[{"text_idx": "#000003", "text": "Ekde 1928 Afu\u0302k estas estiminda organizo kies misio estas promocii la frisajn lingvon kaj kulturon en c\u0302iuj tipoj de spacoj en la nederlanda provinco Frislando. La lingvo sukcesis konservig\u0302i en c\u0302iutaga vivo kaj, lau\u0306 Afu\u0302k, preskau\u0306 c\u0302iuj el la 642 000 log\u0302antoj de la provinco komprenas la lingvon. Lau\u0306 la retejo de Afu\u0302k, \u201ctio signifas ke oni povas renkonti la frisan kaj uzi g\u0302in ie ajn en la provinco\u201d c\u0302e la bakejoj, en la superbazaroj, en la librejoj, c\u0302e la kuracistaj oficejoj, en lernejoj, c\u0302e la kartoklubo, en la sportejoj, sur signoj de urboj kaj vilag\u0302oj, en la amaskomunikiloj, en la teatro kaj c\u0302e laboro\u201d."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La kontribuo de Afu\u0302k inkluzivas la liveradon de lingvaj kursoj por plenkreskuloj, la eldonadon de elektronikaj libroj kaj magazinoj, la kreadon de aplikaj\u0302oj kaj la iveradon de konsultaj servoj por kompanioj kaj organizoj pri kreado de politiko kurag\u0302iganta la lingvouzadon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La organizaj\u0302o estas bone konata al Mirjam Vellinga, kiu estis kreskigita de frisoparolantaj gepatroj. Nur kiam s\u0302i translog\u0302ig\u0302is de Frislando por studi en la Universitato de Groningeno, s\u0302i aprezis kiom unika estas la lingvo kaj \u201cla sociaj, psikologiaj kaj politikaj faktoroj, ligitaj al parolado de minoritata lingvo\u201d. S\u0302i baldau\u0306 transiris de studado de la angla al studado de la frisa kaj baldau\u0306 post bakalau\u0306rig\u0302i komencis labori por Afu\u0302k, kie s\u0302i restis por dudek jaroj. Aktuale s\u0302i tenas sian pozicion de projekta gvidanto de la internaciaj projektoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Rising Voices intervjuis Miriam per retpos\u0302to."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Half of all Frisians are able to read Frisian easily. However, a small proportion of Frisians have a good written command of their language. This number has steadily increased in recent years. This is due to education and the increasing use of social media in Frisian. There are concerns about the language transfer from parents to their children. That is slowly decreasing and one of the most important factors to keep a language alive."}, {"text_idx": "#000011", "text": "The online state is on an intermediate level so to speak. On the one hand, several applications have been developed. On the other hand, it are usually not the big tech companies that automatically develop their applications in Frisian."}, {"text_idx": "#000012", "text": "The following applications are now available:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Google Translate through community development\nFacebook in Frisian through community development\nGboard and Swiftkey as automatic text predictors\nFrisian as a language in Microsoft Office with built-in spelling and grammatical corrector on Windows operating systems (however, this has to be downloaded separately, and is not automatically integrated in updates and when people buy Microsoft Office software).\nNavigation in Frisian through Waze\nOnline Frisian-Dutch dictionaries and translation tools"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Nuntempe iom pli ol duono de la log\u0302antaro en Frislando parolas la frisan kiel sian unuan lingvon kaj c\u0302irkau\u0306 75% de la log\u0302antaro parolas la frisan en c\u0302iutaga vivo. Preskau\u0306 c\u0302iuj en la provinco kun proksimume 650 000 log\u0302antoj povas kompreni la lingvon: c\u0302irkau\u0306 95%. Tio signifas ke oni renkontas la frisan ie ajn en c\u0302iutaga vivo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Duono de c\u0302iuj frisoj povas legi en la frisa c\u0302iutage. Tamen eta parto de la frisoj havas bonajn skribokapablojn en sia lingvo. Tiu c\u0302i nombro konstante kreskis en lastaj jaroj. Tio okazis danke al edukado kaj kreskanta uzo de sociaj amaskomunikiloj en la frisa. Ekzistas zorgoj pri la lingva transdono de gepatroj al iliaj infanoj. G\u0302i malrapide malkreskas kaj estas unu el la plej gravaj faktoroj de lingva vivsubtenado."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La reta statuso estas meznivela. Unuflanke kelkaj aplikaj\u0302oj estis evoluigitaj. Aliflanke grandaj kompanioj kutime ne kreas au\u0306tomate siajn aplikaj\u0302ojn en la frisa."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Jenaj aplikaj\u0302oj nun estas alireblaj:"}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u2022 Google Translate danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u2022 Facebook en la frisa danke al komunuma evoluigo"}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u2022 Gboard kaj Swiftkey kiel au\u0306tomataj lingvosugestiloj"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u2022 La frisa kiel lingvo en Microsoft Office kun integrita ortografia kaj gramatika korektiloj en Vindozo (tamen g\u0302i devas esti els\u0302utita aparte kaj ne estas au\u0306tomate integrita en aktualigoj kaj kiam homoj ac\u0302etas programaron de Microsoft Office)"}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u2022 Navigado en la frisa per Waze"}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u2022 Retaj frisa-nederlandaj vortaroj kaj tradukiloj"}, {"text_idx": "#000024", "text": "RV: Kio estas viaj motivoj por strebi al la reprezentado de via lingvo en ciferecaj spacoj?"}, {"text_idx": "#000027", "text": "RV: Priskribu iujn el la defioj kiuj malhelpas al via lingvo esti plenforte uzata rete."}, {"text_idx": "#000028", "text": "MV: For the big tech companies investing in smaller languages is economically not very interesting. That means you always have to ask and lobby for it and that it takes a lot of time for your language to be included. Most of the speakers by that time are used to using the dominant language for that specific application and it is very hard to win them back. It always takes extra effort and money to get your language included. We are particularly interested in technology that is applied in the home as the home domain is still very strong when it concerns the use of Frisian. Through technology other languages are however introduced in the home, think of smart home appliances, social care robots, etc., which threatens the natural space that our language has in the home. Children are especially sensitive to this and will therefore attach less value to their own language."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Por grandaj teknologiaj kompanioj investado je malpli grandaj lingvoj estas ekonomie ne interesa. Tio signifas ke vi c\u0302iam devas peti kaj lobii por tio kaj tio konsumas multe da tempo por ke via lingvo estu inkludita. Plejparto de la parolantoj dume alkutimig\u0302is uzi la dominantan lingvon por tiu c\u0302i specifa aplikaj\u0302o kaj estas vere malfacile regajni ilin. Tio c\u0302iam postulas enormajn klopodojn kaj monon por fari vian lingvon inkluzivita. Ni speciale interesig\u0302as pri teknologioj kiuj estas aplikataj hejme, c\u0302ar la hejmo estas ankorau\u0306 vera fortikaj\u0302o kiam temas pri la uzado de la frisa. Danke al teknologioj, aliaj lingvoj tamen eniris la hejmon, danke al sag\u0302hejmaj aplikaj\u0302oj, prizorgaj robotoj ktp, kio minacas la naturan spacon de nia lingvo hejme. Infanoj estas speciale sentemaj al tio c\u0302i kaj pro tio donos malpli da valoro al sia propra lingvo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "RV: Kiujn konkretajn pas\u0302ojn vi konsideras farendaj por kurag\u0302igi junajn homojn komenci la lernadon de sia lingvo au\u0306 dau\u0306rigi g\u0302ian uzadon?"}, {"text_idx": "#000031", "text": "MV: At the moment we are focusing both on language learning and language awareness and assertiveness in schools (primary, secondary and vocational education). It is important that younger people learn the language and are able to speak, read and write it, but it is also important that they feel comfortable using it, understand more about their language behavior and language use and the mechanisms behind that. Peer to peer conversations about their language use and specific assignments at school that focus on working with the language in a practical way (thinking about how Frisian can become more visible in the company where they do their internship for instance) work very well in our experience."}, {"text_idx": "#000032", "text": "In order to make it easier for young people to use the language digitally, we have developed several translation tools and there are other tools available as well, like Gboard and Swiftkey. Not everyone knows that they are there, so we are also focusing on promoting those tools in an attractive way (short clips, distributed on several social media platforms)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "For the next generations to use the language it is essential to educate young parents about the value of the minority language and how to raise children multilingual in different situations. In Frysla\u0302n there is a magazine and an online platform to inform young parents about this and they receive a special language gift (Taalkado) when they register the birth of their child with the local government."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Nuntempe ni koncentrig\u0302as je lernado, konsciado kaj firmigado de la lingva c\u0302eesto en lernejoj (bazaj, mezaj kaj profesiaj). Estas grave ke junaj homoj lernu la lingvon kaj povu paroli, legi kaj skribi en g\u0302i, sed ankau\u0306 gravas ke ili sentu sin komforte uzante g\u0302in, komprenu pli bone sian lingvan konduton kaj lingvouzon kaj iliajn mekanismojn. Rektaj konversacioj pri ilia lingvo kaj specifaj taskoj en lernejoj fokusig\u0302antaj je laboro kun la lingvo en praktika maniero (pensado pri kiel la frisa povas ig\u0302i pli videbla en la kompanio kie ili trapasas stag\u0302on ekzemple) bone funkcias lau\u0306 nia sperto."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Por fari pli facila por junuloj la uzadon de la lingvo en cifereca formo, ni evoluigis kelkajn tradukilojn kaj estas aliaj iloj alireblaj kiel Gboard kaj Swiftkey. Ne c\u0302iu scias ke ili ekzistas, do ni koncentrig\u0302as ankau\u0306 je promociado de tiuj iloj en alloga maniero (per mallongaj filmetoj, distribuitaj en kelkaj sociretaj platfomoj)."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Por ke la sekvaj generacioj uzu la lingvon gravas eduki junajn gepatrojn pri la valoro de la minoritata lingvo kaj pri kiel kreskigi plurlingvajn infanojn en diversaj situacioj. En Frislando estas magazino kaj reta platformo kiuj informas junajn gepatrojn pri tio c\u0302i kaj ili ricevas specialan lingvan donacon (Taalkado) kiam ili registras la naskon de sia infano c\u0302e la loka registaro."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Elvi Sidheri, foto de la au\u0306toro, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Li estis kvar tagojn inter la plastaj seg\u0302oj en la Barah\u0302a flughaveno en Madrido [c\u0302iuj eo], atendante ke migrantaj agentoj estu tiel decaj por doni al li respondon. Li vojag\u0302is por perfektigi sian [hispanan] lingvon per stipendio de la Casa Espan\u0303a (eo: Domo Hispanio) de Tirano, Albanio [c\u0302iuj eo], sed li jam estis perdita pri kiom da fojoj li recitis en sia menso la versojn de la poetoj Lope de Vega, Go\u0301ngora kaj Garci\u0301a Lorca. La plibonigon [de sia hispanlingva nivelo] li jam estis faranta ne en la klasc\u0302ambro, sed konvinkante la policon pri tio ke li ne portis drogojn au\u0306 estis plananta eklog\u0302i en Madrido: nur por koni la urbon. Li povus senti sin kiel Quijote en la mezo de la jaro 2000, sed, tiukaze, neniu pridubus la eniron al tiu Regno de Hispanio tiel malsaman al la bonecoj kiujn li imagis. Lia sola peko estis havi albanan pasporton, lando el kiu alvenis nur katastrofaj novaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Li ne povis atendi plu kaj decidis malantau\u0306eniri. Lia pacienco atingis sian limon. \u201cSe Hispanio ne volas ricevi Elvi-on, Elvi ankau\u0306 ne volas eniri Hispanion\u201d, li diris al si mem, plifortigante elmontron kiu karakterizas lin g\u0302is hodiau\u0306: paroli pri si mem en la tria persono. Li turnis sin duonvoje, petis sian pasporton kaj komencis la sekvan flugon al Albanio. Li konis kaj ne konis Madridon samtempe en tiu okazo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Politikaj situacioj estis malfaciligantaj la disvastigon de la albana kulturo en la mondo. La internacia izoliteco de Albanio, unue, dum la komunisma reg\u0302imo de Enver Hog\u0302a (1944-1985), kaj la nuna diplomatia blokado de Kosovo, lando rekonita hodiau\u0306 de 97 el la 193 membroj de UN [eo], kunlaboris por portreti kulturon kiu, ec\u0302 kuntekste de Balkanio, estas imagata kiel la plej enigma. Oni taksas ke estas inter kvin kaj ses milionoj da homoj kiuj sin identigas etne kiel albanojn, kaj ne log\u0302as nur en Albanio. Ili konsistigas la c\u0302efan etnon en Kosovo (c\u0302irkau\u0306 93%), la c\u0302efan etnan minoritaton en Nord-Makedonio [eo] kaj havas konsiderindan c\u0302eeston en Nigramonto, Italio kaj Grekio, aldone al grava diasporo en Usono, Italio kaj Norda Eu\u0306ropo [c\u0302iuj eo]."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Pli ol dudek jarojn post sia unua intenco viziti Hispanion, Elvi Sidheri estas unu el la malmultaj tradukistoj kaj kulturaj perantoj inter la iberamerika mondo kaj la albana mondo. Fakte, li estas sperta konanto de la kultura monda romantiko kaj precipe de Hispanameriko c\u0302ar li estas tradukisto de la hispana, itala kaj portugala al la albana, kaj dedic\u0302is du romanojn al Hispanio: Du mondoj (Dy\u0308 bote, origine en la albana), publikita en 2019, kaj A Espan\u0303a con Amor (Sama titolo en originala verkaj\u0302o albane) [eo: Al Hispanio kun Amo], eldonita en 2021."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Kun tiu spirito, ni parolis kun Elvi Sidheri per retpos\u0302to kaj jen la intervjuo, kiu estis redaktita."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kiel restas la bildo kiun vi perceptis pri Hispanio post vivado de tia malagrabla situacio en la Madrida flughaveno?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la Espan\u0303a de mis suen\u0303os de juventud, la que habi\u0301a conocido leyendo a Lope de Vega, Go\u0301ngora y Garci\u0301a Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no senti\u0301 ningu\u0301n resentimiento hacia Espan\u0303a. Volvi\u0301 a los pocos an\u0303os, en 2004, y despue\u0301s muchas otras veces, cada vez que podi\u0301a. De hecho, despue\u0301s de dos de\u0301cadas tome\u0301 esa experiencia como inspiracio\u0301n y la plasme\u0301 como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A Espan\u0303a con amor, por ma\u0301s que el libro no sea autobiogra\u0301fico."}, {"text_idx": "#000046", "text": "G\u0302i estis tre s\u0302oka, c\u0302ar mi rimarkis ke la Hispanio de miaj song\u0302oj en mia juneco, kiun mi konis legante Lope de Vega, Go\u0301ngora, Graci\u0301a Lorca, estis io alia. Sed, kvankam mi konstatis ke realeco malsamas, mi ne sentis ian rankoron kontrau\u0306 Hispanio. Mi revenis ene de kelkaj jaroj, en 2004, kaj poste multalifojojn, c\u0302iufoje kiam mi povis. Fakte, post du jardekoj mi prenis tiun sperton kiel inspiron kaj reflektis g\u0302in kiel au\u0306toro en parto de mia libro eldonita en 2021, Al Hispanio kun Amo, malgrau\u0306 tio ke la libro ne estas au\u0306tobiografia."