[{"text_idx": "#000000", "text": "Riismo konkeras la junan generacion"}, {"text_idx": "#000001", "text": "C\u0302u Esperanto bezonas neu\u0306tralan pronomon, aldone al la tradiciaj li kaj s\u0302i? Kion opinias rete aktivaj esperantistoj, kaj c\u0302u tia netradicia pronomo havas lokon en la efektiva lingvouzo? Tion esploris akademiano Markos Kramer per ampleksa enketo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Akademiano Markos Kramer faris esploran enketon pri 267 esperantistoj por eltrovi ilian opinion pri seksneu\u0306tralaj pronomoj, kaj kiel ili mem uzas tiajn pronomojn. Li eltrovis ke la vorto \u201cri\u201d estas konata al la plejparto de esperantistoj, sed multe pli populara inter junuloj ol inter maljunuloj; c\u0302i lastaj preferas la tradician uzadon de \u201cli\u201d."}, {"text_idx": "#000003", "text": "De longe esperantistoj diskutas kaj debatas pri genra reformo en la lingvo kaj la enkonduko de novaj seksneu\u0306tralaj vortoj. Iuj opinias ke temas pri utilaj plibonigoj kaj modernigoj, kiuj igos la lingvon pli egala kaj respektema, precipe al neduumuloj (homoj kiuj konsideras sin nek sole viroj nek sole virinoj kaj sentas sin embarasitaj devante elekti inter li kaj s\u0302i). Sed aliaj opinias ke tiuj estas nenecesaj s\u0302ang\u0302oj, kiuj malhelpas komprenadon kaj estas kontrau\u0306 la fundamento."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La plej populara propono por seksneu\u0306trala pronomo estas \u201dri\u201d, kaj g\u0302i ig\u0302as pli ofte uzata inter junuloj. Sed kiom da esperantistoj fakte uzas seksneu\u0306tralajn pronomojn? C\u0302u ili estas konataj kaj uzataj de multaj esperantistoj au\u0306 c\u0302u temas nur pri teoria diskuttemo?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Por eltrovi respondon al c\u0302i tiu demando, Markos Kramer faris enketon pri opinioj pri kaj uzado de seksneu\u0306tralaj pronomoj en la komunumo. Li estas membro de la Akademio de Esperanto, sed lia enketa laboro ne rilatas al la Akademio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Li atentigis ke la temo koncernas ne nur Esperanton, sed ankau\u0306 en iuj aliaj lingvoj s\u0302ang\u0302ig\u0302is la maniero paroli pri genro. Ekzemple, la angla kaj la hispana enkondukis novajn seksneu\u0306tralajn vortojn, kaj en la sveda aperis la nova seksneu\u0306trala pronomo \u201dhen\u201d apud la tradiciaj vortoj por \u201dli\u201d kaj \u201ds\u0302i\u201d (han, hon)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tradicie en Esperanto, lau\u0306 Zamenhof, \u201dli\u201d estis uzata ne nur por viroj, sed ankau\u0306 kiel seksneu\u0306trala pronomo kiam ies genro ne estas konata. Zamenhof menciis, ke eblas uzi \u201dg\u0302i\u201d en tiuj situacioj, sed ne rekomendis tion, c\u0302ar oni kutime uzas la vorton \u201dg\u0302i\u201d por bestoj kaj senvivaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tamen, dum la dudeka jarcento la sociaj normoj pri genro s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj la uzado de \u201dli\u201d malfortig\u0302is. La vorto \u201dri\u201d estis unuafoje proponita en 1979, de Ole Hagemann, sed g\u0302i ig\u0302is vaste konata nur post 2010. Lau\u0306 la enketo, 81% de la pridemanditoj diris ke ili komprenas la vorton \u201dri\u201d, kaj 75% priskribis g\u0302in g\u0302uste. La komprenado estis pli alta c\u0302e tiuj kiuj ag\u0302as malpli ol 50 kompare al tiuj pli ag\u0302aj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La enketo okazis en aprilo kaj majo 2019. Kramer strebis ke la respondoj reprezentu la esperantistaron, sed tio malfacilas, c\u0302ar neniu konas la precizan demografian konsiston de Esperantujo. Li sendis la enketon kun neu\u0306trala mesag\u0302o por ke partoprenu ne nur homoj kiuj jam interesig\u0302as pri seksneu\u0306tralaj pronomoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Li afis\u0302is en 35 diversaj grupoj, pri lingvoj, genraj diskutoj, naciaj/regionaj grupoj en Facebook, Twitter, Lernu, Reddit. La enketo enhavis demandojn por eltrovi la lingvonivelon de la respondantoj. 287 homoj respondis, sed estis forstrekitaj 20 respondantoj, kies lingvonivelo estis tro malalta."