[{"text_idx": "#000000", "text": "blogs in auxilinguas colectata per robot"}, {"text_idx": "#000001", "text": "La 27-an de januaro 2018, en la ag\u0302o de nur 52 jaroj, forpasis Fabienne Berthelot. S\u0302i estis la edzino de Istva\u0301n Ertl \u2013 kunfondinto de Libera Folio \u2013 kaj la patrino de iliaj tri infanoj, Kla\u0301ra, Ruben kaj Doria\u0301n. En 2013 en Beletra Almanako aperis s\u0302ia jena teksto kun la titolo \u201cKancerkroniko\u201d. Libera Folio republikigas g\u0302in memore al s\u0302i.\nOktobro 2010: nekutima doloro en la brako, kiu parte blokig\u0302as."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La komencanto je kancero jam scias, sentas, havas sperton pri tio, ke iuj amikoj foriros, kaj aliaj ig\u0302os amikoj, sed kiuj? Estas kiel la divenludo Mastermind: c\u0302u malantau\u0306e kas\u0302ig\u0302as la g\u0302usta koloro? Kaj kiom da amikoj estas? Mi imagis ilin dum mia enterigo: c\u0302u estos amaso? Nu: 8 familianoj (c\u0302u mia frato Pascal venos?), plus Budapes\u0302tanoj, plus kelkaj najbaroj, plus 4 kolegoj, plus 15 homoj el la Revizora Kortumo, plus Thames, plus eble miaj doktoroj, plus la lernejestraro, ha jes la lernejo kaj la asocio! Tio estos multe da homoj!, do mi pensas ke entute 150 homoj! U\u0306au\u0306, venos do multaj! Mi s\u0302atus vidi tion! Kaj dume, kiu estos simpatia? komprenema? kompatema? kurag\u0302iga kaj pozitiva? Kiu estos la surprizo? Jam mi havis surprizojn: amikinoj kiujn mi kredis ege humanaj, mildaj, komprenemaj kaj fidelaj, ig\u0302is mutaj kaj c\u0302esis kunbabili au\u0306 sendi mesag\u0302etojn, dum duonkonatoj vizitis min, helpis min, telefonis regule, estis tre au\u0306skultemaj, zorgemaj, gajaj kaj pozitivaj. Mia frato ne profitis la okazon por reveni, sed amikoj venis, gigante amikaj. Jen granda avantag\u0302o, povi bilanci pri sia amikaro dank\u2019al la kancero."}, {"text_idx": "#000012", "text": "S\u0302i verkis libron, certe tre bonan. Sed mi ne legas la hungaran bedau\u0306rinde. S\u0302i estas tre bela, nepre kiam s\u0302i havas mallongajn harojn. Sed kial s\u0302i montris sian damag\u0302itan mamon en Facebook?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Po 900 eu\u0306rojn por dozo, pli mi ne scias. (En Francio kaj Luksemburgio ne la pacientoj pagas.) C\u0302iun trian semajnon, ekde januaro 2011. G\u0302i similas al akvo, peza, fres\u0302a, preparita por mi, dozita lau\u0306 mia pezo. Se mi ne venas, g\u0302i estas perdita, do mi devas antau\u0306anonci min. Se mi dikig\u0302as, g\u0302i kostas pli... Kaj mi multe dikig\u0302is. C\u0302u mi tro kostas al ili? C\u0302u mi g\u0302in meritas? Mi pensis: ili investas en vian maljunan hau\u0306ton c\u0302ar vi estas patrino, se vi mortus, la vivokvalito de viaj infanoj malgrandig\u0302us, ilia estonteco riskus malbonig\u0302i, ili donos malpli al la socio, do vi valoras tion... Mi vidis c\u0302e la televidkanalo Arte ke en Anglio g\u0302i ne estas senpaga por pacientoj kun la grado 4. Jes, ne valoras la penon, c\u0302ar je tiu stadio restas nur 10 procentoj da transvivos\u0302anco! Merdon! Se mi vivus en tia lando, mi devus pagi por la herceptino! C\u0302u ni havus la monon? Jes, ni ja povus vendi la au\u0306ton, la domon, kaj ec\u0302 havas gepatrojn pretajn helpi nin. Fakte mi ne estas maljuna hau\u0306to. Kaj ankau\u0306 maljunajn pacientojn oni terapias je la sama prezo. Sed kial do Ce\u0301dric, mia plej s\u0302atata flegisto, demandis min lastatempe kiam mi c\u0302esigos la herceptinon? Mi legis c\u0302e iu kun la stadio 4 ke temas pri dumviva kemiaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En la koridoro de la onkologia servo mi vidis junulon apenau\u0306 40-jaran, kiu piediradis pene, flankate de siaj gepatroj. Il trenis sin c\u0302iuj tri, silentaj, kun la brakoj falantaj, neniu povis scii kiu plej suferis. Vers\u0302ajne sens\u0302ance por li... Kaj iam, en la lifto, junulino de apenau\u0306 20 jaroj, kun kaptuko bele metita, okuloj glate senbrovaj, hau\u0306to griza sed firma, kaj dinamika, preskau\u0306 ridema, kun sia patrino. Certe, s\u0302ia kancero pau\u0306zas. C\u0302iuj krom ili estas pli maljunaj ol mi... bone ke infanojn oni flegas en alia loko."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Fakte eblas intermiksi g\u0302in kun timo, iom g\u0302i same mienas, c\u0302iel ajn, similas al antau\u0306morta enterigo. Foje tio amuzis min, foje mi tute ne aprezis, ekzemple kiam tiu vendisto preterpasis min s\u0302tupare en la tria etag\u0302o de grandega librovendejo kaj diris al mi ke estas lifto... mi ja kredis esti nerimarkebla. La kemiterapio estis finita, mi feriis, havis belan perukon, povis piediri kilometron! Sed s\u0302ajne neniom el tio videblis. Tiam mi pensis: merdon, mi do estas malsana, c\u0302u tiom bone videblas? Mi iom koleretis! G\u0302uste kiam mi sentadis min pli bone, la libristo ne vidis tion?!"