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Elvi Sidheri, albana verkisto kaj tradukisto"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Kiel vi rekonektis kun la hispana mondo poste?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Fui a Ame\u0301rica casi inmediatamente despue\u0301s de esta primera fea experiencia y fue muy oportuno porque en el Caribe pude reencontrar las rai\u0301ces de mi amor por el mundo hispano, su cultura y su lengua. Fui a Repu\u0301blica Dominicana y al principio me senti\u0301 casi como en casa porque estaba lleno de turistas italianos, que son muy parecidos a nosotros, los albaneses. En mi pai\u0301s la cultura y la lengua italianas esta\u0301n muy presentes. Y despue\u0301s empece\u0301 a apreciar la forma relajada en que vivi\u0301an los lugaren\u0303os, el clima, la naturaleza, el mar azul y la mu\u0301sica. Despue\u0301s en Cuba me senti\u0301 muy atrai\u0301do por su orgullo, la cultura asombrosa que tienen y la arquitectura colonial de Santiago de Cuba y La Habana. Descubri\u0301 que, aunque Espan\u0303a y Ame\u0301rica Latina tienen ori\u0301genes comunes, como la misma lengua y algunas tradiciones, el Caribe e Hispanoame\u0301rica son realidades lejanas, que difieren visiblemente de Espan\u0303a y de Europa."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Mi ris al Ameriko preskau\u0306 tuj post c\u0302i tiu unua malbela sperto kaj tio estis tre tau\u0306ga c\u0302ar en Karibio mi povis renkonti la radikojn de mia amo por la hispana mondo, g\u0302ia kulturo kaj lingvo. Mi iris al Dominika Respubliko [eo] kaj komence mi sentis min preskau\u0306 hejme c\u0302ar g\u0302i estis plena de italaj turistoj kiuj tre similas al ni, la albanoj. En mia lando la itala kulturo kaj lingvo tre c\u0302eestas. kaj poste mi komencis estimi la malstrec\u0302itan manieron en kiu la lokanoj, la vetero, la naturo, la blua maro kaj la muziko vivis. Poste, en Kubo mi sentis min tre allogita de ilia fiereco, la nekredebla kulturo kiun ili havas kaj la kolonian arkitekturon de Santiago de Kubo kaj Havano [c\u0302iuj eo]. Mi malkrovis ke kvankam Hispanio kaj Latinameriko havas komunajn originojn, kiel la sama lingvo kaj iuj tradicioj, Karibio kaj Latinameriko estas malproksimaj realaj\u0302oj kiuj videble diferencas de Hispanio kaj Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Kion vi povus rakonti al ni pri c\u0302i tiuj kulturaj diferencoj inter Hispanio kaj Latinameriko el via perspektivo kaj viaj spertoj?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Espan\u0303a es casi un ti\u0301pico pai\u0301s de Europa Occidental: desarrollado, moderno, de mentalidad abierta, aunque mantiene sus rai\u0301ces mediterra\u0301neas. Ame\u0301rica Latina ha heredado la mayor parte del legado cultural espan\u0303ol, como su lengua y muchas tradiciones, pero tambie\u0301n ese maravilloso Nuevo Mundo ha creado su propia conciencia, a partir de la mezcla de muchas culturas y etnias que emigraron a lo largo de los siglos y se fusionaron con el componente nativo y con personas de otros ori\u0301genes como A\u0301frica y Asia."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Hispanio estas preskau\u0306 tipa okcidenteu\u0306ropa lando: disvolvita, moderna, kun malferma menso, kvankam g\u0302i konservas siajn mediteraneajn radikojn. Latinameriko heredis la plej grandan parton de la hispana kultura postlasaj\u0302o, kiel g\u0302ian lingvon kaj multajn tradiciojn, sed ankau\u0306 tiu mirinda Nova Mondo kreis sian propran konsciencon, el la miksaj\u0302o de multaj kulturoj kaj etnoj kiuj elmigris tra la jarcentoj kaj kunfandig\u0302is kun la denaska komponento kaj kun homoj el aliaj originoj, kiel Afriko kaj Azio."}, {"text_idx": "#000054", "text": "En tiu miksaj\u0302o de kulturoj en Latinameriko, kiel vi vidas, el Albanio, tiun denaskan komponenton kiun vi mencias kaj g\u0302ian interagadon kun aliaj kulturoj? C\u0302u vi vidas similecojn inter tiu realaj\u0302o kaj via balkana kunteksto?"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Las poblaciones indi\u0301genas conforman la parte ma\u0301s importante de la imagen que tenemos de Ame\u0301rica Latina, y en particular la que yo tengo como hispano\u0301filo porque son el corazo\u0301n mismo del continente americano. Pienso en la mezcla de etnias, lenguas, tradiciones y rai\u0301ces que aportaron civilizaciones histo\u0301ricas y tambie\u0301n en el aporte de culturas nativas: sin ellas Ame\u0301rica Latina no seri\u0301a la misma."}, {"text_idx": "#000056", "text": "La peni\u0301nsula balca\u0301nica tambie\u0301n ha estado habitada por muchas naciones diferentes y la regio\u0301n siempre ha sido una encrucijada de civilizaciones, religiones e imperios. Soy muy consciente de que mi identidad albanesa fue forjada por la mezcla de estos pueblos y culturas a lo largo de los siglos."}, {"text_idx": "#000057", "text": "La indig\u0302enaj popoloj konsistigas la plej gravan parton de la bildo kiun ni havas de Latinameriko, kaj precipe tiun kiun mi havas kiel hispansimpatianto, c\u0302ar ili estas la koro mem de la amerika kontinento. Mi pensas pri la miksaj\u0302o de etnoj, lingvoj, tradicioj kaj radikoj kiuj kontribuis al historiaj civilizacioj kaj ankau\u0306 pri la kontribuo de denaskaj kulturoj: sen ili Latinameriko ne estus la sama."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La Balkana Duoninsulo ankau\u0306 estis log\u0302ata de multaj diversaj nacioj kaj la regiono c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, religioj kaj imperioj. Mi tre scias ke mia albana identeco estis forg\u0302ita de la miksaj\u0302o de c\u0302i tiuj popoloj kaj kulturoj tra la jarcentoj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "C\u0302u vi trovas multajn kulturajn similecojn inter Balkanoj kaj Latinameriko?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Seguramente podemos encontrar muchas, si\u0301. Aunque no me gusta hablar de aspectos negativos hay que mencionar que en estas dos regiones hay problema\u0301ticas comunes como falta de estabilidad, problemas econo\u0301micos, crisis gubernamentales, dictaduras pasadas y sistemas democra\u0301ticos hi\u0301bridos. Afortunadamente tambie\u0301n compartimos una actitud en la vida cotidiana de vivir con alegri\u0301a, somos irascibles, despreciamos las dificultades que enfrentamos y hay un cierto disfrute de la lentitud en el di\u0301a a di\u0301a que nos permite apreciar los pequen\u0303os placeres que se nos presentan. Me gusta pensar que, en cierto modo, los Balcanes son la Ame\u0301rica Latina de Europa en muchos aspectos hermosos."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ni certe povas trovi multajn, jes. Kvankam mi ne s\u0302atas paroli pri negativaj aspektoj, ni menciu ke en c\u0302i tiuj du regionoj estas oftaj problemoj kiel manko de stabileco, ekonomiaj dilemoj, registaraj krizoj, pasintaj diktaturoj kaj hibridaj demokratiaj sistemoj. Felic\u0302e ni ankau\u0306 kundividas sintenon en la c\u0302iutaga vivo de travivado kun g\u0302ojo, ni estas koleruloj, ni malestimas malfacilaj\u0302ojn kiujn ni alfrontas kaj estas certa g\u0302uo de la malrapideco en la tago al tago kiu permesas al ni estimi la malgrandajn plezurojn kiuj estas prezentitaj al ni. Mi s\u0302atas pensi ke, iel, Balkanoj estas la Latinameriko de Eu\u0306ropo en multaj belaj aspektoj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "C\u0302u ekzistas vortoj en la albana kiujn oni povas traduki klare al la hispana, sed samtempe, traduki ilin en aliajn lingvojn malfacilegas c\u0302ar ne ekzistas ekvivalentoj?"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Creo que si\u0301. Pienso en la muy ti\u0301pica palabra espan\u0303ola \u201csiesta\u201d que puede traducirse fa\u0301cilmente con la palabra albanesa \u201ckotem\u201d: una especie de siesta relajante, que tambie\u0301n implica una tradicio\u0301n del lento disfrute de la vida que ambas culturas compartimos."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mi kredas ke jes ja. Mi pensas pri la tre tipa hispanvorto \u201csiesta\u201d [eo: siesto] kiu oni povas facile traduki per la albana vorto \u201ckotem\u201d: speco de malstrec\u0302a dormeto, kiu ankau\u0306 implicas tradicion de malrapida g\u0302uo de la vivo kiun ambau\u0306 kulturoj kundividas."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Kaj se vi elektus unu solan vorton de la hispana, kiu g\u0302i estus?"}, {"text_idx": "#000066", "text": "La que siempre me ha fascinado es \u201chermosa\u201d, ya que es una de las primeras palabras que aprendi\u0301 al leer el libro \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judi\u0301o alema\u0301n sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judi\u0301a a quien llamaban la \u201cFermosa\u201d. Para mi\u0301, Espan\u0303a y el mundo y culturas hispa\u0301nicas son simplemente hermosas."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Tiu kiu c\u0302iam fascinis min, estas \u201chermosa\u201d [eo: bela], c\u0302ar g\u0302i estas unu el la unuaj vortoj kiujn mi lernis legante la libron \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d [eo: La judino de Toledo] de Lion Feuchtwanger. Li estas juda-germana verkisto, postvivanto de la Holokau\u0306sto, kiu en sia romano priskirbas la amon inter reg\u0302o Alfonso VIII kaj Raquel, juda knabino kiun oni nomis \u201cFermosa\u201d. Por mi, Hispanio kaj la mondo kaj hispanaj kulturoj estas simple belaj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Kiuj estas la hispanaj kaj latinamerikaj au\u0306toroj kiujn vi s\u0302atas au\u0306 pli g\u0302uas traduki?"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Me encanta hacer traducciones especialmente de poetas, ya sea de Espan\u0303a o de Ame\u0301rica Latina, y debo sen\u0303alar que mi primera traduccio\u0301n del espan\u0303ol fue de tres de las Novelas Ejemplares de Miguel de Cervantes. Todo el tiempo traduzco autores, como Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo \u2013uno de los poetas ma\u0301s difi\u0301ciles de traducir\u2013, Jaime Sabines, Pablo Neruda y, mi favorita en absoluto, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mi amas fari tradukojn precipe de poetoj, estu de Hispanio au\u0306 Latinameriko, kaj mi devas klarigi ke mia unua tradukado de la hispana estis tri el la Ekzemplaj Romanoj de Cervanto [eo]. Mi tradukas au\u0306torojn la tuta tempo, kiel Octavio Paz, Mario Benedetti, Ce\u0301sar Vallejo -unu el la plej malfacilaj poetoj por traduki-, Jaime Sabines, Pablo Neruda kaj, mia plej s\u0302atata verkistino, Elvira Sastre."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Kiu literaturo temas pri la ligoj inter la albana kaj la hispana mondo?"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Poca y no esta\u0301 traducida. El cla\u0301sico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: ti\u0301tulo original en albane\u0301s) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Espan\u0303ola inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al espan\u0303ol y yo siempre recomiendo su traduccio\u0301n por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. Tambie\u0301n me gustari\u0301a destacar mi libro A Espan\u0303a con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y espan\u0303oles desde la de\u0301cada de 1930 hasta nuestros di\u0301as a trave\u0301s de tres historias de amor en tres e\u0301pocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en Espan\u0303a la novela policial La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero espan\u0303ol y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Malmulta kaj ne estas tradukita. La referenca klasikaj\u0302o estas la fama libro Hasta la vista (NdlR [Hispane*]: originala titolo albane) de la granda au\u0306toro Pietro Marko, kie li priskribas la Hispanan Enlandan Militon inspiritan de siaj propraj spertoj kiel volontulo de la Internaciaj Brigadoj. Oni neniam tradukis al la hispana kaj mi c\u0302iam rekomendas g\u0302ian tradukon pro lia malkonsento al diktatoreco kaj la spertoj kiujn li rakontas. Mi ankau\u0306 s\u0302atus reliefigi mian libron Al Hispanio kun Amo, en kiu mi priskribas kulturajn kaj homajn rilatojn inter albanoj kaj hispanoj de la 1930-aj jaroj g\u0302is nuntempo tra tri amrakontoj en tri malsamaj tempoj. (NdlR [hispane]: en junio, estis eldonita en Hispanio la polica romano La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, kiu starigas amrakonton inter hispana raportisto kaj postvivantino de albana milito en la postmilita Kosovo)"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Estante la albana literaturo malmulte konata, pri kiu ni devus atenti por kompreni pli bone c\u0302i tiun kulturan panoramon? La nomo de la verkisto Ismail Kadare\u0301 c\u0302iam aperas, sed kiuj aliaj estas?"}, {"text_idx": "#000075", "text": "La literatura albanesa esta\u0301 viviendo una especie de renacimiento, despue\u0301s de la cai\u0301da del re\u0301gimen totalitario en Albania, pero tambie\u0301n en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que esta\u0301n creando una nueva ola sin vi\u0301nculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo re\u0301gimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Kadare\u0301 es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los ma\u0301s de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras esta\u0301n inevitablemente vinculadas a aquel periodo histo\u0301rico. E\u0301l supo jugar majestuosamente con la censura, sen\u0303alando problemas que nadie ma\u0301s podri\u0301a. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vi\u0301rgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitucio\u0301n, las organizaciones criminales mafiosas y nada ma\u0301s, como si Albania y los albaneses fue\u0301ramos so\u0301lo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La albana literaturo vivas specon de renaskig\u0302o, post la falo de la totalisma reg\u0302imo en Albanio, sed ankau\u0306 en Kosovo, kaj estas multaj talentaj verkistoj kiuj kreas novan ondon sen ligoj, malmultaj influoj kaj malsama pensmaniero de la malnova reg\u0302imo kaj g\u0302iaj reflektoj en nia literatura spaco, kiel ekzemple Erjus Mezini au\u0306 Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kadare\u0301 estas grandulo, kaj ne mi diras tion, sed la duonmondaj lektoroj en la pli ol tridek lingvoj en kiuj liaj libroj estis tradukitaj. Sed liaj verkoj estas neeviteble ligitaj al tiu historia periodo. Li sciis ludi majeste kun cenzuro, montrante problemojn kiujn neniu povis montri. Tamen, malfelic\u0302a fakto en kiun multaj falas kiam ili skribas pri Albanio estas konsideri c\u0302iam la perforton de la mezepoka Kanun, la Vi\u0301rgenes Juradas (J\u0302uritaj Virgulinoj), la Hoxha-diktaturon, la prostituadon, la krimajn organizojn de mafio kaj nenion pli, kvazau\u0306 Albanio kaj albanoj estas nur tio. G\u0302i estas io tre disdegna, kiu ne faras justecon al Albanio au\u0306 al g\u0302ia literaturo."