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Estis granda diverseco lau\u0306 la ag\u0302o de la respondintoj, kaj neniu specifa ag\u0302-kategorio dominis. C\u0302irkau\u0306 duono de la respondintoj estis malpli ol 40 jarojn ag\u0302a, kaj la alia duono pli ag\u0302a. La genroj de la respondintoj estis malpli diversaj, pli ol 70% estis viroj kaj nur 16% estis virinoj (la aliaj havis alian respondon au\u0306 ne respondis)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Respondo al demando pri pronomo por priparoli homon, kies sekso ne estas konata, lau\u0306 ag\u0302ogrupoj. Eblis elekti pli ol unu respondon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Tio estas pli malekvilibra ol c\u0302e kutimaj renkontig\u0302oj, sed eble viroj pli aktivas interrete. Ne eblas scii c\u0302u tio bone reprezentas la demografian konsiston de Esperantujo, sed eble g\u0302i bone reprezentas la interretan esperantujon."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La partoprenintoj ricevis la jenan frazon kaj la demandon kiun pronomon oni uzu por la teamano, kies genro ne estas konata:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u201cSe teamano sendas fakturon al la kasisto, \u2610 devas sendi kopion de g\u0302i al la prezidanto.\u201d"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La partoprenintoj povis elekti pli ol unu respondon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La plej populara respondo estis \u201dtiu\u201d kaj poste \u201dli\u201d, kun \u201dri\u201d en la kvara loko. La plej rimarkinda afero estas la forta ligo inter ag\u0302o kaj uzado de \u201dri\u201d kaj \u201dli\u201d. \u201dRi\u201d estas la plej populara inter la plej junaj partoprenintoj, kaj la plej malpopulara inter la plej maljunaj. La uzado de \u201dli\u201d kaj de \u201dli au\u0306 s\u0302i\u201d rekte kreskas kun la ag\u0302o."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Rimarkindas la genra divido inter la respondintoj. \u201dLi\u201d estas c\u0302efe uzita de viroj, kaj \u201dri\u201d estas ege populara inter neduumuloj. \u201dTiu\u201d estas populara inter c\u0302iuj kaj \u201dli au\u0306 s\u0302i\u201d estas populara inter viroj kaj virinoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En alia demando la enketo donis la ekzemplon de homo kiun ofendas esti nomata viro au\u0306 virino kaj demandis kiun pronomon oni uzus por tia homo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Videblas ke la plej populara respondo estis \u201dri\u201d, sed plimulto diris ke ec\u0302 en tia situacio ili ne uzus g\u0302in. Multaj diris ke ili ankorau\u0306 uzus genran pronomon, ec\u0302 se g\u0302i ofendus iujn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Denove estas granda diferenco lau\u0306 ag\u0302o, klara plimulto sub la ag\u0302o de 40 uzus \u201dri\u201d por neduumulo, sed malmultaj maljunuloj farus tion."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La enketo eltrovis ke la uzado de \u201dg\u0302i\u201d estas multe malpli ofta ol tiu de \u201dri\u201d. 42% diris ke ili iam uzis \u201dri\u201d, sed nur 24% diris ke ili iam uzis \u201dg\u0302i\u201d (kaj 8% diris ke ili uzis \u201ds\u0302li\u201d). Ne estas statistika diferenco inter la uzado de \u201dri\u201d au\u0306 \u201dg\u0302i\u201d lau\u0306 lingvonivelo. \u201cRadikala\u201d uzado de tiuj vortoj, ekzemple ec\u0302 por priskribi iun kies genro efektive estas konata, okazas c\u0302e malmultaj homoj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kramer faris demandon ankau\u0306 pri sia propono de seksneu\u0306tralaj vortoj kiel \u201dpajtro\u201d. Triono el la homoj rekonis la vorton, sed nur 4% uzas g\u0302in kaj nur 9% au\u0306dis g\u0302in. Fakte, tiun vorton li proponis nur unu jaron antau\u0306 la enketo."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Lau\u0306 li la plej grava eltrovaj\u0302o de la studo estas, ke g\u0302i montras la kreskantan popularecon de ri inter pli junaj parolantoj de Esperanto, kaj ke sekve g\u0302ia uzo estonte plivastig\u0302os:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u2013 C\u0302iuj manieroj uzi \"ri\" estas multe pli popularaj inter junuloj kaj inter pli ag\u0302aj partoprenantoj de junularaj arang\u0302oj ol inter maljunuloj sen aktiva ligo al la junulara movado. C\u0302i tiu ag\u0302distribuo de uzantoj de \"ri\" estas indiko por tio, ke la uzado de \"ri\" vers\u0302ajne estontece dau\u0306re plukreskos, li komentis al Libera Folio."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La populara kaj prestig\u0302a Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) en sia plej aktuala versio ne malrekomendas, sed ankau\u0306 ne rekomendas la uzon de la plej populara seksneu\u0306trala pronomo \u201dri.\u201d En pli fruaj versioj la manlibro kondamnis kaj malrekomendis la vorton."