[{"text_idx": "#000000", "text": "Ponto el vortoj donas novan bildon de Esperantujo"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Sian libron \"A Bridge of Words\" Esther Schor origine konceptis kiel biografion de la juda intelektulo Ludoviko Zamenhof, sed post kvinjara laboro la rezulto estis multo plia aldone al tio. Steven Brewer recenzis la libron por Libera Folio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La libron Bridge of Words: Esperanto and the Dream of a Universal Language (\"Ponto el vortoj: Esperanto kaj la revo pri universala lingvo\") fare de Esther Schor, oni priskribas kiel \"historion de Esperanto\" kaj \"biografion de ideo\". Sed g\u0302i estas pli ol tio: ankau\u0306 vojag\u0302o de unu certa homo tra aparta aro de la nunaj Esperantaj kulturoj kaj tra okazoj por pritrakti la historion kiu fundamentas la Esperanto-komunumon."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Unuflanke, la libro donas tre konatan senton al mi. La libro s\u0302ajnas al mi nenio alia ol kolekto da hajbunoj. Hajbuno estas japana stilo kiu proponas miksaj\u0302on de prozo kaj poezio. Ofte temas pri poezia vojag\u0302libro, kie la au\u0306toro uzas la vojag\u0302on kiel kuntekston por esplori lokon, historion kaj kulturon \u2013 kaj ankau\u0306 por sin reflekti. La plej konata hajbuno estas Oku no Hosomichi, en kiu la titolo estas vortludo legebla kiel au\u0306 vojag\u0302o en Japanion au\u0306 vojag\u0302o en sin mem. Estas formo de verkaj\u0302o tre kara al mi."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Aliflanke, la libro enkorpigas unu el miaj kernaj kredoj pri Esperanto. Antau\u0306 kelkaj jaroj, mi verkis la eseon Esperanto Estas por pritrakti la temon ke Esperanto ne estas historia fenomeno el fora pasinteco. Tro ofte, mi kredas, esperantistoj rigardas kaj ec\u0302 vivas nur en la pasinteco. Tro ofte, niaj artikoloj kaj publikaj rilatoj montras Esperanton kiel arkaikaj\u0302on. Ni malofte parolas pri la nuna komunumo kaj la realo de niaj disvolvig\u0302antaj atingoj. Tio estas unu el la eksplicite diritaj celoj de la libro:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mi verkis c\u0302i tiun libron ne por elegii pri forpasinta espero, por portreti strangan kulton, au\u0306 esplori forgesitan vojon de l' moderneco. Mi verkis g\u0302in por eltrovi kial Esperanto, nekredeble, superis c\u0302iun hazardon: konkurencon de aliaj lingvo-projektoj, du mondmilitojn, au\u0306toritatajn reg\u0302imojn, genocidajn mort-fabrikojn, la nuklean vetarmadon, kaj la aperon de sekta fundamentismo \u2013 ne menciante la minacegon de tutmonda anglalingvig\u0302o. La lingva movado de Esperanto ekzistas c\u0302ar g\u0302i celas aparte modernan problemon: la bezonon peri inter la konkurantaj postuloj de liberaj homoj unuflanke kaj, aliflanke inter komunumoj ligitaj per valoroj kaj tradicioj. Esperantistoj kunigas liberalismon kaj komunumismon per libera elekto de tradicio de idealoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "En aliaj manieroj, tamen, la libro montras al mi ion tute nekonatan. Estas preskau\u0306 kiel rigardi la mondon tra cirka spegulo: aferoj estas strec\u0302itaj kaj torditaj. Schor kaj mi ambau\u0306 estas fakultatanoj, sed s\u0302i estas profesoro en humanisma kampo dum mi estas docento en scienc-teknika kampo. S\u0302i estas c\u0302e privata dum mi estas c\u0302e publika universitato. S\u0302i estas ina dum mi estas vira. Sed estas du diferencoj kiuj eble plej gravas. Unue, s\u0302i estas judo kaj vidas la mondon tra juda lenso."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Schor aliras la mondon de juda/juddevena starpunkto. Mi naskig\u0302is en ne-religia hejmo kaj ec\u0302 ne renkontis judon g\u0302is mi ekstudis universitate. S\u0302i respondas al demandoj kiuj neniam aperus c\u0302e mi kaj emfazas epizodojn kiuj estis antau\u0306e tute misteraj al mi, kaj pri Zamenhof kaj pri Esperanto. Mi do lernas multe."