[{"text_idx": "#000001", "text": "Obonete Ubam (meze) dum publika prezentado de sia libro \u201cSedm let v Africe\u201d (Esperante \u201cSep jarojn en Afriko\u201d) en granda librovendejo en Prago, C\u0302eh\u0302io. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Obonete Ubam estas c\u0302eh\u0302a-nig\u0302eria [eo] eks-aktivulo kaj verkisto, kiu antau\u0306 nelonge publikigis novan libron, \u201cSedm let v Africe\u201d, au\u0306 \u201cSep jarojn en Afriko\u201d, kiu rakontas pri la jaroj, kiujn li pasigis en Afriko."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ubam naskig\u0302is c\u0302e c\u0302eh\u0302a patrino kaj nig\u0302eria patro, kaj log\u0302is, g\u0302is sia 15-a jaro, kun sia patrino en Brunta\u0301l [eo], provinca urbo de tiama C\u0302eh\u0302oslovakio [eo], kiel la sola miks-rasa infano en la komunumo. Liaj gepatroj konatig\u0302is kiel gastaj studentoj en la sovetia Kievo [eo], sed post kiam ambau\u0306 finstudis, lia patrino revenis al la tiama C\u0302eh\u0302oslovakio kaj lia patro al Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kiam li estis 28-jara, Ubam perdis sian patron kaj, estante la plej ag\u0302a filo, havis la respondecon gvidi la familion kaj zorgi pri la aferoj de sia patro. Li pasigis sep jarojn en Afriko kaj en sia libro li rakontas, kiel li eltrovis kaj akceptis sian nig\u0302erian heredaj\u0302on, kaj fine farig\u0302is tribestro en sia denaska etno Anaang [en]."}, {"text_idx": "#000006", "text": "C\u0302eh\u0302io, precipe ekster Prago [eo], restas plejparte blankula socio kun tre malmultaj etnaj minoritatoj, escepte de komunumoj romaaj [eo] kaj vjetnamaj [eo], kiuj ofte suferas c\u0302iutagan rasismon kaj diskriminacion. Dum iuj politikaj partioj havas malkas\u0302e kontrau\u0306-islaman kaj kontrau\u0306-rifug\u0302intan programon, la problemo de raso apenau\u0306 estas publike traktata."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Post sep jaroj en Nig\u0302erio, Ubam translog\u0302ig\u0302is al Hispanio [eo], por g\u0302ui pli da sunaj tagoj kaj ankau\u0306 c\u0302ar li sentis, ke en la hispana socio li adaptig\u0302os pli facile ol en la c\u0302eh\u0302a."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La libro de Ubam vekis en C\u0302eh\u0302io sensacion inter amaskomunikiloj kaj g\u0302in sekvis intervjuoj en gravaj radiaj kaj televidaj stacioj [cs]."}, {"text_idx": "#000013", "text": "I have lived in the Czech Republic, in Nigeria, now I live in Spain. In every part of the world, you have a different social status, and you need to adjust your behavior. That process changes you. In the end, I developed a different identity for every place where I live. Of course, those identities overlap at a certain point, and that\u2019s where I am really me: I am not the writer from the Czech Republic, I am not the chief from Nigeria, I am not the cool guy from Spain, I am just me."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mi log\u0302is en C\u0302eh\u0302io, en Nig\u0302erio, nun mi log\u0302as en Hispanio. En c\u0302iu parto de la mondo, vi havas alian socian statuson, kaj vi devas konformigi vian sintenadon. Tiu procezo vin s\u0302ang\u0302as. Finfine, mi disvolvis diferencan identecon por c\u0302iu loko, en kiu mi log\u0302as. Kompreneble, c\u0302e iu punkto c\u0302iuj c\u0302i identecoj kuntus\u0302ig\u0302as, kaj tie mi estas vere mi mem: Mi estas ne la verkisto el C\u0302eh\u0302io, nek la tribestro el Nig\u0302erio, nek la mojosulo el Hispanio, mi estas nur mi mem."}, {"text_idx": "#000016", "text": "FN: Kiajn spertojn pri rasismo vi havas? C\u0302u vi pensas, ke la sintenoj s\u0302ang\u0302ig\u0302as, kaj se jes, kiudirekten?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "OU: I actually invented the term of Afroczech \u2014 because it defines people like me most precisely. Back in 2000, I founded the League of Ethnic Minorities and invented that word. In the late 1990s, the Czech Republic was proudly accepted to NATO and preparing to join the EU. A number of social issues started to be debated, including racism. (...) With a few friends, we created a [digital] info system about ethnic minorities, then expanded our work to launch nationwide media campaigns. Our biggest contribution was to say publicly that being Czech doesn\u2019t equal being white."}, {"text_idx": "#000018", "text": "On the issue of race, the Czech Republic is actually going backwards. The rhetoric used by certain Czech politicians now would have been unthinkable just ten years ago. ... Certain politicians are channeling the frustration of people towards discrimination and attacks. I witnessed that in the late 1990s with the emergence of an extreme-right movement. Roma people died as a result. I attended their funerals, and that\u2019s why we created the League. I then personally received death threats on my phone. Now we are getting back to that, and it\u2019s scary."