[{"text_idx": "#000000", "text": "La multfaceta talento de Edmond Privat"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Post la abiturienta ekzameno (1907) Privat vojag\u0302is en Britio kaj Norda Ameriko, studis lingvistikon kaj literaturon en G\u0302enevo kaj Parizo, kaj ekde 1912 laboris kiel instruisto en Svislando kaj Britio. Dum la Unua Mondmilito Privat kiel j\u0302urnalisto de Journal de Ge\u0300neve, Temps kaj Daily News vizitis plurajn lokojn de la Orienta Eu\u0306ropo. Precipe li interesig\u0302is pri Pollando: li fondis komitaton por sendependig\u0302o de Pollando kaj en 1918 doktorig\u0302is pri historio per tezo pri la Pollanda ribelo en 1830."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ekde 1920 Privat laboris en la Ligo de Nacioj (LN) kiel tradukisto, kaj dum 1922\u201327 ankau\u0306 kiel konsilanto kaj poste vicdelegito de la LN-delegacio de Persio. Fininte la karieron c\u0302e LN, li dum kvarona jarcento estis profesoro pri la anglaj lingvo kaj literaturo en la komerca altlernejo en Bellinzona (1933\u201345) kaj en la Neu\u0306s\u0302atela universitato (1945\u201359)."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pli ol tri jardekojn Privat kunlaboris en la socialisma j\u0302urnalo La Sentinelle, en la kooperativa Coope\u0301ration, kaj en la kristana kaj pacifista gazeto L\u2019Essor, kiun li redaktis (1944\u201349). Li verkis france librojn pri temoj sociaj kaj historiaj kaj en 1925 kunfondis la G\u0302enevan radion. Privat multe laboris en la kontrau\u0306koloniisma komitato, kunfondita de li en 1925, kaj partoprenis la kampanjon de Nansen kontrau\u0306 malsato en Ruslando."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tre grava por Privat estis la konatig\u0302o kun Mahatma Gandhi en 1931 kaj helpo c\u0302e ties prelegvojag\u0302ado. Lau\u0306 invito de Gandhi, Edmond Privat kun sia edzino en 1932 akompanis lin s\u0302ipe al Barato kaj pasigis tie kelkajn monatojn. Privat fondis kaj prezidis komitaton por sendependig\u0302o de Barato. La ideoj de Gandhi pri neperforta rezistado ig\u0302is parto de la filozofio de Privat, kiu estis pacifisto, kvakero, nudisto, vegetarano kaj apoganto de civilservo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gandhi kaj Privat en Villeneuve (1931)"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Siajn ideojn pri la socia ordo Privat prezentis en la libro La choc de patriotismes (Parizo, 1931), kiu aperis en Esperanto kiel Interpopola konduto (Budapes\u0302to, 1935), kaj en Federala sperto (1958). Seniluziigita pri LN (poste ankau\u0306 pri UN), li alig\u0302is al la mondfederismo, kredante la sperton de la diversnaciaj Svislando kaj Usono pli pozitiva ol tiun de la inters\u0302tataj organizoj, kiuj ne sukcesas preventi militojn kaj konfliktojn inter la s\u0302tatoj. La kau\u0306zo, lau\u0306 li, estis, ke federacio havas centrajn organojn konsistantajn el personoj respondecaj al la elektintaj popolanoj, sed la organoj de LN/UN konsistas el reprezentantoj de registaroj, respondecaj al siaj landaj registaroj kaj defendantaj ties interesojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kvankam Privat alig\u0302is al la Svisa Socialisma Partio ankorau\u0306 en 1920, li publike kritikis la militon de la socialisma registaro de Francio en Alg\u0302erio kaj la \u201crealan socialismon\u201d en la landoj, gvidataj de komunistoj. Malgrau\u0306 sia admiro al Usono, li kondamnis la Usonan agreson kontrau\u0306 Vjetnamio. C\u0302i tiun kritikon li faris nelonge antau\u0306 sia morto, okazinta la 28an de au\u0306gusto 1962 en Rolle."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Privat dufoje edzig\u0302is: en 1911 kun la franca esperantistino Ange\u0300le Fallot kaj en 1926 kun la svisa esperantistino Yvonne Bouvier, kiu multe helpis lin en lia agado."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En la antau\u0306a c\u0302apitro ni rakontis, ke en februaro 1903 la 13-jara Edmond Privat eklernis Esperanton samtempe kun sia 15-jara amiko Hector Hodler, kaj ke post kelkaj semajnoj ili fondis junularan Esperanto-klubon kaj la revuon Juna Esperantisto. Ni dau\u0306rigu pri Privat."