}, {"text_idx": "#000028", "text": "\u2013 En la 1990-aj jaroj, kiam mi unue renkontis la proponon uzi \"ri\" kiel sekse neu\u0306tralan pronomon, mi taksis la ideon absolute senbezona kaj precipe komplete sens\u0302anca."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Lau\u0306 lia tiama opinio, praktike ne eblas enkonduki novajn pronomojn en lingvojn, c\u0302ar pronomoj kutime estas konsiderataj unu el la \u201cfermitaj vortklasoj\u201d, kiuj estas tre stabilaj kaj preskau\u0306 plene rezistas novajn aldonojn."}, {"text_idx": "#000030", "text": "\u2013 Lau\u0306 tio, mi tre negative komentis tiun novan pronomon en PMEG. Sed jarojn poste mi rimarkis, ke tamen la proponita pronomo komencas esti iom uzata. Unue mi restis same negativa, sed poste mi ekkonis persone plurajn junajn homojn, kiuj uzadis la pronomon \"ri\", kaj mi konstatis en persona interbabilado kun ili, ke \u2013 tute kontrau\u0306e al miaj supozoj \u2013 ilia uzo de \"ri\" neniel g\u0302enis la interkomprenig\u0302adon, kaj ankau\u0306 ne g\u0302enis min."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\u2013 En PMEG mi komplete s\u0302ang\u0302is la prezenton de \"ri\", forigante la negativan kaj kondamnan prijug\u0302on. Nun en PMEG \"ri\" estas tute aferece klarigita kiel nova, sed ankorau\u0306 neoficiala vorteto uzata de kelkaj, sed certe ne de c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Alklaku por kunhavigi c\u0302e Twitter(Malfermig\u0302as en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi c\u0302e Facebook(Malfermig\u0302as en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi per Telegramo(Malfermig\u0302as en nova fenestro)"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Esperanto allogas esploristojn pri internaciismo"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Pandemio instigis al literaturaj legadoj en la reto"}, {"text_idx": "#000035", "text": "\"287 homoj respondis, sed estis forstrekitaj 20 respondantoj\"\nEnketo al kiu nur 267 homoj memvole respondas, kaj do ne estas hazarde elektitaj inter c\u0302iuj esperantistoj, neniel estas signifohava..."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Certe memvola partoprenado povas igi la samplon nereprezenta. Tiun problemon mi jam c\u0302e la konceptado de la studo penis minimumigi: Por certigi, ke la vortumo de miaj afis\u0302oj pri la studo ne altiru pli da homoj interesig\u0302antaj pri seksneu\u0306trala lingvaj\u0302o ol aliajn homojn, mi varbis por partopreno en mia studo sen ajna mencio pri tio, ke temas pri seksneu\u0306trala lingvaj\u0302o, nome per la jena teksto: \u201cMi nun kondukas esploron pri la uzo de pronomoj en la parola lingvouzo en Esperanto. Vi povas partopreni per plenigo de la sekva demandaro:\u201d"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Malgrau\u0306 miaj provoj kas\u0302i, ke temas pri studo pri seksneu\u0306tralaj pronomoj, certe kelkaj jam divenis tion antau\u0306 ol rigardi la enketilon. Tio kredeble altiris pli da homoj kun antau\u0306formita opinio pri la temo ol homojn, kiuj ne vere interesig\u0302as pri la temo. Sed lau\u0306 mi estas vers\u0302ajne, ke c\u0302i tiu efiko ne nur igis la entuziasmajn subtenantojn de seksneu\u0306trala lingvaj\u0302o iom superreprezentitaj, sed ankau\u0306 igis la entuziasmajn kontrau\u0306antojn de tia lingvaj\u0302o superreprezentataj, kaj ni ne scias, kiu el c\u0302i tiuj du efikoj estis pli forta."}, {"text_idx": "#000038", "text": "C\u0302iuokaze, lau\u0306 mi la studo enhavas multajn interesajn eltrovaj\u0302ojn, kiuj kredeble estas tute sendependaj de c\u0302i tiuj konsideroj, ekzemple la grandaj diferencoj inter la lingvouzo de junuloj kaj maljunuloj, la eltrovaj\u0302oj pri la relativa influo de ag\u0302o kaj partopreninteco en junulara arang\u0302o, la eltrovaj\u0302oj pri la relative ofteco de \"ri\" kontraste al la uzo de \"g\u0302i\" por homoj, la eltrovaj\u0302o, ke ec\u0302 homoj, kiuj uzas \"ri\" nur por neduumuloj, tamen plejparte emas doni al \"ri\" tute seksneu\u0306tralan interpreton, kaj multaj pliaj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Estus ege malfacile konduki studon, en kiu oni tute hazarde elektas sufic\u0302e multajn esperantistojn. C\u0302iuokaze, la studo, kiun mi faris, miascie estas g\u0302is nun la plej granda kaj lau\u0306 sciencaj kriterioj plej zorge farita studo pri la efektiva lingvouzo koncerne iun esperantologie pridebatatan lingvan fenomenon. Kompreneble oni malgrau\u0306 tio povas c\u0302iam trovi aferojn, kiujn eblus pli bone fari."