[{"text_idx": "#000003", "text": "Pa\u0301gina Oficial de Vitor Luiz"}, {"text_idx": "#000005", "text": "La Biografio de Monsinjoro O\u0301scar Romero"}, {"text_idx": "#000006", "text": "O\u0301scar Arnulfo Romero y Galda\u0301mez (Ciudad Barrios, la 15-an de au\u0306gusto 1917 \u2013 San-Salvadoro, la 24-an de marto 1980), konata kiel monsinjoro Romero,[2] estis katolika pastro salvadora kaj la kvara metropola C\u0302efepiskopo de San-Salvadoro (1977-1980), fama pro sia predikado en defendo de la homaj rajtoj kaj c\u0302ar oni murdis lin dum li celebris la meson.\nKiel c\u0302efepiskopo, li denuncis en siaj dimanc\u0302aj predikoj la multnombrajn violadojn de homaj rajtoj kaj manifestis publike sian solidarecon al la viktimoj de la politika perfortado de sia lando.[3] Lia murdo provokis la internacian protestadon por la respekto al homaj rajtoj en Salvadoro. En la Katolika Eklezio oni konsideris lin kiel episkopon, kiu defendis la \u00abpreferan opcion al malric\u0302uloj\u00bb. En unu de siaj predikoj, monsinjoro Romero asertis: \u00abLa misio de la Eklezio estas identigi sin al malric\u0302uloj, tiumaniere la Eklezio trovas sian savig\u0302on\u00bb (la 11-an de novembro 1977).\nLa 24-an de marto 1990 okazis la komenco de la kau\u0306zo de sanktproklamo de monsinjoro Romero. En 1994 oni prezentis formale la peton por lia sanktproklamo al lia posteulo Mons-ro Arturo Rivera y Damas. Ekde tiu procezo, monsinjoro Romero ricevis la titolon de Servanto de Dio.[4] La 3-an de februaro 2015 li estis agnoskita de la Katolika Eklezio kiel martiro \u00abpro malamo al la kredo\u00bb, post la Papo Francisko aprobis la koncernan dekreton de martireco publikigita de la Kongregacio por la Kau\u0306zoj de Sanktuloj.[5][6] En Latina Ameriko kelkaj alnomas lin kiel sanktan Romeron de Ameriko.[7][8][9] Ekstere de la Katolika Eklezio, li estas honorita de aliaj branc\u0302oj de la Kristanismo,[10] inkluzive de Anglikana Komunumo, kiu aldonis lin al sia listo de sanktuloj.[11][12] Li estas unu el la dek martiroj de la 20-a jarcento reprezentataj en la statuoj de la abatejo de Westminster, en Londono,[13][14] kaj estis sugestita al Paca Nobel-Premio en 1979,[15] lau\u0306 propono de la Brita Parlamento.[16] La 23-an de majo 2015 li estis beatproklamita en la Monumento al la Dia Savanto de la Mondo (Placo Savanto de la Mondo) proksime de la 10:30h. Lau\u0306 kalkuloj de katolikaj komunikmedioj, la kvanto de partoprenantoj en la celebrado estis c\u0302irkau\u0306 300 mil homoj el 57 landoj,[17] dum aliaj internaciaj komunikmedioj kalkulis la c\u0302eeston de minimume 250 mil homoj.[18][19] Se trata del primer salvadoren\u0303o en ser elevado a los altares y el primer arzobispo ma\u0301rtir de Ame\u0301rica.[16]"}, {"text_idx": "#000007", "text": "9 Monsinjoro Romero en la popola kulturo kaj la artoj"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Li naskig\u0302is en la 15-a de au\u0306gusto 1917 en Ciudad Barrios, en la Departamento de San Miguel (Salvadoro). Li estis la dua inter 8 gefratoj, gefiloj de la paro formita de la telegrafisto kaj laboristo de pos\u0302tejo s-ro Santos Romero kaj s-ino Guadalupe Galda\u0301mez.[2] Li estis baptita la 11-an de majo 1919, en la paroh\u0302o de sia naskig\u0302urbo. Ekde la infanag\u0302o lia sano estis tre fragila. En la publika bazlernejo kie li studis, li elstarig\u0302is en humanaj fakoj pli multe ol en matematiko.\nDe sia infanag\u0302o li praktikis la noktan preg\u0302adon kaj la veneradon al la Senmakula Koro de Maria."}, {"text_idx": "#000009", "text": "En 1930, 13-jarag\u0302a, li eniris la bazan seminarion de la salvadora urbo San Miguel, tiam regata de misiistaj pastroj klaretanoj. Poste, en 1937, li eniris la Seminarion de Sankta Jozefo de la Monto de San-Salvadoro.