 la publik'ig'o- kaj pres-dat'o'j kaj\ntem'ar'o. Bonimpresas la kovr'il'o, la bind'o, la foli'o'j kaj la sobr'a en'a redakt'o de la"}, {"text_idx": "#000953", "text": "Mi konfes'as, ke, je la unu'a foj'o, kiam mi'a'j okul'o'j rapid'e tra'leg'is la pri'skrib'o'n de\nla libr'o, kiu trov'ig\u0302'as sur g\u0302i'a dors'o, kaj kiu ne est'as ali'o ol la komenc'a'j aline'o'j\nde la roman'o, mi, mis'gvid'it'e de mis'leg'o, kompren'is, ke \u201eKleber renkont'is Saharon iom antau\u0306 la fin'o de la mond'o\u201d, kiam ver'e tem'is pri \u201e... renkont'i Sarahon ...\u201a. Mi'a'j okul'o'j vid'is dezert'o'n, kie dev'us est'i vir'in'o. Kaj al la prepozici'o \u2019antau\u0306\u201d mi'a cerb'o don'is lok'a'n signif'o'n anstatau\u0306 temp'a'n. Pro tiu unu'a roman'lini'o, mi ek'imag'is\nvir'o'n, kiu ek'kon'is la afrik'a'n dezert'o'n tie, en iu for'a, mond'fin'a lok'o, en lok'o mal'proksim'a\nde c\u0302io en la mond'o, ebl'e vir'o'n star'ant'a'n sur sahara dun'o kun mal'larg\u0302'a'j okul'komisur'o'j,"}, {"text_idx": "#000954", "text": "Krom'e, la libr'o'kovr'il'o (kvankam bel'a \u2013 mi nepr'e ne stumbl'u sur kontrau\u0306'dir'o) ne mult'e help'is: fot'o de fortik'aj\u0302'o mez'e de neni'o,\nkrom sek'a ter'o kun mal'mult'a'j, mal'alt'a'j kaj dis'e nask'ig\u0302'int'a'j arbust'o'j (au\u0306 herb'ac\u0302'o'j).\nKaj kio'n mi'a'j neu\u0306ron'o'rad'o'j far'is por kun'met'i c\u0302i tiu'n unu'a'n mis'kompren'it'a'n lini'o'n kun\nla kun'tekst'o de la sekv'a'j en senc'hav'a'n afer'o'n?"}, {"text_idx": "#000956", "text": "La rakont'o komenc'ig\u0302'as (kaj fin'ig\u0302'as) per la mond'fin'o, la temp'o kiam \u201ela nom'o de la aj\u0302'o'j dau\u0306r'is, dum la aj\u0302'o'j mem de long'e jam mal'aper'is\u201d (pag\u0302'o 13), la ne'salubr'a temp'o, kiam \u201eperfekt'a mens'a san'o [...] est'as mal'trankvil'ig'a sign'o de frenez'ec'o\u201d (pag\u0302'o 122). Tiu fin'o ne est'as la rezult'o de natur'a kataklism'o, s\u0302ang\u0302'o de la rivolu'aks'o\nde la ter'o, abrupt'a'j mov'o'j en la tekton'a'j plat'o'j, meteor'kolizi'o, invad'o de ali'planed'ul'o'j\nau\u0306 io ali'a ne'reg'ebl'a por la hom'o'j."}, {"text_idx": "#000957", "text": "La fin'o'n de la mond'o, en la roman'o de Je\u0301ro\u0302me Leroy, kau\u0306z'is la hom'o'j mem dum period'o\nne mult'e post la nun'temp'o, ebl'e dum la 2020aj jar'o'j (pag\u0302'o 291). Tamen fin'o ek'ven'is\nec\u0302 al c\u0302i tiu imag'it'a roman'a mond'fin'o, c\u0302ar la au\u0306tor'o kre'is okaz'ont'a'n rakont'o'n kun ver'a'j\nperson'o'j: en g\u0302i ankorau\u0306 viv'us Amy Winehouse kaj Hug'o Cha\u0301ves, kiu'j mort'is respektiv'e\nen 2011 kaj 2013, ambau\u0306 post la publik'ig'o de la franc'lingv'a original'o. Tie c\u0302i, la\nroman'o ig\u0302'is kontrau\u0306'vol'e pli fikci'a ol scienc'a."}, {"text_idx": "#000958", "text": "La protagonist'o'j est'as Kleber, mez'ag\u0302'a profesor'o kaj roman'verk'ist'o (kiu vol'is est'i\nfutbal'ist'o, sed ig\u0302'is nur art's\u0302at'ant'o, kiu \u201epli pranc'as antau\u0306 pentr'aj\u0302'o ol antau\u0306 porn'a Ttt-pag\u0302'ar'o\u201d \u2013 pag\u0302'o 115) kaj Sarah, blond'a, grand'a kaj ankorau\u0306 ne tri'dek'jar'a jun'a vir'in'o, kiu est'as\nleu\u0306tenant'o. Je\u0301ro\u0302me Leroy intenc'e inversi'is la, de la tradici'a soci'o, atend'it'a'j'n rol'o'j'n,\ndon'ant'e al la vir'o pli kviet'a'n okup'o'n, en \u201eapartament'o plen'plen'a da libr'o'j odor'ant'a'j kat'pis'o'n\u201d (pag\u0302'o 16) kaj al la vir'in'o la pov'o'n ordon'i kaj est'i obe'at'a."}, {"text_idx": "#000959", "text": "\u201eEn kiu lern'ej'o vi instru'as?\u201d (pag\u0302'o 19), demand'as Kleber al Sarah. Per tiu c\u0302i demand'o, Je\u0301ro\u0302me vol'as montr'i, ke\noni kutim'as ne atend'i, ke vir'in'o kapabl'u far'ig\u0302'i an'o de soldat'a hierarki'o, ist'o de\nprofesi'o histori'e destin'it'a al vir'o'j."}, {"text_idx": "#000960", "text": "Ali'a grav'a rol'ul'o, mi nom'u ankau\u0306 s\u0302i'n protagonist'o, est'as el'don'ist'in'o en Parizo. S\u0302i\nhav'as pri Kleber, de kiu s\u0302i el'don'is libr'o'n, special'a'j'n sent'o'j'n kaj atend'is li'n kiel\nsav'o'n el la katastrof'o, ven'int'a al Parizo. Kleber, ali'flank'e, kaj kvankam sen forges'i,\nke li s\u0302uld'as promes'plen'um'o'n al la pariz'an'in'o, tra'viv'as la last'a'j'n mal'lum'a'j'n moment'o'j'n\nkun la leu\u0306tenant'o Sarah, en la urb'o Lillo (kiu'n, probabl'e la last'a'n foj'o'n antau\u0306 la\nmond'fin'o, vizit'is, dum la 100a UK, la esperant'ist'ar'o). \u201eLa kolh\u0302oz'an'in'o je nud'a'j mam'o'j\u201d, nom'o de la blog'o de la el'don'ist'in'o, \u201evag'ad'is sol'a en la dezert'o de apokalips'o\u201d (pag\u0302'o 75), dum s\u0302i'a dezir'at'o est'as kun ali'a vir'in'o."}, {"text_idx": "#000962", "text": "C\u0302u mi est'u naiv'a por dis'trumpet'i hazard'a'n rilat'o'n inter la kongres'urb'o de la 100a\nUK kaj la traduk'elekt'o de la roman'o? La urb'o Lillo ne aper'as okaz'e. G\u0302i tra'pas'as la\ntut'a'n roman'o'n. La urb'o kaj la c\u0302irkau\u0306'a region'o, ankau\u0306 kun menci'o'j pri Bulonj'o-c\u0302e-mar'o,\ndon'as fon'o'n al grand'a part'o de la rakont'o. En Lillo la protagonist'o'j ek'kon'as si'n la\nunu'a'n foj'o'n (pag\u0302'o 13). En Lillo situ'as la apartament'o de Kleber (pag\u0302'o 171), kaj sam'e\nen Lillo ili por Sarah ali'a'n apartament'o'n serc\u0302'as por lu'i."}, {"text_idx": "#000965", "text": "Uson'o, kun escept'o de Kalifornio, hav'us en la mond'fin'o eduk- kaj san-indic'o'j'n apenau\u0306\nsuper'a'j'n al tiu'j de Mali'o. La land'o tim'us la invad'o'n de Venezuelo, kiu ankorau\u0306 est'us\nkomand'at'a de Cha\u0301ves (kiu si'a'vic'e est'us amik'o de Schwarzenegger \u2013 ankorau\u0306 guberni'estr'o de Kalifornio \u2013 g\u0302is la intim'ec'o donac'i kubajn cigar'o'j'n). Kaj plu en Kalifornio, en San-Francisko,\nokaz'us bomb'atenc'o, kiu ig'us \u201ene'log\u0302'end'a'j\u201d mult'a'j'n el g\u0302i'a'j kvartal'o'j \u201edum la cent ven'ont'a'j jar'o'j\u201d, dev'ig'ant'e la guberni'estr'o'n for'migr'i el'de Uson'o (pag\u0302'o'j 174 kaj 177)."}, {"text_idx": "#000966", "text": "Kaj, se ne sufic\u0302'us tio c\u0302i por ni'n gap'ig'i, rest'us io por leg'i, kio al mi aspekt'us ne'imag'ebl'a\ng\u0302is absurd'o: ke ultra'religi'a'j sub's\u0302tat'o'j de Uson'o anstatau\u0306'ig'us la konstituci'o'n per\nLev'it'o'j (pag\u0302'o'j 93, 174 kaj 175). Mi supoz'as, ke iu'j cirkonstanc'o'j, lok'it'a'j en la roman'est'ont'ec'o,\nest'as alud'o al fakt'o'j aktual'a'j en la temp'o, kiam Jero\u0302me verk'is la roman'o'n. Ekzempl'e,\nla pra'ul'o'j de la uson'a prezid'ant'o de'ven'is de Mozambiko (pag\u0302'o 218), kio s\u0302ajn'as alud'i\nal Barack Obama, kies pra'ul'o'j ven'is de Kenjo."}, {"text_idx": "#000967", "text": "Ric\u0302'a kaj leg'ind'a roman'o. Tem'as pri tri cent'o'j da pag\u0302'o'j, plen'a'j de cit'o'j pri kant'ist'o'j\nkaj kant'o'j, skulpt'ist'o'j kaj skulpt'aj\u0302'o'j, verk'ist'o'j kaj libr'o'j, aktor'o'j kaj film'o'j,\npentr'ist'o'j kaj pentr'aj\u0302'o'j, filozof'o'j kaj ide'o'j, politik'ist'o'j kaj insid'o'j. Mi felic\u0302'as,\nke mi al'propr'ig'is c\u0302i tiu'n roman'o'n al mi. Mi sent'as, ke, post la fin'leg'o, mi'a'j kultur'a'j\nbiceps'o'j larg\u0302'ig\u0302'is je du centi'metr'o'j. Dank'o'n, Armela LeQuint kaj J\u0302ak Le Puil."}, {"text_idx": "#000970", "text": "Dum semajn'o'j opini'o-sond'aj\u0302'o'j prognoz'is la sam'a'n rezult'o'n en la brit'a'j tut'land'a'j elekt'o'j\nkomenc'e de maj'o: neni'u el la du grand'a'j parti'o'j, la dekstr'em'a konservativ'a parti'o\nkaj la teori'e mal'dekstr'em'a sed efektiv'e dekstr'em'et'a labor'ist'a parti'o, ating'os parlament'a'n"}, {"text_idx": "#000971", "text": "Ver's\u0302ajn'is koalici'o, eventual'e dau\u0306r'ig'o de tiu inter la konservativ'a parti'o kaj la pli\nmal'grand'a kaj centr'e-mal'dekstr'em'a liberal'demokrat'a parti'o, kiu reg'is ek'de 2010, au\u0306\nebl'e fres\u0302'a koalici'o inter la labor'ist'a parti'o kaj la pli mal'dekstr'em'a skot'naci'a parti'o."}, {"text_idx": "#000973", "text": "Tamen rol'is ali'a'j faktor'o'j. En Skot'land'o perd'is la labor'ist'a parti'o c\u0302iu'j'n deput'it'o'j'n\nkrom unu. Lavang'is la skot'naci'a parti'o, kapt'ant'e 56 skot'a'j'n seg\u0302'o'j'n el 59. Tiel g\u0302i\nfar'ig\u0302'is en la brit'a parlament'o la tri'a plej grand'a parti'o, for'kubut'ant'e la liberal'demokrat'o'j'n,\nkiu'j re'ten'is nur ok el si'a'j 57 deput'it'o'j. Verd'ul'o'j kaj la sen'de'pend'ig'a parti'o, kiu\nkampanj'as por eks'ig'i Briti'o'n el Eu\u0306rop'a Uni'o, rikolt'is po unu seg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000974", "text": "Tiel nun aspekt'as la politik'a map'o de Briti'o: en Skot'land'o, la skot'naci'a parti'o (flav'a);\nen nord'a Angli'o kaj part'o'j de Londono, la labor'ist'a parti'o (rug\u0302'a); en mez'a kaj sud'a\nAngli'o, la konservativ'a parti'o (blu'a). Tiel mal'facil'as kred'i, ke tiu au\u0306 ali'a parti'o\nreprezent'as la tut'a'n (ankorau\u0306) Unu'ig\u0302'int'a'n Reg\u0302'land'o'n."}, {"text_idx": "#000976", "text": "Au\u0306d'ig\u0302'is de'nov'e, kio oft'e okaz'as post balot'o'j en Briti'o, kri'o'j por re'form'i la evident'e\nmal'just'a'n ne'proporci'a'n voc\u0302'don'ad'o-sistem'o'n uz'at'a'n dum naci'a'j elekt'o'j (sed, mal'logik'e,\nne dum eu\u0306rop'a'j au\u0306, en Skot'land'o kaj Kimri'o, parlament'a'j au\u0306 asemble'a'j elekt'o'j)."}, {"text_idx": "#000977", "text": "Malgrau\u0306 petici'o kun preskau\u0306 du'on'milion'o da sub'skrib'o'j prezent'it'a al la c\u0302ef'ministr'o,\npor postul'i re'form'o'j'n, dub'ind'as, c\u0302u io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os. Klar'e, la tradici'a ne'proporci'a sistem'o\nric\u0302'e serv'is al Cameron, kies parti'o reg'as per 36,9 % de la voc\u0302'o'j. En Briti'o tio sufic\u0302'as\npor determin'i la direkt'o'n de la land'o dum la ven'ont'a'j kvin jar'o'j."}, {"text_idx": "#000978", "text": "Kiu direkt'o, tamen, nur part'e klar'as. Dum la elekt'o-kampanj'o Cameron nur svag'e parol'is\npri si'a'j financ'a'j plan'o'j, dir'ant'e nur, ke neces'os pli for'tranc\u0302'i publik'a'j'n el'spez'o'j'n.\nJam avert'as polic'estr'o'j, ke ili front'as al pli'a'j s\u0302par'rimed'o'j, dum urb'a'j kaj komun'um'a'j\nc\u0302ef'o'j tim'as, ke ili est'os dev'ig'at'a'j ferm'i ec\u0302 pli da bibliotek'o'j kaj lim'ig'i ali'a'j'n"}, {"text_idx": "#000979", "text": "Kred'ebl'e tiu'j, kiu'j voc\u0302'don'e apog'is la konservativ'ul'o'j'n, ricev'as salajr'o'j'n, relativ'e\nsekur'as en si'a'j hejm'o'j, kaj ne de'pend'as de la s\u0302tat'o pro sen'labor'o-, infan'o- au\u0306 log\u0302'ej'o-sub'ten'a'j\nmon'o'j. Ili ne est'as dev'ig'at'a'j vizit'i la kresk'ant'a'n nombr'o'n de t.n. mang\u0302'aj\u0302'o-bank'o'j\npor si'n au\u0306 si'a'j'n famili'o'j'n viv'ten'i. Ili ne est'as el'met'at'a'j al t.n. nul'hor'a'j kontrakt'o'j,\nkiu'j permes'as al dung'ant'o'j re'ten'i la serv'o'j'n de labor'em'ul'o sen promes'o pri pag'at'a"}, {"text_idx": "#000980", "text": "La tragedi'o de la j\u0302us'a'j elekt'o'j en Briti'o, krom evident'e la skandal'o pri ne'proporci'a\nvoc\u0302'don'ad'o, kus\u0302'as en tio, ke brit'o'j, ne tut'e fid'ant'e Cameron pro ties dum'kampanj'a sekret'em'o,\nankau\u0306 pro ties privilegi'a'j famili'a'j kaj eduk'a'j cirkonstanc'o'j, tamen mal'pli fid'is la"}, {"text_idx": "#000982", "text": "Super c\u0302io, tamen, s\u0302veb'as Eu\u0306rop'o au\u0306, pli g\u0302ust'e, Eu\u0306rop'a Uni'o. Cameron promes'as referendum'o'n\npri brit'a membr'ec'o, se li ne el'vring'os konced'o'j'n el Bruselo, ekzempl'e pri en'migr'ad'o\nkaj popol-mov'ad'o tra Eu\u0306rop'o (au\u0306 al Briti'o). Jam komenc'ig\u0302'is la lukt'ad'o: Cameron vol'as\nnul'ig'i en Briti'o la eu\u0306rop'a'n konvenci'o'n pri hom'a'j rajt'o'j kaj g\u0302i'n anstatau\u0306'ig'i per brit'a"}, {"text_idx": "#000983", "text": "Sed inter'temp'e la labor'ist'a parti'o serc\u0302'as nov'a'n estr'o'n, kaj klar'a'n ideologi'o'n; la\nliberal'demokrat'o'j serc\u0302'as nov'a'n parti'o'n, au\u0306 almenau\u0306 re'konstru'ot'a'n; kaj la popol'o, almenau\u0306\nla politik'a'j tavol'o'j, kiu'j konsider'as tia'j'n afer'o'j'n, serc\u0302'as nov'a'n voc\u0302'don'ad'o-sistem'o'n.\nLa unu'a ating'ebl'os, eventual'e sen klar'a ideologi'o; la du'a ating'ebl'os sed nur post\ndu generaci'o'j; kaj la tri'a ... en la tag'o de Sankt'a Neniam'o."}, {"text_idx": "#000984", "text": "Kiam vi leg'os c\u0302i tiu'j'n vort'o'j'n \u2013 se en'tut'e vi leg'as mi'a'j'n vid'punkt'o'j'n \u2013 vi g\u0302u'os, almenau\u0306 se en la nord'a du'on'sfer'o, tag'o'j'n agrabl'e varm'a'j'n, somer'e ripoz'ig'a'j'n.\nJen la sezon'o por sid'i en la g\u0302arden'o g\u0302is la nau\u0306'a, dek'a hor'o de la vesper'o kaj trink'i\nvin'o'n, babil'i, diskut'i ... kaj eventual'e cerb'um'i pri afer'o'j pli intelekt'a'j, pli filozofi'a'j,\nol kutim'a'j labor'ej'a'j task'o'j kaj dev'o'j."}, {"text_idx": "#000986", "text": "Lev'ig\u0302'is la demand'o antau\u0306 kelk'a'j semajn'o'j post hazard'a inter's\u0302ang\u0302'o de kat-fot'o'j kun\nbrit'a'j esperant'ist'o'j. \u201eC\u0302u\u201d, ni demand'is ni'n, \u201eekzist'as pli da esperant'ist'o'j en ni'a land'o kun kat'o'j ol kun hund'o'j? Se jes, kial?\u201d"}, {"text_idx": "#000987", "text": "Mal'facil'as tuj respond'i la demand'o'j'n. Pro tio mi nun ili'n prezent'as, esperant'e, ke\nleg'ant'o'j de MONATO dum la somer'o cerb'um'os kaj, post konven'a temp'o por pri'pens'i, dum au\u0306tun'o leter'os al\nla redakci'o kun matur'e analiz'it'a'j kaj argument'it'a'j opini'o'j."}, {"text_idx": "#000991", "text": "Ankau\u0306 literatur'e ne ebl'as refut'i la fakt'o'j'n. C\u0302u hund'o'j hav'as si'a'n teatr'aj\u0302'et'o'n, si'a'n\nbiografi'o'n? Ankorau\u0306'foj'e, mi kred'as, ke ne. Sed kat'o'j, jes. En 1959 aper'is en la kolekt'o\nVir'in'o c\u0302e la land'lim'o \u201efantazi'a dram'et'o por infan'o'j\u201d titol'it'a \u201eLa fremd'ul'o'j\u201d. En g\u0302i rol'as abisen'a, siam'a, persa, manks'a kaj ali'a'j kat'o'j."}, {"text_idx": "#000993", "text": "Verk'is kaj la teatr'aj\u0302'et'o'n, kaj la biografi'o'n Marjorie Boulton, parentez'e prezid'ant'o\nRond'o Kat'o. Cert'e neni'u ali'a esperant'a verk'ist'o tiom kat'um'is, kiom Boulton \u2013 ec\u0302 ne Raymond Schwartz, kiu kabared'is c\u0302e la\nVerd'a Kat'o (not'u: ne la\nVerd'a Hund'o) kaj kiu post'las'is si'a'n"}, {"text_idx": "#000995", "text": "Sed kial? Kial dispon'as kat'o'j pri si'a'j esperant'a'j c\u0302ampion'o'j, dum s\u0302ajn'e hund'o'j ne?\nC\u0302u en'est'as io en la psikologi'o de esperant'ist'o'j, kio kongru'as kun tiu de kat'o'j? Kat'o'j\nimpres'as sen'de'pend'a'j, krom dum nutr'o'hor'o, sed sam'temp'e tre lojal'as, tre fidel'as. Kat'o'j\nsekret'em'as, stud'em'as, sed ankau\u0306 komunik'as, ag'em'as. C\u0302u tia'j kombin'o'j karakteriz'as ankau\u0306"}, {"text_idx": "#000996", "text": "Ne vol'as mi respond'i kaj tiel for'pren'i de vi, kar'a leg'ant'o, la plezur'o'n rond'ir'ig'i\nen vi'a mens'o grav'a'j'n ekzistencialism'a'j'n demand'o'j'n tia'j'n, dum vi bier'um'as, vin'um'as"}, {"text_idx": "#000997", "text": "Do agrabl'a'n cerb'um'ad'o'n pri ni'a kat'a enket'o, kaj en'tut'e agrabl'a'n somer'o'n, dezir'as al\nvi MONATO ... kaj ne forges'u divid'i kun ni vi'a'j'n propr'a'j'n vid'punkt'o'j'n pri la kat'ec'o de esperant'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000998", "text": "La jar'o de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r"}, {"text_idx": "#000999", "text": "En 2015 Slovaki'o dedic\u0302'as la jar'o'n al la memor'o de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r [ludovit s\u0302tur], unu\nel la plej not'ind'a'j figur'o'j de la slovak'a naci'a histori'o."}, {"text_idx": "#001000", "text": "S\u030ctu\u0301r est'as renom'a, c\u0302ar li star'ig'is la fundament'o'n de la slovak'a literatur'a lingv'o.\nVerk'ist'o, filozof'o, instru'ist'o, j\u0302urnal'ist'o, c\u0302ef'redaktor'o, lingv'o'scienc'ist'o kaj deput'it'o\nde la hungar'a parlament'o, li formul'is naci'a'n demokrat'a'n program'o'n. Li rifuz'is absolut'ism'o'n,\nprivilegi'o'j'n de la nobel'ar'o kaj postul'is suveren'ec'o'n de la naci'o kaj de la konstituci'o."}, {"text_idx": "#001001", "text": "S\u030ctu\u0301r nask'ig\u0302'is antau\u0306 200 jar'o'j (la 29an de oktobr'o 1815) en la slovak'a vilag\u0302'et'o Uhrovec\n(c\u0302. 150 km nord'e de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o) en instru'ist'a famili'o. Li stud'is teologi'o'n\nen Halle, kie li'n mult'e influ'is la teori'o'j de la german'a'j filozof'o'j Hegel kaj Herder.\nDum si'a'j stud'o'j li gvid'is literatur'a'n rond'et'o'n de jun'a'j poet'o'j kaj el'don'is en 1835"}, {"text_idx": "#001002", "text": "Kun la slovak'a'j verk'ist'o'j M. M. Hodz\u030ca [hodj\u0302a] kaj J. M. Hurban li star'is pint'e de\nnaci're'viv'ig'a mov'ad'o. Li ag'is kler'ig'e, kultur'e kaj politik'e, kio rezult'ig'is la leg\u0302'ig'o'n\nde la slovak'a lingv'o en 1843. Li est'is la c\u0302ef'redaktor'o de la slovak'a naci'a gazet'o\n(1845) kaj part'o'pren'is en la slav'a kongres'o en Prago (1848)."}, {"text_idx": "#001003", "text": "Li organiz'is volont'ul'o'j'n por la slovak'a naci'a revoluci'o (1848-49), sed post g\u0302i'a sufok'o\nli est'is polic'e persekut'at'a. Pro tio S\u030ctu\u0301r rifug\u0302'is al si'a frat'o en la urb'et'o Modra,\nkie li dedic\u0302'is si'n al literatur'o. Li mort'is la 12an de januar'o 1856 en la ag\u0302'o de 40\njar'o'j, post vund'ig\u0302'o dum c\u0302as'ad'o."}, {"text_idx": "#001004", "text": "La dom'o, en kiu S\u030ctu\u0301r for'pas'is, est'as hodiau\u0306\nMuze'o de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r, deklar'it'a naci'a kultur'a monument'o de Slovaki'o en 1965. La muze'o posed'as 20 000 libr'o'j'n\nkaj literatur'aj\u0302'o'j'n lig'it'a'j'n al la viv'o kaj verk'ar'o de S\u030ctu\u0301r."}, {"text_idx": "#001005", "text": "La slovak'a lingv'o kaj la bezon'o skrib'i en tiu c\u0302i lingv'o kaj\nInstru'o pri slovak'a lingv'o. C\u0302i tie li klar'ig'is la slovak'a'n literatur'a'n lingv'o'n kaj la neces'o'n pri unu'ec'a lingv'o\npor firm'ig'i la naci'a'n ident'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001006", "text": "La Slav'o'j kaj la est'ont'a mond'o (skrib'it'a en la german'a lingv'o\nDas Slawentum und di'e Welt der Zukunft) li kritik'is la habsburg'an monarki'o'n kaj, lau\u0306 la filozofi'o de Hegel, skiz'is si'a'n\npropr'a'n noci'o'n pri ideal'a slav'a s\u0302tat'o. Ali'a'j verk'o'j inkluziv'as la kolekt'o'n\nPri la kant'o'j kaj rakont'o'j de la slav'a'j gent'o'j."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Muze'o'j, monument'o'j, strat'nom'o'j kaj publik'aj\u0302'o'j memor'ig'as pri S\u030ctu\u0301r. En la nun'a jar'o,\ndedic\u0302'it'a al li, est'as organiz'at'a'j inter'ali'e j\u0302urnal'ist'a konkurs'o\nPlum'o de S\u030ctu\u0301r, literatur'a konkurs'o\nKial mi s\u0302at'as la slovak'a'n lingv'o'n kaj migr'a ekspozici'o pri li'a'j viv'o kaj kre'ad'o."}, {"text_idx": "#001008", "text": "Ankau\u0306 la c\u0302ef'tem'o de la c\u0302i-jar'a tut'slovak'a esperant'a renkont'ig\u0302'o hav'as la titol'o'n\nS\u030ctu\u0301r kaj S\u030ckarvan \u2013 ni'a'j eminent'ul'o'j.. Albert S\u030ckarvan (1869-1926) verk'is la slovak'a'n traduk'o'n de la\nFundament'o de Esperant'o (1907), kiu far'ig\u0302'is la unu'a libr'o slovak'lingv'a pri Esperant'o."}, {"text_idx": "#001009", "text": "Post la jar'o 1990 la religi'o en Albanio re'akir'is si'a'n normal'a'n status'o'n post preskau\u0306\n25 jar'o'j da total'a mal'permes'o far'e de la s\u0302tat'o komun'ism'a, si'n deklar'int'a ankau\u0306 per\nkonstituci'o \u201eateist'a\u201d. En la land'o'n venad'is divers'a'j religi'a'j misi'o'j divers'eklezi'a'j, c\u0302u krist'an'a'j, c\u0302u islam'a'j,\nkiu'j krom'e not'ind'e help'is per nutr'aj\u0302'o'j, vest'o'j, invest'aj\u0302'o'j en la infra'struktur'o'n."}, {"text_idx": "#001010", "text": "La alban'o'j tut'kor'e akcept'is ili'n kaj amas'e c\u0302e'est'is la kun'ven'o'j'n, la mes'o'j'n, la preg\u0302'o'j'n\nen la re'star'ig'it'a'j objekt'o'j de la religi'a kult'o. Ek'de tiu temp'o ili kon'at'ig\u0302'is ankau\u0306\nkun nov'a'j religi'a'j sekt'o'j kaj grup'o'j, kiel baha'an'o'j, jehov'an'o'j, evangeli'ist'o'j, protest'ant'o'j,\n1 islam'a'j, de'pend'e de la land'o de kie ven'is tiu'j misi'o'j."}, {"text_idx": "#001011", "text": "Apart'e si'n'don'em'a'j kaj efik'a'j est'is la monah\u0302'in'o'j katolik'a'j, kiu'j c\u0302ef'e ag'ad'is en la\nnord'o de Albanio, kie katolik'ism'o est'is tradici'e praktik'at'a. Mirdita, Grand'a Mont'ar'o\nde Shkoder, Mont'ar'o de Puka k.a. est'is ceter'e ne nur de'long'e izol'it'a'j region'o'j, sed\nekonomi'e ekstrem'e mal'ric\u0302'a'j; pri ili la divers'a'j reg'ist'ar'o'j dedic\u0302'is minimum'a'n atent'o'n,\nkvankam tie la s\u0302tat'o el'c\u0302erp'is erc'o'j'n tre valor'a'j'n kaj produkt'is elektro'energi'o'n dank'e"}, {"text_idx": "#001012", "text": "Mil'o'j da famili'o'j tie en'spez'is tre mal'mult'e da mon'o, kiu apenau\u0306 sufic\u0302'is por si'n viv'ten'i.\nIli log\u0302'is en barak'o'j kun'e kun la dom'best'o'j, sufer'is de mal'san'o'j kaj mank'o de publik'a'j\nserv'o'j. La s\u0302tat'o don'as al tiu'j log\u0302'ant'o'j tre mal'ric\u0302'a'j nur 4000 lek'o'j'n (mal'pli ol 30\neu\u0306r'o'j) monat'e, per kio oni apenau\u0306 pov'as ac\u0302et'i medikament'o'j'n."}, {"text_idx": "#001013", "text": "Est'as admir'ind'a la ekzempl'o de la german'a'j monah\u0302'in'o'j Graci'a Ruff kaj Bernardet Erbenhof,\nkiu'j pas'ig'is 20 jar'o'j'n en la vilag\u0302'o'j de Fushe\u0308 Arre\u0308z (Lumardh, Bardhet, Tuc\u0327, Lumbardh,\nKode\u0308rkeqe, Molle\u0308kuqe, Srriqe dhe Armiraj), help'ant'e ili'a'j'n log\u0302'ant'o'j'n. Ili for'las'is\nsi'a'j'n propr'a'j'n hejm'o'n kaj komfort'a'n viv'o'n en la patr'uj'o por serv'i al hom'o'j mal'ric\u0302'a'j\nen tre for'a marg\u0302en'ig'it'a region'o."}, {"text_idx": "#001014", "text": "Sankt'a Jozefo apud la sam'nom'a preg\u0302'ej'o tie, ili pet'is mon'o'n tra Au\u0306strio kaj Germanio, per kiu mon'o\nest'is konstru'it'a'j 300 nov'a'j dom'o'j por en dign'a'j kondic\u0302'o'j log\u0302'ig'i mil'o'j'n da hom'o'j, re'konstru'is\ncent'o'j'n da ali'a'j dom'o'j, proviz'is regul'e mil'o'j'n da tre mal'ric\u0302'a'j famili'o'j per nutr'aj\u0302'o'j\nkaj medikament'o'j, help'is al nask'ont'a'j vir'in'o'j, al for'las'it'a'j knab'in'o'j, fleg'ad'is cent\ninfan'o'j'n en nov'e konstru'it'a infan'g\u0302arden'o. Nur por transport'ad'o de la material'o'j al\nAlbanio ili el'spez'is c\u0302irkau\u0306 unu milion'o'n da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001015", "text": "Nun al la du monah\u0302'in'o'j al'ig\u0302'is la tri'a, Mart'in'a, kio pli'facil'ig'as ili'a'n labor'o'n human'a'n.\nLa misi'o star'ig'is kurs'o'j'n por tajlor'o'j, pri fremd'a'j lingv'o'j, pri produkt'ad'o de tradici'a'j\nvest'o'j de la are'o, kie est'as dung'it'a'j cent'o'j da vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001016", "text": "Apud la misi'o oni star'ig'is ankau\u0306 apotek'o'n, kie oni cert'ig'as medikament'o'j'n sen'pag'e."}, {"text_idx": "#001017", "text": "La ag'ad'o de tiu'j honor'ind'a'j monah\u0302'in'o'j jam trov'is eh\u0302'o'j'n ankau\u0306 en ekster'land'a'j amas'komunik'il'o'j."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Unu labor'ej'o - unu tarif'kontrakt'o"}, {"text_idx": "#001019", "text": "Post la du'a mond'milit'o en Germanio en la jar'o 1949 est'is fond'it'a la sindikat'o-unu'ig\u0302'o\nDGB (Deutscher Gewerkschaftsbund), konsist'ant'a el 16 sindikat'o'j. Tiu'j diferenc'ig\u0302'is lau\u0306 branc\u0302'o'j. Ties princip'o: \u201eunu labor'ej'o \u2013 unu sindikat'o\u201d."}, {"text_idx": "#001020", "text": "Ekzist'as tamen krom'a'j sindikat'o'j, kiel ekzempl'e krist'an'a (CGB,\nChristlicher Gewerkschaftsbund), ali'a por dung'it'o'j, kiu'j ne vol'is est'i rigard'at'a'j kiel labor'ist'o'j (DAG,\nDeutsche Angestellten-Gewerkschaft), kaj ali'a'j por polic'an'o'j, por instru'ist'o'j de divers'spec'a'j lern'ej'o'j kaj por ofic'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001021", "text": "La konstituci'o garanti'as liber'ec'o'n fond'i sindikat'ec'a'j'n organiz'aj\u0302'o'j'n. Do nun'temp'e ekzist'as\nmem'star'a'j kaj konkurenc'a'j sindikat'o'j por specif'a'j dung'it'o'j, ekzempl'e pilot'o'j au\u0306 lokomotiv'estr'o'j.\nPrecip'e la last'a, GdL (Gewerkschaft der Lokfu\u0308hrer), oft'e organiz'is strik'o'j'n, fakt'e en la last'a jar'o nau\u0306 foj'o'j'n."}, {"text_idx": "#001022", "text": "Tial la parlament'o decid'is leg\u0302'o'n kontrau\u0306 et'a'j sindikat'o'j. Valid'as la tarif'kontrakt'o\nnur de la sindikat'o hav'ant'a la plej grand'a'n nombr'o'n de membr'o'j. Aplik'ebl'as la princip'o:\n\u201eunu labor'ej'o \u2013 unu tarif'kontrakt'o\u201d."}, {"text_idx": "#001023", "text": "Plac\u0302'as la leg\u0302'o al DGB, kiu c\u0302i-jar'o'n fest'is la 125an dat're'ven'o'n de la fond'ig\u0302'o de la\nsindikat'a mov'ad'o kaj kiu inter'temp'e, post plur'a'j fuzi'o'j, en'hav'as ses unu'op'a'j'n sindikat'o'j'n.