[{"text_idx": "#000003", "text": "Vortoj s\u0302ajnas esti (almenau\u0306 supraj\u0302e) sed fakte ne estas partoj de la leksikono au\u0306 vortotrezoro de lingvo. Ene de lingvistiko, vorto estas difinita specife kiel respektado de la fonetikaj limigoj de lingvo. Tio estas, g\u0302i ne inkludas sonojn au\u0306 seriojn de sonoj kiuj ne ekzistas en tiu lingvo: g\u0302i estas facile pronocebla por parolantoj de la lingvo. Ankau\u0306, kiam skribita, vorto ne inkluzivas subliniojn de signoj kiuj ne estas allaseblaj en la literumado de la lingvo. Ekzemple, \"c\u0302ojko\" estas vorto en Esperanto, dum \"dfhnksd\" ne estas. La lasta estas ekzemplo de nevorto. Nevortoj estas komparataj al vortoj en tio ke ili ne estas prononceblaj kaj de ilia literumo, kiuj ne povus esti la literumo de reala vorto."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sed la afe\u0301ro estis tia :"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Baniko, plore: Mi neniam forgesos la lastan vorton de onklo Hovardo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La ideo pri la \u201ckrea vorto de Dio\u201d esprimas ankau\u0306 la principon lau\u0306 kiu Li, sens\u0302ang\u0302ebla kaj senmanka, ne penis en la kreado malsame ol okazas en la mezopotamiaj mitologioj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "In-sultoj estas vortoj, uzeblaj por ofende alparoli virinojn au\u0306 ofende priskribi aj\u0302on au\u0306 situacion."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En PIV oni diras, ke insulti estas esprimi sian malbonhumoron per krudaj paroloj, ofendi per malg\u0302entilaj, maldecaj vortoj.[3]"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mi nur citas tion por montri al la frau\u0306linoj, ke in-sultvorto au\u0306 in-sultnomo estas vorto per kiu oni celas in-sulti au\u0306 ofendi iun."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La estro forte kritikas Banikon pro liaj fus\u0302aj\u0302oj. Poste, Baniko plendas al Kruko: Mi ne komprenas. Kial la c\u0302efo diras ke mi estas \"nekompetenta\"?"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kruko: Mi supozas c\u0302ar li simple volas esti afabla...."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kruko: Kaj mi pardonpetas ke mi nomis vin \u00abtedega kreteno\u00bb."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Baniko: Ne gravas. Mi ec\u0302 ne au\u0306dis vin nomi min \u00abkreteno\u00bb."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Vorta mistraktado (ankau\u0306 konata kiel mallau\u0306degado au\u0306 vorta brutalado) povas esti malplivaloriga diraj\u0302o, dirata al kaj/au\u0306 pri iu viktimo, au\u0306 la senigado de respondoj al tiu viktimo por difini la celatan homon kiel neekzistan. Se la mistraktanto ne tuj pardonpetas kaj retiras la malplivalorigan diraj\u0302on, la rilato eble estas vorte mistraktema.[4]"}, {"text_idx": "#000029", "text": "En lernejoj kaj la c\u0302iutaga vivo, homo vorte mistraktas iun\u2014brutalas (kio ofte havas fizikan komponaj\u0302on)\u2014 por gajni statuson kiel supera al la celata homo kaj/au\u0306 amikig\u0302i kun aliaj kontrau\u0306 la celato. G\u0302enerale la mistraktanto ne konas alian manieron emocie kunig\u0302i kun aliaj homoj.[5]"}, {"text_idx": "#000030", "text": "En paraj rilatoj, la vorta mistraktanto respondas al la \"aparteco\" de la partnero, t.e., sendependaj pensoj, vidpunktoj, deziroj, sentoj, esprimoj (ec\u0302 de felic\u0302o), kiel c\u0302agreno au\u0306 ec\u0302 atako. Mistraktema homo povus mistrakti alian simple pro tio, ke la alia havas kvalitojn, kiuj mankas al la mistraktanto, kia emocia inteligenteco, varmeco, ricevemo, kaj tiel plu.[6]"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Iu ajn povas sperti vortan mistraktadon. Tipe, en paraj au\u0306 familiaj rilatoj, vorta mistraktado pliintensig\u0302as kaj plioftig\u0302as kun la tempopaso.[4] Post sperto de vorta mistraktado, viktimoj povas eksuferi klinikan deprimon kaj/au\u0306 la posttrau\u0306matan strec\u0302an obstrukcon. La homo, celita de vorta mistraktado, kun la tempopaso povas subfali al ia strec\u0302-rilata malsano. Vorta mistraktado kreas emocian doloron kaj psikan angoron en sia celito."