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kiam Leo, ses jarojn ag\u0302a, mortis pro falo sur la trotuaro, en au\u0306tuno 2011, mi pensis ke nenio povas esti pli malbona ol perdi sian infanon. Tio helpis min relativigi mian kanceron. Mi povis plori por Nicolas kaj Masako, kaj ne plori pri mi mem. Se mi mortus, la c\u0302agreno de miaj geproksimuloj ne estus komparebla kun la ilia. Mi scias ke ne eblas kompari, sed tamen, morto de infano estas neniig\u0302o de estonteco. Morti je la ag\u0302o de 47 jaroj ne estas same. Iam mi povos diri al Nicolas kaj Masako kiom la malapero de Leo helpis min. Ili estas tiaj homoj ke ili aprezus. Masako estas tre japana en siaj modesteco kaj sindonemo, kaj Nicolas estas forte religia, kiu kredas ke Leo rigardas nin el blanka paradizo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kompreneble oni pensas pri la morto, au\u0306 pli pri sia propra malapero, tio estas unu el la donacoj de kancero; pripensi la malaperon de la estonteco, la neekziston de la estonteco de la aliaj c\u0302ar por oni mem estos la nenio. Kiaj ig\u0302os la infanoj; mi neniam scios kion ili elektas studi, labori? C\u0302u mi havos genepojn? Mi s\u0302atus scii, ec\u0302 se mi ne vidos ilin. Tio nomig\u0302as negocado. C\u0302iuj kanceruloj, g\u0302is la fino, provas negoci tiel: mi vivos g\u0302is mia filino abiturientig\u0302os. Poste, mi volas vivi g\u0302is s\u0302i diplomig\u0302os. Mi komprenas nun kial mortantoj igas siajn proksimulojn promesi amasojn da aferoj antau\u0306 ol malaperi. Tio helpas pripensi la estontecon kiu ekzistos nur por la aliaj. Anticipi vivigas tion kio ne okazos. Poste, kun plibonig\u0302o de la sanstato, la tempo ig\u0302is elasta: per pliaj semajnoj, per pliaj monatoj la estonteco plilongig\u0302is, ec\u0302 per multaj jaroj. Foje mi prokrastas mian morton g\u0302is la ag\u0302o de 60 jaroj, kaj foje, kia kaprico de stelulino, mi pensas vivi g\u0302is 90! C\u0302ar, certe, ili intertempe trovos pliajn medikamentojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La tagon de la diagnozo, mi pensis ke komencig\u0302as la lastaj fojoj: \u201cla unua tago de la resto de mia vivo\u201d. Tiun horon, dum la doktoro skizis por mi la plej vers\u0302ajnan kau\u0306zon de miaj doloroj, mi devis, por la lasta fojo, iri al lernejo preni mian filon kaj, lastan fojon, stiri hejmen, paki valizon por la hospitalo kiu atendis min tuj. Tiam, ne pripensi. Tiam, la tempo c\u0302esas kaj limig\u0302as je horoj kaj tagoj. Finitaj la projektoj, finita la estonteco, ne pripensi. Sed jen venis morfino, kiu helpis la horlog\u0302on restarti, unue sendante min en vatonubon sen temposenso. La c\u0302iutago enhospitala redonis tempon, ec\u0302 se ekster la mondo, tempon de vizitoj de la flegistoj, de doktoro, de Istva\u0301n, tempon por mang\u0302oj kaj aliaj plezuraj\u0302oj. Se oni akceptas afable pruntedoni sian korpon al doktoroj kaj teknikistoj, la fido ekvenas, kaj la tempo lasas sin adopti."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Tiu de aliaj. Tamen, la kancero ne estas viruso. G\u0302i ne kaptig\u0302as per kontakto! Sed oni povas imagi kiom sentemas la aidosomalsanuloj kiam ili anoncas sian malsanon al nekonatoj. Kian mienon ili havas! mi legis sur la vizag\u0302oj la teruron, mian enterigon, la timon pri suferoj, adiau\u0306ojn, \u201cho dio mia, s\u0302i mortos\u201d, nur c\u0302ar mi havis perukon kaj grizan vizag\u0302on. Temas nur pri manko de sperto, c\u0302ar ofte, la pli-ol-50-jaruloj demandas \u201ckiel vi fartas?\u201d kaj demandas pri novaj\u0302oj, rakontas pri sia edzino, frato, amiko, pozitive, kaj mi ja petas nenion pli. Istva\u0301n, por esprimi sian koleron, rakontadis al c\u0302iuj ke lia edzino havas kanceron, tiel, senatente, krude, seke. Sed ne utilas s\u0302oki la homojn. Mi preferis nenion diri, ne rakonti, rezervi tion por poste. Mi c\u0302iam s\u0302atis la ideon \u201cse ili scius; kiam ili scios\u201d, kvazau\u0306 malfruan veng\u0302on plej plezurigan. Mi imagis la reagon kelkajn monatojn poste: \u201csed s\u0302i ne mortis? U\u0306au\u0306!\u201d kaj ili admiros min! Kiel tiu juna stag\u0302antino en mia laborejo, kiu rakontis la kanceron de sia patrino (ia stadio 2, do nenio...); mi diris al s\u0302i ke ankau\u0306 mi estas malsana, s\u0302i demandis c\u0302u diabeto, ne: metastaza kancero, kaj jen g\u0302uo: \u201cho dio mia, mi ne sciis, mi pardonpetas, sed vi bone aspektas\u201d, \u201che jes mi estas forta\u201d, kia g\u0302uo, tiu admiro en la okuloj. Estis nekonatino, estis tiom stulte, senmotive. Mi neniam plu refaris tion."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mi s\u0302ang\u0302is landon tri fojojn. Translokig\u0302is ec\u0302 pli ofte. C\u0302iufoje, estis nova aventuro: s\u0302angi administraciaj\u0302ojn, c\u0302ion malkovri denove, lerni novajn vortaron kaj regularon, aventuri en labirintoj administracia, kultura kaj lingva. Pas\u0302o post pas\u0302o, avanci kaj lerni por esti au\u0306tonoma kaj ne maltrafi la s\u0302ancojn pri enorda c\u0302iutageco nek pagi tro pro eraro. La kancero estas iom tia: aventuro de translokig\u0302o plena de surprizoj, komplika mondo kun granda vortaro al kiu necesas adaptig\u0302i, pas\u0302o post pas\u0302o, mondo ric\u0302a je veraj kulturaj kaj homaj malkovroj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "herceptino: esperantigo de Herceptin, komerca varnomo de trastuzumabo, t.e. unuklona antikorpo produktita kontrau\u0306 virusaj kaj bakteriaj infektoj, speciale en mamokanceroj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Dmitrij Bogatov liberigita el hejma aresto"}, {"text_idx": "#000033", "text": "La esperantisto Dmitrij Bogatov, kiu estis arestista en Moskvo en aprilo 2017, nun estas liberigita el hejma aresto. Tamen plu dau\u0306ras la krimesplorado pro liaj suspektataj \u201calvokoj al terorismo\u201d."