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Efektive, kiam oni parolas pri \u201cAlbanio\u201d kaj \u201cKosovo\u201d, oni kutime proliferigas negativajn, au\u0306 almenau\u0306 antau\u0306modernajn kaj malhelajn stereotipojn. Kion oni povus fari de kultura produktado por kontrau\u0306stari tiujn bildojn kaj oferti al la mondo pli fidelan, modernan kaj kosmopolitan vizion de la nunaj Albanio kaj Kosovo?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quiza\u0301s, porque les resulta ma\u0301s fa\u0301cil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atencio\u0301n en el cara\u0301cter cosmopolita ancestral ti\u0301pico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad caracteri\u0301stica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judi\u0301os en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa \u00ad\u2013co\u0301digo de honor tradicional albane\u0301s\u00ad\u2013 nuestra actitud alegre y nuestra obstinacio\u0301n y cara\u0301cter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regi\u0301menes opresores."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Samkiel eksterlandanoj, albanaj au\u0306toroj kutime fokusig\u0302as pri tio, eble, c\u0302ar ili trovas g\u0302in pli facila ol profundigi aliajn aferojn. En mia literaturo, kontrau\u0306e, mi c\u0302iam provas koncentri atenton al la tipa prapatra kosmopolita karaktero de la albanoj. Ekzemple, en la fakto ke nia tero c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, lingvoj, kulturoj kaj tradicioj kaj tio kondukas al malferma menso kaj karakteriza gastamo kiu videblas, interalie, en la savo de la judoj en la Dua mondmilito au\u0306 en la ricevo de rifug\u0302intoj de la kosova milito en 1999. Mi klopodas elstarigi el nia Besa -tradicia honora kodo en Albanio- nian gajan sintenon kaj nian persiston kaj nevenkeblan karakteron fronte al la malfacilaj\u0302oj de la vivo, malbona destino, la invadantoj kaj subpremaj reg\u0302imoj."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Kiun estontecon de kunlaboro ni povas atendi inter la albana mondo kaj la hispana mondo konsiderante ke ili estas ekstercentraj areoj de tutmonda kultura produktado?"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Estoy seguro de que seguira\u0301n construye\u0301ndose puentes culturales entre nuestras culturas y gente, especialmente a trave\u0301s de la literatura, y dare\u0301 lo mejor de mi\u0301 para dar mi aporte en este contexto, como autor y como traductor."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Mi estas konvinkita ke kulturaj pontoj inter niaj kulturoj kaj homoj estos dau\u0306re konstruitaj, precipe per literaturo, kaj mi faros mian plej bonegan parton por doni mian kontribuon en c\u0302i tiu kunteksto, kiel au\u0306toro kaj kiel tradukisto."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000090", "text": "Wordle is the sourdough starter of Omicron."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Wordle estas la gisto de Omicron."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000094", "text": "La sukceso de la ludo estis atribuita al g\u0302ia simpleco: g\u0302i petas vin diveni kvinliteran vorton kaj donas al vi ses provojn, montrante al vi c\u0302u iu el la elektitaj de vi literoj estas en la sekreta vorto kaj c\u0302u ili estas lokitaj en g\u0302usta pozicio."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000097", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000098", "text": "La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekig\u0302is kun la novaj\u0302o ke The New York Times ac\u0302etas Wordle kontrau\u0306 \u201cnenomita sepcifera sumo\u201d. Wardle publikigis emocian afis\u0302on c\u0302e Tvitero, dirante ke li estis \u201cg\u0302ojega\u201d pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo \u201cig\u0302is io pli granda ol li iam imagis\u201d."}, {"text_idx": "#000099", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000100", "text": "On the flip side, I'd be lying if I said this hasn't been overwhelming. After all, I am just one person, and it is important to me that, as Wordle grows, it continues to provide a great experience to everyone."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000102", "text": "C\u0302e alia flanko mi mensogus se mi dirus ke c\u0302io c\u0302i ne estis s\u0302oka. C\u0302ar mi estas simple homo kaj estas grave por mi ke dum Wordle kreskas g\u0302i plu provizas grandajn spertojn al iu ajn."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Ec\u0302 pli ekscita rilate Wordle estas ke la kodo malantau\u0306 g\u0302i povas esti adaptita al funkciado en diversaj lingvoj kaj kuntekstoj. Pli da programistoj-zelotoj jam akiris la kodon kaj redezajnis g\u0302in en c\u0302iu ajn imagebla variaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Wordles of the World (gastigata c\u0302e gitHub) estas unu el la plej kompletaj multaj listoj de la renaskig\u0302oj de la ludo en diversaj lingvoj. G\u0302i enhavas 313 entojn en 91 lingvoj kaj proklamas kiel sian celon \u201ctrioblon: esti amuza, celebri lingvan diversecon kaj esplori ludan kreivon\u201d."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000109", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Amuzig\u0302u ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000111", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000114", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Estas ankau\u0306 Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (g\u0302i estas pruvite populara en lernejaj klasc\u0302ambroj)."}, {"text_idx": "#000118", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000121", "text": "La Nobel-premio pri literaturo de 2021 iris al la tanzania verkisto Abdulrazak Gurnah [eo] \u2014 s\u0302ajnas, ke afrika literaturo [eo] finfine ricevas la atenton, kiun g\u0302i meritas. Tamen, konga-au\u0306stria au\u0306toro Fiston Mwanza Mujila asertas, ke videbleco de afrikaj au\u0306toroj, precipe la franclingvaj, ankorau\u0306 restas defio kiu inspiras novan generacion esplori novajn lingvajn mediojn."}, {"text_idx": "#000122", "text": "S\u0302ajnas, ke 2021 estas la jaro de afrika literaturo. Krom la Nobel-premio pri literaturo, aliaj prestig\u0302aj premioj estis aljug\u0302itaj al afrikaj kaj afrik-eu\u0306ropaj verkistoj. La Premio Neustadt de 2022, kiu estas anoncita dum la antau\u0306a jaro 2021, kaj en la pasinteco montris multajn estontajn Nobel-premiitojn [eo], iris al la senegala romanisto Boubacar Boris Diop. La premion Camo\u0303es [eo] gajnis la mozambikanino Paulina Chiziane. La Premio Booker por Fikcio iris al la sudafrika Damon Galgut [eo], dum la Premion Internacia por Tradukita Fickio gajnis franco-senegala David Diop [eo]. La Prix Goncourt [eo], vers\u0302ajne la plej prestig\u0302a literatura premio de Francio, iris al al senegalano Mohamed Mbougar Sarr."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Sed c\u0302u tio povus esti la kazo de la arbo, kiu kas\u0302as la arbaron?"}, {"text_idx": "#000124", "text": "La lasta fojo kiam afrika au\u0306toro, John Coetzee [eo], gajnis la Nobel-premion estis en 2003. La lasta fojo kiam nigra au\u0306 miksrasa verkisto ricevis la premion Goncourt estis Patrick Chamoiseau en 1992 kaj Marie NDiaye [eo] en 2009."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Por au\u0306di, kion spertas franclingvaj afrikaj verkistoj, Global Voices parolis kun Fiston Mwanza Mujila, au\u0306toro kiu kreskis en Lubumbashi en la sudo de la Demokratia Respubliko Kongo (ankau\u0306 nomata Kongo-Kins\u0302aso au\u0306 DRK). Mujila estis edukita en la franca, sia dua lingvo post la svahila, kaj nun log\u0302as en Graz, la dua plej granda urbo de Au\u0306strio, kie li fondis la transnacian literaturan festivalon Weltwortreisende [Mondvortvojag\u0302antoj, ndlr.]. Li verkas teatraj\u0302ojn en la germana kaj liaj teatraj\u0302oj, kiuj radikas en la tradicio de Peter Handke kaj Elfriede Jelinek, estis prezentitaj en Vieno kaj Berlino. Lia fikcio estas produktita en la franca: lia unua romano \u201cTram 83\u2032\u2032, publikigita en 2014, estis tradukita de la franca al pli ol dekduo da lingvoj kaj ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la germana Internacia Literatura Premio [germane: Internationaler Literaturpreis \u2013 Haus der Kulturen der Welt, ndltr.]. Lia lasta romano \u201cLa Danse du Vilain\u201d (La Danco de la Fiulo) estis publikigita en 2020. Li ankau\u0306 verkas poezion, kaj lia kolekto \u201cLe Fleuve dans le Ventre\u201d aperis en 2013 kaj estas tradukita en la anglan. Li priskribas sin c\u0302efe kiel poeton kiu hazarde verkas teatraj\u0302ojn kaj romanojn."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Lau\u0306 Mujila, male al siaj anglalingvaj egaluloj, franclingvaj afrikaj verkistoj alfrontas kelkajn defiojn, la unua el kiuj estas la karaktero de la franca literatura scenejo:"}, {"text_idx": "#000127", "text": "Alors que le Nige\u0301ria qui est une grande nation litte\u0301raire a des portes d\u2018entre\u0301e dans les maisons de renom aux US ou en Grande-Bretagne, l\u2019e\u0301cosyste\u0300me litte\u0301raire est plus complexe pour les litte\u0301ratures francophones: Paris reste le seul centre de gravite\u0301 et, souvent, de le\u0301gitimation. Bruxelles et Gene\u0300ve sont plus au moins a\u0300 la trai\u0302ne."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Dum Nig\u0302erio, granda literatura nacio, havas pordon malfermitan al c\u0302iuj c\u0302efaj eldonejoj en Usono kaj Britio, por franclingva literaturo, la literatura ekosistemo estas pli kompleksa: Parizo restas la sola centro de gravito, kaj ofte, ankau\u0306 de legitimeco. Bruselo kaj G\u0302enevo restas pli-malpli malantau\u0306e."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La situacio estas malfacila ankau\u0306 en franclingva Afriko mem, lau\u0306 Mujila :"}, {"text_idx": "#000130", "text": "En Afrique anglophone, le Nige\u0301ria, le Kenya et l'Afrique du Sud sont les grands po\u0302les litte\u0301raires avec leurs revues comme Kwani? et Chimurenga, des maisons d\u2019e\u0301dition comme Cassava Republic. Pour l\u2019Afrique francophone, le Se\u0301ne\u0301gal et le Cameroun jouaient jadis ce ro\u0302le, par l\u2019entremise des Nouvelles Editions Africaines du Se\u0301ne\u0301gal et les e\u0301ditions Cle\u0301. Au Congo-Kinshasa, nous payons les pots casse\u0301s de nos turbulences politiques. La litte\u0301rature demeure encore un objet rare et de\u0301sirable me\u0302me si des initiatives d\u2019ordre prive\u0301 essaient de palier a\u0300 la carence d\u2019une politique culturelle nationale. L\u2019institution de prix litte\u0301raires, tout comme la cre\u0301ation des bibliothe\u0300ques et des maisons d\u2019e\u0301dition sont une nouvelle espe\u0301rance. Mais seuls la de\u0301coration et les ba\u0302timents ne suffisent pas. Je suis persuade\u0301 que la matrice litte\u0301raire d\u2019un pays de\u0301pend pour beaucoup de la qualite\u0301 de son enseignement et du niveau de vie."}, {"text_idx": "#000131", "text": "En anglalingva Afriko, Nig\u0302erio, Kenjo kaj Sudafriko estas la c\u0302efaj literaturaj centroj kun siaj propraj revuoj kiel Kwani kaj Chimurenga, same kiel eldonejoj kiel ekzemple Cassava Republiko. Por franclingva Afriko, Senegalo kaj Kameruno ludis tiun rolon en la pasinteco, danke al eldonejoj kiel ekzemple Nouvelles Editions Africaines du Se\u0301ne\u0301gal kaj e\u0301ditions Cle\u0301. En Kongo-Kins\u0302aso, ni pagas la prezon de nia politika malstabileco. Literaturo restas malofta kaj dezirinda objekto ec\u0302 se privataj iniciatoj provas kompensi la mankon de nacia kulturpolitiko. La kreado de literaturaj premioj, bibliotekoj kaj eldonejoj alportas esperon, sed nur havi konstruaj\u0302ojn kaj la dekoracion ne sufic\u0302as. Mi estas konvinkita, ke la literatura matrico de lando dependas grandparte de la kvalito de g\u0302ia eduksistemo kaj de g\u0302ia vivnivelo."}, {"text_idx": "#000132", "text": "La vivgrava demando pri la elekto de lingvo"}, {"text_idx": "#000133", "text": "Por multaj verkistoj el postkoloniaj socioj, la elekto de la literatura lingvo ofte estas vivgrava dilemo. C\u0302i tiu elekto foje venas kun akuzoj de kultura perfido de certaj partoj de tiuj socioj. Kelkaj ekzofonaj verkistoj [eo] elektas originalan solvon: verkado en tria lingvo, kutime senrilata al ilia hejma au\u0306 kolonia historio, kiel ekzemple la bengala-usona verkisto Jhumpa Lahiri [eo], kiu nun verkas fikcion en la itala."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Jen kiel Mujila priskribas sian propran demandadon kaj eblan novan direkton:"}, {"text_idx": "#000135", "text": "Si j\u2019ai re\u0301ussi a\u0300 vivre en Autriche, c\u2019est aussi parce que je viens de Lubumbashi au Congo, donc un endroit ou\u0300 la capitale Kinshasa ne joue pas de ro\u0302le important, et ou\u0300 Lusaka ou Johannesburg jouent un ro\u0302le plus grand car plus proches. Les gens du sud du Congo ne vont pas force\u0301ment en France ou en Belgique quand ils quittent le pays, et ne s\u2019associent pas force\u0301ment aux communaute\u0301s congolaises de l\u2019e\u0301tranger qui sont majoritairement lingalophones. Au sud on parle d\u2019autres langues, comme le swahili."}, {"text_idx": "#000136", "text": "J\u2019ai parfois l\u2019impression d\u2019avoir trois ou quatre vies en me\u0302me temps, car me\u0302me si j\u2019e\u0301cris en franc\u0327ais je ne le pratique pas au quotidien, j\u2019e\u0301cris en allemand qui est ma sixie\u0300me langue, en dehors du swahili, du lingala et du tshiluba qui la langue de mes grands-parents. Quand j\u2019e\u0301cris en allemand, je dois me pre\u0301parer, pareil en franc\u0327ais, c\u2019est le me\u0302me rituel de pre\u0301paration, c\u2019est toute une expe\u0301dition, je note des mots qui viennent a\u0300 l\u2019esprit, je recopie une page de Camus pour me replonger dans le bain linguistique. Mais depuis deux mois je me demande si je ne devrais pas changer cate\u0301goriquement de langue et ne plus e\u0301crire qu\u2019en allemand. Je n\u2019exclus pas d\u2019abandonner le franc\u0327ais."}, {"text_idx": "#000137", "text": "La kialo de tio ke mi sukcesis pluvivi en Au\u0306strio estas ke mi ja venas el Lubumbashi [eo], loko kie la c\u0302efurbo Kins\u0302aso ne ludas s\u0302losilan rolon; Lusaka au\u0306 Johanesburgo estas pli gravaj, c\u0302ar ili estas pli proksimaj. Homoj de suda Kongo ne nepre iras al Francio au\u0306 Belgio kiam ili foriras, kaj ne c\u0302iam kunig\u0302as kun la konga diasporo kiu parolas c\u0302efe la lingalan. En la sudo ni parolas aliajn lingvojn, kiel la svahilan."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Kelkfoje mi havas la senton, ke mi kondukas kvar vivojn samtempe, c\u0302ar ec\u0302 se mi verkas en la franca, mi ne praktikas tiun lingvon c\u0302iutage. Mi verkas en la germana, kiu estas mia sesa lingvo, krom la svahila [eo], la lingala [eo], kaj la luba [eo], la lingvo parolata de miaj geavoj. Kiam mi verkas en la germana, mi bezonas prepari min; same kun la franca, mi havas ritojn por prepari, tio estas kiel ekspedicio. Mi notas vortojn, kiuj venas al la menso, mi notas tutan pag\u0302on el Camus [eo] por reeniri la lingvan medion. Sed dum la pasintaj du monatoj, mi komencis demandi min, c\u0302u mi ne s\u0302ang\u0302u kategorie kaj skribu sole en la germana. Mi ne ekskludas tute forlasi la francan."