}, {"text_idx": "#000040", "text": "c\u0302u eblus aldone esplori pli pri reala uzo de la pronomo? ne nur enketi pri opinioj de homoj, sed pri fakta uzo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "g\u0302is nun mi opinias, ke tiu nova pronomo estas uzata nur en artikoloj/diskutoj pri la seksneu\u0306ra pronomo \ud83d\ude42\nau\u0306 en paroloj au\u0306 en iuj dialogoj en babilejoj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "kaj mi deziras dau\u0306rigon de similaj enketoj regulare, ekz c\u0302iuj tri-kvin jaroj \u2013 por observi tendencon"}, {"text_idx": "#000046", "text": "La pronomo \u201d ri\u201d ne estas reale uzata \u2013 ghi estas nur moda sherco inter junularo .Similan shercon faras redaktejo de svisa socialista gazeto antauen- ghi uzas asterikson por simboli chiajn seksorientighon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Estas strange malestimi ideon pro tio ke g\u0302i estas afero de junuloj, kvazau\u0306 tio signifas ke g\u0302i estas malgrava. La vero estas la malo c\u0302ar junuloj estas la estonteco de la lingvo. Iam la junuloj entute anstatau\u0306os la maljunulojn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Dieter Rooke ne estas reale ekzistanta persono. Temas nur pri s\u0302erco de iu trolema junulo, kiu pere de c\u0302i tiu elpensita figuro faras parodion de konservemaj komunistoj, kiuj ne komprenas la modernajn sociajn evoluojn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Dieter Rooke estas normale ekzistanta persono; mi renkontis lin plurfoje; kial supozi neekziston?"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Lin ankau mi renkontis plurfoje. \u2013 Tamen rilate al ekzisto statas eble alie okaze de Bielefeld:"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Vi preskau\u0306 konvinkis min, sed vi forgesis diri ke 5G-antenoj disvastigas kronviruson."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Fakte la enketo temis g\u0302uste pri la efektiva lingvouzo de \"ri\" kaj aliaj pronomoj, kaj ne pri la opinio, kiun homoj havas pri \"ri\". Tio estas bone klarigita en la artikolo, kiun mi verkis pri la enketo (vidu Bedau\u0306rinde c\u0302i tiu resuma artikolo en Libera Folio iom malg\u0302uste prezentas la aferon, tiel ke sonas, kvazau\u0306 la enketo temis pri la opinio kaj ne pri la efektiva lingvouzo."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Tamen, Markos, vi interalie fis\u0302kaptis en tre apartaj fis\u0302ejoj: diskutrondoj pri seksa egaleco. Tio sendube modifas la rezulton, kiel vi ja scias."}, {"text_idx": "#000055", "text": "El c\u0302iuj \"fis\u0302ejoj\" li afis\u0302is plej laste en grupoj pri seksa egaleco au\u0306 GLAT-rilataj temoj, por ke eblu analizi la alilokajn respondojn ignorante la homojn el subtenemaj lokoj, kaj por ke eventuale eblu kompari la respondojn el diversaj lokoj. Sed fine nur 9 el 287 partoprenantoj venis per ligilo afis\u0302ita en grupo, do temas pri ignorinde malgranda parto de la respondoj."}, {"text_idx": "#000058", "text": "C\u0302u vi forgesis konsulti PIV?"}, {"text_idx": "#000059", "text": "2 C\u0302iu el la du homoj au\u0306 homgrupoj, kiu kontrau\u0306staras al alia en milito, proceso, sporto au\u0306 ia alia batalo: c\u0302iu partio havas egalan s\u0302ancon venkiZ; jug\u0302isto devas au\u0306skulti ambau\u0306 partiojn; la plenda partio."}, {"text_idx": "#000060", "text": "3 Unu el la partoprenantaj grupoj en diskuto, kontrakto ks: la partoprenantaj partioj de la kontraktoM."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La netransitiva uzo de \"senti\" en \"ne sentas komforte\" estas orels\u0302ira anglismo."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Kial mensogi pri bagatelo? Mia komento estis akratona, sed mi ne akuzis vin pri krimo."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Por ke neniu miskomprenu la c\u0302i-supran komenton, mi klarigu ke g\u0302i kaj la komento de Robin (tiu kun ligilo al la reta arh\u0302ivo) estas respondoj ne al la redakcio, sed al Robert Nielsen, kiu malprave asertis: \"Tiu frazo ne aperas (kaj ne aperis) en la artikolo.\" Li forvis\u0302is la komenton kiam aperis pruvo de g\u0302ia malpraveco, sed mi havas foton de g\u0302i. Nun mi c\u0302esos okupig\u0302i pri tiu c\u0302i fadeno. Mia celo ne estas embarasi Robert \u2013 c\u0302ar la tuta afero estas tiom stulta kaj bagatela \u2013 sed mi devas kuntekstigi mian komenton, kiu sensencas sen la forvis\u0302ita komento. Mi bedau\u0306ras, ke mi publike komentis pri lingvaj\u0302o, kaj ne plu faros tion."