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Dmitrij Bogatov estis arestita en Moskvo komence de aprilo pro suspekto pri alvokoj al publika malordo lige kun manifestacio, kiu okazis en la centro de Moskvo la 2-an de aprilo. Dmitrij Bogatov estas membro de la Moskva Esperanto-Asocio MASI."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Lau\u0306 akuzo li sub la kas\u0302nomo \u201cAjrat Bas\u0302irov\u201d en la reto instigis manifestaciantojn porti al la Rug\u0302a Placo \u201cc\u0302ifonojn, botelojn, benzinon, terebinton kaj s\u0302au\u0306mplaston\u201d."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Lau\u0306 lia advokato la alvokoj estis publikigitaj el pli ol cent malsamaj IP-adresoj, el kiuj nur unu estas tiu de la log\u0302ejo de la akuzato. Aldone la publikigoj sub tiu nomo dau\u0306ris ankau\u0306 post la aresto de Dmitrij Bogatov."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Bogatov havis en sia hejma servilo elirnodon de la sistemo Tor, kiu permesas anoniman aliron al la reto, kaj tra tiu nodo pasis la mesag\u0302oj de \u201dAjrat Bas\u0302irov\u201d. Dum la krimesplorado, kiu komencig\u0302is en aprilo 2017, la krimteknikistoj provis trovi en la konfiskitaj komputiloj, aliaj aparatoj au\u0306 memoriloj de Bogatov pruvon pri tio, ke li mem sendis la malpermesitajn mesag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La 24-an de januaro tamen ig\u0302is konate, ke la teknikistoj ne trovis ajnan indikon pri tio, ke li persone kulpus pri la mesag\u0302oj, nek entute ajnajn kontrau\u0306leg\u0302ajn materialojn. La informon ricevis la novaj\u0302agentejo TASS de anonima fonto proksima al la krimesplorado, kaj g\u0302in konfirmis al Medizona la advokato de Dmitrij Bogatov."}, {"text_idx": "#000040", "text": "En aprilo la prokuroro argumentis, ke Bogatov devas resti en la arestejo g\u0302is la fino de la jura proceso, c\u0302ar li havas bonajn komputadajn kapablojn kaj tial povas detrui pruvojn pri krimo, se li ne estos malliberigita. Aldone oni atentigis, ke Bogatov havas validan pasporton kaj vizon kaj planis veturi al Esperanto-arang\u0302o en Italio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Dmitrij Bogatov efektive restis en la esplorarestejo g\u0302is julio. Tiam li pro sanproblemoj estis kondic\u0302e liberigita el la arestejo kaj anstatau\u0306e restis arestita en sia hejmo. La hejma aresto estis poste longigita g\u0302is la fino de januaro 2018. Dum la hejma aresto li ne rajtis forlasi sian log\u0302ejon sen la permeso de la krimesploristo, nek uzi komunikilojn, inkluzive interreton."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La krimesploristoj nun ne petis novan longigon de la hejma aresto, lau\u0306 la fontoj de TASS \u201cc\u0302ar mankis kialo por tio\u201d, kaj sekve ekde la 31-a de januaro Dmitrij Bogatov jam estas libera eliri kaj uzi la reton kiel li volas. La krimesplorado tamen plu dau\u0306ras, kaj Bogatov restas suspektata pri \u201calvokoj al terorismo\u201d."}, {"text_idx": "#000043", "text": "TEJO kun nova prezidanto kongresos en Slovakio"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Dum la komitata kunsido de TEJO en Szczecin la 31-an de decembro surprize anoncis sian demision la prezidanto de TEJO, Enric Baltasar. Li estis elektita por unujara mandatperiodo en au\u0306gusto 2017."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Lau\u0306 informoj ricevitaj de Libera Folio, Enric Baltasar demisiis pro personaj kialoj kaj rekomendis kiel sian posteulon la duan vicprezidanton de la asocio, Francesco Maurelli."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Tamen la postenon de prezidanto ricevis nek Maurelli nek la unua vicprezidanto, Konstanze Scho\u0308nfeld. Anstatau\u0306e la estraro proponis al la komitato, ke la tasko de prezidanto estu transdonita al la g\u0302enerala sekretario, Hoan Tran (G\u0302ojo), dum s\u0302ian postenon transprenu estrarano Charlotte Scherping Larsson."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La propono pri la transdono de postenoj estis aprobita de la komitato de TEJO en reta voc\u0302dono kun 20 voc\u0302oj por, 3 kontrau\u0306 kaj unu sindeteno. Lau\u0306 la unua vicprezidanto, Konstanze Scho\u0308nfeld, la tuta estraro subtenis la nun elektitan solvon:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "\u2013 Ni c\u0302iuj estraranoj esprimis nian deziron ne tro multe s\u0302ang\u0302i la rilatojn inter ni, c\u0302ar ni g\u0302is nun tre efike kaj plezure laboris kune. Ni bone konas nian teamon kaj kune alprenis la decidon, ke en la nuna situacio la plej bona solvo estos, ke G\u0302ojo ig\u0302os prezidanto kaj kunordigos la laboron de nia teamo."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Lau\u0306 s\u0302i la vicprezidantoj ja povas provizore anstatau\u0306i la prezidanton, sed ne estis elektitaj al siaj postenoj por ke iu el ili efektive ig\u0302u prezidanto dum la aktuala mandatperiodo."