\nAl et'a'j sindikat'o'j g\u0302i mal'plac\u0302'as."}, {"text_idx": "#001024", "text": "Tamen protest'is ankau\u0306 la DGB-sindikat'o Verd'i (Vereinte Dienstleistungsgewerkschaft), unu'ig\u0302'int'a sindikat'o por serv'o'j, en kiu membr'as s\u0302ofor'o'j, instru'ist'o'j, pos\u0302t'ist'o'j,\nfleg'ist'o'j, eduk'ist'o'j k.s. G\u0302i'a'j grup'o'j kelk'branc\u0302'e aparten'as al sindikat'o'j kun mal'mult'a'j"}, {"text_idx": "#001025", "text": "Protest'is ankau\u0306 la politik'a'j parti'o'j Link'e (mal'dekstr'ul'o'j) kaj Verd'ul'o'j. Pov'as est'i,\nke plend'o'j'n ricev'os la konstituci'o-kort'um'o, la plej alt'a jug\u0302'ej'o en Germanio."}, {"text_idx": "#001026", "text": "Still Life (\u201eKviet'a viv'o\u201d au\u0306 \u201eMut'a natur'o\u201d) akir'is favor'o'n en Japani'o. La hero'o labor'as c\u0302e lok'a konsili'o en sud'a Londono. Li'a\ntask'o: serc\u0302'i parenc'o'j'n de tiu'j, kiu'j mort'is sol'a'j kaj ne'zorg'at'a'j. Ankau\u0306 en 2008 japan'a\nfilm'o pri jun'a funebr'aj\u0302'ist'o, kiu iom post iom sent'is fier'o'n pri si'a labor'o, ricev'is"}, {"text_idx": "#001027", "text": "Kred'ebl'a kial'o de la popular'ec'o de tiu'j film'o'j est'as, ke ankau\u0306 en Japani'o, ne nur\nen grand'a'j urb'o'j sed ankau\u0306 en kamp'ar'a'j region'o'j, mult'ig\u0302'as sol'ec'a'j mort'o'j. Kaj nun\nhom'o'j komenc'as serioz'e konsider'i kiel fin'i si'a'n viv'o'n, kaj kiel arang\u0302'i la funebr'a'n"}, {"text_idx": "#001028", "text": "G\u0302is antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 50 jar'o'j funebr'a'j'n rit'o'j'n en Japani'o pri'zorg'is komun'um'o'j kaj budh'ism'a'j\ntempl'o'j, kvankam lau\u0306'lok'e mal'simil'is tradici'o'j kaj funebr'a'j manier'o'j. Najbar'o'j arang\u0302'is\nla tut'a'n procez'o'n, gvid'at'e de plej'ag\u0302'ul'o'j kaj invit'ant'e budh'ism'a'j'n bonz'o'j'n. C\u0302iu famili'o\naparten'is al budh'ism'a templ'o, kie g\u0302i hav'is si'a'n famili'a'n tomb'o'n."}, {"text_idx": "#001029", "text": "Tamen, pro rapid'a ekonomi'a evolu'o post la 1960aj jar'o'j, mult'a'j hom'o'j trans'lok'ig\u0302'is\nen grand'a'j'n urb'o'j'n. Provinc'a'j komun'um'o'j komenc'is dis'fal'i, kaj mult'a'j tomb'o'j ne plu\nest'as pri'zorg'at'a'j. En la urb'o'j ne form'ig\u0302'is nov'a'j komun'um'o'j kaj mal'facil'is al urb'an'o'j\nac\u0302et'i nov'a'j'n tomb'o'j'n pli proksim'a'j'n."}, {"text_idx": "#001030", "text": "Kaj en provinc'o'j kaj en urb'o'j la respond'ec'o'j'n de tiam'a'j komun'um'o'j trans'pren'is komerc'a'j\nfunebr'aj\u0302'ist'o'j. Sed la komerc'ig'o de funebr'o'j alt'ig'is la kost'o'j'n. Raport'it'e est'as, ke\nfunebr'o en Japani'o kost'as la ekvivalent'o'n de 16 900 eu\u0306r'o'j, kompar'e kun en Briti'o 904,"}, {"text_idx": "#001031", "text": "Rezult'e, en la last'a'j kelk'dek jar'o'j mult'a'j hom'o'j, precip'e en grand'a'j urb'o'j, komenc'is\npri'dub'i kaj pri'pens'i la nun'a'j'n funebr'a'j'n rit'o'j'n. Ali'a'j kritik'e rigard'is la budh'ism'a'j'n\ntempl'o'j'n, kiu'j tradici'e monopol'ig'is funebr'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001032", "text": "Ekzempl'e, oni atent'ig'as pri tradici'o, lau\u0306 kiu mort'int'o ricev'as budh'ism'a'n nom'o'n, pro\nkio la famili'o pag'as al la templ'o. Se ili vol'as impon'a'n nom'o'n, ili mult'e pag'as, foj'e\nekvivalent'o'n de pli ol sep mil eu\u0306r'o'j. C\u0302i tiu lau\u0306'mon'a diskriminaci'o kontrau\u0306'as la instru'o'n\nde Gotam'a Budh'o, la kre'int'o de budh'ism'o."}, {"text_idx": "#001033", "text": "Tial, kvankam la pli'mult'o de la japan'o'j ankorau\u0306 celebr'as tradici'a'j'n funebr'a'j'n rit'o'j'n,\nmult'a'j ek'serc\u0302'as nov'a'n manier'o'n por el'mond'ig\u0302'i lau\u0306 propr'a iniciat'o kaj gust'o."}, {"text_idx": "#001034", "text": "Lau\u0306 enket'o, jam c\u0302irkau\u0306 30 % de la mort'int'o'j en Tokio est'as kremaci'at'a'j sen funebr'a'j\nceremoni'o'j. Anstatau\u0306 tradici'a'j rit'o'j, okaz'as amik'ar'a renkont'ig\u0302'o memor'e al la for'pas'int'o.\nKelk'a'j prefer'as, ke ili'a'j cindr'o'j est'u j\u0302et'it'a'j en la mar'o'n au\u0306 en'ter'ig'it'a'j sub arb'o'n\nol las'it'a'j sub mal'varm'a s\u0302ton'a tomb'o."}, {"text_idx": "#001035", "text": "La 8an de juni'o maten'e per telefon'vok'o al ni'a urb'o'dom'o mi inform'ig\u0302'is, ke tie oni (ankorau\u0306?)\nne aprob'is la pet'o'n s\u0302ang\u0302'i fenestr'o'n al pord'o sur ni'a dom'o. Fakt'e, se ni'a luksemburgi'a\nnajbar'in'o konsent'us, urb'o'dom'a aprob'o ne neces'us. Sed s\u0302i ne konsent'as."}, {"text_idx": "#001036", "text": "Preskau\u0306 du'on'o \u2013 fakt'e 46 % \u2013 de la log\u0302'ant'o'j de Luksemburgi'o ne pov'as, c\u0302ar ne rajt'as, influ'i la politik'a'j'n decid'o'j'n\nde la land'o. La 7an de juni'o la luksemburgi'a voc\u0302'don'ant'ar'o pov'us aprob'i per referendum'o,\nke tio s\u0302ang\u0302'ig\u0302'u. Sed la voc\u0302'don'int'o'j ne konsent'is."}, {"text_idx": "#001037", "text": "Ebl'e mi rakont'as mal'klar'aj\u0302'o'j'n. Nu, mi klar'ig'u: el la 562 958 log\u0302'ant'o'j de Luksemburgi'o,\nc\u0302iu'tag'e (sed ne c\u0302iu'nokt'e) \u201ekresk'as\u201d pro la por'labor'a al'ven'o de c\u0302. 167 000 trans'limul'o'j."}, {"text_idx": "#001039", "text": "Kia'j est'as la tip'a'j voc\u0302'don'rajt'ul'o'j, s\u0302tat'an'o'j de Luksemburgi'o? Nur du'on'o est'as profesi'e\naktiv'a, kaj 88 % el c\u0302i tiu'j labor'as en dung'o s\u0302tat'a au\u0306 rekt'e de'pend'a de la s\u0302tat'o. Ili\nest'as mez'um'e pli ol jar'dek'o'n pli ag\u0302'a'j ol averag\u0302'a log\u0302'ant'o de la land'o."}, {"text_idx": "#001040", "text": "La ekonomi'o de Luksemburgi'o cert'e ne funkci'us, se g\u0302i de'pend'us nur de la voc\u0302'don'hav'ant'o'j.\nC\u0302u do ne logik'e, ke de'long'a'j log\u0302'ant'o'j de la land'o, kiu'j g\u0302i'n kun'konstru'as kaj pag'as\nal g\u0302i impost'o'j'n, rajt'u balot'i por ties parlament'o, sam'e kiel ili jam rajt'as part'o'pren'i"}, {"text_idx": "#001041", "text": "G\u0302ust'e tiu'n demand'o'n star'ig'is la referendum'o: C\u0302u long'temp'a'j (10 jar'o'j'n) luksemburgi'a'j\nrezid'ant'o'j-ne's\u0302tat'an'o'j rajt'u balot'i en parlament'a'j elekt'o'j, kondic\u0302'e, ke ili pli fru'e\npart'o'pren'is lok'a'j'n au\u0306 eu\u0306rop'a'j'n elekt'o'j'n en Luksemburgi'o?"}, {"text_idx": "#001042", "text": "Kaj krom'e du ali'a'j'n: C\u0302u luksemburgi'an'o'j rajt'u balot'i en parlament'a'j elekt'o'j ek'de la\nag\u0302'o de 16 jar'o'j, ne 18 jar'o'j kiel nun? C\u0302u oni lim'ig'u la dau\u0306r'o'n de sen'inter'romp'a an'ec'o\nen la reg'ist'ar'o al 10 jar'o'j?"}, {"text_idx": "#001044", "text": "Tia'n rezult'o'n jam antau\u0306'tim'is la franc'a/luksemburgi'a verk'ist'o/aktor'o Claude Fris'on'i,\nkiu el'don'is en mart'o satir'a'n roman'et'o'n\nLettre d'amour au peuple qui ne connaissait pas le verb'e aimer (Am'leter'o al la popol'o, kiu ne kon'is la verb'o'n am'i)."}, {"text_idx": "#001045", "text": "Tem'is pri la fikci'a pacifik'a insul-s\u0302tat'o Vat'o'un'u (inspir'it'a de Vanuatu'o), kun tre\nmiks'it'a log\u0302'ant'ar'o kaj mult'a'j \u201etrans'insul'ul'o'j\u201d. Tie reg'as grand'a ric\u0302'ec'o kaj paradiz'a'j cirkonstanc'o'j, g\u0302is la tag'o, kiam la \u201ever'a'j\u201d vat'o'unu-an'o'j decid'as, ke sufic\u0302'is pri tiu'j ali'insul'an'o'j ... ke ili'a rest'ad'lok'o prefer'e\nest'u krater'o de erupci'ant'a vulkan'o."}, {"text_idx": "#001046", "text": "Luksemburgi'o cert'e ne star'as rand'e de tia erupci'o, sed io sub'grund'e bol'as."}, {"text_idx": "#001047", "text": "Komenc'e de juni'o la alban'o'j s\u0302ok'ig\u0302'is pro nov'a skandal'o. La prokuror'ej'o sekvestr'is propriet'aj\u0302'o'j'n\nde ital'o, kiu invest'is milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j i.a. en alban'lingv'a televid'a kanal'o \u201eAg'o'n Channel\u201d. Akuz'it'a est'as Francesco Becchetti pro mon'lav'ad'o kaj ne'pag'o de impost'o'j."}, {"text_idx": "#001048", "text": "Ankau\u0306 en akv'o'central'o c\u0302e Kalivac\u0302 invest'is Becchetti, c\u0302ef'e ek'de 2007, sed post tri\njar'o'j c\u0302es'is la labor'o'j. Protest'is kvar alban'a'j kompani'o'j kun'labor'ant'a'j kun Becchetti.\nNun est'as kon'at'e, ke la ital'o pli'alt'ig'is faktur'o'j'n pri labor'o far'it'a kaj material'o'j\nac\u0302et'it'a'j: tial la akuz'o'j pri mon'lav'ad'o."}, {"text_idx": "#001049", "text": "Becchetti, en Italio, rifuz'as parol'i kun alban'a'j prokuror'o'j. Li asert'as, ke la akuz'o'j\nest'as politik'e motiv'it'a'j, apart'e dum antau\u0306'elekt'a period'o en Albanio. Gazet'o'j, kiu'j\naparten'as al li, kritik'is la alban'a'n reg'ist'ar'o'n. Ankau\u0306 en Italio lev'ig\u0302'as demand'o'j\npri Becchetti, sed g\u0302is nun for'est'as specif'a'j akuz'o'j."}, {"text_idx": "#001051", "text": "G\u0302i'n kultiv'as la firma'o Beeradies [be\u0301radis], do \u201eber'a paradiz'o\u201d. Tiu entrepren'o de la famili'o Bauer en orient'a Stiri'o (Ost-Steiermark, Au\u0306strio) ekzist'as"}, {"text_idx": "#001052", "text": "La ber'a paradiz'o est'as grand'a forc'ej'o. La frag'o'j kresk'as en kest'o'j kaj la plant'o'j\nating'as alt'ec'o'n de du metr'o'j. Nek vent'o, nek hajl'o pov'as damag\u0302'i la frukt'o'j'n. Tiel\nebl'as rikolt'i dum ses monat'o'j en la jar'o."}, {"text_idx": "#001053", "text": "Por ebl'ig'i fru'a'n rikolt'o'n en printemp'o la forc'ej'o est'as hejt'at'a per'e de sun'bateri'o'j\nkaj brul'ig'ad'o de ter'gas'o. Kiam ter'gas'o brul'as, est'ig\u0302'as akv'o'vapor'o (H\n2). Tiu'j du gas'o'j est'as flu'ig'at'a'j en la forc'ej'o'n, c\u0302ar la plant'o'j kresk'as pli rapid'e,\nse la el'cent'aj\u0302'o de karbon'di'oksid'o est'as pli alt'a ol en la atmosfer'o."}, {"text_idx": "#001055", "text": "Frukt'o'j el Au\u0306strio est'as pli mult'e'kost'a'j ol ekzempl'e hispan'a'j, sed ili pov'as est'i\nrikolt'at'a'j en matur'a stat'o kaj tial pli bon'e gust'as. Import'it'a'j'n frukt'o'j'n oni dev'as\nrikolt'i antau\u0306 matur'ig\u0302'o, c\u0302ar la transport'o'dau\u0306r'o est'as grand'a."}, {"text_idx": "#001056", "text": "Fest'ant'a la re'ven'o'n de Astrosamantha"}, {"text_idx": "#001057", "text": "La plej fam'a ital'a vir'in'o \u2013 tiu, al kiu la ital'a gazet'ar'o dedic\u0302'is la plej larg\u0302'a'n spac'o'n ek'de la pas'int'a novembr'o\n\u2013 est'as nun'temp'e nek aktor'in'o, nek kant'ist'in'o, nek model'ul'in'o, nek kor'amik'in'o de iu\ndik'muskol'a pied'pilk'ist'o. Tem'as (kiel mal'oft'a afer'o) pri scienc'ist'in'o nom'e Samantha\nCristoforetti [samanta kristoforeti]. C\u0302u vi ne kon'as s\u0302i'n? Gugl'u s\u0302i'a'n nom'o'n kaj aper'os\nocean'o da fot'o'j, artikol'o'j, film'o'j pri s\u0302i kaj s\u0302i'a ag'ad'o: Inter'ret'o ig'is tiu'n serioz'a'n\nkaj sen's\u0302mink'a'n jun'ul'in'o'n ver'a stel'o amas'komunik'il'a."}, {"text_idx": "#001058", "text": "Ni unu'e dir'u, ke s\u0302i est'as unu el la kvar ital'a'j astronau\u0306t'o'j dung'it'a'j c\u0302e la Ital'a Kosm'a\nAgent'ej'o. Nask'ig\u0302'int'a en Milano antau\u0306 38 jar'o'j kaj post'e kresk'int'a inter la val'o'j kaj\nla mont'o'j de la nord'a region'o Trentino \u2013 Alt'o Adige, Samantha Cristoforetti est'as eg'e pli kon'at'a en kaj ekster Italio kiel\nAstrosamantha: tiel, menci'ant'e la pli kaj pli popular'a'n pseu\u0306donim'o'n de s\u0302i'a\nTwitter-kont'o, la ital'a c\u0302ef'ministr'o Matteo Renzi [mateo renci] mem salut'is la ital'a'n \u201ekapitan'in'o'n\u201d okaz'e de s\u0302i'a al'ter'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001059", "text": "La scienc'ist'in'o, magistr'ig\u0302'int'a du'foj'e kaj post'e disting'ig\u0302'int'a inter 8500 aspir'ant'a'j\nastronau\u0306t'o'j, part'o'pren'is ek'de la 24a de novembr'o 2014 la scienc'a'n misi'o'n\nFutur'a, efektiv'ig'it'a'n c\u0302e la Inter'naci'a Kosm'o'staci'o (Iks). Por obten'i c\u0302i tiu'n posten'o'n, s\u0302i\ndev'is montr'i si'n kapabl'a plen'um'i plej divers'a'j'n task'o'j'n kaj al'front'i iu'j'n ajn problem'o'j'n."}, {"text_idx": "#001060", "text": "\u201eDum mi'a rest'ad'o en Iks\u201d, s\u0302i deklar'is al la ital'a j\u0302urnal'ist'in'o Gaia Giorgetti antau\u0306 si'a for'vetur'o, \u201emi dev'os okup'ig\u0302'i pri simpl'a bon'ten'ad'o, elektr'a'j problem'o'j, mastr'um'ad'o de la proviz'o'j,\nkiu'j al'ven'os per s\u0302arg\u0302'vetur'il'o'j. Sed mi'a c\u0302ef'a rol'o est'os efektiv'ig'i tut'a'n seri'o'n da\nscienc'a'j test'ad'o'j, ok el kiu'j organiz'as Italio. Mi pri'stud'os material'o'j'n, brul'aj\u0302'o'j'n,\nkaj mi far'os fiziologi'a'j'n test'o'j'n, kiel eksperiment'a kobaj'o. La kosm'o ebl'ig'as observ'i\nfenomen'o'j'n kaj procez'o'j'n okaz'ant'a'j'n sen la ter'a gravit'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001061", "text": "S\u0302i ne est'is sol'a en tiu c\u0302i misi'o: s\u0302i'a'j du kun'vojag\u0302'ant'o'j el la ter'o al Iks est'is la\nrusi'an'o Ant'o'n S\u0302kaplerov kaj la uson'an'o Terry Virts. En Iks ili renkont'is tri krom'a'j'n\nscienc'ist'o'j'n. Samantha, kiu reg'as la angl'a'n kaj la rus'a'n (kio ebl'ig'is al s\u0302i bon'e komunik'ig\u0302'i\nkun si'a'j koleg'o'j; oft'e ili uz'is miks'aj\u0302'o'n de la du idiom'o'j), re'ven'is ter'e'n post ekzakt'e"}, {"text_idx": "#001062", "text": "S\u0302i al'ter'ig\u0302'is la 11an de juni'o, fier'a ne nur pri la tut'a g\u0302eneral'a spert'o tra'viv'it'a,\nsed ankau\u0306 pri la rekord'o de s\u0302i fres\u0302'e ating'it'a: oni fakt'e memor'ad'os s\u0302i'n, g\u0302is ali'a esplor'ist'in'o\nre'foj'e romp'os la rekord'o'n, kiel la in'o, kiu rest'is plej long'e en la kosm'o. La tut'a\nre'ven'a operaci'o est'is spekt'at'a televid'e kaj inter'ret'e en Italio kaj ne nur. Kiam s\u0302i\nal'ven'is al la baz'o, situ'ant'a en Bajkonur (Kazah\u0302i'o) (el la sam'a lok'o s\u0302i est'is ek'flug'int'a\nen novembr'o), s\u0302i esprim'is du dezir'o'j'n: mang\u0302'i fin'fin'e fres\u0302'a'n miks'it'a'n salat'o'n kaj dus\u0302'ig\u0302'i:\nen la kosm'o c\u0302i tio ne ebl'as, kaj s\u0302i dev'is lav'i si'n per spong'o kaj ali'a'j provizor'a'j"}, {"text_idx": "#001063", "text": "\u201eMi g\u0302oj'as est'i c\u0302i tie kaj hav'i la ebl'o'n far'i ver'a'n dus\u0302'o'n, sed mank'os al mi la ide'o\npov'i s\u0302veb'i liber'e\u201d, asert'is Cristoforetti el Houston post si'a al'ter'ig\u0302'o. Tie, en Uson'o, s\u0302i est'as dev'ig'it'a\npas'ig'i period'o'n de re'adapt'ig\u0302'o al la viv'o sur la ter'o kaj apart'e al g\u0302i'a gravit'o. Pri\nla fam'o, kiu'n s\u0302i iom ne'atend'it'e (almenau\u0306 en tia'j dimensi'o'j) gajn'is en la last'a'j monat'o'j,\ns\u0302i deklar'as si'n kontent'a, sed jam pret'a kaj em'a re'ven'i al si'a normal'a esplor'ist'a viv'o:\n\u201eLa task'o de astronau\u0306t'o'j ne est'as far'ig\u0302'i fam'ul'o'j: mi cert'as, ke tiu c\u0302i grand'a bru'o"}, {"text_idx": "#001064", "text": "Rest'os long'e tamen la mesag\u0302'o'j, la fotograf'ad'o, la intervju'o'j al ital'a'j televid-el'send'o'j\n(ekzempl'e en februar'o, dum la histori'a muzik'a festival'o de San'rem'o, kiam s\u0302i plur'foj'e\nrotaci'ig'is la mikrofon'o'n, respond'ant'e al la demand'o'j de la prezent'ist'o), kiu'j ig'is\ninfan'o'j'n (kaj ne nur) rev'i. Samantha aper'ig'is c\u0302iu'tag'e en Inter'ret'o plur'a'j'n mult'kolor'a'j'n\nfot'o'j'n far'it'a'j'n el la kosm'o: jen insul'ar'o'j, mont'o'j, river'o'j, lag'o'j, mar'o'j, urb'o'j kaj\nali'a'j hom'a'j konstru'aj\u0302'o'j, kia'j'n neni'u est'is antau\u0306'e vid'int'a. C\u0302iu fot'o est'is koment'at'a\nTwitter du'lingv'e, en s\u0302i'a ge'patr'a lingv'o (la ital'a) kaj en la angl'a."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Al'don'is Samantha: \u201eKiel lern'ej'an'o, mi neniam el'star'is pri geografi'o, sed iom post iom la ter'o ig\u0302'is al\nmi kon'at'a, kaj mi sukces'is re'kon'i c\u0302e la unu'a rigard'o la divers'a'j'n are'o'j'n de la planed'o.\u201d Post 200 tag'o'j s\u0302veb'ad'i ig\u0302'as plej normal'a ag'o: \u201eEst'as ebl'e trans'don'i objekt'o'n al koleg'o, simpl'e lanc\u0302'ant'e g\u0302i'n al li. Antau\u0306'hierau\u0306 mi\nest'is j\u0302et'ont'a pos\u0302'telefon'o'n al mi'a kurac'ist'o, sed post'e mi halt'is, kaj mi ek'konsci'is,\nke mi ne plu est'as en la kosm'o!\u201d"}, {"text_idx": "#001066", "text": "\u201eMi neniam forges'os la viv'o'n en Iks, je 400 kilo'metr'o'j super la ter'o (kiu'j'n vetur'il'o\nSojuz lau\u0306'ir'as en'e de apenau\u0306 8 minut'o'j je la ne'kred'ebl'a rapid'o de 27 000 km/hor'o), dum c\u0302iu'j\nc\u0302i monat'o'j. Mi sent'os la mank'o'n de tiu privilegi'it'a fenestr'o por rigard'i la ter'o'n.\u201d Kio'n s\u0302i mang\u0302'is? C\u0302ef'e kvino'o'n (herb'ec'a'n jar'a'n plant'o'n de la famili'o amarant'ac'o'j kultiv'at'a'n\nprecip'e pro la grajn'o'j ric\u0302'a'j je protein'o'j), skombr'o'n, sed ankau\u0306 kelk'spec'a'j'n legom'o'j'n.\nOni far'is test'o'n pri nutr'ad'o; pli preciz'e pri la rilat'o inter nutr'ad'o kaj san'o. Pri\ndorm'ad'o, la astronau\u0306t'o'j dorm'is en'e de s\u0302veb'ant'a'j lit'sak'o'j al'kroc\u0302'it'a'j al mur'o. Film'o\nkun detal'a pri'skrib'o hav'ebl'as c\u0302e la ret'pag\u0302'o"}, {"text_idx": "#001067", "text": "Kiu'j'n karakter'a'j'n ec'o'j'n dev'as, fin'e, hav'i astronau\u0306t'o? \u201eLi/s\u0302i dev'as el'ten'i la long'ec'o'n kaj la mal'facil'ec'o'n de la trejn'ig\u0302'o: g\u0302i est'as ne mal'sam'a\nol maraton'o, do bezon'at'as dau\u0306r'a'j si'n'koncentr'ad'o kaj si'n'dedic\u0302'o.\u201d La trejn'ig\u0302'o, al kiu Samantha Cristoforetti alud'as, dau\u0306r'is c\u0302irkau\u0306 2,5 jar'o'j'n: en la\nunu'a'j ok monat'o'j oni stud'as la teori'o'n, la funkci'ad'o'n de la divers'a'j Iks-aparat'o'j."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Post'e ven'as la praktik'a part'o: oni dev'as sci'pov'i inter'ven'i kun la cel'o sav'i la viv'o'n\nde la koleg'o'j kaj g\u0302eneral'e gard'i la kosm'o'staci'o'n. Oni imit'as rutin'o'n kaj ne'antau\u0306'vid'it'aj\u0302'o'j'n,\nlern'ig'ant'e la manier'o'n sav'i, se neces'e, la dej\u0302or'team'o'n (en januar'o Samantha kaj s\u0302i'a'j\nkoleg'o'j dev'is ver'e al'front'i iu'n dang\u0302er'a'n situaci'o'n) kaj solv'i eventual'a'j'n averi'o'j'n."}, {"text_idx": "#001069", "text": "La plej signif'o'plen'a'j moment'o'j est'is, lau\u0306 Samantha, la al'ven'o al Iks, la komenc'a konstat'o\npri la for'est'o de pez'o, sam'kiel la fin'a vojag\u0302'o, \u201ekiam la vetur'il'o\nSojuz dis'ig\u0302'is kaj ni vid'is ni'a'n last'a'n kosm'a'n sun'lev'ig\u0302'o'n\u201d. (Pen'valor'as tie c\u0302i atent'ig'i, ke pro la konstant'a mov'ig\u0302'o de la Iks la astronau\u0306t'o'j"}, {"text_idx": "#001071", "text": "La akcident'o de C\u0302ernobilo 30 jar'o'j'n post'e"}, {"text_idx": "#001072", "text": "Pas'is preskau\u0306 30 jar'o'j, sed mult'a'j leg'ant'o'j cert'e memor'as, kio okaz'is la 26an de april'o\n1986: en C\u0302ernobilo, ukraina urb'o g\u0302is tiam sen'a je apart'a fam'o, eksplod'is nukle'a reaktor'o\n(kiu'n oni kutim'as indik'i per la sigl'o RBMK) hav'ant'a alt'a'n koeficient'o'n de potenc'o.\nTem'as pri la plej serioz'a nukle'a akcident'o iam okaz'int'a en la hom'a histori'o."}, {"text_idx": "#001073", "text": "Est'is tiam el'ig'it'a'j 5,2 milion'o'j da tera'bekerel'o'j. (Bekerel'o est'as la mezur'unu'o de\nradioaktiv'ec'o, el la nom'o de la franc'a fizik'ist'o Antoine Henri Becquerel, kiu en 1896\nhazard'e mal'kovr'is radioaktiv'ec'o'n.) Por kompren'i la grav'ec'o'n de tiu akcident'o, la radi'ad'o\nprovok'it'a de la atom'a'j bomb'o'j j\u0302et'it'a'j sur Japani'o'n dum la du'a mond'milit'o hav'is apenau\u0306"}, {"text_idx": "#001074", "text": "La kau\u0306z'o'j de la akcident'o est'is plur'a'j: unu'e kulp'is erar'a projekt'ad'o de la central'o,\nsed lud'is rol'o'n ankau\u0306 seri'o da grav'a'j hom'a'j erar'o'j. Dum rutin'a kontrol'o rilat'e al\nla kapabl'o de la sistem'o funkci'i je mal'alt'a pov'um'o, la reaktor'o far'ig\u0302'is ne'stabil'a,\nc\u0302ar g\u0302i ne ricev'is sufic\u0302'e da mal'varm'ig'a akv'o. Oni est'is mal'aktiv'ig'int'a kelk'a'j'n grav'a'j'n\nfunkci'o'j'n de la sistem'o, kiu'j rilat'is inter'ali'e al la ebl'o de au\u0306tomat'a esting'ad'o.\nKiam la situaci'o for'glit'is el la man'o'j de la labor'ist'o'j, ili est'is dev'ig'it'a'j klopod'i\nhalt'ig'i la reakci'o'n per alternativ'a'j rimed'o'j."}, {"text_idx": "#001075", "text": "Dum tiu fin'a kaj sen'esper'a prov'o ili tamen kau\u0306z'is potenc-pint'o'n: c\u0302i-last'a do de'c\u0302en'ig'is\neksplod'o'n, kiu dis'salt'ig'is la supr'a'n (s\u0302tal'a'n) protekt'o'plat'o'n kun proksim'um'a pez'o de\n1000 tun'o'j. Sekv'e de tio liber'ig\u0302'is radioaktiv'a'j vapor'o'j kaj fisi'a'j produkt'o'j en la\natmosfer'o'n. Post kelk'a'j sekund'o'j sekv'is krom'a eksplod'o, kiu el'j\u0302et'is fragment'o'j'n de\nbrul'aj\u0302'o el la kern'o de la reaktor'o."}, {"text_idx": "#001076", "text": "La reaktor'o'j de la klas'o RBMK est'is projekt'it'a'j sen la sekur'ec'a volb'o el s\u0302tal'o kaj\nbeton'o, kiu ekzist'as sur la pli'mult'o de nukle'a'j instal'aj\u0302'o'j: tial post la eksplod'o\nabsolut'e neni'u mekanism'o pov'us iom re'ten'i la radi'ad'o'n. La reaktor'o brul'is dum dek\ntag'o'j, el'ig'ant'e almenau\u0306 kvin el'cent'o'j'n de la 192 tun'o'j da radioaktiv'a brul'aj\u0302'o tie"}, {"text_idx": "#001077", "text": "Vast'a'j are'o'j de la c\u0302irkau\u0306'ant'a teritori'o est'is frap'it'a'j: pli preciz'e, 150 000 kvadrat'a'j\nkilo'metr'o'j da teritori'o en Ukrainio, Belorusio kaj Rusio est'is preskau\u0306 tuj deklar'it'a'j\npolu'it'a'j (kun nivel'o'j de radi'ad'o, kiu'j ating'is 38 000 bekerel'o'j'n por kvadrat'a metr'o),\nc\u0302ef'e far'e de izotop'o'j de cezi'o, stronci'o kaj jod'o."}, {"text_idx": "#001078", "text": "La dev'ig'a evaku'ad'o est'is post'e etend'it'a al are'o de 4300 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j, kaj\noni dev'is permanent'e re'log\u0302'ig'i 336 000 person'o'j'n ali'lok'e. Tri jar'dek'o'j'n post la akcident'o\nla reg'ist'ar'o de Ukrainio plu'e mal'permes'as viv'i c\u0302irkau\u0306 la central'o en 30-kilo'metr'a\nradius'o. La nombr'o de la hom'a'j viktim'o'j de la katastrof'o est'as tem'o de debat'o. En\nla lok'o de la akcident'o du labor'ist'o'j mort'is tuj, kaj 28 pli'a'j mort'is en'e de tri monat'o'j\npost si'a el'met'ig\u0302'o al 20-sivert'a radi'ad'o."}, {"text_idx": "#001081", "text": "Oni ankau\u0306 atent'ig'as pri la em'o, komun'a al mult'a'j ul'o'j, pri'tim'i mal'san'o'j'n sur'baz'e de\nnur imag'a'j simptom'o'j. Ali'flank'e, fak'ul'o'j de tiel nom'at'a\nAcademy of Scienc'e (Akademi'o de Scienc'o) en Nov'jork'o rimark'as, ke la Inter'naci'a Atom-Energi'a Agent'ej'o\n(IAEA) kaj la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o, inter ali'a'j, grand'part'e sub'taks'is au\u0306 tut'e\nmal'agnosk'is la rezult'o'j'n de mult'a'j esplor'o'j plen'um'it'a'j de scienc'ist'o'j el orient'a Eu\u0306rop'o.\nIli al'don'e kalkul'is, ke pli ol 985 000 hom'o'j jam mort'is kiel rezult'o de la akcident'o"}, {"text_idx": "#001082", "text": "La plej mal'trankvil'ig'a aspekt'o est'as, ke la pli'mult'o de la radioaktiv'a material'o plu\nkus\u0302'as en'e de la reaktor'o. G\u0302i est'as protekt'it'a de \u201esarkofag'o\u201d s\u0302tal'a kaj beton'a, konstru'it'a kiel por'temp'a solv'o tuj post la katastrof'o. Tamen tiu\nuj'o est'as lau\u0306'grad'e difekt'ig\u0302'ant'a kaj el la central'o ja el'flu'as kelk'e da radi'ad'o. Oni\ndo plan'is instal'ad'o'n de nov'a uj'a struktur'o g\u0302is la fin'o de 2015, kio protekt'os la c\u0302irkau\u0306'a'n\nmedi'o'n kaj la hom'a'n san'o'n dum tut'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001083", "text": "C\u0302u fin'ig\u0302'is la post'milit'a period'o?"}, {"text_idx": "#001084", "text": "C\u0302i-jar'e, en 2015, okaz'as tut'mond'e ceremoni'o'j por memor'ig'i la 70an dat're'ven'o'n de la\nfin'o de la du'a mond'milit'o kaj de la liber'ig'o el fas\u0302ism'o kaj koloni'ism'o. Kaj en Eu\u0306rop'o\nkaj en Azi'o politik'ist'o'j kaj gvid'ant'o'j de la koncern'a'j land'o'j kun'ig\u0302'as por ne forges'i\nla milit'o'n kaj por j\u0302ur'i kun'labor'i por mond'a pac'o."}, {"text_idx": "#001085", "text": "Kvankam ver'as, ke en la nun'a mond'o dau\u0306r'as batal'o'j kaj konflikt'o'j, almenau\u0306 kelk'lok'e\nja vid'ebl'as prov'o'j lim'ig'i suveren'a'j'n rajt'o'j'n cel'e al komun'a ag'ad'o, ekzempl'e Eu\u0306rop'a\nUni'o. Membr'o'j sag\u0302'e pri'trakt'is la fin'o'n de la milit'o, ne plu lukt'ant'e, sed diskut'ant'e."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Kia, tamen, est'as la situaci'o en orient'a Azi'o? C\u0302u fin'ig\u0302'is la post'milit'a period'o? Tut'e\nne. La cikatr'o'j de la du'a mond'o'milit'o ankorau\u0306 vid'ebl'as, ec\u0302 dolor'as kaj sang'as. Ekzempl'e,\nla kore'a du'on'insul'o rest'as du'on'ig'it'a inter nord'a kaj sud'a part'o'j kaj dau\u0306r'e minac'as"}, {"text_idx": "#001087", "text": "Rilat'e Japani'o'n, la c\u0302ef'rol'ul'o'n en la invad'a milit'o en Azi'o, ankorau\u0306 ekzist'as teritori'a'j\ninsul'o-disput'o'j kun tri najbar'a'j land'o'j, C\u0302ini'o, Korei'o kaj Rusio. Tia'j land'a'j problem'o'j\nest'is g\u0302eneral'e solv'it'a'j kadr'e de la san'francisk'a pactraktrato de 1951, kiam Japani'o\nfor'don'is c\u0302iu'j'n teritori'o'j'n, kiu'j'n g\u0302i for'rab'is au\u0306 ali'manier'e akir'is."