}, {"text_idx": "#000019", "text": "OU: Mi fakte elpensis la esprimon afrik-c\u0302eh\u0302o \u2013 c\u0302ar g\u0302i priskribas homojn kiel mi mem plej precize. Jam en la jaro 2000, mi fondis la Ligon de etnaj minoritatoj [en] kaj elpensis tiun vorton. Fine de la 1990-aj jaroj, C\u0302eh\u0302io estis fiere akceptita al NATO [eo] kaj preparig\u0302is por alig\u0302i al la Eu\u0306ropa Unio [eo]. Aperis diskutoj pri multaj sociaj problemoj, inkluzive de rasismo. (...) Kun kelkaj amikoj ni kreis [ciferece] informejon pri etnaj minoritatoj, poste ni plivastigis nian laboron por fari tut-landan propagandon en amaskomunikiloj. Nia plej granda kontribuo estis diri, ke esti c\u0302eh\u0302o ne egalas al esti blankulo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Pri la problemo de raso, C\u0302eh\u0302io fakte iras reen. La nuna parolmaniero de certaj c\u0302eh\u0302aj politikistoj estus antau\u0306 nuraj dek jaroj ne imagebla... Certaj politikistoj direktas la frustrig\u0302on [en] de homoj al diskriminacio kaj atakado. Mi mem vidis tion fine de la 90-aj jaroj, kiam aperis ekstrem-dekstra movado. Sekvis mortigado de romaoj [en]. Mi vizitis ties enterigojn, kaj tial mi kreis la Ligon. Tiam oni telefone minacis min per morto. Nun ni revenas al tio, kaj tio estas timiga."}, {"text_idx": "#000021", "text": "FN: Dum C\u0302eh\u0302io farig\u0302as pli mult-kultura societo, c\u0302u vi rimarkas aperon de ia afrikc\u0302eh\u0302a komunumo kaj/au\u0306 identeco? Post la publikigo de via libro, vi farig\u0302is simbolo de tiu c\u0302i miksa identeco. Kiaj estas viaj esperoj pri tiu komunumo?"}, {"text_idx": "#000022", "text": "There are probably several hundred, perhaps thousands of Afroczechs, but we are not recognized as an ethnic minority. The majority of Afroczechs I know consider themselves Czechs, and that\u2019s it. There has been no attempt to set a group, establish a census. There is indeed a sense of \u2018us\u2019 but not of community. In fact, there are so few of us that we all know each other. Considering how few Afroczechs there are, it is amazing to see what they have been able to accomplish. Yet, there is clearly a glass ceiling: I can\u2019t imagine an Afroczech president, for example."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Estas vers\u0302ajne kelkcentoj, eble miloj da afrikc\u0302eh\u0302oj, sed ni ne estas rekonataj kiel etna minoritato [en]. La plimulto de la afrikc\u0302eh\u0302oj, kiujn mi konas, konsideras sin mem c\u0302eh\u0302oj, nenio pli. Oni ne provis fari grupon, kunskribi liston. Estas ja senco de ia \u201cni\u201d, sed ne de komunumo. Fakte, estas tiom malmulte da ni, ke ni c\u0302iuj konas unu la alian. Konsiderinte, kiom malmulte da afrikc\u0302eh\u0302oj ekzistas, oni povas miri, pri tio kion c\u0302iuj el ili ja atingis. Tamen, klare haveblas vitra plafono: mi ekzemple ne povas imagi afrikc\u0302eh\u0302an prezidenton."}, {"text_idx": "#000024", "text": "FN: En via libro vi priskribas kiel, dum vi estis 28-jara, via vivo subite s\u0302ang\u0302ig\u0302is, kiam vi ekzorgis pri la familio de via patro, rolante kiel akpan \u2013 au\u0306 la plej ag\u0302a filo \u2013 kaj vi akceptis vian heredaj\u0302on de nig\u0302eriano kaj anaang-ano. Kio motivis tian devontigon?"}, {"text_idx": "#000025", "text": "OU: Suddenly, my father was no longer, and as per the tradition, as the eldest son, I was supposed to take over this role. Of course, no one believed I would do it \u2014 drop my life my Prague, and go the other way \u2014 when so many Africans try to move to Europe."}, {"text_idx": "#000026", "text": "...It was rough, and yet the best thing that happened in my life. I discovered who I was and was able to help my family overcome tough situations. Initially, I had planned to stay one or two years at most in Nigeria, but I realized I was still needed; I couldn\u2019t leave until it was over. ... I rebuilt my personality: I went to Africa to Europeanize it and came back Africanized."}, {"text_idx": "#000027", "text": "...I hope this book can change people\u2019s mind about migrants from sub-Saharan Africa: The media often shows migrants who are well dressed-up, with iPhones, allegedly coming \u201cto invade our culture\u201d."}, {"text_idx": "#000028", "text": "When people read my book, they should be able to understand why they leave."}, {"text_idx": "#000029", "text": "OU: Subite, mia patro ne plu estis, kaj pro tradicio, c\u0302ar mi estis la plej ag\u0302a filo, oni supozis ke mi transprenu lian rolon. Kompreneble, neniu kredis, ke mi tion faros \u2013 ke mi finos mian vivon en Prago, kaj iros tute alidirekten \u2013 kiam multaj afrikanoj penas iri al Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "... Mi esperas, ke tiu c\u0302i libro eble s\u0302ang\u0302os ies opinion pri migrantoj el sub-Sahara Afriko: la amaskomunikiloj ofte montras migrantojn bone vestitajn, kun iPhone-oj [eo], lau\u0306dire venantajn \u201cpor invadi nian kulturon\u201d."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Kiam oni legos mian libron, oni espereble komprenos, kial ili foriras."