}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u2013 Ili subtenas la prezidantan rolon dum la mandato, kaj klopodas multon lerni pri tio kiel estas \u201cesti prezidanto\u201d kaj kiel la prezidanto sentas sin por pli bone subteni lin/s\u0302in. Fojfoje ili ja anstatau\u0306as la prezidanton per subskriboj kaj reprezentado, sed vicprezidantoj ne estas tiuj, kiuj pretas ig\u0302i prezidanto iam ajn dum la mandato. Almenau\u0306 lau\u0306 mia kompreno. Mi pensas ke mi kaj Francesco multe lernis pri tiu c\u0302i specifa rolo, kaj ig\u0302i prezidanto ne helpos la rilatojn inter ni kaj iom malkonstruus tion, kion ni lernis g\u0302is nun, pri tio kiel subteni prezidanton au\u0306 reprezenti la organizon."}, {"text_idx": "#000054", "text": "\u2013 En la vjetnama lingvo, Esperanto estas nomata \u201dinternacia lingvo\u201d, kaj tio tiris mian atenton kaj scivolemon je la unua fojo kiam mi au\u0306dis pri la lingvo. Aldone, la ideo volontuli en Universala Kongreso ankau\u0306 interesegis min. Ekster Esperantujo, mi estas instruistino por infanoj kaj mi nun laboras en Hanojo, sed mia hejmurbo estas en Ninh Binh, provinco en nord-oriento de Vjetnamio, s\u0302i rakontas al Libera Folio."}, {"text_idx": "#000055", "text": "S\u0302i ankorau\u0306 ne scias c\u0302u s\u0302i volos kandidati por la posteno de prezidanto por la sekva mandatperiodo, kiu komencig\u0302os jam dum la c\u0302i-jara IJK."}, {"text_idx": "#000056", "text": "\u2013 Tio vere dependas, oni ne scias kio povos okazi dum venontaj sep monatoj. C\u0302i-momente, mi tre g\u0302ojas ricevi subtenon de aliaj estraranoj en la teamo kaj la komitato. Tio estas mirinda afero, kaj granda motivo por mia venonta agado. Kion mi povas diri nun estas, ke mi faru c\u0302ion kion mi povos por la profito de la organizo, de la landaj sekcioj, de la membroj. Pri estonteco, ni vidos."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Dum la nuna mandatperiodo Hoan Tran volas prioritatigi la rilatojn inter UEA kaj TEJO, la fortigon de la komisiono de TEJO pri edukado kaj la memstarig\u0302on de ekstereu\u0306ropaj landaj sekcioj de TEJO, s\u0302i klarigas responde al demando de Libera Folio."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Aldone al la antau\u0306a prezidanto, sian baldau\u0306an demision jars\u0302ang\u0302e anoncis ankau\u0306 alia estrarano de TEJO, Doniben Jime\u0301nez Jaramillo, kiu respondecis interalie pri Pasporta Servo. Tial TEJO nun serc\u0302as plian estraranon kaj atendas kandidatig\u0302ojn, kiuj estu senditaj al la elekta komisiono g\u0302is la 5-a de februaro."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Fizika kunsido de la tuta estraro, jam en la nova konsisto, estas lau\u0306 Konstanze Scho\u0308nfeld planata por la komenco de aprilo. Rete la estraro kunvenis plurfoje, kaj en la lasta januara kunsido estis fine farita la elekto inter la du landoj kiuj konkuris pri la c\u0302i-jara IJK: Nederlando kaj Slovakio. La kongreso okazos en Liptovsky\u0301 Hra\u0301dok, Slovakio."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Quankam in recenta yares nova numeres de jurnal POSTA MUNDI apara rare, praktikale un foy in un yare, ma ili apara. Nova numero es 29."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Voyaje al Ponte del diablo, e, vice verse, a un ciele, diskurso pri morto e komunikacione kun spirites, Shava alfabete e altra temas in li nova numero."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Apropo, hay nova ret-situe por li jurnal:"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mikra penso por nia amiki Rusa, qui subisis 10 dii ante nun temperaturi apta glaciigar la sango. La termometro indikis -53\u00b0C en la urbo Iakuck, Siberia, dum la 14ma di januaro 2018 !"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Esperanto en la Granda Milito"}, {"text_idx": "#000071", "text": "En 2018 estos pasintaj cent jaroj post la fino de la Granda Milito, kiel la unua mondmilito estis konata g\u0302is okazis milito ec\u0302 pli granda. Lige kun tio aperis la ampleksa, multfaceta verko \u201cAntau\u0306 unu jarcento \u2013 La granda milito kaj Esperanto\u201d. Ni petis la redaktorojn Javier Alcalde kaj Jose\u0301 Salguero rakonti pri la libro."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Sur la kovrilo de la pli ol 370-pag\u0302a libro oni povas vidi Eu\u0306genon Lanti, la fondonton de SAT, en franca uniformo. Li dum la unua mondmilito servis kiel ambulancisto \u2013 kaj lernis Esperanton. Li estas unu el la kvardeko da au\u0306toroj, kies tekstoj formas la libron."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La verko enhavas rakontojn de esperantistoj pri la milito kaj tekstojn kiuj en diversaj manieroj prilumas kiel la Esperanto-movado sintenis al g\u0302i. En interesa eseo, kiu pli frue estis publikigita en la reto en kvar partoj, Javier Guerrero esploras la dummilitan Esperantan gazetaron."}, {"text_idx": "#000075", "text": "En aliaj tekstoj Humphrey Tonkin rakontas pri la travivaj\u0302oj de Tivadar Soros kaj Julio Baghy en siberiaj militkaptitejoj kaj Mikaelo Brons\u0302tejn pri Vasilij Nikitovic\u0302 Gasic\u0302, kiu lernis Esperanton en germana kaptitejo per kurso instruita de franca militkaptito. Poste la lingvo helpis lin fug\u0302i kaj reveni hejmen."