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En 1904 Edmond publikigis sian unuan eseon pri Esperanto, kaj en 1905 la 16-jara g\u0302enevano partoprenis la unuan esperantistan mondkongreson en Bulonjo-c\u0302e-Maro (tien li venis ne piede, kiel kredigas la Enciklopedio de Esperanto kaj Vikipedio, sed trajne) kaj tie unuafoje montris sian oratoran talenton."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En 1906 Hector kaj Edmond partoprenis en la organizado de la dua kongreso en G\u0302enevo, sed post la fino de la liceo en 1907 ilia kunlaboro malintensig\u0302is: Hector dedic\u0302is sin plentempe la redaktado de Esperanto kaj organizado de UEA, kaj Edmond iris al Kembrig\u0302o por lerni la anglan kaj por helpi c\u0302e la organizo de la tria UK. Fine de 1907 li, kiel agento de la Pariza eldonejo Hachette, iris al Usono por starigi komercajn kontaktojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En Usono Privat rapide plenumis la komision de Hachette kaj poste dum pluraj monatoj propagandis kaj instruis Esperanton. Li rakontis pri Esperanto al pluraj influaj usonanoj kaj ec\u0302 prezentis Esperanton al la prezidento Roosevelt en la Blanka Domo. Privat estis ofte intervjuata kaj diskonig\u0302is tra Usono kiel eksperto pri la nova lingvo; en c\u0302i tiu rolo lin invitis la senato de Ohio por prezenti Esperanton en diskuto pri leg\u0302o pri instruado de la lingvo en la publikaj lernejoj de Ohio. Krom prelegi kaj instrui en Usono kaj Kanado, Privat verkis anglalingvan lernolibron de Esperanto kaj kunorganizis la unuan Esperanto-Kongreson en Usono, antau\u0306 kiu li gvidis unusemajnan superan kurson."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Reveninte al Eu\u0306ropo, Privat plu propagandis kaj instruis la lingvon, verkis lernolibrojn, eseojn kaj poemojn, gajnis la poezian premion en la Unuaj Floraj Ludoj kadre de la 5a UK (Barcelono, 1909), fondis Internacian Esperanto-Instituton en G\u0302enevo kun filioj en aliaj landoj, kaj multe vojag\u0302is. Unu el liaj vojag\u0302celoj estis Ruslando en la vintro 1911\u201312, kaj tiam li ne nur prelegis por esperantistoj, sed vizitis Zamenhofon en Varsovio kaj renkontig\u0302is en Peterburgo kun la c\u0302efministro Vladimir Kokovcev por pledi por Esperanto, suspektata en Ruslando pro la jug\u0302o pri la prezidanto de la REL Aleksandr Postnikov. En 1913 li denove venis al Usono kaj estis akceptita de la prezidanto Wilson kaj de la financisto Carnegie. En siaj milittempaj vojag\u0302oj li ofte renkontig\u0302is kun esperantistoj kaj estis unu el malmultaj alilandaj samideanoj, kiuj vizitis Zamenhofon en Varsovio, unue sub la Ruslanda, poste sub la Germania regado."}, {"text_idx": "#000017", "text": "C\u0302e la Ligo de Nacioj"}, {"text_idx": "#000018", "text": "En la 1a Asembleo de LN (decembro 1920) lau\u0306 la iniciato de Privat estis prezentita projekto de rezolucio pri Esperanto, subskribita de reprezentantoj de 11 landoj. G\u0302ia traktado estis prokrastita al la 2a Asembleo, antau\u0306 kiu la asista g\u0302enerala sekretario de LN Inazo\u0302 Nitobe vizitis la 13an UK (Prago, 1921) kaj verkis raporton \u201cLa lingva problemo kaj la Ligo de Nacioj\u201d, en kiu li nomis Esperanton \u201cmotoro de internacia demokratio\u201d."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En la 2a Asembleo (septembro 1921) la g\u0302enerala sekretario de LN ricevis la taskon prepari raporton pri instruado de Esperanto en lernejoj por la 3a Asembleo. LN dissendis demandaron pri instruado de Esperanto al la registaroj kaj disponigis sian sidejon en G\u0302enevo por Internacia Konferenco pri Instruado de Esperanto en Lernejoj (aprilo 1922). La konferenco, kiun Privat kunorganizis, proponis al LN rezolucion pri instruado de Esperanto. Post la konferenco kaj surbaze de la ricevitaj respondoj LN pretigis tre pozitivan raporton \u201cEsperanto kiel internacia helpa lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La 3a Asembleo de LN (septembro 1922) akceptis c\u0302i tiun raporton, sed transdonis la demandon pri instruado de Esperanto al la LN-Komisiono pri intelekta kunlaborado, kiu rifuzis rekomendi Esperanton al instruado en lernejoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Antau\u0306 la Unua Mondmilito Privat ne multe agadis en UEA, kvankam li estis g\u0302ia komitatano. Sed post la morto de Hodler (1920) li dau\u0306rigis la organizan laboron de sia forpasinta amiko."