[2] En tiu sama jaro, li vojag\u0302is al Romo, kie li dau\u0306rigis sian studadon pri teologio en la Pontifika Gregoriana Universitato. Li log\u0302is en la lernejo Pio Latinamerika (domo kiu akceptas studentojn el Latina Ameriko), g\u0302is esti ordinita sacerdoto la 4-an de aprilo 1942 je la ag\u0302o de 24 jaroj.[20] En Romo, li estis instruato de monsinjoro Giovanni Batista Montini, estonta Papo Pau\u0306lo la 6-a.\nLi revenis al Salvadoro en 1943 kaj estis nomumita paroh\u0302estro de la urbo Anamoro\u0301s en la salvadora Departamento de La Unio\u0301n; li poste estis sendita al la urbo San Miguel, kie li servis kiel paroh\u0302estro en la Katedralo de urbo San Miguel dedic\u0302ita al Nia Sinjorino de la Paco kaj kiel sekretario de la dioceza Episkopo monsinjoro Miguel A\u0301ngel Machado.\nPoste oni nomumis lin sekretario de la Episkopa Konferenco de Salvadoro en 1968. La 21-a de aprilo 1970, la Papo Pau\u0306lo la 6-a nomumis lin Helpepiskopo de San-Salvadoro, kaj li ricevis la episkopan konsekron la 21-an de junio 1970 de la manoj de la apostola nuncio Girolamo Prigrione.[20] En la 15-a de oktobro 1974, li estis nomumita episkopo de la diocezo de Santiago de Mari\u0301a en la Departamento de Usuluta\u0301n. Li estis en tiu c\u0302i sidejo dum du jaroj.[20]"}, {"text_idx": "#000011", "text": "En tiuj jaroj, monsinjoro Romero s\u0302ang\u0302is sian predikadon kaj komencis defendi la rajtojn de la neprotektatoj. Li denuncis en siaj homilioj la atakojn al la rajtoj de la kamparanoj, de la laboristoj, de siaj sacerdotoj kaj de c\u0302iuj homoj kiuj iris al li en la kunteksto de perfortado kaj milita premado tiam okazanta en la lando. En siaj homilioj post la murdo de pastro Rutilio Grande, li prenis sentime la tekstojn de la Konferenco de Medeg\u0302ino kaj petis pli grandan justecon en la socio. Dum la sekvaj tri jaroj, liaj homilioj, elsenditaj de la dioceza radio YSAX, denuncis la perfortadon fare kaj de la milita registaro kaj de la maldekstraj armitaj gerilanoj. Li speciale montris perfortaj\u0302ojn, kiel la murdojn faritaj de murdgrupoj kaj la altruditan malaperigon de homoj fare de policaj sekurecaj grupoj. En au\u0306gusto 1978, li publikigis pas\u0302tistan leteron, en kiu li reasertis la rajton de la popolo al organizig\u0302o kaj al paca postulo pri g\u0302iaj rajtoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En oktobro 1979, monsinjoro Romero ricevis kun ia espero la promesojn de la nova administrado de la Revolucia Registara Grupo, sed post kelkaj semajnoj li denove denuncis la novajn fiagojn de subpremado faritaj de la policaj sekurecaj grupoj.[25] En la 2-a de februaro 1980, la Katolika Universitato de Lovaino koncedis al Romero la titolon de Doctor honoris causa agnoskante lian lukton favore al la homaj rajtoj. Okaze de la akcepto de tiu honora titolo, monsinjoro Romero eldiris paroladon, kiun oni konsideras kiel lian profetan testamenton:[25]"}, {"text_idx": "#000013", "text": "En la Palm-Dimanc\u0302o de 1980, unu tago antau\u0306 ol sia morto, Romero faris en la katedralo energian alvokon al la salvadora armeo, en la homilio titolita La Eklezio, servo de liberig\u0302o persona, komunuma, transcenda,[28], kiun oni poste konis kiel Fajra Homilio:[29][30]"}, {"text_idx": "#000014", "text": "En la 24-a de marto 1980, lundo, monsinjoro Romero estis murdita dum li celebris meson en la kapelo de la hospitalo de la Dia Providenco en la kvartalo Miramonte de San-Salvadoro. Pafo subite farita de kas\u0302pafisto trafis lian koron, post li eldiris sian homilion, iomete antau\u0306 ol la Sankta Eu\u0306karistio. Li tiam estis 62-jarag\u0302a.