[{"text_idx": "#000003", "text": "Yagub Zeynalzade estas 26-jarag\u0302a kuiristo el Azerbajg\u0302ano [eo]. Li ricevis sian kuirartan trejnadon en Kroatio kaj Italio. Post iom da tempo laborinte en itala restoracio, Yagub revenis al Azerbajg\u0302ano, kie li transformis sian log\u0302ejon en la centro de Bakuo [eo] en restoracion. Li log\u0302as kaj ricevas siajn klientojn en apartamento konsistanta el unu sola c\u0302ambro kaj subtegmento."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La kuirarta talento de avino"}, {"text_idx": "#000005", "text": "La intereso de Yagub pri kuirado estis transdonita al li de lia avino kiu edukis lin. Kiel infano li pasigis multajn somerojn en Dashkesan kie lia avino vivis. En intervjuo kun Jam News, Yagub diris, \u201cAntau\u0306 ne longe mi rimarkis, ke kuirado estas enradikig\u0302inta en mi. La influo de mia avino estas neforvis\u0302ebla.\u201d"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Sed malgrau\u0306 senfinaj dolc\u0302aj\u0302oj, kiujn lia avino preparis por li, la vivo en Dashkesan finfine komencis esti enuiga. Li decidis forlasi c\u0302i tiun komfortan zonon por vivi memstare, por kompreni kion li kapablas sen iu ajn helpo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tiel komencig\u0302is la transformado de Yagub en Bakuo. Kiam li unue alvenis en Bakuo, li luis log\u0302ejon kun amiko. Sed la konservativaj opinioj de Yagub, malhelpis komenci novan vivon. \u201c\u201cMi estis radikala kaj nekongrua kun preskau\u0306 c\u0302iuj. Mi havis tre malgrandan amikaron kaj sentis min izolita.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yagub fine forlasis la log\u0302ejon kaj okupig\u0302is pri religiaj studoj en madraso [koranlernejo]. \u201cTiu c\u0302i edukado efikis al mi profunde. Lerninte religion, mi iusence lernis mian veron. C\u0302i tio trankviligis min kaj mi komencis esplori aliajn kampojn. Mi volis renkonti novajn homojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302e iu punkto, Yagub havis sep laborlokojn, provante repagi siajn s\u0302uldojn. \u201cPoste mi konsciis, ke mi volas komenci mian propran entreprenon. Tiel komencig\u0302is mia projekto, kiun mi nomis projekton apartamento.\u201d"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Projekto apartamento au\u0306 libera spaco"}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u201cMi bezonis du monatojn por paki miajn aj\u0302ojn kaj eklog\u0302i en c\u0302i tiu dometo. Iom post iom mi dedic\u0302is min al c\u0302i tiu log\u0302eja spaco. Mi devis komenci ie. Mi havis nur 40 manatojn [c\u0302irkau\u0306 24 \u20ac/25 USD] kaj tiun tagon komencis la Projekto Apartamento. Mi konservis duonon de tiu kvanto por mi, ac\u0302etis dolc\u0302aj\u0302ojn kun la alia duono, preparis teon kaj invitis gastojn. C\u0302i tio estis mia unua evento. Muziko, distro. G\u0302is nun ne estis problemoj kun la najbaroj,\u201d diras Yagub."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Li diras, ke la celo de la projekto estis krei reton de homoj pere de eventoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yagub nomas c\u0302i tiun spacon, kiun li transformis en restoracion, ankau\u0306 \u201clibera spaco\u201d \u2013 loko kie junuloj kunvenas kaj mang\u0302as memkuiritajn mang\u0302aj\u0302ojn, kondutante libere."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yagub diras, ke la Projekto Apartamento ne estas nur restoracio kaj hejmo, g\u0302i estas parto de io, kio povas farig\u0302i longtempe, c\u0302eno de restoracio."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cEstas potencialo en regionoj kaj vilag\u0302oj, kaj mi provas trovi g\u0302in. Mi au\u0306 alvokas au\u0306 vizitas rekte. Iuj el la produktoj tie, ne estas vaste konataj c\u0302i tie. Mi ac\u0302etas ilin, kuiras mang\u0302aj\u0302ojn de ili kaj provas gustumigi ilin al homoj. Kiam mi parolis kun lokanoj en la vilag\u0302oj pri agroturismo [eo], la \u201csvisa modelo\u201d ktp., tio sonis al ili kiel fabelo. Ili ne interesig\u0302as pri neatingeblaj perspektivoj, sed sole serc\u0302as iom da helpo c\u0302i tie kaj tie. Do mi ac\u0302etis iliajn produktojn anstatau\u0306e.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Komence Yagub faris tion pro personaj interesoj. Kiam li vojag\u0302is c\u0302irkau\u0306 la regionoj dum komercaj vojag\u0302oj, li ac\u0302etis interesajn produktojn kaj kunportis ilin al Bakuo. Li preparis nekonatajn pladojn kaj regalis siajn amikojn, kiuj siavice diskutis kun aliaj pri tiuj novaj kuirartaj spertoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cKompreneble mi volis transformi c\u0302i tiun procezon en monon. Dau\u0306rigi c\u0302i tiun laboron, kiun mi g\u0302uas, kaj profitigi c\u0302i tiun laboron. Do mi ac\u0302etas c\u0302i tiujn produktojn, metas ilin en la menuon kaj vendas ilin. Tiel mi helpas tiujn en la vilag\u0302oj ac\u0302etante iliajn produktojn, kaj mi proponas al homoj novajn gustojn, mi rakontas al ili la historion de c\u0302i tiuj pladoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mang\u0302aj\u0302o elektita ne de la kliento, sed de la kuiristo"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201cHomoj sciigas min , ke ili interesig\u0302as. Malgrandaj entreprenoj c\u0302ie havas malfacilaj\u0302ojn nun. Ni ankorau\u0306 metas la fundamenton, c\u0302io estas nova, kaj nova koncepto c\u0302iam malfacilas. Manko de stabilaj enspezoj estas precipe malfacila. Okazas, ke c\u0302iutage estas gastoj dum tuta semajno, kaj foje ili forestas dek tagojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Yagub diras, ke en c\u0302i tiu koncepto, la menuo ne estas determinata lau\u0306 la gusto de la klientoj. La klientoj fidas la kuiriston, kiu deziras felic\u0302igi la klienton per liaj pladoj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La funkcioj de la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade ne estas limigitaj al la apartamento kaj restoracio. G\u0302i ankau\u0306 estas studio. Li tie faras foto- kaj filmregistradojn kreante enhavon por diversaj kuirartaj platformoj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u201cTra la tempo ni altiris volontulojn. Ili lernas kuiradon c\u0302i tie. Du el ili jam laboras kun ni. Sed c\u0302i tio estas nekutima loko por labori. Mia celo en kreado de c\u0302i tiu spaco estis transdoni mian kuirartan scion al aliaj. Krom mi, estas kvar knabinoj kun kuirarta edukado. Unu jam kompletigis la programon kaj nun instruas tri pliajn knabinojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000025", "text": "C\u0302i tiu domo-restoracio ankau\u0306 ofertas scenejon por arto de la loka junularo, kiun Jagub volas helpi tielmaniere. En malsamaj anguloj de la apartamento oni povas vidi metiojn kaj produktojn faritajn hejme."}, {"text_idx": "#000026", "text": "\u201cEn la lastaj tagoj okazis interesaj aferoj. Amikoj alportis tomatojn, paprikojn, melongenojn el siaj g\u0302ardenoj, alia gasto alportis vinberojn. Estas bonege, ke homoj scias kie trovi nin. Tiel estas c\u0302iam fres\u0302aj lokaj produktoj. Foje homoj ankau\u0306 alportas siajn proprajn pladojn, kiujn ni poste gustumas kaj kune pridiskutas. C\u0302i tiu koncepto estas unika kaj miaj atendoj pri g\u0302i estas altaj. Mi certas, ke ni povas atingi multon en la estonteco.\u201d certigas Yagub."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Teo estas la plej populara trinkaj\u0302o en Banglades\u0302o [eo]. Kun sia desegnaj\u0302o pri la malfacila situacio de teolaboristoj kaj iliaj malaltaj salajroj, la juna artisto Tufan Chakma demandas c\u0302u homoj trinkas la sangon de la laboristoj. Bildo el Fejsbuko. Uzata kun rajtigo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "La Asocio de Posedantoj de Teog\u0302ardenoj postulis ke teoplantejoj donu log\u0302adon, emeritig\u0302ajn avantag\u0302ojn kaj kuracajn financojn, kune kun semajnaj mang\u0302aj subvencioj, kaj faciligu bazan edukadon al infanoj de laboristoj, altigante iliajn tagajn salajrojn super 400 takoj (4,20 dolaroj) antau\u0306 la kresko. Diversaj agentejoj pri laboro kaj civila socio de la lando esprimis sian subtenon al la postuloj de teolaboristoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kvankam la Sindikato de Teolaboristoj protestis por peti tagan salajron de 300 takoj (3,60 dolaroj), g\u0302i s\u0302ajnas kontentig\u0302i pri la kresko de 170 takoj (1,80 dolaroj). En sociaj retejoj, videoj en kiuj ili felic\u0302as pro la kresko aperis. Tamen, multaj starigis la demandon: kiel pluvivos teolaboristoj kun pli malaltaj salajroj se la inflacio pus\u0302is vivkostojn preter iliajn eblecojn?"}, {"text_idx": "#000031", "text": "La teolaboristino Seema Mahali respondis tiun demandon por la bengallingva sekcio de BBC:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ili povas diri ke ni log\u0302as en domo donita de teoplantejo, sed la kosto de riparo de la domo estas tute la nia. Ni ankorau\u0306 devas ac\u0302eti vestojn, ni devas doni edukadon al niaj infanoj; ni devas ac\u0302eti rizon, fabacojn kaj legomojn. C\u0302u 120 takoj sufic\u0302as (1,20 dolaroj)?"