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La nova libro de Obonete Ubam, priskribanta la sep jarojn, kiujn li pasigis en Nig\u0302erio. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Jan Faber, unu el la organizantoj de c\u0302eh\u0302a traduka konkurso, komencas la ceremonion de la premio-aljug\u0302o. Malantau\u0306 li videblas la artikolo de Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj) en la joruba versio. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kiam De\u0301rcio Tsandzana, verkisto por Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj), fine de 2018 verkis artikolon pri nur-virina aviadisto-teamo [portugale] en Mozambiko, li apenau\u0306 sciis, ke lia artikolo reekvivos kiel la fontoteksto okaze de tutmonda tradukista konkurso organizata en C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La artikolo de De\u0301rcio, originale verkita nur portugale, jam tiam estis tradukita en pli da lingvoj ol estas kutime, nome en dek tri lingvoj, inkluzive de la araba, pola, joruba, greka kaj c\u0302ina lingvoj. De\u0301rcio rememoras la kreadon de la artikolo: \u201cMi estis informita pri tiu c\u0302i aviadistaro per diskut-grupo c\u0302e WhatsApp, dum mi partoprenis en renkontig\u0302o pri Interreto en Ganao. Tiuvespere mi tuj decidis verki artikolon pri tio. Estas vere granda surprizo, ke el c\u0302iuj artikoloj g\u0302uste tiu c\u0302i estis elektita por la konkurso pri tradukado en la c\u0302eh\u0302an!\u201d"}, {"text_idx": "#000038", "text": "En februaro 2019, du organizaj\u0302oj kun sidejo en Prago, la Instituto de Lingva kaj Faka Preparo [en] (UJOP) (parto de la Universitato de Karolo en Prago) kaj la c\u0302eh\u0302a G\u0302enerala Direktorejo pri Tradukado de la Eu\u0306ropa Komisono [en] (DGT), kontaktis Tutmondajn Voc\u0302ojn petante permeson por uzi tiun tekston por tutmonda konkurso pri tradukado en la c\u0302eh\u0302an lingvon. La konkurso, nun okazigita jam la kvaran jaron, proponas al fremdaj lernantoj de la c\u0302eh\u0302a provi ilian kompetentecon per tradukado el sia denaska lingvo c\u0302eh\u0302en. C\u0302i-jare partoprenis parolantoj de la araba, c\u0302ina, franca, italia, pola, rusa kaj slovena lingvoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La finalistoj estis invititaj al Prago por dutaga renkontig\u0302o kaj premio-aljug\u0302a ceremonio je la 11-a kaj 12-a de aprilo. Mi c\u0302eestis la ceremonion kiel administranto-redaktisto de Tutmondaj Voc\u0302oj kaj mem transdonis la premiojn kaj diplomojn al la venkintoj. Mi ankau\u0306 intervjuis du el la venkintoj por ekscii c\u0302u ili g\u0302uis traduki la artikolon kaj kial ili decidis sin dedic\u0302i al la lernado de tiel malfacila lingvo kiel la c\u0302eh\u0302a."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Vena Dragar kaj Sofia Rogoj\u0302nikova, premiitaj respektive je la tria kaj la unua loko. Foto farita de Filip Noubel kaj uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Sofia Rogoj\u0302nikova, kiu gajnis la konkurson, rakontis:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "\u201cIt all started with my mother, who studied Czech when she was 16, as part of the Soviet-Czechoslovak Friendship. I went to a summer school when I was 15 and decided to live and study in Prague. I graduated in translation studies at Prague\u2019s Charles University, and added Italian as my third language. I also studied in Italy and took the translation test with Italian. I now translate and also teach Czech as a foreign language. The text was not too challenging but it has some technical terms, and we were only allowed print dictionaries during the competition\u201d."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\u201cC\u0302io komencig\u0302is pro mia patrino, kiu eklernis la c\u0302eh\u0302an kiel deksesjarulino, kadre de la sovetunia-c\u0302eh\u0302oslovaka amikeco. Mi mem kiel dekkvinjarulino vizitis somerlernejon kaj decidis log\u0302i kaj studi en Prago. Mi diplomig\u0302is pri tradukado c\u0302e la Praga Karol-Universitato, kaj kiel trian lingvon studis la italan. Nun mi tradukas kaj ankau\u0306 instruas la c\u0302eh\u0302an kiel fremdan lingvon. La teksto ne estis tre malfacila, sed g\u0302i enhavis kelkajn teknikajn terminojn, kaj dum la konkurso ni povis uzi nur presitajn vortarojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u201cI chose Czech as a \u2018rare\u2019 language at my University in Ljubljana because I was a fan of Czech literature: the Brave Soldier S\u030cvejk, but also Kundera and Hrabal. Last year I participated in the competition and our text was the Little Red Hood tale, so I did not expect a story about Mozambique!\u201d"}, {"text_idx": "#000046", "text": "\u201cMi elektis la c\u0302eh\u0302an kiel \u201craran\u201d lingvon c\u0302e mia Ljubljana Universitato, c\u0302ar mi s\u0302atis la c\u0302eh\u0302an literaturon: la Brava soldato S\u0302vejk, sed ankau\u0306 Kundera kaj Hrabal. Jam lastjare mi partoprenis la konkurson kaj nia teksto estis la fabelo Rug\u0302kufulineto, do mi ne atendis artikolon pri Mozambiko!