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Mujila notas ke la konga literatura tradicio akceptas plurlingvecon: certaj verkistoj, kiel Richard Ali, verkas en la lingala. En la diasporo, au\u0306toroj verkas en lokaj lingvoj: Danie\u0308lle Zawadi verkas poezion en la nederlanda, JJ Bola en la angla, Kayo Mpoyi [eo] en la sveda."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Tio difinis lian fluan identecon, kiel li klarigas:"}, {"text_idx": "#000141", "text": "Un e\u0301crivain a comme outil principal la langue. Quand je me suis installe\u0301 dans la Mitteleuropa, je me devais pour survivre comme auteur non seulement d\u2019apprendre la langue allemande mais d\u2019e\u0301chafauder une ge\u0301ne\u0301alogie litte\u0301raire. J\u2019e\u0301cris en franc\u0327ais et en allemand mais ce dernier prend souvent le dessus. Je suis habitue\u0301 a\u0300 parler de litte\u0301rature dans cette langue."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Quand je suis en France, on me de\u0301finit comme e\u0301crivain autrichien. A\u0300 Vienne on m\u2019identifie comme e\u0301crivain de Graz, et en Allemagne comme e\u0301crivain autrichien. Au Congo on m\u2019identifie comme e\u0301crivain congolais mais vivant en Autriche. Mon identite\u0301 est polyphonique et mouvante. Mudimbe, philosophe congolais, parlait d\u2019expe\u0301rience ou de subjectivite\u0301 africaine. J\u2019ajouterais a\u0300 cela une subjectivite\u0301 autrichienne. Graz et Lubumbashi sont mes points de ralliement et d\u2019observation, lieux a\u0300 partir desquels j\u2019e\u0301labore mon discours."}, {"text_idx": "#000143", "text": "Por verkisto, lingvo estas c\u0302efa ilo. Kiam mi eklog\u0302is en Mitteleuropa, kiel ni germane nomas Centran Eu\u0306ropon, mi devis ne nur lerni la lingvon, sed starigi literaturan genealogion. Mi verkas en la franca kaj la germana sed verkado en c\u0302i-lasta lingvo pli oftig\u0302as. Mi kutimas paroli pri mia verkado en tiu lingvo."}, {"text_idx": "#000144", "text": "En Francio, mi estas difinita kiel au\u0306stria verkisto. En Vieno, mi estas identigita kiel verkisto el Graz, kaj en Germanio kiel au\u0306stria au\u0306toro. En Kongo, kiel konga verkisto log\u0302anta en Au\u0306strio. Mia identeco estas polifona kaj movig\u0302anta. Mudimbe [fr], konga filozofo, kutimis paroli pri afrika subjektiveco au\u0306 sperto. Mi aldonus al tio la au\u0306strian subjektivecon: Graz kaj Lubumbashi estas miaj punktoj de ligiteco kaj observado, lokoj de kie mi konstruas mian diskurson."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Unu termino kiu aperis pli elstare en la pasintaj jaroj estas la koncepto de afroeu\u0306ropano, kuntirig\u0302o de afrika kaj eu\u0306ropano. Jen la opinio de Mujila pri c\u0302i tiu nocio:"}, {"text_idx": "#000146", "text": "En Autriche, je me conside\u0300re comme congolais, africain ou encore e\u0301crivain black autrichien, parce qu\u2019e\u0302tre e\u0301crivain noir en Autriche n\u2019est pas la me\u0302me chose qu\u2019e\u0302tre noir en France ou en Belgique. Je respecte ceux qui utilisent le terme d\u2019Afrope\u0301en, mais chacun peut se de\u0301finir a\u0300 sa manie\u0300re. L\u2019Europe est grande, je pre\u0301fe\u0300re donc me re\u0301fe\u0301rer aux termes d\u2019Afrofranc\u0327ais, Afrobelge, Afroautrichien pour mieux contextualiser."}, {"text_idx": "#000147", "text": "En Au\u0306strio, mi konsideras min kiel konganon, afrikanon au\u0306 kiel nigran au\u0306strian verkiston, c\u0302ar esti nigra en Au\u0306strio ne estas la sama kompare al Francio au\u0306 Belgio. Mi respektas tiujn, kiuj uzas la terminon \u201cafroeu\u0306ropano\u201d, sed c\u0302iu povas difini sin lau\u0306 sia deziro. Eu\u0306ropo estas granda, mi do preferas uzi la terminojn \u201cafrofranca\u201d, \u201cafrobelga\u201d, \u201cafroau\u0306stria\u201d por havigi pli da kunteksto."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Sed finfine, la plej forta identeco povus esti simple literaturo mem, kiel Mujila konkludas dirante, \u201cfakte, literaturo estas mia sola kaj unika lingvo\u201d, io kion li majstre montras en sia lasta romano:"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Ce qui m\u2019inte\u0301resse est le dynamisme interafricain, ainsi que la porosite\u0301 des frontie\u0300res he\u0301rite\u0301es de la Colonisation. Mes deux romans sont des re\u0301flexions sur la gestion (post)coloniale et urbaine de l\u2018espace africain. \u201cTram 83\u2032\u2032 met a\u0300 nu la fragilite\u0301 des e\u0301tats ne\u0301s de la colonisation\u2014c\u2018est-a\u0300-par par hasard\u2014 ou\u0300 le discours se\u0301cessionniste se de\u0301cline comme premier et dernier recours contre un nationalisme double\u0301 d\u2018autoritarisme. \u201cLa Danse du Vilain\u201d poursuit la me\u0302me re\u0301flexion en mettant en lumie\u0300re le devenir de la ville blanche, occupe\u0301e aujourd\u2018hui par les enfants de la rue et autres marginaux."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Kio interesas min estas interafrika dinamiko, kaj la poreco de landlimoj hereditaj de la koloniismo [eo]. Miaj du romanoj estas pripensaj\u0302oj pri la kolonia kaj postkolonia urba administrado de la afrika spaco. \u201cTramo 83\u2032\u2032 malkas\u0302as la malfortikecon de la s\u0302tatoj naskitaj el la koloniismo \u2013 naskitaj hazarde \u2013 kie secesiaj diskursoj [eo] evoluas kiel formo de rezisto kontrau\u0306 naciismo kaj au\u0306toritatismo. \u201cLa Danse du Vilain\u201d dau\u0306rigas pri la sama temo montrante la estontecon de la blankula urbego, nuntempe okupata de stratinfanoj kaj aliaj marg\u0302enuloj."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Mujila finas kun noto de ironio pri la estonteco de afrika literaturo:"}, {"text_idx": "#000152", "text": "J\u2019ai comme l\u2019impression qu\u2019on demande beaucoup a\u0300 cette litte\u0301rature. D\u2019ailleurs, elle n'est me\u0302me pas centenaire. Il faudrait peut-e\u0302tre la laisser en paix et revenir apre\u0300s 3 sie\u0300cles. Je pense que notre regard sur l\u2019Afrique et les litte\u0301ratures africaines va changer quand on s\u2019attachera su\u0302rement aux oeuvres."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Mi havas la impreson, ke oni multe postulas de la afrika literaturo, kiu cetere ec\u0302 ne estas centjara. Eble ni devus lasi g\u0302in en paco kaj reveni post tri jarcentoj. Mi pensas, ke nia kompreno pri Afriko kaj afrika literaturo s\u0302ang\u0302ig\u0302os post kiam ni fokusos la literaturajn verkojn mem."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Au\u0306stralio akiros aron da submars\u0302ipoj kadre de la alianco kun Usono kaj Britio [c\u0302iuj eo]. Ekrankopio de la video de ABC News"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Tamen, la kritiko el C\u0302inio [eo] iom mildis kompare kun la tondra kondamno kaj diplomatia reago de Francio [eo]."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Strec\u0302itecoj inter Au\u0306stralio kaj C\u0302inio, g\u0302ia c\u0302efa komerca partnero, kreskas de kelka tempo, kaj atingis pinton en 2020, kiam Au\u0306stralio petis sendependan esploron pri la originoj de KOVIM-19."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Kvankam la lastatempa alianco ne mencias eksplicite la C\u0302inan Popolan Respublikon, AUKUS klare esperas bremsi la ambiciojn de C\u0302inio en la Hindo-Pacifika regiono. La 17-an de septembro, la komuna deklaro de la Au\u0306stralia-Usonaj Ministraj Konsultoj referencis al la asertoj de la C\u0302ina Popola Respubliko pri mara ekspansio en la Sudc\u0302ina Maro. La c\u0302ina registaro kritikis g\u0302ian \u201ckadukan pensmanieron de la Malvarma Milito\u201d:"}, {"text_idx": "#000162", "text": "La c\u0302ina nacia j\u0302urnalo Global Times estis senbrida en sia c\u0302efartikolo:"}, {"text_idx": "#000163", "text": "Australian troops are also most likely to be the first batch of Western soldiers to waste their lives in the South China Sea."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Au\u0306straliaj trupoj plej vers\u0302ajne estas la unua aro de okcidentaj soldatoj kiuj perdos siajn vivojn en la Sudc\u0302ina Maro."}, {"text_idx": "#000165", "text": "La interkonsento permesos al Au\u0306stralio ac\u0302eti armilojn de Usono kaj Britio. La multekosta vendo inkluzivas ok nukleajn submars\u0302ipojn [eo] kiuj anstatau\u0306igos la ekzistantan programon de 90 miliardoj da au\u0306straliaj dolaroj (65 miliardoj da usonaj dolaroj) kun Francio kontrau\u0306 12 elektraj/dizelaj s\u0302ipoj. La submars\u0302ipoj estos parte konstruitaj en Sudau\u0306stralio helpe de teknologio kaj kompetenteco de Usono kaj Britio."}, {"text_idx": "#000166", "text": "La kosto ankorau\u0306 ne estas determinita, sed vers\u0302ajne g\u0302i superos la francan kontraktoprezon. Pli ol 20 jaroj povas pasi antau\u0306 ol la submars\u0302ipoj estos liveritaj al la Au\u0306stralia Mararmeo."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Francio akuzas Au\u0306stralion pri \u201chipokriteco, malestimo kaj mensogoj\u201d"}, {"text_idx": "#000168", "text": "La franca registaro deklaris ke g\u0302i estis \u201csurprizita\u201d de la interkonsento, kiun g\u0302i priskribas kiel \u201cpikon en la dorson\u201d. Francio retiris siajn ambasadorojn el Kanbero kaj Vas\u0302ingtono [c\u0302iuj eo], tre nekutima movo por proksima aliancano. Simile, Britio ricevis fortan riproc\u0302on de la francoj."}, {"text_idx": "#000169", "text": "A nice little put-down of the administration of @BorisJohnson by the French \u2018Just a junior partner of the US and Australia'! #r4today"}, {"text_idx": "#000170", "text": "Eta kaj dolc\u0302a insulto al la registaro de Boris Johnson fare de la francoj \u201cnura negrava aliancano de Usono kaj Au\u0306stralio\u201d."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Francaj oficialuloj malkas\u0302e malestimis la interkonsenton, referencante al la \u201chipokriteco, malestimo kaj mensogoj\u201d de Au\u0306stralio kaj nomante Brition \u201crezerva rado\u201d en la interkonsento."}, {"text_idx": "#000172", "text": "La au\u0306stralia ministro pri defendo forj\u0302etis la francan kritikon, menciis ke ili jam spertis problemojn kun la kontrakto, kaj lia ministerio pri defendo proponis eblajn alternativojn komence de 2021. Siaflanke, au\u0306stralia c\u0302efministro Morrison avertis la francan kompanion pri la neceso sekvi la limdatojn."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Siavice, la ministro Peter Dutton anoncis la plifortigon de militaj ligoj kun usonaj trupoj kaj aerarmeoj, kio sugestas pligrandigon de la usona armea c\u0302eesto sur au\u0306stralia grundo."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Morrison deklaris ke la floto ne estos armita per atombomboj kaj ke li havas neniun intencon de establado de atomkonkurado en Au\u0306stralio."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Kvankam la interkonsento estis subtenita de la opozicia Laborista Partio, tio ne malhelpis al g\u0302i severe kritiki la registaron pro g\u0302ia misadministrado de la interkonsento kaj pro mals\u0302paro de mono. Post la deklaro, Paul Keating, eksc\u0302efministro el la Laborista Partio, esprimis sian zorgon pri ebla perdo de nacia suvereneco:"}, {"text_idx": "#000177", "text": "C\u0302i tiu pakto ligas Au\u0306stralion al la tuta usona armea implikig\u0302o kontrau\u0306 C\u0302inio.\nC\u0302i tiu interkonsento, AUKUS, sekvigos drastan perdon de au\u0306stralia suvereneco, c\u0302ar fidi al (au\u0306 dependi de) usona militmaterialo senigos/prirabos Au\u0306stralion de ajna libereco au\u0306 elekto en iu ajn engag\u0302ig\u0302o kiun g\u0302i povas konsideri tau\u0306ga, skribas Paul Keating"}, {"text_idx": "#000178", "text": "Estis ankau\u0306 kritiko de la registaro pro la evidenta drasta s\u0302ang\u0302o en g\u0302ia prefero rilate al la speco de submars\u0302ipo:"}, {"text_idx": "#000179", "text": "The political class are engaged in rewriting the truth of the French deal to make it appear that we ditched French diesel subs in favour of US nuclear powered.\nThe French subs are nuclear. We were paying to have them converted to conventional diesel."}, {"text_idx": "#000181", "text": "La politika klaso engag\u0302ig\u0302as reverki la veron pri la interkonsento kun Francio, por s\u0302ajnigi ke ni forj\u0302etis la submars\u0302ipojn favore al franca dizelo por la usonaj nukleaj [submars\u0302ipoj]. Francaj submars\u0302ipoj estas nukleaj. Ni estas pagantaj por ke ili funkciu per konvencia dizelo."}, {"text_idx": "#000182", "text": "En Au\u0306stralio oni traktis la skandalon kun bona dozo de humuro, kiel en la populara satira retejo The Shovel:"}, {"text_idx": "#000183", "text": "The Australian government has spent about $4 billion so far to get zero submarines. If they\u2019d asked us we would\u2019ve done it for half that."}, {"text_idx": "#000185", "text": "La au\u0306stralia registaro g\u0302is nun elspezis 4 miliardojn por ne ricevi iujn ajn submars\u0302ipojn. Se ili demandus nin, ni farus tion je duono de tiu c\u0302i sumo."}, {"text_idx": "#000186", "text": "La diplomatia konflikto estis la g\u0302ojo de karikaturisto la tutan semajnon:"}, {"text_idx": "#000189", "text": "- La au\u0306stralia s\u0302ipo de S\u0302ia Mos\u0302to \u201cThat fella Down Under\u201d (ndlt.: c\u0302i tio signifas, \u201ctiu ulo malsupre\u201d), kiel g\u0302i nomig\u0302as?\nPeti prezidenton Biden nomi nian unuan nuklean submars\u0302ipon vers\u0302ajne ne estis bonega ideo.\n\u2013 Au\u0306stralia-Franca submara kontrakto: Pardonu mian francan.\n\u2013 C\u0302u vi konscias ke estus pli malmultekoste importi ilin el C\u0302inio?\nJen kiel niaj karikaturistoj reflektis la hierau\u0306an grandan deklaron.\nC\u0302iuj viaj demandoj pri submars\u0302ipoj estas responditaj."}, {"text_idx": "#000191", "text": "This week\u2019s cartoon, by @jonkudelka: #AusPol"}, {"text_idx": "#000194", "text": "Por aldoni brulaj\u0302on al la afero, usona prezidento Joe Biden s\u0302ajnis forgesi la nomon de c\u0302efministro Morrison dum komuna gazetara konferenco, nomante lin \u201cla ulo \u2018tie malsupre\u2019 (neformala nomo por Au\u0306stralio)\u201d."}, {"text_idx": "#000197", "text": "La gvidanto de la Verduloj en Au\u0306stralio inkludis c\u0302i tiun stultan eraron en plia atako kontrau\u0306 AUKUS:"}, {"text_idx": "#000198", "text": "The greatest threats to Australia are the climate crisis, the housing crisis, the mental health crisis & COVID."}, {"text_idx": "#000199", "text": "We urgently need to spend $ on what actually matters."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Not subs to fuel the warmongering fever dreams of a PM whose name Joe Biden doesn't even remember."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La plej grandaj minacoj al Au\u0306stralio estas klimata s\u0302ang\u0302o, la log\u0302eja krizo, la mensa sankrizo kaj KOVIM."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Ni urg\u0302e bezonas elspezi $ por tio kio vere gravas."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Ne en submars\u0302ipoj kiuj instigas la militemajn fantaziojn de c\u0302efministro kies nomon Joe Biden ec\u0302 ne memoras."