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kvankam taso da teo kostas pli ol 120 takojn (1,26 dolarojn) en elitaj teovendejoj c\u0302efurbe, teolaboristoj gajnas tiel malmulte ke ili ne povas ac\u0302eti kokidon au\u0306 legomojn en la bazaro. Iuj ec\u0302 turnas sin al plado farita kun teaj folioj, ofta elemento en siaj c\u0302iutagaj mang\u0302oj. Tiurilate, la verkisto Kasafaddauza Noman skribis:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Kio povus esti pli romantika ol paroli pri teo en c\u0302i tiu regiono? Niaj amoj, paroladoj, rakontoj, kantoj kaj revolucioj kutime faras referencojn al teo. Per reklamado, ni povas scii ke ec\u0302 post trinkado de taso da teo, soifo dau\u0306ras; vi povas senprokraste refres\u0302ig\u0302i per taso da teo. Ec\u0302 kun nur trinkado de teo, ni povas s\u0302ang\u0302i ajnan situacion, ni povas protesti kontrau\u0306 iu ajn maljusteco kaj havi revoluciajn ideojn. Sed teolaboristoj en c\u0302i tiuj anoncoj estas realaj fonaj akcesoraj\u0302oj. La bela sceno de teokolekto s\u0302ajnas pli bela per bonega kinematografio. Hodiau\u0306, vi devas pagi almenau\u0306 120 takojn (1,26 dolarojn) en elita teovendejo kaj ec\u0302 mang\u0302aj\u0302aj kritikistoj kovras g\u0302in. Sed neniu filmeto montras la scenojn de la lukto por la vivo de laboristoj kun minimuma salajro de 120 takoj (1,26 dolaroj) tage, tio ne estas diskutita en la c\u0302efaj amaskomunikiloj. C\u0302ar ili konservas sian vivon en c\u0302i tiu paradizo mang\u0302ante teajn foliojn!"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Nuntempe, estas multaj grandegaj projektoj en la lando por dau\u0306rigi g\u0302ian ekonomian disvolvig\u0302on. Pri tio, Tasmia Afrin Mou skribis en Fejsbuko:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Teokultivado en Banglades\u0302o komencig\u0302is dum la brita kolonia reg\u0302imo. En 1840, ili establis la unuan teog\u0302ardenon en la havena urbo C\u0302itagongo [eo]. Tamen, komerca teokultivado ekis en la Silheta Regiono en 1857. Nuntempe, ekzistas pli ol 167 teog\u0302ardenoj en la lando. Grava parto de tiu industrio situas en Silheto, Habiganj kaj Moulvibazar. Estas c\u0302irkau\u0306 140.000 laboristoj en c\u0302iuj g\u0302ardenoj, kaj plej multaj dedic\u0302is sin al c\u0302i tiu profesio de generacioj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, la komerca sukceso de teoplantejoj en la regionoj Assam kaj Silheto altiris investojn de multaj eksterlandaj kompanioj. Rezulte, teog\u0302ardenoj en c\u0302i tiuj regionoj komencis kreski. Kun tio venis la postulo de pli da laboristoj. En esplora artikolo de 2014 titolita \u201cHistorio de banglades\u0302aj teog\u0302ardenoj kaj teolaboristoj\u201d, Riad Mahmud kaj Alida Binte Saqi malkas\u0302as ke la migrado de teolaboristoj estis simila al sklavotrafiko. La unuaj laboristoj en teoplantejoj ne estis devenaj de Silheto. Ili venis el diversaj lokoj de Barato [eo], pli ekzakte la plejmulto venis el la areoj trafitaj de malsato. Ili estis portitaj al teoplantejoj kun falsaj pretekstoj kaj la lokanoj nomis ilin \u201ccoolies\u201d [Ndlr: pejorativa nomo de nekompetentaj laboristoj en Azio, malbone pagataj]. La lokaj log\u0302antoj, la posedantoj de la teoplantejoj kaj la oficialuloj traktis ilin kiel sklavojn."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Elvi Sidheri, foto de la au\u0306toro, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Li ne povis atendi plu kaj decidis malantau\u0306eniri. Lia pacienco atingis sian limon. \u201cSe Hispanio ne volas ricevi Elvi-on, Elvi ankau\u0306 ne volas eniri Hispanion\u201d, li diris al si mem, plifortigante elmontron kiu karakterizas lin g\u0302is hodiau\u0306: paroli pri si mem en la tria persono. Li turnis sin duonvoje, petis sian pasporton kaj komencis la sekvan flugon al Albanio. Li konis kaj ne konis Madridon samtempe en tiu okazo."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Politikaj situacioj estis malfaciligantaj la disvastigon de la albana kulturo en la mondo. La internacia izoliteco de Albanio, unue, dum la komunisma reg\u0302imo de Enver Hog\u0302a (1944-1985), kaj la nuna diplomatia blokado de Kosovo, lando rekonita hodiau\u0306 de 97 el la 193 membroj de UN [eo], kunlaboris por portreti kulturon kiu, ec\u0302 kuntekste de Balkanio, estas imagata kiel la plej enigma. Oni taksas ke estas inter kvin kaj ses milionoj da homoj kiuj sin identigas etne kiel albanojn, kaj ne log\u0302as nur en Albanio. Ili konsistigas la c\u0302efan etnon en Kosovo (c\u0302irkau\u0306 93%), la c\u0302efan etnan minoritaton en Nord-Makedonio [eo] kaj havas konsiderindan c\u0302eeston en Nigramonto, Italio kaj Grekio, aldone al grava diasporo en Usono, Italio kaj Norda Eu\u0306ropo [c\u0302iuj eo]."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pli ol dudek jarojn post sia unua intenco viziti Hispanion, Elvi Sidheri estas unu el la malmultaj tradukistoj kaj kulturaj perantoj inter la iberamerika mondo kaj la albana mondo. Fakte, li estas sperta konanto de la kultura monda romantiko kaj precipe de Hispanameriko c\u0302ar li estas tradukisto de la hispana, itala kaj portugala al la albana, kaj dedic\u0302is du romanojn al Hispanio: Du mondoj (Dy\u0308 bote, origine en la albana), publikita en 2019, kaj A Espan\u0303a con Amor (Sama titolo en originala verkaj\u0302o albane) [eo: Al Hispanio kun Amo], eldonita en 2021."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Kun tiu spirito, ni parolis kun Elvi Sidheri per retpos\u0302to kaj jen la intervjuo, kiu estis redaktita."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Kiel restas la bildo kiun vi perceptis pri Hispanio post vivado de tia malagrabla situacio en la Madrida flughaveno?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la Espan\u0303a de mis suen\u0303os de juventud, la que habi\u0301a conocido leyendo a Lope de Vega, Go\u0301ngora y Garci\u0301a Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no senti\u0301 ningu\u0301n resentimiento hacia Espan\u0303a. Volvi\u0301 a los pocos an\u0303os, en 2004, y despue\u0301s muchas otras veces, cada vez que podi\u0301a. De hecho, despue\u0301s de dos de\u0301cadas tome\u0301 esa experiencia como inspiracio\u0301n y la plasme\u0301 como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A Espan\u0303a con amor, por ma\u0301s que el libro no sea autobiogra\u0301fico."}, {"text_idx": "#000050", "text": "G\u0302i estis tre s\u0302oka, c\u0302ar mi rimarkis ke la Hispanio de miaj song\u0302oj en mia juneco, kiun mi konis legante Lope de Vega, Go\u0301ngora, Graci\u0301a Lorca, estis io alia. Sed, kvankam mi konstatis ke realeco malsamas, mi ne sentis ian rankoron kontrau\u0306 Hispanio. Mi revenis ene de kelkaj jaroj, en 2004, kaj poste multalifojojn, c\u0302iufoje kiam mi povis. Fakte, post du jardekoj mi prenis tiun sperton kiel inspiron kaj reflektis g\u0302in kiel au\u0306toro en parto de mia libro eldonita en 2021, Al Hispanio kun Amo, malgrau\u0306 tio ke la libro ne estas au\u0306tobiografia."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Elvi Sidheri, albana verkisto kaj tradukisto"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Kiel vi rekonektis kun la hispana mondo poste?"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Fui a Ame\u0301rica casi inmediatamente despue\u0301s de esta primera fea experiencia y fue muy oportuno porque en el Caribe pude reencontrar las rai\u0301ces de mi amor por el mundo hispano, su cultura y su lengua. Fui a Repu\u0301blica Dominicana y al principio me senti\u0301 casi como en casa porque estaba lleno de turistas italianos, que son muy parecidos a nosotros, los albaneses. En mi pai\u0301s la cultura y la lengua italianas esta\u0301n muy presentes. Y despue\u0301s empece\u0301 a apreciar la forma relajada en que vivi\u0301an los lugaren\u0303os, el clima, la naturaleza, el mar azul y la mu\u0301sica. Despue\u0301s en Cuba me senti\u0301 muy atrai\u0301do por su orgullo, la cultura asombrosa que tienen y la arquitectura colonial de Santiago de Cuba y La Habana. Descubri\u0301 que, aunque Espan\u0303a y Ame\u0301rica Latina tienen ori\u0301genes comunes, como la misma lengua y algunas tradiciones, el Caribe e Hispanoame\u0301rica son realidades lejanas, que difieren visiblemente de Espan\u0303a y de Europa."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Mi ris al Ameriko preskau\u0306 tuj post c\u0302i tiu unua malbela sperto kaj tio estis tre tau\u0306ga c\u0302ar en Karibio mi povis renkonti la radikojn de mia amo por la hispana mondo, g\u0302ia kulturo kaj lingvo. Mi iris al Dominika Respubliko [eo] kaj komence mi sentis min preskau\u0306 hejme c\u0302ar g\u0302i estis plena de italaj turistoj kiuj tre similas al ni, la albanoj. En mia lando la itala kulturo kaj lingvo tre c\u0302eestas. kaj poste mi komencis estimi la malstrec\u0302itan manieron en kiu la lokanoj, la vetero, la naturo, la blua maro kaj la muziko vivis. Poste, en Kubo mi sentis min tre allogita de ilia fiereco, la nekredebla kulturo kiun ili havas kaj la kolonian arkitekturon de Santiago de Kubo kaj Havano [c\u0302iuj eo]. Mi malkrovis ke kvankam Hispanio kaj Latinameriko havas komunajn originojn, kiel la sama lingvo kaj iuj tradicioj, Karibio kaj Latinameriko estas malproksimaj realaj\u0302oj kiuj videble diferencas de Hispanio kaj Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kion vi povus rakonti al ni pri c\u0302i tiuj kulturaj diferencoj inter Hispanio kaj Latinameriko el via perspektivo kaj viaj spertoj?"