\u201d"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Lau\u0306 Jan Faber, funkciulo de DGT en Prago kaj mem tradukisto el la angla kaj pola:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "\u201cThis year we had 29 participants from Slovenia, Poland, France, Russia, Italy and Egypt. The Chinese university eventually had to withdraw, as they were not able to secure enough paper dictionaries to be used during the competition. We do not allow online resources and we are very strict about this, because it gives all the participants a level playing field, not no mention that with the Internet, the temptation to use \u201cillegal\u201d aids might be just too strong. Students were very enthusiastic to learn about GV and one of the participants from Poland will hold a presentation on GV for her colleagues at her home Miko\u0142aj Kopernik University in Torun\u0301. The 10 finalists, who were invited to Prague, participated in a translation workshop, where they tried, in small groups, to translate into Czech a fragment from a famous fairy tale by the Grimm brothers\u201d"}, {"text_idx": "#000049", "text": "\u201cC\u0302i-jare ni havis 29 partoprenantojn el Slovenio, Pollando, Francio, Rusio kaj Egiptio. La c\u0302ina universitato fine ne partoprenis, c\u0302ar g\u0302i ne povis havigi al siaj konkursanoj sufic\u0302e da paperaj vortaroj. Ni malpermesas interretajn helpilojn, kaj estas severaj pri tio, c\u0302ar tiel c\u0302i c\u0302iuj partoprenantojn havas la samajn kondic\u0302ojn, krom tio ke kun la interreto estus tento uzi \u201ckontrau\u0306leg\u0302an\u201d helpon. La studentoj entuziasmis ekkoni Tutmondajn Voc\u0302ojn kaj unu el la partoprenantoj el Pollando prezentos paroladon pri g\u0302i por siaj kolegoj c\u0302e la Universitato de Miko\u0142aj Kopernik en Torun\u0301. La 10 finalistoj, kiuj estis invititaj en Pragon, partoprenis en tradukista renkontig\u0302o, kie ili provis, en malgrandaj grupoj, c\u0302eh\u0302igi fragmenton el fama fabelo de la fratoj Grimm.\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Por Roj\u0302nikova la konkurso estis s\u0302ia unua renkontig\u0302o kun Global Voices [Tutmondaj Voc\u0302oj], sed s\u0302i aldonis:"}, {"text_idx": "#000051", "text": "\u201cI will definitely check GV because I like to compare sources of information to avoid fake news. I can check news in different languages, and GV offers a large choice all in one same place.\u201d"}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u201cMi certe vizitados Tutmondajn Voc\u0302ojn, c\u0302ar mi emas kompari plurajn fontojn de informoj por eviti falsaj\u0302ojn. Mi povas legi novaj\u0302ojn en pluraj lingvoj, kaj Global Voices (Tutmondaj voc\u0302oj) disponigas grandan elekton en unu sola loko.\u201d"}, {"text_idx": "#000053", "text": "[C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto, krom [en] = angla]"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Strc\u030c prst skrz krk. Ne, tio c\u0302i ne estas mistajpaj\u0302o kreita de kato transpas\u0302inte la klavaron \u2014 g\u0302i estas vera c\u0302eh\u0302lingva frazo, kiu signifas \u201cs\u0302ovu la fingron tra la kolon\u201d. Eble g\u0302i ne estas la plej utila frazo, tamen tiu langrompilo ofte citig\u0302as kiel pruvo, ke lerni tiun c\u0302i arh\u0302aikan slavan lingvon, parolatan de 10 milionoj da homoj en Mezeu\u0306ropo, preskau\u0306 ne eblas."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La sono r\u030c, kiu ekzistanta nur en la c\u0302eh\u0302a, estas unu el la malfacilaj\u0302oj dum lernado de la lingvo"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Malgrau\u0306 tio, c\u0302iam pli granda nombro de fremduloj ignoras la avertojn kaj brave ekbatalas la Kafka-ece nekompreneblan gramatikon kaj ekzercas sin en la fleksado de la lango por prononci la ne-elparoleblan sonon \u201cr\u030c\u201c. Iuj faras tion pro amo al la c\u0302eh\u0302a literaturo, sed plej multaj por povi profiti el la c\u0302eh\u0302a labormerkato. C\u0302eh\u0302io nun havas preskau\u0306 la plej malaltan senlaborecon el c\u0302iuj eu\u0306ropaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Sekve de tio, dum kelkaj antau\u0306aj jaroj la c\u0302eh\u0302a registaro subtenis plurajn novajn entreprenojn direktitajn al la instruado de la c\u0302eh\u0302a kiel fremdan lingvon. Kaj g\u0302uste en tiu c\u0302i situacio du organizaj\u0302oj kune ekokazigis c\u0302iujaran traduko-konkurson por fremdaj lernantoj de la c\u0302eh\u0302a lingvo. Jam depost 2015 la Instituto de lingva kaj faka preparo [en] (U\u0301JOP) c\u0302e la Universitato de Karolo en Prago (unu el la plej malnovaj universitatoj en Eu\u0306ropo) kaj la G\u0302enerala Direkcio Tradukado de la Eu\u0306ropa Komisiono [en] (DGT) okazigas internacian studento-renkontig\u0302on, kies parto estas ankau\u0306 konkurso pri tradukado. Por la jaro 2019, ili elektis Global Voices (Tutmondaj Voc\u0302oj) kiel la fonton de ilia tradukota konkurso-teksto."