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Bandt antau\u0306e nomis la s\u0302ipojn \u201cs\u0302vebaj C\u0302ernobiloj\u201d referencante al iliaj nukleaj reaktoroj."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Kelkaj au\u0306stralianoj elstarigis la malbonig\u0302on de au\u0306stralio-francaj rilatoj:"}, {"text_idx": "#000207", "text": "Message from a French friend in Paris: \u201cI wanted to underline the level of anger that exists here in France at the moment. Your government is an embarrassment, you already know that \u2013 but the damage regarding the Australian image here is huge.\u201d"}, {"text_idx": "#000209", "text": "Mesag\u0302o de franca amiko el Parizo: \u201cMi volis substreki la nivelon de indigno c\u0302i tie en Francio nuntempe. Via registaro estas honto, vi scias tion, sed la damag\u0302o suferita de la bildo de Au\u0306stralio estas nekalkulebla.\u201d"}, {"text_idx": "#000210", "text": "Dume, francaj oficialuloj intensigas kritikon de la AUKUS-nacioj kaj proponas c\u0302esigi liberkomercan intertraktadon inter Eu\u0306ropa Unio kaj Au\u0306stralio:"}, {"text_idx": "#000211", "text": "France is throwing down the gauntlet to the other EU countries, who have to decide whether to help a humiliated Paris weaken China\u2019s main rival in the Indo-Pacific, a region the EU has newly devoted itself to. "}, {"text_idx": "#000213", "text": "NOVAJ\u0302O: Cle\u0301ment Beaune, franca sekretario pri eu\u0306ropaj aferoj, diras ke dau\u0306rigi intertraktadon kun Eu\u0306ropo pri komerco kun Au\u0306stralio nun estas \u201cnepensebla\u201d.\nFrancio defias la aliajn landojn de Eu\u0306ropa Unio, kiuj devas decidi c\u0302u helpi humiligitan Parizon malfortigi la rivalon de C\u0302inio en la Hindo-Pacifika regiono, en kiu Eu\u0306ropa Unio lastatempe engag\u0302ig\u0302is."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Left in the dark about Australia\u2019s sudden change of mind, France and the European Union more broadly now face a dramatic re-think of their diplomatic and military doctrine in the Indo-Pacific region on very short notice."}, {"text_idx": "#000216", "text": "...France proposed a genuine strategic alliance with Australia, one based on mutual respect and common values that would have bolstered Australia\u2019s sovereignty in the long term and diversified Australia\u2019s partnerships to reduce its dependence on those \u201cgreat and powerful friends\u201d."}, {"text_idx": "#000217", "text": "However, the French-Australian partnership is unlikely to be salvaged anytime soon given the public humiliation France has felt."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Francio kaj Eu\u0306ropa Unio restis nesciaj pri la radikala s\u0302ang\u0302o de opinio de Au\u0306stralio, kaj g\u0302enerale, ili nun alfrontas dramecan rekonsideron sen antau\u0306a avizo de sia diplomatia kaj armea doktrino en la Hindo-Pacifika regiono."}, {"text_idx": "#000219", "text": "...Francio proponis au\u0306tentikan strategian aliancon kun Au\u0306stralio, bazitan sur reciproka respekto kaj komunaj valoroj kiuj donus al Au\u0306stralio longtempan suverenecon kaj diversigus la aliancanojn de Au\u0306stralio, tiel reduktante g\u0302ian dependecon de tiuj \u201cgrandaj kaj potencaj amikoj\u201d."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Tamen, ne s\u0302ajnas ke la franc-au\u0306stralia alianco estos savita en proksima estonteco pro la publika humilig\u0302o kiun Francio suferis."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Au\u0306stralio okazigos g\u0302eneralajn elektojn en 2022 kaj Michael West estis unu el multaj kiuj rigardis la aliancon kiel cinikan politikan interkonsenton, dirante interrete ke la interkonsento celis \u201cvenki elekton koste de bona diplomatio\u201d."}, {"text_idx": "#000222", "text": "La eks-diplomato Cavan Hogue s\u0302ajnas resumi la pensojn de multaj au\u0306stralianoj:"}, {"text_idx": "#000223", "text": "...this deal will cost us a lot of money, a substantial loss of sovereignty, a lowering of our reputation in the world and the potential to get dragged into a war we should avoid."}, {"text_idx": "#000224", "text": "...c\u0302i tiu interkonsento kostos al ni multe da mono, konsiderindan perdon de suvereneco, malpliig\u0302on de nia tutmonda reputacio kaj la eblecon esti trenita en militon kiun ni devus eviti."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Ekrankopio de filmeto de YouTube/BBC montranta membrojn de ETA forlasantajn armilojn en oktobro 2011."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Antau\u0306 dek jaroj, la 20-an de oktobro la eu\u0306ska armita grupo ETA (Euskadi Ta Askatasuna, do Eu\u0306ska Lando kaj Libereco) fine deklaris [en] \u201cdefinitivan c\u0302esigon de sia armita aktivado\u201d. Tio estas kion la eu\u0306ska kaj hispana socioj atendis dum longa tempo."}, {"text_idx": "#000228", "text": "G\u0302i bezonis tempon g\u0302is 2018 por formale fini sian dissolvon, sed la 20-a de oktobro estas markita en la kalendaro kiel tago de liberigo, speciale por tiuj kies vivoj estis enriskigitaj. Eu\u0306skio fine ricevis s\u0302ancon ig\u0302i libera kaj \u201cnormala\u201d socio simila al la aliaj."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Jesu\u0301s Eguiguren, unu el plejaj altranguloj de la eu\u0306ska politiko dum la lastaj jardekoj, ankau\u0306 spertis malpezig\u0302on. Kelkajn tagojn post longe atendita deklaro de ETA, responde al demando kion li konsideros normalo, li diris: \u201cPor mi tio signifas liberecon mang\u0302i pintxos [en] en la Malnova Urbo de mia naskig\u0302urbo Donostia-San Sebastia\u0301n\u201c. C\u0302ar pro rektaj minacoj de ETA kau\u0306zitaj de lia politika opozicio al eu\u0306ska sendependeco, la malnova urbeto ig\u0302is evitinda areo por Eguiguren, same kiel por miloj da aliaj homoj."}, {"text_idx": "#000230", "text": "ETA estis establita en 1959 dum la regado de Franco, kun la celo atingi memregadon kaj sendependecon por Eu\u0306skio. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj ETA respondecis pri pli ol 850 mortoj en Eu\u0306skio kaj aliaj partoj de Hispanio. La ciferoj nesufic\u0302e forte montras disvastig\u0302intan senton de timo, kau\u0306zitan de ETA kaj g\u0302iaj subtenantoj. Dum la lastaj 15 jaroj de sia ekzistado ETA per c\u0302antag\u0302o kaj minacoj speciale celis politikistojn, sciencistojn, policistojn, j\u0302urnalistojn kaj s\u0302tatoficistojn, kiuj malaprobis g\u0302ian totalisman agendon. Proksimume 3 300 homoj devis vivi kun polica gardo [es]."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Eu\u0306skio estas regiono kun forta nacia identeco, dividita inter la nordo de Hispanio kaj la sudokcidento de Francio. Kun iom malpli ol tri milionoj da log\u0302antoj, estas malfacile ne koni iujn, kiuj pagis altan prezon por esti kiuj ili estas, foje la plej altan prezon \u2014 sian vivon. En mia kazo tio inkluzivas samklasanon en bazlernejo, kies patro-policisto estis murdita de la armita grupo; instruistinon en la sama bazlernejo kies edzo-j\u0302urnalisto estis murdita; patron de kunulo el sporta teamo, kiu devis translog\u0302ig\u0302i al Madrido post ricevi seriozajn minacojn; unu el miaj universitataj profesoroj kaj mian amikon kaj eksan estron, altan komisiiton de la eu\u0306ska parlamento pri homaj rajtoj inter 2004 kaj 2014, In\u0303igo Lamarca [en], kies nomo aperis en unu de la celolistoj de ETA."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Multo s\u0302ang\u0302ig\u0302is en Eu\u0306skio en la lastaj 10 jaroj. Nenies vivo estas enriskigita rezulte de lia politiko kaj tio ne signifas malnoblecon. Miaj genevoj 11-jarag\u0302aj estas felic\u0302e nesciantaj pri la etoso de malaltintensa perforto, kiu regis en la socio antau\u0306 jardeko."}, {"text_idx": "#000233", "text": "La eu\u0306ska socio plu ellaboras publikan memoron pri tiu c\u0302i tempo. Viktimoj de perforto fare de ETA ricevis agnoskon de publikaj institucioj, sed socia agnosko okazas oble malpli rapide kaj pli timide. En urbetoj kaj komunumoj kie eu\u0306ska sendependeco estis la preferata politika elekto, suspektitaj membroj de ETA ofte estis konsiderataj herooj. Samtempe kredindaj raportoj pri polica torturado estis sisteme rifuzataj de la hispana registaro, makulante la publikan bildon de la s\u0302tato kaj g\u0302iaj institucioj. Malgrau\u0306 multaj raportoj de sendependaj enketantoj kaj internaciaj institucioj pri homaj rajtoj, la oficiala linio estis kaj plejparte plu estas, ke la akuzoj pri torturoj fare de polico, estis simple mensogo disvastigita de teroristoj \u2014 membroj de ETA."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Hispanaj publikaj au\u0306toritatoj kaj granda plimulto de la hispana socio devos trapasi longan vojon al agnosko ke torturoj kaj fitraktado estis bedau\u0306rinda parto de la kontrau\u0306terorisma strategio dum la 1980-aj, 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Kiel mi klarigis en mia nova libro Spain and its Achilles\u2019 Heels: The Strong Foundations of a Country\u2019s Weaknesses (Hispanio kaj g\u0302iaj Ah\u0302ilaj tendenoj: la fortaj fundamentoj de landa malforteco), tiuj c\u0302i praktikoj detruis la kredon al la polico kiel komplete demokratia institucio kaj faris la vivon ec\u0302 pli komplika por la oficiroj, kiuj respektis la leg\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Dum la 2000-aj jaroj ETA estis pelita de polico je angulo, sed la malkresko de popola subteno estis c\u0302efa kialo pro kiu la grupo haltigis sian perforton propravole en 2011. En antau\u0306aj jardekoj ETA profitis de longa periodo de silento fare de grandaj partoj de la eu\u0306ska socio, kiu kredis ke ilia diskreteco ebligos al ili esti for de la atento de ETA kaj g\u0302iaj denuncantoj. Necesas noti elstarajn esceptojn, inkluzive la kazon de \u201cGesto Por la Paz\u201d [es] (Gesto por Paco), organizaj\u0302o kiu arang\u0302is silentajn manifestaciojn la sekvan tagon post c\u0302iu murdo c\u0302iusemajne dum 25 jaroj ekde 1986. Tio estis modesta gesto, kiu tamen postulis grandan kvanton da braveco."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Kun tempopaso la eu\u0306ska socio fortigis sin mem por montri klare ke ETA ne reprezentas g\u0302in. La sociologia statistika enketado en Eu\u0306skio montris ke malpli ol 25% de la log\u0302antaro refutis ETA en 1981, sed tiu nombro kreskis g\u0302is 60% en 2000 kaj restis c\u0302e tiu nivelo por pli ol 10 jaroj, dum ideologia subteno de ETA estis minimuma dum la 2000-aj (c\u0302irkau\u0306 1-3%)."}, {"text_idx": "#000237", "text": "Eu\u0306skio grave s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj plibonig\u0302is en nova etoso de trankvilo, paco kaj remalkovrita libereco. Pli da tempo necesas tamen por fortigi pontojn kaj iri decideme al repacig\u0302o [en]. Policistoj, korpogardistoj, j\u0302urnalistoj kaj politikistoj estis maljuste murditaj kaj por longa tempo la eu\u0306ska socio restas s\u0302tonig\u0302inta."}, {"text_idx": "#000238", "text": "En s\u0302ang\u0302ig\u0302anta publika percepto en Hispanio, nova filmo povas potenciale fari s\u0302ang\u0302ojn: Maixabel [jutuba filmeto] prezentas dramon surbaze de la vera historio pri Maixabel Lasa, brava aktivulino por paco, memoro kaj repacig\u0302o, kies edzo estis murdita de ETA en 2000. Antau\u0306 kelkaj jaroj Maixabel renkontig\u0302is vizag\u0302-al-vizag\u0302e kun la viro, kiu murdis s\u0302ian edzon. La murdisto distancigis sin de ETA en komplika procezo de penitenco [eo]."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Atesto de Maixabel Lasa estas unu el manpleno de konversacioj okazintaj dum la lasta jardeko inter viktimoj de ETA kaj pentantaj ETA-membroj. Plejparto de tiuj c\u0302i renkontig\u0302oj okazis private, sed iuj el la partoprenintoj rakontas pri siaj spertoj en lernejoj kaj esprimas siajn emociojn c\u0302e aliaj publikaj eventoj."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Aliaj eventoj kunigis viktimojn de ETA, viktimojn de GAL [es] (s\u0302tate subtenita terorismo en la 1980-aj) kaj viktimojn de policaj torturoj. Ankau\u0306 por-sendependecaj politikistoj pardonpetas pri la damag\u0302o, kiun kau\u0306zis ilia jardekojn longa komplica silentado."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Plurflanka, inkluziviga kaj respektema traktado de la pasinteco bezonas tempon kaj Eu\u0306skio nur lastatempe liberig\u0302is de la ETA-jugo. Historia memoro estas forta memorigo ke libereco ne povas esti ricevita senpage."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Kiel foje diris al mi panjo dum ni interparolis pri eu\u0306skaj paco kaj repacig\u0302o, estas s\u0302oke kiom rapide oni alkutimig\u0302as al normalo, kiam homoj ne estas murdataj pro siaj ideoj."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Ekrankapto de filmeto en YouTube klariganta la historion kaj la nunan c\u0302eeston de la okcitana lingvo."}, {"text_idx": "#000245", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en la franca, krom tiuj markitaj per [eo], kiuj estas en Esperanto."}, {"text_idx": "#000246", "text": "Inter la c\u0302irkau\u0306 dudek tiel nomataj regionaj lingvoj parolataj en c\u0302eflanda Francio [eo], ses enkadrig\u0302as sub la rubriko okcitana [eo] au\u0306 lingvo oc [fr. langue d'oc, elp. langedok]. Parolata de pli ol duonmiliono da homoj kaj nutrita de eduka, komunika, kaj kultura agadoj, la okcitana tamen ankorau\u0306 suferas malkreskon de nombro de siaj parolantoj. Kiu kulpas pri tio?"}, {"text_idx": "#000247", "text": "La okcitana (elparolata \u201cucita\u201d okcitane) prenis sian nomon el dividaj\u0302o de latinidaj lingvoj pri la prononco de la vorto \u201coui\u201d [elp. u\u0306i; signifas jes, ndlr] lau\u0306 ia linio kiu dividas Francion en du partojn. Norde la vorto oui prenas la formon \u201coi\u0308l\u201d, dum en la sudo g\u0302i farig\u0302as \u201coc\u201d [ok], kio poste liveris la terminojn langue d'oc kaj okcitana, ankau\u0306 uzatajn por priskribi la kulturan kaj geografian areon de Okcitanio, kiu reprezentas la plej grandan parton de la sudo de Francio."}, {"text_idx": "#000248", "text": "La okcitana kiel skribita lingvo estas dokumentita ekde la 10-a jarcento, kaj funkciis kiel literatura, jura kaj bus\u0302a lingvo g\u0302is la 18-a jarcento. Ekde la 19-a jarcento, g\u0302i farig\u0302is lingvo c\u0302efe parolata kiel reganta lingvo de enlog\u0302antoj de Okcitanio, kie multaj ne scipovas la francan."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Kiu parolas la okcitanan hodiau\u0306?"}, {"text_idx": "#000250", "text": "La nombro de okcitanparolantoj spegulas diversajn difinojn pri regado kaj praktiko de la lingvo depende de la diversaj interpretadoj."}, {"text_idx": "#000251", "text": "Hodiau\u0306, taksoj varias: lingva enketo realigita en 2020 inter 8 000 homoj grandparte el Okcitanio fare de la Oficejo de la okcitana lingvo (Office de la langue occitane), publika institucio kreita en 2016 kiu kovras 22 departementojn, montras ke averag\u0302e 7% de la log\u0302antaro parolas la okcitanan. Tiu populacio reprezentas pli ol duonmilionon da parolantoj."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Nuntempe oni distingas ses variantojn de la okcitana lau\u0306 regiono kie ili reprezentas la plej grandan nombron da parolantoj: la gaskona, la langvedoka [la lingvo oc, ndlt], la provenca, la au\u0306vernja, la limog\u0302ia kaj la vivaro-alpa."