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Sed nek C\u0302ini'o, nek Korei'o, nek Rusio part'o'pren'is la kun'sid'o'j'n en San'francisk'o kaj\ndo ne sub'skrib'is la traktat'o'n. Ili post'e kaj apart'e star'ig'is rilat'o'j'n kun Japani'o,\ntamen la teritori'a'j disput'o'j ankorau\u0306 pend'as. Kaj dum'e en tiu'j c\u0302i land'o'j furioz'as naci'ism'o,\nkio ne ebl'ig'as serioz'a'j'n trakt'ad'o'j'n por solv'i la situaci'o'n."}, {"text_idx": "#001089", "text": "Per la traktat'o Japani'o s\u0302ajn'e re'gajn'is si'a'n suveren'ec'o'n kaj do sen'de'pend'ig\u0302'is. Al Unu'ig\u0302'int'a'j\nNaci'o'j (UN) g\u0302i al'ig\u0302'is en 1956. Sed ver'dir'e la sen'de'pend'ig\u0302'o est'is nur supr'aj\u0302'a, c\u0302ar\ndau\u0306r'e okup'is la land'o'n Uson'o."}, {"text_idx": "#001090", "text": "Sub'skrib'it'a'j est'is la traktat'o pri sekur'ec'o inter Japani'o kaj Uson'o kaj la akompan'a\ntraktat'o pri la status'o de la uson'a arme'o en Japani'o. Ili pli pez'as ol la japan'a konstituci'o.\nRezult'e ekzist'as 132 uson'a'j milit'baz'o'j kaj c\u0302. 50 000 uson'a'j milit'person'o'j en Japani'o.\nIli g\u0302u'as ekster'teritori'a'j'n rajt'o'j'n, tiel ke ekzempl'e la japan'a polic'o ne pov'as pri'enket'i\nkrim'o'j'n de uson'a'j soldat'o'j sen konsent'o de uson'a'j au\u0306toritat'o'j."}, {"text_idx": "#001091", "text": "En la guberni'o'j Tokio kaj najbar'a Kanagawa trov'ig\u0302'as grand'eg'a'j baz'o'j: la aer'baz'o'j Yokota\nkaj Acugi kaj la haven'o de Yokosuka, la hejm'a haven'o de uson'a aviad'il'port'ant'a s\u0302ip'o.\nPor tiu'j aer'baz'o'j Uson'o okup'as vast'a'n aer'spac'o'n etend'ig\u0302'ant'a'n de la okcident'a part'o\nde Tokio al la najbar'a'j ok guberni'o'j je alt'ec'o de 2400 m - 7000 m. Japan'a'j aviad'il'o'j\ndev'as akir'i permes'o'n de la uson'a aer'arme'o por flug'i en tiu c\u0302i aer'spac'o, kio ne ebl'as"}, {"text_idx": "#001092", "text": "Do c\u0302iu'j flug'o'j el la flug'haven'o Haneda, Tokio, al la okcident'o, inkluziv'e de Osaka,\nKyushu, Korei'o kaj C\u0302ini'o, dev'as ek'flug'i orient'e'n, kaj post'e turn'i si'n okcident'e'n.\nPro tiu c\u0302irkau\u0306'ir'o komerc'a'j aviad'il'a'j kompani'o'j perd'as jar'e ekvivalent'o'n de pli ol"}, {"text_idx": "#001093", "text": "Uson'a'j milit'aviad'il'o'j, kiu'j de- kaj al-ter'ig\u0302'as, ne flug'as super la dom'o'j'n de uson'a'j\nmilit'person'o'j, sed super tiu'j de japan'o'j. Tio est'as diskriminaci'o kaj grav'a atenc'o\nkontrau\u0306 la hom'a'j rajt'o'j. La damag\u0302'o sever'as en Okinavo (\u201eSen'de'pend'ig\u0302'o \u2013 c\u0302u sen'baz'a?\u201d MONATO 2015/4, p.8)."}, {"text_idx": "#001094", "text": "Okinav'an'o'j kaj ali'a'j japan'o'j pet'is la Konsili'o'n pri Hom'a'j Rajt'o'j de UN, ke g\u0302i ag'u.\nTamen tiu'j pet'o'j ne est'as akcept'it'a'j pro artikol'o 107 de la UN-c\u0302art'o kaj la lau\u0306'a status'o\nde Japani'o kiel dum'milit'a mal'amik'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001095", "text": "Japani'o pag'as 20 % de la tut'a bug\u0302et'o de UN, plej mult'e post Uson'o, sed ankorau\u0306 est'as\ntraktat'a kiel tri'a'rang'a s\u0302tat'o. En 1995 la G\u0302eneral'a Asemble'o de UN decid'is per pli\nol du-tri'on'a pli'mult'o abol'i la artikol'o'j'n pri mal'amik'a'j s\u0302tat'o'j (Germanio, ekzempl'e,\nne plu est'as tiel konsider'at'a)."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Dum kelk'a temp'o, en la angl'a urb'o Oksford'o, oni pov'is observ'i vigl'a'n konstru'ad'o'n en\nla strat'o Walton, vid-al-vid'e de la renom'a el'don'ej'o\nOxford University Press. Nun, fin'fin'e, aper'as tie nov'a kaj ne'kutim'a konstru'aj\u0302'o, kiu ig'as hom'o'j'n sci'vol'a'j.\nKio g\u0302i est'as? Tem'as pri la plej jun'a \u201eid'o\u201d de la oksford'a universitat'o, pri la nov'a hejm'o de\nBlavatnik School of Government (Esperant'e: Lern'ej'o Blavatnik pri Reg'ad'o), lok'o, kie kun'fand'ig\u0302'as mult'naci'a kapital'ism'a\nag'ad'o, filantropi'a bon'kor'ec'o kaj scienc'a stud'ad'o."}, {"text_idx": "#001099", "text": "La fak'ej'o est'is fond'it'a en la jar'o 2010 kiel inter'naci'a scienc'a instituci'o, kiu cel'as\nal mond'o pli bon'e gvid'at'a, serv'at'a kaj reg'at'a. Lau\u0306 asert'o de universitat'a inform'ist'o,\nkaj ili'a'n publik'a'n politik'a'n ag'ad'o'n, per'e de instru'ad'o, esplor'ad'o kaj part'o'pren'ad'o.\nC\u0302io c\u0302i ebl'as dank'e al mal'avar'a donac'o far'e de Leon'ard Blavatnik. Nask'ig\u0302'int'e en la\nurb'o Odeso kaj kresk'int'e en Moskvo, li post'e far'ig\u0302'is uson'a civit'an'o kaj est'as nun\nrigard'at'a kiel la plej ric\u0302'a hom'o viv'ant'a en Briti'o."}, {"text_idx": "#001100", "text": "Kiel entrepren'ist'o kaj bon'far'ant'o, kiu plen'um'is si'a'j'n stud'o'j'n en la universitat'o'j\nHarvard kaj Columbia, li akir'is si'a'n mon'o'n per'e de tut'mond'a'j industri'o'j inter'ali'e\nen la fak'o'j min'a, kemi'a kaj tele'komunik'a. Li'a propr'a kontribu'o al la nov'a lern'ej'o\nest'is 75 milion'o'j da pund'o'j (proksim'um'e 102 milion'o'j da eu\u0306r'o'j au\u0306 114 milion'o'j da uson'a'j"}, {"text_idx": "#001101", "text": "G\u0302is nun la centr'o okup'is tri mal'sam'a'j'n lok'o'j'n. La nov'a konstru'aj\u0302'o, kiu oficial'e mal'ferm'ig\u0302'os\nc\u0302i-au\u0306tun'e, est'os hejm'o por la tut'a fak'ej'o. G\u0302i'n dezajn'is la mond'fam'a arkitektur'ej'o\nHerzog and de Meuron, kiu fam'ig\u0302'is inter'ali'e pro la dezajn'o de la pekina sport'a stadion'o en 2008. La impres'a\nkonstru'aj\u0302'o est'is special'e dezajn'it'a por ebl'ig'i liber'a'j'n diskut'ad'o'n, inter'ag'ad'o'n\nkaj kun'labor'ad'o'n. G\u0302i en'hav'os grand'a'n preleg'o-teatr'o'n kaj lern'o'c\u0302ambr'o'j'n, de divers'a\ngrand'ec'o, ekip'it'a'j'n per plej modern'a'j teknologi'o'j. Ne'ferm'it'a forum'o (angl'e:\nop'e'n forum) apart'e invit'os pro si'a abund'a natur'a lum'o. C\u0302i tie est'os spac'o por ekspozici'o'j, diskut'o'j"}, {"text_idx": "#001104", "text": "En 2012 la plej grand'a far'ej'o de paper'a'j vind'aj\u0302'o'j en Japani'o raport'is, ke la produkt'ad'o\nde vind'o'tuk'o'j por mal'jun'ul'o'j super'as tiu'n por beb'o'j. Tiel mal'jun'ig\u0302'as la japan'a soci'o."}, {"text_idx": "#001105", "text": "Hodiau\u0306 mal'jun'ig\u0302'as la popol'o de mult'a'j evolu'int'a'j land'o'j, tamen neni'e pli rapid'e ol\nen Japani'o. Fak'ul'o'j nom'as soci'o'n, kies log\u0302'ant'ar'o pli-ol-65-jar'a ating'as 14 % de la\ntut'a popol'o, \u201emal'jun'a soci'o\u201d, kaj c\u0302e 21 % \u201esuper'mal'jun'a soci'o\u201d."}, {"text_idx": "#001106", "text": "Japani'o bezon'as nur 13 jar'o'j'n por far'ig\u0302'i super'mal'jun'a soci'o, dum Germanio bezon'as\n41, Franci'o 44 kaj Briti'o 54 jar'o'j'n. C\u0302i tiu rapid'a s\u0302ang\u0302'o, en kiu la popol'o mal'jun'ig\u0302'as,\ndon'as mal'lum'a'n, ec\u0302 morn'a'n perspektiv'o'n pri la est'ont'ec'o, kaj prezent'as problem'o'j'n"}, {"text_idx": "#001107", "text": "C\u0302ar mult'a'j mal'jun'ul'o'j ne pov'as viv'ten'i si'n en si'a dom'o, kaj famili'an'o'j ne pov'as ili'n\napog'i, ili vol'as au\u0306 dev'as log\u0302'i en mal'jun'ul'ej'o'j. Sed pro mank'o de mal'jun'ul'ej'o'j, nun\nen Japani'o pli ol du'on'milion'o atend'as por est'i akcept'it'a'j en tiu'j c\u0302i relativ'e mal'alt'kost'a'j"}, {"text_idx": "#001108", "text": "Krom'e mank'as pri'zorg'ant'o'j kaj fleg'ist'o'j, c\u0302ar salajr'o'j kaj labor'kondic\u0302'o'j en mal'jun'ul'ej'o'j\nne bon'as. Antau\u0306'vid'ebl'e, lau\u0306 la japan'a bon'far'a ministeri'o, en 2025 mank'os c\u0302irkau\u0306 300 000\nfleg'ist'o'j kaj ali'a'j help'ant'o'j. Ali'a problem'o: la nombr'o de mal'jun'ul'o'j sufer'ant'a'j pro"}, {"text_idx": "#001109", "text": "Lev'ig\u0302'as la demand'o, kiu ne nur fizik'e, sed ankau\u0306 financ'e sub'ten'os mal'jun'ig\u0302'ant'a'n popol'o'n.\nest'os nur 1,8 \u201ejun'ul'o'j\u201d por c\u0302iu emerit'o. Nun oni demand'as si'n, kiel la japan'a soci'o pov'os el'ten'i tia'n s\u0302arg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001110", "text": "La japan'a vest'aj\u0302'o \u201ekimon'o\u201d prezent'as simbol'o'n de la land'a kultur'o. Tamen mal'pli'ig\u0302'as la nombr'o de kimon'o-port'ant'o'j.\nKvankam antau\u0306 30-40 jar'o'j japan'a'j mal'jun'ul'o'j g\u0302i'n sur'hav'is, nun normal'as, ke ili port'as\nokcident'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n. Oft'as, ke jun'ul'o'j neniam sur'hav'is kimon'o'n."}, {"text_idx": "#001111", "text": "Kimon'o kaftan'e aspekt'as kaj montr'as divers'kolor'a'j'n bild'o'j'n au\u0306 desegn'aj\u0302'o'j'n. En la japan'a\n\u201ekimon'o\u201d signif'as lau\u0306'vort'e \u201esur'hav'aj\u0302'o\u201d au\u0306 \u201evest'o\u201d."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Ac\u0302et'i kimon'o'n mal'sam'as ol ac\u0302et'i okcident'a'n vest'o'n. Unu'e, g\u0302i ne vend'at'as en normal'a\nfason'ej'o, sed en fak'fason'ej'o nur por kimon'o'j, nom'at'a\ngohukuja. Du'e, g\u0302i est'as fason'at'a el plen'a vest'o's\u0302tof'o lau\u0306 la korp'o de la mend'int'o kaj neces'as\npreskau\u0306 unu monat'o por g\u0302i'n fin'far'i. G\u0302i kost'as minimum'e 30 000 en'o'j'n (proksim'um'e 220"}, {"text_idx": "#001113", "text": "Nun'temp'e mal'mult'as okaz'o'j, kiam japan'o'j sur'hav'as kimon'o'n. Tem'as pri tradici'a'j au\u0306 memor'ig'a'j\nokaz'aj\u0302'o'j, kiel nov'jar'a vizit'o al sankt'ej'o au\u0306 ge'edz'ig\u0302'a ceremoni'o lau\u0306 tradici'a manier'o.\nSed ec\u0302 tiam oni oft'e ne plu port'as kimon'o'n."}, {"text_idx": "#001114", "text": "Raport'it'e est'as, ke kriz'ig\u0302'as la kimon'o-industri'o. En 2011 la brit'a nov'aj\u0302'o-serv'o BBC\ninform'is, ke, c\u0302ar oni ne ac\u0302et'as kimon'o'j'n, la labor'ist'o'j ne pov'as si'n viv'ten'i kaj ne\nven'as jun'ul'o'j por lern'i kiel fason'i kimon'o'j'n. Ali'flank'e la est'ont'ec'o ne tut'e nigr'as.\nGazet'o en Finnlando raport'is, ke g\u0302inz'o's\u0302tof'a kimon'o vid'ebl'is dum mod'o-foir'o."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Hodiau\u0306 ne neces'as viv'i kiel la pra'patr'o'j kaj, ekzempl'e, port'i kimon'o'n en c\u0302iu'tag'a viv'o.\nEbl'as nun g\u0302u'i nun'a'j'n kaj nov'a'j'n kimon'o'form'o'j'n. Ne mal'pli'ig\u0302'is okaz'o'j por g\u0302i'n sur'hav'i,\nkaj kimon'o'n port'i ebl'ig'as al jun'ul'o'j spert'i popol'vest'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Mi gratul'as vi'n pro la grafik'e bel'aspekt'a maj'a numer'o de ni'a kar'a revu'o MONATO. Nun, krom bon'a en'hav'o, g\u0302i hav'as ankau\u0306 bel'a'n vest'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001117", "text": "Fin'e de 2014 aper'is en Slovaki'o\nTradici'o'j kaj person'o'j (ne nur) de la slovak'a vegetar'ism'o."}, {"text_idx": "#001118", "text": "La libr'o est'as divid'it'a en ses c\u0302apitr'o'j'n, kiu'j pri'trakt'as divers'a'j'n tem'o'j'n de vegetar'ism'o.\nLeg'ant'o trov'as tie ver'a'j'n kaj ankau\u0306 rid'ig'a'j'n rakont'o'j'n, mal'long'a'j'n cit'aj\u0302'o'j'n, fot'o'j'n\nktp, kiu'j en'konduk'as la histori'o'n de vegetar'ism'o en Slovaki'o kaj en la mond'o."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Fak'ul'o'j taks'as la volum'o'n (hav'ebl'a'n nur en la slovak'a lingv'o) valor'a konsult'libr'o.\nG\u0302i est'as verk'it'a en facil'a lingv'aj\u0302'o sed lau\u0306 dinamik'a manier'o. G\u0302i'n el'don'is Slovak'a\nNaci'a Bibliotek'o kaj Naci'a Biografi'a Institut'o en la urb'o Mart'in."}, {"text_idx": "#001121", "text": "C\u0302u la hom'o'j'n traf'os la fin'o de la dinosau\u0306r'o'j?"}, {"text_idx": "#001123", "text": "\u201eSe oni far'os neni'o'n por c\u0302es'ig'i tiu'n c\u0302i procez'o'n, la hom'a speci'o ne nur mal'aper'os,\nsed ver's\u0302ajn'e est'os unu el la unu'a'j, kiu'j esting'ig\u0302'os\u201d, klar'ig'is al BBC la respond'ec'ul'o de la esplor'o Gerard'o Ceballos. La stud'aj\u0302'o, el'don'it'a\nScienc'e Advances, konsider'is la esting'ig\u0302'a'n indic'o'n de vertebr'ul'a'j speci'o'j. Kiel? Simpl'e per analiz'o\nde la fosili'o'j de la speci'o'j jam est'int'ec'e mal'aper'int'a'j. Ek'de 1900, lau\u0306 la esplor'o,\npli ol 400 vertebr'ul'o'j mal'aper'is, kaj la rapid'o de tiu fenomen'o nun pli'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001124", "text": "La kau\u0306z'o'j est'as divers'a'j kaj inkluziv'as inter'ali'e klimat'a'n s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n, polu'ad'o'n kaj\nsen'arb'ar'ig'o'n. Oft'e citat'a ekzempl'o: la esplor'ist'o'j asert'as, ke en'e de apenau\u0306 tri hom'a'j\ngeneraci'o'j perd'ig\u0302'os la ne'kalkul'ebl'a'j profit'o'j rezult'ant'a'j el la polen'ad'o en la agrikultur'a\nfak'o. Fakt'e abel'o'j sur la ter'o est'as, lau\u0306 c\u0302i-rilat'a taks'ad'o, pere'ant'a'j."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Sekur'ec'o de energi-font'o'j, klimat'o-politik'o kaj ekonomi'a kresk'o trov'ig\u0302'is inter la\nc\u0302ef'a'j tem'o'j traktat'a'j dum somer'a pint'kun'ven'o de la c\u0302ef'ministr'o'j de la Vis\u0302egrada Grup'o,\nau\u0306 V4, konsist'ant'a el C\u0302eh\u0302i'o, Hungari'o, Pollando kaj Slovaki'o."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Kun la franc'a prezid'ant'o Franc\u0327ois Hollande ili diskut'is la komun'a'n sekur'ec'a'n kaj defend'a'n\npolitik'o'n de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) kaj la sekur'ec'a'n situaci'o'n en Ukrainio. Diskut'at'a'j est'is\nankau\u0306 en'migr'ad'o kaj la financ'a'j problem'o'j de Greki'o. La kun'sid'o okaz'is en la slovak'a"}, {"text_idx": "#001128", "text": "Mal'pli ol unu el'cent'o da interez'o'j por mon'o en s\u0302par'libr'o au\u0306 g\u0302ir'o'kont'o en Au\u0306strio \u2013 kaj de tiu sum'et'o unu kvar'on'o ir'as al la ministr'o pri financ'o. Rest'as preskau\u0306 nul.\nC\u0302u kas\u0302'i la kapital'o'n sub matrac'o au\u0306 en s\u0302trump'o? Au\u0306 mal's\u0302par'i la mon'o'n por rapid'a au\u0306t'o\nkaj vojag\u0302'o c\u0302irkau\u0306 la mond'o?"}, {"text_idx": "#001129", "text": "Mult'a'j hav'as pli bon'a'n ide'o'n. Ili re'nov'ig'as, pli'grand'ig'as au\u0306 ec\u0302 nov'konstru'as dom'o'n.\nBon'a invest'o est'as la izol'ad'o de dom'o kontrau\u0306 varm'o'perd'o. Sekv'e la hejt'kost'o'j est'as\nnur unu tri'on'o au\u0306 kvar'on'o kompar'e kun ne'izol'it'a dom'o. Krom'e en somer'o la varm'eg'o rest'as\nlong'e ekster'e de la mur'o'j. Ne'mir'ind'e, ke nun c\u0302ie en Vieno oni vid'as konstru'ej'o'j'n,"}, {"text_idx": "#001130", "text": "Mi leg'is kun interes'o la juni'a'n numer'o'n de MONATO, precip'e la artikol'o'j'n pri la person'a instig'il'o kaj pri la Loreta Voj'o. Bel'a'j kolor'a'j\nfot'o'j (ne nur front-pag\u0302'e!), sed kial tiom grand'a'j? Krom'e mi rimark'is, ke ne pli ol\n12 person'o'j kontribu'is, el kiu'j la c\u0302ef'redaktor'o kaj Roberto Pigr'o (du'foj'e). C\u0302u mank'as\nal MONATO kontribu'ant'o'j kaj kontribu'aj\u0302'o'j?"}, {"text_idx": "#001131", "text": "Oni j\u0302us en'man'ig'is al mi la maj'a'n numer'o'n de MONATO. Dank'o'n pro la send'ad'o. Kaj krom'e, g\u0302i est'as bel'eg'a! Gratul'o'j'n!"}, {"text_idx": "#001132", "text": "Grav'a princip'o de MONATO est'as, ke kontribu'ant'o'j trakt'u propr'a'land'a'j'n afer'o'j'n. Mi, lau\u0306'radik'a german'o apud\nla franc'a land'lim'o kun du'generaci'a antau\u0306'sci'o, neniam au\u0306dac'us skrib'i pri Greki'o. Sed\njam de'long'e la c\u0302iu'tag'a'j fru'maten'a'j nov'aj\u0302'o'j pus\u0302'is mi'n al la komput'il'o."}, {"text_idx": "#001133", "text": "Tamen mi rezist'is c\u0302iu'tag'a'n efemer'a'n koment'ad'o'n neniam aktual'a'n por ni'a magazin'o, dec'e\natend'ant'e la solv'o'n de la grek'a tragedi'o. Ankau\u0306 en la nun'a'j tag'o'j, fin'e de juni'o,\nne vid'ebl'as fin'o. Evident'ig\u0302'as nur kulmin'o de ne'solv'ebl'a kriz'o, ebl'e eklips'a punkt'o"}, {"text_idx": "#001134", "text": "La hodiau\u0306'a inform'o est'is, ke post la eu\u0306rop'a intern'ministr'a konferenc'o, kiu rifuz'is\nnov'a'j'n truk'o'prov'o'j'n de'flank'e de la grek'a reg'ist'ar'o, por Germanio rest'os por'grek'a garanti'o\nde 80 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j (el la tiu'land'a'j s\u0302uld'o'j de en'tut'e 320 miliard'o'j)."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Est'u felic\u0302'a, se vi ne est'as eu\u0306rop'an'o. Se ne, kar'a eu\u0306rop'a kun'civit'an'o, bon'vol'u kalkul'i\nkun mi: 80 miliard'o'j divid'it'e per 80 milion'o'j da german'land'a'j log\u0302'ant'o'j sekv'ig'as 1000\neu\u0306r'o'j'n por c\u0302iu person'o, cert'e ne plus'e. Kaj tiu kalkul'o rajt'ig'as mi'n skrib'i pri Greki'o,"}, {"text_idx": "#001136", "text": "Simpl'a kalkul'o por vi'a est'ont'ec'o sub la sankt'a'j sign'o'j de Bruselo: divid'u la miliard'o'j'n\nper mil, kaj vi vid'as la milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j, kiu'j'n vi bezon'as rilat'ig'i al la log\u0302'ant'o'j\nde vi'a land'o. Tiam vi sci'as, kiom da s\u0302uld'o'j vi'a reg'ist'ar'o sur'met'os sur vi'a'n dors'o'n\nnur por tiu c\u0302i et'a afer'o aktual'e dis'kon'ig'it'a. Kaj pri'pens'u, c\u0302u vi kiel ord'em'a civit'an'o"}, {"text_idx": "#001137", "text": "Ceter'e, la kondut'o de la grek'a reg'ist'ar'o, kiu lau\u0306t'e parol'as pri la dign'o kaj la honor'o\nde la grek'a popol'o, kvankam tem'as nur pri s\u0302uld'o'j kontrakt'e re'pag'end'a'j, sen'honor'ig'as\nc\u0302iu'n eu\u0306rop'a'n civit'an'o'n, kiu ne pretend'as, ke iu ali'a trans'pren'u la propr'a'j'n s\u0302uld'o'j'n."}, {"text_idx": "#001138", "text": "Kaj ankau\u0306 la ali'a'j reg'ist'ar'o'j en EU simil'e sen'honest'e ag'ad'as, dau\u0306r'e dorlot'ant'e mal'bon'kondut'a'n\nmembr'o'n. Krom'e, en Eu\u0306rop'o est'as plur'a'j land'o'j, kiu'j pen'e san'ig'is si'n mem, kaj ali'a'j,\nkiu'j est'as ankorau\u0306 en pli mizer'a stat'o ol la grek'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001139", "text": "C\u0302iu human'ism'e eduk'it'a eu\u0306rop'a burg\u0302'o pov'as nur mir'i, ke la hodiau\u0306'a'j grek'o'j kred'as, ke\npor la lau\u0306'dir'a lul'il'o de la demokrati'o valid'u ali'a'j regul'o'j ol por la ceter'a mond'o.\nJes ja, Eu\u0306rop'o est'as kultur'e lig'it'a ter'pec'o jam de tri jar'mil'o'j."}, {"text_idx": "#001140", "text": "Sed se oni ver'e intenc'as star'ig'i funkci'ant'a'n ekonomi'a'n eu\u0306rop'a'n pakt'o'n, tiam reg'u regul'ec'o,\nsincer'ec'o kaj honest'ec'o, por c\u0302iu ne'disput'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001141", "text": "Du okaz'aj\u0302'o'j en la litovia aviad'o de la pas'int'a printemp'o pruv'as, ke tiu sektor'o en\nLitovio ne prosper'as: aviad'il'o fal'is, kompani'o bankrot'is ..."}, {"text_idx": "#001142", "text": "La 16an de maj'o 2015 en Litovio est'is tragik'a inform'o \u2013 super Balt'a Mar'o dum favor'a'j veter'kondic\u0302'o'j mal'aper'is aviad'il'o. G\u0302i aparten'is al et'a\nKlaipe\u0307dos avialinijos (Flug'lini'o'j de Klaipe\u0307da), kiu aktiv'as precip'e sur agrikultur'a kamp'o (sterk'o's\u0302ut'ad'o),\nsed ankau\u0306 ofert'as serv'o'j'n de aer'a fot'ad'o kaj film'ad'o kaj transport'ad'o de paras\u0302ut'ist'o'j.\nTiu c\u0302i en la jar'o 1981 produkt'it'a unu'motor'a rus'a aviad'il'o\nAn-2 flug'is de la sved'a urb'o Gotenburgo al Klaipe\u0307da. La litova kompani'o g\u0302i'n ac\u0302et'is en\nSvedi'o, kaj du pilot'o'j dev'is transport'i g\u0302i'n al Litovio."}, {"text_idx": "#001143", "text": "La task'o'n plen'um'is la du plej kvalit'a'j litovaj pilot'o'j Adolf'as Mac\u030ciulis [mac\u0302julis]\nkaj Alvydas Selmistraitis. Ili jam est'is en la aer'spac'o de Litovio, je preskau\u0306 97\nmar'mejl'o'j de la c\u0302e'mar'a urb'o Palanga, kiam la kontakt'o kun la aviad'il'o subit'e mal'aper'is.\nDes pli strang'e est'is, ke la aviad'il'o est'is teknik'e en ord'o kaj ke la pilot'o'j hav'is"}, {"text_idx": "#001144", "text": "Tuj'a serc\u0302'ad'o per aviad'il'o ne est'is frukt'o'don'a. C\u0302u la pilot'o'j sav'ig\u0302'is au\u0306 ne, long'e\nne est'is klar'e. Kial la aviad'il'o mal'aper'is, nur ili pov'us respond'i. La aviad'il'o'n serc\u0302'is\nlitovoj kaj latv'o'j en si'a'j respektiv'a'j akv'o'teritori'o'j. Tri tag'nokt'o'j'n oni bezon'is,\ng\u0302is fin'fin'e la aviad'il'o'n oni trov'is je pli ol 100 km for de la mar'bord'o, je profund'o\nde 124 metr'o'j. Oni pet'is la nederland'an kompani'o'n\nMammoet organiz'i observ'labor'o'j'n de la fal'int'a aviad'il'o. Nederlandaj spert'ul'o'j lev'is la flug'mas\u0302in'o'n\nal profund'o de 5-10 m kaj observ'is g\u0302i'n. Oni konstat'is, ke en'e est'as la korp'o de nur"}, {"text_idx": "#001145", "text": "Kio est'is la kial'o de la katastrof'o, g\u0302is nun ne est'as klar'e. Medicinspertuloj post\nla observ'o de la trov'it'a korp'o de Adolf'as Mac\u030ciulis konstat'is, ke en li'a sang'o est'as\n0,77 promil'o'j da alkohol'o. Oni'dir'e, ne li pilot'is la aviad'il'o'n, sed li'a koleg'o. Kie\nest'as la du'a pilot'o, g\u0302is nun ne est'as klar'e, kaj probabl'e tiu demand'o ankorau\u0306 long'e\nrest'os enigm'o en la litova aviad'histori'o."}, {"text_idx": "#001146", "text": "Tag'mez'e de la 22a de maj'o 2015 la litova flug'kompani'o\nAir Lituanica inform'is, ke pro financ'a'j problem'o'j c\u0302iu'j flug'o'j ne plu est'os efektiv'ig'at'a'j. Oni'dir'e\npas'int'jar'e la kompani'o spert'is mal'profit'o'n de c\u0302irkau\u0306 10 milion'o'j da eu\u0306r'o'j. Tamen oni\nsukces'is trov'i solv'o'n por la pasag\u0302er'o'j: ili'n transport'is la latv'a flug'kompani'o"}, {"text_idx": "#001147", "text": "Air Lituanica est'is la kompani'o, kiu'n en 2013 kre'is la municip'o Vilnius. De tiam g\u0302i neniam est'is\nen prosper'a situaci'o kaj sen'c\u0302es'e bezon'is financ'a'j'n injekt'o'j'n. La problem'o'j akr'ig\u0302'is,\nkiam s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la urb'estr'o de Vilnius. La nov'a urb'estr'o Remigijus S\u030cimas\u030cius [s\u0302imas\u0302jus]\nrimark'is, ke la si'n'dev'ig'o'j de la kompani'o pli ol tri'obl'e super'as la posed'aj\u0302'o'n. En\ntia situaci'o neni'u privat'a invest'ant'o vol'as sub'ten'i g\u0302i'n, kaj la municip'o ne hav'as\nsufic\u0302'e da financ'a'j rimed'o'j por nutr'i la mal'prosper'ant'a'n kompani'o'n."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Dum'e la eks'a urb'estr'o kaj kre'int'o de\nAir Lituanica Artu\u0304ras Zuokas asert'is, ke la decid'o ferm'i la kompani'o'n est'as pur'e politik'a. Post\nla bankrot'o s\u0302tat'a'j organiz'aj\u0302'o'j komenc'is pli aktiv'e diskut'i pri tio, kiel pli'bon'ig'i\nla ating'ebl'o'j'n de Litovio. Oni decid'is kre'i special'a'n fondus'o'n por al'tir'i nov'a'j'n flug'o'j'n\nal Vilnius. La nov'a urb'estr'o dir'is, ke la reg'ist'ar'o tiu'cel'e pov'us invest'i c\u0302irkau\u0306 unu\nmilion'o'n da eu\u0306r'o'j kaj simil'a'n sum'o'n pov'us invest'i ankau\u0306 la urb'o."}, {"text_idx": "#001149", "text": "Air Lituanica ek'is negoc'ad'o kun la latv'a flug'kompani'o\nAir Baltic pri eventual'a komun'a flug'kompani'o de c\u0302iu'j tri balt'a'j land'o'j: Latvi'o, Litovio kaj\nEstoni'o. Tuj post la mal'aper'o de la litova kompani'o la latv'a anonc'is ses nov'a'j'n flug'direkt'o'j'n"}, {"text_idx": "#001150", "text": "Litovaj aviad'spert'ul'o'j dau\u0306r'e pen'as respond'i al la demand'o, kial spit'e al mult'jar'a'j\nEstoni'a'n Air kaj la latv'a\nAir Baltic plu funkci'as, sed litovaj kompani'o'j unu post la ali'a ferm'ig\u0302'as. Iam la litovoj fier'is"}, {"text_idx": "#001151", "text": "La unu'a'j aviad'il'o'j el Kaunas komenc'is flug'i en 1919, kaj la unu'a pasag\u0302er'a lini'o inter\nKo\u0308nigsberg (la nun'a Kaliningrado) kaj Kaunas kun german'a'j aviad'il'o'j est'is inau\u0306gur'it'a\nla 26an de juli'o 1921. En 1938 est'is fond'it'a la kompani'o\nLietuvos or'o linijos (Litovaj flug'lini'o'j) kun du ses'lok'a'j aviad'il'o'j"}, {"text_idx": "#001152", "text": "Tuj post la s\u0302tat'a re'sen'de'pend'ig\u0302'o sur la baz'o de la lok'a branc\u0302'o de la sovetia flug'kompani'o\nLithuanian Airlines. Antau\u0306 15 jar'o'j g\u0302i hav'is dek'o'n da itiner'o'j al divers'a'j urb'o'j de Eu\u0306rop'o, sed la ret'o\nkonstant'e dis's\u0302ir'ig\u0302'is. En 2005 la flug'kompani'o est'is privat'ig'it'a kaj s\u0302ang\u0302'is la nom'o'n\nFlyLAL \u2013 Lithuanian Airlines. G\u0302i funkci'is g\u0302is si'a bankrot'o en 2009."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Ekonomik'ist'o'j kred'as, ke litova komerc'a model'o ne est'as praktik'a kaj ag'ad'orient'ad'o\nnur al Litovio au\u0306 Vilnius est'as tro mal'grand'a, por ke c\u0302i tie pov'u prosper'i kompani'o'j.\nLa plej bon'a solv'o est'us hav'i unu komun'a'n kompani'o'n en c\u0302iu'j tri balt'a'j land'o'j au\u0306 subvenci'i\nceter'a'j'n itiner'o'j'n lau\u0306 au\u0306kci'a model'o. Oni rimark'as ankau\u0306, ke litovoj c\u0302io'n em'as rapid'e\nc\u0302es'ig'i. Dum'e la latv'a kompani'o prosper'is kaj dau\u0306r'e pli'larg\u0302'ig'as si'a'n ag'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001155", "text": "Estoni'a'n Air spert'is mal'prosper'a'j'n moment'o'j'n, sed post'e g\u0302i revizi'is si'a'n ag'ad'o'n kaj efik'e korekt'is\ng\u0302i'n. Ankorau\u0306 unu grav'a aspekt'o: en Latvi'o kaj Estoni'o rimark'ebl'as ver'e fort'a s\u0302tat'a\nsub'ten'o de la naci'a'j flug'lini'o'j."