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Espan\u0303a es casi un ti\u0301pico pai\u0301s de Europa Occidental: desarrollado, moderno, de mentalidad abierta, aunque mantiene sus rai\u0301ces mediterra\u0301neas. Ame\u0301rica Latina ha heredado la mayor parte del legado cultural espan\u0303ol, como su lengua y muchas tradiciones, pero tambie\u0301n ese maravilloso Nuevo Mundo ha creado su propia conciencia, a partir de la mezcla de muchas culturas y etnias que emigraron a lo largo de los siglos y se fusionaron con el componente nativo y con personas de otros ori\u0301genes como A\u0301frica y Asia."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Hispanio estas preskau\u0306 tipa okcidenteu\u0306ropa lando: disvolvita, moderna, kun malferma menso, kvankam g\u0302i konservas siajn mediteraneajn radikojn. Latinameriko heredis la plej grandan parton de la hispana kultura postlasaj\u0302o, kiel g\u0302ian lingvon kaj multajn tradiciojn, sed ankau\u0306 tiu mirinda Nova Mondo kreis sian propran konsciencon, el la miksaj\u0302o de multaj kulturoj kaj etnoj kiuj elmigris tra la jarcentoj kaj kunfandig\u0302is kun la denaska komponento kaj kun homoj el aliaj originoj, kiel Afriko kaj Azio."}, {"text_idx": "#000058", "text": "En tiu miksaj\u0302o de kulturoj en Latinameriko, kiel vi vidas, el Albanio, tiun denaskan komponenton kiun vi mencias kaj g\u0302ian interagadon kun aliaj kulturoj? C\u0302u vi vidas similecojn inter tiu realaj\u0302o kaj via balkana kunteksto?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "La peni\u0301nsula balca\u0301nica tambie\u0301n ha estado habitada por muchas naciones diferentes y la regio\u0301n siempre ha sido una encrucijada de civilizaciones, religiones e imperios. Soy muy consciente de que mi identidad albanesa fue forjada por la mezcla de estos pueblos y culturas a lo largo de los siglos."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La indig\u0302enaj popoloj konsistigas la plej gravan parton de la bildo kiun ni havas de Latinameriko, kaj precipe tiun kiun mi havas kiel hispansimpatianto, c\u0302ar ili estas la koro mem de la amerika kontinento. Mi pensas pri la miksaj\u0302o de etnoj, lingvoj, tradicioj kaj radikoj kiuj kontribuis al historiaj civilizacioj kaj ankau\u0306 pri la kontribuo de denaskaj kulturoj: sen ili Latinameriko ne estus la sama."}, {"text_idx": "#000062", "text": "La Balkana Duoninsulo ankau\u0306 estis log\u0302ata de multaj diversaj nacioj kaj la regiono c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, religioj kaj imperioj. Mi tre scias ke mia albana identeco estis forg\u0302ita de la miksaj\u0302o de c\u0302i tiuj popoloj kaj kulturoj tra la jarcentoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "C\u0302u vi trovas multajn kulturajn similecojn inter Balkanoj kaj Latinameriko?"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Seguramente podemos encontrar muchas, si\u0301. Aunque no me gusta hablar de aspectos negativos hay que mencionar que en estas dos regiones hay problema\u0301ticas comunes como falta de estabilidad, problemas econo\u0301micos, crisis gubernamentales, dictaduras pasadas y sistemas democra\u0301ticos hi\u0301bridos. Afortunadamente tambie\u0301n compartimos una actitud en la vida cotidiana de vivir con alegri\u0301a, somos irascibles, despreciamos las dificultades que enfrentamos y hay un cierto disfrute de la lentitud en el di\u0301a a di\u0301a que nos permite apreciar los pequen\u0303os placeres que se nos presentan. Me gusta pensar que, en cierto modo, los Balcanes son la Ame\u0301rica Latina de Europa en muchos aspectos hermosos."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Ni certe povas trovi multajn, jes. Kvankam mi ne s\u0302atas paroli pri negativaj aspektoj, ni menciu ke en c\u0302i tiuj du regionoj estas oftaj problemoj kiel manko de stabileco, ekonomiaj dilemoj, registaraj krizoj, pasintaj diktaturoj kaj hibridaj demokratiaj sistemoj. Felic\u0302e ni ankau\u0306 kundividas sintenon en la c\u0302iutaga vivo de travivado kun g\u0302ojo, ni estas koleruloj, ni malestimas malfacilaj\u0302ojn kiujn ni alfrontas kaj estas certa g\u0302uo de la malrapideco en la tago al tago kiu permesas al ni estimi la malgrandajn plezurojn kiuj estas prezentitaj al ni. Mi s\u0302atas pensi ke, iel, Balkanoj estas la Latinameriko de Eu\u0306ropo en multaj belaj aspektoj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "C\u0302u ekzistas vortoj en la albana kiujn oni povas traduki klare al la hispana, sed samtempe, traduki ilin en aliajn lingvojn malfacilegas c\u0302ar ne ekzistas ekvivalentoj?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Creo que si\u0301. Pienso en la muy ti\u0301pica palabra espan\u0303ola \u201csiesta\u201d que puede traducirse fa\u0301cilmente con la palabra albanesa \u201ckotem\u201d: una especie de siesta relajante, que tambie\u0301n implica una tradicio\u0301n del lento disfrute de la vida que ambas culturas compartimos."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mi kredas ke jes ja. Mi pensas pri la tre tipa hispanvorto \u201csiesta\u201d [eo: siesto] kiu oni povas facile traduki per la albana vorto \u201ckotem\u201d: speco de malstrec\u0302a dormeto, kiu ankau\u0306 implicas tradicion de malrapida g\u0302uo de la vivo kiun ambau\u0306 kulturoj kundividas."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Kaj se vi elektus unu solan vorton de la hispana, kiu g\u0302i estus?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "La que siempre me ha fascinado es \u201chermosa\u201d, ya que es una de las primeras palabras que aprendi\u0301 al leer el libro \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judi\u0301o alema\u0301n sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judi\u0301a a quien llamaban la \u201cFermosa\u201d. Para mi\u0301, Espan\u0303a y el mundo y culturas hispa\u0301nicas son simplemente hermosas."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Tiu kiu c\u0302iam fascinis min, estas \u201chermosa\u201d [eo: bela], c\u0302ar g\u0302i estas unu el la unuaj vortoj kiujn mi lernis legante la libron \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d [eo: La judino de Toledo] de Lion Feuchtwanger. Li estas juda-germana verkisto, postvivanto de la Holokau\u0306sto, kiu en sia romano priskirbas la amon inter reg\u0302o Alfonso VIII kaj Raquel, juda knabino kiun oni nomis \u201cFermosa\u201d. Por mi, Hispanio kaj la mondo kaj hispanaj kulturoj estas simple belaj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kiuj estas la hispanaj kaj latinamerikaj au\u0306toroj kiujn vi s\u0302atas au\u0306 pli g\u0302uas traduki?"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Me encanta hacer traducciones especialmente de poetas, ya sea de Espan\u0303a o de Ame\u0301rica Latina, y debo sen\u0303alar que mi primera traduccio\u0301n del espan\u0303ol fue de tres de las Novelas Ejemplares de Miguel de Cervantes. Todo el tiempo traduzco autores, como Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo \u2013uno de los poetas ma\u0301s difi\u0301ciles de traducir\u2013, Jaime Sabines, Pablo Neruda y, mi favorita en absoluto, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Mi amas fari tradukojn precipe de poetoj, estu de Hispanio au\u0306 Latinameriko, kaj mi devas klarigi ke mia unua tradukado de la hispana estis tri el la Ekzemplaj Romanoj de Cervanto [eo]. Mi tradukas au\u0306torojn la tuta tempo, kiel Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo -unu el la plej malfacilaj poetoj por traduki-, Jaime Sabines, Pablo Neruda kaj, mia plej s\u0302atata verkistino, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Kiu literaturo temas pri la ligoj inter la albana kaj la hispana mondo?"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Poca y no esta\u0301 traducida. El cla\u0301sico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: ti\u0301tulo original en albane\u0301s) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Espan\u0303ola inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al espan\u0303ol y yo siempre recomiendo su traduccio\u0301n por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. Tambie\u0301n me gustari\u0301a destacar mi libro A Espan\u0303a con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y espan\u0303oles desde la de\u0301cada de 1930 hasta nuestros di\u0301as a trave\u0301s de tres historias de amor en tres e\u0301pocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en Espan\u0303a la novela policial La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero espan\u0303ol y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Malmulta kaj ne estas tradukita. La referenca klasikaj\u0302o estas la fama libro Hasta la vista (NdlR [Hispane*]: originala titolo albane) de la granda au\u0306toro Pietro Marko, kie li priskribas la Hispanan Enlandan Militon inspiritan de siaj propraj spertoj kiel volontulo de la Internaciaj Brigadoj. Oni neniam tradukis al la hispana kaj mi c\u0302iam rekomendas g\u0302ian tradukon pro lia malkonsento al diktatoreco kaj la spertoj kiujn li rakontas. Mi ankau\u0306 s\u0302atus reliefigi mian libron Al Hispanio kun Amo, en kiu mi priskribas kulturajn kaj homajn rilatojn inter albanoj kaj hispanoj de la 1930-aj jaroj g\u0302is nuntempo tra tri amrakontoj en tri malsamaj tempoj. (NdlR [hispane]: en junio, estis eldonita en Hispanio la polica romano La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, kiu starigas amrakonton inter hispana raportisto kaj postvivantino de albana milito en la postmilita Kosovo)"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Estante la albana literaturo malmulte konata, pri kiu ni devus atenti por kompreni pli bone c\u0302i tiun kulturan panoramon? La nomo de la verkisto Ismail Kadare\u0301 c\u0302iam aperas, sed kiuj aliaj estas?