}, {"text_idx": "#000253", "text": "Ekster Francio, du aliaj landoj agnoskas la okcitanan kiel lingvon kun regiona statuso: Hispanio en la Arana Valo [eo] kaj Italio en la Okcitanaj Valoj de Piemonto kaj Ligurio. Monako kalkulas je 15% da okcitanparolantoj."}, {"text_idx": "#000254", "text": "En Francio, g\u0302enerale okcitanparolantoj estas 66-jarag\u0302aj homoj log\u0302antaj en kamparo kaj c\u0302efe uzantaj la lingvon en sia familio kaj kun najbaroj. Pli da detaloj pri tiu enketo disponeblas en Youtube en c\u0302i tiu filmeto:"}, {"text_idx": "#000255", "text": "Grava fakto estas ke oni ne plu trovas unulingvajn okcitanparolantojn. Oni povas dividi la parolantaron de tiu lingvo en du kategoriojn: populacio pli ol 60-jarag\u0302a kiu akiris la lingvon familie kaj alia grupo kvalifikebla kiel nov-okcitanparolantoj, kiuj lernas la lingvon en mergadaj lernejoj [eo], kaj tiel la gepatroj kaj familianoj ne c\u0302iam scipovas la okcitanan."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Rilate lernejan edukadon, Okcitanio kalkulas je multaj mergadaj lernejoj nomitaj Calandreta. La okcitana ankau\u0306 estas ofertata kiel elektebla studobjekto c\u0302e lernejoj kaj universitatoj kie eblas akiri superan diplomon pri la okcitanaj lingvo kaj kulturo."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Je la amaskomunikila nivelo, ekzistas unu televidkanalo en la okcitana lingvo, OcTele; multaj radiostacioj, g\u0302enerale dulingvaj france kaj okcitane, kaj serio da regionnivelaj informaj retpag\u0302oj en la okcitana. La rolo de amaskomunikiloj estas esenca c\u0302ar ili valorigas lingvon kaj kontribuas al g\u0302ia transigo al ontaj generacioj, tiel ankrante la lingvon en la moderneco kaj en la cifereca kulturo."}, {"text_idx": "#000258", "text": "Kulturo estas ilo kiu permesas konservi la heredaj\u0302on de la pasinteco dum g\u0302i evitas g\u0302ian redukton al folkloro au\u0306 muzeologio. En tiu kampo, Okcitanio havas multajn kulturajn instituciojn kiuj kontribuas al la prestig\u0302o de la lingvo: literaturaj akademioj kiel tiu de Jeux Floraux kiu datig\u0302as de 1694, la fondaj\u0302o Fe\u0301librige kiu datig\u0302as de 1854, la Konstanta Kongreso de la Okcitana Lingvo, la jam menciita Oficejo pri la okcitana lingvo, eldonejoj en la okcitana."}, {"text_idx": "#000259", "text": "Kelkaj el tiuj iniciatoj kaj amaskomunikiloj g\u0302uas monan subtenon de la s\u0302tato, dum aliaj tion malhavas."}, {"text_idx": "#000260", "text": "C\u0302iuj iniciatoj priskribitaj supre estas pozitivaj kaj atestas pri certa renovigo, tamen unu fakto dau\u0306re veras: la nombro de parolantoj ne c\u0302esas malkreski. La manko de kulturaj iniciatoj ne s\u0302ajnas esti la kialo."}, {"text_idx": "#000261", "text": "La fenomeno de malkresko certe ligig\u0302as al la maljunig\u0302o de la tradiciaj okcitanparolantoj, kies generacio iompostiome malaperas. Sed redukti la problemon sole al iu demografia klarigo estus tro simpliga aliro."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Efektive ankau\u0306 estas politikaj faktoroj same esencaj. Unu el la c\u0302efaj kialoj estas la altrudo de la franca, kiu de tri jarcentoj akumulas jurajn argumentojn por bari pli vastan uzon de la okcitana. Tiel, ekde 1802, estas malpermesite paroli alian lingvon ol la franca en s\u0302tataj lernejoj. Tiu malpermeso estis poste refortigita pere de punoj kaj dau\u0306ris g\u0302is la 1950-aj jaroj, periodo kiam oni ekinstruis certajn regionajn lingvojn."}, {"text_idx": "#000263", "text": "La debato tute ne haltis, kiel atestas la lasta polemiko c\u0302irkau\u0306 la leg\u0302o nomata Molac de 2021 pri la mergada instruado [eo] c\u0302e publikaj lernejoj, c\u0302ar la franca s\u0302tato feroce alkroc\u0302ig\u0302as al la artikolo 2 de la franca konstitucio, kiu deklaras ke \u201cla lingvo de la respubliko estas la franca\u201d."}, {"text_idx": "#000264", "text": "La komunumoj de regionaj lingvoj kaj iliaj reprezentantoj \u2013 aktivuloj, politikaj kaj kulturaj gravuloj \u2013 vane apelacias al la Eu\u0306ropa C\u0302arto pri Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj, c\u0302ar Parizo rifuzas ratifi la c\u0302arton nun, kvankam g\u0302i subskribis g\u0302in. Tiu rea malfido rilate al minoritataj lingvoj klarigas la malfacilecon valorigi la okcitanan sine de la pli junaj generacioj kaj c\u0302efe je pli vasta skalo."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Tiel, kiel klarigas Jean-Christophe Dourdet, esploristo pri okcitanaj lingvoj en artikolo de 2020:"}, {"text_idx": "#000266", "text": "La question de la revitalisation des langues est avant tout une question sociolinguistique. Pluto\u0302t que de demander une reconnaissance officielle des langues, d\u2019autres approches de \u00ab revitalisation \u00bb visent a\u0300 revendiquer des droits linguistiques pour les locuteurs et groupes de locuteurs de ces langues. Cette approche ne fonctionne que s\u2019il existe une conscience linguistique suffisante pour permettre une revendication de groupe. En France, les locuteurs des langues de France ne pre\u0301sentent en ge\u0301ne\u0301ral qu\u2019une tre\u0300s faible conscience linguistique e\u0301tant donne\u0301 qu\u2019ils conside\u0300rent leurs idiomes comme des \u00ab patois \u00bb au sens d\u2019objets de\u0301pre\u0301cie\u0301s. Cette ide\u0301e est le fruit de de\u0301cennies de politiques linguistiques franc\u0327aises niant toute diversite\u0301 linguistique au profit du tout franc\u0327ais comme langue universelle d\u2019e\u0301mancipation."}, {"text_idx": "#000267", "text": "La temo de lingva revigligo [eo] estas antau\u0306 c\u0302io socilingvistika [eo] afero. Anstatau\u0306 postuli oficialan agnoskon de lingvoj, aliaj alproksimig\u0302oj pri \u201crevigligo\u201d celas postuli lingvajn rajtojn [eo] al la parolantoj kaj parolantaroj de tiuj lingvoj. Tiu alproksimig\u0302o nur funkcias se jam estas sufic\u0302a lingva konscio kiu permesas grupnivelan postulon. En Francio, la parolantoj de franciaj lingvoj montras nur leg\u0302eran lingvan konscion konsiderante siajn lingvojn kiel \u201cdialektojn\u201d [france patois, ndlt] kun senvaloriga s\u0302arg\u0302o. Tiu ideo estas rezulto de jardekoj da francaj lingvaj politikoj kiuj nuligis c\u0302ian lingvan diversecon profite al la franca kiel universala lingvo de emancipig\u0302o."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Do, la situacio povas disvolvig\u0302i en direkto de aktiva revalorigo nur kaze de unusenca politika subteno kiu ne konsideru regionajn lingvojn kiel minacon. Tiuteme, la Eu\u0306ropa C\u0302arto pri Minoritataj Lingvoj estas klara je la difino de siaj celoj:"}, {"text_idx": "#000269", "text": "La Charte se fonde sur une approche qui respecte pleinement les principes de souverainete\u0301 nationale et d\u2019inte\u0301grite\u0301 territoriale. Elle ne conc\u0327oit donc pas les relations entre les langues officielles et les langues re\u0301gionales ou minoritaires en termes de concurrence ou d\u2019antagonisme ; le de\u0301veloppement de ces dernie\u0300res ne doit pas, en effet, entraver la connaissance et la promotion des premie\u0300res. Selon la Charte, chaque langue a sa place le\u0301gitime."}, {"text_idx": "#000270", "text": "La C\u0302arto fondig\u0302as sur aliro kiu tute respektas la principojn pri nacia suvereneco kaj integreco. Tiel g\u0302i ne konsideras la rilatojn inter la oficialaj kaj regionaj au\u0306 minoritataj lingvoj kiel konkuraj au\u0306 malamikaj rilatoj; la disvolvig\u0302o de c\u0302i lastaj ne devas, efektive, kontrau\u0306i la konon kaj la antau\u0306enigon de la unuaj. Lau\u0306 la C\u0302arto, c\u0302iu lingvo havas sian legitiman lokon."}, {"text_idx": "#000271", "text": "James Costa, brita esploristo kiu laboras interalie pri la skota kaj la okcitana lingvoj, bone resumis la situacion memorigante ke la postulo pri pliaj rajtoj por la okcitana lokig\u0302as ene de ampleksa vizio turnig\u0302anta al la estontenco:"}, {"text_idx": "#000272", "text": "In that sense, language revitalization isn\u2019t about regenerating pre-existing groups, but about inventing new ones, on new terms, while drawing on a construction of those groups as timeless or ancient."}, {"text_idx": "#000273", "text": "Tiusence, lingva revigligo ne temas pri regenero de antau\u0306e ekzistantaj grupoj, sed pri kreo de novaj [grupoj], lau\u0306 novaj kondic\u0302oj, apogante sin sur la konstruo de tiuj grupoj kiel sentempaj au\u0306 antikvaj."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Dum la lastaj jaroj, la plej ofta precepto de c\u0302ino-grekaj rilatoj en publika opinio estas ke c\u0302ina investo en la havena infrastrukturo de Grekio profitigis ambau\u0306 landojn, en tempo kiam Grekio urg\u0302e bezonis subtenon. Jam en 2008, la c\u0302ina s\u0302tata mara koloso COSCO okupig\u0302is pri Pireo [eo], la plej granda greka haveno sudokcidente de Ateno [eo], kun la akiro de kontenera terminalo kaj kulminis en 2016 per la akiro de 51% de la kompanio kiu administras la havenon, kaj tiu parto probable kreskos g\u0302is 67% baldau\u0306. C\u0302i tio donis al c\u0302inaj kompanioj gravan alirejon por ilia Mara Sika Vojo en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000277", "text": "C\u0302i tiu video de New China TV [eo: Nova C\u0302ina Televido] perfekte resumas la oficialan c\u0302ino-grekan rakonton \u201cc\u0302iuj gajnas\u201d, lau\u0306 kiu COSCO sukcesas pliigi la fluon de ujoj al Eu\u0306ropo [eo], kaj Grekio farig\u0302as \u201clog\u0302istika centro\u201d."}, {"text_idx": "#000278", "text": "Popolismaj fantazioj atribuas la forton de la rilato al heredaj\u0302o: \u201cGrekio kaj C\u0302inio reprezentas du el la plej malnovaj civilizoj en la homa historio\u201d, diras la greka ministerio pri eksteraj aferoj. Siaflanke, malpli romantika analizo reliefigas la rolon de c\u0302inaj kompanioj dum la krizaj jaroj: \u201cC\u0302inio investis en Grekio, kiam aliaj videble forestis\u201d, diris greka c\u0302efministro Kyriakos Mitsotakis dum la greko-c\u0302ina Komerca Forumo en S\u0302anhajo [eo] en 2016."}, {"text_idx": "#000279", "text": "En novembro 2020, Zhang Qiyue, la c\u0302ina ambasadoro en Grekio, rememoris eventon de la epoko de malvarma milito."}, {"text_idx": "#000280", "text": "In the early days of the founding of the People's Republic of China Greek shipowners were the first to break the blockade and deliver much-needed supplies and equipment to China."}, {"text_idx": "#000281", "text": "En la fruaj tagoj de la fondig\u0302o de la C\u0302ina Popola Respubliko, grekaj s\u0302ipoposedantoj estis la unuaj kiuj rompis la blokadon kaj liveris tre bezonatajn provizojn kaj ekipaj\u0302ojn al C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Lia rakonto oportune preteratentas la distingon inter la greka registaro (lojala aliancano de Usono [eo] tiutempe) kaj g\u0302iaj friponaj komercistoj. Sed g\u0302i memorigas ke la greka c\u0302eesto en C\u0302inio ne estas nova."}, {"text_idx": "#000283", "text": "Kion faras la grekoj en C\u0302inio?"}, {"text_idx": "#000285", "text": "An increasing number of Greek shipowners build their ships in China, while our biggest port \u2013 is becoming a global gateway to Europe for products coming from Chinese and other Asian ports."}, {"text_idx": "#000286", "text": "Kreskanta nombro de grekaj s\u0302ipoposedantoj konstruas siajn s\u0302ipojn en C\u0302inio, dum nia plej granda haveno farig\u0302as tutmonda enirejo al Eu\u0306ropo por produktoj de c\u0302inaj havenoj kaj aliaj aziaj landoj."}, {"text_idx": "#000288", "text": "In ships\u2019 supply chain, it is important to look at Greek businesses which have a great know-how in ship supply and may cooperate with Chinese shipyards, so that this market can open up also in this respect. This will be a win-win solution for Greek producers, for Chinese shipyards and, naturally, for Greek ship-owners, who will continue to build their ships in China."}, {"text_idx": "#000289", "text": "En la s\u0302ipa provizoc\u0302eno, gravas serc\u0302i grekajn kompaniojn kiuj scias multon pri tio kaj povas kunlabori kun la c\u0302inaj s\u0302ipkonstruejoj, por ke c\u0302i tiu merkato ankau\u0306 malfermig\u0302u tiurilate. Tiel c\u0302iuj venkos: la grekaj produktantoj, la c\u0302inaj s\u0302ipkonstruejoj kaj kompreneble la grekaj s\u0302ipoposedantoj, kiuj dau\u0306re konstruos siajn s\u0302ipojn en C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Malpli konata rakonto, kvankam tute ne kas\u0302ita, sugestas ke COSCO alvenis en Pireon danke al sinergio de c\u0302inaj interesoj kaj greka ekspedo, jarojn antau\u0306 la krizo de la greka publika s\u0302uldo."}, {"text_idx": "#000292", "text": "Kiam ni parolis kun Konstantinos Tsimonis, profesoro pri c\u0302ina socio en King College de Londono, li sugestis ke grekaj s\u0302ipoposedantoj, kiuj regas kvinonon de la monda flosanta kapablo kaj pli ol duonon de tiu en Eu\u0306ropa Unio, eble agas kiel politikaj perantoj au\u0306 faciligantoj de c\u0302inaj komercoj en Grekio:"}, {"text_idx": "#000293", "text": "\u0394\u03b5\u03bd \u03bc\u03c0\u03bf\u03c1\u03b5\u03b9\u0301\u03c2 \u03b1\u03c0\u03bb\u03b1\u0301 \u03bd\u03b1 \u03c0\u03b1\u03c2 \u03ba\u03b1\u03b9 \u03bd\u03b1 \u03b5\u03c0\u03b5\u03bd\u03b4\u03c5\u0301\u03c3\u03b5\u03b9\u03c2 \u03b5\u0301\u03c4\u03c3\u03b9: \u0395\u0301\u03c7\u03b5\u03b9 \u03c3\u03b7\u03bc\u03b1\u03c3\u03b9\u0301\u03b1 \u03c0\u03bf\u03b9\u03bf\u0301\u03c2 \u03c3\u03b5 \u03c6\u03b5\u0301\u03c1\u03b5\u03b9 \u03ba\u03b1\u03b9 \u03c0\u03bf\u0301\u03c3\u03bf embedded \u03b5\u03b9\u0301\u03c3\u03b1\u03b9: \u03c4\u03bf\u03c0\u03b9\u03ba\u03bf\u03b9\u0301 \u03c0\u03b1\u03c1\u03b1\u0301\u03b3\u03bf\u03bd\u03c4\u03b5\u03c2 \u03b2\u03bf\u03b7\u0301\u03b8\u03b7\u03c3\u03b1\u03bd \u03c4\u03bf\u03c5\u03c2 \u03ba\u03b9\u03bd\u03b5\u0301\u03b6\u03bf\u03c5\u03c2 \u03bd\u03b1 \u03b4\u03b9\u03b1\u03c0\u03bb\u03b5\u03c5\u0301\u03c3\u03bf\u03c5\u03bd \u03c4\u03b1 \u03b1\u03c7\u03b1\u03c1\u03c4\u03bf\u03b3\u03c1\u03b1\u0301\u03c6\u03b7\u03c4\u03b1\u2013\u03b3\u03b9\u03b1 \u03c4\u03bf\u03c5\u03c2 \u03b9\u0301\u03b4\u03b9\u03bf\u03c5\u03c2\u2013\u03bd\u03b5\u03c1\u03b1\u0301 \u03c4\u03b7\u03c2 \u03b5\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b9\u03ba\u03b7\u0301\u03c2 \u03bf\u03b9\u03ba\u03bf\u03bd\u03bf\u03bc\u03b9\u0301\u03b1\u03c2 \u03ba\u03b1\u03b9 \u03c0\u03bf\u03bb\u03b9\u03c4\u03b9\u03ba\u03b7\u0301\u03c2. \u0397 COSCO \u03bc\u03c0\u03bf\u03c1\u03b5\u03b9\u0301 \u03bd\u03b1 \u03c6\u03b5\u0301\u03c1\u03b5\u03b9 \u03b5\u0301\u03bd\u03b1 \u03b8\u03b5\u0301\u03bc\u03b1 \u03c3\u03c4\u03bf \u0395\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b9\u03ba\u03bf\u0301 \u039a\u03bf\u03b9\u03bd\u03bf\u03b2\u03bf\u03c5\u0301\u03bb\u03b9\u03bf \u03c3\u03b5 24 \u03c9\u0301\u03c1\u03b5\u03c2, \u03b1\u03bd \u03bd\u03b9\u03c9\u0301\u03b8\u03b5\u03b9 \u03bf\u0301\u03c4\u03b9 \u03ba\u03b9\u03bd\u03b4\u03c5\u03bd\u03b5\u03c5\u0301\u03bf\u03c5\u03bd \u03bf\u03b9 \u03b5\u03c0\u03b5\u03bd\u03b4\u03c5\u0301\u03c3\u03b5\u03b9\u03c2 \u03c4\u03b7\u03c2. \u0394\u03b5\u03bd \u03bc\u03c0\u03bf\u03c1\u03b5\u03b9\u0301\u03c2 \u03bd\u03b1 \u03c4\u03bf \u03ba\u03b1\u0301\u03bd\u03b5\u03b9\u03c2 \u03b1\u03c5\u03c4\u03bf\u0301 \u03c7\u03c9\u03c1\u03b9\u0301\u03c2 \u03b9\u03c3\u03c7\u03c5\u03c1\u03bf\u03c5\u0301\u03c2 \u03c4\u03bf\u03c0\u03b9\u03ba\u03bf\u03c5\u0301\u03c2 \u03b5\u03c4\u03b1\u03b9\u0301\u03c1\u03bf\u03c5\u03c2."