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Kvankam g\u0302i estas la plej ofta formo de mistraktado, oni g\u0302enerale ne traktas g\u0302in kiel tiom seriozan kiom aliaj tipoj pro tio, ke ne estas videbla pruvo, kaj la mistraktanto povas havi \"perfektan\" personecon c\u0302irkau\u0306 aliaj homoj. Tamen reale, vorta mistraktado povas esti tiom malutila al ies sano kiom fizika mistraktado. Homoj vorte mistraktataj ekde sia infanag\u0302o povas evolui psikologiajn obstrukcojn, kiuj plagas ilin g\u0302is kaj tra plenag\u0302eco."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Vorta mistraktado inkludas la jenajn aferojn:[7]"}, {"text_idx": "#000034", "text": "negado de kolero au\u0306 mistraktado"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Insultvortoj oni povas formi per kombino de la sekvaj subjektoj: etnoj kaj/au\u0306 naciecoj (jankio, geu\u0306zo), profesioj (putino), malsanoj (kancero-, tifo-, ftizo-, h\u0302olero-), seksorganoj (pic\u0302o-, kojono-), bestoj (hundo, rato), inteligenteco (stultulo), aspekto (dikulo, strabulo), ideologio (nazio) au\u0306 seksa orientig\u0302o (gejo). Tio ankau\u0306 eblas per kunmetado, ekzemple kancergejo kaj pic\u0302hundo. Ankau\u0306 eblas uzi proprajn nomojn kiel parto de la insultvorto, kiel ekzemple: \"malsukcesinta Elviso\" kaj \"pseu\u0306do-Hitlero\"."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La uzo de insultvortoj kelkfoje estas cenzurata en la gazetaro. En la etiketo de la plej multaj landoj kaj kulturoj la uzado de insultvortoj estas konsiderata kiel malkonvena."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Fiulac\u0302o vers\u0302ajne estas la plej akra insultvorto en Esperanto kompilita el nuraj afiksoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Jen iom da insultoj por ofende alparoli au\u0306 priskribi homon:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "ac\u0302ulo, fiac\u0302ulo, fi-homo (kontrau\u0306 homo pro fizika au\u0306 morala malboneco), arogantulo (pro troa memfido), azeno, fojn-kapulo, malsag\u0302ulo, sencerbulo, senkapulo, stultulo, s\u0302tipo, napokapo (pro stulteco), babilulo (pro troa parolemo), bandito (pro rabemo, eksterleg\u0302aj agoj), besto (pro krudeco, malklereco, stulteco), bird-timigilo (pro g\u0302eneco, tedemo, malbelega aspekto), bruto, malhomo (pro krueleco), c\u0302arlatano (pro trompado de la publiko), c\u0302iesulino, hundino, kotulino, putino, stratulino (kontrau\u0306 virino pro malmorala konduto), kapro (kontrau\u0306 viro pro maldeca konduto), elefanto, urso, tanko (pro malgracieco, peza krudeco en movoj), fas\u0302isto, brunulo, rug\u0302brunulo (pro reakciaj politikaj ideoj), fi-lertulo (pro trompemo), fiulo (pro fia konduto), frenezulo, kreteno, idioto (pro neracio), fripono (pro ruza trompemo, malico), fus\u0302ulo, sentau\u0306gulo (pro malkapablo), huligano (pro kontrau\u0306socia konduto), hundac\u0302o (pro fieco), kanajlo (pro malnobla friponeco), klac\u0302ulo (pro disbabilado pri aliaj homoj), monstro (pro malbeleco, krueleco), murdisto (pro krueleco, krimeco), nau\u0306zulo (pro mallogo, abomeneto, tedego), parazito (pro paraziteco, fieco), porko (pro mang\u0302emo, malpureco, abomenindeco), rabisto (pro krimaj agoj), ruzulo, vulpo (pro ruza elturnig\u0302emo), serpento, bofronto (pro malico, perfidemo), s\u0302ovinisto (pro troa glorado de sia nacio), blinkenbergo (pro kontrau\u0306esperantisteco), volapugisto (pro stulteco: kombino de volapukisto kaj pugo).[8]"}, {"text_idx": "#000045", "text": "La bazarulo haltis, gratis sin sub la c\u0302apo kaj poste levetis la bas\u0302on de la veturilo kaj diris internen: \"Edzino, estas c\u0302i tie iu sinjoro rabisto.\""}, {"text_idx": "#000047", "text": "\"Pardonu, damo,\" flustris Lotrando konsternite, \"mi ne supozetis, ke en la veturilo estas damo.\""}, {"text_idx": "#000050", "text": "\"Paku cin for, ci kanibalo,\" kriis la respektinda damo, \"alie mi diros al ci, ke ci estas kriminalulo, krimulo, kruelulo, latrono kaj lucifero, mahometano, malbelulo, malbonulo, malhumanulo, malornamo, malsakrulo, kaj mavulo, monstro, mortiganto kaj murdulo, pirato, plagulo kaj protofripono, protokanajlo, rabisto, rabiulo kaj ribelulo kaj Rinaldo Rinaldini - \""}, {"text_idx": "#000051", "text": "La juna Lotrando jam ne plu au\u0306dis, c\u0302ar li ekfug\u0302is kaj haltis nur en Brendy; kaj ankorau\u0306 s\u0302ajnis al li, ke vento portas post lin ion kiel: \"- sangavidulo, satano, sendiulo kaj senkorulo, sentau\u0306gulo kaj s\u0302telemulo, tataro, tigro, trompulo, turko kaj vampiro kaj vulgarulo \""}, {"text_idx": "#000052", "text": "En la \"Vivo de Lanti\" de Ed Borsboom aperas kurioza kaj amuza priskribo de la 11a SAT-kongreso kie ne nur oni aludas al la arda diskutaro, sed ankau\u0306 al la akra batalemo insulta de kelkaj partoprenantoj"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kiu trans muro au\u0306skultas, tiun la muro insultas.