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mi unue renkontis Esther Schor c\u0302irkau\u0306 la tempo kiam s\u0302i ekverkis la libron kaj mi spektis kelkajn prelegojn kiujn s\u0302i faris pri sia projekto. G\u0302i komencig\u0302is kiel biografio de Zamenhof kiel judo kaj liaj disvolvig\u0302antaj celoj por Esperanto en la mondo. Mi atendis s\u0302ian libron kun nur fakula intereso, do mi tute surprizig\u0302is kiam mi eltrovis ke la libro estis tute alia ol mi supozis. La libro fakte estas plenvoc\u0302a lau\u0306do de Esperanto. Tiel g\u0302i alig\u0302as al la lastatempaj libroj de Robert Phillipson kaj Arika Okrent, kiuj alportis surprizajn subtenojn al Esperanto."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En c\u0302iuj kazoj, la au\u0306toroj s\u0302ajne komencis simple per priskribo de Esperanto, kaj nur post kiam ili ekkonis g\u0302in, malgrau\u0306 ke temis pri nur unu c\u0302apitro en la kazoj de Phillipson kaj Okrent, ili sentis la bezonon agnoski la unike pozitivajn ecojn kiujn ili eltrovis. Simile oni povus eble diri pri Sam Green, kiu pritraktis Esperanton kiel forpasintaj\u0302o en Utopio en Kvar Movimentoj, sed poste decidis produkti duan filmon por aldoni pluajn nuancojn pri Esperanto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sed por mi la plej stranga afero pri la libro de Schor estas kiel nekonata Esperanto mem aspektas tra s\u0302ia spegulo: s\u0302i partoprenis Nord-Amerikan Someran Kursaron (NASK) por lerni Esperanton \u2013 mi lernis per libro kaj neniam partoprenis NASKon. La spertoj kiujn s\u0302i priskribas pri Esperanto (precipe en Vjetnamio kaj Turkio) estas preskau\u0306 tute internaciaj. Mi malofte havis au\u0306 tempon au\u0306 monon por partopreni internaciajn okazojn kaj la plejmulto de mia sperto estis c\u0302e loka, regiona kaj nacia niveloj. Mi tamen renkontis s\u0302in en Vas\u0302ingtono kaj c\u0302e la Au\u0306tuna Renkontig\u0302o, sed tiujn spertojn s\u0302i ne pritraktas en la libro."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Eble la plej grava distingo inter ni estas ke s\u0302ia sperto temas la esploron de la jam ekzistantaj padoj de Esperanto (kiel lingvo kaj popolo) dum mi, multajn jarojn laboris en la Esperanto-movado por konstrui novan padon antau\u0306en por Esperanto. S\u0302i neniam organizis lokan grupon nek instruis en Esperanto-kurso nek partoprenis la estraron de Esperanto-organizaj\u0302o. S\u0302i c\u0302eestis kongresojn, sed neniam provis influi au\u0306 regi la disvolvig\u0302on de Esperanto mem. Por diri klare, tute ne temas pri kritiko \u2013 simple estas agnosko de niaj malsamaj starpunktoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sume, s\u0302i proponas tri au\u0306 kvar historiojn tra la libro: sian propran historion kiel lernanto, la historion de Esperanto, la historion de Zamenhof, kaj la historion de la Esperanto-movado. C\u0302iuj estas interplektitaj en komplikaj arang\u0302oj kaj faskoj \u2013 kaj foje la historio s\u0302ajne saltas antau\u0306en au\u0306 malantau\u0306en. Tio vers\u0302ajne estas neevitebla, c\u0302ar la fadenoj estas tiel forte interligitaj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La unua parto donas resumon de la juda/kristana kultura fono kaj de la okcidenta pensado pri lingvo-diverseco. Komence per la rakonto de Babelo, Schor sekve resumas filozofan pensadon pri la supozitaj aliroj inter lingvo kaj realeco au\u0306 lingvo kaj la homa menso."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Poste, s\u0302i priskribas NASKon dum g\u0302i ankorau\u0306 okazadis en San-Diego. Mi neniam partoprenis NASKon, tamen mi estis invitita al kunsido pri la estonteco de NASK tuj poste en San-Diego kaj mi de multaj jaroj konas c\u0302iujn el la organizantoj. Ial, s\u0302i decidis uzi pseu\u0306donimojn en tiu c\u0302i parto de la libro (kaj eble aliloke). S\u0302i uzas verajn nomojn alie en la libro (s\u0302i mencias min pernome en la indekso kaj s\u0302i citas min sur p. 277), sed estis tre strange ke s\u0302i priskribis homojn tuj rekoneble al mi, sed kvazau\u0306 ili estas konfidencaj informantoj. Kutime au\u0306toroj klarigas kiam ili s\u0302ang\u0302as la nomojn de homoj kaj kial."