[{"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sudaziaj ekzemploj montras la centrecon de naturo en indig\u0302ena arto"}, {"text_idx": "#000006", "text": "En 2014, mi estis kontaktita de nepala akademiano por atente ekzameni foton de precizege c\u0302izita pordo en la distrikto Chitwan de sudokcidenta Nepalo. Kvankam mi facile povis rekoni la preskau\u0306 30 figurojn sur la malgrandaj pordopaneloj \u2014 elefantoj, kameloj, bovoj, kobroj, azenoj, gruoj, leopardoj, simioj, cervoj kaj c\u0302evaloj, samkiel homoj \u2014 la skribo, kvankam legebla, ne multe sencis."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kun la paso de la tempo oni malkovris, ke c\u0302i tiu bele ornamita pordo el la 19-a jarcento apartenis al la mastrumado de la Taruoj, indig\u0302enaj prizorgantoj de elefantoj. C\u0302iuj bestoj krom la kameloj kaj la sola birdo prezentita sur la pordo estis de Chitwan. La erudiciulo mem tradukis la skribaj\u0302ojn. Temis pri nomoj kaj profesioj de la elefantaj gardistoj, kiuj log\u0302is en tiu domo. La ikonoj, motivoj, koloroj kaj stilo diris ion pri la loka vigla realaj\u0302o de la urbo. Plej grave, ili reprezentis antikvan homan rilaton kun la naturo \u2014 arboj, bestoj kaj birdoj \u2014 kaj g\u0302ian konservadon. Temas pri rilato, kiu dau\u0306ras, malgrau\u0306 la entrudig\u0302o de moderneco en la vivojn de la indig\u0302enaj homoj, kaj kiun indig\u0302enaj artistoj ankorau\u0306 provas memori per siaj artaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302iu elemento de indig\u0302ena arto rakontas historion. \u201cLa radiko de indig\u0302ena estetiko\u201d, diras la c\u0302eroka [eo] verkisto Daniel Justice, \u201cestas niaj rakontoj, familioj, landoj, artistoj, ceremonioj kaj lingvo.\u201d"}, {"text_idx": "#000009", "text": "En la ebenaj\u0302oj de norda Barato kaj suda Nepalo, virinoj dum sinsekvaj generacioj liberigis sin de siaj c\u0302iutagaj taskoj por pentri la murojn de siaj domoj per artaj\u0302oj en formo de birdoj, bestoj kaj arboj el sia c\u0302irkau\u0306aj\u0302o."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kochila Tharu-virinoj, ekzemple, ornamas siajn hejmojn, grenprovizejojn kaj verandojn kun ripetig\u0302antaj geometriaj kaj floraj motivoj, kune kun birdoj kaj bestoj, pavoj kaj c\u0302efe elefantoj. Pavoj rolas elstare, c\u0302ar ili estas konsiderataj simboloj de bons\u0302anco."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u201cLa laboro estas momento en la dau\u0306ro de la tempo\u201d, skribas Kurt W Meyer kaj Pamela Deuel, kiuj pasigis kvar jarojn esplorante Taruan arton en preskau\u0306 300 vilag\u0302oj de Nepalo, en artikolo por la reta revuo Asian Art. \u201cLa anonima artisto pruntas de la maljunuloj, faras iujn s\u0302ang\u0302ojn, rajtas plibonigi ene de la limoj establitaj de la kulturo, c\u0302ar tiu c\u0302i kulturo apartenas al c\u0302iuj.\u201d"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Multaj indig\u0302enaj popoloj en Nepalo priskirbas la naturon en sia arto. Ekzemple, dum la hindua festivalo Krishnashtami, la Taruoj de okcidenta Nepalo ornamas la murojn de siaj adobaj domoj per ashtimki-pentraj\u0302oj. Uzante la popularan taruan epopeon Gurbabak Jalmauti, la artistoj komencas desegni de sube sur la muro kaj ekiras supren lau\u0306 la ordo kiu, lau\u0306 Tarua folkloro, postulas ke la elementoj kaj estaj\u0302oj estu kreitaj de Gurbaba, kreinto de la Tero: akvo, fis\u0302oj, kraboj, testudoj, krokodiloj kaj aliaj akvaj estaj\u0302oj, kune kun boato kiu portas la kreinton Gurbaba, liajn disc\u0302iplojn kaj liajn librojn. La Taruoj kredas, ke dum pasinta apokalipso, Gurbaba (c\u0302iam akompanata de siaj disc\u0302iploj kaj libroj) velis al sanktejo kaj kreis la novan mondon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La centro de Ashtimki-pentraj\u0302o [eo] estas okupata de la kadamba arbo, kun Kanha au\u0306 Kris\u0302no [eo] sur g\u0302ia krono, kune kun la suno, luno, simioj, kaj bildoj de Ravana [Ravana estas demonprinco el la hindua mitologio kaj estas priskribita en la [epopeo] Ramajano. Li reprezentas la malbonon, Ndltr], Draupadi, kaj la Pandavoj [eo] de la hinduaj ramajanaj [eo] epopeoj kaj Mahabarato [eo]. Artistoj tie inkluzivas estaj\u0302ojn kiel elefantoj, c\u0302evaloj, kameloj kaj pavoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Aldonante promesoplenajn figurojn kaj observante striktajn ritojn dum kreado de la ashtimki-pentraj\u0302oj, la artistoj donas religian signifon al sia laboro. Sed ashtimki ankau\u0306 evoluis preter la religio por inkluzivi c\u0302iutagajn detalojn, kiuj estas parto de la moderna Tarua vivo. \u201cKvankam multe de c\u0302i tiu arto havas siajn radikojn en religiaj agadoj, la artisto hodiau\u0306 malofte konas la signifon de la dezajnoj, kaj dau\u0306re alkroc\u0302as sin al la grafikaj\u0302oj de maljunuloj, foje enkondukante nuntempajn dezajnojn, kiel ekzemple buso au\u0306 aviadilo\u201d aldonas Meyer kaj Deuel."