[{"text_idx": "#000002", "text": "Jam de siaj originoj la Universalaj Kongresoj de Esperanto estas pli ol festo. Ili estas vivanta pruvo pri la sukceso kaj populareco de Esperanto. La avantag\u0302oj portataj de la kongresoj al la movado estas nekontesteblaj kaj oni g\u0302isfunde diskutis ilin en Esperantujo same kiel en universitatoj. Ili tamen enhavas pli. Kiel Eu\u0306rovido au\u0306 la Olimpiaj Ludoj, la Universalaj Kongresoj proponas al la gastiga nacio unikan okazon prezenti sin al la mondo. En la frua 20-a jarcento, kiam la mondo ne estis tiel interligita kiel hodiau\u0306, tiuj multnombraj eventoj ec\u0302 pli valoris."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Intereso por organizi Universalan Kongreson kreskis transnacie, dum esperantismo plipopularig\u0302is en la jardeko de 1900. Tamen, tre malmultaj Esperanto-komunumoj posedis la bezonatajn rimedojn, rilate individuojn kaj monon, por esti serioze konsiderataj. Kiel movado el volontuloj, multaj esperantistoj kontribuis proprafinance al revuoj, societoj kaj kursoj, kiuj nur maloftafoje ig\u0302is profitdonaj entreprenoj kapablaj sin dau\u0306rigi. Se jam defiis vivteni tiujn malgrandajn projektojn, ec\u0302 pli malfacilegis organizi internacian kongreson."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sed la sukceso en la unuaj kongresoj inspiris multajn naciajn komunumojn provi, inkluzive kelkajn en Iberio. Kiel oni scias hodiau\u0306, Barcelono estis elektita por gastigi la 5-an Universalan Kongreson de Esperanto en 1909. La semajno de festado ja estis sukceso kiel tiu de siaj antau\u0306uloj, sed serio da politikaj renversoj kaj ioma kresko de strec\u0302iteco inter diversaj hispanaj Esperanto-komunumoj preskau\u0306 metis finon al la esperantismaj song\u0302oj de Katalunio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kiam esperantismo ekradikis en Hispanio, g\u0302i faris tion pli vigle en iuj regionoj, precipe Katalunio. Tie, en la dua duono de la 19-a jarcento, forta naciisma movado komencis formig\u0302i. Kernigante la katalunajn lingvon kaj kulturon, tiu fenomeno kunhavis multajn trajtojn kun esperantismo, kaj baldau\u0306 ekzistis malsilentema aro da katalunaj naciistoj engag\u0302ig\u0302intaj en la Esperanto-movadon. Ili vidis en la planlingvo ilon similan al multaj aliaj, kiuj povus helpi ilin diskonigi sian bataladon, dum ili gajnus internacian agnoskon kiel aparta nacio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La kataluna naciisma movado tamen ne estis sendang\u0302era. La hispana centra registaro, kune kun hispanaj naciistoj \u2013 t.e. tiuj, kiuj komprenis hispanecon kiel la esprimon de la valoroj, kulturo kaj lingvo de Kastilio \u2013 rigardis katalunismon kiel minacon kontrau\u0306 la unueco de la s\u0302tato. C\u0302iun formon de regionismo, kiu lau\u0306dis apartaj\u0302ojn kaj prezentis fragmentaran bildon de la lando, oni opiniis kontrau\u0306a al la integreco de Hispanio. Se enkalkuli la malfacilaj\u0302ojn travivatajn de la lando post la perdo de g\u0302iaj lastaj transmaraj kolonioj en 1898, c\u0302ia plua fragmentig\u0302o de Hispanio, precipe sur la c\u0302eftero, estis risko, kiun la registaro ne povis toleri akcepti."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tial, kiam en 1906 katalunaj esperantistoj esprimis sian deziron gastigi Universalan Kongreson, iliaj hispanaj paraleluloj ne hezitis deklari ankau\u0306 sian intereson. Hispanujo proponis tri apartajn urbojn: Valencio, Sankta Sebastiano kaj Burgoso. La unuaj du havis strategian situon en bone ligitaj partoj de la duoninsulo kaj konsiderinde fortajn Esperanto-movadojn. Sed ili situis en regionoj, kiuj, kiel Katalanujo, havis la propran nacian lingvon kaj ne estis do la plej pura esprimo de hispaneco. La lasta, Burgoso, proponis rigardon al tiu speco de unuigita Hispanujo, kiun la centra registaro volis diskonigi eksterlande. C\u0302ar tiuj kandidatig\u0302oj vers\u0302ajne ne sukcesos, hispanaj esperantistoj konsentis retiri ilin por subteni siajn svedajn kolegojn, kiuj aspiris gastigi la eventon en Stokholmo. Oni opiniis, ke pli favoros la bonfarton de la lando, se fremda nacio organizos la Universalan Kongreson, ol se oni lasos la katalunojn uzi g\u0302in por la propraj naciismaj celoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Finfine oni elektis Barcelonon kiel gastigurbon de la 5-a Universala Kongreso de Esperanto, devigante la hispanajn esperantistojn akcepti la rezulton kaj provi lau\u0306eble profiti el g\u0302i. Tamen, tio ne estis la lasta defio alfrontota de la kataluna kongreso."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La 26-an de julio 1909 g\u0302enerala striko trafis Barcelonon nur kelketajn semajnojn, antau\u0306 ol la kunveno okazos. Kvankam la loka kaj centra registaroj kredis regi la situacion malgrau\u0306 la grandega sukceso unue atingita de la striko, oni deklaris militleg\u0302on. La okazaj\u0302oj, kiuj disvolvig\u0302is, poste nomig\u0302is la Tragedia Semajno: sep tagoj karakterizitaj de konstruo de barikadoj, la engag\u0302ig\u0302o de proksimume 30 000 individuoj, kaj lau\u0306raporte la mortoj de pli ol cent civitanoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Post kiam la striko estis alfinigita kaj la armeo lasis la stratojn de Barcelono, la kataluna komitato trankviligis la Esperanto-komunumon pri la realigebleco de la kunveno, kiu fine okazis en frua septembro 1909. La eventon tamen difinis la eksterordinaraj kondic\u0302oj truditaj de la centra registaro, c\u0302ar oni timis, ke la kolektig\u0302o de granda homamaso revigligos la j\u0302us kvietigitan flamon de revolucio."}, {"text_idx": "#000021", "text": "How language evolved in Africa \u00b7 Kiel lingvo evoluis en Afriko\nAlgorithmic detection of Alzheimer\u2019s by analysis of speech \u00b7 Algoritma detektado de la alchejmera malsano per parolanalizo\nThe universal sound of swearing \u00b7 La universala sono de sakrado\nThe Esperanto World Congress that almost did not happen: Barcelona, 1909\nEl Congreso Mundial de Esperanto que casi no sucede: Barcelona, \u200b\u200b1909"}]