[{"text_idx": "#000004", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Montaraj judoj: rigardo al la vivo de unu el la minoritatoj en Azerbajg\u0302ano"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Unu el etnoj en Azerbajg\u0302ano [eo] konata kiel \u201cJuhuro\u201d au\u0306 \u201cDag\u0306 Y\u0259hudil\u0259ri\u201d estas montaraj judoj, kiuj origine devenas de Persio [eo]. Hodiau\u0306 ili amase elmigras al Israelo kaj aliaj lokoj, sed iuj restas en Azerbajg\u0302ano kaj la komunumo ludas gravan rolon en iliaj rilatoj inter la du landoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Konata ankau\u0306 kiel \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05e7\u05d5\u05d5\u05e7\u05d6 (Yehudej Kavkaz) au\u0306 kau\u0306kazaj judoj, la komunumo devenas de persaj judoj kaj log\u0302as plejparte en Azerbajg\u0302ano, kun oble malpli grandaj grupoj en Rusio kaj Norda Kau\u0306kazio [Ndlt: la au\u0306toro forgesis ke la tuta Norda Kau\u0306kazio estas parto de Rusio]. Ilia nombro estas taksata inter 20 000 kaj 50 000, kaj ilia kultura centro estas Q\u0131rm\u0131z\u0131 Q\u0259s\u0259b\u0259 (Rug\u0302a Vilag\u0302o au\u0306 Krasnaja Sloboda) en la norda administra distrikto Guba en Azerbajg\u0302ano, la urbo log\u0302ata sole de montaraj judoj, dum aliaj log\u0302as en la c\u0302efurbo Bakuo [eo] kaj aliaj lokoj tra la lando. Lau\u0306 kelkaj fontoj, la vilag\u0302o estas \u201cla sola tutjuda vilag\u0302o ekster Israelo kaj Usono\u201d."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Pro ilia persa origino, ilia tradicia lingvo estas la juhura (Judeo-Tat), kiun lokanoj nomas Juhuri, persa lingvo miksanta persajn, hebreajn kaj turkajn vortojn, c\u0302ar dum sia historio g\u0302i estis skribata per hebreaj, latinaj kaj cirilaj alfabetoj. Montaraj judoj dau\u0306rigas ankau\u0306 siajn judismajn tradiciojn, kiuj malsamas de tiuj en as\u0302kenazaj [eo] kaj sefardaj [eo] komunumoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Post la kolapso de Sovetunio [eo] en 1991, multaj konfliktoj en Norda kaj Suda Kau\u0306kazio, kaj komplika ekonomia transiro, granda parto de la komunumo foriris al Israelo, kie ili nun nombras 100 000 g\u0302is 150 000 homoj, kiel klarigas tiu c\u0302i dokumenta filmo:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Foto de virino el montaraj judoj, montranta tapis\u0302on kiun s\u0302i teksis, en Q Gallery. Foto de Filip Noubel, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Tamen multaj konservis firmajn rilatojn kun Azerbajg\u0302ano, speciale kun Q\u0131rm\u0131z\u0131 Q\u0259s\u0259b\u0259, kie ili konstruigas domojn kaj revenas por la somera periodo, kiel tion klarigas la ekspozicio \u201cLa historio de unu popolo\u201d, nuntempe prezentata en Berlino en la Q Gallery."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Efektive montaraj judoj, iam enkorpigitaj en la Rusia imperio komence de la 19-a jarcento, ricevis la rajton posedi teron kaj evoluigi proprajn lokajn entreprenojn pri farado de silko kaj tapis\u0302oj, same kiel de tabako kaj vino. La ekspozicio fokusig\u0302as je tapis\u0302farado, precipa ina aktivado kiun la galerio montras per tapis\u0302oj, fotoj kaj pentraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "C\u0302i tie estas tapis\u0302oj celebrantaj la virinojn, kiuj teksis ilin, s\u0302losila parto de familia fiero kaj dekoraciaj\u0302o en c\u0302iu domo:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "C\u0302i tie pentraj\u0302o kun inaj tapis\u0302farantoj estas farita kiel reala tapis\u0302o. Foto de Filip Noubel, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tiu c\u0302i malnova foto el 1937 montras grupon da tapis\u0302teksistinoj el Q\u0131rm\u0131z\u0131 Q\u0259s\u0259b\u0259:"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Jen alia tapis\u0302teksistino apud sia tapis\u0302o:"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoInternaciaj rilatojLingvoReligio"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Rusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasintecon"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La historioj de koreoj en Kirgizio, konvertig\u0302intaj al islamo"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Esplorante kurdan kvartalon en Azerbajg\u0302ano"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informoj"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tiuj fotoj montras la historion de la \u2018rusaj dometoj\u2019 en Havano, Kubo"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Speciala danko al niaj multaj subtenantoj"}]