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Granda parto de la indig\u0302ena arto de la subkontinento dau\u0306re trovas inspiron de kiel la aferoj estis en la pasinteco, kiam la homo kaj la naturo multe pli intime kunekzistis. Ilin inspiras etoso, kiu ekzemple kolorigis la 10 000-jarajn prahomajn pentraj\u0302ojn c\u0302e Bhimbetka [eo] en centra Barato [eo], prezentante birdojn, bestojn kaj homojn vivantajn en harmonio. La rilato de la homo kun la naturo estis plej grava en antikvaj sudaziaj rokaj pentraj\u0302oj, kaj restas centra temo en indig\u0302enaj lignoc\u0302izadoj, domaj murpentraj\u0302oj kaj ec\u0302 en la arto de rizaj garboj [eo]."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Foje la rilato de indig\u0302enaj artoj al naturo povas esti malfacile dec\u0302ifrebla. En la sudaj ebenaj\u0302oj de Nepalo, la tradicio fari garbojn el plektita rizo probable devenas de tradicio por danki birdojn, precipe post rikoltoj. Origine homoj pendigis la plektitajn rizojn, nomitajn jhutti [eo], por nutri la birdojn kaj ankau\u0306 konservi la semojn de c\u0302iu rikoltita rizo. La artpecoj de rizaj garboj [eo] estas formitaj por reprezenti diversajn bestojn kaj mastrumaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Legu pli: La malmulte konata beleco de rizgarbaj artaj\u0302oj de Barato kaj Nepalo"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Hodiau\u0306, indig\u0302ena arto ankau\u0306 estas uzata por transdoni pli urg\u0302an mesag\u0302on pri konservado. La mithila arto, au\u0306 madhubani-pentraj\u0302o, farita de la virinoj el Biharo [Barata subs\u0302tato] kaj el Terajo [eo] en orienta Nepalo, estas konata pro siaj brilaj geometriaj motivoj pentritaj kun floroj, birdoj, bestoj, plantoj kaj diaj\u0302oj. C\u0302i tiu populara arta formo movig\u0302is de hejmaj muroj al manfarita papero kaj s\u0302tofo, kaj estis ankau\u0306 uzita en konservadaj kampanjoj. En 2012, artistoj de Biharo kreis Madhubani-pentraj\u0302ojn prezentantajn hinduajn diaj\u0302ojn sur arbotrunkoj por malhelpi ilian faligon."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Unu maniero rigardi indig\u0302enan arton estas rigardi g\u0302in kiel vivlecionon. G\u0302ia tradicio reiras en la historion, kaj tra la jarcentoj g\u0302i dokumentis la simbiozon de la homaro kun la naturo kaj instruis al ni respekti tiun rilaton. La kompreno de la indig\u0302ena artisto pri tio, kion ampleksas la naturo, inkluzivas, krom la naturo en sia netus\u0302ita stato, la ekosistemojn, kiujn homoj, bestoj kaj plantoj kolektive okupas, kaj la sintenon de la indig\u0302enaj homoj rilate al la naturo. Kiel okazas kun c\u0302iuj aliaj artaj formoj, indig\u0302ena arto dau\u0306re evoluis responde al la s\u0302ang\u0302oj okazintaj en la vivo de siaj regatoj \u2013 t.e. la indig\u0302enaj popoloj. Do ne mirigas, ke la hodiau\u0306a indig\u0302ena arto ankau\u0306 inkluzivas detalojn el la moderna mondo. Sed g\u0302i estas ankau\u0306 arta formo, kiu dau\u0306re tenas sens\u0302anceleblan kredon je la valoro lerni de la naturo, respekti g\u0302in kaj konservi g\u0302in. Kaj tio estas leciono pri sag\u0302o, kiun la moderna homo vere bezonas."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojIndig\u0302enojMedioThe Bridge"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Plej novaj artikoloj pri Suda Azio"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kiel banglades\u0302aj teolaboristoj povas travivi kun taga salajro de malpli ol du dolaroj?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ciferecigante lingvon kun du skriboj: Satdeep Gill pri la kreskanta c\u0302eesto de la pang\u0302aba en Interreto"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]