}, {"text_idx": "#000016", "text": "S\u0302i faris grandegan laboron por kuntiri la grandan historion de la Esperanto-movado. Multe da c\u0302io c\u0302i estas konata, sed la plejmulto antau\u0306e estis havebla nur en Esperanto \u2013 au\u0306 en diversaj disaj fontoj. La Esperanto-movado, precipe en la jaroj post la dua mondmilito \u2013 kiam la movado s\u0302rumpis kaj estis apartigita pro la malvarma milito \u2013 allogis malmultan intereson de historiistoj g\u0302is nun. Grandan parton mi jam sciis, sed multaj detaloj estis novaj ec\u0302 por mi."}, {"text_idx": "#000017", "text": "S\u0302i ankau\u0306 aldonis dimensiojn al mia kompreno de Zamenhof kaj liaj motivoj. Zamenhof, en siaj plej fruaj jaroj, bazis sian celaron je la juda popolo. Li verkis eble la plej fruan gramatikon de la jida lingvo. Li estis frua cionisto kaj, almenau\u0306 iam, kredis ke Esperanto povus servi kiel lingvo por nova juda popolo. Tio ne estas parto de la kutima historio de Esperanto kiun la esperantistaro rakontas al si. En posta fazo de sia vivo, Zamenhof konstatis la g\u0302isfunde dividitan karateron de tio ke unu popolo vidu sin kiel speciale elektitan de Dio. Ekde tiam li rifuzis altigi servon al la juda popolo super servon al la tuta homaro."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La interna ideo de Esperanto ricevas similan esploron en la libro. La originala alvoko de Zamenhof eble estis rebato kontrau\u0306 tiuj, kiuj malpermesis lin legi la Preg\u0302on sub Verda Standardo c\u0302e la unua kongreso. Poste malsamaj homoj alprenis g\u0302in kaj ekuzis g\u0302in por malsamaj aferoj dum la historio de Esperanto: de Lapenna, kiu uzis g\u0302in kun la signifo de kontrau\u0306fas\u0302ismo, al Corsetti, kiu difinis g\u0302in kiel egalecon de la popoloj, kaj al Silfer, kiu traktis g\u0302in kiel propraj\u0302on de la individuo. La interna ideo estas ec\u0302 plia cirka spegulo, kiu reflektas malsaman movadon depende de kiu g\u0302in enrigardas."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La lasta parto de la libro pritraktas la dumvivan laboron de gesinjoroj Grattapaglia c\u0302e Bona Espero en Brazilo, sed denove tra la vivokazaj\u0302oj de Schor. En tiu c\u0302i kazo, tuj antau\u0306e, s\u0302i apartig\u0302is de sia edzo, kaj la okazaj\u0302ojn oni denove vidas tra plia cirka spegulo, kiu strec\u0302as kaj distordas c\u0302ion. S\u0302ia vivo malplektig\u0302as samtempe kiam s\u0302i provas malligi la komplikan nodon de Esperanto."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Fine de la libro, s\u0302i refoje vizitas diversajn mitojn pri Esperanto \u2013 kaj tiujn de eksteruloj kaj tiujn de la esperantistaro mem: la mitojn ke Esperanto malsukcesis, ke g\u0302i subfosas diversecon, ke g\u0302i ne sukcesos g\u0302is la fina venko, kaj ke g\u0302i funde estas politike neu\u0306trala. S\u0302i montras kiel la vivanta Esperanto-komunumo jam kaj dau\u0306re sukcesas kaj donas al la parolantoj la politikajn ilojn, por ne nur preterparoli diferencojn, sed por rekte paroli pri ili. Kaj tio estas eble la plej grava heredaj\u0302o de Esperanto."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Finfine, mi restas kun unu demando. Mi scivolas kiom el c\u0302io, kio reflektig\u0302as de Esperanto tra la cirka spegulo de Ponto el Vortoj temas pri Esperanto, pri Esther \u2013 au\u0306 pri mi, kaj mia propra cirka spegulo. Alia libro, kiu rivelus malpli pri la au\u0306toro kaj s\u0302ajnigus plian objektivecon, finfine ne estus malpli partia."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]