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La enkondukon por la libro verkis neesperantisto, profesoro Brigid O\u2019Keeffe. La anglalingvan originalon de la enkonduko eblas legi en la retejo Languages and the First World War."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Libera Folio: Temas pri kolektiva verko kun tre bunta enhavo. Kiun parton vi mem opinias plej interesa, kaj kial?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "La enkonduko estis verkita de profesoro Brigid O\u2019Keeffe en la angla lingvo. Kial s\u0302i ricevis la taskon? C\u0302u atendeblas apero de iuj partoj de la verko ankau\u0306 en la angla lingvo, au\u0306 c\u0302u g\u0302i alimaniere ligig\u0302as al s\u0302iaj esploroj?"}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u2013 Por elkatatombigi la verkon kaj veki intereson ekster niaj rondoj, ni decidis aperigi s\u0302ian tekston ankau\u0306 angle en blogo de esplorprojekto pri lingvoj kaj la unua mondmilito. Lau\u0306 la prizorgantoj de tiu blogo, nia iniciato tre sukcesis. Post sep tagoj, ili kalkulis pli ol 400 vizitantojn el 54 landoj de c\u0302iu kontinento: \u201cEasily, our most successful week!\u201d (\u201cTute eblas, ke temas pri nia plej sukcesa semajno!\u201d). Espereble ni dau\u0306rigos tiun kunlaboradon."}, {"text_idx": "#000083", "text": "C\u0302u la personaj rakontoj de esperantistoj pri la milito lau\u0306 vi multe diferencas de rakontoj de neesperantistoj? Kiel?"}, {"text_idx": "#000085", "text": "\u2013 Ni vidas, ke kelkaj tiamaj esperantistoj ne nur militemis, sed ec\u0302 uzis Esperanton por tiaj celoj. Aliflanke, multaj detaloj de la familia vivo de esperantistoj estis ege interesaj, rilate al tiu milito kaj rilate al aliaj aferoj. Certe nia historio ne devas resti kas\u0302ita en la arkivoj au\u0306 en la malnovaj paperoj kiuj iras rubujen. Plej kurioza atestilo estas tiu de la nura kontribuinto kiu jam vivis en la jaroj de la milito kaj ankorau\u0306 aktivulas."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Kian influon la unua mondmilito lau\u0306 via opinio havis al la plua evoluo de la Esperanto-movado?"}, {"text_idx": "#000090", "text": "\u2013 Tamen, en la periodo tuj post la unua mondmilito, la c\u0302efaj sociaj kaj politikaj rilatoj de la esperantistoj estos kun la proleta movado, kaj en tiu historio c\u0302efrolos g\u0302uste Lanti, kiu revenos el la milito profunde s\u0302ang\u0302ita. La dudekaj jaroj estos granda oportuno por tiuj internaciismaj ideoj celitaj (interalie) al mildigo de konfliktoj kaj al evito de estonta granda milito. Jen alia esplorinda temo, nome sukcesoj kaj malsukcesoj tiurilate."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Vizito en Lager Lechfeld 1915"}, {"text_idx": "#000092", "text": "En la libro \u201dAntau\u0306 unu jarcento \u2013 La granda milito kaj Esperanto\u201d estas reproduktitaj pluraj tekstoj el la Esperanta gazetaro, aperintaj dum la unua mondmilito. Libera Folio republikigas tekston el Germana Esperantisto pri vizito de germana UEA-delegito en militkaptitejo en 1915."}, {"text_idx": "#000093", "text": "El la amasego da militkaptitoj, kiun Germanujo lokigis g\u0302is nun interne de siaj limoj, pli ol 7000 francoj kaj rusoj estas internigitaj en la bavara manovrejo Lager Lechfeld, sude de Augsburg, sur la sama historia starejo, kie reg\u0302o Otto 1-a en la jaro 955 venkegis la timindajn hungarojn kaj liberigis Germanlandon por c\u0302iam de iliaj dezertigaj invadoj."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Fine de Au\u0306gusto, nelonge post la batalego en la Vogezoj, alvenis la unuaj transportoj de francoj, inter ili preskau\u0306 la kompleta, apud Manonviller militkaptita sesa artileria regimento; krome c\u0302iuspecaj soldatoj el Belfortaj regimentoj, infanterianoj kaj alpc\u0302asistoj. C\u0302u estas mirige, ke baldau\u0306 nekalkuleblaj aroj el Augsburg kaj c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, piede kaj bicikle, pilgrimadis tien por inspekti la fremdajn gastojn, kiuj prezentas en siaj multkoloraj uniformoj treege pitoreskan aspekton? Jam de malproksime iliaj rug\u0302aj pantalonoj kontrastas je la verda herbokovro, kaj la longaj surtutoj irtas en la vento. Kia malegala societo! Ni komencas la rondiradon. Jen ni ekvidas artilerianojn, maldikaj, graciaj, facilmovig\u0302emaj homoj, kies malhela har- kaj vizag\u0302- koloro rakontas pri pli sudaj regionoj; jen interesas nin aro da maltimemaj montaj pa stoj, similantaj en siaj nigregaj uniformoj al timigaj tombistoj; j\u0302us preterpasas altkreskaj filoj de Nordafriko, kiuj batalante certe ne estos facilvenkeblaj malamikoj; jen diversaj nekonataj soldatspecoj, portantaj metrolongan skarpon c\u0302irkau\u0306 la ventro. Entute la aspekto s\u0302ajnas al germanaj okuloj iomete malmilita, ec\u0302 operetmaniera; nenia kasko videbla, anstatau\u0306 tio rug\u0302aj, nigraj, bluaj c\u0302apoj, lau\u0306 ni tute ne konvenaj al la kruda, severa militmetio. Kaj kiel la vestaro, tiel la militistaro. Ili fakte jam ne aspektas kiel soldatoj, kiuj antau\u0306 nelonge bataladis ankorau\u0306 meze de la kanonoj kaj de la terura morto. Felic\u0302aj homoj vi, kiuj scias forgesi tiom rapide la neeldireblajn teruraj\u0302ojn de la milito!"