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Efektive estis eraro en la artikolo, kaj g\u0302in korektis kunlaboranto, ne informante pri tiu relative bagatela s\u0302ango la tutan teamon. Ni dankas pri tiaj atentigoj, sed estas preferinde sendi ilin rekte al la redakcio."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Kiam skatolo estas tiel granda ke g\u0302i ig\u0302as kesto, kaj kiam kesto estas tiel malgranda ke g\u0302i ig\u0302as skatolo?"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Kiam homo estas sufic\u0302e ina por esti \u201cs\u0302i\u201d, kaj kiam sufic\u0302e malina por esti \u201cli\u201d? Kiam c\u0302iuokaze necesas uzi \u201ctiu\u201d anstatau\u0306 \u201cli/s\u0302i/ri\u201d, kaj kiam eblas tute ellasi la pronomon, lasante al la kunteksto klarigi ke estas implikita tria persono singulara?"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Se la problemo estas ke ni tro facilanime dividis homojn en precize du kestojn, c\u0302u la solvo estas fari apartan skatolon por la misdividitoj?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "\u201cRi\u201d ne estas nur por la homoj kiuj ne facile dividig\u0302as en unu el la skatoloj. G\u0302i estas por c\u0302iu ajn. La celo estas g\u0302uste eviti devi meti iun en skatolon. Estas bedau\u0306rinda miskompreno ke homoj pensas ke \u201cri\u201d estas nur por ia tria sekso."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kial \"altrudi\" al la socio tiajn frustraj\u0302ojn? Mi ne okupig\u0302as pri c\u0302i tiaj stultaj aferoj. C\u0302u ne ekzistas pli utilaj okupoj au\u0306 edifaj idealoj en via vivo?"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Kiu altrudas la uzon de \"ri\" al aliaj? Miaimprese simple estas tiel, ke iuj emas paroli pri neduumuloj en respekta maniero kaj por tiu celo uzas \"ri\". Aliaj krome mals\u0302atas la fakton, ke \"li\" tradicie havas du funkciojn (vira pronomo kaj neu\u0306trala pronomo por nespecifa persono), kaj tial preferas \"ri\" ankau\u0306 por paroli pri nespecifaj persono de nekonata sekso. Do ili uzas \"ri\", c\u0302ar tio pli bone kongruas kun iliaj vidpunktoj pri la mondo, sed ili ne trudas g\u0302in al aliaj. La solan trudadon, kiun mi foje vidas c\u0302i-rilate, estas, ke iuj kontrau\u0306antoj de \"ri\" volas trudi la tradician pronomsistemon al ituj, kiuj g\u0302in malakceptas."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Markos Kramer: \"Kiu altrudas la uzon de 'ri' al aliaj?\""}, {"text_idx": "#000075", "text": "Jen ekzemplo: En tiu pepo*) tekstas: \"Lau\u0306 mi uzado de malg\u0302usta pronomo estas multe pli malg\u0302entila. G\u0302i estas ec\u0302 formo de malamparolo, se tiu persono klare jam indikis la g\u0302ustan pronomon. Felic\u0302e pli kaj pli da registaroj kaj firmaoj ankau\u0306 ekvidas tion.\""}, {"text_idx": "#000076", "text": "Al mi efikas io tia, kiel altrudo, char: Se oni ne per \"ri\" priparolas iun, kiu volas esti priparolata per \"ri\", tiam oni estas malghentila kaj ech parolas malame."}, {"text_idx": "#000077", "text": "\u201d \u2014 Saluton, kara, mia nomo estas Isabella van Amsterdam, kaj miaj pronomoj estas \u201ds\u0302i\u201d kaj \u201dri\u201d\n\u2014 Ne gravas, ne trudu al mi vian nomon kaj pronomon! C\u0302i tio estas kontrau\u0306 mia parollibereco! Mi nomos vin Johano kaj pronomos vin \u201dli\u201d! \u201d"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Chu pronomismo*) estas nova fazo en la (mis?)evoluo de Esperanto?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Rilate la uzadon de unu sola formo en c\u0302iaj okazoj, fine la demando restas, c\u0302u la komunikado en Esperanto necesas au\u0306 ne genran distingon en la triapersona pronomo singulara. Tiu estas la sola genra markilo, c\u0302ar principe nek verboj nek adjektivoj kaj substantivoj nek aliaj gramatikaj kategorioj havas genrajn morfemojn (krom formoj derivitaj, kiel en la frazoj \"la motorciklo s\u0302ias\" au\u0306 \"ni renkontig\u0302os liahejme\")."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Alivorte, preter ideologioj, kiuj igas nin alpreni universalan pronomon, sen la c\u0302eesto de aliaj genrodistingaj elementoj, c\u0302u la komunikado en Esperanto montrig\u0302as same efika au\u0306 povas pli facile estig\u0302i amfibologioj? Jen propono por esplorado."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Ekzistas ankau\u0306 almenau\u0306 unu ano de la juna generacio, kiu la genran ideologion kaj la asociitan riismon ne akceptas."