[{"text_idx": "#000006", "text": "La paco anoncita la 10-an de novembro redezajnis la mapon de Suda Kau\u0306kazio. Dum sekvaj du monatoj Azerbajg\u0302ano restarigos kontrolon super c\u0302iuj distriktoj c\u0302irkau\u0306antaj Montaran Karabah\u0302on, kiuj ankau\u0306 estis okupitaj de karabah\u0302aj armenoj dum la unua milito. La statuso de la parto de Montara Karabah\u0302o, kiun azeroj ne konkeris, inkluzive forte bombarditan c\u0302efurbon Stepanakerton, restas malklara. C\u0302irkau\u0306 2000 rusiaj pacsoldatoj patrolos la regionon, same kiel strategie gravan s\u0302oseon, kiu ligas g\u0302in kun Armenio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La venko de Azerbajg\u0302ano venis grandparte danke al ekstera subteno: Turkio, kiu estas membro de NATO kaj havas proksimajn kulturajn kaj ekonomiajn rilatojn al Azerbajg\u0302ano, forte tenis la flankon de Bakuo, proponante politikan subtenon, militan ekspertizon kaj dungosoldatojn el Sirio."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Amikeco de Bakuo kun Israelo ankau\u0306 havis grandan signifon por sukceso sur batalkampo. Lau\u0306 la Stokholma Internacia Esplora Instituto pri Paco (SIEIP) Israelo liveris 60% de c\u0302iuj azeraj armiloj importitaj inter 2015 kaj 2019. Inter ili estas ankau\u0306 blendveturiloj SandCat kaj kelkaj modeloj de fusiloj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Estas grave ke tiu c\u0302i importado helpis al Azerbajg\u0302ano kreskigi floton de siaj batalspavoj, kiuj superis la armenajn kontrau\u0306aviadilajn sistemojn kaj turnis la batalon profite al Bakuo. Au\u0306toritata fonto el la israela armeo diris al Asia Times la 14-an de oktobro: \u201cAzerbajg\u0302ano ne povus dau\u0306rigi sian operacon je tiu c\u0302i nivelo sen nia subteno.\u201d"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Uzado de komplikaj armiloj kiel tiuj c\u0302i fare de Azerbajg\u0302ano mortigis civilulojn en Montara Karabah\u0302o. La plejparto de la armena log\u0302antaro nun evidente forlasis la teritorion. En lastaj semajnoj spavoj Harop, fabrikitaj en Israelo, estis vidataj en la c\u0302ielo super Stepanakerto dum la urbanoj kas\u0302ig\u0302is profunde en terkeloj. Tiuj c\u0302i tiel nomataj \u201cspavoj-kamikazoj\u201d estis ankau\u0306 uzitaj de la azeraj trupoj en bataloj en Montara Karabah\u0302o en 2016."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Fabrikitaj en Israelo, grapolbomboj ankau\u0306 aperis en Montara Karabah\u0302o. En deklaroj publikigitaj la 5-an kaj la 23-an de oktobro, Amnestio Internacia kaj Observejo pri Homaj Rajtoj konstatis, ke en multaj okazoj la azeraj trupoj pafis produktitajn en Israelo grapolmuniciojn M095 DPICM kaj LAR-160 kontrau\u0306 rezidejaj areoj de la urbo (haveblas ankau\u0306 atestoj, kiuj sugestas ke la 30-an de oktobro Armenio pafis grapolmuniciojn Smerc\u0302 [Ndlt: salvopafa sistemo kreita en Sovetunio kaj plu uzata en Rusio kaj aliaj landoj] kontrau\u0306 la urbo Barda en Azerbajg\u0302ano. Nek Armenio, nek Azerbajg\u0302ano (au\u0306 Israelo) subskribis la Konvencion pri Grapolbomboj, kiu malpermesas la uzadon de tiu senelektema armilaro."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La registaro de Israelo ne komentis la konflikton, sed armenoj sentas ke tiuj c\u0302i armilaj kontraktoj mem diras c\u0302ion."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Armenian foreign ministry spokewoman @naghdalyan: \"For us, Israel's supply of ultra-modern weapons to Azerbaijan is unacceptable, especially now, in the conditions of Azerbaijan's aggression with the support of Turkey\""}, {"text_idx": "#000016", "text": "Proparolantino de la Ministerio pri eksteraj aferoj de Armenio @naghdayan: \u201cPor ni liverado de plej modernaj armiloj al Azerbajg\u0302ano fare de Israelo estas neakceptebla, speciale nun, en la kondic\u0302oj de azera agreso kun subteno de Turkio.