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "La literatura albanesa esta\u0301 viviendo una especie de renacimiento, despue\u0301s de la cai\u0301da del re\u0301gimen totalitario en Albania, pero tambie\u0301n en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que esta\u0301n creando una nueva ola sin vi\u0301nculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo re\u0301gimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Kadare\u0301 es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los ma\u0301s de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras esta\u0301n inevitablemente vinculadas a aquel periodo histo\u0301rico. E\u0301l supo jugar majestuosamente con la censura, sen\u0303alando problemas que nadie ma\u0301s podri\u0301a. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vi\u0301rgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitucio\u0301n, las organizaciones criminales mafiosas y nada ma\u0301s, como si Albania y los albaneses fue\u0301ramos so\u0301lo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura."}, {"text_idx": "#000081", "text": "La albana literaturo vivas specon de renaskig\u0302o, post la falo de la totalisma reg\u0302imo en Albanio, sed ankau\u0306 en Kosovo, kaj estas multaj talentaj verkistoj kiuj kreas novan ondon sen ligoj, malmultaj influoj kaj malsama pensmaniero de la malnova reg\u0302imo kaj g\u0302iaj reflektoj en nia literatura spaco, kiel ekzemple Erjus Mezini au\u0306 Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Kadare\u0301 estas grandulo, kaj ne mi diras tion, sed la duonmondaj lektoroj en la pli ol tridek lingvoj en kiuj liaj libroj estis tradukitaj. Sed liaj verkoj estas neeviteble ligitaj al tiu historia periodo. Li sciis ludi majeste kun cenzuro, montrante problemojn kiujn neniu povis montri. Tamen, malfelic\u0302a fakto en kiun multaj falas kiam ili skribas pri Albanio estas konsideri c\u0302iam la perforton de la mezepoka Kanun, la Vi\u0301rgenes Juradas (J\u0302uritaj Virgulinoj), la Hoxha-diktaturon, la prostituadon, la krimajn organizojn de mafio kaj nenion pli, kvazau\u0306 Albanio kaj albanoj estas nur tio. G\u0302i estas io tre disdegna, kiu ne faras justecon al Albanio au\u0306 al g\u0302ia literaturo."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Efektive, kiam oni parolas pri \u201cAlbanio\u201d kaj \u201cKosovo\u201d, oni kutime proliferigas negativajn, au\u0306 almenau\u0306 antau\u0306modernajn kaj malhelajn stereotipojn. Kion oni povus fari de kultura produktado por kontrau\u0306stari tiujn bildojn kaj oferti al la mondo pli fidelan, modernan kaj kosmopolitan vizion de la nunaj Albanio kaj Kosovo?"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quiza\u0301s, porque les resulta ma\u0301s fa\u0301cil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atencio\u0301n en el cara\u0301cter cosmopolita ancestral ti\u0301pico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad caracteri\u0301stica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judi\u0301os en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa \u00ad\u2013co\u0301digo de honor tradicional albane\u0301s\u00ad\u2013 nuestra actitud alegre y nuestra obstinacio\u0301n y cara\u0301cter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regi\u0301menes opresores."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Samkiel eksterlandanoj, albanaj au\u0306toroj kutime fokusig\u0302as pri tio, eble, c\u0302ar ili trovas g\u0302in pli facila ol profundigi aliajn aferojn. En mia literaturo, kontrau\u0306e, mi c\u0302iam provas koncentri atenton al la tipa prapatra kosmopolita karaktero de la albanoj. Ekzemple, en la fakto ke nia tero c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, lingvoj, kulturoj kaj tradicioj kaj tio kondukas al malferma menso kaj karakteriza gastamo kiu videblas, interalie, en la savo de la judoj en la Dua mondmilito au\u0306 en la ricevo de rifug\u0302intoj de la kosova milito en 1999. Mi klopodas elstarigi el nia Besa -tradicia honora kodo en Albanio- nian gajan sintenon kaj nian persiston kaj nevenkeblan karakteron fronte al la malfacilaj\u0302oj de la vivo, malbona destino, la invadantoj kaj subpremaj reg\u0302imoj."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Kiun estontecon de kunlaboro ni povas atendi inter la albana mondo kaj la hispana mondo konsiderante ke ili estas ekstercentraj areoj de tutmonda kultura produktado?"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Estoy seguro de que seguira\u0301n construye\u0301ndose puentes culturales entre nuestras culturas y gente, especialmente a trave\u0301s de la literatura, y dare\u0301 lo mejor de mi\u0301 para dar mi aporte en este contexto, como autor y como traductor."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Mi estas konvinkita ke kulturaj pontoj inter niaj kulturoj kaj homoj estos dau\u0306re konstruitaj, precipe per literaturo, kaj mi faros mian plej bonegan parton por doni mian kontribuon en c\u0302i tiu kunteksto, kiel au\u0306toro kaj kiel tradukisto."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Tiuj c\u0302i faktoj montras popolan malfidon al la S\u0302tata Administra Konsilio (S\u0302AK) formita de militistoj. Speciale malaltig\u0302is dependeco de la homoj de la banka sistemo kaj de c\u0302iuj financaj mekanismoj g\u0302enerale. Tio stimulas la popolon de Mjanmao al uzado de c\u0302ifromono kiel alternativo. Ambau\u0306 S\u0302AK kaj la ombra Registaro de la Nacia Unueco (RNU) agnoskis tiun bezonon per siaj mandatoj: la unua kiel rimedon kuraci la malsanan ekonomion per la cifereca mono kaj eviti truditajn sankciojn kontrau\u0306 g\u0302i kaj la dua por apartigi la ekzistantan monon de la s\u0302tato kaj krei alternativan sendependan monon kiu garantios liberajn kaj sekurajn financajn fluojn. Ambau\u0306 flankoj ankau\u0306 anoncis proprajn c\u0302ifromonajn iniciatojn; estos interese vidi kiu venkos en tiu c\u0302i batalo de c\u0302ifromonaj revoj."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Tamen la elekto de c\u0302ifromono farita de RNU havas certajn dubigajn aspektojn. La rezonoj de RNU por elekti Tether estis preventi la spuradon de g\u0302iroj, krei pli bonajn kaj rapidajn g\u0302irojn kaj atingi financan stabilecon. Tether estas la tria c\u0302ifromono lau\u0306 grandeco kun merkata parto je 76 miliardoj da usonaj dolaroj kaj g\u0302i povas esti transdonata same kiel Bitcoin en g\u0302iroj malfacile spureblaj de registaro."}, {"text_idx": "#000097", "text": "C\u0302iuj formoj de c\u0302ifromono estis malpermesitaj en Mjanmao longe antau\u0306 la puc\u0302o. En 2020 la Centra Banko de Mjanmao (CBM) deklaris malpermeson de c\u0302ifromono, referencinte al Bitcoin (BTC), Litecoin (LTC), Ethereum (ETH) kaj Perfect Money (PM), kaj c\u0302iuj vendistoj devus esti punataj surbaze de mona leg\u0302o. En januaro 2022 denove, responde al la deklaro de RNU pri Tether kiel oficiala valuto, farita en decembro 2021, S\u0302AK preparis leg\u0302on pri kibersekureco, kiu faris krima la uzadon de VPN kaj de c\u0302ifromono. La ironio de la militista pas\u0302o estas ke tuj post la malpermeso de c\u0302ifromono en februaro 2022 g\u0302i deklaris ke g\u0302i estas kreanta ciferecan monon."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Aliflanke, la militistaro observas kaj arestas kontrau\u0306juntajn grupojn spurante telefonnumerojn per Wave Money, K Pay, CB Pay, ktp. La alia eventuala celo de la junta strebo al cifereca mono povas esti la revo pri centralizita manipulado de la g\u0302iraj datumoj de la homoj en unu loko, tiel ke oni povu spuri kaj kontroli civitanojn ec\u0302 pli senprobleme."}, {"text_idx": "#000101", "text": "La granda diskurso de la c\u0302ifromona movado kondukas al la disig\u0302o de mono kaj s\u0302tato. Estas evidente ke ekde kiam c\u0302io komencig\u0302is per la blanka papero de Satoshi, la c\u0302ifromono estas prezentata kiel rezistado al la s\u0302tata povo. La c\u0302ifromona revolucio en Venezuelo estis prezentita kiel granda ekzemplo de ambau\u0306 rezistado kaj reprezalioj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Se paroli pri la reprezalia flanko, la registaro de Venezuelo provas centralizi la c\u0302ifromonan movadon kreante Petro, nacian ciferecan monon. Venezuelo estas nur unu el la multaj s\u0302tatoj kiuj atente rigardas al c\u0302ifromonoj au\u0306 ciferecaj valutoj bazitaj sur blokc\u0302eno kiel instrumento de centralizado kaj spurado. Ekzemple ankau\u0306 C\u0302inio ekde 2014 akcelas la kreadon de nacia cifereca mono, cifereca juano [eo], kiun la Popola Banko de C\u0302inio nomis \u201csuverena mono\u201d. The Washington Post raportis ke la C\u0302ina Komunista Partio deziras spuri sian propran popolon pli skrupule establinte pli centralizitan ciferecan monon. La cifereca juano ebligas nur \u201ckontrolatan anonimecon\u201d, kio signifas ke la persone identigeblaj informoj pri civitanoj estos grandskale difinataj kaj kontrolataj de la s\u0302tato. La mono ig\u0302as unu el la instrumentoj de la c\u0302ina sistemo de socia kredito, kiu estas mondskale unu el la instrumentoj de cifereca publika administrado plej entrudig\u0302antaj en privatecon."