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kiel eksplikas Jan Faber, funkciulo de DGT en Prago kaj mem tradukisto el la pola kaj angla lingvoj:"}, {"text_idx": "#000059", "text": "\u201cThe competition poses a very specific challenge for the organizers. We have participants from China, France, Slovenia, Poland, Russia and Italy this year, and we need to identify a text of similar length, style and difficulty. For this year\u2019s edition, we decided to select an article published in Global Voices in most of the languages mentioned above. Global Voices is just perfect, as it provides articles on interesting and fresh topics that come in several language versions, translated by native speakers, and using contemporary language and an accessible style\u201d."}, {"text_idx": "#000060", "text": "\u201cLa konkurso frontigas la organizantojn lau\u0306 specifa defio. C\u0302i-jare ni havas konkursantojn el C\u0302inio, Francio, Slovenio, Pollando, Rusio kaj Italio, kaj ni bezonas trovi por ili tekston kun simila longeco, stilo kaj malfacileco. Por la jaro 2019, ni decidis elekti artikolon publikigitan enTutmondaj Voc\u0302oj en la plimulto de la j\u0302us menciitaj lingvoj. La retejo Tutmondaj Voc\u0302oj estas simple perfekta, c\u0302ar g\u0302i enhavas artikolojn pri interesaj kaj aktualaj temoj, tradukitajn je denaska nivelo, kaj verkitajn en nuntempa lingvaj\u0302o kaj facile alirebla stilo.\u201d"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Zuzana C\u030caputova\u0301, la novelektita prezidento de Slovakio la 30-an de marto 2019. Foto-uzado permesata en amaskomunikiloj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en esperanto, krom alie menciita [en=angla] au\u0306 [cs=c\u0302eh\u0302a]"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Kvankam Slovakio kaj C\u0302eh\u0302io oficiale kaj amike disig\u0302is [en] en 1993, iliaj socioj plu havas inter si fortajn ligojn kulturajn, ekonomiajn kaj politikajn \u2014 ec\u0302 tiom, ke iuj partoj de la c\u0302eh\u0302a socio parolas pri Zuzana C\u030caputova\u0301, la novelektita prezidento de Slovakio, kiel pri \u201cc\u0302eh\u0302a prezidento\u201d."}, {"text_idx": "#000065", "text": "C\u030caputova\u0301, 45-jara por-eu\u0306ropunia juristo kaj aktivulo, elektig\u0302is la 30-an de marto 2019 per 58% de la voc\u0302oj. Kiam s\u0302i okupos la oficon en junio, s\u0302i farig\u0302os la unua prezidentino de Slovakio."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Sed kial c\u0302eh\u0302oj reagis al s\u0302ia venko tiom entuziasme?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Surpapere, kaj rilate multajn aspektojn de ekonomio, ambau\u0306 s\u0302tatoj iras ekde 1993 per tre disaj vojoj. Por Slovakio, la transiro al merkata ekonomio estis pli malfacila, kaj g\u0302i suferis pro alta senlaboreco kaj malalta MNP pokape [en], kompare kun sia najbaro. Kaj kvankam ambau\u0306 s\u0302tatoj alig\u0302is en 2004 al la Eu\u0306ropa Unio, nur Slovakio decidis adopti la eu\u0306ron [en] kiel sian monunuon (en 2009). [MNP = Malneta Nacia Produkto]"}, {"text_idx": "#000068", "text": "La pli alta [en] homa evoluo de la c\u0302eh\u0302oj kaj la abundo de laborpostenoj en C\u0302ehio altiras konstantan fluon de slovakaj migrantaj laboristoj."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Nuntempe ili nombras pli ol 100 000 personojn \u2013 1% de la log\u0302antaro de C\u0302eh\u0302io kaj pli ol 10% de g\u0302iaj fremdaj laboristoj [cs]. Tial do oni ofte au\u0306das la slovakan lingvon en Prago kaj aliaj c\u0302eh\u0302aj urboj, kio ironie rememorigas pri la tempoj de C\u0302eh\u0302oslovakio, kiam ambau\u0306 lingvoj oficiale havis egalrajtan statuson kaj estis uzataj en edukado samkiel en amaskomunikiloj sen ajna lingva diskriminacio."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La ligoj politikaj abundas ec\u0302 pli. La nuna c\u0302eh\u0302a c\u0302efministro, Andrej Babis\u030c [cs], naskig\u0302is en Bratislavo en Slovakio, kaj post fini la lernejon kaj universitaton tie, li plu parolas la c\u0302eh\u0302an kun milda slovaka akc\u0302ento."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Li estas ankau\u0306 tre pridiskutata entreprenisto enpolitikig\u0302inta kaj estas suspektata pri pasinta kunlaboro kun la komunista kas\u0302polico [en] \u2014 kaj nuntempe pri mis-alproprigo de financo-subteno de la Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000072", "text": "La politika sinteno de li kaj lia partio ANO 2011 [en] estas konservativa, ofte kontrau\u0306brusela, malkas\u0302e kontrau\u0306a al akceptado de rifug\u0302intoj, kaj g\u0302enerale jesas al pli fortaj ligoj kun Moskvo kaj Pekino. La nuna c\u0302eh\u0302a prezidento Milos\u030c Zeman, elektita en 2018, havas la saman politikan sintenon. [Traduknoto: kontrau\u0306brusela signifas kontrau\u0306 la politiko de la Eu\u0306ropa Unio]."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Kovrilo de la c\u0302eh\u0302a gazeto Respekt prezentanta artikolon pri Zuzana C\u030caputova\u0301 kun titolo \u201cLa miraklo sub la Tatra montaro\u201d. Justa uzo."