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Dumlonge mi komprenis kaj konsentis kial homoj dauxre petas uzon de alia pronomo, gxis kiam iu genia homo trovis ecx simplan solvon \u2013 'gxi'."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Europocentralismo, ne stereotipa heteroseksismo. Tio rilatas al 'ri.' La forta distingo de genro en pluraj europaj lingvoj kauxzis cxion cxi."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Kial nur homoj? Kiel vi vokos inteligentan serviston de via sagx-telefono?"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Se oni grandanime konsideras la Artefaritan Inteligenton, la distingo de genro farigxas eta margxena problemo."}, {"text_idx": "#000088", "text": "En pluraj lingvoj ekster europo, distingo de genro ne tiom fortas. Do se ni forgxetas europocentran okulvitron kaj vidos pli klare pri la problemo, ni devas inkluzivi pli grandan eblecon."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Tre boncxance, nia Zamenhofa Esperanto jam havis la solvon, 'gxi'."}, {"text_idx": "#000090", "text": "En la artikolo tekstas: \"Sed aliaj opinias ke tiuj estas nenecesaj s\u0302ang\u0302oj, kiuj malhelpas komprenadon kaj estas kontrau\u0306 la fundamento.\""}, {"text_idx": "#000092", "text": "Per io tia la nuna uzado perdas sian eventualan makulon konsistantan el tio, esti rigardata, kiel kontrauregula."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Pro kio oni scias, ke \"tiu\" resendas ne al la teamano, sed al la kasisto?\nKaj: Al kiu resendus \"chi tiu\", se ghi estus uzata?"}, {"text_idx": "#000098", "text": "En la enketilo estis klarigite, ke la intenco de tiu frazo estas, ke la teamano, kiu sendas la fakturon al la kasisto, aldone sendu g\u0302in kopie al la prezidanto."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Mi cetere plene konsentas kun Sten pri tio, ke en tia frazo, uzo de \"tiu\" signifas, ke la kasisto devas sendi la kopion. Mi en la konceptado de la enketilo ja intence elpensis frazon, en kiu \"tiu\" ne vere tau\u0306gas kiel anstatau\u0306aj\u0302o de persona pronomo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Mi vortigus la frazon jene: \"Se fakturon al la kasisto sendas teamano, chi tiu devas sendi kopion de ghi al la prezidanto.\""}, {"text_idx": "#000101", "text": "Vi diras, ke vi intence proponis respondon kiu ne tau\u0306gas, nome \"tiu\", ke vi aldonis al la enketilo klarigon pri la senco de la frazo kiu montris ke \"tiu\" ne tau\u0306gas \u2014 kaj tamen \"tiu\" estis la plej ofta respondo."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Mi pensas, ke la solaj eblaj konkludoj estas, ke la enketilo estis malbone farita, au\u0306 ke esperantistoj ne komprenas la vorton \"tiu\"."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Jes. Ekzistas amaso da tiaj \u00bbokcidentaj\u00ab idiotismoj. Ekz-e la ideologio, ke unu homaro havu komunan kaj neu\u0306tralan lingvon. ^_^"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Ja estas fakto ke en kunularaj kanaloj de telegramo mi ofte vidas kaj ec\u0302 uzas \"ri\"... kvankam mi dubas ke komencantoj g\u0302in komprenu! Dankon pro la bonega artikolo."}, {"text_idx": "#000105", "text": "En la artikolo tekstas: \"La au\u0306toro de PMEG, akademiano Bertilo Wennergren, rakontas al Libera Folio ke li dum la jaroj kiuj pasis post la unua versio de la manlibro iom post iom s\u0302ang\u0302is sian propran sintenon al la pronomo.\""}, {"text_idx": "#000106", "text": "Sed chu ghusta Esperanto dependas de la sinteno de unu persono?"}, {"text_idx": "#000107", "text": "Mi demandas, char en la Antauparolo al la Fundamento de Esperanto tekstas: \"... c\u0302iu esperantisto havu la plenan certecon, ke leg\u0302odonanto por li c\u0302iam estos ne ia persono, sed ia klare difinita verko.\""}, {"text_idx": "#000108", "text": "Cetere jen kelkaj rimarkoj pri \"ri\" en diversaj PMEG-versioj:"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Kontraste al \"*na*\" (por indiki akuzativon) markas PMEG 15.0.11 la seksneutralan triapersonan pronomon \"ri\" ne plu, kiel \"eraran au tre malrekomendindan\".\nMi skribas \"ne plu\", char laua marko trovighas en almenau la provizora versio 15.0.1."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Intertempe iu autoritata centra institucio ne diskonigis ion pri uzebleco de seksneutralaj triapersonaj pronomoj \u2014 kial do shanghighis la jugho pri la pronomo \"ri\" inter la diritaj PMEG-versioj?