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La c\u0302ifromona revolucio en Venezuelo havas similan politikan kaj ekonomian kuntekston al tiu de Mjanmao nun. Tamen en Mjanmao la strategioj pri c\u0302ifromonaj revoj c\u0302e ambau\u0306 flankoj pli grande substrekas leg\u0302odonajn aktivadojn ol evoluigon de la c\u0302ifromona ekonomio. Kaze de Venezuelo, la evoluigo de la c\u0302ifromona ekonomio devenas pli de sociaj ciferecaj novigoj, profunda kompreno de valorkreado kaj distribuado, kaj de la ebleco atingi lokajn komunumojn ol de leg\u0302odonaj aferoj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "La c\u0302ifromona revolucio en Mjanmao estas c\u0302e la komenco de obstina lukto inter reprezalioj kaj rezistado. Tio ludos gravan rolon en la politika revolucio en Mjanmao: c\u0302u la lando povos restarigi demokration au\u0306 dronos en au\u0306toritatismo [eo]."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Meksiko [eo] estas meze de malplibonigo de simptomoj de klimata krizo, kun sekecoj, inundoj kaj fajregoj c\u0302iam pli severaj en g\u0302ia teritorio. En tiu kunteksto, kie populacioj suferas pro malabundeco, pliig\u0302is luktoj por akvo en la lando, en la lasta jardeko."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Keretaro [eo], s\u0302tato en centra zono de la lando, kun altaj indicoj de streso kaj malsekureco pri akvaj rimedoj, estas la sola s\u0302tato kiu neniam havis specifajn lokajn leg\u0302ojn pri akvoj. Nuntempe, la tuta teritorio de la s\u0302tato estas tus\u0302ita de sekeco, kaj pli ol triono suferas severan sekecon. Krome, la 26 c\u0302efaj akvorezervejoj de Keretaro estas malplenaj."}, {"text_idx": "#000111", "text": "La 31-an de marto, oni prezentis du leg\u0302ajn proponojn kiuj atentigis la log\u0302antaron."}, {"text_idx": "#000116", "text": "C\u0302irkau\u0306 30 organizoj, aktivuloj kaj ekologiistoj protestis kontrau\u0306 du iniciatoj prezentitaj en la @Legislatura_Qro."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Ambau\u0306 proponoj estis kritikitaj de civilaj organizoj kiel riskaj c\u0302ar ili ne traktas gravajn aspektojn de akva reguligado, kiel la efikon sur ekologian dau\u0306rigeblon, la kamparan kuntekston kaj la klimatan s\u0302ang\u0302on; kaj ankau\u0306, c\u0302ar ili establas privatan administradon de trinkakvaj servoj, modelon kiu estas tutmonde kaj vaste pridubita pro siaj negativaj efikoj por la homa rajto je akvo."}, {"text_idx": "#000118", "text": "El relator de @onu_es@SRWatSan ya advirtio\u0301 los riesgos de privatizar los servicios pu\u0301blicos de agua para los #DerechosHumanos, \u00bfpor que\u0301 seguimos insistiendo? #AguasConLaLeyDeAguas "}, {"text_idx": "#000120", "text": "La raportisto de UN @SRWatSan jam avertis pri riskoj de privatigo de publikaj akvaj servoj kontrau\u0306 homaj rajtoj, kial insisti?"}, {"text_idx": "#000121", "text": "La guberniestro de Keretaro, la S\u0302tata Akvo-Komisiono kaj iuj leg\u0302donantoj argumentis, ke la leg\u0302aj iniciatoj ne celas privatigi akvon en la s\u0302tato, sed la koncesion de la publika servo al privataj kompanioj; kvankam diversaj grupoj de la civila socio kaj aktivuloj atentigis, ke \u201ckoncesio de servoj\u201d estas formo de privatigo lau\u0306 Raportisto de Unuig\u0302intaj Nacioj pri homa rajto je akvo."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Retoj el la tuta lando, inkluzive de la Coordinadora de Trabajadores en Defensa del Cara\u0301cter Pu\u0301blico del Agua, la Coordinadora Nacional Agua para Todxs, la Red Mexicana de Cuencas, la Coalicio\u0301n de Organizaciones Mexicanas por el Derecho humano al agua kaj la Freshwater Action Network Me\u0301xico (FANMex), avertis pri la eblaj konsekvencoj de aprobo de la iniciatoj, konsiderante la efikojn de privatigo en aliaj s\u0302tatoj de la lando kaj specife en Keretaro en la lastaj du jardekoj."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Osc identifican 3 riesgos en #aguasconlaleydeaguas de #Queretaro:\nSin inclusio\u0301n real de #DerechosHumanos ni justicia hi\u0301drica\nSin bases para la Gestio\u0301n integral en #EmergenciaClima\u0301tica"}, {"text_idx": "#000124", "text": "Osc identigas 3 riskojn en #aguasconlaleydeaguas de #Keretaro:\nSen reala inkludo nek de #HomajRajtoj, nek de akva justeco\nSen bazoj por integra administrado pri #KlimataKrizo"}, {"text_idx": "#000125", "text": "Kvankam la koncesio de la servoj estas aktuala praktiko de la s\u0302tata c\u0302efurbo, la formaligo de c\u0302i tiu modelo malfermus la pordon por normaligi tion, lau\u0306 akademiaj kaj j\u0302urnalaj esploroj, kio estas unu el la c\u0302efaj kau\u0306zoj de la nuna loka akva krizo. En la lastaj jaroj, la konfliktoj kau\u0306zitaj de akaparado de akvo estigis manifestaciojn en Amealco, Cadereyta kaj aliaj municipoj de Keretaro."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Sub la alvoko #AguasConLaLeyDeAguas (Akvoj [ndlt. La vorto estas uzata por averti au\u0306 atentigi iun pri specifa dang\u0302ero au\u0306 situacio] kun la Akva Leg\u0302o), organizoj kaj log\u0302antoj postulas malferman parlamentan kunsidon por malhelpi la riskojn kaj inkluzivi la civitanajn proponojn."}, {"text_idx": "#000127", "text": "De la loka parlamento, la malfermo de spacoj por partopreno ankorau\u0306 ne estis konsiderata, malgrau\u0306 la fakto ke g\u0302i estas devo derivita de la Escazu\u0301-interkonsento, internacia pakto kiu traktas aliron al informoj, publika partopreno kaj aliro al justico en naturmediaj aferoj en Latinameriko kaj Karibio (c\u0302iuj eo)."}, {"text_idx": "#000128", "text": "#ParlamentoAbierto no es un foro ni unos di\u0301as para enviar opiniones por correo, es un proceso amplio, oportuno, transparente, incuyente y suficiente acorde con obligaciones y esta\u0301ndares de #Escazu\u0301Ahora y del derecho humano al agua. #AguasConLaLeyDeAguas de #/ZNmXDNyk2P"}, {"text_idx": "#000130", "text": "#MalfermaParlamento estas nek forumo, nek kelkaj tagoj [por] sendi opiniojn per pos\u0302to, g\u0302i estas larg\u0302a, g\u0302ustatempa, travidebla, inkluziva kaj sufic\u0302a procezo lau\u0306 devoj kaj normoj de #Escazu\u0301Nun kaj de homa rajto al akvo. #AguasConLaLeyDeAguas (eo: Gardu pri la akva leg\u0302o) de #Keretaro"}, {"text_idx": "#000133", "text": "Kun areo de 1,5 milionoj da kvadrataj kilometroj, Mongolio [eo] estas inter la plej grandaj landoj en la mondo, okupante la 18-an lokon lau\u0306 grandeco. G\u0302ia vasta tero ampleksas virgajn borealajn arbarojn [eo], montajn ekosistemojn, kaj plurajn specojn de prerioj [eo] konataj kiel stepo [eo]. Log\u0302ata de 3.3 milionoj da homoj, Mongolio ankau\u0306 estas unu el la plej maldense log\u0302ataj landoj en la mondo, kio faras g\u0302in bona elekto por konservado de la biologia diverseco [eo]."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Tamen, dum la lastaj tri jardekoj, la naturmedio [eo] de Mongolio alfrontas multoblajn minacojn, inkluzive de minado kaj infrastruktura evoluigo, troa pas\u0302tado, ekspluatado de fosiliaj brulaj\u0302oj, dezertig\u0302o kaj klimata s\u0302ang\u0302o [pdf en la angla] kiuj c\u0302iuj manifestig\u0302as kiel senprecedencaj pliig\u0302oj de la aeraj temperaturoj kaj en nenormala ripeta formo de precipitaj\u0302o [eo]."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Klimata s\u0302ang\u0302o [eo] influas la furag\u0302orezervojn, la kunmetaj\u0302on de plantoj kaj la diversecon de la pas\u0302tejoj. G\u0302i same kau\u0306zis konstantan pliig\u0302on de naturaj katastrofoj kiel sekeco kaj dzud, [tio estas] severa klimata situacio kiu kau\u0306zas amasan mortadon de la brutaro c\u0302u pro malsato c\u0302u pro ekstrema malvarmo."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Plia fonto de poluado estas la c\u0302iutagaj agadoj de homoj kaj ilia aliro al la vivmedio [eo]."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Riverfluejo plenigita per plastaj kaj vitraj boteloj. Foto de Amedeo Bastiano uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Ekzemple en la riverfluejoj, kiuj sekig\u0302as somere, estas kutime trovi malplenan botelon da vodko. Sur la montetoj, estas altaroj de plastaj pakaj\u0302oj kaj ladskatoloj starantaj apud la veraj altaroj starigitaj por preg\u0302i al la c\u0302iela dio Tenger [tengrismo] kiu estas esenca figuro en mongolaj s\u0302amanismaj kredoj [en]. Ekster la vilag\u0302oj, meze de la stepo, trovig\u0302as subc\u0302ielaj rubejoj. Nur kelkajn kilometrojn de siaj domoj, la log\u0302antoj de tiuj vilag\u0302oj amasigas la rubaj\u0302ojn, kiujn ili produktas dum la vintro, kaj bruligas ilin tie. En la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, eblas vidi restaj\u0302ojn de misformita plasto dum multaj monatoj poste."