}, {"text_idx": "#001156", "text": "Kresk'ant'a urb'o \u2013 mal'abund'a'j log\u0302'ej'o'j: Jen la situaci'o en Vieno, la c\u0302ef'urb'o de Au\u0306strio. La log\u0302'ant'ar'a\nkresk'o est'as la sekv'o de dau\u0306r'a en'migr'ad'o el ali'a'j land'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, Afrik'o kaj"}, {"text_idx": "#001157", "text": "Baldau\u0306 log\u0302'os en Vieno du milion'o'j da hom'o'j. Sekv'e la prez'o'j de log\u0302'ej'o'j kresk'as. Nun'temp'e\npor lu'at'a log\u0302'ej'o oni pag'as c\u0302iu'monat'e 10 g\u0302is 20 eu\u0306r'o'j'n por c\u0302iu kvadrat'a metr'o, kaj\npor propr'a log\u0302'ej'o 2000 g\u0302is 5000 eu\u0306r'o'j'n por kvadrat'a metr'o \u2013 plej oft'e sum'o'n ne'pag'ebl'a'n por jun'a famili'o."}, {"text_idx": "#001158", "text": "Privat'a'j firma'o'j kaj kooperativ'o'j konstant'e konstru'as log\u0302'ej'o'j'n, sed ne sufic\u0302'e. Tial\nla komun'um'o Vieno, post kelk'jar'a pau\u0306z'o, baldau\u0306 konstru'os log\u0302'ej'o'j'n kun la cel'o mal'alt'ig'i\nla lu'prez'o'j'n. G\u0302is la jar'o 2018 est'ig\u0302'os 2000 nov'a'j log\u0302'ej'o'j, kies subvenci'o ating'os"}, {"text_idx": "#001159", "text": "La monat'a lu'prez'o est'os maksimum'e 7,50 eu\u0306r'o'j por c\u0302iu kvadrat'a metr'o. La politik'ist'o'j\nde la Verd'a Parti'o kritik'is tiu'n plan'o'n de la social'demokrat'o'j. Ili vol'as 1000 log\u0302'ej'o'j'n"}, {"text_idx": "#001160", "text": "La fau\u0306st'a dilem'o hodiau\u0306 ver'dir'e c\u0302ie'as. De c\u0302iu'j angul'o'j vok'as, al'log'e palpebr'um'as divers'form'a'j\nrev'o'j pri io grand'a, io pli."}, {"text_idx": "#001163", "text": "Ver'dir'e neni'o esenc'e nov'as en c\u0302io c\u0302i. Sed la skal'o, kiu'n ating'as nun la tut'a fenomen'o,\nne imag'ebl'is en antau\u0306'a'j epok'o'j."}, {"text_idx": "#001164", "text": "Ni viv'as, mi dir'us, en baz'e kaj esenc'e fau\u0306st'a epok'o. Ec\u0302 la scienc'o ne eskap'as la ond'eg'o'n\n\u2013 apart'e c\u0302ar ni'a ampleks'ig\u0302'ant'a kon'ar'o kern'e rol'is kaj rol'as en la est'ig\u0302'o mem de tiu"}, {"text_idx": "#001165", "text": "Pri c\u0302io c\u0302i, tamen, kio'n dir'i, kio ne est'us mem part'o de g\u0302i? Kiel alternativ'i, sub'e'n'ir'i,\nliber'ig\u0302'i, sen far'ig\u0302'i nur unu pli'a pep'et'o mez'e de la mil'voc\u0302'a korus'o? Ebl'e g\u0302ust'e en\ntio trov'ig\u0302'as la ver'a nun'temp'a fau\u0306st'a turment'o."}, {"text_idx": "#001168", "text": "Litovaj politik'ist'o'j subit'e rimark'is, ke drast'e mal'grand'ig\u0302'is la en'land'a log\u0302'ant'ar'o.\nEn 2001 oni kalkul'is 3 483 972 person'o'j'n, sed komenc'e de 2015 tem'is pri nur iom pli\nol 2 921 000. La kial'o'j est'as el'migr'ad'o kaj mal'grand'a nask'o'kvant'o."}, {"text_idx": "#001169", "text": "En la litova parlament'o la estr'o'j de ses politik'a'j parti'o'j sub'skrib'is inter'konsent'o'n\npri el'migr'ad'o. Cel'at'e est'as, ke en la jar'o 2025 viv'u en Litovio 3,5 milion'o'j. Tio\nsignif'as, ke el'migr'ad'o est'u mal'alt'ig'it'a de 18 al 9 el'cent'o'j."}, {"text_idx": "#001171", "text": "La inter'konsent'o'n ne sub'skrib'is la opozici'a'j parti'o'j. La estr'o de la parlament'a konservativ'a\nfrakci'o Andrius Kubilius kritik'is la dokument'o'n. Li taks'is g\u0302i'n rid'ind'a, apart'e por"}, {"text_idx": "#001173", "text": "Energi'o-efik'ec'o, s\u0302tat'a-privat'a partner'ec'o, dau\u0306r'i'pov'a transport'o kaj nov'ig'ant'a'j financ'a'j\nmekanism'o'j por dau\u0306r'i'pov'a energi'o star'is mez'e de konferenc'o okaz'ig'it'a en la au\u0306str'a\nc\u0302ef'urb'o Vieno. Part'o'pren'is en la kvar'a Viena Energi'a Forum'o (VEF) 2015 pli ol 1500\nreprezent'ant'o'j de 60 land'o'j, inkluziv'e 24 ministr'o'j'n."}, {"text_idx": "#001175", "text": "La forum'o cel'is kontribu'i al la post-2015-evolu'o kaj klimat'a'j procez'o'j, emfaz'ant'e\nili'a'j'n kun'a'j'n avantag\u0302'o'j'n kaj indik'ant'e plej bon'a'j'n praktik'o'j'n kaj ag'ad'o'j'n."}, {"text_idx": "#001176", "text": "La forum'o, kiu okaz'as c\u0302iu'n du'a'n jar'o'n, est'is lanc\u0302'it'a en 2008 de la au\u0306str'a reg'ist'ar'o,\nInter'naci'a Institut'o pri Aplik'a Sistemanalizo (IIASA) kaj Organiz'aj\u0302'o de UN pri Industri'a"}, {"text_idx": "#001177", "text": "Ili ven'is el Munkeno (Germanio) kaj dis'vast'ig\u0302'is en Vieno okaz'e de la tiel nom'at'a Viv'o'bal'o\nkaj de la kant'o'konkurs'o. Ebl'e en la tut'a mond'o ili aper'os: verd'a'j kaj rug\u0302'a'j ampol'a'j\npar'et'o'j, kiu'j montr'as al pied'ir'ant'o'j, c\u0302u ir'i au\u0306 halt'i."}, {"text_idx": "#001178", "text": "Oft'e oni vid'as ampol'a'n par'o'n el vir'o kaj vir'in'o. Foj'foj'e est'as du vir'o'j au\u0306 du vir'in'o'j.\nTiel Vieno vol'as montr'i al la mond'o, ke la au\u0306str'a c\u0302ef'urb'o est'as toler'em'a kaj kosmopolit'a."}, {"text_idx": "#001179", "text": "Inter'temp'e la par'o'j aper'as ankau\u0306 sur turist'a brikabrak'o: T-c\u0302emiz'o'j, kruc\u0302'o'j, magnet'o'j\npor frid'uj'o kaj bild'pos\u0302t'kart'o'j. Kelk'a'j rid'as pri tiu lud'il'o \u2013 bon'e, ke oni ne hav'as ali'a'j'n problem'o'j'n. Kaj de ie dev'as ven'i la fatras'o."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Pro la politik'a kaj milit'a kriz'o en Sirio, kiu est'ig'is c\u0302irkau\u0306 kvar milion'o'j'n da rifug\u0302'int'o'j,\nUnu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) pet'is, ke membr'o-s\u0302tat'o'j akcept'u lau\u0306'ebl'e plej mult'e da siri'an'o'j.\nGermanio al'las'is c\u0302irkau\u0306 20 000 dum Japani'o nur tri."}, {"text_idx": "#001182", "text": "La 20a de juni'o est'is la Mond'a Tag'o de Rifug\u0302'int'o'j. Tuj antau\u0306 la tag'o, la Alt'a Komisi'it'o\npri Rifug\u0302'int'o'j c\u0302e UN anonc'is, ke fin'e de 2014 mond'skal'e c\u0302irkau\u0306 60 milion'o'j est'is el'pel'it'a'j\nel si'a hejm'o pro milit'o au\u0306 persekut'ad'o."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Fin'e de juni'o 2015 la Tut'amerik'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o oficial'e agnosk'is Kubon kiel\nla unu'a'n land'o'n en la mond'o sukces'int'a'n for'ig'i la de'nask'a'j'n aidos'o'n kaj sifilis'o'n.\nTiu c\u0302i sukces'o merit'is la lau\u0306d'o'j'n, inter'ali'e, de Anna Luci\u0301a D'Emili'o, reprezent'ant'o"}, {"text_idx": "#001185", "text": "La agnosk'o sekv'as la vizit'o'n de spert'ul'o'j de la Tut'amerik'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o, okaz'int'a'n\nen la pas'int'a mart'o kun la cel'o konstat'i la fakt'o'j'n kaj analiz'i raport'o'n tiu'rilat'e\nsub'met'it'a'n al g\u0302i far'e de la kuba ministeri'o pri san'o."}, {"text_idx": "#001186", "text": "En la jar'o'j post 1970 Kubo lanc\u0302'is program'o'n, kiu cel'is la redukt'ad'o'n de la kun'nask'it'a\nsifilis'o. Oni sukces'is iom post iom mal'alt'ig'i la nombr'o'n de la kaz'o'j g\u0302is inter 0 kaj\n0,04 por c\u0302iu mil'o da nov'nask'it'o'j. Dum la agnosk'a ceremoni'o, la kuba ministr'o pri san'o\nRoberto Morales Ojeda, insist'is pri la dau\u0306r'a neces'o kun'labor'i en tiu fak'o kun ali'a'j"}, {"text_idx": "#001188", "text": "\u201eDamn'e ... mi ne plu vol'as au\u0306d'i pri Greki'o.\u201d Jen la vort'o'j de uson'an'o, en kies land'o mi gast'as kaj kie mi nun en'komput'il'ig'as c\u0302i\ntiu'j'n lini'o'j'n. Facil'e imag'ebl'as, ke ne nur uson'an'o'j tiel opini'as. Ankau\u0306 mult'a'j eu\u0306rop'an'o'j,\nkies gazet'o'j (se tiu'j'n ili en'tut'e leg'as) sam'e kiel la televid'a'j kaj radi'a'j nov'aj\u0302'el'send'o'j\njam de semajn'o'j plen'as je opini'o'j, foj'foj'e mal'pli ol je fakt'o'j."}, {"text_idx": "#001189", "text": "Tamen por eu\u0306rop'an'o'j grav'as la kriz'o en Greki'o \u2013 ne nur por tiu'j, kiu'j c\u0302iu'tag'e uz'as eu\u0306r'o'j'n, kaj demand'as si'n eventual'e ne c\u0302u, sed\nkia'manier'e la valut'o el'ten'os, sed ankau\u0306 por tiu'j, kies reg'ist'ar'o'j kaj bank'o'j prunt'e'don'is"}, {"text_idx": "#001190", "text": "Ekonomik'o, almenau\u0306 al ne-ekonomik'ist'o'j, est'as komplik'a, mister'a afer'o. La skot'a verk'ist'o\nThomas Carlyle [kalajl] nom'is g\u0302i'n \u201escienc'o morn'a\u201d. S\u0302erc'e, au\u0306 ebl'e ne tut'e, oni dir'as, ke kie'as kvin ekonomik'ist'o'j, tie'as ses opini'o'j.\nDo ebl'e ankau\u0306 ekonomik'ist'o'j taks'as si'a'n scienc'o'n, se ne morn'a, do komplik'a kaj almenau\u0306"}, {"text_idx": "#001191", "text": "Pro tio, ebl'e, la kriz'o est'as simpl'ig'it'a kaj kompren'ebl'ig'it'a, kvazau\u0306 tem'us pri futbal-matc\u0302'o.\nJen unu'flank'e la hero'a, kurag\u0302'a sed sub'financ'at'a grek'a team'o, kun lud'ant'o'j apenau\u0306 trejn'it'a'j;\njen ali'flank'e la potenc'a, ric\u0302'eg'a eu\u0306rop'a team'o, kun kon'at'a'j pun's\u0302ot'ist'o'j kiel Merkel"}, {"text_idx": "#001192", "text": "Kaj, kiam venk'is en la referendum'o la 5an de juni'o la grek'o'j, kaj mal'dec'e fingr'um'is\nal la eu\u0306rop'a team'o, indik'ant'e, ke ili ne plu vol'as lud'i lau\u0306 la eu\u0306rop'a'j regul'o'j, ek'hura'is"}, {"text_idx": "#001193", "text": "Grek'o'j parol'is (kvankam voc\u0302'don'is nur du'on'o de la popol'o) ne nur por si, sed ankau\u0306\npor opres'at'a, sub'tret'at'a kaj financ'e ekspluat'at'a eu\u0306rop'a popol'o, jubil'is la komfort'e\nen'fotel'ig'it'a fejsbuk'an'ar'o. Hur'a! Popol'o 1, Eu\u0306rop'a Uni'o 0."}, {"text_idx": "#001194", "text": "Sed futbal'o g\u0302i ne est'as. Kaj rigard'i g\u0302i'n tia bagatel'ig'as la tut'a'n mal'felic\u0302'a'n afer'o'n.\nKial, kiel argument'as en c\u0302i tiu numer'o ni'a german'a korespond'ant'o Franz-Georg Ro\u0308ssler,\nli'a'j sam'land'an'o'j (kaj ne nur) konstant'e per si'a'j impost'o'j financ'u grek'o'j'n, kiu'j s\u0302ajn'e,\nkvankam financ'e dras\u0302'at'a'j, mal'em'as entrepren'i fisk'a'j'n kaj ali'a'j'n re'form'o'j'n? Re'form'o'j,\nceter'e, kiu'j'n land'o'j en simil'a'j, sed ne tiom ekstrem'a'j pozici'o'j, kiel Irlando, sen'bru'e"}, {"text_idx": "#001195", "text": "Ali'flank'e, kial EU ne pli entuziasm'e kaj mal'avar'e inter'ven'is? Per ebl'e ne tut'e fid'ind'a\nfont'o mi inform'ig\u0302'is, ke Greki'o bezon'as ekvivalent'o'n de 370 miliard'o'j da dolar'o'j. Tamen\nla reg'ist'ar'o'j (t.e. impost'o'pag'ant'o'j, do vi kaj mi) preskau\u0306 sen'lim'e subvenci'is bank'o'j'n\nkaj ali'a'j'n financ'a'j'n institut'o'j'n por ili'n sav'i: 2513 trilion'o'j por\nBank of America \u2013 354 bilion'o'j ec\u0302 por"}, {"text_idx": "#001196", "text": "Ver'dir'e nek grek'a'j politik'ist'o'j nek EU glor'o'n rikolt'as pro la disput'o. Ili ambau\u0306'flank'e\nnutr'as la miop'a'j'n ambici'o'j'n de tiu'j, kiu'j vol'as frakas'i la uni'o'n, detru'i la eu\u0306r'o'n,\nkaj re'ven'i al epok'o de mal'grand'a'j s\u0302tat'o'j, etern'e milit'ant'a'j."}, {"text_idx": "#001197", "text": "Evident'e, la uni'o ne est'as perfekt'a. Neni'u sistem'o politik'a perfekt'as. Tamen anstatau\u0306\nhura'i kaj jubil'i el la sekur'ec'o de ni'a'j fejsbuk-pag\u0302'o'j, ni eu\u0306rop'an'o'j kun'labor'u por\nla etern'a be'n' de ni c\u0302iu'j."}, {"text_idx": "#001199", "text": "Milit'a'n kun'labor'o'n diskut'is en juli'o la slovak'a c\u0302ef'ministr'o, Robert Fic'o, kun si'a"}, {"text_idx": "#001200", "text": "Sub'skrib'it'a est'as inter'konsent'o pri komun'a produkt'ad'o de batal'vetur'il'o'j de la tip'o\nRosomak-Sci'pi'o 8 x 8. Pollando liver'os c\u0302asi'o'j'n kaj Slovaki'o sen'hom'a'j'n batal'tur'o'j'n. Krom tio, Slovaki'o\nripar'os hau\u0306biz'o'j'n, tank'o'j'n kaj kanon'o'j'n de si'a'j pol'a'j partner'o'j."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Lau\u0306 komunik'aj\u0302'o post la renkont'ig\u0302'o de la c\u0302ef'ministr'o'j, la du land'o'j progres'ig'os kun'labor'o'n\nde milit'a'j industri'o'j kaj de modern'ig'o de arm'il'o'j."}, {"text_idx": "#001202", "text": "Dum mal'pli'ig\u0302'as la kokain-konsum'o, kresk'is tiu de has\u0302is\u0302'o kaj opi'o'id'o\n1, lau\u0306 raport'o pri narkot'aj\u0302'o'j por 2015 de la UN-Ofic'ej'o pri Narkot'aj\u0302'o'j kaj Krim'ad'o"}, {"text_idx": "#001203", "text": "La raport'o, prezent'it'a en Vieno, not'as rekord'a'n opi-produkt'ad'o'n. Tut'mond'e est'as lau\u0306'taks'e\nla direktor'o de UNODC Jurij Fedotov, nur unu el ses narkot'ul'o'j hav'as al'ir'o'n al kurac'ad'o."}, {"text_idx": "#001204", "text": "La nombr'o de narkot'ul'o'j pli'ig\u0302'is je tri milion'o'j kompar'e kun la pas'int'a jar'o. Tamen,\nkonsider'int'e la kresk'o'n de la mond'a log\u0302'ant'ar'o, la raport'o konstat'as, ke la nombr'o\nde narkot'ul'o'j, taks'at'a je 246 milion'o'j en 2015, rest'is stabil'a. Problem'o'j'n pri narkot'aj\u0302-konsum'o\nspert'as 27 milion'o'j da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001205", "text": "UNODC menci'as 32,4 milion'o'j'n da opi'o'id- kaj 16,5 milion'o'j'n da opi-konsum'ant'o'j'n tut'mond'e.\nLa nombr'o de kokain-konsum'ant'o'j est'as taks'at'a je 17 milion'o'j. Kultiv'ad'o de opi'o'papav'o\npor krud'a opi-produkt'ad'o, la baz'a substanc'o por heroin'o, ating'is en 2014 lau\u0306 la raport'o\nla du'e plej alt'a'n stat'o'n ek'de 1930. En Afgani'o, kiel c\u0302ef'a region'o de kultiv'ad'o de\nopi'o'papav'o, la produkt'ad'o ating'is histori'e plej alt'a'n punkt'o'n."}, {"text_idx": "#001206", "text": "UNODC emfaz'is la signif'o'n de ali'a'j en'spez'a'j font'o'j por kamp'ar'an'o'j, kiu'j c\u0302i-moment'e\nde'pend'as de produkt'ad'o de kontrau\u0306'leg\u0302'a'j narkot'aj\u0302'o'j. Tamen establ'i ali'a'j'n font'o'j'n postul'as"}, {"text_idx": "#001207", "text": "Oni plend'as pri mank'o de sufic\u0302'a financ'a sub'ten'o por tia'j evolu'projekt'o'j. La land'o'j\nde la Organiz'aj\u0302'o por Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o mal'pli'ig'is g\u0302i'n de 2009 g\u0302is 2013\nje 71 %. Tiu'cel'a'j mon'rimed'o'j nun konsist'ig'as nur 0,1 % de la tut'mond'a evolu'help'o."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Grand'a c\u0302apitr'o en la raport'o est'as dedic\u0302'it'a krom al la \u201enatur'a'j\u201d ankau\u0306 al la t.n. sintez'a'j narkot'aj\u0302'o'j, antau\u0306 c\u0302io al met'amfetamin'o. La konsum'o de kristal'a\nmet'amfetamin'o kresk'as en Eu\u0306rop'o kaj Nord'a Amerik'o. Lau\u0306 UNODC, en decembr'o 2014 ident'ig'ebl'is\n541 t.n. psik'o'aktiv'a'j substanc'o'j, je 20 % pli ol dum la pas'int'a jar'o."}, {"text_idx": "#001210", "text": "C\u0302u la ver'a kial'o de la romia fal'o?"}, {"text_idx": "#001211", "text": "Kio determin'is la fin'o'n de la romia imperi'o? Se leg'i ajn'a'n libr'o'n pri histori'o, la\nrespond'o est'as, ke kulp'is la barbar'a'j invad'o'j. Sed ver's\u0302ajn'e pied'not'o, au\u0306 pli ampleks'a\nal'don'o, est'os baldau\u0306 bezon'at'a: Esplor'o last'a'temp'e el'don'it'a en la scienc'a revu'o\nNatur'e fakt'e asert'as, ke la barbar'o'j ne ag'is sol'a'j. Ili ricev'is rimark'ind'a'n ekster'a'n help'o'n,\nkonsist'ant'a'n el tut'a seri'o de natur'a'j katastrof'o'j, kiu'j'n mal'brid'is fort'a'j vulkan'a'j\nerupci'o'j. Tiu'j kau\u0306z'is mal'favor'a'j'n veter'kondic\u0302'o'j'n, mal'sat'o'n, epidemi'o'j'n, kiu'j fal'ig'is"}, {"text_idx": "#001212", "text": "Kiel la stud'o montr'as, 15 el la 16 plej varm'a'j somer'o'j okaz'int'a'j inter 500 a.K. kaj\n1000 p.K. antau\u0306'is not'ind'a'j erupci'o'j. Ali'flank'e, kvar el la plej mal'varm'a'j somer'o'j\nen la sam'a period'o ven'is tuj post erupci'o'j. Oni ating'is tiu'j'n konklud'o'j'n dank'e al\nla el'tir'ad'o \u2013 en Gronland'o kaj Antarkt'o \u2013 kaj la post'a analiz'ad'o de pli ol du'dek glaci'a'j cilindr'o'j. Tio fort'ig'as la scienc'a'n\nteori'o'n, kiu vid'as lig'it'ec'o'n inter vulkan'a aktiv'ec'o kaj klimat'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. Oni mult'e\ndiskut'as pri la origin'o kaj la konsekvenc'o'j de la s\u0302ajn'e ekster'ordinar'a'j klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001213", "text": "Lau\u0306 la au\u0306tor'o de la esplor'o, d-ro Michael Sigl, labor'ant'a c\u0302e\nDesert Research Institut'e de Ren'o kaj en la svis'a\nPaul-Scherrer-Institut, tiu'j tus\u0302'is Eu\u0306rop'o'n kaj Mez-Orient'o'n en la epok'o de la romia fal'o kaj komenc'ig\u0302'is\nper la tiel nom'at'a \u201emister'a nub'o\u201d de 536 p.K."}, {"text_idx": "#001214", "text": "Est'as kon'at'a'j minimum'e du grand'a'j vulkan'a'j erupci'o'j en tiu histori'a period'o. Ja s\u0302ajn'as,\nke la tiam'a mal'alt'ig\u0302'o de la temperatur'o sur la ter'o rilat'is al er'o'j de vulkan'a sulf'at'o,\nkiu'j kovr'is la supr'a'n part'o'n de la atmosfer'o kaj tiel filtr'is la sun'radi'o'j'n. La mal'favor'a'j\nveter'kondic\u0302'o'j sekv'e provok'is c\u0302en're'ag'o'n, kiu rezult'ig'is mal'sat'o'n, mal'san'o'n, detru'o'n,\nruin'o'n, sek'ec'o'n. Krom'e ne forges'ebl'as la tiel nom'at'a \u201epest'o de Justinian'o\u201d, inter 541 kaj 542 p.K. Tiu mort'ig'is tri'on'o'n de la log\u0302'ant'ar'o de la eu\u0306rop'a kontinent'o."}, {"text_idx": "#001215", "text": "Kasi'odor'o (politik'ist'o, verk'ist'o kaj histori'ist'o, kiu viv'is dum la tiel nom'at'a rom-barbar'a\nostrogot'a reg\u0302'ad'o kaj kiu est'is prefekt'o komenc'e de la 6a jar'cent'o p.K.) skrib'is, en\nla jar'o 536 p.K., ke Italio spert'is vintr'o'n sen tempest'o'j, mal'mild'a'n printemp'o'n kaj\nne'varm'a'n somer'o'n. Do est'as prav'ig'ebl'e hipotez'i, ke mal'favor'a klimat'o ja al'don'is si'n\nal la milit'a mal'fort'ec'o, kiu jam karakteriz'is tiu'temp'e la imperi'o'n. Plur'a'j histori'ist'o'j\nkonsider'as la pest'o'n kiel la fin'o'far'a'n bat'o'n, kiu fin'fal'ig'is imperi'o'n jam sen'fort'ig'it'a'n,\npro tio, ke g\u0302i perd'is pov'o'n kaj politik'a'n influ'o'n pro la venk'o'j de barbar'a'j arme'o'j."}, {"text_idx": "#001216", "text": "Mi ricev'as MONATOn dank'e al la help'o de donac'ant'o'j, kiu'j tre g\u0302entil'e abon'as ni'n, ne'pag'i'pov'a'j'n esperant'ist'o'j'n.\nMi plan'as send'i de'nov'e artikol'o'j'n pri Kubo, kiel mi far'is en pas'int'a'j jar'o'j. Mi g\u0302oj'as,\nke vi pens'is pri ni, kiu'j ricev'as la paper'a'n versi'o'n, kaj ke fin'fin'e ankau\u0306 g\u0302i est'as\ntut'kolor'a. La juni'a numer'o est'as tre bel'a kaj interes'a."}, {"text_idx": "#001217", "text": "Esper'o por la tut'a mond'o: irana inter'konsent'o"}, {"text_idx": "#001218", "text": "Post long'dau\u0306r'a'j kun'sid'o'j oni fin'e inter'konsent'is pri la irana nukle'a program'o. Feder'ic'a\nMogherini, la alt'a reprezent'ant'o pri ekster'a politik'o de Eu\u0306rop'a Uni'o, deklar'is, ke\ntem'as pri sign'o de esper'o por la tut'a mond'o."}, {"text_idx": "#001219", "text": "Kiel histori'a'n event'o'n kaj nov'a'n c\u0302apitr'o'n de esper'o pri'skrib'is la inter'konsent'o'n la\nirana ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, Mohammad Javad Zarif."}, {"text_idx": "#001220", "text": "La traktat'o drast'e lim'ig'as la iran'an nukle'a'n program'o'n. Tia'manier'e oni cel'as mal'help'i\nla Islam'a'n Respublik'o'n konstru'i atom'bomb'o'n. Tamen g\u0302i pov'as plu uz'i nukle'a'n energi'o'n"}, {"text_idx": "#001221", "text": "Inter's\u0302ang\u0302'e est'os for'ig'at'a'j iom'post'iom'e la sankci'o'j de okcident'a'j land'o'j kontrau\u0306 Irano.\nSe Irano romp'us la traktat'o'n, la sankci'o'j re'valid'us antau\u0306 la for'pas'o de 65 tag'o'j.\nLa mal'permes'o de UN, ke Tehrano ac\u0302et'u arm'il'o'j'n, rest'os dum la sekv'a'j kvin jar'o'j."}, {"text_idx": "#001222", "text": "Lau\u0306 la 100-pag\u0302'a tekst'o de la traktat'o la inter'konsent'o inkluziv'as tri baz'a'j'n kondic\u0302'o'j'n:\nredukt'i la iran'an atom-program'o'n dum minimum'e 10 jar'o'j, for'ig'i la inter'naci'a'j'n sankci'o'j'n,\nkaj pli'fort'ig'i kontrol'o'j'n de la Inter'naci'a Atom-Energi'a Agent'ej'o (IAEA)."}, {"text_idx": "#001223", "text": "Lau\u0306 fak'ul'o'j la traktat'o c\u0302iel konven'as. La irana atom-program'o ne est'os tut'e c\u0302es'ig'it'a,\nsed rest'os c\u0302ef'a kondic\u0302'o, ke Irano nek produkt'os, nek ac\u0302et'os en iu land'o atom'a'j'n arm'il'o'j'n.\nKontrol'ist'o'j de IAEA ricev'as la rajt'o'n inspekt'i iranajn instal'aj\u0302'o'j'n, inkluziv'e milit'a'j'n.\nSe Irano tio'n ne permes'us, est'us en'konduk'at'a'j nov'a'j sankci'o'j."}, {"text_idx": "#001224", "text": "Rilat'e la lau\u0306's\u0302tup'a'n for'ig'o'n de la sankci'o'j, Irano konsent'is ne pli'ric\u0302'ig'i uran'o'n je\npli ol 3,67 % dum 15 jar'o'j. IAEA dev'as g\u0302is la fin'o de tiu jar'o komplet'e esplor'i c\u0302iu'j'n\naspekt'o'j'n de la irana atom-program'o. Lau\u0306 la traktat'o, Irano al'las'os inspekt'ist'o'j'n\nde IAEA al c\u0302iu'j instal'aj\u0302'o'j, tamen la kontrol'ist'o'j antau\u0306'e anonc'u si'a'j'n vizit'o'j'n."}, {"text_idx": "#001225", "text": "El Israelo ven'is akr'a kritik'o. La israela c\u0302ef'ministr'o Benjamin Natanjahu nom'is la\ntraktat'o'n \u201emal'bon'a erar'o\u201d. Per'e de g\u0302i oni mal'ferm'as al Irano sekur'a'n voj'o'n por produkt'i atom'a'j'n arm'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#001226", "text": "La lau\u0306'pas\u0302'a for'ig'o de sankci'o'j kontrau\u0306 Irano pov'as nur g\u0302oj'ig'i negoc'ist'o'j'n, kaj c\u0302ef'e\nnaft'o'produkt'ant'o'j'n. Kelk'a'j jam prepar'is si'a'n re'ven'o'n al Irano, dum ali'a'j ec\u0302 ne for'las'is\nla land'o'n, post'las'int'e reprezent'ej'o'j'n sub ali'a'j nom'o'j."}, {"text_idx": "#001228", "text": "Antau\u0306 ne'long'e la tut'a mond'o spir're'ten'e rigard'is la evolu'ad'o'n de la financ'a kriz'o de\nGreki'o. Ankau\u0306 en Japani'o oni j\u0302urnal'e kaj televid'e raport'is la politik'a'n negoc'ad'o'n\ninter Greki'o kaj Eu\u0306rop'a Uni'o kaj la konfuz'o'n en la soci'o kaj la popol'o."}, {"text_idx": "#001229", "text": "S\u0302ajn'as, ke la japan'o'j cinik'e rigard'is la afer'o'j'n en Eu\u0306rop'o kaj pri'rid'is la grek'a'n\ntragedi'o'n, sed c\u0302u la japan'o'j pov'as fajf'i kaj rigard'i la afer'o'j'n de Greki'o kiel fajr'o'n\ntrans la bord'o? Ni rigard'u la cifer'o'j'n."}, {"text_idx": "#001230", "text": "En mart'o 2015 la s\u0302tat'a s\u0302uld'o de Japani'o ating'is 1053 milion'o'j'n da miliard'o'j (1 053\nnaci'an'o s\u0302uld'as po 8,3 milion'o'j'n da en'o'j (61 089 eu\u0306r'o'j), kaj la s\u0302uld'o, kiel procent'aj\u0302'o\nde g\u0302i'a mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP), est'as 246 %, dum'e tiu'j por Greki'o, Germanio,\nFranci'o kaj Italio est'as 172 %, 75 %, 117 % kaj 133 % respektiv'e. C\u0302u la situaci'o por\nJapani'o est'as mal'pli bon'a ol tiu de Greki'o? Jes kaj ne."}, {"text_idx": "#001231", "text": "Por re'pag'i la s\u0302uld'o'n, ankau\u0306 la japan'a reg'ist'ar'o dev'as praktik'i sever'a'n ekonomi'a'n politik'o'n\ninkluziv'e de alt'ig'o de impost'o'j kaj mal'alt'ig'o de la nivel'o de social'a bon'fart'o, kaj\nekzist'as risk'o, ke la prez'o de la japan'a'j s\u0302tat'a'j obligaci'o'j subit'e plong\u0302'os kaj ke"}, {"text_idx": "#001232", "text": "Tamen est'as grand'a diferenc'o inter Greki'o kaj Japani'o: plej'mult'o de la kreditor'o'j\nde Greki'o est'as ali'land'an'o'j, nom'e ekster'land'a'j financ'a'j instituci'o'j, dum la japan'a\nreg'ist'ar'o s\u0302uld'as plej'part'e al si'a popol'o kaj al en'land'a'j bank'o'j. Tial la japan'a reg'ist'ar'o\nne est'as prem'at'a de ali'land'an'o'j pri redukt'a ekonomi'a politik'o kaj pov'as dau\u0306r'e el'spez'i"}, {"text_idx": "#001233", "text": "Ali'a diferenc'o est'as, ke ek'de la 1990aj jar'o'j Japani'o c\u0302iu'jar'e akumul'ad'is s\u0302tat'a'n s\u0302uld'o'n,\ndum Greki'o komenc'is s\u0302uld'eg'i nur post la tut'mond'a financ'a kriz'o en 2008. Nu, por kio\nla japan'a reg'ist'ar'o tiom el'spez'is? Precip'e por la social'a bon'fart'o kaj stimul'ad'o de\nla konjunktur'o. La pli'mult'o'n de la social'a bon'fart'o okup'as pensi'o'j, medicin'o kaj mal'jun'ul'vart'ad'o,\nali'vort'e social'a'j serv'o'j al mal'jun'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001234", "text": "De'nov'e vid'u la inter'naci'a'n kompar'o'n. Inter du el nau\u0306 kamp'o'j de s\u0302tat'a el'spez'o, nom'e\npor mal'jun'ul'o'j (divers'a'j dis'don'o'j por mal'jun'ul'o'j) kaj por famili'o'j (infan'vart'ad'o au\u0306\ninstig'o de pli'mult'ig'o de nask'ig\u0302'o'j) Japani'o dis'don'is 46,5 % por mal'jun'ul'o'j kaj 5,7\n39,9 % kaj 9,4 % kaj Svedi'o 34,1 % kaj 13,2 % respektiv'e lau\u0306 la raport'o de OEKE (Organiz'aj\u0302'o\npor Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o) en 2011."}, {"text_idx": "#001235", "text": "Evident'ig\u0302'as, ke en nun'a Japani'o mal'jun'ul'o'j hav'as sufic\u0302'e agrabl'a'n social'a'n sekur'ec'o'n\nkost'e de ge'jun'ul'o'j. Kelk'a'j kritik'ant'o'j dir'as, ke tiu politik'o est'as atenc'o au\u0306 krim'o\nkontrau\u0306 la nun'a'j ge'jun'ul'o'j au\u0306 la ven'ont'a generaci'o. Sed la politik'ist'o'j tut'e ne zorg'as,\nc\u0302ar ili konsci'as nur pri la nun'a temp'o kaj sci'as, ke neni'u respond'ec'as pri la eventual'a"}, {"text_idx": "#001236", "text": "Bel'e, ke Monat'o nun est'as komplet'e kolor'a. Tio est'as tre salut'ind'a kaj g\u0302oj'ig'a. Tamen\niom g\u0302en'as mi'n, ke nun c\u0302iu'j pag\u0302'o'j est'as sam'e dik'a'j kaj glat'a'j kiel la kovr'il'pag\u0302'o'j.