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Tiel do Zuzana C\u030caputova\u0301, la novelektita prezidento de Slovakio, estas tute alia ol ili: s\u0302i estas juristo, aktivulo pri la naturmedio, subtenanto de la brusela [eu\u0306ropunia] politiko kaj de la GLAT-komunumo \u2014 kaj virino."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Tio c\u0302i povus klarigi multe pri tio, kiel la c\u0302efaj c\u0302eh\u0302aj amaskomunikiloj kaj politikistoj reagas je la neatendita venko de C\u030caputova\u0301."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La 31-an de marto, la influa kaj liberala c\u0302eh\u0302a semajno-gazeto Respekt prezentis frontpag\u0302e artikolon [cs] pri la venko de C\u030caputova\u0301 kiel \u201cLa c\u0302eh\u0302a prezidento C\u030caputova\u0301\u201d. La c\u0302efredaktoro skribas:"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Na c\u030cesky\u0301ch socia\u0301lni\u0301ch si\u0301ti\u0301ch to v sobotu vec\u030cer vypadalo, jako kdyby Zuzana C\u030caputova\u0301 byla zvolena nikoli slovenskou, ale c\u030ceskou prezidentkou. Zavla\u0301dlo tu naproste\u0301 nads\u030ceni\u0301. Pochopitelne\u030c mezi te\u030cmi, kdo si pr\u030ced rokem nepr\u030ca\u0301li u\u0301spe\u030cch Milos\u030ce Zemana. Mohlo by se zda\u0301t, z\u030ce ty oslavy jsou naivni\u0301, nesmyslne\u0301, ale neni\u0301 tomu tak. Slovensko totiz\u030c vyslalo trochu nade\u030cje i do C\u030ceska."}, {"text_idx": "#000078", "text": "En c\u0302eh\u0302aj sociaj retejoj sabat-vespere s\u0302ajnis, kvazau\u0306 Zuzana C\u030caputova\u0301 estus elektita ne kiel slovaka, sed kiel c\u0302eh\u0302a prezidento. Ekregis tie tuta ekzaltig\u0302o. Kompreneble inter tiuj, kiuj antau\u0306 jaro ne deziris la sukceson de Milos\u030c Zeman, povus s\u0302ajni, ke la g\u0302ojado estas naiva, sensenca, sed ne estas tiel. Slovakio ja sendis iom da espero ankau\u0306 al C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Alia distingo, kiu tuj evidentig\u0302is al c\u0302eh\u0302aj observantoj, estas la diferencaj sintenoj de Zeman kaj C\u030caputova\u0301 al amaskomunikiloj. La c\u0302eh\u0302a prezidento fifamas pro incite atakadi j\u0302urnalistojn [en], dum C\u030caputova\u0301 malkas\u0302e subtenis la krimesploradon pri la murdo de la slovaka j\u0302urnalisto [en] Ja\u0301n Kuciak."}, {"text_idx": "#000080", "text": "C\u0302iuj c\u0302eh\u0302aj ofictenantaj politikistoj, inkluzive de la prezidento kaj la c\u0302efministro, gratulis C\u030caputova\u0301 pro s\u0302ia sukceso. Plie, Jir\u030ci\u0301 Pospi\u0301s\u030cil, la c\u0302efo de la opozicia partio TOP 09, skribis en Tvitero:"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Zvoleni\u0301 Zuzany C\u030caputove\u0301 je dobrou zpra\u0301vou pro C\u030cR. Ve\u030cr\u030ci\u0301m, z\u030ce pr\u030ca\u0301telske\u0301 vztahy mezi nas\u030cimi zeme\u030cmi budou pokrac\u030covat. Pani\u0301 C\u030caputove\u0301 k vi\u0301te\u030czstvi\u0301 gratuluji a doufa\u0301m, z\u030ce se i my brzy doc\u030cka\u0301me slus\u030cne\u0301ho prezidenta, ktery\u0301 hledi\u0301 vpr\u030ced a neni\u0301 zati\u0301z\u030cen minulosti\u0301."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La elektig\u0302o de Zuzana C\u030caputova\u0301 estas bona mesag\u0302o al C\u0302eh\u0302io. Mi kredas, ke la amikaj rilatoj inter niaj s\u0302tatoj dau\u0306ros. Mi gratulas al C\u030caputova\u0301 pro s\u0302ia venko kaj esperas, ke ankau\u0306 ni baldau\u0306 ekhavos prezidenton decan, kiu rigardos antau\u0306en kaj ne estos s\u0302arg\u0302ita per la pasinteco."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Konforme al la gefrataj rilatoj inter ambau\u0306 s\u0302tatoj, C\u030caputova\u0301 post sia prezidentig\u0302o vizitos kiel la unuan fremdan landon g\u0302uste C\u0302eh\u0302ion."}, {"text_idx": "#000086", "text": "[Ligiloj, krom kiam alie notite, kondukas al turklingvaj pag\u0302oj.]"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Vido de sur la teraso de la Lernejo de naturo. Foto fare de Gu\u0308nes\u0327 So\u0308nmez, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Dog\u0306a Okulu, au\u0306 \u2018Lernejo de Naturo\u2019 trovig\u0302as en la altaj\u0302oj de Eski Orhanl\u0131, forlasita montara vilag\u0302o apud la urbeto Seferihisar. G\u0302i ne estas ordinara lernejo. Oni tie havas nek fiksitan instruistaron, nek ian instruplanon. C\u0302e Dog\u0306a Okulu c\u0302iu estas lernanto de la naturo kaj religas sin al praepokaj scioj propraj al la natura vivo, imitante la naturon mem: oni eksperimentas, spertas kaj evoluas kolektive sen rigidaj horaroj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Eski Orhanl\u0131, je unu horo distanca de la egea marbordo en la provinco Izmir, staras super fekunda valo. La klimato kaj tero servas kiel hejmo al sovag\u0302e kreskantaj olivarboj kaj vinberarboj, kaj ankau\u0306 al regiona famaj\u0302o \u2013 kverkoj. La vilag\u0302o estis log\u0302ata por mil jaroj, sed en la 1980-aj jaroj g\u0302i estis forlasita, c\u0302ar la anoj de Eski Orhanl\u0131 decidis fondi novan vilag\u0302on en la valo, por ke ili povu pli facile atingi siajn kampojn."