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Lau\u0306 loka fakulo, la kau\u0306zo je la radiko de tio estas la manko de vivmedia konscio c\u0302e la mongola popolo [eo]. Batsuren S. estas 37-jara vivmedia ing\u0302eniero, kiu diplomig\u0302is c\u0302e unu el la plej bonaj mongolaj universitatoj kaj finis specialajn magistrajn studojn en fama instituto en Sud-Orienta Azio [eo], kie s\u0302i nun laboras kiel esploristino. S\u0302i petis ke s\u0302ia familia nomo kaj la nomo de s\u0302ia universitato restu konfidencaj. S\u0302i klarigas:"}, {"text_idx": "#000140", "text": "People in Mongolia don\u2019t realize that their actions have consequences. If they leave a bottle in a meadow, this bottle may reach a river, or be eaten by a yak and cause its death. But people are not educated to think this way. They just say: \u201cI want to have a beer,\u201d or some vodka, or some water. And they drink, then leave the bottle in the grass."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Homoj en Mongolio ne rimarkas, ke iliaj agoj havas sekvojn. Se ili lasas botelon en herbejo, tiu botelo povas atingi riveron, au\u0306 esti mang\u0302ita de gjako [eo, gruntbovo] kaj kau\u0306zi g\u0302ian morton. Sed homoj ne estas edukitaj pensi tiel. Ili nur diras: \u201cMi volas trinki\u201d bieron au\u0306 iom da vodko au\u0306 iom da akvo. Ili trinkas, poste lasas la botelon en la herbo."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Mongoloj estas juna popolo \u2013 kio signifas, ke ili ne estas plene memkonsciaj je socia nivelo, kaj ne profunde komprenas kiom vundebla la naturo estas, asertas Batsuren, ligante la aferon al lastatempa s\u0302ang\u0302o en vivstilo:"}, {"text_idx": "#000143", "text": "People here have been almost exclusively nomads until a few decades ago. They started gathering in cities only recently, and even nowadays, approximately half of the population lives in the traditional nomadic way. In the past, nomads\u2019 trash could be abandoned in nature without worrying too much. It consisted of carcasses of animals, furs, wood, and natural fabric used for clothing. After a few weeks, the environmental agents would consume it and let it return to what it was before without any damage for the soil."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Homoj c\u0302i tie estis preskau\u0306 ekskluzive nomadoj g\u0302is antau\u0306 kelkaj jardekoj. Ili komencis kolektig\u0302i en urboj nur lastatempe, kaj ec\u0302 nuntempe, proksimume duono de la log\u0302antaro vivas lau\u0306 la tradicia nomada maniero. En la pasinteco, la rubaj\u0302oj de nomadoj povis esti forj\u0302etitaj en la naturo sen fari sin tro da zorgoj. G\u0302i konsistis el kadavroj de bestoj, feloj, ligno kaj natura s\u0302tofo, uzitaj por vestaj\u0302oj. Post kelkaj semajnoj, la naturmediaj kataliziloj konsumus c\u0302ion kaj lasus c\u0302ion reveni al tio kio g\u0302i estis antau\u0306e sen ajna damag\u0302o por la grundo."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Nuntempe, la rubaj\u0302o s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj farig\u0302is vitro, plasto, metalo, benzino, kemiaj\u0302oj. Sed por homoj, kiuj ne konas la tiurilatajn dang\u0302erojn, kompreni la efikon de forj\u0302etado de c\u0302i tiuj produktoj en la naturo ne estas tiel simpla."}, {"text_idx": "#000147", "text": "A part of the new ruling class of Mongolia is extremely concerned about it. And the herder communities also understand that some change is happening. They observe nature every day, and see that it behaves differently from the past. A lot of information is circulating through the internet. However, the institutions aren\u2019t reaching out to the public in systematic way. And while people do agree on the importance of protecting nature, they still have a limited understanding of the ways to do so."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Parto de la nova reganta klaso de Mongolio ege maltrankvilig\u0302as pri g\u0302i. Kaj la pas\u0302tistaj komunumoj ankau\u0306 komprenas, ke iu s\u0302ang\u0302o okazantas. Ili observas la naturon c\u0302iutage, kaj vidas ke g\u0302i kondutas malsame ol en la pasinteco. Multaj informoj rete cirkulas. Tamen, la institucioj ne atingas la publikon en sistema maniero. Kaj kvankam homoj konsentas pri la graveco protekti la naturon, ili ankorau\u0306 havas limigitan komprenon pri la manieroj fari tion."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Kiel li klarigas, en 1998, la mongola registaro aprobis Publikan Ekologian Edukan Programon, efektivigonta inter 1998 kaj 2005. Sed neniu elpensis planon por traduki g\u0302in en konkretajn agojn por longdau\u0306raj rezultoj. Do, la pozitivaj sed malegalaj rezultoj kiuj estis akiritaj komence, estas nun forvelkantaj."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Between 2019 and 2020, the government designated 32 new protected areas, for a total of 4.9 million hectares. It also committed to put under national protection 30 percent of the country\u2019s total land. They already achieved the result of protecting 21 percent of it, which equals to almost 33 million hectares. On top of this, 31 additional million hectares are now designated as locally protected areas. All this took a lot of effort, yet, because of the absence of an organic program to spread information, many people remain uneducated, even among the scientific community. The country suffers [from] the lack of a science-based nature conservation approach, and the public tends to oversimplify matters related to the environment."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Inter 2019 kaj 2020, la registaro nomumis 32 novajn protektitajn areojn, por entute 4,9 milionoj da hektaroj. G\u0302i ankau\u0306 decidis meti sub nacian protekton 30 procentojn de la tuta lando. Ili jam atingis la rezulton protekti 21 procentojn de g\u0302i, kio egalas al preskau\u0306 33 milionoj da hektaroj. Aldone al tio, 31 pliaj milionoj da hektaroj nun estas nomumitaj kiel loke protektitaj areoj. C\u0302io c\u0302i postulis multe da peno, tamen, pro manko de programo por disvastigi informojn, multaj homoj restas neinformitaj, ec\u0302 inter la scienca komunumo. La lando suferas [pro] la manko de scienco-bazita naturkonserva aliro, kaj la publiko emas tro simpligi aferojn ligitajn al la naturmedio."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Kaj por Batsuren kaj por Gala, la nura maniero kiel la situacio povas plibonig\u0302i estas s\u0302ang\u0302ante la pensmanieron de la homoj. Kaj por ke tio okazu, institucioj kaj la registaro sindone faru politikon por plibonigi la naturmedian edukadon."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Kiel Batsuren konkludas, \u201cili [la registaro] dau\u0306rigu lanc\u0302i ampleksajn informkampanjojn, disvastigu konscion pli egale kaj sisteme, kaj pus\u0302u homojn doni pli da atento al la naturmedio.\u201d"}, {"text_idx": "#000156", "text": "La 28-an de decembro, la Agentejo pri Publika Registro de Kartvelio transdonis s\u0302tatan proprieton de preskau\u0306 5 960 kvadrataj metroj da s\u0302tata tero al Nunu Tamazashvili, la edzino de la nuna c\u0302efministro de la lando, Irakli Gharisbashvili. La peto estis farita de la Nacia Forsta Agentejo kaj kolerigis civitanojn kaj ekologiistojn tra la mondo."}, {"text_idx": "#000157", "text": "La kanalo Pirveli TV estis la unua kiu informis pri la cedo, asertante ke la tereno estis la novjardonaco de Gharisbashvili al lia edzino."}, {"text_idx": "#000158", "text": "La tereno estas parto de la Kartvelia S\u0302tata Forsta Fonduso kaj situas en Borjomi [fotoj], balneologia loko en la centro de la lando."}, {"text_idx": "#000159", "text": "Pirveli TV raportis ke la tereno estis proksime al la apuda domo kiun la familio konstruis. Ili asertis ke la tereno antau\u0306e estis tute barita, krom la parto kiu ligis la novan domon al la arbaro, sugestante ke oni jam sciis ke la tereno estos koncesiita al ili."}, {"text_idx": "#000160", "text": "La tereno estis luvendata al Tamazashvili por 49 jaroj, kontrau\u0306 jara pago de 6 256 larioj (proksimume 2 mil dolaroj). Lau\u0306 la kondic\u0302oj de la luac\u0302eta kontrakto [eo], Tamazashvili povas instali \u201cpovizoran lau\u0306bon\u201d [eo] por \u201csportaj kaj distraj celoj\u201d."}, {"text_idx": "#000161", "text": "\u201cTurismaj, sportaj kaj aliaj kulturaj kaj distraj celoj\u201d estas kelkaj de la kriterioj kiuj permesas luac\u0302eti la arbarojn protektitajn de la Kartvelia S\u0302tata Forsta Fonduso al personoj."}, {"text_idx": "#000162", "text": "La 23-an de januaro, la Nacia Arbara Agentejo eldonis deklaron per Fejsbuko, insistante ke la au\u0306kcio de la grundoj, anoncita en decembro, estis malfermita al c\u0302iuj kaj ke la kontrakto inkluzivas liston de devontigoj por luac\u0302etaj tenantoj."}, {"text_idx": "#000173", "text": "The phrase \u2018Tu\u0308rkiye\u2019 symbolises and conveys the Turkish nation\u2019s culture, civilisation, and values in the best way possible. As part of this, the phrase \u2018Made in Tu\u0308rkiye\u2019 instead of \u2018Made in Turkey\u2019 began to be used in our export products; as a result, our products, which are the pride of our country in international trade, are promoted and presented to the rest of the world using the \u2018Tu\u0308rkiye\u2019 branding. Our aim is now to represent our state and nation\u2019s thousands of years of experience in every sector under the \u2018Tu\u0308rkiye\u2019 brand."