\nTio ne est'as ver'a mank'o, kompren'ebl'e, sed mi mem prefer'us iom pli mal'dik'a'j'n foli'o'j'n"}, {"text_idx": "#001238", "text": "Facil'as pri'skrib'i, mal'facil'as preskrib'i de Paul Gubbins (MONATO 2015/06, p. 5) mi vol'as dir'i, ke dum mult'e da jar'o'j mi c\u0302iam de'nov'e au\u0306d'as la deviz'o'n\n\u201eAfrik'a'j solv'o'j por afrik'a'j problem'o'j\u201d. S\u0302ajn'as al mi tamen, ke Afrik'a Uni'o g\u0302is nun simpl'e rest'as silent'a kaj rifuz'as akcept'i\nla respond'ec'o'n pri si'a propr'a kontinent'o. La eskap'ad'o de la rifug\u0302'ant'o'j al Eu\u0306rop'o trans\nMediterane'o'n montr'as, ke la afrik'an'o'j grand'part'e ne est'as kapabl'a'j mastr'i la radik'o'j'n\nde si'a'j propr'a'j problem'o'j sen fremd'a help'o."}, {"text_idx": "#001239", "text": "Kun grand'a plezur'o mi leg'is la artikol'o'n\nEsperant'ist'o'j, c\u0302u kat-en'it'a'j? (MONATO 2015/07, p. 5). Interes'a demand'o, c\u0302ar tio ne nur dir'as iom pri esperant'ist'o'j sed,\nebl'e, ankau\u0306 pri ili'a lingv'o. La lingv'o form'as si'a'j'n parol'ant'o'j'n, c\u0302u? Mi mem, dum mi'a\nviv'o, iam hav'is du hund'o'j'n kaj iam la honor'o'n serv'i du kat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001240", "text": "Por akir'i respond'o'n ni bon'e observ'u la du best'o'j'n kaj ili'a'j'n g\u0302eneral'a'j'n karakter'o'j'n.\nOni c\u0302iam dir'as, ke hund'o'j est'as fidel'a'j. El tiu c\u0302i vid'punkt'o oni pov'us dir'i, ke esperant'ist'o'j\nest'us pli hund'em'a'j, c\u0302ar ankau\u0306 ili est'as fidel'a'j ... almenau\u0306 por ni'a lingv'o. Sed tio\nne ver'as. Hund'o'j est'as fidel'a'j, c\u0302ar ili ne pov'as est'i mal'fidel'a'j; fidel'ec'o est'as ili'a\nnatur'o, ili'a karakter'o, kaj ne ili'a vol'o liber'a. Kompren'ebl'e, ver'as, ke ankau\u0306 la plej\ngrand'a part'o de la esperant'ist'o'j est'as natur'e fidel'a'j, sed sen'dub'e ili est'as fidel'a'j,\nc\u0302ar ili g\u0302i'n vol'as kaj ne dev'as. C\u0302i tie tio rest'as la grand'a diferenc'o inter la fidel'ec'o"}, {"text_idx": "#001241", "text": "Kat'o'j est'as individu'o'j, se ne individu'eg'o'j. Ili ir'as si'a'n voj'o'n kaj kun'ven'as nur kiam\nili tio'n vol'as, foj'foj'e por miau\u0306'i kun'e. Ankau\u0306 esperant'ist'o'j dev'as est'i grand'a'j individu'o'j,\nali'e ili neniam lern'us ni'a'n bel'a'n sed strang'a'n lingv'o'n! Ankau\u0306 part'o'pren'i en ili'a'j\nkun'ven'o'j por parol'i esperant'e kun'e rest'as liber'e."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Resum'e, est'as klar'e, ke esperant'ist'o'j g\u0302eneral'e prefer'as kat'o'j'n!"}, {"text_idx": "#001243", "text": "Komenc'e de la somer'o est'is lanc\u0302'it'a en Kubo vifi'o-serv'o en 35 publik'a'j lok'o'j. Antau\u0306'e\nsen'drat'a al'ir'o al Inter'ret'o ekzist'is nur en hotel'o'j kaj apart'a'j lok'o'j, kiel ekzempl'e\nPalacio de Convenciones, sed nur dum event'o'j."}, {"text_idx": "#001244", "text": "La serv'o nun al'ir'ebl'as c\u0302e plur'a'j park'o'j, plac'o'j kaj bulvard'o'j, au\u0306 oft'e vizit'at'a'j part'o'j\nde Havano. Tem'as pri serv'o ankorau\u0306 g\u0302erm'a kaj rest'as mult'o far'end'a."}, {"text_idx": "#001247", "text": "Ricev'int'e signal'o'n kaj en'tajp'int'eWIFI ETECSA (ident'ig'il'o de la vifi'o), oni en'ir'as la serv'o'n. Prov'ant'e al'ir'i al difin'it'a ret'pag\u0302'o,\noni est'as send'at'a al portal'o. Neces'as nun en'met'i rajt'ig'a'n kod'o'n, kiu'n oni ricev'as"}, {"text_idx": "#001249", "text": "Tamen ankorau\u0306 rest'as problem'o'j. Ekzempl'e, ne c\u0302iu'j pos\u0302'telefon'o'j tau\u0306g'as por Nauta, tamen\npli'bon'ig\u0302'is la situaci'o pro pli modern'a'j aparat'o'j. Krom'e, kvankam bon'as la ide'o hav'i\nret'al'ir'o'n c\u0302e park'o'j kaj plac'o'j, kutim'e ne sufic\u0302'as benk'o'j kaj sid'lok'o'j. Uz'ant'o'j est'as\noft'e dev'ig'at'a'j sid'i sur trotuar'o'j, gazon'o'j, kie ajn."}, {"text_idx": "#001251", "text": "Ankau\u0306 raport'it'e est'as, ke mal'fort'as signal'o'j. Oficial'e ebl'as al 100 hom'o'j sam'temp'e\nret'um'i, sed oft'e tem'as pri nur 50. Mal'rapid'as la al'ir'o, kiu kelk'foj'e dum'nokt'e fiask'as.\nAnkau\u0306 kelk'a'j uz'ant'o'j plend'as, ke, mal's\u0302alt'int'e la konekt'o'n, ili tamen rest'as konekt'at'a'j\nkaj do dev'as pag'i ne plu bezon'at'a'n serv'o'n."}, {"text_idx": "#001253", "text": "C\u0302u la Olimpik'a'j Lud'o'j en 2020 en Tokio est'as mal'ben'it'a'j? En septembr'o 2013 la japan'a\nc\u0302ef'ministr'o, Abe Shinzo, sukces'e invit'is al si'a land'o la lud'o'j'n. Li asert'is i.a.,\nke la situaci'o c\u0302e la de cunam'o detru'it'a atom'central'o en Fukus\u0302imo est'as bon'ord'e reg'at'a.\nMal'konsent'is mult'a'j japan'o'j. Nun, du jar'o'j'n post'e, est'ig\u0302'is ali'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#001254", "text": "Unu'e, la kost'o de la nov'a c\u0302ef'stadion'o: En 2012 la Japan'a Sport'a Konsili'o (JSK), du'on's\u0302tat'a\norganiz'aj\u0302'o respond'ec'a pri la stadion'o, kalkul'is la kost'o'n je 130 miliard'o'j da en'o'j\n(943 milion'o'j da eu\u0306r'o'j). La konsili'o okaz'ig'is inter'naci'a'n konkurs'o'n por desegn'i la\nstadion'o'n, kies unu'a'n premi'o'n kaj kontrakt'o'n kun JSK gajn'is Zaha Hadid, irak-de'ven'a"}, {"text_idx": "#001255", "text": "S\u0302i propon'is grandioz'e modern'a'n stadion'o'n kun du ark'o'j. Tamen c\u0302i-jar'o'n evident'is, ke\nla kost'o pli-mal'pli du'obl'ig\u0302'is. Kulp'as alt'ig'it'a'j konstru'prez'o'j kaj al'don'a'j ekip'aj\u0302'o'j.\nFurioz'is la japan'a popol'o pro la sum'o el'spez'ot'a, kiu preskau\u0306 egal'is la kun'a'j'n kost'o'j'n\nde la kvin antau\u0306'a'j olimpik'a'j stadion'o'j en Sidnej'o en 2000, Ateno en 2004, Pekino en"}, {"text_idx": "#001256", "text": "La c\u0302ef'ministr'o dev'is do nul'ig'i kaj la premi'it'a'n plan'o'n kaj la bug\u0302et'o'n. Tio signif'as,\nke JSK de'nov'e okaz'ig'as inter'naci'a'n konkurs'o'n kaj decid'os pri la kompani'o, kiu konstru'os\nla stadion'o'n, en printemp'o 2016. Tuj komenc'ig\u0302'os la labor'o'j, tiel ke pret'os la stadion'o\nteori'e en printemp'o 2020. Mult'a'j japan'o'j dub'as, c\u0302u la projekt'o lau\u0306'plan'e ir'os, kaj\nkred'as, ke de'nov'e alt'ig\u0302'os la kost'o'j."}, {"text_idx": "#001257", "text": "En au\u0306gust'o 2015 konstat'ebl'is du'a problem'o. Akuz'is belg'a desegn'ist'o, Olivier Debie,\nke la olimpik'a emblem'o, kre'it'a de San'o Kenj\u0302iro kaj elekt'it'a en konkurs'o far'e de la\nJapan'a Olimpik'a Komitat'o (JOK), est'as plagiat'o de blazon'o li'a por teatr'o en Lieg\u0302'o,"}, {"text_idx": "#001258", "text": "Debie ek'proces'is c\u0302e belg'a kort'um'o kontrau\u0306 JOK, postul'ant'e, ke oni ne plu uz'u la olimpik'a'n\nemblem'o'n. La japan'a desegn'ist'o kaj JOK kontrau\u0306'e argument'is, sed neces'os temp'o por"}, {"text_idx": "#001259", "text": "La supr'a'j du problem'o'j rilat'as al hom'o'j kaj est'os iel solv'it'a'j lau\u0306 temp'o kaj mon'o.\nTri'a problem'o rilat'as al la natur'o kaj ne facil'e solv'ebl'os. La tokiaj lud'o'j okaz'os\nen 2020 inter la 24a de juli'o kaj la 9a de au\u0306gust'o. Tiam est'as la mal'plej tau\u0306g'a sezon'o"}, {"text_idx": "#001260", "text": "Oni tim'as, ke lud'ant'o'j kaj spekt'ant'o'j sufer'os pro varm'o kaj humid'ec'o. C\u0302i-jar'o'n, ekzempl'e,\ndum la sam'a period'o la temperatur'o en Tokio ating'is c\u0302iu'tag'e pli ol 30\noC. Fakt'e, la 20an de juli'o, c\u0302e la Inter'naci'a Jun'ul'ar'a Pied'pilk'a Konkurs'o en Niigata,\nc\u0302irkau\u0306 280 km for de Tokio, du lud'ant'o'j de la serb'a team'o kolaps'is pro la varm'eg'o."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Lev'ig\u0302'as la demand'o, kial oni elekt'is tia'n mal'favor'a'n sezon'o'n. La last'a'j olimpik'a'j\nlud'o'j en Tokio, en 1964, komenc'ig\u0302'is en oktobr'o. Nun'temp'e, tamen, oni elekt'as la monat'o'n\nne por komplez'i al sport'ist'o'j sed al televid'a'j staci'o'j kaj al profit'o'j."}, {"text_idx": "#001262", "text": "Fak'ul'o'j komenc'is konsider'i kiel mild'ig'i la efik'o'j'n de alt'a'j temperatur'o'j. Ili pens'as\npri varm'o'bar'a'j surfac'o'j por maraton'a'j voj'o'j, pli fru'a'j start'o'j, kaj arb'o'j por s\u0302irm'i"}, {"text_idx": "#001263", "text": "Fin'e de au\u0306gust'o JSK anonc'is la nov'a'n maksimum'a'n bug\u0302et'o'n de la s\u0302tat'a stadion'o kiel\n155 miliard'o'j da en'o'j (1141 milion'o'j da eu\u0306r'o'j), kaj la 1an de septembr'o JOK anonc'is,\nke g\u0302i nul'ig'as la elekt'o'n de la emblem'o de San'o Kenj\u0302iro."}, {"text_idx": "#001264", "text": "Quan Furong, 92-jar'a, el'kor'e rid'et'as, montr'ant'e la tri-etag\u0302'a'n dom'o'n sur la strat'o\nZhoushan, kie log\u0302'is Michael Blumenthal, eks'a ministr'o pri financ'o de Uson'o, dum la\nplej mal'bon'a'j tag'o'j de la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#001265", "text": "La dom'o trov'ig\u0302'as en la centr'o de la log\u0302'kvartal'o en la distrikt'o Hongkou, nord'orient'a\nS\u0302anhajo, kiu far'ig\u0302'is \u201eregion'o difin'it'a por sen's\u0302tat'a'j rifug\u0302'int'o'j\u201d, au\u0306, pli ne'oficial'e, la s\u0302anhaja get'o, en 1943. Dum la milit'o kaj post'a temp'o, tie\nest'is rifug\u0302'ej'o de c\u0302irkau\u0306 23 000 jud'o'j, inkluziv'e de membr'o'j de la famili'o de Blumenthal,\nkiu'j fug\u0302'is el Germanio kaj ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j dum la holokau\u0306st'o."}, {"text_idx": "#001266", "text": "C\u0302e la voj'kruc'ig\u0302'o de la voj'o'j Zhoushan kaj Huoshan, Quan montr'as ali'a'n impon'a'n tri-etag\u0302'a'n\ndom'o'n kun abrupt'e oblikv'a tegment'o. \u201eTio est'as mi'a hejm'o,\u201d li dir'as."}, {"text_idx": "#001267", "text": "La famili'o de Quan ek'log\u0302'is en la dom'o en fin'e de 1942, kiam li est'is 20-jar'a, ne'long'e\nantau\u0306 ol la jud'kvartal'o akir'is oficial'a'n status'o'n kiel rifug\u0302'ej'o el la japan'a'j invad'ant'o'j.\nEn tiu c\u0302i dom'o ili gast'ig'is jud'a'j'n famili'o'j'n dum la milit'o. Nun, tiel mult'a'j'n jar'o'j'n\npost'e, g\u0302i rest'as tie, kie ali'a'j hom'o'j, kiu'j dezir'as pli bon'e kompren'i la histori'o'n\nde tiu lok'o, kontakt'ig\u0302'as kun Quan por li'n intervju'i au\u0306 nur babil'i."}, {"text_idx": "#001268", "text": "Post la mal'venk'o de Japani'o en 1945 la jud'a'j rifug\u0302'int'o'j komenc'is ir'i el C\u0302ini'o \u2013 mult'a'j al Amerik'o au\u0306 Au\u0306strali'o, dum ali'a'j re'ven'is al Eu\u0306rop'o. Hodiau\u0306, la mal'nov'a jud'a\nget'o est'as okup'at'a de c\u0302in'a'j log\u0302'ant'o'j, kies famili'o'j tie'n trans'log\u0302'ig\u0302'is post la milit'o."}, {"text_idx": "#001269", "text": "Long'a temp'o est'as 70 jar'o'j. \u201ePlej'mult'o da hom'o'j, kiu'j tiam tie log\u0302'is, jam for'pas'is, kaj tiu'j, kiu'j est'is c\u0302i tie,\nest'is tre jun'a'j si'a'temp'e, kaj ne pov'as ver'e memor'i i'o'n,\u201d dir'is Kitty Han, direktor'o pri publik'a'j rilat'o'j en la S\u0302anhaja Muze'o de Jud'a'j Rifug\u0302'int'o'j.\n\u201eSed Quan est'as mal'sam'a. Li est'is pli-ol-20-jar'a tiam, kaj pov'as klar'e memor'i c\u0302io'n,"}, {"text_idx": "#001270", "text": "\u201eSes jud'a'j famili'o'j log\u0302'is en ni'a dom'o. Ni hav'is tre grand'a'n dom'o'n, kaj ni lu'ig'is la\nc\u0302ambr'o'j'n apart'e al la jud'o'j,\u201d Quan dir'as. En la milit'a'j tag'o'j, li'a famili'o, kiu posed'is tajlor'a'n negoc'o'n, kaj okup'is\ntut'a'n tri-etag\u0302'a'n konstru'aj\u0302'o'n, hav'is sufic\u0302'e grand'a'n spac'o'n por log\u0302'ig'i mult'a'j'n jud'a'j'n"}, {"text_idx": "#001271", "text": "\u201eTiu'temp'e ni ne konsci'is la koncept'o'n de get'o,\u201d Quan dir'as. \u201eNi sci'is, en kiu region'o est'as mult'a'j jud'o'j, kaj en kiu region'o est'as mal'pli.\u201d Li al'don'is, ke el la pli grand'a'j avantag\u0302'o'j dum la milit'o en S\u0302anhajo est'is, ke la\nurb'o grand'part'e sub'ten'is si'a'n entrepren'em'a'n spirit'o'n malgrau\u0306 la okup'ad'o de Japani'o."}, {"text_idx": "#001272", "text": "\u201eEn S\u0302anhajo la jud'a'j rifug\u0302'int'o'j rajt'is labor'i kaj prosper'i, kaj mult'a'j el ili hav'is\nlabor'o'j'n,\u201d Quan dir'as. \u201eEkzempl'e, iu jud'a vir'in'o pli-ol-40-jar'a log\u0302'is en mi'a dom'o. S\u0302i labor'is por Jardine\nMatheson, part'o de la brit'a Jardines (unu el la plej grand'a'j fremd'land'a'j komerc'a'j\nfirma'o'j tiam en Azi'o), sur la Pekina Voj'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001273", "text": "La lu'ant'o'j de Quan est'is tre bon's\u0302anc'a'j. La jud'a'j rifug\u0302'int'o'j kutim'e pend'ig'is s\u0302ild'o'j'n\nsur si. La s\u0302ild'o'j, oft'e unu antau\u0306'e, ali'a mal'antau\u0306'e, est'is reklam'o'j de la okup'o de\nla posed'ant'o kun la vort'o kiel ekzempl'e \u201etajlor'o\u201d au\u0306 \u201ebarbir'o\u201d. \u201eTio est'is ili'a manier'o de mem'reklam'ad'o,\u201d Quan dir'as."}, {"text_idx": "#001274", "text": "La reklam'o'j efik'is. Mult'a'j jud'o'j ja trov'is tiu'manier'e labor'o'j'n. Ec\u0302 tiu'j, kiu'j ne pov'is\nest'i regul'e dung'it'a'j, oft'e akir'is sufic\u0302'e da en'spez'o'j por sub'ten'i la c\u0302iu'tag'a'n viv'o'n.\nLa famili'o de Quan iam dung'is jud'a'n farb'ist'o'n pli-ol-50-jar'a'n, kiu port'is tia'j'n s\u0302ild'o'j'n.\n\u201eLi labor'is sen'c\u0302es'e de maten'o g\u0302is tag'mez'o, halt'is por tag'mang\u0302'o, kaj dau\u0306r'ig'is la labor'o'n\ng\u0302is vesper'o,\u201d Quan memor'as. \u201eLi labor'is tre bon'e.\u201d"}, {"text_idx": "#001275", "text": "Quan ripet'as kompliment'o'j'n, kiam li parol'as pri la diligent'ec'o kaj konfid'ind'ec'o de\nla jud'o'j. \u201eIli est'is tre labor'em'a'j kaj fid'ind'a'j, kaj trakt'is si'a'n labor'o'n serioz'e kaj sincer'e.\nJud'o'j oft'e dir'is al mi, ke tiu'j, kiu'j hav'as si'a'j'n propr'a'j'n kapabl'o'j'n, pov'as trov'i\nlabor'o'n ie ajn en la mond'o. Kaj mi tut'e konsent'as,\u201d Quan dir'as."}, {"text_idx": "#001276", "text": "La re'memor'o'j pri la get'o est'is neniam pli fort'a'j ol nun de post la milit'o. Reg'ist'ar'a\nfondus'o sav'is divers'a'j'n mal'nov'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n en la region'o kaj re'nov'ig'is la mal'nov'a'n\nsinagog'o'n kiel muze'o'n de get'o."}, {"text_idx": "#001277", "text": "\u201eKiam C\u0302ini'o mal'ferm'is si'a'j'n pord'o'j'n al la ekster'a mond'o, mult'a'j jud'o'j re'ven'is c\u0302i tie'n\nek'de la 1990aj jar'o'j, kaj demand'is, kie est'as la sinagog'o,\u201d li dir'as."}, {"text_idx": "#001278", "text": "\u201eDo ni trov'is la original'a'n plan'o'n de la sinagog'o en la S\u0302anhaja Arkiv'o, kaj re'konstru'is\nla sinagog'o'n lau\u0306 la dezajn'o,\u201d Kitty Han dir'as. \u201eNi pens'as, ke tio est'as tre grav'a scen'ej'o por inter'naci'a'j rilat'o'j, kaj ni hav'as la"}, {"text_idx": "#001279", "text": "Tiu'senc'e, Quan ankorau\u0306 hav'as grav'a'n misi'o'n en si'a viv'o. Kiel unu el la tre mal'mult'a'j\nhom'o'j, kiu'j pov'as plastik'e pri'skrib'i la histori'o'n de la s\u0302anhaja get'o, li rakont'as,\nke dek'mil'o'j da hom'o'j sukces'e eskap'is el masakr'o, kiu mort'ig'is milion'o'j'n da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001280", "text": "C\u0302irkau\u0306 la distrikt'o Hongkou est'as pli kaj pli mult'a'j modern'a'j c\u0302iel'skrap'ant'o'j. Tial\nla dom'o de Quan kaj la ali'a'j konstru'aj\u0302'o'j rest'ant'a'j en la iam'a get'o far'ig\u0302'is s\u0302irm'il'o'j\nkontrau\u0306 la hom'a tendenc'o forges'i la pas'int'ec'o'n kaj antau\u0306'e'n'ir'i."}, {"text_idx": "#001281", "text": "Kial tiom da fot'o'j? (2)"}, {"text_idx": "#001282", "text": "Mi dev'as gratul'i vi'n pro la nov'a aspekt'o de MONATO, kun bel'a'j fot'o'j. Tamen, sam'e kiel unu el vi'a'j leg'ant'o'j, Pierre Grollemund el Franci'o,\nmi ne kompren'as kial est'as nun tiom grand'a'j fot'o'j, kaj, sekv'e, pli mal'long'a'j tekst'o'j.\nC\u0302u MONATO far'ig\u0302'u magazin'o pli rigard'ind'a ol leg'ind'a, t.e. mal'pli abon'ind'a por mi?"}, {"text_idx": "#001283", "text": "La c\u0302ef'redaktor'o koment'is tiu'n c\u0302i leter'o'n en si'a \u201eVid'punkt'o\u201d, en pag\u0302'o 5."}, {"text_idx": "#001284", "text": "El mi'a vid'punkt'o (MONATO 2015/08-09, p. 5) vi skrib'as pri miliard'o'j kaj bilion'o'j (da dolar'o'j) lau\u0306 du mal'sam'a'j"}, {"text_idx": "#001286", "text": "En la artikol'o vi menci'as miliard'o'j'n da dolar'o'j por Greki'o, do lau\u0306 la eu\u0306rop'a sistem'o,\nsed bilion'o'j'n kaj trilion'o'j'n por sav'i divers'a'j'n bank'o'j'n, do lau\u0306 la uson'a/brit'a. Tre"}, {"text_idx": "#001287", "text": "La c\u0302ef'redaktor'o send'as miliard'o'n da pardon'pet'o'j."}, {"text_idx": "#001288", "text": "Revu'o'n redakt'i ... kaj ran'o'j"}, {"text_idx": "#001289", "text": "Dum la somer'o la redakci'o de MONATO ricev'is plur'a'j'n koment'o'j'n pri la nov'a aspekt'o de la magazin'o. Leg'ant'o'j g\u0302eneral'e lau\u0306d'is\nla grafik'a'j'n s\u0302ang\u0302'o'j'n, dir'ant'e, kiom plac\u0302'as la kvalit'o de la paper'o, kaj al'don'ant'e,\nke la artikol'o'j pli klar'e, pli facil'e leg'ebl'as."}, {"text_idx": "#001290", "text": "\u201eMi dev'as gratul'i vi'n pro la nov'a aspekt'o de MONATO, kun bel'a'j fot'o'j,\u201d koment'is unu leg'ant'o. Ali'a mesag\u0302'is, por \u201egratul'i pro la dau\u0306r'a kvalit'o, kaj last'a'temp'a pli bel'a aspekt'o, de MONATO, kiu'n mi c\u0302iam leg'as kun grand'a plezur'o\u201d. Tri'a lakon'is: \u201eBel'eg'e!\u201d"}, {"text_idx": "#001291", "text": "Tamen ne por fanfaron'i, ne por dis'trumpet'i la talent'o'n de MONATO-kun'labor'ant'o'j (kiu'j aplau\u0306d'o'j'n ja merit'as, apart'e ni'a grafik'ist'o Ferriol Macip), mi\nni'n tiel lau\u0306d'as. C\u0302ar, kun la lau\u0306r'o'j, ven'is ankau\u0306 dorn'o'j \u2013 ne mult'a'j, tamen ili pik'et'is."}, {"text_idx": "#001292", "text": "Tem'as pri la fot'o'j. Lau\u0306 unu leg'ant'o, kiu ja gratul'is pri la aspekt'o: \u201eMi ne kompren'as, kial aper'as nun tiom grand'a'j fot'o'j, kaj, sekv'e, pli mal'long'a'j tekst'o'j.\nC\u0302u la magazin'o far'ig\u0302'as pli rigard'ind'a ol leg'ind'a, t.e. mal'pli abon'ind'a por mi?\u201d"}, {"text_idx": "#001293", "text": "Nepr'as tuj respond'i al la demand'o: ne. Cert'e MONATO ne cel'as pli rigard'ind'ig'i ol leg'ind'ig'i la magazin'o'n: kun televid'a'j nov'aj\u0302-el'send'o'j\nne ebl'as, kaj cert'e ne dezir'at'as, konkurenc'i."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Sed rest'as fakt'o, ke en kelk'a'j somer'a'j numer'o'j de MONATO trov'ebl'is pag\u0302'o'j domin'at'a'j ne de vort'o'j, sed de fot'o'j. Kaj, jes ja, kontrast'e, mal'long'is"}, {"text_idx": "#001295", "text": "Part'e kulp'as mi. Foj'foj'e mi konciz'ig'as kontribu'aj\u0302'o'j'n send'it'a'j'n de korespond'ant'o'j,\nc\u0302ar la tem'o ne merit'as long'a'n pri'trakt'ad'o'n. Artikol'o pri, ni dir'u, ter'trem'o vast'e\nkaj aktual'e pri'raport'it'a en naci'a'j gazet'ar'o kaj televid'o, balast'as, se ni re'gurd'as\nen MONATO tio'n, kio'n ni jam sci'as pri event'o jam de long'e pas'int'a. Ne tiom grav'as la tiam'a\n\u201ekio\u201d, resum'ebl'a per unu memor'ig'a fraz'o; grav'as la nun'a \u201ekio\u201d: kiel re'ag'as la hom'o'j sufer'ant'a'j, kio'n far'as la reg'ist'ar'o ktp."}, {"text_idx": "#001296", "text": "Simil'e, en raport'o pri naci'a'j elekt'o'j, inter'naci'a leg'ant'ar'o ne bezon'as inform'o'j'n pri\nc\u0302iu et'parti'a kandidat'o, kiu fin'e rikolt'is nur du el'cent'o'j'n de la voc\u0302'o'j. Grav'as en'land'e,\njes, sed ekster'land'e nepr'as sci'i pri la politik'o de la nov'a reg'ist'ar'o. Do tiel ebl'as,\nja nepr'as, konciz'ig'i kaj leg'ind'ig'i raport'o'j'n."}, {"text_idx": "#001297", "text": "Tamen \u2013 kaj jen konfes'o \u2013 tiel mi jam de jar'o'j pri'trakt'as artikol'o-propon'o'j'n. Do la fenomen'o de mal'long'a'j,\nkonciz'a'j raport'o'j cert'e ne nov'as. Flank'e mi dir'u, ke ver'e mal'mult'a'j au\u0306tor'o'j plend'is\npro mi'a metafor'a rug\u0302'a, redaktor'a krajon'o: ne mal'oft'e ili dank'as, ke mi tiel polur'is"}, {"text_idx": "#001300", "text": "Mi ia'foj'e demand'as mi'n, c\u0302u tro'e inform'i signif'as fakt'e mal- au\u0306 ne-inform'i: ni'a'j cerb'o'j\nne pov'as re'ten'i tiom da inform'er'o'j en komplik'a, foj'foj'e h\u0302aos'a, rapid'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a mond'o.\nC\u0302i-somer'o'n, varb'ant'e por MONATO, mi pet'is, ke oni verk'u por la magazin'o. Ven'is respond'o: \u201eMi'a land'o tro grand'as, por ke mi kompren'u, kio okaz'as en g\u0302i. Kiel do pri'e verk'i?\u201d"}, {"text_idx": "#001301", "text": "Tamen s\u0302top'ebl'as la komentari'o-, la analiz'o-brec\u0302'o en MONATO. La solv'o kus\u0302'as en vi'a'j man'o'j, do en tiu'j de la leg'ant'o'j. Admon'as Juli'o Baghy en"}, {"text_idx": "#001304", "text": "Dum la somer'o mi g\u0302u'is la privilegi'o'n instru'i Esperant'o'n (jam la kvar'a'n foj'o'n) c\u0302e la\nNord-Amerik'a Somer'a Kurs'ar'o (Nask) c\u0302i jar'o'n okaz'ig'it'a en Nord-Karolin'o. Se vi ankorau\u0306\nne spert'is c\u0302i tiu'n intens'a'n, ok-tag'a'n kurs'o'n (kun au\u0306 sen mi!), mi g\u0302i'n rekomend'as.\nAli'a plus'o: g\u0302i kun'lig'ig\u0302'as kun Kin'o-Teatr'o-Festival'o (KTF) \u2013 stimul'a kaj kre'a event'o."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Sed, moment'o'n. Jam au\u0306d'ig\u0302'as plend'o'j. C\u0302u MONATO ne fanfaron'as est'i per'esperant'a, ne pri'esperant'a revu'o? Kial, diabl'e, abon'i (au\u0306 prunt'e'pren'i),\nse mi pov'as leg'i la sam'o'n en pri'mov'ad'a revu'o?"}, {"text_idx": "#001306", "text": "Pacienc'o'n, mi pet'as. Evident'e la c\u0302ef'redaktor'o de MONATO tre bon'e sci'as, kia'n revu'o'n li c\u0302ef'redakt'as. C\u0302u ne c\u0302iu'n maten'o'n, antau\u0306 ol maten'mang\u0302'i,\nmi ripet'ad'as la mantr'o'n \u201eper'esperant'a, ne pri'esperant'a\u201d?"}, {"text_idx": "#001313", "text": "Ali'flank'e la spert'a'j, engag\u0302'it'a'j esperant'ist'o'j, kun kiu'j mi plezur'e kun'labor'is c\u0302e Nask,\npli avan'gard'e, pli sag\u0302'e, aplik'is si'a'j'n pos\u0302'komput'il'o'j'n. Kiam vort'o diskut'end'is, jen\ntuj'a Piv-difin'o; kiam roman'o-titol'o, dat'o serc\u0302'end'is, jen tuj'a inform'o; ec\u0302, kiam mi\nfus\u0302'is statistik'o'j'n, tuj ek'vibr'is la komput'il'et'o en mi'a pos\u0302'o \u2013 iu, kiel mi post'e konstat'is, tre diplomati'e kaj ne publik'e, send'is la cifer'o'j'n, kiu'j'n\nmi van'e prov'is el'tir'i el mi'a kompat'ind'a, ne'elektron'ik'a mens'o."}, {"text_idx": "#001318", "text": "La japan'a c\u0302ef'ministr'o Abe Shinzo est'as bon's\u0302anc'a politik'ist'o. En 2007 li subit'e rezign'is\npri si'a c\u0302ef'ministr'a posten'o unu jar'o'n post en'ofic'ig\u0302'o pro mal'san'o de la dik'a intest'o."}, {"text_idx": "#001319", "text": "Sed dank'e al nov'a medikament'o li re'san'ig\u0302'is kaj re'okup'is la posten'o'n kiel prezid'ant'o\nde si'a Liberal-Demokrati'a Parti'o (LDP). C\u0302e elekt'o'j de la C\u0302ambr'o de Deput'it'o'j en decembr'o\n2012 venk'is LDP la Demokrati'a'n Parti'o'n (DP), kiu g\u0302is tiam dum tri jar'o'j reg'is. Pli\npreciz'e DP mal'venk'is pro fiask'int'a'j politik'o'j kaj skism'o'j kaj dis'part'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001320", "text": "C\u0302ar nun LDP kaj alianc'a'j parti'o'j dispon'as pri pli ol du tri'on'o'j de la seg\u0302'o'j en ambau\u0306\nparlament'a'j c\u0302ambr'o'j, Abe au\u0306dac'e kaj sen'prokrast'e antau\u0306'e'n'pus\u0302'as si'a'j'n politik'o'j'n. Plej\ngrav'as konstituci'a s\u0302ang\u0302'o, kiu permes'as, ke japan'a'j trup'o'j milit'serv'u ie ajn en la\nmond'o kun arme'an'o'j de Uson'o, kaj re'funkci'ig'o de nukle'a'j central'o'j."}, {"text_idx": "#001321", "text": "Tiu'j c\u0302es'is funkci'i post la katastrof'o en Fukus\u0302imo. Kontrau\u0306 ambau\u0306 propon'o'j montr'as\nsi'n la pli'mult'o de japan'o'j."}, {"text_idx": "#001322", "text": "Dum la last'a'j 70 jar'o'j, post la du'a mond'milit'o, Japani'o nek mort'ig'is ec\u0302 unu ali'land'a'n\nsoldat'o'n nek perd'is unu el si'a'j soldat'o'j en milit'o. Pro ne'milit'ist'a, ekonomi'a, teknologi'a,\neduk'ad'a, medicin'a kun'labor'o kaj help'o, baz'it'a'j sur la \u201epac'em'a konstituci'o\u201d, Japani'o g\u0302u'as en la mond'o reputaci'o'n kiel ne'agres'em'a s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001324", "text": "Protest'as ankau\u0306 ordinar'a'j hom'o'j. C\u0302iu'tag'e amas'e kaj kri'ant'e manifestaci'as kontrau\u0306'ul'o'j\nekster la parlament'ej'o. Ceter'e lau\u0306 opini'o-sond'o'j s\u0302rump'is la popol'a sub'ten'o por Abe.\nNun oni si'n demand'as, c\u0302u la bon's\u0302anc'o de la c\u0302ef'ministr'o fin'e el'c\u0302erp'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001325", "text": "Sukces'o'n rikolt'is slovak'a'j kat'bred'ist'o'j c\u0302e du'tag'a inter'naci'a kat'ekspozici'o en la urb'o\nZ\u030cilina [j\u0302ilina] (c\u0302irkau\u0306 200 km nord'e de la slovak'a c\u0302ef'urb'o Bratislav'o). Ses hejm'a'j\nkat'bred'ist'o'j gajn'is kvin or'a'j'n kaj unu arg\u0302ent'a'n medal'o'j'n."}, {"text_idx": "#001327", "text": "La ekspozici'o est'is dedic\u0302'it'a al persaj, brit'a'j kaj sen'har'a'j kat'o'j, kiu'j aparten'as\nal la plej kon'at'a'j kaj plej popular'a'j kat'o'j inter slovak'a'j bred'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001329", "text": "Demokrati'o signif'as, ke la popol'o est'as suveren'a. Sed en Briti'o, ec\u0302 lau\u0306 reg'ist'ar'a'j\nofic'ist'o'j, suveren'as la parlament'o, ali'vort'e la politik'ist'o'j. Decid'as ili, ne la popol'o."