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Elementa lernejo de ruinig\u0302inta Eski Orhanl\u0131 estis donacita al Dog\u0306a Okulu por esploraj celoj. Oni renovigis g\u0302in helpe de Dog\u0306a Derneg\u0306i [en] (eminenta turka naturprotekta neregistara organizaj\u0302o), de vilag\u0302anoj de la regiono kaj de la urba estraro de Seferihisar [en]. G\u0302uste la starigado de Dog\u0306a Okulu mem farig\u0302is la unua leciono, kiun la lernejo prezentis: volontuloj miksis antikvajn metiojn kun nuntempaj dau\u0306rigeblaj solvoj por rekonstrui la eluzitan domon. Dog\u0306a Okulu fine malfermis siajn pordojn en februaro 2014."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Tiu c\u0302i murartaj\u0302o estis kreita de arkitekto el Dog\u0306a Okulu, kaj bildigas la naturon c\u0302irkau\u0306 la lernejo. Foto farita en Dog\u0306a Okulu kaj uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Betonan strukturon de la malnova lernejo oni anstatau\u0306igis per tero kaj s\u0302tonoj el la vilag\u0302o. Energion g\u0302i akiras per sunpaneloj kaj per la oleo \u201cprina\u201d el muelitaj olivsemoj. La retpag\u0302aro de Dog\u0306a Okulu priparolas la lernejon kiel \u201cvivan konstruaj\u0302on\u201d, c\u0302ar g\u0302i \u201cspiras\u201d tra argila stuko. La loko, kie infanoj de Eski Orhanl\u0131 iam lernis legi kaj skribi, nun gastigas diversajn instrukunsidojn kaj metilernajn kursojn, kaj neniam mankas konversacioj. De la novaj log\u0302antoj de Orhanl\u0131 oni povas lerni ekzemple, kiel produkti olivoleon permane, kaj sekve, kiel krei naturan sapon el tiu olivoleo."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Raziye, turka folkloristino kaj volontulo c\u0302e Dog\u0306a Okulu, skribas en sia blogo:"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Orhanl\u0131\u2019da ko\u0308y sakinleri hala kendi sabununu yapmaya devam ediyor. Biz de ko\u0308y sakinlerinden Pembe Teyze\u2019yle konus\u0327up sabun yapmaya karar verdik. Hem sabun yapt\u0131k hem de sabun hakk\u0131nda deg\u0306erli bilgiler o\u0308g\u0306rendik. Mesela o\u0308yle her akl\u0131na estig\u0306inde sabun yap\u0131lmazm\u0131s\u0327. Sabun, yaz ag\u0306z\u0131 denilen ilkbaharda ve gu\u0308zu\u0308n kat\u0131maya (sertles\u0327meye) uygun zamanlarda yap\u0131l\u0131rm\u0131s\u0327. \u201cSabah\u0131n bereketi u\u0308zerimize olsun\u201d diyerek erken vakitlerde avluda ates\u0327i yakt\u0131k."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La log\u0302antoj de Orhanl\u0131 dau\u0306rigas produkti sian propran sapon. Parolante kun unu el la dau\u0306raj log\u0302antoj, Onklino Pembe, ni decidis fari same kiel s\u0302i. Nun ni lernis kiel fari g\u0302in, ni ankau\u0306 lernas esencajn informojn pri sapo. Ekzemple, oni ne povas fari sapon, kiam ajn oni volas. La tau\u0306ga tempo por produkti sapon estas komenco de somero, printempo, kaj kiam au\u0306tuno ekseverig\u0302as. Dirante \u201cla abundo de mateno estu sur ni\u201d, ni faras fajron frue en la mateno."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Metiaj kursoj estas kutime du- au\u0306 tri-tagaj okazaj\u0302oj kun vasta temaro. Ekzemple, la kurso \u2018Unuaj pas\u0302oj en la naturon\u2019, okazinta ekde la 20-a g\u0302is la 21-a de junio, estis enkonduka kurso por novaj naturentuziasmuloj. Interesatoj venis por kompreni la s\u0302losilajn aferojn de vivado en la naturo kaj rekonis multajn el siaj urbaj kutimoj kiel kontrau\u0306naturajn kaj nedau\u0306rigeblajn."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Orhanl\u0131 ko\u0308yu\u0308 Dog\u0306a Okulu'ndan gu\u0308nayd\u0131n!Yerel tohumlardan patl\u0131can, biber,domates fidelerim ekilip dikilmeyi bekliyor. /92R0a3sFpN"}, {"text_idx": "#000101", "text": "Alia grava subtenanto de Dog\u0306a Okulu estas MAGMA, nova turka geografia magazino. La kunfondintoj de la magazino, Kemal Tayfur kaj O\u0308zcan Yu\u0308ksek, okazigis en julio praktikan kurson pri naturprotektocela verkado kaj redaktado."}, {"text_idx": "#000102", "text": "En sociaj retoj lernintoj de la lernejo sopiras pri la travivaj\u0302oj en Dog\u0306a Okulu ankorau\u0306 longe post sia foriro."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Aliaj lastatempaj kursoj inkluzivis ekzemple produktadon de natura argilstuko kaj adobo (de la 5-a g\u0302is la 7-a de septembro), dume kurso pri birdobservado sekvos poste en c\u0302i tiu au\u0306tuno."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Krom reinstrui vivlecionojn de anatoliaj prauloj, Dog\u0306a Okulu kondukas naturprotektocelajn esplorprojektojn kun subteno de volontuloj kaj akademiuloj de Dog\u0306a Derneg\u0306i. Unu el ili estas la projekto pri naturaj heredaj\u0302oj de Seferihisar, celanta listigi la plantaron kaj bestaron de Seferihisar. La estraro de la urbo ekigis la projekton en marto 2013, kaj ekde tiam la partoprenantoj akiris multe da informoj pri la naturo c\u0302irkau\u0306 Seferihisar. Ekzemple, en la golfo S\u0131g\u0306ac\u0131k oni trovis kolonion de flavbekaj pufinoj [eo]."