}, {"text_idx": "#000174", "text": "La vorto \u201cTu\u0308rkiye\u201d simbolas kaj spegulas la turkajn naciajn kulturon, civilizon kaj valorojn en la plej bona ebla vojo. Kiel parto de tio, la frazo \u201cMade in Tu\u0308rkiye\u201d anstatau\u0306 \u201cMade in Turkey\u201d komencas esti uzata en niaj eksportaj\u0302oj; kiel rezulto niaj produktoj, pri kiuj nia lando fieras en internacia komerco, estas reklamataj kaj prezentataj al la resto de la mondo uzante la varmarkon \u201cTu\u0308rkiye\u201d. Nia celo nun estas reprezenti la miljaran sperton de niaj s\u0302tato kaj nacio en c\u0302iu sektoro sub la varmarko \u201cTu\u0308rkiye\u201d."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Dum Altun kaj la prezidento substrekas ke la noms\u0302ang\u0302o devos fortigi la reputacion de la lando, aliaj s\u0302ercas ke la kampanjo strebas malasociigi la landon de samnoma birdo. \u201cTajpu \u201cTurkey\u201d en Guglo kaj vi ricevos miksaj\u0302on de bildoj, artikoloj kaj vortaraj difinoj kiuj konfuzas la landon kun meleagro \u2013 ankau\u0306 konata en la angla kiel \u201cthe turkey\u201d, granda birdo devenanta el Nordameriko \u2013 kiu estas fama kiel plado de Kristnaska menuo au\u0306 c\u0302e Dankotaga vespermang\u0302o\u201d raportis TRT World."}, {"text_idx": "#000178", "text": "With what's going on inside Turkey, another branding campaign is the focus? /2Q7z4wEWDC"}, {"text_idx": "#000181", "text": "ICYMI, Turkey now insists on calling itself Tu\u0308rkiye in English, as it has no other problems to deal with "}, {"text_idx": "#000183", "text": "ICYMI, Turkio nun insistas nomig\u0302i Tu\u0308rkiye en la angla, c\u0302ar g\u0302i ne havas aliajn traktendajn problemojn"}, {"text_idx": "#000184", "text": "Aliaj kritikas la registaran elekton uzi la monon de impostpagantoj por tiu noms\u0302ang\u0302o dum estas sennombraj aliaj problemoj kiuj plagas la komunumon, kiel recesio, kreskanta senlaboreco, nekontrolebla perforto, genra diskriminacio kaj kresko de Omikron-infektig\u0302oj inter aliaj."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Another savvy method to spend $! That is just what is needed in a recession! Bravo "}, {"text_idx": "#000188", "text": "I hate to be the bearer of bad news but Turkiye and Turkey will be pronounced pretty much the same in English and foreigners will still call it Turkey anyway. Huge waste of taxpayers\u2019 money "}, {"text_idx": "#000190", "text": "Mi malamas esti la disvastiganto de malbonaj novaj\u0302oj, sed \u201cTurkiye\u201d kaj \u201cTurkey\u201d estos prononceblaj tre simile en la angla kaj eksterlandanoj ajnakaze plu nomos g\u0302in \u201cTurkey\u201d. Granda rubujigo de la mono de impostpagantoj"}, {"text_idx": "#000193", "text": "Tiu c\u0302i artikolo de Nazarij Vivc\u0302arik aperis c\u0302e OpenDemocracy la 15-an de decembro 2021. G\u0302i estas republikigita kadre de partnereco pri kundivido de enhavo kaj estas redaktita por kongrui kun la stilo de Tutmondaj Voc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Por la direktoro de la elektrocentralo, Oleksij Bida, la post-karba estonteco de Ukrainio estas \u201cpolitika decido\u201d, li diras al mi dum li gvidas min c\u0302irkau\u0306 la karba elektrocentralo kiu provizas elektron al 70% de la konstruaj\u0302oj de la publika sektoro au\u0306 rezidejaj en la urbo C\u0302erkaso, situanta en la centra parto de Ukrainio."}, {"text_idx": "#000195", "text": "C\u0302erkaso, kie log\u0302as nur 300 mil homoj sur la bordoj de la granda rivero Dnipro, fluanta tra la lando, estas unu el la multaj urboj en Ukrainio plejparte dependaj de karba energio. Sed tio povus ig\u0302i kontestata c\u0302ar ukraina prezidento Volodimir Zelenskij dum la klimata konferenco COP26 promesis ke la lando, same kiel kelkaj aliaj, c\u0302esos uzi karbon en 2035. Kiel tiu promeso estos realigita en praktiko, restas malklare \u2013 inkluzive en C\u0302erkaso."}, {"text_idx": "#000196", "text": "Bida diras ke lia centralo estas preta uzi anstatau\u0306e tergason, sed kvankam tio estas \u201cteknike ebla\u201d, tio estos \u201cmalprofita por nia kompanio kaj konsumantoj, okazos signifa prezokresko\u201d."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Por transiro al alternativa energio la C\u0302erkasa elektrocentralo bezonos investojn, diras Bida, kaj jam malfacilas mini karbon en Ukrainio. La landaj minejoj en Donbaso kutime provizis g\u0302in, sed ekde la komenco de la rusio-ukraina milito en 2014 [Ndlt: tiel en Ukrainio oni kutimas nomi la Donbasan militon inter lokaj separistoj kaj la ukraina registaro] multaj el ili nun estas en okupita teritorio au\u0306 inunditaj. \u201cNi nun trovig\u0302as en situacio en kiu ni havas la monon por karbo, sed ni ne povas ac\u0302eti g\u0302in\u201d rimarkas li."}, {"text_idx": "#000198", "text": "La kresko de prezoj por konsumantoj kaj la problemoj pri infrastrukturo kaj liverado, la teknologio, la investoj kaj la politika volo estas nur kelkaj el la problemoj sur la malfacila vojo de Ukrainio al la post-karba estonteco. Efektive malfacilas imagi energian transiron en lando kiu ofte s\u0302ajnas trovig\u0302i meze de energia krizo. Sed Ukrainio devos rezigni je uzado de karbo post nur 14 jaroj, do la diskuto devas komencig\u0302i hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Ukrainio famas pro sia karbo au\u0306 almenau\u0306 g\u0302i famis. La mina regiono de la lando, Donbaso, provizis la plej kvalitan karbon en Sovetunio kaj la sendependa Ukrainio. Hodiau\u0306, post la milito en Orienta Ukrainio, proksimume 39 minejoj en Donbaso estas inunditaj, lau\u0306 la Organizaj\u0302o pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eu\u0306ropo. Tio rezultig\u0302as je problemoj pri liverado kaj kvalito, kaj ili jam senteblas en C\u0302erkaso, kiu havas problemojn pri poluado kaj malaltaj temperaturoj."}, {"text_idx": "#000200", "text": "\u201cLa situacio en Ukrainio g\u0302enerale kaj c\u0302i tie en C\u0302erkaso estas kriza\u201d konstatis antau\u0306nelonge Anatolij Bondarenko, estro de la C\u0302erkasa Urba Konsilio. \u201cNi ne havas sufic\u0302e da karbo kaj la karbo kiu estas ac\u0302etata en Pollando ne havas necesan kalorian valoron kaj pro tio niaj hejmoj ofte estas malvarmaj\u201d."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Pavlo Karas, estro de la urba publika kompanio pri energia infrastrukturo, lastatempe raportis ke pro la forlaso de karbo fare de la ukraina registaro, la C\u0302erkasa karba elektrocentralo funkcios pliajn 10 g\u0302is 20 jarojn antau\u0306 ol g\u0302i estos haltigita. La kompanio de Karas uzas tergason kaj hejtas relative etan nombron de domoj en la urbo, sed g\u0302i havas hejtocentralon kiu povus esti rekonstruita kaj plu funkcii."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Tamen la aktualaj problemoj pri hejtado en C\u0302erkaso s\u0302ajnas esti pli prioritataj ol la longdau\u0306ra bildo, lau\u0306 vic-urbestro Viktor Bezzubenko: \u201cNia elektrocentralo povas funkcii per tergaso kaj karbo, sed g\u0302i ricevas duonon de la karbo kiun g\u0302i bezonas nun \u2013 g\u0302i bezonas 60 000 tunojn monate kaj ricevas 30 000. Kaj por plu teni la urbon varma ni uzas tergason, kio estas relative multekosta\u201d."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Tamen, diras Bida, lia centralo trovas la monon por ac\u0302eti karbon, sed g\u0302i ne ricevas materialon sufic\u0302e kvalitan: \u201cNi mesag\u0302is al s\u0302tataj minejoj, ni deziris ac\u0302eti ukrainan karbon de Pavlohrado kiel antau\u0306e, sed malfelic\u0302e ni ne povis\u201d."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Krome, la lanc\u0302o de novaj merkataj procezoj en la ukraina energia sektoro estas plu en frua etapo \u2013 kaj havas negativajn efikojn, diras eksperto Viktor Kurtev. \u201cLa sistemo estas ne nur teknike malekvilibrigita, g\u0302i estas ankau\u0306 malekvilibrigita finance\u201d diras li, atentigante je signifaj s\u0302uldoj de ukrainaj energiaj kompanioj. \u201cLa administrado de la energia sistemo estas detruita kaj ni ec\u0302 ne parolas c\u0302i-foje pri oligarh\u0302oj. Tio estas ankau\u0306 la respondeco de la registaro\u201d."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Prezidento Zelenskij siavice lastatempe alvokis la ukrainajn komercistojn kaj la amaskomunikilojn c\u0302esigi disvastigon de novaj\u0302oj pri problemoj rilataj al provizado de karbo kaj tergaso. \u201cIam nia ang\u0302ela pacienco finig\u0302os\u201d diris li \u201ckaj por iuj komencig\u0302os infera periodo\u201d."}, {"text_idx": "#000206", "text": "OpenDemocracy demandis la ministerion pri energio de Ukrainio pri g\u0302ia pozicio rilate la promeson de la lando c\u0302esigi la uzadon de karbo. La ministerio diris ke la ukraina promeso pri lau\u0306grada rezigno \u201cne enhavas striktajn sindevigojn kaj ne signifas rezignon je karbo\u201d, sed ke tio kondukos al \u201cdialogo inter registaroj, komercistoj kaj lokaj au\u0306toritatoj pri forlaso de karbo je dau\u0306ripova kaj ekonomie inkluziva maniero\u201d."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Tio, diris la ministerio, povus signifi finon de la \u201csenrekompensa uzado de karbo por produktado de energio\u201d."