}, {"text_idx": "#001330", "text": "Politik'ist'o'j asert'as, ke la popol'o si'a'j'n reprezent'ant'o'j'n elekt'as. Ne tut'e ver'as. La\nreg'ist'ar'o tiel arang\u0302'as afer'o'j'n por maksimum'e profit'i c\u0302e la urn'o'j. Tio'n agnosk'is unu\nel la plej alt'rang'a'j reg'ist'ar'a'j jur'ist'o'j, dir'ant'e, ke tio est'as la \u201eakcept'it'a konstituci'a doktrin'o de la land'o\u201d."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Fin'e kaj emfaz'e, mi interes'ig\u0302'as sol'e pri pov'o-akir'ad'o kaj -re'ten'o flank'e de politik'ist'o'j.\nMi ne atent'as ili'a'j'n parti'o'j'n. La pretend'o'j de \u201eni'a'j amik'o'j en alt'a'j lok'o'j\u201d pri'mok'as demokrati'o'n."}, {"text_idx": "#001332", "text": "La 7an de septembr'o 2015. Mi en'ir'as la Okcident'a'n Staci'dom'o'n (Westbahnhof) en Vieno. Tuj al'parol'as mi'n jun'a siri'an'o. Li ven'is per trajn'o de Budapes\u0302to. Por\ndau\u0306r'ig'i la trajn'vetur'o'n al Germanio li bezon'as mon'o'n, sed li hav'as nur 10 eu\u0306r'o'j'n.\nNi trov'as stand'o'n, kie oni kolekt'as mon'o'n por ac\u0302et'i trajn'bilet'o'j'n."}, {"text_idx": "#001333", "text": "C\u0302e kaj'o 1 star'as trajn'o. G\u0302i est'as plen'a. Ek'vetur'o'n atend'as 300 person'o'j. Atend'as sur\nla kaj'o pli'a'j 200 hom'o'j, c\u0302ef'e el Sirio, kelk'a'j el Irako kaj Afgani'o. Mult'a'j est'as\njun'a'j vir'o'j, sed oni vid'as ankau\u0306 tut'a'j'n famili'o'j'n kun et'a'j infan'o'j."}, {"text_idx": "#001334", "text": "Dau\u0306r'e ven'as c\u0302ar'et'o'j kun mineral'akv'o, varm'a sup'o, pan'o'j kaj banan'o'j, kiu'j'n oni sen'pag'e\ndis'don'as al la atend'ant'o'j. G\u0302eneral'e la rifug\u0302'ant'o'j aspekt'as inteligent'a'j kaj fleg'it'a'j.\nMult'a'j est'as bon'humor'a'j, c\u0302ar ili eskap'is el milit'o kaj persekut'ad'o."}, {"text_idx": "#001335", "text": "C\u0302ie oni vid'as inform-afis\u0302'o'j'n en la arab'a, angl'a au\u0306 german'a lingv'o. Evident'e reg'as\nord'o kaj ne kaos'o. Mult'lok'e help'as polic'ist'o'j, kun'labor'ant'o'j de bon'far'a'j organiz'aj\u0302'o'j\nkaj kun'labor'ant'o'j de Au\u0306str'a Fer'voj'o O\u0308BB."}, {"text_idx": "#001336", "text": "La trajn'o ek'vetur'as. C\u0302iu'j hura'as kaj aplau\u0306d'as en la trajn'o kaj sur la kaj'o. La trajn'o\nmal'fru'as je 222 minut'o'j. Egal'e! Jam post kelk'a'j hor'o'j ili est'os en Germanio."}, {"text_idx": "#001337", "text": "Al kaj'o 2 al'ven'as c\u0302iu'hor'e trajn'o el Nickelsdorf [ni\u0301kelsdorf], vilag\u0302'o antau\u0306 la land'lim'o\ninter Au\u0306strio kaj Hungari'o, kun 300 rifug\u0302'ant'o'j, kiu'j ven'is el Proksim'a Orient'o tra\nHungari'o. Nur mal'mult'a'j pet'as azil'o'n en Au\u0306strio. La cel'o est'as Germanio, foj'foj'e Svedi'o."}, {"text_idx": "#001338", "text": "Mi vetur'as per metro'trajn'o en la vien'an urb'o'centr'o'n. Apud mi sid'as du knab'in'o'j, kiu'j\nparol'as pri rifug\u0302'ant'o, kiu serc\u0302'as labor'lok'o'n en Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#001339", "text": "Viv'i en lok'o kun prestig\u0302'a kaj ric\u0302'a universitat'o c\u0302iam don'as bon'a'n s\u0302anc'o'n spert'i i'o'n\ninteres'a'n. Ekzempl'e, projekt'o en la arb'ar'o Wytham [u\u0306ajtm], kiu aparten'as al la Universitat'o"}, {"text_idx": "#001340", "text": "Konstru'it'a en la arb'ar'o est'as special'a forn'o por kre'i ceramik'aj\u0302'o'j'n. La t.n.\nAnagama kil'n est'as spec'o de dekliv'a tunel'a forn'o, uz'at'a en Azi'o jam de la kvin'a jar'cent'o. La oksford'a\nforn'o est'as tradici'e konstru'it'a per plekt'aj\u0302'o salik'a kaj per dik'a argil'a mantel'o. En\ng\u0302i ebl'as bak'i c\u0302irkau\u0306 200 pot'o'j'n je temperatur'o de 1150\noC. Bezon'at'a'j est'as ok tun'o'j da lign'o kaj la forn'o funkci'as dum plur'a'j tag'o'j."}, {"text_idx": "#001341", "text": "La projekt'o est'as iniciat'o de la universitat'a etnografi'a muze'o Pitt Rivers kun'e kun\njapan'a'j ceramik'ist'o'j, kiu'j ankorau\u0306 uz'as tia'j'n forn'o'j'n. La majstr'o Kazuya Ishida kontribu'is\nsi'a'j'n pot'o'j'n por la unu'a bak'ad'o. Kun'fond'is la projekt'o'n la brit'a ceramik'ist'o Jim Keeling\n[kiling]. Lau\u0306 Keeling, tiu c\u0302i simpl'a teknologi'o est'as g\u0302is nun iom neglekt'at'a."}, {"text_idx": "#001342", "text": "En au\u0306gust'o komenc'ig\u0302'is la unu'a bak'ad'o. Ceramik'ist'o'j kaj volont'ul'o'j dum unu semajn'o\ntag'e kaj nokt'e pri'zorg'is la fajr'o'n, g\u0302is g\u0302i ating'is optimum'a'n temperatur'o'n. Tiam la\nskip'an'o'j el'pren'is kelk'a'j'n pot'o'j'n kaj ili'n en'met'is en uj'o'j'n plen'a'j'n je lign'a'j rabot'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001344", "text": "Fin'e oni pov'is mal'ferm'i la bak'uj'o'n. Zorg'e el'pren'at'a'j est'is la ceramik'aj\u0302'o'j. G\u0302oj'e kaj\ndank'em'e la skip'an'o'j rigard'is la bel'a'j'n pot'o'j'n. G\u0302eneral'e la surfac'o'j bon'e aspekt'is,\nkaj la cindr'o'j de la lign'a brul'aj\u0302'o kre'is ie tie interes'a'n glazur'o'n, kiu harmoni'is"}, {"text_idx": "#001345", "text": "Kelk'a'j ceramik'aj\u0302'o'j est'os ekspozici'at'a'j en la universitat'a muze'o. Krom'e, apud la ekzist'ant'a\nforn'o, la japan'o'j konstru'is du'a'n\nAnagama. Ili uz'as brik'o'j'n kaj la bak'uj'o el'ten'os dum almenau\u0306 25 jar'o'j. La du'a bak'uj'o est'os\nesplor'o'cel'e uz'at'a. Rest'os la unu'a por komun'um'a uz'o, kio instig'os al ceramik'a kre'ad'o."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Kotiz'u tuj kaj s\u0302par'u mon'o'n"}, {"text_idx": "#001347", "text": "Pro la ekonomi'a situaci'o en kelk'a'j land'o'j kaj pro la alt'ig'o de la pos\u0302t'tarif'o'j, ankau\u0306\nMONATO dev'os adapt'i si'a'j'n kotiz'o'j'n por iu'j s\u0302tat'o'j la 1an de novembr'o 2015. C\u0302iu, kiu tamen\nantau\u0306 tiu dat'o pag'as si'a'n kotiz'o'n, c\u0302u por unu, tri au\u0306 ec\u0302 kvin jar'o'j, g\u0302u'as la nun'a'n tarif'o'n,\nkiu'n vi pov'as trov'i sur pag\u0302'o 4 de tiu c\u0302i numer'o. Kotiz'u do nun, c\u0302u rekt'e al Flandr'a\nEsperant'o-Lig'o, c\u0302u al unu el ni'a'j per'ant'o'j, kaj vi s\u0302par'os!"}, {"text_idx": "#001348", "text": "Inter la slovak'a'j mont'ar'a'j gvid'ist'o'j de la 20a jar'cent'o okup'as apart'a'n lok'o'n Ja\u0301n Poc\u030cu\u0301vaj\n[j'a'n poc\u0302uvaj]. Li est'is la unu'a, kiu sur'grimp'is la plej alt'a'n mont'o'pint'o'n de la slovak'a'j\nAlt'a'j Tatroj (kaj ankau\u0306 de la mont'ar'o Karpat'o'j), nom'e\nGerlachovsky\u0301 s\u030cti\u0301t (esperant'e Mont'pint'o de Gerlachov), alt'a'n 2655 metr'o'j'n."}, {"text_idx": "#001349", "text": "Poc\u030cu\u0301vaj nask'ig\u0302'is en 1886 en la slovak'a mont'vilag\u0302'et'o Nova\u0301 Lesna\u0301 [nov'a lesna], ne mal'proksim'e\nde la urb'o Poprad en kamp'ar'an'a famili'o."}, {"text_idx": "#001350", "text": "Kiel 22-jar'ag\u0302'ul'o li far'ig\u0302'is la plej jun'a mont'ar'a gvid'ist'o. En 1931 li est'is prezid'ant'o\nde tatraj mont'gvid'ist'o'j. Dum la last'a'j jar'o'j de si'a viv'o li labor'is en mont'ar'a sav'o'serv'o.\nPoc\u030cu\u0301vaj mort'is en 1969 en la ag\u0302'o de 82 jar'o'j."}, {"text_idx": "#001351", "text": "En li'a nask'ig\u0302'vilag\u0302'et'o trov'ig\u0302'as li'a 1,5 metr'o'j'n alt'a statu'o, kre'it'a de la slovak'a akademi'a\nskulpt'ist'o S\u030ctefan Hudzi\u0301k [s\u0302tefan hudzik]. La statu'o est'is fest'e mal'kovr'it'a en juli'o\nokaz'e de la 700a dat're'ven'o de la fond'ig\u0302'o de la vilag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001353", "text": "Jesuo fug\u0302'as en Egipti'o'n, kiel ankau\u0306 ali'a'j nun fug\u0302'as"}, {"text_idx": "#001354", "text": "\u201eJozefo pren'is la knab'et'o'n kaj li'a'n patr'in'o'n nokt'e, kaj migr'is en Egipt'uj'o'n.\u201d Jen la en'hav'a kern'o \u2013 se preter'las'i Di'a'j'n inter'ven'o'j'n kaj Mal'nov'testament'a'j'n profet'aj\u0302'o'j'n \u2013 de la versikl'o'j 13-18 en la du'a c\u0302apitr'o de la evangeli'o lau\u0306 Sankt'a Mateo."}, {"text_idx": "#001355", "text": "Ekzegez'ist'o'j kaj pentr'ist'o'j el tiu tekst'o form'is en la mens'o de la kred'em'a popol'o\npreskau\u0306 idili'a'n scen'o'n: Sub stel'o'plen'a c\u0302iel'o Sankt'a Jozefo migr'as kviet'e tra nokt'a\npejzag\u0302'o. Post si li gvid'as azen'o'n, sur kiu du'on'dorm'e sid'as Sankt'a Maria, kun en la\nbrak'o'j la beb'a Jesuo. For'e ang\u0302el'o lum'ig'as la voj'et'o'n. Sed \u2013 se en'tut'e \u2013, tamen pli real'ism'e okaz'is tiel: Jozefo hast'is antau\u0306 la persekut'ad'o far'e de la tiran'o\nHerodo. Al c\u0302e'lim'a gard'o'star'ant'o li kas\u0302'e en'man'ig'is konsider'ind'a'n sum'o'n kaj post'e mal'aper'is\nanonim'e en proksim'a urb'o, por tie pen'e per'labor'i kiel dom'konstru'ist'o la viv'bezon'aj\u0302'o'j'n"}, {"text_idx": "#001357", "text": "Tamen, la situaci'o ne est'as tiel simpl'a, kiel vol'as dedukt'i el la bibli'a bild'o la\nplej oft'e sen'religi'a'j akuz'ant'o'j. En la german'a Bavari'o oni dev'is for'pren'i la kruc'o'j'n\nde sur la lern'ej'a'j vand'o'j, sed c\u0302irkau\u0306'e kresk'as moske'o'j kaj islam'a viv'o'stil'o. Pollando,\npost long'a sub'prem'o, konsolid'ig\u0302'is kadr'e de la katolik'a konfesi'o, front'e al la rus'a\nortodoks'a mistik'o kaj la prus'e protest'ant'a milit'em'o. C\u0302u mir'ind'e, ke ili aktual'e vol'as"}, {"text_idx": "#001358", "text": "Kio'n pri la balt'a'j s\u0302tat'o'j, kiu'j ankorau\u0306 lukt'as kun la problem'o'j de la rus'a en'migr'ad'o\ndum la sovetia temp'o? Kio'n pri Hungari'o ekzempl'e, kiu spert'is post 1526 preskau\u0306 plen'a'n\ndetru'ig\u0302'o'n far'e de la osmanaj trup'o'j; pri Hispanio, kiu bezon'is pli ol 700 jar'o'j'n por\nre'pel'i la arab'a'j'n invad'int'o'j'n? Serbi'o j\u0302us perd'is ne nur si'a'j'n pra'serb'a'j'n monah\u0302'ej'o'j'n\nal Kosovo. Kiu rajt'as postul'i, ke tiu'j land'o'j varm'e akcept'u islam'an'o'j'n, ebl'e kun milit'ist'a\nfon'o c\u0302e Is, Bok'o Haram au\u0306 ali'a'j grup'o'j?"}, {"text_idx": "#001359", "text": "La german'a'j Verd'ul'o'j hurl'as, se hom'o'j en tiu land'o prefer'us akcept'i mort'minac'e persekut'it'a'j'n\nkrist'an'o'j'n el Sirio anstatau\u0306 sen'disting'e aplik'i \u201ebon'ven'ig'a'n kultur'o'n\u201d al hom'o'j kun plen'e ali'a'j viv'manier'o kaj religi'o. Ja kompren'ebl'e, c\u0302ar la parti'estr'o\nkaj mult'a'j s\u0302tat'a'j \u201erespond'ec'ul'o'j pri integr'ad'o\u201d jam est'as islam'an'o'j."}, {"text_idx": "#001360", "text": "Kaj neni'e lev'ig\u0302'as la demand'o, kial islam'an'o'j el la koncern'a'j region'o'j ne pretend'as\nprotekt'o'n c\u0302e la sam'kred'ant'o'j en la ric\u0302'eg'a'j Emir'land'o'j kaj Sauda Arabi'o. Au\u0306 kial tiu'j\nland'o'j ne fin'as la kruel'a'j'n ag'ad'o'j'n de cert'a'j trup'o'j en Sirio kaj Irako ne nur kontrau\u0306\nkurd'o'j, krist'an'o'j kaj jesu'an'o'j, sed ankau\u0306 kontrau\u0306 islam'a'j sam'religi'an'o'j."}, {"text_idx": "#001361", "text": "Jes ja, Jesuo dir'is: \u201eKio'n vi far'is al la plej mizer'a de mi'a'j frat'o'j, tio'n vi far'is por mi.\u201d Sed Sankt'a Mateo dau\u0306r'ig'e raport'as ankau\u0306, ke Jozefo re'migr'is post la minac'o en si'a'n\npatr'uj'o'n kun Maria kaj Jesuo. Kaj ili est'is nur tri'op'e, sen pos\u0302'telefon'o. Tio'n pri'silent'as\nla hom'o'j, kiu'j ja asert'as: \u201eNi (!) est'as ne'ferm'it'a land'o kaj bon'ven'ig'as c\u0302iu'n, kiu vol'as viv'i c\u0302e ni\u201d, sed ne vol'as antau\u0306'vid'i la konsekvenc'o'j'n de eksponent'a en'migr'ad'o, kiu'j sub'fos'os la\nleg\u0302'a'n azil'rajt'o'n kaj okaz'ig'os la plen'a'n trans'form'ig\u0302'o'n de la au\u0306tent'a'j eu\u0306rop'a'j kultur'o'j,\nla rapid'a'n renvers'o'n de long'temp'e kresk'int'a'j religi'a'j struktur'o'j. Kiam la aktual'a\nmon'o el'c\u0302erp'ig\u0302'os, ne plu est'os demand'o de kultur'o kaj religi'o, sed de soci'a'j kaj inter'etn'a'j\nkonflikt'o'j teren'e de Eu\u0306rop'o sub la sankt'a'j sign'o'j de kruc'o kaj du'on'lun'o."}, {"text_idx": "#001363", "text": "Dum pli ol tri jar'dek'o'j li rest'is ordinar'a, ekster parlament'a'j rond'o'j apenau\u0306 kon'at'a\nmembr'o de la brit'a c\u0302ambr'o de deput'it'o'j, ribel'em'a (jam pli ol 500 foj'o'j'n li defi'is\nsi'a'j'n parti'estr'o'j'n), politik'e mal'dekstr'a, c\u0302iam s\u0302ajn'e sen'zorg'e vest'it'a: nun tamen Jeremy\nCorbyn [g\u0302e\u0301remi korbin] trov'as si'n, en la ag\u0302'o de 66 jar'o'j, je si'a grand'a surpriz'o (kaj\ntiu de si'a'j sam'land'an'o'j), c\u0302e'pint'e de la brit'a labor'ist'a parti'o."}, {"text_idx": "#001364", "text": "Pro sku'a mal'venk'o dum naci'a'j elekt'o'j en maj'o (MONATO, 2015/07, p.6-7) tuj eks'ig\u0302'is la tiam'a parti'estr'o. Nepr'is elekt'i ali'a'n. Prezent'is\nsi'n tri kandidat'o'j de la dekstr'o/centr'o de la teori'e mal'dekstr'a, social'ism'a parti'o:\nnur last'minut'e est'is nom'um'it'a kiel kandidat'o Corbyn, c\u0302ar man'plen'o da deput'it'o'j dezir'is,\nke dum la debat'o pri nov'a parti'estr'o est'u au\u0306d'at'a alternativ'a, mal'dekstr'a voc\u0302'o."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Prov'ant'e lok'i la parti'o'n en la centr'o'n de la politik'a spektr'o, ili ripet'is esenc'e\nla ide'o'j'n de la reg'ant'a, dekstr'a konservativ'a parti'o: bank'ist'o'j kaj entrepren'ist'o'j\nric\u0302'ig'as la land'o'n, do nepr'as ili'n financ'e apog'i; la rol'o de la s\u0302tat'o est'u minimum'ig'at'a\nfavor'e al privat'a'j kompani'o'j; re'ten'at'a est'u nukle'a defend'o-(atak'o-)kapabl'o."}, {"text_idx": "#001367", "text": "Pro tio, almenau\u0306 part'e, la labor'ist'a parti'o sufer'is c\u0302e la urn'o'j en maj'o. Kial voc\u0302'don'i\npor pal'a centr'ism'a/dekstr'et'a imit'aj\u0302'o, kiam ebl'as dekstr'a real'aj\u0302'o?"}, {"text_idx": "#001368", "text": "Tamen Corbyn, kvazau\u0306 memor'ant'e, ke la t.n. labor'ist'a parti'o reprezent'u unu'a'vic'e labor'ist'o'j'n,\nsub'strek'is la lig'o'j'n inter la parti'o kaj la jam de jar'dek'o'j flank'e'n'pus\u0302'at'a'j sindikat'o'j.\nLi promes'is asert'i la rol'o'n de la s\u0302tat'o, c\u0302es'ig'i la iom-post-iom'a'n privat'ig'o'n de la\nnaci'a san'serv'o kaj ali'a'j tradici'e s\u0302tat'a'j funkci'o'j, kaj re's\u0302tat'ig'i la privat'ig'it'a'j'n\nfer'voj'o'j'n (kiu'j, ironi'e, aparten'as kelk'okaz'e al s\u0302tat'e posed'at'a'j ne'brit'a'j fer'voj'o'j)."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Sam'temp'e li montr'is si'n kontrau\u0306'ul'o de la reg'ist'ar'a s\u0302par-politik'o. Lau\u0306 Corbyn, dum\nekonomi'a kriz'o la s\u0302tat'o invest'u, ne tranc\u0302'u. Pro tio aplau\u0306d'is la elekt'o'n de Corbyn\nla estr'o de la spirit'e parenc'a hispan'a parti'o\nPodemos, Pablo Iglesias. \u201eNi'a rol'o est'as reprezent'i la soci'a'n pli'mult'o'n, la hom'amas'o'j'n pist'it'a'j'n de reg'ist'ar'a\nmodel'o favor'a al la financ'a'j elit'o'j kaj ili'a'j klient'o'j,\u201d skrib'is Iglesias en brit'a gazet'o."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Sam'parti'an'o'j, inkluziv'e de iam'a'j estr'o'j kaj c\u0302ef'ministr'o'j kiel Tony Blair kaj Gordon\nBrown, atak'is la platform'o'n de Corbyn. Ili taks'is li'n ne'elekt'ebl'a kiel est'ont'a'n c\u0302ef'ministr'a'n\nkandidat'o'n kaj kred'is, ke li detru'os la labor'ist'a'n parti'o'n \u2013 almenau\u0306 la dekstr'et'a'n, kiu'n ili konstru'is."}, {"text_idx": "#001371", "text": "Mal'konsent'is la popol'o. Rekord'e oni al'ig\u0302'is al la labor'ist'a parti'o simpl'e por pov'i\npart'o'pren'i en la parti'estr'a'j elekt'o'j. Apart'e jun'ul'o'j, g\u0302eneral'e indiferent'a'j rilat'e\npolitik'o'n (c\u0302io sam'as) kaj politik'ist'o'j'n (c\u0302iu'j mensog'as), entuziasm'ig\u0302'is. Ili vid'is\nen Corbyn (malgrau\u0306 li'a ag\u0302'o, malgrau\u0306 tio, ke li prezent'as ide'o'j'n oft'e de la 1980aj\nkaj pli fru'a'j jar'o'j) i'o'n fres\u0302'a'n, honest'a'n kaj fid'ind'a'n. Krom'e \u2013 grand'a plus'o \u2013 li nek son'as nek aspekt'as kiel profesi'a politik'ist'o."}, {"text_idx": "#001372", "text": "Vid'ebl'is T-c\u0302emiz'o'j kun deviz'o alud'ant'a al la antau\u0306'nom'o de la kandidat'o: \u201eJez we can\u201d (\u201eJez [jes] ni pov'as\u201d). Jen\nPodemos de'nov'e: ankau\u0306 tio signif'as \u201eNi pov'as\u201d. Kaj fin'e la Corbyn-adept'o'j ja pov'is. Venk'is ili'a hero'o en la unu'a balot'o kun preskau\u0306"}, {"text_idx": "#001373", "text": "Tuj, tamen, vid'ebl'is fend'o'j en la labor'ist'a parti'o. La potenc'a dekstr'a al'o, kun tradici'a'j\nblair-ec'a'j grand'ul'o'j, rifuz'as kun'labor'i kun Corbyn. Oni flustr'as jam pri puc\u0302'o, por\nke Corbyn ne estr'u la parti'o'n okaz'e de ven'ont'a'j naci'a'j elekt'o'j en 2020."}, {"text_idx": "#001374", "text": "Ankau\u0306 la konservativ'a kaj dekstr'eg'a naci'a gazet'ar'o en Briti'o atak'as li'n. Jam leg'ebl'as,\nke c\u0302ef'ministr'o Corbyn las'os la land'o'n sen'defend'a, sen'prestig\u0302'a, se tiu c\u0302i \u201ekomun'ist'o\u201d rezign'as, kiel li vol'as, pri la brit'a nukle'a arsenal'o."}, {"text_idx": "#001375", "text": "C\u0302io c\u0302i rest'as en la est'ont'ec'o. Nun, tamen, ne nur mal'dekstr'em'ul'o'j sed ankau\u0306 tiu'j,\nkiu'j opini'as, ke politik'ist'o'j ili'n pri'fajf'as, bon'ven'ig'as la al'ven'o'n de Corbyn. Fin'e,\nili kred'as, au\u0306d'ig\u0302'os de'nov'e voc\u0302'o, kiu honest'e, ne'hipokrit'e, parol'os kun kaj por la"}, {"text_idx": "#001376", "text": "Dum jar'o'j la norveg'a Verd'a Parti'o (Milj\u00f8partiet de Gr\u00f8nne) ricev'is nur mal'mult'a'j'n el'cent'o'j'n de la voc\u0302'o'j. Sed en la c\u0302i-septembr'a komun'um'a balot'o\ng\u0302i fin'fin'e klar'e vid'ebl'as sur la politik'a scen'ej'o kun 4,2 %. En la c\u0302ef'urb'o, Oslo,\ng\u0302i ec\u0302 ig\u0302'is kun 8,1 % la tri'e plej grand'a parti'o."}, {"text_idx": "#001377", "text": "Tio don'as pli da potenc'o ol supoz'ig'as la nud'a'j cifer'o'j: En Oslo, kaj en 12 ali'a'j komun'um'o'j,\nnek la social'ism'a nek la konservativ'a alianc'o ricev'is absolut'a'n pli'mult'o'n en la komun'um'a\nestr'ar'o. Tial ambau\u0306 parti'o'j dev'os inter'trakt'i kun la verd'ul'o'j por prov'i star'ig'i urb'o'reg'ist'ar'o'n."}, {"text_idx": "#001378", "text": "Tut'land'e la Verd'a Parti'o, fond'it'a en 1988, hav'os ek'de la nov'jar'o pli ol 200 reprezent'ant'o'j'n\nen la 428 komun'um'o'j (kiu'j'n oni ceter'e propon'as kun'fand'i al c\u0302. 100)."}, {"text_idx": "#001379", "text": "Krom kutim'a'j lok'a'j tem'o'j \u2013 publik'a transport'o, lern'ej'o'j, mal'san'ul'ej'o'j \u2013 apart'e aktual'a dum la antau\u0306'balot'a'j semajn'o'j est'is debat'o pri la kapabl'o de la komun'um'o'j\nlog\u0302'ig'i la mult'a'j'n rifug\u0302'int'o'j'n el inter'ali'e Sirio."}, {"text_idx": "#001381", "text": "Diferenc'e de Svedi'o kaj Germanio, la norveg'a Verd'a Parti'o ricev'is en la unu'a'j jar'o'j\nmal'mult'a'n sub'ten'o'n pro konkurenc'o kun ali'a'j parti'o'j, kiu'j jam prezent'is si'n \u201everd'a'j\u201d."}, {"text_idx": "#001382", "text": "Sed en la hodiau\u0306'a mond'o ili'a verd'o ne sufic\u0302'as. Nun flor'as \u201ever'a\u201d verd'a parti'o ankau\u0306 en Norvegi'o."}, {"text_idx": "#001383", "text": "Kritik'at'a est'as Japani'o pro tio, kie g\u0302i'a'j civit'an'o'j kapt'as kaj mang\u0302'as balen'o'j'n kaj\ndelfen'o'j'n (vid'u MONATO, 2014/6, p. 9). Last'a'temp'e au\u0306d'ig\u0302'as ankau\u0306 riproc\u0302'o'j, ke en orient'a Azi'o, en part'o'j\nde C\u0302ini'o, Korei'o kaj Vjetnami'o, oni mang\u0302'as hund'a'n viand'o'n."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Mang\u0302'ant'o'j kaj am'ant'o'j de tia'j viand'o'j si'a'vic'e protest'as, demand'ant'e: \u201eKial ne hund'aj\u0302'o? Kio pri bov'aj\u0302'o au\u0306 pork'aj\u0302'o? Las'u ni'a'n tradici'a'n gastronomi'a'n kultur'o'n!\u201d"}, {"text_idx": "#001385", "text": "Se dir'i g\u0302eneral'e, oni respekt'u la mang\u0302'kutim'o'j'n de ali'a'j naci'o'j. Tamen est'as dezir'ind'e\nne mang\u0302'i la viand'o'n de best'o'j, kun kiu'j mult'a'j hom'o'j simpati'as. Mi person'e mang\u0302'as\nviand'o'n de bov'o'j, pork'o'j, kok'o'j kaj fis\u0302'o'j, sed ne tiu'n de balen'o, delfen'o au\u0306 hund'o."}, {"text_idx": "#001386", "text": "Tamen mi ne cert'as, kial oni mang\u0302'u bov'aj\u0302'o'n, pork'aj\u0302'o'n au\u0306 kok'aj\u0302'o'n, sed ne balen'aj\u0302'o'n\nau\u0306 hund'aj\u0302'o'n. C\u0302u c\u0302ar balen'o'j kaj delfen'o'j est'as mam'ul'o'j sag\u0302'a'j? C\u0302ar hund'o'j est'as amik'o'j\nde la hom'o? C\u0302ar bov'o'j, pork'o'j kaj kok'o'j est'as ek'de la komenc'o kre'it'a'j por nutr'i la\nhom'ar'o'n, au\u0306 est'as industri'a'j produkt'aj\u0302'o'j kvazau\u0306 sen kor'o au\u0306 anim'o?"}, {"text_idx": "#001387", "text": "Tiu'j supr'e'menci'it'a'j kial'o'j ne c\u0302iu'n konvink'as. Hom'o'j hav'as divers'a'j'n religi'a'j'n, filozofi'a'j'n,\nhistori'a'j'n kaj tradici'a'j'n kutim'o'j'n kaj mor'o'j'n. Ne ebl'as moral'e kaj klar'e disting'i\ninter mang\u0302'ad'o unu'flank'e de hund'o'j kaj delfen'o'j kaj ali'flank'e de pork'o'j kaj bov'o'j."}, {"text_idx": "#001388", "text": "Kelk'a'j insist'as, ke delfen'o'j est'as sag\u0302'a'j kaj do tial oni ili'n ne mort'ig'u. Sed stud'aj\u0302'o'j\nindik'as, ke c\u0302iu'j speci'o'j \u201esag\u0302'as\u201d kaj adapt'ig\u0302'as al s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a'j natur'a'j medi'o'j. La polp'o est'as ebl'e la plej sag\u0302'a animal'o.\nSed neni'u argument'as, ke oni ne mang\u0302'u polp'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001389", "text": "La hom'ar'o, sukces'e ir'ant'e sur du pied'o'j, uz'ant'e il'o'j'n kaj kun'labor'ant'e inter si, efik'e\nkapt'is best'o'j'n kaj kultiv'is plant'o'j'n, tiel ke g\u0302i star'as pint'e de la nutr'o'c\u0302en'o. Nun\nla hom'ar'o reg'as la mond'o'n, kun potenc'o ec\u0302 s\u0302ang\u0302'i la klimat'o'n kaj detru'i si'a'n medi'o'n\nkaj ec\u0302 per nukle'a bomb'o si'n mem."}, {"text_idx": "#001390", "text": "Ni sci'as, ke la hom'ar'o respond'ec'as pri la ter'glob'o kaj pri ali'spec'a'j viv'aj\u0302'o'j. Sed\nni sci'as ankau\u0306, ke la hom'ar'o ne pov'as viv'i ec\u0302 unu tag'o'n sen mang\u0302'o de ali'a viv'aj\u0302'o,"}, {"text_idx": "#001391", "text": "Konsci'o pri la hom'a pozici'o kaj pri la rilat'o kun ali'a'j viv'aj\u0302'o'j konduk'as mi'n (kaj\nmult'a'j'n japan'o'j'n) al jen'a si'n'ten'o kaj praktik'o: c\u0302e'tabl'e, antau\u0306 ol mang\u0302'i, mi, kun'met'ant'e\nla man'plat'o'j'n, dank'as al c\u0302iu'j viv'ul'o'j, kiu'j mi'n nutr'as."}, {"text_idx": "#001392", "text": "Dek kvin jar'o'j'n post la komenc'ig\u0302'o de la 21a jar'cent'o, milion'o'j da vir'in'o'j tra la tut'a\nmond'o dau\u0306r'e sub'met'ig\u0302'as al abort'ig'o kaj al c\u0302iu'spec'a'j risk'o'j, kiu'j'n tio c\u0302i en'ten'as.\nSufic\u0302'as rapid'a analiz'o de la tut'mond'a'j nombr'o'j pri la jar'o 2012 por konstat'i, ke en\ntiu jar'o pli ol 7 milion'o'j da vir'in'o'j est'is oficial'e akcept'it'a'j en mal'san'ul'ej'o'j, klinik'o'j\nau\u0306 simil'a'j instituci'o'j kun la cel'o c\u0302es'ig'i la propr'a'n graved'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001393", "text": "C\u0302i tio signif'as, ali'vort'e, ke mez'um'e 6,9 el c\u0302iu mil'o da vir'in'o'j (inter 15 kaj 44 jar'o'j)\nricev'is en la koncern'a jar'o medicin'a'n trakt'ad'o'n cel'e al abort'ig'o. Est'as rimark'ind'e,\nke tio signif'as 40-el'cent'a'n kresk'o'n kompar'e kun la jar'o 2005. La plej oft'e uz'at'a rimed'o\npor abort'ig'i? En'glut'ad'o de medikament'o nom'at'a\nmisoprostol kaj konsider'at'a eg'e mal'pli risk'a ol ali'a'j: g\u0302i kau\u0306z'as kun'tir'ig\u0302'o'n de la uter'o, sed\nver'dir'e ne c\u0302iam sukces'as el'ig'i la tut'a'n embri'o'n, tiel ke la eventual'a rest'aj\u0302'o ja pov'as"}, {"text_idx": "#001394", "text": "Oni not'as ne'neglekt'ebl'a'j'n mal'sam'o'j'n de land'o al land'o: fakt'e la mez'um'a kvant'o de abort'ig'o'j\nest'is plej mal'alt'a en Etiopio, Mau\u0306ricio kaj c\u0302ef'e Brazilo (land'o de la verk'ant'o), kaj\nplej alt'a en Pakistano, Kenjo, Malavi'o kaj Ugando. En plur'a'j afrik'a'j \u2013 kaj ankau\u0306 en iu'j latin'amerik'a'j \u2013 land'o'j, la graved'ec-c\u0302es'ig'o'j proksim'ig\u0302'is al rekord'a'j nombr'o'j. Oni el'tir'is c\u0302iu'j'n supr'a'j'n\nnombr'o'j'n el tut'mond'a esplor'ad'o efektiv'ig'it'a de fak'a medicin'a revu'o (nom'e\nBJOG) kaj dis'vast'ig'it'a de la medicin'a ret'pag\u0302'ar'o\n en au\u0306gust'o 2015. La nombr'o'j rilat'as al 26 land'o'j situ'ant'a'j en divers'a'j kontinent'o'j."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Se oni konsider'as, ke nur 60 el'cent'o'j de la vir'in'o'j, kiu'j spert'as komplik'aj\u0302'o'j'n kau\u0306z'e\nde risk'a'j abort'ig'o'j, si'n turn'as al hospital'o por medicin'a trakt'ad'o, tiam ebl'as konklud'i,\nke la tut'a kvant'o de abort'ig'o'j ver's\u0302ajn'e est'as mult'e pli grand'a. Krom'e la registr'ad'o\nde abort'ig'ant'a'j pacient'o'j en land'o'j, en kiu'j la mem'vol'a graved'ec'c\u0302es'ig'o est'as pun'ebl'a\nkrim'o, pov'as est'i kelk'foj'e kas\u0302'it'a, por evit'i ekzempl'e problem'o'j'n kun la polic'o."