}, {"text_idx": "#000294", "text": "Vi ne iru inverti tiel: gravas kiu prenas vin kaj kiom integrita vi estas. Lokaj agentoj helpis la c\u0302inojn navigi la neesploritajn akvojn, por ili, de la greka ekonomio kaj politiko. COSCO povas alporti aferon al la greka parlamento ene de 24 horoj se g\u0302i konsideras ke g\u0302iaj investoj estas endang\u0302erigitaj. Oni ne povas fari tion sen fortaj lokaj kompanianoj."}, {"text_idx": "#000295", "text": "Krome, li pridubis la g\u0302eneralan gravecon de la Zono kaj Vojo Iniciato (BRI en la angla):"}, {"text_idx": "#000296", "text": "\u0397 \u03b5\u03c4\u03b1\u03b9\u03c1\u03b9\u03ba\u03b7\u0301 \u03c3\u03c7\u03b5\u0301\u03c3\u03b7 \u03c5\u03c0\u03b7\u0301\u03c1\u03c7\u03b5, \u03ba\u03b1\u03b9 \u03b8\u03b1 \u03c5\u03c0\u03b7\u0301\u03c1\u03c7\u03b5 \u03b1\u03bd\u03b5\u03be\u03b1\u03c1\u03c4\u03b7\u0301\u03c4\u03c9\u03c2 \u03b1\u03c0\u03bf\u0301 \u03c4\u03bf BRI \u03b7\u0301 \u03bf\u0301\u03c7\u03b9. \u03a4\u03bf BRI \u03b5\u0301\u03c1\u03c7\u03b5\u03c4\u03b1\u03b9 \u03bd\u03b1 \u03b4\u03c9\u0301\u03c3\u03b5\u03b9 \u03bc\u03b9\u0301\u03b1 \u03c3\u03c5\u03bd\u03bf\u03bb\u03b9\u03ba\u03b7\u0301 \u03c0\u03bb\u03b1\u03c4\u03c6\u03bf\u0301\u03c1\u03bc\u03b1, \u03b5\u0301\u03bd\u03b1 \u03bf\u0301\u03c1\u03b1\u03bc\u03b1 \u03c3\u03b5 \u03bf\u0301\u03bb\u03b5\u03c2 \u03b1\u03c5\u03c4\u03b5\u0301\u03c2 \u03c4\u03b9\u03c2 \u03b5\u03c0\u03b9\u03c7\u03b5\u03b9\u03c1\u03b7\u03bc\u03b1\u03c4\u03b9\u03ba\u03b5\u0301\u03c2 \u03b4\u03c1\u03b1\u03c3\u03c4\u03b7\u03c1\u03b9\u03bf\u0301\u03c4\u03b7\u03c4\u03b5\u03c2 \u03c4\u03c9\u03bd \u03ba\u03b9\u03bd\u03b5\u03b6\u03b9\u03ba\u03c9\u0301\u03bd \u03b5\u03c4\u03b1\u03b9\u03c1\u03b9\u03c9\u0301\u03bd, \u03ba\u03c1\u03b1\u03c4\u03b9\u03ba\u03c9\u0301\u03bd \u03ba\u03b1\u03b9 \u03bc\u03b7. \u0395\u03c0\u03b9\u0301\u03c3\u03b7\u03c2, \u03c4\u03bf\u03c5\u03c2 \u03c0\u03c1\u03bf\u03c3\u03c6\u03b5\u0301\u03c1\u03b5\u03b9 \u03ba\u03b1\u0301\u03c0\u03bf\u03b9\u03b1 \u03c7\u03c1\u03b7\u03bc\u03b1\u03c4\u03bf\u03b4\u03bf\u03c4\u03b9\u03ba\u03b1\u0301 \u03b5\u03c1\u03b3\u03b1\u03bb\u03b5\u03b9\u0301\u03b1."}, {"text_idx": "#000297", "text": "La asocio ekzistis, kaj ekzistus ec\u0302 se BRI ne ekzistus. BRI provizas ampleksan platformon, vizion por c\u0302iuj komercaj agadoj de c\u0302inaj kompanioj, s\u0302tataj au\u0306 ne. Krome, g\u0302i provizas al ili iujn bazajn financajn ilojn."}, {"text_idx": "#000298", "text": "Grekaj s\u0302ipposedantoj ne nur estas parto de la historio de BRI: ili estas c\u0302efroluloj de la dependeco de C\u0302inio de la internacia komerco, kiel klarigas Sotiris Petropoulos, asociita profesoro pri Politikaj Sciencoj kaj Internaciaj Rilatoj c\u0302e la Universitato de Peloponezo [eo]:"}, {"text_idx": "#000301", "text": "En 2014, la c\u0302ina ambasadoro en Grekio, Zou Xiaoli, resumis la fonon de la kreo de fonduso de 5000 milionoj da eu\u0306roj (5900 milionoj da dolaroj) por subteni grekan investon en c\u0302inaj s\u0302ipkonstruejoj:"}, {"text_idx": "#000302", "text": "The Greek shipowners\u2019 support of Chinese manufacturers has contributed significantly to the growth of the Chinese shipbuilding industry. At the crucial moment of international financial crisis in the year 2010, China Development Bank established a US$5 billion fund to help Greek shipowners buy Chinese-made vessels, injecting cownfidence and strength into our two countries\u2019 long-lasting maritime cooperation."}, {"text_idx": "#000303", "text": "La subteno de grekaj s\u0302ipoposedantoj al c\u0302inaj fabrikantoj signife kontribuis al la kresko de c\u0302ina s\u0302ipoposedanta industrio. En la decida momento de la internacia financa krizo en 2010, China Development Bank [C\u0302ina Disvolvig\u0302a Banko, c\u0302ine: \u56fd\u5bb6\u5f00\u53d1\u94f6\u884c] establis fonduson de 5000 milionoj da dolaroj por helpi al grekaj s\u0302ipoposedantoj ac\u0302eti c\u0302ino-faritajn s\u0302ipojn, kaj ensorbigis fidon kaj forton en la delonga mara kunlaboro de niaj du landoj."}, {"text_idx": "#000306", "text": "\u03a0\u03b9\u03c3\u03c4\u03b5\u03c5\u0301\u03bf\u03c5\u03bc\u03b5 \u03bf\u0301\u03c4\u03b9 \u03b7\u0301\u03c4\u03b1\u03bd \u03bf \u039a\u03c9\u03bd\u03c3\u03c4\u03b1\u03bd\u03c4\u03b1\u03ba\u03bf\u0301\u03c0\u03bf\u03c5\u03bb\u03bf\u03c2, \u03c4\u03b7\u03c2 Costa Mare, \u03bf \u03bf\u03c0\u03bf\u03b9\u0301\u03bf\u03c2 \u03b5\u0301\u03c6\u03b5\u03c1\u03b5 \u03c3\u03b5 \u03b5\u03c0\u03b1\u03c6\u03b7\u0301 \u03c4\u03bf\u03bd \u039a\u03b1\u03c1\u03b1\u03bc\u03b1\u03bd\u03bb\u03b7\u0301 \u03ba\u03b1\u03b9 \u03c4\u03bf\u03bd \u03b5\u03c0\u03b9\u03ba\u03b5\u03c6\u03b1\u03bb\u03b7\u0301\u03c2 \u03c4\u03b7\u03c2 COSCO \u03c3\u03c4\u03b1 \u03c0\u03bb\u03b1\u03b9\u0301\u03c3\u03b9\u03b1 \u03c4\u03b7\u03c2 \u03b5\u03c0\u03b9\u0301\u03c3\u03ba\u03b5\u03c8\u03b7\u03c2 \u03c4\u03bf\u03c5 \u03c0\u03c1\u03c9\u0301\u03c4\u03bf\u03c5 \u03c3\u03c4\u03b7\u03bd \u039a\u03b9\u0301\u03bd\u03b1 \u03c4\u03bf 2006. \u039f\u03b9 \u0395\u0301\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b5\u03c2 \u03b5\u03c6\u03bf\u03c0\u03bb\u03b9\u03c3\u03c4\u03b5\u0301\u03c2 \u03b5\u0301\u03c6\u03b5\u03c1\u03b1\u03bd \u03c4\u03b7\u03bd COSCO \u03c3\u03c4\u03bf\u03bd \u03a0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03b9\u03b1\u0301, \u03ba\u03b1\u03b9 \u03bc\u03b5\u0301\u03c3\u03b1 \u03b1\u03c0\u03bf\u0301 \u03c3\u03c5\u03bc\u03c6\u03c9\u03bd\u03b9\u0301\u03b5\u03c2 \u03bc\u03b5 \u03b4\u03b9\u03b1\u03b4\u03bf\u03c7\u03b9\u03ba\u03b5\u0301\u03c2 \u03b5\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b9\u03ba\u03b5\u0301\u03c2 \u03ba\u03c5\u03b2\u03b5\u03c1\u03bd\u03b7\u0301\u03c3\u03b5\u03b9\u03c2 \u03c0\u03b7\u0301\u03c1\u03b1\u03bd \u03c4\u03b1 \u03c4\u03c1\u03b9\u0301\u03b1 \u03c0\u03c1\u03b1\u0301\u03b3\u03bc\u03b1\u03c4\u03b1 \u03c0\u03bf\u03c5 \u03bf\u03b9 \u03b5\u03c6\u03bf\u03c0\u03bb\u03b9\u03c3\u03c4\u03b5\u0301\u03c2 \u03c7\u03c1\u03b5\u03b9\u03b1\u0301\u03b6\u03bf\u03bd\u03c4\u03b1\u03b9 \u03c0\u03b5\u03c1\u03b9\u03c3\u03c3\u03bf\u0301\u03c4\u03b5\u03c1\u03bf: \u03c6\u03bf\u03c1\u03c4\u03b9\u0301\u03b1, \u03c0\u03b1\u03c1\u03b1\u03b3\u03b3\u03b5\u03bb\u03b9\u0301\u03b5\u03c2 \u03c3\u03b5 \u03ba\u03b9\u03bd\u03b5\u0301\u03b6\u03b9\u03ba\u03b1 \u03bd\u03b1\u03c5\u03c0\u03b7\u03b3\u03b5\u03b9\u0301\u03b1, \u03ba\u03b1\u03b9 \u03c7\u03c1\u03b7\u03bc\u03b1\u03c4\u03bf\u03b4\u03bf\u0301\u03c4\u03b7\u03c3\u03b7 \u03b1\u03c0\u03bf\u0301 \u03ba\u03b9\u03bd\u03b5\u0301\u03b6\u03b9\u03ba\u03b5\u03c2 \u03c4\u03c1\u03b1\u0301\u03c0\u03b5\u03b6\u03b5\u03c2. \u0397 \u0395\u03bb\u03bb\u03b1\u0301\u03b4\u03b1 \u03b5\u03b9\u0301\u03bd\u03b1\u03b9 \u03c4\u03bf \u0395\u03bb \u039d\u03c4\u03bf\u03c1\u03b1\u0301\u03bd\u03c4\u03bf \u03c4\u03b7\u03c2 \u03b5\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b9\u03ba\u03b7\u0301\u03c2 \u03bd\u03b1\u03c5\u03c4\u03b7\u03bb\u03b9\u0301\u03b1\u03c2."}, {"text_idx": "#000307", "text": "Ni kredas ke estis Constantacopoulos, de la s\u0302ipa grupo Costa Mare, kiu kunigis Karamanlis [grekan c\u0302efministron] kaj la estron de COSCO, dum la vizito de c\u0302i tiu lasta [persono] al C\u0302inio en 2006. Grekaj s\u0302ipoposedantoj alportis COSCO-n al Pireo, kaj per interkonsentoj kun la sinsekvaj grekaj registaroj, akiris la tri aferojn kiujn plej multaj s\u0302ipoposedantoj bezonas: kargojn, mendojn de c\u0302inaj s\u0302ipkonstruejoj kaj financadon de c\u0302inaj bankoj. C\u0302inio estas la eldorado de la greka ekspedo."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Tsimonis avertas ke C\u0302inio ne havas malplenan c\u0302ekon en Grekio:"}, {"text_idx": "#000309", "text": "\u0397 COSCO \u03bc\u03c0\u03bf\u03c1\u03b5\u03b9\u0301 \u03bd\u03b1 \u03b1\u03bd\u03c4\u03b9\u03bc\u03b5\u03c4\u03c9\u03c0\u03b9\u0301\u03c3\u03b5\u03b9 \u03c0\u03c1\u03bf\u03b2\u03bb\u03b7\u0301\u03bc\u03b1\u03c4\u03b1 \u03b1\u03bd \u03c5\u03c0\u03b5\u03c1\u03b2\u03b1\u0301\u03bb\u03bb\u03b5\u03b9 \u03bc\u03b5 \u03c4\u03b1\u03ba\u03c4\u03b9\u03ba\u03b5\u0301\u03c2 \u03bc\u03bf\u03bd\u03bf\u03c0\u03c9\u03bb\u03b9\u03b1\u03ba\u03bf\u03c5\u0301 \u03c7\u03b1\u03c1\u03b1\u03ba\u03c4\u03b7\u0301\u03c1\u03b1 \u03c3\u03c4\u03bf\u03bd \u03a0\u03b5\u03b9\u03c1\u03b1\u03b9\u03b1\u0301, \u03b5\u03b9\u03c2 \u03b2\u03b1\u0301\u03c1\u03bf\u03c2 \u03c4\u03c9\u03bd \u03b5\u03c0\u03b9\u03c7\u03b5\u03b9\u03c1\u03b7\u0301\u03c3\u03b5\u03c9\u03bd \u03c0\u03bf\u03c5 \u03bd\u03b9\u03c9\u0301\u03b8\u03bf\u03c5\u03bd \u03bf\u0301\u03c4\u03b9 \u03b5\u03c0\u03b9\u0301\u03c3\u03b7\u03c2 \u03b5\u0301\u03c7\u03bf\u03c5\u03bd \u03b4\u03b9\u03ba\u03b1\u03b9\u0301\u03c9\u03bc\u03b1 \u03bd\u03b1 \u03bb\u03b5\u03b9\u03c4\u03bf\u03c5\u03c1\u03b3\u03bf\u03c5\u0301\u03bd \u03b5\u03ba\u03b5\u03b9\u0301."}, {"text_idx": "#000310", "text": "COSCO povus havi problemojn se g\u0302i tro malproksimig\u0302as kun monopolaj taktikoj en Pireo, koste de kompanioj kiuj sentas ke ili rajtas agi ankau\u0306 tie."}, {"text_idx": "#000311", "text": "Tio estas referenco al la reagoj kontrau\u0306 la planoj de COSCO konstrui s\u0302ipkonstruejojn en la ekzistantaj s\u0302ipriparaj zonoj en Pireo en la lastaj jaroj."}, {"text_idx": "#000312", "text": "Ankau\u0306 restas vidi c\u0302u kaj por kiom da tempo grekaj s\u0302ipoposedantoj dau\u0306re profitos: Virginia Marantidou, en analizo por la Fondumo Jamestown, grupo de usonaj spertuloj, sugestas ke la kondic\u0302oj de la lu-kontraktoj de c\u0302inaj maraj financaj institucioj povus gvidi al ia s\u0302ulda kaptilo por iuj el tiuj grekaj s\u0302ipoposedantoj finfine."}, {"text_idx": "#000313", "text": "Fine, la loko mem de la s\u0302ipkonstruado eble s\u0302ang\u0302ig\u0302os, malgrau\u0306 la subteno de C\u0302inio. Tsimonis avertas:"}, {"text_idx": "#000315", "text": "La kreskanta kosto de laboro en C\u0302inio povas konduki al transloko de iuj laboroj de grekaj s\u0302ipoposedantoj al lokoj kiel Indonezio [eo]."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Kial la grekoj estas malbone informitaj au\u0306 maltrankvilaj pri la agado de siaj s\u0302ipoposedantoj eksterlande? La kialoj ne estas tre klaraj, sed dum jaroj la praktikoj de c\u0302i tiu komerca komunumo estas konsiderataj polemikaj, c\u0302ar la greka fisko tre malmulte gajnas el tio."}, {"text_idx": "#000317", "text": "Malgrau\u0306 la engag\u0302ig\u0302o de la portempa registaro s\u0302ang\u0302i c\u0302i tion, nur 14% de la s\u0302ipoj posedataj de grekoj estas registritaj en Grekio; la ceteraj estas listigitaj en malfermaj registroj kiel tiuj de Liberio, Mars\u0302ala Insularo kaj Malto [c\u0302iuj eo], praktiko konata kiel \u201cflago de oportuno\u201d [eo]. El la supraj 200 grekaj s\u0302ipaj kompanioj, 156 havas ec\u0302 ne unu s\u0302ipon sub greka flago. Tiel, la malegaleco inter la subteno donita al c\u0302i tiuj kompanioj per c\u0302ino-grekaj rilatoj kaj ilia kontribuo al la greka socio restas fonto de strec\u0302o."}, {"text_idx": "#000320", "text": "Ekrankopio de video en Jutubo pri manifestacio en Eu\u0306skujo por la protekto de mergada instruado."}, {"text_idx": "#000321", "text": "C\u0302iuj ligiloj estas en la franca, krom se estas indikite alie."}, {"text_idx": "#000322", "text": "Francio jam delonge realigis lingvan politikon bazitan sur la altrudo de la franca kiel la ununura \u201clingvo de la Respubliko\u201d, tute ignorante, au\u0306 ec\u0302 malpermesante la uzon de pli ol aliaj 20 lingvoj parolataj sur sia eu\u0306ropa teritorio. En la XXI-a jarcento, sintenoj estis s\u0302ang\u0302ig\u0302intaj kaj pro reapero de intereso pri la regionaj kulturoj kaj pro certaj leg\u0302aj faroj. Nova leg\u0302o aprobita en majo 2021 celante s\u0302irmi lokajn lingvojn relanc\u0302as la debaton."}, {"text_idx": "#000323", "text": "La nova leg\u0302o, nomita Leg\u0302o de la 21-a de majo 2021 pri la protekto de heredaj\u0302o pri regionaj lingvoj kaj ilia antau\u0306enigo (ankau\u0306 konata kiel Leg\u0302o Molac pro la nomo de la deputito Paul Molac, proponinto de tiu leg\u0302oprojekto), solidigas certajn progresojn pri la uzado de regionaj lingvoj. La leg\u0302a teksto tiel rekonas la gravecon de tiuj lingvoj g\u0302enerale ilin taksante je statuso de \u201cnacia trezoro\u201d kaj subtenante la instruadon de regionaj lingvoj, devigante la regionajn registarojn \u201ckontribui al la elspezoj pri instruado c\u0302e privataj lernejoj kiuj proponas dulingvan lernadon\u201d."}, {"text_idx": "#000324", "text": "Tamen, la leg\u0302o havas mankojn je multaj aspektoj kaj dau\u0306re diskriminacias la parolantojn de regionaj lingvoj en du areoj: la mergada instruado kaj la uzado de supersignoj lingvospecifaj sur identigiloj."}, {"text_idx": "#000325", "text": "En Francio, la mergada instruado konsistas je plong\u0302igo de tre junaj infanoj en kurson kie c\u0302iuj studobjektoj, au\u0306 preskau\u0306 c\u0302iuj, estas instruataj en la cellingvo. Tiel, historio au\u0306 matematiko ekzemple estas instruataj en la bretona au\u0306 en la eu\u0306ska. C\u0302i tiu instruado tus\u0302as 14 000 studentojn, tio estas 0,1% el la francaj studentoj, nombro je regula kresko."}, {"text_idx": "#000326", "text": "Bretonio montris la vojon en 1977 per kreo de la lernejoj Diwan, kiuj proponas dulingvan edukadon en pli ol 50 lernejoj. C\u0302i tiu movado estis sekvita de la okcitana (lernejoj Calandreta) kaj ankau\u0306 de aliaj kiel la alzaca, la korsika kaj la eu\u0306ska. Tiuj lernejoj estas nomitaj asociaj, financitaj de la s\u0302tato kaj de la familioj, kaj ofertas lernejan programon aprobitan de la ministerio pri nacia edukado kun statuso \u201cprivata edukado je kontrakto\u201d, al kiu ekzemple ankau\u0306 la plejparto de privataj katolikaj lernejoj apartenas."}, {"text_idx": "#000327", "text": "En la fina redaktado de la teksto de la leg\u0302o de la 21-a de majo, la Konstitucia Konsilio referencis la artikolon 2 de la franca konstitucio, kiu deklaras ke \u201cLa lingvo de la Respubliko estas la franca\u201d, por pravigi la malpermeson de la mergada instruado en regionaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000328", "text": "S\u0302tatnacio kiu altrudas ununuran lingvon"}, {"text_idx": "#000329", "text": "Por la franca s\u0302tato, centralizo estas konsistiga elemento de g\u0302ia identeco, kaj tio inkluzivas la rolon de la franca lingvo."}, {"text_idx": "#000330", "text": "La franca estas latinida lingvo kiu elvolvig\u0302is el la latina, c\u0302i lasta dividig\u0302inta mezepoke en lingvon de oc sude kaj lingvon de oi\u0308l norde de la nuntempa franca teritorio."}, {"text_idx": "#000331", "text": "En 1539, aperis la unua dokumento kiu trudas la uzadon de la franca, kiu do anstatau\u0306igas la latinan kiel oficialan lingvon c\u0302e publikaj dokumentoj. Temas pri la Regularo de Villers-Cottere\u0302ts [eo] de la reg\u0302o Francisko la 1-a. Komence la franca estis minoritata lingvo kiu kunvivis kun aliaj lingvoj, sed iom post iom g\u0302i diktadis sin kiel la regantan ekskluzivan lingvon en c\u0302iuj kampoj: registara administrado, juro, edukado, komerco, religio, literaturo kaj amaskomunikiloj."