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ozcan Yuksek el MAGMA argumentas per Twitter kontrau\u0306 la baraj\u0302o, montrante ke la regiono estas lau\u0306leg\u0302e protektata lando:"}, {"text_idx": "#000112", "text": "\u2014 o\u0308zcan yu\u0308ksek (@ozcanyuksek) 7-a julio 2014"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Alak\u0131r estas unuaklasa protektata natura teritorio! Tiu c\u0302i projekto kontrau\u0306as naturon kaj devas esti nuligita senprokraste!"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Iuj vizitantoj pasigas sinsekvajn monatojn c\u0302e Dog\u0306a Okulu. Sevcan Gizem Gu\u0308ru\u0308z skribas en sia blogo pri la komenco de sia duonjara restado en la lernejo:"}, {"text_idx": "#000115", "text": "I\u0307lk vard\u0131g\u0306\u0131mda yolun u\u0308zerindeki dere yatag\u0306\u0131nda c\u0327al\u0131s\u0327an c\u0327ocuk ve genc\u0327ler go\u0308rdu\u0308m. Gu\u0308lu\u0308msu\u0308yorlard\u0131. S\u0327ehirdekilerin aksine. Bir k\u0131sm\u0131 fidan dikiyor, bir k\u0131sm\u0131 c\u0327o\u0308p topluyordu. U\u0308zerlerinde s\u0327alvar ve uzun sar\u0131 c\u0327izmeler. Oysa benim u\u0308zerimde yeni ald\u0131g\u0306\u0131m kot pantolon, ayag\u0306\u0131mdaysa k\u0131rm\u0131z\u0131 \u201cConverse\u201dler..."}, {"text_idx": "#000116", "text": "O an fidan dikmek zor geldig\u0306i ic\u0327in c\u0327o\u0308p toplamaya karar verdim. Derenin o\u0308te taraf\u0131ndaki c\u0327o\u0308plere yo\u0308neldim. Bir cesaret, ilk ad\u0131m... Eyvah! Daha ilk ad\u0131mda c\u0327oraplar\u0131ma kadar \u0131sland\u0131m. Neyse dedim ve o an\u0131 Instagram\u2019da o\u0308lu\u0308msu\u0308zles\u0327tirmek ad\u0131na telefonuma sar\u0131ld\u0131m. Olamaz! Hayat\u0131nda ilk defa inek go\u0308ren ko\u0308peg\u0306im Roma avaz avaz havl\u0131yordu, susmas\u0131 ic\u0327in ona dog\u0306ru hamle yaparken ayag\u0306\u0131m tas\u0327a tak\u0131ld\u0131 ve kendimi derenin sog\u0306uk sular\u0131nda otururken buldum. Hay\u0131r! O da ne? Yan\u0131mda yu\u0308zen telefonum mu yoksa? Hay aksi... Belli ki buraya al\u0131s\u0327mam biraz zaman alacak!"}, {"text_idx": "#000118", "text": "Kiam mi unuafoje alvenis, lau\u0306longe de la vojo al la vilag\u0302o mi ekvidis infanojn kaj dekkelkjarulojn laborantajn apud la rivero. Kontraste al la homoj de la urbo, ili ridetis. Iuj plantis arbojn, iuj kolektis rubaj\u0302ojn [kiuj falis en la riveron]. Ili havis sur si s\u0302alvaron [eo] [speco de larg\u0302a pantalono] kaj longajn flavajn botojn, dum mi surhavis mian novan g\u0302inzon, kaj sube rug\u0302ajn s\u0302uojn de \u201cConverse\u201d..."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Mi decidis kolekti rubaj\u0302ojn, c\u0302ar plantado de arboj tiam s\u0302ajnis al mi malfacila. Mi direktig\u0302is al la rubaj\u0302oj trans la rivero. Kun iom da kurag\u0302o, unua pas\u0302o... Ve! Miaj s\u0302trumpetoj trempig\u0302is en akvon. \u201cNe gravas,\u201d mi pensis, ekprenante mian telefonon por eternigi tiun momenton per Instagram. Neeble! Mia hundo Roma, kiu j\u0302us ekvidis bovon je la unua fojo en sia vivo, senc\u0302ese bojadis. G\u0302uste kiam mi movig\u0302is por trankviligi s\u0302in, mi glitfalis sur malseka s\u0302tono kaj subite trovis min sidanta en la malvarma fluo de l\u2019 rivero. Ho ne! Kio estas tio? C\u0302u tio flosanta estas mia telefono? Damne... Evidente mi bezonos pli da tempo por alkutimig\u0302i al c\u0302i tieaj aferoj!"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Dank\u2019 al la penado de sia loka estraro, Seferihisar ig\u0302is la unua urbo en Turkio, kiu alig\u0302is al la movado Cittaslow [en] [lau\u0306vorte: urbo malrapida]. \u2018Cittaslow\u2019-oj estas kulture kaj ekologie protektataj log\u0302terenoj celantaj s\u0302irmi lokajn vivmediojn kaj kuirajn tradiciojn kontrau\u0306 la invadema tutmondig\u0302o. C\u0302iusemajne la estraro de Seferihisar subtenas lokan produktadon faciligante bazarojn de malrapidmang\u0302aj\u0302oj, kie produktantoj vendas siajn produktaj\u0302ojn rekte al konsumantoj. Por pligrandigi la diversecon kaj la kvaliton de la mang\u0302aj\u0302oj, oni okazigas regionajn festivalojn, kie produktantoj renkontig\u0302as kaj inters\u0302ang\u0302as rikoltaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Kadre de inters\u0302ang\u0302o de investoj, la jamajka registaro konsentis doni 1 200 akreojn (485 hektarojn) da tero al la c\u0302ina registaro \u2013 kie ajn g\u0302i volas. Cucumber Juice [en] havas fundamentajn demandojn, kiujn lau\u0306 s\u0302ia opinio la registaro devas respondi: Kia estas la valoro de la tero? Kiel g\u0302i estos uzata? Kion fari, se g\u0302i jam estas okupita? S\u0302i konkludas ke \u201cJamajko estas ac\u0302etebla, oni g\u0302in vendas, kaj g\u0302i tute ne estas tiel sendependa, kiel g\u0302iaj civitanoj kaj log\u0302antoj emas pensi.\u201d"}]