}, {"text_idx": "#001396", "text": "En sud'a Franci'o, apud Marsejlo, uzin'o de bau\u0306ksit'o el'vers\u0302'as la rest'aj\u0302'o'j'n (rug\u0302'a'j'n s\u0302lim'o'j'n)\nen Mediterane'o'n, nun en natur'a'n rezerv'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001397", "text": "Bau\u0306ksit'o est'as ekspluat'at'a en Provenc'o ek'de 1894. De pli ol 70 jar'o'j uzin'o\nAlcan, kun komplez'o de la s\u0302tat'o en'vers\u0302'as la rest'aj\u0302'o'j'n de la pri'trakt'ad'o en grand'a'n mar'a'n\nfos'o'n apud Cassis [kasi\u0301]. Tiu fos'o est'as 300 metr'o'j'n profund'a kaj 2000 metr'o'j'n long'a."}, {"text_idx": "#001398", "text": "C\u0302ar scienc'ist'o'j prav'e dir'is, ke mar'o mem re'san'ig\u0302'as, neni'u hav'is moral'a'n problem'o'n\ndau\u0306r'ig'i la polu'ad'o'n. De 1966 sub'ter'a kaj sub'mar'a tub'eg'o, 47 kilo'metr'o'j'n long'a, port'as\nla polu'aj\u0302'o'j'n en la fos'o'n. Sed inter'temp'e valid'ig\u0302'is en 1978 la Konvenci'o de Barcelono\npor protekt'ad'o de Mediterane'o, kaj la s\u0302tat'o la 1an de juli'o 1996 dev'ig'is la ekspluat'ant'o'n\nc\u0302es'ig'i la en'j\u0302et'ad'o'n la 31an de decembr'o 2015. Des pli, ke tiu fos'o en'est'as en la Naci'a\nRezerv'ej'o de la Fjord'et'o'j (Parc national des Calanques), la sol'a en Franci'o apud grand'a urb'o (Marsejlo) kaj la sol'a ter'a kaj mar'a."}, {"text_idx": "#001399", "text": "Kun'e kun fer'o, kiu don'as la bel'a'n rug\u0302'a'n kolor'o'n, est'as enmarigataj natr'o (NaOH), alumini'o\n(Al), titan'o (Ti), krom'o (Cr), kadmi'o (Cd), hidrarg'o (Hg), arsen'o (As) kaj ali'a'j pez'a'j\nmetal'o'j, dang\u0302er'a'j por la san'o, kiu'j hav'as grand'a'n efik'o'n sur la flau\u0306r'o kaj fau\u0306n'o kaj\njam sen'viv'ig'is grand'a'n zon'o'n inter G\u0302enovo en Italio kaj Montpelier'o en Franci'o."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Tamen rest'as c\u0302irkau\u0306 20 g\u0302is 30 milion'o'j da tun'o'j da polu'it'a materi'o. Vers\u0302'ad'o de 270\n3 da el'flu'aj\u0302'o hor'e signif'as 180 000 tun'o'j'n jar'e. Sekv'e, en 2007 est'is instal'it'a'j filtr'il'o'j-prem'il'o'j\npor redukt'i la polu'o'n al 35 mg litr'e. Aper'is rug\u0302'a polv'o, kiu'n oni stok'as en la apud'ec'o"}, {"text_idx": "#001401", "text": "Lau\u0306 la industri'ist'o, natr'o, kiu natur'e trov'ig\u0302'as en la mar'a sal'o, stok'as inert'a'n hidr'o'kalcit'o'n,\nkiu kapt'as la pez'a'j'n metal'o'j'n. Tio ne est'as la opini'o de la fis\u0302'kapt'ist'o'j, kiu'j konstat'as,\nke kiam blov'as la nord'a vent'o, la rug\u0302'a'j s\u0302lim'o'j al'surfac'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001402", "text": "C\u0302ar fin'ig\u0302'os la permes'o ekspluat'i, iu'j propon'as simpl'e ferm'i la uzin'o'n, kaj tiam oni\nc\u0302antag\u0302'as pri la perd'it'a'j labor'posten'o'j (750) en region'o, kie mank'as labor'o, dum neni'u\nkalkul'is, kiom da posten'o'j de fis\u0302'kapt'ist'o'j mal'aper'is pro la polu'o de la mar'o. Ali'a\ntim'o est'as, ke, c\u0302ar la bau\u0306ksit'o ven'as el Gvineo, ebl'os instal'i tia'n uzin'o'n ali'lok'e\nen la mond'o, kie la norm'o'j ne est'as tiom rigor'a'j kaj la popol'o ne est'as tiom sent'em'a."}, {"text_idx": "#001403", "text": "Iu'j propon'as teknik'e kaj ekonomi'e plu esplor'i, c\u0302ar grand'a part'o de la polu'o koncentr'ig\u0302'as\nen mal'grand'a volum'o. La ministeri'o pri ekologi'o pet'is krom'a'j'n esplor'o'j'n; scienc'ist'o'j\nbedau\u0306r'as, ke ili'a voc\u0302'o ne est'as au\u0306skult'at'a kaj ke la kontrol'o'j est'as far'at'a'j de la\nekspluat'ant'o mem kaj ne de sen'de'pend'a'j fak'ul'o'j. La log\u0302'ant'ar'o de la 13 koncern'a'j urb'o'j\ndev'as don'i si'a'n opini'o'n, sed apenau\u0306 dispon'as pri tau\u0306g'a'j dokument'o'j au\u0306 inform'o'j."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Tiu debat'o est'as ver'e nun'temp'a: kiel plu'ekspluat'i, redukt'ant'e maksimum'e la konsekvenc'o'j'n\npor la mar'a medi'o? Kiel sav'i ni'a'n planed'o'n, tamen dau\u0306r'ig'ant'e ni'a'n konsum'apetit'o'n?"}, {"text_idx": "#001405", "text": "\u201eMis'uz'o de la rajt'o manifestaci'i!\u201d \u2013 tiel re'ag'is au\u0306t'ant'o'j, kiu'j ne pov'is vetur'i lau\u0306 la viena Ring-strat'o, kiu c\u0302irkau\u0306'as\nla centr'o'n de la urb'o. La 22an de septembr'o 2015, de la 10a g\u0302is la 22a hor'o, nur tram'o'j\nkaj bicikl'ant'o'j uz'is la strat'o'n. Au\u0306t'o'j dev'is trov'i ali'a'n voj'o'n."}, {"text_idx": "#001406", "text": "Antau\u0306'tag'mez'e lern'ant'o'j met'is rul-gazon'o'n sur la asfalt'o'n. Mult'a'j hom'o'j post'e uz'is\nla sen'trafik'a'n spac'o'n por piknik'i kaj promen'i, au\u0306 simpl'e sid'i sur seg\u0302'o'j kaj benk'o'j"}, {"text_idx": "#001407", "text": "La spektakl'o'n organiz'is la \u201ePlatform'o Sen'au\u0306t'a Urb'o\u201d, kiu kontrau\u0306'as konstru'ad'o'n de nov'a au\u0306t'o's\u0302ose'o tra apud-danub'a arb'ar'o sud-orient'e de"}, {"text_idx": "#001408", "text": "125 jar'o'j'n Esperant'o en Munkeno"}, {"text_idx": "#001409", "text": "German'a Esperant'o-Kongres'o en Munkeno (13.5. \u2013 16.5.2016) kaj sam'temp'e la Esperant'o-Klub'o\n125 jar'o'j'n Esperant'o en Munkeno per bavar'a vesper'o kun vesper'mang\u0302'et'o. Detal'a'n inform'o'n vi trov'os je:\n au\u0306 kontakt'u rekt'e LKK:"}, {"text_idx": "#001410", "text": "En Albanio, post la 1990aj jar'o'j, mult'a'j fak'ul'o'j far'ig\u0302'is politik'ist'o'j. Ekzempl'e la\nprezid'ant'o kaj c\u0302ef'ministr'o g\u0302is 2013, Sal'i Berisha, est'is kardi'olog'o. La nun'a c\u0302ef'ministr'o,\nEd'i Ram'a, est'is pentr'ist'o kaj instru'ist'o en la Akademi'o de Art'o'j."}, {"text_idx": "#001411", "text": "Ne okaz'is invers'e, tamen, ke politik'ist'o far'ig\u0302'is fak'ul'o \u2013 g\u0302is antau\u0306 ses jar'o'j Ndre Legisi, deput'it'o de la Social'ist'a Parti'o kaj iam'a s\u0302tat'a\nsekretari'o c\u0302e la ministeri'o pri intern'a'j afer'o'j, far'ig\u0302'is bien'ist'o."}, {"text_idx": "#001412", "text": "Sen'iluzi'ig\u0302'int'e pri politik'o, Legisi kun si'a famili'o ek'kultiv'is frukt'o'j'n kaj legom'o'j'n\nkaj ek'bred'is kapr'o'j'n kaj s\u0302af'o'j'n, ankau\u0306 abel'ar'o'j'n. Baldau\u0306 kresk'is li'a kapr'ar'o de 30\ng\u0302is 700 best'o'j. La c\u0302irkau\u0306'a'j kamp'o'j, for'las'it'a'j de tiu'j, kiu'j serc\u0302'is labor'o'n en la"}, {"text_idx": "#001413", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j kaj amik'o'j, vizit'ant'a'j la eks'a'n deput'it'o'n, konstat'as c\u0302e li entuziasm'o'n\nkaj kurag\u0302'o'n por dau\u0306r'ig'i la nov'a'n viv'o'n inter hom'o'j, kiu'j produkt'as kaj en'spez'as per"}, {"text_idx": "#001414", "text": "G\u0302oj'is kaj felic\u0302'is kub'an'o'j pro kvar'tag'a pap'a vizit'o en septembr'o. Francisko rest'is\nen Kubo kiel \u201emisi'ist'o de mizerikord'o\u201d kaj gvid'is di'serv'o'j'n en tri urb'o'j: Havano, Holgui\u0301n kaj Santiag'o de Kubo."}, {"text_idx": "#001415", "text": "Jam ek'de li'a al'ven'o c\u0302e la flug'haven'o \u201eJose\u0301 Marti\u0301\u201d kaj dum la 18-kilo'metr'a vojag\u0302'o g\u0302is la apostol'a nunci'ej'o en Havano kub'an'o'j montr'is\nal si'a eminent'a vizit'ant'o kor'inklin'o'n, respekt'o'n kaj gast'am'o'n. Ankau\u0306 dum la ceter'a'j\ntri tag'o'j c\u0302ie evident'is tia'j el'kor'a'j kaj entuziasm'a'j sent'o'j."}, {"text_idx": "#001416", "text": "Francisko est'as la unu'a pap'o de latin-amerik'a de'ven'o. Li ne est'as la unu'a, tamen,\nkiu vizit'is Kubon. La pap'o'j Johano Pau\u0306lo 2a en 1998 kaj Benedikto 16a en 2012 vizit'is\nc\u0302i tiu'n plej grand'a'n karib'a'n insul'o'n."}, {"text_idx": "#001417", "text": "La pap'o al'port'is al Kubo am'o'n al la proksim'ul'o, fid'o'n, re'kon'o'n kaj salut'o'n al infan'o'j,\nmal'jun'ul'o'j kaj handikap'ul'o'j. Vizit'int'e Kubon, Francisko plu'vojag\u0302'is al Uson'o, kie li\nkun'sid'is kun la prezid'ant'o Barack Obama kaj formal'e al'parol'is la membr'o'j'n de la uson'a"}, {"text_idx": "#001421", "text": "Ut'e Bock sid'as post apopleksi'o en decembr'o 2013 en rul'seg\u0302'o. Sed s\u0302i'a'j voc\u0302'o kaj man'prem'o\nest'as fort'a'j. De jar'dek'o'j s\u0302i help'as al c\u0302iu'j, kiu'j \u201efal'is el la social'a sistem'o\u201d de Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#001422", "text": "Aktual'e mult'a'j ven'as el Sirio. Antau\u0306 la milit'o en tiu land'o la rifug\u0302'int'o'j, oft'e ne'akompan'at'a'j\ninfan'o'j, ven'is c\u0302ef'e el la balkanaj land'o'j. Azil-pet'ant'o'j bezon'as log\u0302'adres'o'n en Au\u0306strio.\nKiu ne hav'as dau\u0306r'a'n log\u0302'ej'o'n, pov'as log\u0302'i en la dom'o au\u0306 hav'i tie pos\u0302t'a'n adres'o'n."}, {"text_idx": "#001423", "text": "La dom'o'n c\u0302e Zohmanngasse 28 mult'a'j trov'as simpl'e per inform'ad'o bus\u0302-al-bus\u0302'a. Bock help'as,\nse iel ebl'as. Hodiau\u0306 76 vir'o'j kaj nur 2 vir'in'o'j el 26 land'o'j log\u0302'as en la dom'o. Ili\nrest'as monat'o'j'n au\u0306 jar'o'j'n. C\u0302iu hav'as unu-lit'a'n log\u0302'ej'et'o'n. Ekzist'as du komun'a'j kuir'ej'o'j\nen c\u0302iu etag\u0302'o, sed mult'a'j hejm'an'o'j volont'e mem kuir'as en la propr'a c\u0302ambr'o."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Famili'o'j log\u0302'as en ali'a dom'o. Ankau\u0306 ali'lok'e trov'ig\u0302'as hejm'o por infan'o'j sen ge'patr'o'j\nkaj por lern'ant'o'j kun lern'ej'a'j problem'o'j. La dom'o iam est'is hejm'o por meti-lern'ant'o'j,\ngvid'at'a de Bock. Post re'nov'ig'ad'o g\u0302i serv'as kiel hejm'o por rifug\u0302'int'o'j kaj sen'hejm'ul'o'j.\nBock pensi'ig\u0302'is en 2000 kaj ek'de tiam labor'as kiel volont'ul'o."}, {"text_idx": "#001425", "text": "Help'as al s\u0302i ses civil'serv'ant'o'j (kiu'j ne vol'as arme-serv'i), kelk'a'j ofic'ist'o'j kaj instru'ist'o'j\n\u2013 ili per'as la german'a'n lingv'o'n kaj instru'as komput'ik'o'n. La lern'ant'o'j, aktual'e pli\nol 300, ricev'as atest'o'n pri fin'far'it'a kurs'o."}, {"text_idx": "#001426", "text": "La mon'o ven'as el donac'o'j de privat'ul'o'j. Krom'e oni kolekt'as vest'aj\u0302'o'j'n, kovr'aj\u0302'o'j'n, tuk'o'j'n,\nhigien-artikl'o'j'n kaj konserv'ebl'a'j'n nutr'aj\u0302'o'j'n: farun'o, riz'o, ole'o, nudel'o'j."}, {"text_idx": "#001427", "text": "Bock ricev'is 15 premi'o'j'n pro si'a human'ec'a ag'ad'o, inter'ali'e la or'a'n merit-medal'o'n de"}, {"text_idx": "#001428", "text": "Antau\u0306 ne'long'e aper'is tre dens'a fum'o en la c\u0302iel'o de la insul'o Sumatr'o. Mi nom'as g\u0302i'n\n\u201efum'eg'o\u201d. G\u0302i ja ne est'as normal'a fum'o. G\u0302i kovr'as la tut'a'n are'o'n de kelk'a'j part'o'j de okcident'a\nIndonezio, special'e en la region'o G\u0302ambio kaj Riau\u0306o, Sumatr'o. G\u0302i ec\u0302 jam ating'is Malajzi'o'n\nkaj Singapur'o'n, kaj kelk'a'j'n part'o'j'n de Brunej'o, Taj'land'o kaj Filipinoj."}, {"text_idx": "#001429", "text": "Tiu c\u0302i inter'naci'a katastrof'o ek'est'is mez'e de au\u0306gust'o kaj mal'pli'bon'ig\u0302'as. La c\u0302ef'a kau\u0306z'o\nest'as arb'ar'brul'eg'o sur la insul'o'j Sumatr'o kaj Borne'o. Tiu c\u0302i brul'eg'o okaz'is ne pro\nnatur'a'j kial'o'j. Oni kred'as, ke fi'ul'o'j far'is tio'n, cel'ant'e praktik'i la metod'o'n \u201ehak'ad'o kaj brul'ig'ad'o\u201d por kre'i pli'a'j'n kamp'o'j'n. Mal'felic\u0302'e, pro la sek'a sezon'o c\u0302e la ekvator'o, oni ne pov'as\nreg'i la fajr'o'n kaj g\u0302i pli'grand'ig\u0302'is, kau\u0306z'ant'e brul'eg'o'n. Ceter'e la fenomen'o El-Ninjo\nkau\u0306z'is, ke ne pluv'is dum tiu c\u0302i period'o."}, {"text_idx": "#001430", "text": "La fum'eg'o jam est'ig'is san'problem'o'j'n por la log\u0302'ant'ar'o en G\u0302ambio kaj Riau\u0306o. Lau\u0306 la indonezia\nsistem'o de polu'ad'a indic'o, la nombr'o'j de 0 g\u0302is 50 signif'as bon'a'n, san'a'n aer'o'n kaj\nsuper 300 signif'as dang\u0302er'a'n aer'o'n venen'a'n. En la region'o Riau\u0306o, la indic'o ating'is\n984 kaj en centr'a Kalimantano 1986. Pro plur'a'j spir'a'j kaj okul'a'j mal'san'o'j sufer'as\nla log\u0302'ant'ar'o. Krom'e oni ne pov'as labor'i au\u0306 stud'i, c\u0302ar la aer'o est'as tiel dang\u0302er'a,\nke neni'u pov'as ir'i ekster'e'n."}, {"text_idx": "#001431", "text": "La mal'avantag\u0302'o'j ne nur rilat'as al la san'o. Ankau\u0306 la ekonomi'o en Sumatr'o kaj Kalimantano\nne funkci'as. Mult'a'j flug'o'j est'as nul'ig'it'a'j pro lim'ig'it'a vid'a distanc'o. Turist'o'j mank'as,\nc\u0302ar ili ne pov'as ating'i turism'ej'o'n, kaj ec\u0302 se tio ebl'us, ili pov'us neni'o'n vid'i tie.\nResum'e, la du plej grav'a'j mal'util'o'j koncern'as la san'o'n kaj la ekonomi'o'n."}, {"text_idx": "#001432", "text": "Krom Indonezio ankau\u0306 la najbar'a'j land'o'j spert'as la mal'avantag\u0302'o'j'n. La polu'ad'a indic'o\nen Brunej'o ating'is 68 kaj iom influ'as la san'o'n de la popol'o. En Malajzi'o la polu'a\nindic'o ec\u0302 ating'is 252. Tial tie la lern'ej'o'j ne funkci'as por gard'i la san'o'n de la lern'ant'o'j,\nkaj kelk'a'j flug'o'j est'is nul'ig'it'a'j. Ankau\u0306 en Singapur'o, kies polu'a indic'o ating'is 341,\nlern'ej'o'j est'is ferm'it'a'j kaj kelk'a'j event'o'j en la mond'a c\u0302ampion'ad'o pri nag\u0302'ad'o est'is\nnul'ig'it'a'j pro la mal'bon'a'j veter'o kaj aer'o."}, {"text_idx": "#001433", "text": "Simil'e la c\u0302iel'o de Taj'land'o est'as kovr'it'a de fum'o pro tiu arb'ar'brul'eg'o en Sumatr'o\nkaj Borne'o. Ceter'e, la filipina reg'ist'ar'o supoz'as, ke la fum'nebul'o, kiu ating'is C\u0302ebuon,\nde'ven'as de Borne'o, c\u0302ar g\u0302i ne mal'aper'as dum kelk'a'j tag'o'j. En Filipinoj la fum'eg'o kau\u0306z'as\nnul'ig'o'n de kelk'a'j flug'o'j. Do tiu c\u0302i katastrof'o sufer'ig'is ses land'o'j'n: tre grand'a problem'o"}, {"text_idx": "#001434", "text": "Mult'a'j hom'o'j kritik'as la indonezi'an reg'ist'ar'o'n, c\u0302ar g\u0302i ne sukces'as ven'ig'i la suspekt'at'o'j'n\npri la brul'ig'o'j antau\u0306 la tribunal'o'n. La kritik'o aper'is, c\u0302ar simil'a'j problem'o'j ripet'ig\u0302'as\nc\u0302iu'jar'e. Oni opini'as, ke neni'u plu brul'ig'os arb'ar'o'j'n, se la reg'ist'ar'o pov'as jug\u0302'i kaj\npun'i la suspekt'at'o'j'n. Dum'e la indonezia arme'o far'as c\u0302io'n ebl'a'n por c\u0302es'ig'i la brul'eg'o'n,\nkaj prezid'ant'o Joko Widodo promes'as, ke en tri jar'o'j la reg'ist'ar'o pov'os c\u0302io'n solv'i.\nCeter'e Malajzi'o kaj Singapur'o jam pret'as help'i Indonezion."}, {"text_idx": "#001435", "text": "Kvankam la reg'ist'ar'o'j prov'as c\u0302io'n, la popol'o jam mult'e sufer'as, special'e infan'o'j kaj\nmal'jun'ul'o'j, kaj mult'a'j el ili ne plu pov'as atend'i la fres\u0302'a'n aer'o'n. Indonezio est'as\nfam'a pro la fres\u0302'a aer'o en kelk'a'j region'o'j, pro la ekzist'o de mult'a'j arb'ar'o'j. Sed kio'n\nfar'i, kiam la arb'ar'o'j mal'rapid'e mal'aper'ad'as pro brul'eg'o? La popol'o sufer'as, la reg'ist'ar'o\nc\u0302io'n prov'as. Sed kiam la fum'eg'o fin'ig\u0302'os? S\u0302ajn'as, ke ni pov'as nur atend'i."}, {"text_idx": "#001436", "text": "Inter'temp'e jam unu beb'o en Indonezio for'pas'is pro la fum'eg'o."}, {"text_idx": "#001437", "text": "Por indonezi'an'o'j, muze'o oft'e est'as konsider'at'a kiel io mal'modern'a, ted'a kaj sen'interes'a.\nSed en la urb'o Bandung aktiv'as jun'ul'o'j por re'viv'ig'i muze'o'n."}, {"text_idx": "#001438", "text": "Tem'as pri la Muze'o de la Azi'a-Afrik'a Konferenc'o. La muze'o est'is konstru'it'a memor'e\nal la konferenc'o kaj malgrau\u0306 tio, ke pas'is jam 60 jar'o'j post la konferenc'o, la muze'o"}, {"text_idx": "#001439", "text": "La azi'a-afrik'a konferenc'o est'is la unu'a, kaj plej grand'a, kun'ven'o inter ne'blank'ul'o'j.\nG\u0302i okaz'is en april'o 1955, kaj g\u0302i'n organiz'is Barato, Birmo, Indonezio, Pakistano kaj\nSrilanko. C\u0302e'est'is deleg'it'o'j el 29 land'o'j, kiu'j reprezent'is pli ol la du'on'o'n de la"}, {"text_idx": "#001440", "text": "La konferenc'o cel'is liber'ig'i azi'a'j'n kaj afrik'a'j'n naci'o'j'n de imperialism'o kaj koloni'ism'o,\nkaj kre'i ekonomi'a'n kaj kultur'a'n kun'labor'o'n inter la koncern'a'j land'o'j. Rezult'is la\nt.n. 10 princip'o'j de Bandung (dasasila Bandung). Tem'is pri rezoluci'o'j pri pac'o kaj kun'labor'o por la mond'o kaj g\u0302i'a'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#001441", "text": "La spirit'o de la konferenc'o neniam for'ir'is. La konferenc'ej'o, situ'ant'a c\u0302e la plej grav'a\nstrat'o en la centr'o de Bandung, dau\u0306r'e ekzist'as kiel muze'o. Preskau\u0306 c\u0302iu'tag'e g\u0302i ricev'as\nvizit'ant'o'j'n, kiu'j interes'ig\u0302'as pri la histori'o kaj la grav'a'j event'o'j tie okaz'int'a'j,\nau\u0306 kiu'j simpl'e vol'as far'i fot'o'j'n en la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001442", "text": "Grav'as, tamen, ke intern'e de la konstru'aj\u0302'o ekzist'as komun'um'o, kiu aktiv'e ag'ad'as en,\npor kaj pro la muze'o. La aktiv'ul'o'j nom'as si'n la bon'a'j amik'o'j de la muze'o de la Azi'a-Afrik'a"}, {"text_idx": "#001443", "text": "La \u201eamik'o'j\u201d okup'ig\u0302'as ne nur pri la muze'o. Ili okaz'ig'as klub'kun'ven'o'j'n, por ke jun'ul'o'j pli'profund'ig'u\nsi'a'j'n kapabl'o'j'n, ekzempl'e lingv'e. Ebl'as lern'i la arab'a'n, franc'a'n, japan'a'n, mandaren'a'n\nkaj ankau\u0306 Esperant'o'n. Klub'o'j ekzist'as ankau\u0306 pri lok'a'j kultur'o'j, j\u0302urnal'ism'o, c\u0302ic\u0302eron'ad'o,"}, {"text_idx": "#001444", "text": "Okaz'as c\u0302e la muze'o ali'a'j inter'naci'a'j renkont'ig\u0302'o'j, ekzempl'e fin'e de april'o la du'a Azi'a-Afrik'a\nStudent'a Konferenc'o. C\u0302e'est'is 210 student'o'j el 19 azi'a'j land'o'j kaj 29 afrik'a'j land'o'j,\nkiu'j diskut'is politik'o'n, kultur'o'n, instru'ad'o'n, ekonomi'o'n kaj teknologi'o'n."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Lok'a'j kaj inter'naci'a'j ag'ad'o'j viv'ig'as la muze'o'n. Tio grav'as apart'e por jun'ul'o'j, kiu'j\nfoj'foj'e dispon'as pri tro da liber'a temp'o kaj mal'tro da okup'o'j."}, {"text_idx": "#001446", "text": "Pro la akcident'o en Fukus\u0302imo en mart'o 2011, kaj pro la post'a tra'viv'aj\u0302'o de la japan'a\nsoci'o, frakas'ig\u0302'is tri mit'o'j pri nukle'a energi'o en Japani'o: 1. Nukle'a'j central'o'j est'as\nsekur'a'j; 2. La nukle'a elektro'produkt'ad'o est'as la plej mal'mult'e'kost'a; kaj 3. La japan'a\nindustri'o kolaps'os sen nukle'a elektro'produkt'ad'o."}, {"text_idx": "#001447", "text": "Do, tut'e natur'e, la pli'mult'o de la japan'a popol'o ne vol'as, ke re'funkci'u la atom'central'o'j,\nhalt'ig'it'a'j post la akcident'o. Ili vol'as, ke Japani'o ekspluat'u la re'nov'ig'ebl'a'j'n energi'o-font'o'j'n\nkiel la sun'a'n au\u0306 la vent'a'n, au\u0306 la ter'varm'o'n."}, {"text_idx": "#001448", "text": "Tamen, malgrau\u0306 la popol'a vol'o, la reg'ist'ar'o komenc'is lau\u0306'vic'e aprob'i la re'funkci'ig'o'n\nde la central'o'j. Krom'e g\u0302i pri'pens'as energi'o-produkt'ad'o'n g\u0302is la jar'o 2030. Kiel rimark'is\nkritik'ant'o'j, la reg'ist'ar'a plan'o s\u0302ajn'e re'ten'os nukle'o- kaj karb'o-energi'o'n, sam'temp'e\nneglekt'ant'e kaj sen'kurag\u0302'ig'ant'e re'nov'ig'ebl'a'j'n font'o'j'n. Tiel oni re'ven'os kvazau\u0306 al la"}, {"text_idx": "#001449", "text": "G\u0302is 2005 elektro'produkt'ad'o per sun'varm'o kaj g\u0302i'a merkat'o en Japani'o est'is la plej grand'a\nen la mond'o. Pro reg'ist'ar'a neglekt'o kaj rezist'o de la elektr'a'j kompani'o'j, Japani'o\nnun post'rest'as, dum ali'a'j land'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as favor'e al pli medi'o'konsci'a'j energi-font'o'j."}, {"text_idx": "#001450", "text": "En 2012 Japani'o en'konduk'is sistem'o'n por ac\u0302et'i \u201ere'nov'ig'ebl'a'n\u201d elektr'o'n lau\u0306 fiks'it'a prez'o. Sed, c\u0302ef'e pro la mal'lert'a arang\u0302'o de la prez'o, est'ig\u0302'is\nkonfuz'o. La elektro'kompani'o'j c\u0302es'is tiel ac\u0302et'i elektr'o'n. Pli'e ili insist'as lim'ig'i la\nac\u0302et'ad'o'n de tia elektr'o, c\u0302ar per'sun'a kaj per'vent'a elektr'o est'as mal'stabil'a'j."}, {"text_idx": "#001451", "text": "Fak'ul'o'j argument'is, ke la problem'o pri vari'a kurent'o-proviz'o solv'ebl'as per modern'a\nteknologi'o kaj per pli'grand'ig'it'a elektro'ret'o inter elektro'kompani'o'j."}, {"text_idx": "#001452", "text": "En la fon'o de tiu pasiv'a politik'o trov'ig\u0302'as fortik'a \u201ekvadrat'a\u201d komun'um'o, au\u0306 \u201eatom'vilag\u0302'o\u201d, konsist'ant'a el politik'ist'o'j, burokrat'o'j, profesor'o'j kaj industri'o. En la centr'o\nsitu'as la elektro'kompani'o'j, kiu'j abund'e s\u0302ut'as mon'o'n en la komun'um'o'n. Ili apenau\u0306 lern'is\nel la katastrof'o de Fukus\u0302imo kaj, spit'e de la popol'a voc\u0302'o, kroc\u0302'ig\u0302'as al la nun'a, kaj"}, {"text_idx": "#001453", "text": "En la pas'int'a oktobr'o, patr'o de ital'a lern'ej'an'o konstern'it'e aper'ig'is en Inter'ret'o\nbild'o'n, kiu'n tuj re'publik'ig'is mult'a'j ali'a'j, sam'e indign'a'j, hom'o'j. Tem'is pri fot'o el\nla pag\u0302'o 216 de lice'a fizik'libr'o titol'it'a\nLa realta\u0301 e i modelli della fisica (\u201eLa real'ec'o kaj la model'o'j de la fizik'o\u201d). La el'don'ej'o est'as la brit'a"}, {"text_idx": "#001454", "text": "La menci'it'a pag\u0302'o de la libr'o prezent'as fizik'a'n problem'o'n, kies tekst'o est'as lau\u0306'liter'e\nla jen'a: \u201eS\u0302ton'o est'as lanc\u0302'at'a de pont'o 12 metr'o'j'n alt'a, vertikal'e, de supr'e mal'supr'e'n, kun rapid'o\nde 1,8 metr'o'j en sekund'o, dum au\u0306tomobil'o al'ven'as. Se la au\u0306tomobil'o trov'ig\u0302'as tiam je\ndistanc'o 82-metr'a de la pont'o kaj vetur'as je la konstant'a rapid'o de 125 kilo'metr'o'j\nen hor'o, c\u0302u la s\u0302ton'o frap'as au\u0306 ne frap'as la au\u0306tomobil'o'n?\u201d."}, {"text_idx": "#001455", "text": "Nu, la problem'o re'el'vok'as mal'nov'a'j'n ital'a'j'n nov'aj\u0302'o'j'n pri nigr'a kronik'o: en la 1990aj\njar'o'j, j\u0302et'ad'i s\u0302ton'o'j'n de pont'o'j est'is kvazau\u0306 mod'o inter enu'ant'a'j jun'ul'o'j, sen'konscienc'ul'o'j\nkaj vandal'o'j. Kaj, kvankam post'e la fenomen'o iom post iom regres'is, plej'part'e la vund'o'j\nprovok'it'a'j de tiu'j ag'o'j est'as ankorau\u0306 dolor'ig'a'j. Tiam iu'j person'o'j perd'is si'a'n viv'o'n\nen au\u0306tomobil'o, kiu'n frap'is s\u0302ton'o, j\u0302et'it'a de idiot'o. Ili'a'j parenc'o'j ankorau\u0306 pli'plor'as"}, {"text_idx": "#001456", "text": "Oni demand'as si'n nun'temp'e en Italio, c\u0302u est'as ver'e neces'e, ke scienc'a libr'o destin'it'a\npor la jun'ul'ar'o util'ig'u g\u0302ust'e tia'n ekzempl'o'n por instru'i la leg\u0302'o'j'n de la fizik'o. La\ncel'o de ajn'a libr'o, de iu ajn lern'ej'objekt'o, est'u unu'e la instru'ad'o de lau\u0306'leg\u0302'ec'o.\nTim'ant'e imit'o'n, la plej mult'a'j hom'o'j mal'aprob'as la ide'o'n en'met'i en ankorau\u0306 ne'matur'a'j'n\nmens'o'j'n la imag'o'n de terur'a krim'o, oft'e plen'um'at'a kaj apenau\u0306 mal'help'ebl'a."}, {"text_idx": "#001457", "text": "La opini'o'j de la ital'o'j est'as dis'a'j: iu'j konsider'as la c\u0302e'est'o'n de la koncern'a problem'o\nen lern'o'libr'o ver'a hont'o. Parlament'an'o'j anonc'is tiu'rilat'e baldau\u0306'a'n demand'o'n al la\nministr'in'o pri instru'ad'o Stefania Giannini [stefanja g\u0302anini], S\u0302i klar'ig'u, kiel ebl'is,\nke libr'o cirkul'ant'a en ital'a'j lern'ej'o'j en'hav'as alud'o'n al fi'a ag'ad'o."}, {"text_idx": "#001458", "text": "Ali'flank'e, sub'ten'ant'o'j de la scienc'o kaj liber'pens'ul'o'j asert'as, ke la problem'o dev'as\nest'i rigard'at'a el nur'e fizik'a vid'punkt'o, ne el tiu moral'a, sen ke g\u0302i'a signif'o est'u\ntro'grand'ig'it'a. Ceter'e, la kalkul'ad'o de la rapid'o kaj de la fort'o de s\u0302ton'o j\u0302et'at'a de\npont'o pov'as help'i la konstru'ant'o'j'n de au\u0306tomobil'o'j produkt'i pli rezist'ant'a'j'n glac'o'j'n.\nOni dev'as ne hav'i tabu'o'j'n, kelk'a'j asert'as. Iu memor'ig'as, ke Albert Einstein mem, por\nprezent'i si'a'n teori'o'n pri relativ'ec'o, parol'is pri lift'o fal'ant'a en la vaku'o'n. Tamen\nneni'u plend'is pro tio, ke kelk'e da ul'o'j perd'is la viv'o'n c\u0302i tiel."}, {"text_idx": "#001460", "text": "La frat'in'o de Maria Letizia Berdini [maria leticja berdini] (31-jar'a vir'in'o mort'int'a\nen 1996 pro s\u0302ton'o, kiu fal'is sur s\u0302i'a'n au\u0306tomobil'o'n, dum vetur'ad'o sur au\u0306t'o'voj'o), pri'demand'it'a\nrilat'e al c\u0302i tiu tem'o, ne eksklud'as proced'i per jur'a'j rimed'o'j kontrau\u0306 la el'don'ist'o\nkaj la au\u0306tor'o, nom'e James S. Walker. \u201eKio okaz'is al mi'a frat'in'o est'as abomen'aj\u0302'o, kiu ne ripet'ig\u0302'u. Lern'ej'a libr'o ne rajt'as\nprezent'i problem'o'n, kiu el'vok'as la ac\u0302'a'n ide'o'n j\u0302et'i s\u0302ton'o'j'n. Ni'a famili'o rigard'as tiu'n\nproblem'prezent'o'n tut'e ne'tau\u0306g'a kaj mis'eduk'a\u201d, s\u0302i dir'is. Oni pet'as, ke la el'don'ej'o modif'u au\u0306 tut'e mal'aper'ig'u la ekzempl'o'n, kiu\nprovok'is sur la ital'a du'on'insul'o tiom da polemik'o. C\u0302u g\u0302i est'os pret'a cenzur'i?"}, {"text_idx": "#001462", "text": "Ne nur animal'o sed sen'vertebr'ul'o"}, {"text_idx": "#001463", "text": "Kial ne mang\u0302'i hund'aj\u0302'o'n? (MONATO 2015/11, p.16) est'is erar'o. \u201eLa polp'o est'as ebl'e la plej sag\u0302'a animal'o\u201d dev'as est'i \u201e... la plej sag\u0302'a sen'vertebr'ul'o\u201d."