\nNe rapidu insulti, volu au\u0306skulti."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Lau\u0306 angla gazeto Daily Herald Rapidvortoj, au\u0306 Speedwords, sialingve rapmotz au\u0306 rap lin rie ([Rap]rapida [Lin]lingva [Rie] stenografio), estas konstruita lingvo farita de anglo Reginald John Garfield Dutton (1886-1970) ano de Royal Society of Arts ekde 1918. En sia tempo, Rap lin rie havis aprobvortojn de multaj anglaparolantoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "u: unu; iu; oni; difinita artikolo"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Tio ne signifas, ke qar dosty & sep an pas wi perz yzes fovi o c terle u nov dem, ygeni i libs, & diwe a l wee k al on e fony eg."}, {"text_idx": "#000063", "text": "W e yren o l lamu utva ag d k va. W h ko a diwe u par d k ag z u edi rax ep f cu qi ir yda gi biz k k dem ypi do. T e alge oki & oki k w debi fa c."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Kvar dudekoj kaj sep jaroj antau\u0306e, niaj gepatroj fondis en tiu c\u0302i kontinento novan nacion, konceptita en libereco, kaj dedic\u0302ita al la propozicio lau\u0306 kiu c\u0302iuj homoj estas kreitaj egalaj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Nun, ni estas engag\u0302itaj en granda enlanda milito, kiu testas c\u0302u tiu nacio, au\u0306 iu nacio tiel konceptita kaj dedic\u0302ita, povas longe dau\u0306ri. Ni estas kunvenitaj en granda batalkampo de tiu milito. Ni venis dedic\u0302i parton de tiu kampo kiel fina ripozejo por tiuj kiuj tie c\u0302i donis sian vivon por ke tiu nacio povas vivi. Estas tute konforma kaj deca ke ni devas fari tion."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Jozefino parolas al adoleska Amando: Mi lernis novan vorton kiun uzas la gejunuloj -- \"c\u0302uga\". G\u0302i signifas \"eksmoda\" kaj \"malmojosa\". Ekzemple, \"Tiu robo estas tiom c\u0302uga!\""}, {"text_idx": "#000069", "text": "Amando: Sed panjo, la termino \"c\u0302uga\" estas nun mem jam c\u0302uga!"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Jozefino malklare diras kelkajn vortojn."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Kruko: Kion vi diras, karinjo?"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Jozefino: Ho, mi ne vere parolas. Mi nur voc\u0302e pensas."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Kruko: Mi bedau\u0306ras ke mi interrompis vin. Do, rekomencu ne vere paroli, kaj mi rekomencos ne vere au\u0306skulti...."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Logos (greke \u03bb\u03bf\u0301\u03b3\u03bf\u03c2 logos; ankau\u0306 esperantigite logoso) estas greka vorto, kiu signifas \u00abvorto\u00bb kaj samtempe \u00abracio\u00bb kaj estas la radiko de la Esperanta vorto logiko kaj de la ekssufikso -logio. Lau\u0306 Heraklito kaj aliaj grekaj filozofoj, Logos estas tiu, kiu regas kaj ordigas la universon."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Vortform-ric\u0302eco. Morfologia sistemo de esperanto faciligas esprimon de la plej delikataj senc-nuancoj. Ekz. de radiko bov oni povas derivi bovo, virbovo, bovino, bovido, virbovido, bovidino, bovaro, bovejo, bovisto, bovaj\u0302o, bovidaj\u0302o, ktp. En angla lingvo oni devas uzi tute diversradikajn vortojn ox, bull, cow, calf, steer, heifa, herd (of cattle) byre, herdsman, beef, veal, bovine, ktp."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En E ekzistas tamen c\u0302iuj necesaj leksikologiaj kaj gramatikaj rimedoj por esprimi c\u0302iujn c\u0302i ideojn - g\u0302is tiom subtilajn, kiel virkamelido, kamelidineto, fruktigokamelo, buc\u0302okamelino, kamelareto, ktp."}, {"text_idx": "#000089", "text": "C\u0302i tiu pag\u0302o estis lastafoje redaktita je 11:59, 24 sep. 2023.\nLa enhavo estas disponebla lau\u0306 Creative Commons Attribution-ShareAlike, se ne estas alia indiko."}]