[{"text_idx": "#000001", "text": "Ne c\u0302iuj ene de la katolika hierarkio kontrau\u0306is la politikon de Hitler. Tamen, inter la religianoj, ja estis homoj, kiuj elstarig\u0302is pro kurag\u0302a agado, kiel la au\u0306stro Max Josef Metzger (1887-1944) kaj la polo Maksymilian Kolbe (1894-1941).[1] Simpatianto de Esperanto, Kolbe estas vaste konata, c\u0302efe pro sia fina decido; nome, li propravole inters\u0302ang\u0302is sin en Auschwitz por alia malliberulo elektita de la nazioj por esti mortigita. Sekve, la katolikaj esperantistoj konsideras lin unu el siaj patronoj. Siaflanke, ankau\u0306 Metzger estas esplorinda figuro. Dum la granda milito li kreis pacifistan asocion, kiu uzis Esperanton kiel laborlingvon. Poste, li estis arestita pro siaj kritikoj al la naziaj politikoj kaj kondamnita al morto, efektivigita per gilotino. Pri li verkis lastatempe Ulrich Lins, sed strange lia nomo ne aperas en la plurlingve tradukita eseo de Ulrich Matthias pri la katolika kaj protestanta Esperanto-movado La nova latino de la Eklezio (FEL, 2001)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Alia nomo, kiu ne aperas en la tamen leginda eseo de Matthias estas la friso Titus Brandsma (1881-1942), malgrau\u0306 tio ke li, kiel Kolbe, estas ankau\u0306 patrono de la katolikaj esperantistoj. Fakte, temas pri la sola membro de Internacia Katolika Unuig\u0302o Esperantista (IKUE), kiu beatig\u0302is \u2013 tion faris Johano Pau\u0306lo la 2-a en 1985. Pri Brandsma iom verkis en Espero Katolika Manuel Casanoves, kunfondinto kaj unua prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio, sed ankau\u0306 fondinto kaj unua prezidanto de la hispana sekcio de Amnesty International (kaj ankau\u0306 de tiu kataluna). Estas interese, ke iu kiel pastro Casanoves, kiu evidente zorgis pri (lingvaj kaj) homaj rajtoj, trovis en Brandsma etikan modelon por sia agado."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Profesie, lia vivo ligig\u0302is al la katolika Universitato de Nimego, fondita de la nederlanda s\u0302tato en 1923 por la katolika komunumo de la lando. Tie li estis profesoro pri historio de mistiko (fakulo interalie pri la hispana sanktulino kaj mistikulino Tereza el Avilo) kaj ankau\u0306 rektoro."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Li pioniris inter tiuj, kiuj avertis pri la dang\u0302eroj de la nazi-socialismo, interalie kiel spirita konsilanto de la Nederlanda Katolika Asocio de J\u0302urnalistoj. Tial li verkis, predikis kaj instruis favore al preslibero, kaj kondamnis la persekutadon kontrau\u0306 la judoj. Krome li zorgis, ke la laboristoj de tiuj j\u0302urnaloj havu pli bonajn laborkondic\u0302ojn. Kaj li favoris la ekumenan movadon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Dum la okupado de sia lando, li dau\u0306re agadis kurag\u0302e lau\u0306 siaj valoroj kaj rifuzis kunlabori kun la kontrau\u0306judaj kaj naziaj politikoj de la nederlanda registaro, ekzemple pri la elpelo de juddevenaj infanoj el katolikaj mezlernejoj. Krome, li instigis fervore al la katolikaj j\u0302urnaloj, por ke ili ne inkluzivu nazian propagandon en siaj pag\u0302oj kaj ne publikigu tekstojn favorajn al la naci-socialismo. Pro tio li estis arestita de Gestapo la 19-an de januaro 1942, kaj konatig\u0302is kun pluraj prizonoj en Nederlando, inkluzive de sep semajnoj en izolita c\u0302elo en Scheveningen, kaj de koncentrejo Amersfoort. Korpe malsanema, li fine estis sendita al la ekstermejo de Dachau, kie li estis plurfoje batita. Li mortis kvin semajnojn post sia alveno, la 26-an julio 1942. Atestantoj memoris lin en tiuj lastaj momentoj preg\u0302ante por la gardistoj, kaj ankau\u0306 por la flegistino kiu per mortiga injekto c\u0302esigis liajn suferojn. Same s\u0302i klarigis poste, ke Brandsma esceptis en sia g\u0302entila sinteno al s\u0302i, malsimile al c\u0302iu alia el tiaj mortantaj prizonuloj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u201cRealisma kaj vera rakonto\u201d pri la mondo: La alveturado de Lucien Pe\u0301raire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la nau\u0306 krucoj"}]