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Pli da karbo por post-karba estonteco"}, {"text_idx": "#000209", "text": "Fakte Ukrainio alfrontis paradokson: de unu flanko, al la lando grave malsufic\u0302as karbo por funkciigi g\u0302iajn elektrocentralojn \u2013 kaj de alia flanko, g\u0302i bezonas prepari sin al situacio kiam g\u0302i bezonos radikale malpli da karbo ol g\u0302i uzas nun. Jen kio okazos, se g\u0302i deziras atingi sian celon de lau\u0306grada rezigno g\u0302is 2035 kaj la prezidentan celon pri klimata neu\u0306traleco en 2060."}, {"text_idx": "#000210", "text": "Ekster C\u0302erkaso estas malfortaj signoj de eventualaj solvoj de la energia krizo \u2013 kvankam ili malkongruas al sindevigoj de la centra registaro. En la urbo Vatutino, kie log\u0302as c\u0302irkau\u0306 15 mil homoj, situanta proksimume 100 km for de C\u0302erkaso, jam pasis 25 jaroj post la fermo de lokaj karbominejoj, sed lokanoj diris al mi ke plu haveblas rezonoj por pripensi ilian remalfermon."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Kvankam la urbo havas propran karbominejan komplekson, al g\u0302i mankas la kvalito de la karbo el Donbaso kaj pro tio Vatutino havis karbobriketan fabrikon, diras Vasil C\u0302erkas\u0302in, ministro kun dudekjara sperto. Tiuj briketoj estis uzataj por hejti ne nur la urbon, sed ankau\u0306 la apudajn vilag\u0302ojn. Post kiam la minejoj estis fermitaj fine de la 1990-aj, \u201cili kolapsis au\u0306 estis inunditaj kaj la briketa fabriko estis malmuntita por ferrubo\u201d."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Kvankam la C\u0302erkasa provinco havas proprajn karbajn rezervojn, g\u0302i finfine transiris al rusia gaso kiel c\u0302efa energifonto, kio estis vaste reklamata tiutempe, diras Jurij Hromovski, eksa deputito de provinca konsilio, naskig\u0302inta en Vatutino. \u201cKomence c\u0302io iris bone, c\u0302ar [rusia] gaso estis malpli kosta. Sed poste ni komencis diskuti, c\u0302u ne estus pli bone reveni al karbominado ie apude? Finfine ni plu importas karbon el Sudameriko ktp\u201d."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Je malpli granda skalo, la vilag\u0302o Stepanci, norde de C\u0302erkaso, eksperimentas pri alternativoj al karbo. Por solvi siajn problemojn pri hejtado la vilag\u0302o nun produktas proprajn briketojn el ligno de apudaj arbaroj."}, {"text_idx": "#000214", "text": "\u201cLa prezo de briketo nun estas c\u0302irkau\u0306 6000 hrivnoj [c\u0302irkau\u0306 $220] kontrau\u0306 tuno. Tio estas malpli kosta ol gaso au\u0306 elektro\u201d diras Volodimir Micuk, estro de la C\u0302erkasa regiona asocio de lokaj komunumoj, kiu lastatempe alvokis vilag\u0302ajn administraciojn transiri al alternativaj formoj de energio."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Oleksandr Jaremenko, estro de vilag\u0302o Stepanci, diras al mi ke dum briketoj ne kovras la hejtajn bezonojn de la tuta vilag\u0302o \u2013 oni plu devas uzi gason kaj karbon \u2013 c\u0302i-jare oni translokis la fokuson al memfarita fuelo, alfrontinte la problemojn pri liverado de karbo kaj gaso. Antau\u0306 la sekva hejta sezono en 2022, li diris, la vilag\u0302o klopodas transigi publikajn konstruaj\u0302ojn al alternativaj fueloj."}, {"text_idx": "#000216", "text": "En aliaj partoj de la provinco estas 33 sunpanelaj instalaj\u0302oj kaj 13 etaj hidroelektraj centraloj, kvankam parto de la sunpanelaj stacioj estas konektitaj al la nacia energiosistemo de Ukrainio, do ili ne liveras elektron por la regionaj bezonoj. \u201cPor iuj homoj tio estas komerco au\u0306 simple aldona financa subteno. Tiuj kiuj havas troan energion, vendas g\u0302in al la central,o kaj ricevas monon kontrau\u0306 tio\u201d diras Serhij C\u0302uban, direktoro pri infrastrukturo c\u0302e la C\u0302erkasa regiona administracio."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Dume, la Ministerio pri energio de Ukrainio konstatis ke g\u0302i laboras pri la kreskigo de la kapacito de la landa nuklea energio kaj la integrado de alternativa energio. Efektive g\u0302i planas nun konstrui novajn nukleajn generatorojn lau\u0306 propraj planoj, kunlabore kun la usona kompanio Westinghouse. Tiuj c\u0302i planoj inkluzivas la urbeton Orbita en la C\u0302erkasa provinco [eo], kie trovig\u0302as nefinkonstruita reaktoro."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Do, dum la prezoj de energio plu kreskas \u2013 kaj ukrainoj alfrontas fuelan malsufic\u0302on \u2013 Ukrainio devas atendi novajn liveradojn de karbo kaj importadon de energio el Belorusio. La planoj de la ukraina registaro pri nova generado de energio estas gravaj \u2013 sed ili ankorau\u0306 ne estas plenumitaj, do restas nuraj planoj."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Al c\u0302i tio aldonig\u0302os la strukturaj defioj kiujn la lando tenas pritraktendaj, kiel la s\u0302uldo de junuloj en universitata edukado, la malegaleco en aliro al sanservo kaj la fiasko de la privata pensia sistemo postulita dum la civitana-milita diktaturo de Pinochet, inter multaj aliaj. La malfacileco de la venonta laboro de Boric ne similas al tio kion li jam spertis."}, {"text_idx": "#000222", "text": "La prezidanta kampanjo okazis en la mezo de konstitucia procezo, aktivigita per plebiscito post la krizo de oktobro 2019, kiam miloj da c\u0302ilianoj turnis sin al la stratoj por postuli novan socian pakton. Gabriel Boric, reprezentanto de la maldekstra konglomerato Aprobita Digno (es: Apruebo Dignidad), gajnis la prezidantecon en la dua rau\u0306ndo dimanc\u0302e la 19-an de decembro kun 55,87% de la voc\u0302oj, kompare kun 44,13% de la ekstremdekstra eks-deputito Jose\u0301 Antonio Kast, kiu forte kontrau\u0306is la ideon de nova konstitucio."}, {"text_idx": "#000223", "text": "La elektita 35-jarag\u0302a prezidanto komprenas iom pri plenumado de malfacilegaj misioj. Antau\u0306 jardeko, li gvidis kune kun aliaj estroj amasan studentan movadon, kiu postulis [al] Sebastia\u0301n Pin\u0303era [eo], kiu tiutempe estis plenumanta sian unuan oficperiodon, senpagan kaj kvalitan publikan edukadon. Nun, dum la lasta parto de sia dua periodo kiel deputito de la suda regiono Magallanes, Boric kolektis la subskribojn por subteni sian prezidantan kandidatecon je rekorda rapideco, gajnis antau\u0306baloton en kiu lau\u0306 la enketoj li ne havus la unuan s\u0302ancon, estis rigida fronte al personaj atakoj kaj falsaj novaj\u0302oj faritaj de Kast, kaj [li] triumfis en la baloto kun preskau\u0306 miliono da voc\u0302oj pli ol lia kontrau\u0306kandidato, post kiam li estis en la dua loko en la unua rau\u0306ndo, ig\u0302ante tiel la plej juna kaj la plej voc\u0302donita prezidanto en la historio de C\u0302ilio."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Post la entuziasmo de tiu nokto, en kiu Gabriel Boric citis Salvador Allende antau\u0306 la granda homamaso en la centro de Santiago, estig\u0302is maltrankvilo pro la alveno de s\u0302ang\u0302oj kaj ondego de esperoj kiun la prezidanto elektita devos administri kun grandega prudento. Tamen, la sola fakto ke espero revenas al la kolektiva leksiko konsistigas bonan novaj\u0302on meze de katastrofo. En tempo de pandemio, klimata urg\u0302eco, devigita migrado kaj aliaj malkurag\u0302igaj homaj dramoj, c\u0302iliaj civitanoj preferis politikan projekton kiu celas pli bonan horizonton anstatau\u0306 subteni rakonton dominatan de timo pri internaj kaj eksteraj malamikoj, realaj au\u0306 imagitaj."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Kompreneble, ne sufic\u0302as nur montri la vojon al c\u0302ielarko. Se Boric seniluziig\u0302as en sia redistribua programo, [se] li stumblas tro multajn fojojn pro siaj s\u0302ajnaj malfortaj punktoj \u2014 urba krimo, drogokomercado kaj terorismo en la regiono Araucani\u0301a \u2014 au\u0306 ec\u0302 se li efektivigos teruran administradon, la seniluziig\u0302o profundig\u0302os kaj la espero elmontros sian fragilecon. Tio estus, g\u0302uste, la fekunda grundo por fini la historion de Kast: restariga promeso kiu celas reakiri dubindan perditan ordon kaj supozitan patriotan esceptecon kiu c\u0302irkau\u0306prenas la metaforon, tre oftan dum la 90-aj jaroj, de C\u0302ilio kiel bona najbaro en malbona kvartalo."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Sur kontinenta skalo, kun Gabriel Boric oni povas atendi la plifortigon de tiu milda maldekstro en kiu iam staris la eksa prezidanto de C\u0302ilio, Michelle Bachelet, kaj la reaperinta Luiz Ina\u0301cio da Silva, kaj kiun la fatala politika pendolo tenis ekster la superreganta akso, de almenau\u0306 kvin jaroj. Ankau\u0306 oni atendas forte antau\u0306enigi diplomation \u201cturkisan\u201d, kiel nomig\u0302as la dau\u0306ripova tagordo kiu trairas la arbaran kau\u0306zon kun la maro, kaj kiu, male al aliaj progresemaj s\u0302tatestroj, senambigue kondamnas malobservojn de homaj rajtoj faritajn de iu ajn registaro, inkluzive de \u2014 kiel li jam kondamnis \u2014 tiuj de maldekstra flanko."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Plie, c\u0302io indikas ke li estos gvidanto respektema al la institucioj kaj regiona plurflankismo, dialoga spirito kiun li jam montris interne. Pruvo de c\u0302i-lasta estas ke liaj unuaj agadoj kiel elektita prezidanto estis protokola akcepto en la palaco La Moneda, kie li estis akceptita de la sama prezidanto kiun li severe kritikis pri la gvidado de la lando dum la socia eksplodo en 2019, kaj poste vizito al la sidejo de la Konstitucia Konvencio, al kiu Boric ofertis garantiojn de subteno kaj au\u0306tonomio."}]