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La antau\u0306milita Esperanto-komunumo estis dupolusa: la individuaj esperantistoj c\u0302e UEA kaj la landaj asocioj (naciaj societoj) c\u0302e la Centra Oficejo en Parizo. La dueco dau\u0306ris post la milito. La solvon trovis Edmond Privat (vicprezidanto de UEA) kaj Gabriel Chavet (sekretario de la Centra Oficejo): dum la kuna s\u0302ipveturado al la 14a UK (Helsinki, 1922) ili interkonsentis konservi la du centrojn kaj fondi tegmentan instancon."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ilia plano estis akceptita en la 14a UK kiel la Kontrakto de Helsinki. Lau\u0306 g\u0302i la landaj asocioj starigis sian Konstantan Reprezentantaron (KR). KR kaj UEA formis sespersonan Centran Esperanto-Komitaton (poste Internacia Centra Komitato de la Esperanto-Movado, ICK). Unu jaron poste en la 15a UK (Nurenbergo, 1923) estis elektita la unua ICK kun Edmond Privat kiel g\u0302ia prezidanto. G\u0302is 1928 Privat restis prezidanto de ICK, kaj dum 1924\u201328 li estis ankau\u0306 prezidanto de UEA. Ekde 1920 g\u0302is 1934 Privat redaktis la organon de UEA Esperanto kaj c\u0302iunumere aperigis en g\u0302i siajn c\u0302efartikolojn. Krome li prezidis la Svisan Esperanto-Societon kaj plenumis aliajn movadajn taskojn, inter kiuj la plej honora estis la c\u0302iujara parolado c\u0302e la solena inau\u0306guro de UK."}, {"text_idx": "#000025", "text": "UEA progresis, g\u0302ia membraro en 1925 atingis 9 mil 424 personojn, g\u0302is nun ne reatingita nombro; la 15a UK en Nurenbergo (1923) estis rekorda kun 4963 alig\u0302intoj. Tamen en 1928 Privat estis devigita demisii el la prezidantaj postenoj en UEA kaj ICK pro kampanjo de la franca c\u0302efdelegito de UEA Georges Delanoue. La demokratieco de Privat, liaj rilatoj kun Gandhi kaj Rolland s\u0302ajnis neakcepteblaj por la estroj de la neu\u0306trala movado, en kiu aperis naciismaj tendencoj en pluraj landoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En 1932 KR nuligis la Kontrakton de Helsinki. ICK c\u0302esis ekzisti, kaj en la 25a UK, okazinta en la nazia Kolonjo (1933), oni trovis kompromisan solvon. La rekonstruita UEA ne plu konsistis el individuoj, sed el landaj asocioj kaj \u201caktivaj membroj\u201d. La unua elekto de la komitato, okazinta en la 26a UK (Stokholmo, 1934), estis s\u0302oka, c\u0302ar Edmond Privat kaj kelkaj aliaj internacie konataj aktivuloj ne estis elektitaj. Privat c\u0302esis agi en UEA, kiu en 1936 disduig\u0302is je du asocioj, kiuj rekunig\u0302is nur post la Dua Mondmilito en 1947."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kvankam la reunuig\u0302inta UEA en 1951 donis al Privat la titolon Honora Prezidanto, li apenau\u0306 reaktivig\u0302is en g\u0302i, sed akceptis la prezidantecon de la Universala Ligo, sekrete fondita en Nederlando, okupita de nazioj, por disvastigi la mondfederismon per Esperanto."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Granda postmilita atingo de Privat estis lanc\u0302o de la Esperanto-programo en la Svisa Radio Internacia, en kiu li paroladis ekde 1946 g\u0302is sia morto. Dum siaj lastaj vivojaroj li, malgrau\u0306 malfacila movig\u0302ado, lau\u0306eble partoprenis la esperantistan vivon en Svislando. Dau\u0306ran popularecon g\u0302uis liaj libroj, precipe Karlo, Vivo de Zamenhof, Historio de la lingvo Esperanto kaj Esprimo de sentoj en Esperanto, kiuj estas plurfoje reeldonitaj, ankau\u0306 post lia morto."}, {"text_idx": "#000030", "text": "C\u0302i tiu teksto estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korj\u0302enkov pri Edmond Privat en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK), c\u0302e kies preparado estis utiligitaj jenaj fontoj:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "C\u0302i tiu artikolo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni rajtas represi la supran tekston plene au\u0306 parte nur kun la permeso de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d"}]