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Evidente ili jam bone alkutimig\u0302is al la nova situacio. Bonhumore la unuaj lavas siajn tolaj\u0302ojn, la aliaj altrenas ageme sitelegojn por purigi la eluzitajn surtutojn; tie ili gaje kartludas antau\u0306 la barakoj au\u0306 kaptas monerojn en la herbejo, tie c\u0302i ili skulptas cigaringojn au\u0306 ventludaj\u0302ojn, g\u0302uadante la fres\u0302an aeron de sia somera restadejo. Ni aliras al junulo kun simpatiaj trajtoj; li estas su c\u0302e babilema kaj rakontas pri sia hejmurbo kaj travivaj\u0302oj. Aliajn ni demandas pri la s\u0302ancoj de la milito. Plejparte ili estas plenesperaj kaj tute ne pridubas la nan venkon de Francujo. Au\u0306dinte pri la plej novaj sukcesoj de la germanaj armiloj, nekredeme ili ridetas respondante: \u201cKion valoras kelkaj fortikaj\u0302oj! Cetere viaj gazetoj trograndigas kaj mensogegas same kiel la francaj. Atendu ni la pluajn batojn, kiujn faros niaj armeoj. La na venko estos al ni!\u201d Kelkaj ja ne estas tiom esperemaj kaj ec\u0302 tre pesimistaj. \u201cNi ja ne volis tiun c\u0302i malbenitan militon!\u201d Kaj rigardante ilin, oni bone kredas al c\u0302i tiuj kompatinduloj. Jen maljuna Belfortano, kiu rakontas al ni pri la komenco de la milito. Al la manovroj li estis vokita, kaj de el la manovrejo oni subite formars\u0302is. \u201cKien do...?\u201d \u201cNu, denove la manovrojn!\u201d Kaj oni faris pafistfosaj\u0302ojn, kus\u0302is tie kelkajn tagojn, malsatis, malbenis kaj atendis la manovran malamikon \u2013 g\u0302is subite la grenadoj al ugis kaj germanaj kugloj. \u201cSed jen ja la milito!\u201d Certe, la vera milito, kaj nun oni sciig\u0302is pri g\u0302i."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Dau\u0306rigante nian rondiradon, ni alparolas kvindekjarulon anke starantan kaj melankolie aspektantan. C\u0302u li eble malkontentas pri traktado kaj nutrado? \u201cCerte ne\u201d, li rapide kaj akcente rediras, \u201cmi ne havas iun kau\u0306zon por plendi kaj estas lau\u0306 la cirkonstancoj tute kontenta; sed boras en la koro, se oni restadas tiom malproksime de siaj karuloj, vivantaj en zorgo kaj mizero.\u201d Ankau\u0306 aliaj konstatas la saman, kaj ilia fres\u0302a aspekto pruvas, ke ilia korpa bonfarto estas nepre kontentiga. Jen ilia tagmang\u0302aj\u0302aro: matene kafo kun pano, tagmeze legomo kun viando kaj pano, vespere kolbaso kun pano. Krome la plej multo posedas su c\u0302an monon por ac\u0302eti lau\u0306plac\u0302e limonadon, c\u0302okoladon kaj fruktojn. Estas nekredeble, kiom ili formang\u0302is speciale da blanka pano dum la unuaj semajnoj de sia restado. Plie ili fumadas preskau\u0306 la tutan tagon, c\u0302u la anglan pipeton c\u0302u cigaredojn, tiel forte kaj pasie ke oni komprenas la oftan ftizon. Fine la kaptitoj havas c\u0302ie purajn kus\u0302ejojn, la nevunditoj en dormejoj provizitaj je pajlo kaj du lanaj kovriloj, la vunditoj kaj malsanuloj en solidaj s\u0302tonkonstruaj\u0302oj. La grave vunditoj \u2013 trovig\u0302as kelkaj, kiuj ricevis tri au\u0306 kvar trafpafojn \u2013 trovas en aparta granda lazareto sindoneman vartadon kaj egadon. Ni alproksimig\u0302as al la blanka, rug\u0302kruca standardo, sub kies signo ses kuracistoj, helpataj de multnombraj ge egistoj plenumas nelacigeble sian noblan o con. Mi eniras, sub la gvidado de c\u0302e eu\u0306tenanto, en la salonegon, kie granddistance en puregaj litoj j\u0302us 53 francoj c\u0302iuag\u0302aj kus\u0302as, en la kuirejon, kie lertaj manoj preparas la fortigajn mang\u0302aj\u0302ojn, kaj ne en la operaciejon provizitan je c\u0302iuspecaj modernaj instalaj\u0302oj. C\u0302io neriproc\u0302inda, de la banujo g\u0302is la operacia tablo, kaj kun varmaj dankoj la egitoj unuanime lau\u0306das la sindonemecon de la kuracistaro. Ankau\u0306 por la antau\u0306forigo de infektoj la necesaj preparoj estas faritaj, aparte per inokulado kontrau\u0306 variolo, kiu estas entreprenata c\u0302e c\u0302iuj kaptitoj kaj kau\u0306zas ofte grandegan s\u0302ercon c\u0302e la kandidatoj."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Sambone estas prizorgata la pastrado de la fremdaj gastoj. Militajn pastrojn, kiel ni havas, la franca armeo ja ne posedas depost la fama disiga leg\u0302o inter s\u0302tato kaj eklezio. Tamen, por ne forpreni c\u0302ian pastran helpon al la soldatoj, multaj pastroj envicigis sin en la armeon kiel simplaj militistoj kaj plenumas lau\u0306dezire sur la batalkampo la pastradon. Tiaj pastroj trovig\u0302as nun en Lager Lechfeld sep el Langres, kiuj provizite de sia episkopo je c\u0302iuj rajtoj de la antau\u0306aj militpastroj (Aumoniers), elmars\u0302is siatempe kun la trupoj kaj poste estas kaptitaj kune kun ili. Kristnaske ili ricevis pluan kolegon en S-ro Rev. Jean Regnier, kiun la Augsburga episkopo solene pastrigis, je kiu festa okazo la aliaj sep pastroj c\u0302eestis kaj instruisto-kaptito ludis la orgenon."