}, {"text_idx": "#000332", "text": "En la 19-a jarcento la eduksistemo substrekas sian malakcepton de lingvoj aliaj ol la franca sub la rego de la tiama ministro pri edukado, Jules Ferry [eo], kiu malpermesis la uzadon de regionaj lingvoj lerneje kontrau\u0306 fizikaj frappunoj. Estis fama frazo dirata en la publikaj lernejoj de la lando: \u201cMalpermesate krac\u0302i surplanken kaj paroli la bretonan\u201d (au\u0306 la eu\u0306skan, okcitanan au\u0306 ajnan regionan lingvon)."}, {"text_idx": "#000333", "text": "Hodiau\u0306, s\u0302tata institucio respondecas pri la lingvoj parolataj en Francio, la G\u0302enerala delegitaro pri la franca lingvo kaj lingvoj de Francio. G\u0302i disdividas la lingvojn en tri kategoriojn krom la franca: regionaj lingvoj parolataj en la metropola Francio, tiuj neteritoriaj kiel la jida, la cigana au\u0306 signolingvo, kaj la transmaraj lingvoj, en kio enkalkulig\u0302as pli ol 50 kaj inter kiuj aperas la kanaka, la tahitia kaj la kreola."}, {"text_idx": "#000334", "text": "La 23 regionaj lingvoj oficiale rekonitaj reprezentas grandan lingvodiversecon de lingvoj latinidaj (kataluna, korsika, okcitana, frankoprovenca), g\u0302ermanaj (flandra, alzaca), keltaj (bretona) kaj nehindeu\u0306ropaj kiel la eu\u0306ska."}, {"text_idx": "#000335", "text": "Se tiuj lingvoj estis la c\u0302efaj denaskaj lingvoj de milionoj da francoj g\u0302is la 19-a jarcento [eo], hodiau\u0306 estas taksate ke la nombro de parolantoj de tiuj lingvoj estas je 2 milionoj, tio estas iom malpli ol 3% de la log\u0302antaro de metropola Francio. Jen kial la s\u0302tato devus movi sin por haltigi tiun malkreskon kaj kurag\u0302igi lingvan renovigon pensitan en la diverseco."}, {"text_idx": "#000336", "text": "Zigzagumanta politiko kiu s\u0302ajnas sisteme kontrau\u0306igi la rekonon de plureco kaj defendi la francan"}, {"text_idx": "#000337", "text": "Tamen, la franca s\u0302tato tenas dusencan pozicion rilate al regionaj lingvoj, hezitante inter lingvodiverseco kaj zorgema defendo de la franca. En 1992, g\u0302i volemis la unuan fojon amendi la konstitucion de la 5-a Respubliko por la oficiala loko de la franca lingvo, menciita en tiu fama artiklo 2 cele al defendo de la franca lingvo kiu s\u0302ajne estis en dang\u0302ero antau\u0306 la disvastig\u0302o de la angla."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Krome, Francio rifuzas ratifi la 39 artikolojn de la Eu\u0306ropa C\u0302arto pri Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj kiun g\u0302i subskribis, ankorau\u0306foje elvokante kontrau\u0306diron kontrau\u0306 la sama artikolo de sia konstitucio. Tiu traktato el 1992 de la Konsilio de Eu\u0306ropo proponas s\u0302irmi la lingvodiversecon en Eu\u0306ropo kaj inkluzivas \u201cla neceson de difinita ago por antau\u0306enigo de regionaj au\u0306 minoritataj lingvoj, por ilin protekti; faciligo kaj/au\u0306 kurag\u0302igo de la bus\u0302a au\u0306 skriba uzado de regionaj au\u0306 minoritataj lingvoj en la publika kaj la privata vivo; disponebligo de formoj kaj manieroj adekvataj por la instruado kaj studado de regionaj au\u0306 minoritataj lingvoj je c\u0302iuj tau\u0306gaj stadioj\u201d."}, {"text_idx": "#000339", "text": "S\u0302ang\u0302oj intervenis en 2008 dum konstitucia revizio kiu mencias tiujn lingvojn en la artikolo 75-1 de la konstitucio: \u201cLa regionaj lingvoj apartenas al la heredaj\u0302a propraj\u0302o de Francio\u201d. Tiurilate, la ununura domajno kie noteblas relativa engag\u0302ig\u0302o de la s\u0302tato estas la financa helpo alportata al radiaj kaj televidaj programoj, kiuj aldonig\u0302as al privataj iniciatoj, c\u0302efe por la alzaca, la eu\u0306ska, la bretona, la korsika kaj la okcitana."}, {"text_idx": "#000341", "text": "Sekve al la aprobo de la leg\u0302o de la 21-a de majo, multnombraj manifestacioj okazis tra Francio c\u0302efe en la monato majo por denonci cenzuron de la mergada instruado, kiu larg\u0302e dependas je la subteno de la s\u0302tato. Peticioj estis lanc\u0302itaj atentigante ke la artikolo 2 de la konstitucio estis ellaborita kaj prezentita kiel defendo de la franca kontrau\u0306 la angla. Notinde, multaj franco-anglaj dulingvaj lernenoj en Francio praktikas lingvan mergadon kaj s\u0302ajnas ne esti submetitaj al la apliko de tiu leg\u0302o."}, {"text_idx": "#000342", "text": "Aktivuloj ankau\u0306 atentigas ke la franca prezidento Emmanuel Macron defendis la regionajn lingvojn ekde la 26-a de majo, klare kontrau\u0306ante la decidon de la Konstitucia Konsilio, kiu fine reagis la 16-an de junio precizigante ke la mergada instruado nur estas kontrau\u0306konstitucia en la publika eduksistemo, sed rajtigita en la privata sektoro."}, {"text_idx": "#000343", "text": "Aktivuloj sin turnas nun al la difino de la termino asocia lernejo, kiu povas esti interpretita kiel parto de la publika servo. Do, la leg\u0302politika pingpongo dau\u0306ros. Ankorau\u0306 ne sciatas c\u0302u en la 2-a de septembro la studentoj kiuj parolas la alzacan, la eu\u0306skan, la bretonan, la korsikan au\u0306 la okcitanan retrovos siajn vojojn al la lernejo."}, {"text_idx": "#000345", "text": "La filmo Another Round (Alia Rau\u0306ndo) de la dana reg\u0302isoro Tomas Vinterberg gajnis la Oskar-premion kiel la Plej Bona Filmo en Eksterlanda Lingvo [eo], sed g\u0302i ne estis aktive diskutata rete. Nek en Balkanio [eo], nek ie ajn aliloke. Tiu honoro iris al filmo Quo Vadis, Aida? de la bosnia [eo] reg\u0302isoro Jasmila Z\u030cbanic\u0301, surprize akra kaj nesentimentala filmo pri la genocido [eo] okazigita en 1995 en Srebrenico [eo] fare de la Armeo de Bosniaj Serboj de la Serba Respubliko."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Konsiderita de multaj kritikistoj kiel favorito, la filmo finfine malgajnis la Oskar-premion, sed g\u0302i certe influis Bosnion kaj Hercegovinon, regione kaj internacie. Kenneth Turan el LA Times skribis ekzemple:"}, {"text_idx": "#000347", "text": "Starting to make my way through the foreign language Oscar shortlist and Bosnia's emotionally and morally shattering \u201cQuo Vadis, Aida\u201d blew me away. There may be other contenders as good, but none will be better."}, {"text_idx": "#000349", "text": "Kiam mi komencis esplori la mallongan liston de la Oskar-premioj por la eksterlandaj lingvoj, la emocie kaj morale s\u0302arg\u0302ita Quo Vadis, Aida s\u0302okis min. Povas esti multe da aliaj pretendantoj, sed neniu povas esti pli bona."}, {"text_idx": "#000350", "text": "Ne mirindas ke la serbaj aktoroj Jasna \u0110uric\u030cic\u0301, kiu ludis la c\u0302efrolulon Aida, kaj Boris Isakovic\u0301 (kiel kondamnita militkrimulo generalo Ratko Mladic\u0301) estis atakitaj de ekstremistoj en Interreto pro sia akcepto partopreni en filmo pri krimo kiun plejparto de la homoj en Serbio konsideras neokazinta."}, {"text_idx": "#000351", "text": "Serbaj ekstremistoj trudmesag\u0302is diversajn filmretejojn kiel IMDB kaj Rotten Tomatoes kun malbonaj recenzoj kadre de kalumnia kampanjo spegulinta ilian reagon al la debuta filmo de Angelina Jolie In the Land of Blood and Honey [En la lando de sango kaj mielo] aperinta en 2012. La filmo de Jolie ankau\u0306 pritraktis la hororojn de la Bosnia milito, speciale la seksperfortajn tendarojn kreitajn de trupoj de bosniaj serboj, kie bosniaj kaj aliaj ne-slavaj virinoj, junulinoj kaj foje ankau\u0306 viroj kaj knaboj estis sekse kaj fizike ofendataj. En intervjuo al The Guardian, Jolie rakontis ke s\u0302i kaj s\u0302iaj aktoroj spertis frakasojn de au\u0306tomobilaj glacoj kaj interretajn kalumniajn kampanjojn, minacojn, kodrompon de telefonaj linioj ktp."}, {"text_idx": "#000352", "text": "Tio estas parto de pli granda problemo, c\u0302ar la kulturo de neado estas profunde enradikig\u0302inta en Serbio [eo] kaj en la Serba Respubliko [unu el la du partoj de Bosnio kaj Hercegovino, ndlr]. Kiel substrekis en sia artikolo lastjare Serge Brammetz, eksa c\u0302efprokuroro de la Internacia Krima Tribunalo de UN pri la eksa Jugoslavio (IKTJ):"}, {"text_idx": "#000353", "text": "Leaders in the region have publicly denied the genocide, even calling Srebrenica a hoax and a lie. War criminals convicted by the ICTY are often hailed as heroes by prominent figures, while victims\u2019 suffering is ignored, denied and disparaged."}, {"text_idx": "#000354", "text": "Gvidantoj en la regiono publike neas la genocidon, ec\u0302 nomas Srebrenicon falsaj\u0302o kaj mensogo. Militkrimuloj kondamnitaj de IKTJ ofte estas glorataj kiel herooj fare de eminentaj figuroj, dum la suferoj de viktimoj estas ignorataj, neataj kaj neglektataj."}, {"text_idx": "#000355", "text": "Brammetz ankau\u0306 substrekis la fakton, ke granda nombro de suspektitaj plenumintoj de genocido \u2014 inkluzive politikajn gvidantojn kaj militestrojn \u2014 trovis azilon en Serbio."}, {"text_idx": "#000356", "text": "Tiu kulturo de neado signifas ankau\u0306 ke la filmo de Z\u030cbanic\u0301 ne povis esti farita en Srebrenico mem, c\u0302ar g\u0302ia urbestro Mladen Grujc\u030cic\u0301 estas neanto de genocido. Plejparto de la filmo do estis farita en Mostar."}, {"text_idx": "#000357", "text": "Z\u030cbanic\u0301 havis similan sperton dum la filmado de For Those Who Can Tell No Tales [Por tiuj, kiuj ne povas rakonti historiojn] en Vis\u030cegrad [eo] en 2012. La filmo estis bazita sur la teatraj\u0302o Seven Kilometers North-East [Sep kilometrojn nordoriente] de la au\u0306stralia aktorino Kym Vercoe, kiu restis en Vis\u030cegrad en la hotelo kaj ripozejo Vilina Vlas. Vis\u030cegrad kaj Vilina Vlas ig\u0302is fifamaj lokoj de iuj el la plej teruraj kruelaj\u0302oj dum la Bosnia milito, kiam Vilina Vlas estis uzata kiel detena kaj seksperforta tendaro de la trupoj de bosniaj serboj."}, {"text_idx": "#000358", "text": "Lau\u0306 Z\u030cbanic\u0301 kaj Vercoe, la filma teamo ne diris al lokanoj kion ili estis filmantaj:"}, {"text_idx": "#000359", "text": "We were advised by some not to do that. One of our screenwriters, Zoran, had to pretend to be a Serbian director shooting a completely different film."}, {"text_idx": "#000360", "text": "Oni sugestis al ni ne fari tion. Unu el niaj scenaristoj, Zoran, devis prezenti sin kiel serban reg\u0302isoron filmantan tute alian filmon."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Quo Vadis Aida? estas bazita sur la libro Under The UN Flag: The International Community and the Srebrenica Genocide [Sub la flago de UN: La internacia komunumo kaj la genocido en Srebrenico] de Hasan Nuhanovic\u0301. Kiel dungito de UN kaj nederlandano, Nuhanovic\u0301 postvivis la genocidon dum al liaj frato, patrino kaj patro la nederlandanoj malpermesis resti en la bazo de UN. Post kiam trupoj de la bosniaj serboj okupis la bazon, la familio de Hasan estis forportita kaj neniam reaperis."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Nuhanovic\u0301 kaj aliaj postvivintoj kritikis kelkajn el la decidoj de Z\u030cbanic\u0301, dirinte ke la realo de Srebrenico estis ec\u0302 pli malbona ol g\u0302i estas prezentita sur la ekrano, inkluzive kelkajn scenojn fine de la filmo. Ili ankau\u0306 estis malkontentaj pri tio, ke la filmo ne montris pli larg\u0302an bildon de la bosnia genocido en la valo Drina. Z\u030cbanic\u0301 siaflanke defendis siajn decidojn, dirinte ke s\u0302i devis preterlasi multon por ne perdi la koncentrig\u0302on de la spektantaro."}, {"text_idx": "#000363", "text": "Mi devis intence eviti spekti tiun c\u0302i filmon lau\u0306eble plej longe malgrau\u0306 la fakto ke mi pasigis la du lastajn jardekojn esplorante la bosnian genocidon, legante librojn, atestojn, jug\u0302ejajn verdiktojn, spektante videoregistraj\u0302ojn kaj verkante pri la teruraj\u0302oj de la genocido en tri lingvoj. Mi simple ne povis alfronti tion g\u0302is lasta semajnfino, kiam mi sidig\u0302is por spekti g\u0302in, kio diras ion pri la povo de la verko."}, {"text_idx": "#000364", "text": "Quo Vadis, Aida? certe estas la plej bona verko de Z\u030cbanic\u0301, sed estas neimageble malfacile spekti g\u0302in. La filmo efikas tiom forte, c\u0302ar g\u0302i fokusig\u0302as je la timo kaj esperoj de homoj trafintaj kaptilon en la bazo de UN en Potoc\u030cari. Timo c\u0302ar ili sciis kion la armeo de la Serba Respubliko, la polico kaj la paramilitistaj tac\u0302mentoj faris antau\u0306e. Espero c\u0302ar ili vidis UN kiel la lastan rifug\u0302ejon. Tio speciale turmentas la spektanton, c\u0302ar ni jam scias kio okazos."}, {"text_idx": "#000365", "text": "La nederlandaj trupoj de UN estas korekte montritaj kiel precipe bonintencaj, sed komplete senefikaj kaj ne dezirantaj rezisti al Mladic\u0301. Kiel substrekis usona j\u0302urnalisto David Rohde, la nederlandaj soldatoj povus fari pli, prenante pli fortan pozicion kontrau\u0306 la trupoj de Mladic\u0301 post la falo de Srebrenico, uzante kiel ekzemplon aliajn kazojn en kiuj UN protektis civilulojn. Anstatau\u0306e la nederlandanoj faris pas\u0302on flanken kaj ebligis al Mladic\u0301 okupi sian bazon. Tagojn post la falo de Srebrenico aperis videoregistraj\u0302o de la nederlandaj trupoj en Zagrebo [eo] celebrantaj kaj g\u0302ojaj pro tio ke ili eliris g\u0302in. Tio okazis dum homoj kiuj serc\u0302is azilon en ilia bazo en Potoc\u030cari estis ekzekutataj."}, {"text_idx": "#000366", "text": "\u201cQuo Vadis, Aida\u201d is the most difficult film I've seen in many, many years. I had to stop various times. Above all, it is a film every Dutch ?person should see. Every. single. one. Because: it is not incidental what we did there. Or what we did not do. #Oscars2021 #Srebrenica /4dSC7xXqdi"}, {"text_idx": "#000368", "text": "Quo Vadis, Aida estas la plej malfacila filmo kiun mi spektis en multaj, multaj jaroj. Mi devis halti plurfoje. Unuavice tio estas filmo kiun c\u0302iu nederlandano devas spekti. C\u0302iu, c\u0302iu, c\u0302iu. C\u0302ar tio ne estas akcidenta kion ni faris tie. Au\u0306 kion ni ne faris. #Oscars2021 #Srebrenica /4dSC7xXqdi"}, {"text_idx": "#000369", "text": "Unu el la plej bonaj dokumentaj filmoj kiujn mi spektis pri la genocido, la germana Himmel u\u0308ber Srebrenica (C\u0302ielo super Srebrenico), detale priskribas la eventojn kiuj kondukis al la falo de la urbo, la avia bombardado kiu devintus haltigi la trupojn de Mladic\u0301 sed kiu neniam okazis kaj la definitiva kapitulaco de UN kaj la \u201cinternacia komunumo\u201d en Srebrenico kaj en Bosnio kaj Hercegovino. La dokumenta filmo finig\u0302as per Mladic\u0301, kiu adiau\u0306as la nederlandanojn kun donacoj dum la ekzekutoj okazas."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Por tiuj kiuj opinias ke Jasmila Z\u030cbanic\u0301 ne fokusig\u0302is sufic\u0302e je la perfido kaj la \u201cinternacia komunumo\u201d, mi kore rekomendas la supre menciitan dokumentan filmon. Tamen tio kion faras Z\u030cbanic\u0301 en sia filmo estas eksterordinara kaj tio estas agnoskita de kritikistoj kaj spektantoj tra la mondo. Danko estu donata kie g\u0302i necesas. Per fokusig\u0302o je la sorto de la viktimoj, je familianoj disigitaj kaj sciantaj ke neniam denove ili vidos unu la alian, kaj la stato de patrino malespere provanta savi sian familion, siajn filojn kaj edzon de certa morto, Z\u030cbanic\u0301 montras kiel genocido aspektas, kion signifas perdi c\u0302iun kiun oni amas, elradikig\u0302i el c\u0302io kion oni konas, resti sole kun rememoroj kaj angoro."}]