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ekde la komenco de la konflikto en Montara Karabah\u0302o, j\u0302urnalistoj kaj flugospurantoj en Israelo notis kreskon de la nombro de kargoflugoj de Silk Way Airlines, kompanio ligita al la Ministerio pri defendo de Azerbajg\u0302ano, alterig\u0302antaj en la milita aviobazo Ovda en la suda Israelo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Armenio reagis forte. Komence de oktobro, nur du semajnojn post malfermo de ambasadejo en Tel-Avivo, Armenio revokis sian ambasadoron por konsultado. Kiam poste prezidanto de Israelo Reuven Rivlin demandis, c\u0302u Armenio bonvenigus humanitaran helpon, armena c\u0302efministro Nikol Pas\u0302injan eksplodis: \u201cC\u0302u humanitaran helpon el lando, vendanta al dungosoldatoj armilojn, kiujn ili uzas por ataki civilan log\u0302antaron? Mi proponas ke Israelo sendu tiun c\u0302i helpon al dungosoldatoj kaj teroristoj kiel logikan dau\u0306rigon de siaj aktivadoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "En intervjuo al The Jerusalem Post la 3-an de novembro Pas\u0302injan akcentis, ke israela subteno de Azerbajg\u0302ano metis g\u0302in je la sama flanko kun turka prezidanto Recep Tayyip Erdog\u0306an \u2014 iom malkonvena afero, konsiderante strec\u0302ajn rilatojn inter la du landoj. Tel-Avivo, konkludis li, helpis kaj incitis al genocido kontrau\u0306 armenoj en Montara Karabah\u0302o kaj pli au\u0306 malpli frue Turkio turnos siajn \u201cimperiismajn ambiciojn\u201d kontrau\u0306 Israelo."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Antau\u0306 ol Israelo atingis repacig\u0302on kun la Golfo-s\u0302tatoj, Azerbajg\u0302ano estis unu el la malmultaj landoj kun c\u0302efe islama log\u0302antaro en Proksima Oriento, pri kiuj Tel-Avivo povus diri ke g\u0302i havas kun ili vere varmajn rilatojn. Bakuo povas atendeble havi certan simpation al malfacila stato de la palestinanoj, farante paralelojn al la centmiloj da azeroj, forpelitaj el Montara Karabah\u0302o en la 1990-aj \u2014 azeroj kiuj finfine ricevis eblecon reveni al siaj hejmoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ec\u0302 pli, proksimume 70 000 azeraj judoj log\u0302as en Israelo, kie ili kampanjis subtene al Bakuo dum la lasta milito."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Tiu c\u0302i amikeco estas ankau\u0306 profunde praktika, c\u0302ar Azerbajg\u0302ano havas longan limon kun israela eterna malamiko \u2014 Irano."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Tio donas al Tel-Avivo multe da strategiaj eblecoj, diras Jeff Halper, israela analizisto, aktivulo kaj au\u0306toro de War Against The People (Milito kontrau\u0306 la Popolo), libro aperinta en 2015 kaj dedic\u0302ita al s\u0302tata sekureco de Israelo. Dum jardekoj, notas Halper en retpos\u0302ta mesag\u0302o al Tutmondaj Voc\u0302oj, Israelo sekvis \u201cstrategion de la periferio\u201d por c\u0302irkau\u0306igi la araban mondon per politikaj kaj militaj aliancanoj, kies rondo ekde la 1990-aj jaroj inkluzivas ankau\u0306 post-sovetiajn s\u0302tatojn kiel Azerbajg\u0302ano."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u201cIsraelo provizas Azerbajg\u0302anon per konsultantoj kaj armiloj por lukto kontrau\u0306 terorismo, inkluzive kontrau\u0306 g\u0302ia interna opozicio, dum Azerbajg\u0302ano provizas Israelon per bataltkampa laboratorio por plej avangardaj militaj teknologioj\u201d klarigas Halper. Liverado de energio fare de Azerbajg\u0302ano ankau\u0306 estas alloga; Bakuo komencis eksportadon de nafto al Israelo en 1999 kaj nun kovras 37% de la israela importo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Lau\u0306 Zaur S\u0302irjajev, esploristo pri Kau\u0306kazio c\u0302e International Crisis Group, la turnopunkto en israelo-azeraj rilatoj okazis en 2010 kaj malmulte rilatis al Irano. C\u0302irkau\u0306 tiu tempo, S\u0302irjajev diris al Tutmondaj Voc\u0302oj, Bakuo rekonis la urg\u0302econ de modernigo de siaj militfortoj, dum malbonig\u0302o de rilatoj kun Turkio igis Israelon serc\u0302i novajn partnerojn. \u201cIsraelo anstatau\u0306igis Turkion ankau\u0306 en alia rolo: lobiado en Vas\u0302ingtono por interesoj de Azerbajg\u0302ano\u201d, aldonis S\u0302irjajev."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Armenio ne povas konkuri kun tiu oferto."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Israelaj oficialuloj kelkfoje elbus\u0302igis la ideon de rekono de la armena genocido. Tamen tio c\u0302iam koincidis kun s\u0302ang\u0302oj en rilatoj kun Turkio, kie la amasaj murdoj estas nomataj \u201cdeportadoj\u201d. Iuj israelanoj opinias ke ilia lando havas etikan imperativon por la rekono kaj ke rifuzo fari tion montras ke geopolitiko estas pli grava ol justeco."