\nKaj kio klarigas la diferencan jughon pri \"na\" kaj \"ri\" ene de la sama PMEG-versio?"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Tiuj chi kaj pliaj demandoj pri kriterioj pri lingva ghusteco uzitaj en PMEG 15.0.11 legeblas tie:"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Estas almenau du eblaj klarigoj:"}, {"text_idx": "#000114", "text": "1) El norma vidpunkto: Iuj interpretas la normon tiel, ke chia persona pronomo aldone al tiuj aperantaj en la Fundamento bezonas ian oficialan aprobon fare de autoritata centra institucio, por ke la koncerna pronomo povu esti uzata normkonforme. Tial tiuj iuj evitas uzadon je \"shli\" k. c."}, {"text_idx": "#000115", "text": "2) El pure neduumulara vidpunkto nuntempa: \"Shli\" aludas al \"shi\" kaj \"li\", kaj tial \"shli\" tro aludas al duumeco. Tial la plimulto de la nuntempaj neduumuloj preferas tion, esti priparolataj per \"ri\"."}, {"text_idx": "#000116", "text": "\"Sed en 21a jarcento, ne nur seksismo problemas, sed ankaux homaranismo problemas\"\nOh, en la jarcento ankau\u0306 koronaviruso problemas )"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Kiel \"homaranismo\" problemas kaj kiel g\u0302i problemas je sociapolitika diskuto?"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Mi dubas pri reprezentateco de la samplo, kiu aspektas eu\u0306ropece. Ekzemple en Rusio plej populara socia reto estas VK, en C\u0302inio c\u0302iuj sociaj retoj estas blokitaj kaj homoj uzas precipe WeChat. Nek tiu, nek alia estis uzataj. Do almenau\u0306 du grandaj regionoj estas preskau\u0306 tute ekskluditaj."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Oni nomas tion biasa enketo..."}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u201dRi\u201d sone tre (lau\u0306 mi tro) proksimas al \u201dli\u201d. Jen demando al riistoj: C\u0302u ne pli simplus forigi la vorton \u201ds\u0302i\u201d entute?\nTiam \u201dli\u201d liberus por nomi c\u0302iajn personojn, sendepende de sekso au\u0306 kategorio. La forigo de \u201ds\u0302i\u201d aldone\n1. konformus al la g\u0302enerala tendenco ne paroligi virinecon kiel ion eksterordinaran: [antau\u0306e:] profesoro, profesorino > [nun:] profesoro.\n2. konservus la belan simetrion inter singulara LI kaj plurala ILI."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Bj\u00f8rn: \"Jen demando al riistoj: C\u0302u ne pli simplus forigi la vorton 's\u0302i' entute?\"\nMi ne estas riisto, sed povas doni jenajn respondojn:\n1) El norma vidpunkto: Aktuale ne eblas forigi Fundamentan vorton, kiel ekz. \"shi\".\n2) El riista vidpunkto: Unu afero estas tute klara: Riistoj nepre volas \"ri\"."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Andreas: Dankon pro viaj respondoj. Pri 1 mi ne pensis (do, forigado de Fundamenta vorto vers\u0302ajne kreus novan Idon, ec\u0302 se temas pri nur la vorto \u2019s\u0302i\u2019). Pri 2 vi certe pravas. \ud83d\ude42"}, {"text_idx": "#000123", "text": "Mi konsentas pri tiu son\u2019problemo, \u2019ri\u2019 estas kvazau\u0306 neprononcebla por multaj c\u0302irkau\u0306 la mondo.\nMi proponas \u2019bi\u2019 multe pli dolc\u0302a kaj senc\u2019hava nature, verdire mi proponus fakte nenion, efektive sufic\u0302us dum la frazo ripeti la subjekto por neniel konfuzig\u0302i.\nEn lingvo, interkompreno estas sakra, ne \u2019geto\u2019iga"}, {"text_idx": "#000124", "text": "Mia demando ne rilatas al la artikolo, tamen mi ne scias kie g\u0302in skribi: kiel oni ig\u0302as \"popolara/s\u0302atata (ktp) komentanto\"?"}, {"text_idx": "#000125", "text": "Dependas de la kvanto de s\u0302atoj kaj mals\u0302atoj, kiujn ricevis viaj komentoj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "En la artikolo tekstas: \"De longe esperantistoj diskutas kaj debatas pri genra reformo en la lingvo kaj la enkonduko de novaj seksneu\u0306tralaj vortoj.\""}, {"text_idx": "#000127", "text": "Kiu estas la oficiala vidpunkto de la Akademio de Esperanto (AdE) pri tio, chu persona pronomo aldone al tiuj aperantaj en la Fundamento de Esperanto entute konsistigas ian reformon?"}, {"text_idx": "#000128", "text": "Se la oficiala vidpunkto de AdE estas, ke ne ne temas pri reformo, tiam koncerna aldona pronomo estas uzebla sen tio, ke temas pri lingva eraro."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Se la oficiala vidpunkto de AdE estas, ke temas pri reformo, tiam la koncerna aldona pronomo estas uzebla normkonforme nur post almenau tolerdeklaro de AdE."}, {"text_idx": "#000131", "text": "La Akademio de Esperanto ne ludas ajnan rolon en la lingvo."