}, {"text_idx": "#000098", "text": "La oficiala pastrado apartenas al la rev. abato de la najbara monah\u0302ejo Lechfeld. Preskau\u0306 al c\u0302iuj grave vunditaj francoj, kiuj antau\u0306sentis sian lastan horeton, li plifaciligis la mortadon, konsolante la kompatindulojn, donacante la sakramentojn kaj fermante la okulojn al la militistoj, kiuj forte fordonis la vivon por sia patrujo. Neniu franco estas enterigata sen simpla funebra parolado, kaj ofte la samlandanoj de la mortintoj vers\u0302as varmajn larmojn c\u0302e la impresaj vortoj de la abato. Kiam la lasta beno estas dirita kaj la modesta c\u0302erko glitas profunden, krakadas salutpafoj; c\u0302ar Germanujo honorigas la mortintan malamikon same kiel la heroon de la propra lando."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Kortus\u0302iga epizodo okazis je tia enterigo fine de Oktobro. Kiam la Deputitaro, post la funebra soleno, revenis tra la malgranda tombejo, starigita jam en 1870/71 de francaj kaptitoj, subite unu el ili j\u0302etis sin sur simplan tombos\u0302tonon ekkriante: \u201cHo mia patro, mia kara patro!\u201d Rigardante la tombajn enskribojn, hazarde li estis leginta la nomon de sia patro, kiu 1871 trovis tie sian lastan ripozon. Oni permesis al la lo, restadi lau\u0306plac\u0302e c\u0302e la tombo kaj informi letere sian patrinon pri la no de la malaperinta patro."}, {"text_idx": "#000100", "text": "La certaj esperoj, kiujn la francoj komence c\u0302ie kaj c\u0302iam esprimadis pri felic\u0302a fino de la milito, en la lastaj monatoj evidente malpliig\u0302is, post kiam la sopiritaj venkoj interdume ne efektivig\u0302is. Krom tio, vidante la tute apude okazantajn manovraj\u0302ojn kaj la supreflugantajn aeroplanojn, ili iom post iom devis konvinkig\u0302i pri la nerompitaj kaj neelc\u0302erpeblaj militfortoj de nia lando. Kaj au\u0306dante, ke c\u0302ie en tuta Germanujo niaj kazernoj, ekzercadejoj kaj lernejoj estas plenplenaj de rekrutoj, rezervistoj kaj libervoluloj, la kaptitoj malg\u0302oj\u0302e kaj melankolie skuas la kapon, rezignite aldonante: \u201cBedau\u0306rinda Francujo, tio estos via fino!\u201d"}, {"text_idx": "#000101", "text": "La alveno de kelkaj miloj da militkaptitaj rusoj ankau\u0306 ne povis revivigi la esperojn. La unua transporto eniris en Lager Lech ed ne de Novembro, nelonge post la glora venko de Hindenburg apud Soldau. La novaj gastoj estis preskau\u0306 senescepte bone, ec\u0302 militgrize vestitaj, kaj prezentis sin impone en siaj karakterizaj peltc\u0302apoj kaj strec\u0302ita sintenado; nur la malviglaj, ruzegaj trajtoj iomete malpliigis la simpatian impreson. Unue aparte internigitaj, depost no de Decembro ili prove estis kunigataj kun siaj federitoj en unu tendaro, kaj lau\u0306dire, spite la grandaj karaktero-diferencoj, ili harmonie inter sin vivadas. Dum la franco tuttage estas plejparte vigla kaj bonhumora, la ruso montras sin serioza kaj malg\u0302oja kaj prefere ignoras la publikon, kun kiu la franco seng\u0302ene kaj volonte babiladas. Plua speciala kriterio de la rusa kaptito estas lia senmezura, nekredebla apetito, au\u0306 pli g\u0302uste nesatigebleco, kiu restas c\u0302iam samgrada. Kontrau\u0306 la franco, kiu ec\u0302 la germanan militpanon nebone digestas, la ruso englutas lau\u0306dire ec\u0302 kuirejajn forj\u0302etaj\u0302ojn; ekzemple naturaj terpomaj s\u0302eloj s\u0302ajnas esti por li frandaj\u0302o. C\u0302e la laboro li montras sin pli tau\u0306ga kaj dau\u0306rema ol la franco, kiu plejvole mals\u0302atus c\u0302ian seriozan okupon. Fosante plejparte en piritejoj kaj c\u0302e vojkonstruadoj sub la ordono de samlandaj serg\u0302entoj \u2013 la oficiroj estas aliloke internigitaj \u2013 da, ili ricevas malgrandan pagon, potage 10 pfenigojn, kiuj restas je ilia lau\u0306plac\u0302a dispono."}, {"text_idx": "#000102", "text": "La kaptitejo, multvizitita au\u0306tune de sennombraj scivoluloj, kus\u0302as hodiau\u0306 dezerta kaj forlasita. Diversaj malagrablaj okazintaj\u0302oj instigis la komandanton de Lager Lechfeld, generalo Slevogt, tute malpermesi la eniron al privataj personoj, escepte de gazetraportantoj. Multaj naciaj kaj neu\u0306trallandaj raportistoj jam inspektis la tendaron, sed c\u0302iuj konsentis, ke la traktado kaj nutrado de la kaptitoj estas nepre humana kaj inda je civilizita nacio."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Esperu ni, ke niaj germanaj militkaptitoj en Francujo, Anglujo kaj Rusujo trovu samnoblan cedemon!"}, {"text_idx": "#000113", "text": "La libroj de la jaro 2017"}, {"text_idx": "#000114", "text": "En sia trarigardo de la Esperanta libromerkato Pawe\u0142 Fischer-Kotowski prezentas la plej atentindajn verkojn eldonitajn dum la pasinta jaro. Inter la atentindaj\u0302oj lau\u0306 li estas ankau\u0306 la papera libro de Pasporta Servo, kiu reaperis post sesjara pau\u0306zo."}, {"text_idx": "#000115", "text": "La jaro 2017 estis avara je novaj Esperanto-libroj. En la lastaj 12 monatoj sur la bretoj de la Libroservo de UEA aperis nur iom pli ol 150 novaj varoj, plejparte libroj. Ne temas nur pri libroj esperantlingvaj. Tiuj, kiuj ne estas en Esperanto, estas tradukoj el Esperanto au\u0306 ili temas pri la lingvo kaj movado."}, {"text_idx": "#000116", "text": "C\u0302iuj novaj libroj estas menciataj en la rubriko \u201cLaste aperis\u201d de la revuo Esperanto kaj en la samtitola reta novaj\u0302letero. C\u0302i-jare la rubriko aperis en 7 numeroj, dum pasintjare la listo publikig\u0302is 10 fojojn. Ec\u0302 se la kvanto de novaj\u0302oj estas malpli granda, ne nepre estas facile orientig\u0302i en la merkato. Kiuj interesaj titoloj surmerkatig\u0302is en 2017? Same kiel pri 2016, mi pretigis subjektivan trarigardon."