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Kelkaj el la plej lau\u0306taj voc\u0302oj en israela socio kontrau\u0306antaj la vendadon de armiloj al Azerbajg\u0302ano apartenas al du estimataj esploristoj de genocido \u2014 Israel Charny kaj Yair Auron \u2014 kiuj alvokas Israelon rekoni la armenan genocidon. En 2014 Auron, au\u0306toro de du libroj pri Israelo kaj la armena genocido, sugestis en artikolo prezentanta au\u0306toran opinion en Ha'aretz, ke armilaj vendoj al Azerbajg\u0302ano povas fari Israelon komplico de etna purigado en Kau\u0306kazio. En 2016 Charny pus\u0302is tiun c\u0302i argumenton ec\u0302 pli for, demandinte en The Times of Israel, c\u0302u Israelo povus vendi armilojn al Adolf Hitler."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Aktivuloj kontrau\u0306antaj israelan armilkomercon lanc\u0302is ankau\u0306 jurajn plendojn dum la milito en Montara Karabah\u0302o dau\u0306ris. Tamen la 12-an de oktobro la Supera Kortumo de Justico rifuzis peticion de la aktivulo Elie Joseph, kiu postulis malpermesi armilvendadon al Azerbajg\u0302ano, rifuzinte okazigi proceson reference al la manko de sufic\u0302aj pruvoj ke tiaj armiloj povos esti uzataj en militkrimoj kontrau\u0306 armenoj. La israela advokato pri homaj rajtoj Eitay Mack provis kompletigi la juran kazon per tiu morala, argumentante en magazino +972, ke eksportado de armiloj kurag\u0302igos la azerajn au\u0306toritatojn efektivigi siajn militminacojn rilate Armenion."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Tiu c\u0302i jura plendo estas unu el kelkaj iniciitaj de Elie Joseph, israela aktivulo pri homaj rajtoj, naskig\u0302inta en Britio, kaj arang\u0302inta malsatstrikon c\u0302i-jare kontrau\u0306 israela armileksportado al rompintoj de homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000042", "text": "\u201cHomoj eksterlande scias pli pri tiuj c\u0302i armilvendoj ol homoj en Israelo. Kiel judoj kaj homaj estaj\u0302oj, ni devas c\u0302esigi engag\u0302on je tiaj aferoj, c\u0302esigi la silenton. Ekzistas vere firma ligo inter tiu c\u0302i komerco kaj la nerekono de la armena genocido. Hierau\u0306 tio estis ni, morgau\u0306 tio povos esti denove ni, kaj hodiau\u0306 tio estas iu alia.\u201d"}, {"text_idx": "#000043", "text": "En telefona interparolo kun Tutmondaj Voc\u0302oj, Joseph diris, ke li planis prezenti la trian apelacion kontrau\u0306 israelaj armilvendoj al Azerbajg\u0302ano kaj deziris fari plian malsatstrikon. Iam, li esperas, leg\u0302o trapasos la Kneseton, la israelan parlamenton, malpermesante armilvendadon al rompantoj de homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "\u201cNi devas agordi nian pensadon por veki la nacion, c\u0302u temas pri armilvendoj al Azerbajg\u0302ano, Mjanmao, Sud-Sudano au\u0306 Vjetnamio\u201d diris Joseph, kiu substrekis ke li okupas por-israelan kaj patriotisman pozicion."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Tamen Halper restas dubema pri tio ke tia eksporto estos haltigita, almenau\u0306 en prognozebla estonteco. La komerco estas tro profita kaj Azerbajg\u0302ano estas tro strategie grava por Israelo. Krome, li diris al Tutmondaj Voc\u0302oj, aktivuloj kiel Mask kaj Joseph povas alfronti malfacilan batalon serc\u0302ante publikan subtenon."}, {"text_idx": "#000046", "text": "\u201cNenio pri israelaj armilvendoj au\u0306 deplojado estas problemo en Israelo, nek en la OPT [Okupitaj Palestinaj Teritorioj], nek dum laboro inter palestinanoj en Israelo kaj nek en internacia uzado. Tio ne estas problemo. Au\u0306 Israelo sentas grandan fieron pri siaj armitaj fortoj kaj sekureca povo.\u201d"}, {"text_idx": "#000047", "text": "En iu ajn kazo azera venko, subtenita per israelaj armiloj, estas ankau\u0306 signifa venko por Ankaro, kiu profundigis sian rolon en Suda Kau\u0306kazio. Por armenoj tio estas damag\u0302a. Kio g\u0302i estas por israelanoj estas enigmo, speciale se militema politika stilo de Erdog\u0306an dau\u0306ros pli ol lia ofictempo kiel turka c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#000049", "text": "S\u0302irjajev konkludas ke Bakuo havas plurjaran sperton, ekvilibrante ligojn kun Ankaro kaj Tel-Avivo, ec\u0302 kiam strec\u0302ig\u0302oj atingis sian pinton. \u201cEn Suda Kau\u0306kazio, mi dirus ke turka potenco kreskas kaj ludas ekvilibran rolon por Azerbajg\u0302ano kontrau\u0306 aliaj potencoj, speciale Rusio. Mi ne pensas ke Israelo havas tian rolon.\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Centra Azio kaj Kau\u0306kazioMezoriento kaj NordafrikoArmenioAzerbajg\u0302anoIranoIsraelo"}]