}, {"text_idx": "#001465", "text": "Mal'sat'o'n kaj ekstrem'a'n mal'ric\u0302'o'n vol'as for'ig'i la inter'naci'a komun'um'o lau\u0306 ambici'a program'o\nakcept'it'a de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) en Vieno. La program'o cel'as la period'o'n 2015-2030,\nkiam c\u0302iu'j en la mond'o hav'u al'ir'o'n al pur'a akv'o, dec'a neces'ej'o kaj sen'pag'a element'lern'ej'a"}, {"text_idx": "#001466", "text": "La list'o de 17 evolu'ig'a'j cel'o'j dau\u0306r'ig'as tiu'j'n de la period'o 2000-2015, kiam lau\u0306 UN\nokaz'is la plej sukces'a program'o kontrau\u0306 mal'ric\u0302'o en la histori'o de la mond'o."}, {"text_idx": "#001468", "text": "La mond'o spert'is ek'de 2000 dram'a'n pli'bon'ig'o'n c\u0302e la seks'a egal'ec'o en lern'ej'o'j, apart'e\nen baz'a'j lern'ej'o'j, kaj pli mult'a'j knab'in'o'j frekvent'as lern'ej'o'j'n. Krom'e, en la last'a'j\n20 jar'o'j, vir'in'o'j en preskau\u0306 90 % de la 174 land'o'j, kiu'j liver'is inform'o'j'n, pli bon'e"}, {"text_idx": "#001469", "text": "Ek'de 1990 pli ol du'on'ig\u0302'is la nombr'o de mort'int'a'j infan'o'j sub kvin jar'o'j, de 90 al\n43 el 1000 nov'nask'it'o'j. La nombr'o de mort'int'a'j patr'in'o'j montr'as tut'mond'e mal'grand'ig\u0302'o'n"}, {"text_idx": "#001471", "text": "Tamen progres'o mal'egal'as en divers'a'j region'o'j kaj land'o'j, kie rest'as signif'a'j mank'o'j.\nKonflikt'o'j prezent'as kiel antau\u0306'e la plej grav'a'n minac'o'n al hom'a evolu'o, c\u0302ar mal'stabil'a'j\nkaj milit'ant'a'j land'o'j hav'as la plej alt'a'n mal'ric\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001473", "text": "La program'o dev'ig'as c\u0302iu'j'n land'o'j'n aktiv'e ag'ad'i ne nur por elimin'i la kau\u0306z'o'j'n de mal'ric\u0302'o,\nsed ankau\u0306 pli'alt'ig'i ekonomi'a'n kresk'o'n kaj pli'bon'ig'i san'protekt'o'n, kler'ig'o'n kaj soci'a'j'n\nserv'o'j'n, protekt'ant'e sam'temp'e la natur'medi'o'n."}, {"text_idx": "#001474", "text": "Jam en 1912 ek'valid'is leg\u0302'o pri la islam'a religi'o. G\u0302is 1918 Au\u0306strio-Hungari'o est'is\ngrand'a s\u0302tat'o, en kies kadr'o trov'ig\u0302'is la nun'a'j Bosnio kaj Hercegovin'o, kie log\u0302'is mult'a'j"}, {"text_idx": "#001475", "text": "Ek'de tiam islam'o \u201elau\u0306 la hanafisma rit'o\u201d est'as agnosk'it'a religi'o. Hanafismo est'as unu el la grand'a'j jur'a'j skol'o'j de la suna'ism'a\nislam'o kun adept'o'j ekzempl'e en Turki'o, Afgani'o, Barato kaj C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001476", "text": "Ek'de mart'o 2015 valid'as nov'a islam-leg\u0302'o en Au\u0306strio. La 600 000 islam'an'o'j hav'as nun\npli da rajt'o'j. Dek islam'a'j fest'o'tag'o'j en la jar'o est'as nun oficial'a'j kaj la apart'ig'o\nde religi'o kaj la s\u0302tat'o est'as klar'e esprim'it'a. Ali'a'j s\u0302tat'o'j ne plu rajt'as send'i instru'ist'o'j'n\nde la islam'a religi'o al Au\u0306strio, kio'n akr'e kritik'is Turki'o."}, {"text_idx": "#001477", "text": "Sed est'as ankau\u0306 pli da dev'o'j. Ekzempl'e, oni rajt'as uz'i la nom'o'n de la komun'um'o de\nla islam'an'a'j kred'ant'o'j nur kun permes'o de tiu komun'um'o; religi'a'j funkci'ul'o'j dev'as\nest'i eks'ofic'ig'it'a'j, se pun'it'a'j de s\u0302tat'a jug\u0302'ej'o (karcer'a pun'o'dau\u0306r'o de pli ol unu jar'o);\nen'tomb'ig'o'j est'as princip'e por c\u0302iam, el'tomb'ig'o bezon'as permes'o'n de la religi'a komun'um'o."}, {"text_idx": "#001478", "text": "En oktobr'o 2015 c\u0302iu'tag'e ven'is al Au\u0306strio pli ol 1000 islam'an'a'j rifug\u0302'ant'o'j, ven'ant'a'j\ntra Hungari'o, oft'e el Sirio. La pli'mult'o plu'vetur'as al Germanio kaj Svedi'o. Kelk'a'j\nrest'as kaj pet'as azil'o'n en Au\u0306strio. Se ili rajt'os rest'i, ili profit'os de la nov'a leg\u0302'o."}, {"text_idx": "#001479", "text": "Inter'rilat'o de la ocean'o kaj klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o"}, {"text_idx": "#001480", "text": "Komenc'e de decembr'o de c\u0302i tiu jar'o okaz'os kun'sid'o de la Konferenc'o de la Parti'o'j (COP21),\nen kiu c\u0302iu'j land'o'j de la mond'o dev'us akcept'i pakt'o'n pri klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. La cel'o est'as\nlim'ig'i la tut'mond'a'n varm'ig\u0302'o'n de la ter'o g\u0302is 2oC kompar'e kun la nivel'o de la antau\u0306'industri'a epok'o."}, {"text_idx": "#001481", "text": "Ek'de c\u0302irkau\u0306 1750 p.K. hom'o'j signif'e influ'as la klimat'o'n tut'mond'a'n. El la brul'ig'ad'o\nde fosili'a'j brul'aj\u0302'o'j rezult'as alt'ig\u0302'int'a'j koncentr'ig\u0302'o'j de forc'ej'a'j gas'o'j, inter ili\nkarbon'di'oksid'o (CO2). C\u0302i tiu'j forc'ej'a'j gas'o'j pov'as sorb'i infra'rug\u0302'a'n radi'ad'o'n, kiu est'as el'send'at'a de\nla ter'o. Konsekvenc'e, part'o de la radi'ad'o est'as send'at'a re'e al la surfac'o, kio signif'as,\nke part'o de la varm'o est'as konserv'at'a. Pro tio la averag\u0302'a temperatur'o de la atmosfer'o\nkaj de la supr'a'j 700 m de la ocean'o rimark'ebl'e lev'ig\u0302'is. Lau\u0306 libr'o aper'ig'it'a en 2014,\nla ocean'o en'sorb'is c\u0302irkau\u0306 93 % de la pli'a varm'o kau\u0306z'it'a de la pli'mult'ig\u0302'o de forc'ej'a'j"}, {"text_idx": "#001482", "text": "La rol'o de la ocean'o kiel part'o de la klimat'o est'as preskau\u0306 c\u0302iam sub'taks'at'a. Pro la\nvast'ec'o de la ocean'o kaj ties pov'o sorb'i CO2 mal'aper'as tri'on'o g\u0302is du'on'o de la hom'far'it'a CO2. Akv'o hav'as grand'a'n specif'a'n varm'o'n, kio signif'as, ke la ocean'o hav'as grand'eg'a'n varm'o'kapacit'o'n.\nPro tio, krom la hom'far'it'a CO2, ankau\u0306 mult'e da hom'far'it'a varm'o mal'aper'as en la ocean'o'n. La ocean'o acid'ig\u0302'as. Fakt'e,\nla averag\u0302'a pH-valor'o mal'pli'ig\u0302'is de 8,1 g\u0302is 8,0 ek'de la antau\u0306'industri'a epok'o."}, {"text_idx": "#001483", "text": "La CO2 en la aer'o em'as al ekvilibr'o kun la CO2 en la supr'a stratum'o de la ocean'o. Pro tio la ocean'o sorb'as CO2. Tiu gas'o est'as acid'o en akv'o, do la ocean'o acid'ig\u0302'as. Fakt'e, 40-50 % de la konserv'ad'o\nde la hom'kau\u0306z'it'a karbon'o okaz'as en la ocean'o, dum la rest'o konserv'ig\u0302'as en la ter-biosfer'o."}, {"text_idx": "#001484", "text": "Pro la varm'ig\u0302'o kaj la acid'ig\u0302'o de la ocean'o'j eko'sistem'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as. Mult'a'j speci'o'j mal'aper'as,\nsed ali'a'j speci'o'j prosper'as. La rezult'o est'as mal'kresk'o de la bio'divers'ec'o. Ankau\u0306\nfis\u0302'kapt'ad'o el la ocean'o pov'as kontribu'i al tio. Tre kon'at'a definitiv'a efik'o de hom'far'it'a\nCO2 est'as la fakt'o, ke en la dau\u0306r'o de kelk'a'j jar'cent'o'j ni brul'ig'is fosili'a'n brul'aj\u0302'o'n,\nkiu bezon'is milion'o'j'n g\u0302is cent'milion'o'j da jar'o'j por form'ig\u0302'i. Ni dev'os atend'i milion'o'j'n\nda jar'o'j, antau\u0306 ol signif'a'j kvant'o'j da karbon'o est'os amas'ig'it'a'j (temp'o'skal'o'n de pli"}, {"text_idx": "#001485", "text": "Sur pli mal'long'a'j (sed ja long'a'j) temp'o'skal'o'j kalci'a karbonat'o est'as konserv'at'a en\nla sediment'o'j de la ocean'o. Kiam organism'o'j kun kalci'karbonat'a'j skelet'o'j (kiel kokolit'ul'o'j,\nkiu'j fiks'as CO2 per fotosintez'o) mort'as, ili sub'akv'ig\u0302'as al la profund'o de la ocean'o. Kvankam part'o\nsolv'ig\u0302'as en la mar'akv'o, ali'a part'o ir'as en la sediment'o'n. G\u0302is kiu grad'o kalci'a karbonat'o\nsolv'ig\u0302'as en la profund'a ocean'o, de'pend'as de la prem'o (do profund'o) kaj de la pH-valor'o.\nJu pli da CO2 trov'ig\u0302'as, des pli da kalci'a karbonat'o solv'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001487", "text": "La ide'o vid'i la klimat'sistem'o'n kiel ne pli ol la atmosfer'o'n, kaj eventual'e la ter'o'n,\ndo mal'g\u0302ust'as. C\u0302i-jar'a publik'aj\u0302'o montr'as konciz'e la rilat'o'n inter la ocean'o kaj la\nklimat'o kaj don'as konsil'o'j'n por la COP21."}, {"text_idx": "#001490", "text": "Mez'e de oktobr'o 2015 oficial'e est'is inau\u0306gur'it'a part'o de la trans'eu\u0306rop'a fer'voj'a lini'o\nRail Baltica inter la pol'a c\u0302e'land'lim'a urb'o Suwa\u0142ki kaj la litova Kaunas. La konstru'labor'o'j komenc'ig\u0302'is\nen 2013 kaj kost'is en'tut'e 364,5 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j, 8,6 milion'o'j'n mal'pli ol est'is"}, {"text_idx": "#001491", "text": "Tra 120 km est'is konstru'it'a nov'a eu\u0306rop'norm'a trak'o kaj apud g\u0302i est'is re'nov'ig'it'a la\nekzist'ant'a rus'norm'a trak'o. En la tut'a lini'o est'is uz'it'a'j 233 km da nov'a'j rel'o'j. La\nRail Baltica kun distanc'o de 1065 km kun'lig'os la balt'a'j'n land'o'j'n kaj Finnlandon kun la ali'a'j land'o'j\nde Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Preskau\u0306 c\u0302iu'j EU-land'o'j uz'as 1435 mm larg\u0302'a'n s\u0302pur'o'n, dum en Litovio\ng\u0302is nun oni uz'is rus'dimensi'a'n (1520 mm) s\u0302pur'o'n. Tiu diferenc'o mal'permes'is al balt'a'j\nland'o'j al'ig\u0302'i al la fer'voj'a ret'o de EU."}, {"text_idx": "#001492", "text": "Dum la solen'a inau\u0306gur'o, kiu okaz'is en la fer'voj'a staci'dom'o de Kaunas, alt'posten'ul'o'j\nde la Eu\u0306rop'a Komision'o kaj de Litovio rimark'is, ke\nRail Baltica est'as ver'e grav'a projekt'o, kiu ebl'ig'os al c\u0302iu'j balt'a'j land'o'j integr'ig\u0302'i al la komun'a"}, {"text_idx": "#001493", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la labor'o'j en Litovio est'as fin'it'a'j, grav'a'j obstakl'o'j rest'as trans\nla lim'o en Pollando. C\u0302i-moment'e ne est'as klar'e, kiom long'e pov'os dau\u0306r'i vojag\u0302'o inter\nKaunas kaj la pol'a urb'o Bia\u0142ystok, nek kiam komenc'ig\u0302'os regul'a pasag\u0302er'a lig'o. La konstru'labor'o'j\nen Pollando ankorau\u0306 ne est'as fin'it'a'j. Trajn'o'j inter Suwa\u0142ki kaj Bia\u0142ystok en iu'j lok'o'j\npov'as vetur'i nur je rapid'ec'o de 30 km/h anstatau\u0306 la mez'a rekomend'at'a de 160 km/h por\npasag\u0302er'a'j trajn'o'j. Tio signif'as, ke glat'a fer'voj'a kun'lig'o inter la du najbar'a'j land'o'j"}, {"text_idx": "#001494", "text": "Algirdas Butkevic\u030cius, la c\u0302ef'ministr'o de Litovio, esprim'is la esper'o'n, ke ankau\u0306 la\npol'a'j partner'o'j cel'os al modern'a fer'voj'lini'o inter Varsovio kaj la eston'a c\u0302ef'urb'o\nTalin'o. \u201ePor ni est'as tre grav'e, kun'e kun la partner'o'j en la region'o kre'i nov'a'n log\u0302istik'a'n\nc\u0302en'o'n, direkt'it'a'n al kvalit'a'j serv'o'j de pasag\u0302er'a kun'lig'o kaj var'transport'ad'o inter\nla balt'a'j land'o'j, Pollando kaj ceter'a'j EU-an'o'j. C\u0302iu kilo'metr'o de\nRail Baltica proksim'ig'os la balt'a'n region'o'n al Eu\u0306rop'o kaj EU-civit'an'o'j c\u0302i tie est'os pli kaj pli\noft'a'j gast'o'j, kaj ankau\u0306 kresk'os la ampleks'o de la var'transport'ad'o\u201d, dir'is Butkevic\u030cius."}, {"text_idx": "#001495", "text": "En la sekv'a etap'o la konstru'labor'o'j ek'de Kaunas dev'us mov'ig\u0302'i al Latvi'o, kie tra la\nlatv'a c\u0302ef'urb'o Rig'o ili cel'os al Talin'o. La long'ec'o de\nRail Baltica en Litovio est'as 366 km: ek'de la pol'a s\u0302tat'lim'o g\u0302is Kaunas 120 km kaj de Kaunas g\u0302is\nla latv'a s\u0302tat'lim'o 246 km."}, {"text_idx": "#001498", "text": "G\u0302is antau\u0306 1990 Albanio est'is ver's\u0302ajn'e la sol'a s\u0302tat'o en la mond'o sen privat'a'j au\u0306t'o'j.\nFakt'e c\u0302io \u2013 apartament'o'j, labor'ej'o'j, kamp'o'j, serv'o'j \u2013 est'is s\u0302tat'a."}, {"text_idx": "#001499", "text": "La land'o mal'ric\u0302'a dispon'is pri nur tre mal'mult'a'j vetur'il'o'j, luks'a'j au\u0306t'o'j por an'o'j de\nla tiel nom'at'a pol'it'buro'o au\u0306 pli modest'a'j por la ceter'a'j alt'a'j funkci'ul'o'j. Ekzist'is\nbus'o'j, kutim'e mal'nov'a'j, kamion'o'j kaj polic'a'j vetur'il'o'j. Ordinar'ul'o'j uz'is bicikl'o'j'n"}, {"text_idx": "#001500", "text": "Cert'e mi ne nostalgi'as pri tiu temp'o kaj esper'as, ke g\u0302i neniam re'ven'os. Sed la aer'o-polu'o\nkau\u0306z'at'a de tro da vetur'il'o'j, plej'part'e el'uz'it'a'j kaj oft'e en'land'e'n kontrau\u0306'leg\u0302'e en'port'it'a'j,\nnun ig'is la viv'o'n pli dang\u0302er'a. Sufer'as la publik'a san'o."}, {"text_idx": "#001501", "text": "Pro tio oni bon'ven'ig'is iniciat'o'n lim'ig'i la nombr'o'n de au\u0306t'o'j en la centr'o de la c\u0302ef'urb'o\nTiran'o. Decid'is la urb'o'dom'o, ke c\u0302iu'monat'e, dum almenau\u0306 unu au\u0306 du dimanc\u0302'o'j, ne trafik'os\nau\u0306t'o'j en la urb'o'centr'o. La iniciat'o komenc'ig\u0302'is en oktobr'o."}, {"text_idx": "#001502", "text": "Agrabl'e est'is vid'i la plac'o'n, la grand'a'n bulvard'o'n kaj la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j'n de la c\u0302ef'a'j\nministr'ej'o'j kaj instituci'o'j liber'a'j je au\u0306t'o'j. Mil'o'j da famili'an'o'j promen'is, bicikl'ad'is,\nlud'is, spekt'is teatr'aj\u0302'o'n kaj butik'um'is en sen'au\u0306t'a'j spac'o'j. Esper'ebl'e ali'a'j alban'a'j"}, {"text_idx": "#001503", "text": "Io mank'as en la artikol'o pri eks'mod'ig\u0302'o de kimon'o'j en Japani'o (MONATO 2015/11 p. 15): la au\u0306tor'o forges'is indik'i, ke li mem kutim'e sur'met'as kimon'o'n. Dum\nirana Esperant'o-kongres'o en Teherano Ses\u0302imo Masaja c\u0302iu'tag'e sur'met'is kimon'o'n kaj hav'is\ngrand'a'n sukces'o'n, i.a. kiam li improviz'e kaj iran'ritm'e danc'is. Ankau\u0306 c\u0302e la tur'o Milad,\nunu el la plej alt'a'j tur'o'j en la mond'o, mult'a'j vizit'ant'o'j vol'is fot'i li'n au\u0306 est'i fot'it'a'j\nkun li, precip'e du'dek'o da entuziasm'a'j student'in'o'j. La sukces'o est'is tiom grand'a, ke\nsupoz'ebl'e rest'is por li mal'mult'e da temp'o kaj energi'o por seren'e admir'i la bel'a'n panoram'o'n"}, {"text_idx": "#001504", "text": "\u201eMi sur'hav'is kimon'o'n kutim'e en Irano, c\u0302ar mi vol'is montr'i la japan'a'n kultur'o'n\u201d, respond'is S. Masaja al MONATO. \u201eMi tre g\u0302oj'as, ke mi'a kimon'o kontribu'is al la sukces'o de la kongres'o. Mi sur'hav'as g\u0302i'n\noft'e, ec\u0302 en Japani'o, sed ali'a'j rar'e. La kimon'o est'as mort'ant'a kultur'o kaj mi vol'as\nmontr'i ni'a'n kultur'o'n ec\u0302 al sam'generaci'ul'o'j kaj pli jun'a'j hom'o'j, por ke g\u0302i ne mort'u.\u201d"}, {"text_idx": "#001505", "text": "Hodiau\u0306 funkci'as tri milion'o'j da tiel nom'at'a'j gvat'kamera'o'j en Japani'o. Kiam okaz'as\nkrim'o, la polic'o analiz'as la film'er'o'j'n, kio oft'e ebl'ig'as kapt'i suspekt'at'o'j'n."}, {"text_idx": "#001506", "text": "Ekzempl'e en la urb'eg'o Osako, en au\u0306gust'o 2015, est'is mort'ig'it'a'j du ge'knab'o'j. La murd'o\ns\u0302ok'is la japan'o'j'n: la viktim'o'j est'is 12- kaj 13-jar'ag\u0302'a'j. Ili tra'nokt'is en strat'o apud\nla staci'dom'o, kiam ili'n trov'is 45-jar'ag\u0302'a vir'o. Tiu invit'is la ge'knab'o'j'n en si'a'n au\u0306t'o'n,\nfor'vetur'is, kaj post'e ili'n murd'is. Gvat'kamera'o'j registr'is la au\u0306t'o'n, kio ebl'ig'is ident'ig'i"}, {"text_idx": "#001507", "text": "Jen favor'a efik'o de gvat'kamera'o'j. La teknik'o, tamen, ne c\u0302io'n solv'as. La mort'ig'it'a'j'n\nge'knab'o'j'n neni'u plen'ag\u0302'ul'o help'is. Kelk'a'j ja vid'is la infan'o'j'n, sed neni'u al'parol'is\nili'n au\u0306 vok'is la polic'o'n."}, {"text_idx": "#001508", "text": "Jen rezult'o de soci'a s\u0302ang\u0302'o. Nun'temp'e oni instru'as al ge'jun'ul'o'j: \u201eSe ne'kon'at'o vi'n al'parol'as, ne respond'u. Uz'u zum'il'o'n kaj for'kur'u.\u201d Zum'il'o'n, port'ebl'a'n alarm'o'n, kun'hav'as preskau\u0306 c\u0302iu infan'o en japan'a element'a lern'ej'o.\nG\u0302i lau\u0306t'e son'as, kiam oni pus\u0302'as la buton'o'n au\u0306 tir'as la lac\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Pro tio, ke reg'as suspekt'em'o en la mens'o de la ge'jun'ul'o'j, plen'kresk'ul'o'j est'as foj'foj'e\nkonduk'at'a'j al polic'ej'o'j, pro tio, ke ili simpl'e demand'is ge'knab'o'j'n pri la voj'o au\u0306\nili'n salut'is. En la nun'a japan'a soci'o, kie ec\u0302 bon'kor'a al'vok'o oft'e est'as mis'kompren'at'a,\n\u201einter'ven'i\u201d en la kondut'o'n de ge'knab'o'j postul'as grand'a'n kurag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001510", "text": "Pov'as est'i, ke, okaz'e de la du mort'ig'it'o'j en Osaka, tiu'j, kiu'j flank'e star'is, neglekt'ant'e\nmez'e de la nokt'o du infan'o'j'n, simpl'e ne kurag\u0302'is al'proksim'ig\u0302'i. Tial ili detal'e pri'skrib'is\nal j\u0302urnal'ist'o'j tio'n, kio'n ili vid'is, tut'e sen hont'o au\u0306 pek'o-sent'o."}, {"text_idx": "#001511", "text": "Do gvat'kamera'o'j tre efik'as post'krim'e, sed mal'oft'e antau\u0306'krim'e. Ili van'e registr'is du\nge'knab'o'j'n nokt'o'mez'e vag'ant'a'j'n. Post la murd'o'j koment'is profesor'o: \u201eNi viv'as en era'o, kiam indiferent'o kontrau\u0306 ali'a'j garanti'as sen'konflikt'a'n kaj agrabl'a'n"}, {"text_idx": "#001513", "text": "En oktobr'o vizit'is Briti'o'n la c\u0302in'a prezid'ant'o Xi Jinping. Hazard'e mi trov'is mi'n fin'e\nde la vizit'o en Londono. Ekster la palac'o Buckingham, la rezid'ej'o de la reg\u0302'in'o Elizabeta\n2a, pur'ig'ist'o'j for'bala'is c\u0302if'it'a'j'n c\u0302in'a'j'n kaj brit'a'j'n flag'o'j'n kaj sur'tret'it'a'j'n protest-banderol'o'j'n\n\u2013 tiu'j'n ne konfisk'it'a'j'n de la polic'o \u2013 kontrau\u0306 lez'ad'o de hom'a'j rajt'o'j en C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001514", "text": "Sur la trotuar'o mi rimark'is paper'foli'o'n. Help'em'o, ver's\u0302ajn'e, kaj solidar'ec'o kun la\npur'ig'ist'o'j, c\u0302iu'j el mez-eu\u0306rop'a'j land'o'j, sen kiu'j Briti'o ne plu funkci'us, pel'is mi'n\ng\u0302i'n pren'i en la man'o'n. Imag'u mi'a'n surpriz'o'n, kiam mi konstat'is, ke mi ten'as el'tir'aj\u0302'o'n"}, {"text_idx": "#001515", "text": "Kutim'e MONATO ne aper'ig'as traduk'aj\u0302'o'j'n. Tamen mi taks'as la en'hav'o'n sufic\u0302'e grav'a por romp'i fundament'a'n\nprincip'o'n de ni'a magazin'o. Jen, kio'n mi leg'is ..."}, {"text_idx": "#001516", "text": "... plen'e el'c\u0302erp'it'a'j. Ni far'is ni'a'n dev'o'n kaj konsent'is, lau\u0306 la ordon'o de la c\u0302in'a\nimperi'estr'o (tiel nom'is li'n ni'a edz'o, princ'o Filip'o), ke oni ni'n kun'e fot'u. Ankau\u0306\nkomun'ist'o'j bezon'as monarh\u0302'o'j'n. Est'i vid'at'a kun ni, defend'ant'o de la kred'o krist'an'a,\nhelp'os al la diktator'o plu persekut'i c\u0302in'a'j'n krist'an'o'j'n. Jes ja, diktator'o. Kiam est'is\nprezent'at'a ni'a c\u0302ef'o de la parlament'a opozici'o, ni not'is, ke stumbl'is la interpret'ist'o.\nKred'ebl'e en la c\u0302in'a ne ekzist'as vort'o por \u201eopozici'o\u201d"}, {"text_idx": "#001517", "text": "Tamen ni taks'u la vizit'o'n sukces'a. Almenau\u0306 la kron'princ'o Karlo brid'is si'a'n lang'o'n.\nNeni'u menci'is, ke iam, vizit'int'e C\u0302ini'o'n, ni'a fil'o pri'skrib'is la parti'a'n hierarh\u0302i'o'n\nkiel mal'jun'a'j'n vaks'figur'o'j'n. Kiom ni rid'is ... g\u0302is oni pri'raport'is en la klac\u0302'gazet'ar'o."}, {"text_idx": "#001518", "text": "Sed g\u0302en'as ne la fot'ad'o, rid'et'ad'o, man'prem'ad'o. Tial ekzist'as monarh\u0302'o'j en la modern'a\nmond'o (kaj pro tio ni est'as mal'avar'e kompens'at'a'j, ankau\u0306 ni'a'j famili'an'o'j kaj ili'a'j\nfamili'an'o'j, el la publik'a pos\u0302'o). Ne. G\u0302en'as, ke ni'a reg'ist'ar'o ne kontent'os, g\u0302is g\u0302i\nest'os for'don'int'a ni'a'n est'ont'ec'o'n al la orient'a'j koloni'ist'o'j. Kia ironi'o: en la epok'o\nde ni'a pra-pra-av'in'o, Viktoria, est'is brit'o'j la koloni'ist'o'j. Sed nun ... ne plu. Tiel"}, {"text_idx": "#001520", "text": "Flank'e: ni demand'as ni'n, c\u0302u la c\u0302in'a gazet'ar'o kurag\u0302'us montr'i nud'a \u2013 ec\u0302 nur pug'e \u2013 la diktator'o'n. Ni pov'as imag'i, ke redaktor'o'j est'us tuj en'karcer'ig'it'a'j. Nu, ide'o ne\nmal'aprob'ind'a. Ni propon'os al Cameron. C\u0302ini'o ne tiom kritik'end'as, kiom tiu'j hom-rajt'ul'o'j\n\u2013 silent'ig'it'a'j dum la vizit'o en ni'a insul'o de liber'a esprim'ad'o \u2013 vol'as kred'ig'i."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Ni perd'as ni'a'n faden'o'n. Ho, jes. Cameron. Bub'o ... c\u0302ef'ministr'o. Tiu, kies parti'o plej'part'e\nabomen'as c\u0302io'n eu\u0306rop'uni'a'n, sed nun bon'ven'ig'as c\u0302in'o'j'n kaj j\u0302et'as al ili promes'o'j'n kaj\npund'o'j'n por invest'i en Briti'o'n. Kia humil'ig'o. C\u0302io c\u0302i en la sam'a semajn'o, kiam est'as\nanonc'it'a la kolaps'o de la brit'a s\u0302tal-industri'o, kun di'o-sci'as-kiom da perd'ot'a'j labor'posten'o'j,\nkau\u0306z'it'a lau\u0306'dir'e de mal'mult'e'kost'a, mal'bon'kvalit'a s\u0302tal'o en'port'it'a el C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001523", "text": "Jen c\u0302io. S\u0302ok'it'e, kaj kiel lojal'a sub'ul'o, mi don'is la foli'o'n al palac'a gvardi'an'o, ke\ntiu tuj re'port'u al la reg\u0302'in'o. \u201eC\u0302u vi leg'is?\u201d demand'is la ul'o, fingr'um'ant'e si'a'n paf'il'o'n. \u201eHo, ne,\u201d mi mensog'is. \u201eMi est'as esperant'ist'o. Kiu c\u0302iam dir'as la ver'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001524", "text": "Antau\u0306 50 jar'o'j la ter'pom'o grav'e kontribu'is al la famili'a nutr'ad'o en Eu\u0306rop'o post'milit'a.\nTiam oni ne akir'is g\u0302i'n en super'vend'ej'o, sed ac\u0302et'is g\u0302i'n c\u0302e kamp'ar'an'o en pez'a'j sak'o'j.\nPrefer'e tiu kamp'ar'an'o est'u parenc'o, kiu don'is la kvant'o'n kontrau\u0306 kun'labor'o en la famili'a"}, {"text_idx": "#001525", "text": "Kiam post s\u0302par'em'a vintr'o la c\u0302iam ankorau\u0306 konsider'ind'a rest'o s\u0302rump'is kaj la frukt'o'j\nen la mal'hel'a kel'o prem'is si'a'j'n s\u0302os'o'j'n ne en esper'ig'a'n grund'o'n, sed van'e en la obtuz'a'n\naer'o'n de la sen'ter'a sen'lum'a kel'o'kav'o, iu dev'is sen's\u0302os'ig'i la bul'o'j'n por post'a uz'ad'o."}, {"text_idx": "#001526", "text": "Est'is mi, kiu dev'is dis'divid'i la s\u0302os'e inter'kroc\u0302'ig\u0302'int'a'j'n ter'pom'o'j'n kaj for's\u0302ir'i la long'a'j'n,\nac\u0302'a'j'n, araneokrur-simil'a'j'n el'kresk'aj\u0302'o'j'n. Okaz'is tio en la kel'e situ'ant'a bret'a kuba\nuj'o, kiu'n mi'a patr'o fervor'e iam kun'martel'is. Tiu lau\u0306'plan'e funkci'us nur kiel kus\u0302'ej'o\nde san'a'j glat'a'j ter'pom'o'j, sed ne por plus'a pez'a mov'ig\u0302'ant'a pri'zorg'ant'o de kaduk'ig\u0302'int'a'j"}, {"text_idx": "#001528", "text": "Inter'temp'e mi liber'ig\u0302'is de la de'ven'famili'a'j dev'o'j. Tamen rest'is la dau\u0306r'a zorg'o pri\nla baz'a'j viv'rimed'o'j aktual'a'j, inter ili ne'last'e ter'pom'a'j. Kaj tiu'j'n mi ne rigor'e ac\u0302et'as\nen super'bazar'o au\u0306 c\u0302e bien'eg'o'j, sed vid'as, kiom tiu'j kamp'ar'an'a'j fabrik'ist'o'j las'as perd'ig\u0302'i\nsur'kamp'e en ni'a frukt'e dorlot'at'a region'o (\u201ePalatinato, la g\u0302arden'o de Germanio\u201d: vid'u artikol'o'n pri tio en MONATO 2010/02. \u201eTer'pom'o'j re'en'ter'ig'at'a'j\u201d)"}, {"text_idx": "#001529", "text": "Tio'n mi ne el'ten'as, mi, kiu kiel knab'o dum krist'an'a'j kamp'o'procesi'o'j preg\u0302'is fru'maten'e\nkontrau\u0306 damag\u0302'a'j veter'o'j kaj por bon'a rikolt'o. Nun mi foj'e \u201esav'as\u201d la frukt'o'j'n post'las'it'a'j'n sur'kamp'e kontrau\u0306 perd'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Por la bien'eg'ul'o'j ne plu valor'as tie'n send'i si'a'j'n pol'a'j'n kaj ruman'a'j'n \u201esklav'o'j'n\u201d, c\u0302ar jen la prez'o de la var'o sink'is, jen la grund'o pro la pez'a'j mas\u0302in'o'j far'ig\u0302'is tro\ndens'a, tro s\u0302lim'a, kaj ne re'don'as sen'pen'e la frukt'o'j'n."}, {"text_idx": "#001531", "text": "Nu, ankau\u0306 post 50 jar'o'j la ter'pom'o'j ne c\u0302es'as el'pus\u0302'i s\u0302os'o'j'n, kaj tut'e ne en mal'hel'a\nkel'o, kvankam tie ja prefer'e. Fin'e de la vintr'a sezon'o, preskau\u0306 jam somer'e, mi glat'ig'as\nla last'a'j'n ter'pom'o'j'n, kiu'j de'nov'e prov'is plu'kresk'i per s\u0302os'o'j."}, {"text_idx": "#001532", "text": "Sed la unu'a'n foj'o'n en mi'a ter'pom'ologi'a viv'o mi pov'is observ'i, ke tiu'j ter'pom'o'j ne\nnur produkt'as s\u0302os'o'j'n kel'e, sed ankau\u0306 jun'a'j'n id'o'j'n, ter'pom'a'j'n infan'o'j'n. Ter'pom'o'j probabl'e\nest'as sen'konsci'a'j kaj nur obe'as al la instinkt'o'j, al la struktur'a'j leg\u0302'o'j met'it'a'j en"}, {"text_idx": "#001533", "text": "Ili ne sci'as, ke ne est'as s\u0302anc'o por trans'viv'i en obtuz'a kel'o. Tamen ili, kontrau\u0306 c\u0302iu\nraci'o, el'pus\u0302'as s\u0302os'o'j'n kaj ec\u0302 gener'as id'o'j'n."}, {"text_idx": "#001534", "text": "Dank'ant'e sinjor'o'n Takasi Isikawa pro li'a artikol'o\nStatistik'o'j pens'ig'a'j (MONATO 2015/10, p. 15), mi vol'as al'don'i, ke Slovaki'o hav'as inter la membr'o-s\u0302tat'o'j de Eu\u0306rop'a\nUni'o la plej rigor'a'n azil'politik'o'n."}, {"text_idx": "#001535", "text": "Lau\u0306 la last'a'j oficial'a'j indik'o'j de la slovak'a ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j, ek'de\nla est'ig\u0302'o de Slovaki'o (en 1993 g\u0302is maj'o 2015) pet'is azil'o'n en Slovaki'o 58 100 person'o'j,\nprecip'e el Afgani'o, Irako, C\u0302ini'o, Vjetnami'o kaj Turki'o; azil'o'n akir'is nur 14."}]