\nLa mortaj restaj\u0302oj de Beata Mons-ro Romero restas en la kripto de la Metropola Katedralo de San-Salvadoro, sub la plej granda altaro de la templo kaj en mau\u0306zoleo, sur kiu estas lia nomo. La funebra monumento estas strukturo el bronzo, kiu reprezentas la korpon de Romero c\u0302irkau\u0306ita de kvar ang\u0302eloj, kij simbolas la kvar evangeliojn. G\u0302i estis donacita de la Komunumo Sankta Egidio, kies eklezia konsilanto estas monsinjoro Vincenzo Paglia, oficiala postulanto de la beatproklama kau\u0306zo, kaj estis prilaborita de la itala artisto Paolo Borghi. La kripton jam vizitis gravaj homoj, inter kiuj la Papo Johano Pau\u0306lo la 2-a, Barack Obama kaj Ban Ki-moon.[33][34]"}, {"text_idx": "#000015", "text": "En 1993, la Komisio de la Vero por Salvadoro, kreita de la Pacakordo de C\u0302apultepeko por esplori la plej gravajn krimojn de la Intercivitana Milito de Salvadoro, konkludis, ke la murdo de monsinjoro Romero estis farita de kas\u0302pafisto. En 2004, tribunalo de Usono deklaris civile respondeca de la krimo la kapitanon Saravia.[35][36]\nEn la 6-a de novembro 2009, la salvadora registaro prezidita de Mauricio Funes decidis esplori la murdon de Romero por akcepti ordonon de la Interamerika Komisio de Homaj Rajtoj de la jaro 2000.[37]\n31 jaroj post la murdo, oni konis la nomon de la murdinto de Romero: temas pri Marino Samayor Acosta, subserg\u0302ento de la 2-a sekcio de la estingita Nacia Gardistaro kaj ano de la sekureca grupo de la eksprezidento de la Republiko; Marino deklaris, ke li ricevis la murdordonon de majoro Roberto d\u2019Aubuisson, kreinto de la murdgrupoj kaj fondinto de dekstra partio ARENA (Revolucia Nacia Alianco), kaj de kolonelo Arturo Armando Molina.[38][39] Marino Samayor Acosta estus ricevinta 114 dolarajn por realigi tiun agon.[40] Marisa d\u2019Aubuisson, fratino de Roberto d\u2019Aubuisson sed opozicia al lia pensmaniero, kreis post kelkaj jaroj la fondaj\u0302on, kiu antau\u0306enigis la beatproklamadon de la salvadora episkopo.[41]"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Okaze de la beatproklamado, la j\u0302urnalisto Horacio Verbitsky rivelis dokumentojn de la Kancelario kaj de la Episkopa Konferenco de sia lando, kiuj montras \u201csupozeblan\u201d kunlaboradon antau\u0306 ol la krimo.[42]. En tiuj dokumentoj, estas priskribitaj indikoj faritaj pri Romero de parto de ultrakonservema sektoro de la Argentina Episkopado kaj estas enmetita en la fokuson de la afero la Kardinalo Antonio Quarracino, kiu renkontis Mons-ron Romeron en 1979, kiam, en etoso de akuzoj kontrau\u0306 Mons-ro Romero, la Kardinalo estis nomumita por fari \u201capostolan viziton\u201d al Salvadoro kaj esplori la agadojn de la c\u0302efepiskopo kaj raporti siajn konkludojn al Romo. Quarracino intervjuis plurajn laboristojn de la loka Eklezio kaj reviziis la dokumentojn prezentitaj de monsinjoro Romero, en tono de respekto kaj ec\u0302 de pardonpeto, asertante, ke lia c\u0302eesto okazis danke al aliaj homoj: li estis tie \u201cc\u0302ar oni ordonis min\u201d.[43] Lau\u0306 la aserto de monsinjoro Jesu\u0301s Delgado, unu el la plej proksimaj kunlaborantoj kaj vikario de Mons-ro Romero, Quarracino deklaris, ke li \u201cneniam trovis episkopon tiel sanktan kiel Romeron\u201d.\nMalgrau\u0306 la rekomendo de nomumo de apostola administranto \u201cplensideja\u201d por kunordigi la politikajn aferojn de la c\u0302efdiocezo pro la internaj dividoj de la loka Eklezio, Quarracino egale rekomendis, ke Mons-ro Romero restu en la posteno de C\u0302efepiskopo de San-Salvadoro kun au\u0306toritato en spiritaj aferoj[43]. Aliflanke, la Kardinalo Stanislaw Dziwisz, kiu laboris kiel persona sekretario de Papo Joahno Pau\u0306lo la 2-a, antau\u0306 nelonge diris, ke, post la intervjuo kun Mons-ro Romero, la Papo \u201cestis tiel konvinkita de la argumentoj de Romero, ke li c\u0302iam defendis Romeron ene de la Kurio\u201d.[44]"}, {"text_idx": "#000017", "text": "En la 24-a de marto 1990 komencig\u0302is la kau\u0306zo de sanktproklamo de Mons-ro Romero kaj oni nomumis la pastron Rafael Urrutia kiel postulanton de la kau\u0306zo.