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Ec\u0302 se por momento flankenlasi la fakton, ke la lingvorego de multaj akademianoj estas pli ol duboveka, neniam la esperantistoj atentis ajnan opinion de la Akademio."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Senkonsidere al la batalo pri ata-ita, finig\u0302inta antau\u0306 c\u0302. duonjarcento, antau\u0306 pli ol deko da jaroj (c\u0302u 2007?) la Akademio verdiktis, post debatado kaj risko de ensabligo, ke la uzado de la x-sistemo, kiam tio necesas pro teknikaj kau\u0306zoj kaj ne estas intencata kiel sistema surogato de la Fundamenta alfabeto, ne estu konsiderata kontrau\u0306Fundamenta. Pri \"ri\", malgrau\u0306 la certe laboriga enketado de akademiano Marcos, neniu propono pri \"tolero\" au\u0306 \"ne-malaprobo\" venis al la Akademio"}, {"text_idx": "#000137", "text": "Respondo; parto 1 el 2:"}, {"text_idx": "#000139", "text": "Dankon por la informo. Mi jhus sendis retposhtleteron al la Sekretario de la Akademio de Esperanto; temlinio: \"Peto pri deklaro de la Akademio de Esperanto pri la nova persona pronomo ri\"; enhavo:"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Kun intereso mi legis la artikolon \"La efektiva uzado de seksneutralaj pronomoj lau empiria esplorstudo\" verkitan de unu el la Akademianoj kaj publikigitan en"}, {"text_idx": "#000142", "text": "\"Alia argumento ofte prezentata kontrau la uzado de ri estas, ke ghi laudire kontrauas la Fundamenton de Esperanto\nKvankam la uzado de ri dum la pasinta jardeko rapide kreskis al antaue nepensebla nivelo, ghi lau mi estas ankorau uzata iomete malpli ol kiom necesas por pravigi ghian oficialigon fare de la Akademio.\""}, {"text_idx": "#000143", "text": "Respondo; parto 2 el 2:"}, {"text_idx": "#000144", "text": "Tial mi petas de la Akademio de Esperanto oficialan komunikon de teksto jena au simile vortigita kaj mesaghanta la samajn ideojn (okaze de demandoj, bonvolu ne heziti kontakti min):"}, {"text_idx": "#000145", "text": "Deklaro de la Akademio de Esperanto pri la nova persona pronomo ri"}, {"text_idx": "#000146", "text": "La Akademio de Esperanto konstatas:"}, {"text_idx": "#000147", "text": "\u2013 Regulo 5 de la Fundamenta Gramatiko celas listigi la personajn pronomojn de Esperanto komplete; al ili aldonighas ci, kiu aperas en la Fundamenta Ekzercaro kaj Universala Vortaro.\n\u2013 Malgrau tio iuj parolantoj uzas la novan personan pronomon ri, por resendi al homo, kies sekso estas konata kaj kashata au prisilentata de ili intence, au ne konata au kiu identighas, kiel nek vira nek virina. t. e. neduuma.; aliaj parolantoj uzas ri nur, por resendi al homo, kiu identighas, kiel neduuma.\n\u2013 La motivo estas, ke, por plenumi la supre menciitajn funkciojn, taugas \u2013 lau la respektivaj parolantoj \u2013 neniu el la personaj pronomoj Fundamentaj.\n\u2013 La Antauparolo al la Fundamento rajtigas autoritatan centran institucion, proponi novan regulon, se la autoritata centra institucio trovos, ke la jama regulo estas tro neoportuna, sen forigado je ghi."}, {"text_idx": "#000148", "text": "La Akademio de Esperanto opinias:"}, {"text_idx": "#000149", "text": "\u2013 La uzado de ri ankorau ne estas tiel matura, ke prie la Akademio de Esperanto proponu novan regulon jam nun.\n\u2013 La uzado de ri, por plenumi la supre menciitajn funkciojn, ne estu rigardata, kiel kontrau-Fundamenta, por ke ne estu malhelpate, ke eventuale necesan novan regulon estontece la Akademio de Esperanto povu dedukti kaj laubezone ech oficialigi."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Mi estas membro de la Akademio, sed respondas nur kiel individuo. Mi trovas vian proponon al la Akademio tute klara, kohera, kaj racia."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Lernu Idon. Ido havas seksneutralan pronomon, pro tio, miliardoj da gejoj, chinoj, hungaroj kaj virinoj parolas idon! Oni ne bezonas reformi Esperanton, ni jam havas tre sukcesa Idon, reformita esperanto, kiu ne havas chapelitajn literojn, ne havas devigan akuzativon kaj havas seksneutralajn pronomojn krom aliaj plibonigoj. VERE, pro tio, IDO estas la plej sukcesa planlingvo, akceptita de ONU kaj parolata de chiuj scientistoj. Virinoj simple amas idon (minimume siajn idojn...)"}, {"text_idx": "#000158", "text": "Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2023Anna Lo\u0308wenstein: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022UK-108: 772 alig\u0302intoj el 51 landoj"}]