[45] En la 12-a de majo 1994, dum la dioceza parto de la proceso, oni formale prezentis la peton por lia sanktproklamo al lia sekvanto, la metropola c\u0302efepiskopo Arturo Rivera y Damas.[45] La dioceza parto de la proceso finig\u0302is en la 1-a de novembro 1996, kaj en la 4-a de julio 1997 la Sankta Sidejo akceptis la kau\u0306zon kiel validan.[45] La kau\u0306zo estis movita al la Kongregacio por la Kau\u0306zoj de Sanktuloj, en Vatikanurbo, kiu en 2000 sendis g\u0302in al la Kongregacio por la Doktrino de la Kredo (tiam estrata de la germana kardinalo Joseph Ratzinger, posta Papo Benedikto la 16-a) por la strikta analizado de la skribaj\u0302oj kaj homilioj faritaj de monsinjoro Romero. Post la fino de tia analizado, en 2005 la postulanto de la kau\u0306zo de sanktproklamo, monsinjoro Vicenzo Paglia, informis al la komunikiloj la konkludojn de la priesplorado: \u00abRomero ne estis revolucia episkopo, sed homo de la Eklezio, de la Evangelio kaj de la malric\u0302uloj\u00bb.[46][47]\nKelkaj vatikanaj analizistoj indikis la ekziston de ia \u00abbloko al la lau\u0306zo\u00bb ekde 1997, pro ideologiaj motivoj.[40] La postulanto mem, monsinjoro Vicenzo Paglia, klarigis, ke li havis \u00abkelkajn\u00bb miskomprenojn kun Papo Johano Pau\u0306lo la 2-a, c\u0302ar, lau\u0306 lia jug\u0302o, la informoj kiuj venis en tiu momento de Salvadoro \u00abestis c\u0302iuj en unu sama direkto\u00bb: la politika dekstro, la salvadoraj ambasadoroj en la Sankta Sidejo kaj kelkaj kardinaloj akuzis, ke Romero \u00abestis malekvilibra\u00bb kaj \u00abestis komunisto\u00bb.[48] Tamen, monsinjoro Paglia indikis, ke okazis momento, en kiu la pola Papo s\u0302ang\u0302is sian sintenon: \u00abEn lia unua vojag\u0302o al Salvadoro li s\u0302ang\u0302is la vojon kaj volis iri al la Katedralo, kaj atendis dum dek minutoj c\u0302ar g\u0302i estis malfermita. Tie li etendis siajn manojn super la tombo de Romero. Krome, li diris al mi en multaj okazoj, ke Romero estas de la Eklezio\u00bb.[48] Simile, Karol Wojtyla memorigis pri monsinjoro Romero en la celebrado pri novaj martiroj dum la Jubileo de la jaro 2000, intermetante lian nomon \u2014forestinta en la teksto\u2014 en la finan oremus (ni preg\u0302u).[48] Aliflanke, Paglia informis, ke la Papo Benedikto la 16-a estis tiu, kiu malblokis la proceson de beatproklamo en la 20-a de decembro 2012, malmultajn monatojn antau\u0306 li rezignis je la posteno.[48]\nDe la flanko de la Sankta Sidejo, oni respondis, ke la kau\u0306zo de beatproklamo de O\u0301scar Arnulfo Romero neniam estis blokita.[49] Malgrau\u0306 c\u0302io, Jesu\u0301s Delgado, sekretario de monsinjoro Romero, agnoskis la ekziston de ekonomia, socia kaj politika opozicio al lia beatproklamo, kaj diris: \u00abKelkaj diras, ke (Kardinalo Alfonso) Lo\u0301pez Trujillo estis tiu, kiu prokrastis la proceson, kaj eble tio pravas, c\u0302ar li estis la nomumito pri la aferoj de Latina Ameriko\u00bb.[50] Dum la pontifikado de Papo Francisko, la kau\u0306zo estus ricevinta la klaran subtenon de la Papo.[40][51]\nEn la 3-a de februaro 2015 Papo Francisko permesis la publikigon de la dekreto de la Kongregacio por la Kau\u0306zoj de la Sanktuloj, kiu deklaris, ke O\u0301scar Romero estas martiro de la Eklezio, murdita pro \u00abmalamo al la kredo\u00bb.[52]\nLa ceremonio de beatproklamo, prezidita de kardinalo Angelo Amato okazis proksime de la Monumento al la Dia Savanto de la Mondo de la urbo San-Salvadoro en la 23-a de majo 2015.[53]\nLa Papo Francisko esprimis per letero sendita al la episkopo de San-Salvadoro, Jose\u0301 Luis Escobar Alas, ke la beatproklamo de monsinjoro Romero \u00abestas motivo de granda g\u0302ojo al la salvadoranoj kaj al c\u0302iuj, kiuj g\u0302uas la ekzemplon de la plej bonaj gefiloj de la Eklezio\u00bb,[53] kaj aldonis:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "En tiu c\u0302i artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo O\u0301scar Romero en la hispana Vikipedio."}]