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Dum la j\u0302us finig\u0302inta jaro surmerkatig\u0302is tri novaj originalaj romanoj, c\u0302iuj el la plumoj jam konataj al la publiko. La unua el ili estas Amo inter ruinoj de Trevor Steele, kiu fakte eliris el la presejo ankorau\u0306 fine de la antau\u0306a jaro kaj tial portas la jaron 2016 titolpag\u0302e. Kvankam la intrigo disvolvig\u0302as en la Esperanto-medio de la komencaj 1990-aj jaroj, la titolaj \u201cruinoj\u201d ne priskribas nian movadon, kiu tiutempe estis pli vigla, sed aludas la disfalantan tiam Sovetunion. La c\u0302efrolulo estas la au\u0306straliano Travis, kio povas pensigi kiomgrade la rakonton diktis la realo. La libro estas verkita en Steele-a stilo, spicita per manpleno da kurag\u0302aj scenoj."}, {"text_idx": "#000118", "text": "C\u0302e la sama eldonejo aperis fine de 2017 ankau\u0306 Murdo en la teatro, la sepa krimromano de Ronald Cecil Gates. Li estas sendube nun la plej fekunda au\u0306toro de tiu genro en Esperanto. C\u0302i-foje la trovita mortinto estas aktoro, kiu baldau\u0306 devus surscenejig\u0302i en la universitata teatro. Ankau\u0306 c\u0302i tiun fojon la murdiston serc\u0302as la komisaro Roberto Elis, sed vers\u0302ajne li bezonis por tio pli da tempo, c\u0302ar la libro, kun 150 pag\u0302oj, estas pli longa ol la antau\u0306aj verkoj de Gates."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Tute alia estas la tria romano, El ombro de l\u2019 tempo de Sten Johansson, kun psikologiaj ambicioj. En la romano la nuntempo interplektig\u0302as kun la 1970-aj jaroj. Tiel la bildoj el la juneco de la protagonisto helpas nin kompreni liajn hodiau\u0306ajn sentojn kaj decidojn. Interese kiom au\u0306tobiografia estas tiu libro, en kiu la c\u0302efrolulo estas verkisto..."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Ne romano, sed ene de la limoj de la rubriko \u201cprozo originala\u201d, estas la libro de Kalle Kniivila\u0308 La strato de Tanja. C\u0302i tiu nefikcia rakonto, verkita surbaze de dokumentoj kaj rememoroj, pentras historion de unu el la sanktpeterburgaj stratoj en la lasta jarcento. La au\u0306toro uzas la 1,5 kilometrojn longan vojon kiel pretekston por rakonti pri la vojo de Sovetio kaj la post-soveta Rusio. Same kiel la tri antau\u0306aj libroj de Kniivila\u0308, ankau\u0306 g\u0302i aperis preskau\u0306 samtempe en finna, sveda kaj Esperanta eldonoj."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Malofte ni spertas ke iu romano fres\u0302e aperinta nacilingve kaj aprezata de vasta landa publiko, tuj ricevas Esperanto-tradukon. Tiel okazis pri La nigra patrino Tero de Kristian Novak, kiun elkroatigis Josip Pleadin. Alia atentinda traduko estas la galega Memoraj\u0302oj de kampara knabo de Xose\u0301 Neira Vilas, kiun esperantigis Suso Moinhos. C\u0302i tiu dua eniris la prestig\u0302an Serion Oriento-Okcidento kun n-ro 53."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Notindas ankau\u0306 Kara mia homo kaj Mi respondas pri c\u0302io, la du lastaj volumoj el la trilogio La afero al kiu vi servas de la fama soveta verkisto Jurij German, en la Esperanto-versio de Jurij Finkel."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Legu po-ete estas krono de la traduka laboro de Gerrit Berveling. Sur pli ol 400 pag\u0302oj g\u0302i kolektas liajn disajn poemojn tradukitajn tra la lastaj jardekoj. Jam la titolo sugestas, ke engluto unufoja de la tuto ne eblas."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Por tiuj, kiuj konas Dialogo de Ju\u0301lia Sigmond, longa enkonduko pri la nova Doloro ne necesas. Originala \u2013 tre bela! \u2013 E-poemo de Sigmond aperas en kelkdeko da tradukoj (c\u0302i-foje 54). La tuto en bela formo, kiu igas la eldonaj\u0302on tau\u0306ga ideo por donaco. Mi mem ne povas g\u0302ui la tuton, sed lau\u0306 la interparoloj kaj komparoj mi konkludas ke iuj el la tradukoj estas etaj majstroverkoj."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La plej grava primovada libro en 2017 estas sendube Kie miozotas memor\u2019 de Ed Borsboom, kiu eble unuavide ne s\u0302ajnas tia pro sia malgranda formato. Kolekto de trideko da esperantistaj portretoj en mallonga, anekdoteca formo estas io, kio povas ekinteresi ec\u0302 tiujn, kiuj \u201cc\u0302i tien venis por ebriig\u0302i...\u201d. Kvankam seriozaj esperantologiaj studoj, ankau\u0306 biografioj, estas bezonataj \u2013 kaj Borsboom mem estas sukcesa sur tiu kampo kun siaj \u201cVivo\u201d-j de Lanti kaj Cseh \u2013 tiu c\u0302i formo povas atingi pli vastan publikon. Tio ne nur kontribuas al konstruo de komuna fundamento por la esperantistaro (kaj ne nur novuloj!), sed ankau\u0306 povas sproni al pliaj esploroj kaj legaj\u0302oj pri unuopaj personoj kaj fenomenoj. Nepre rekomendinda!"}, {"text_idx": "#000126", "text": "Lige kun la 100-a mortodatreveno de L.L. Zamenhof UEA edonis Zamenhof en Varsovio de Roman Dobrzyn\u0301ski, Esperanto-version de la pollingva originalo eldonita samjare. La libro pretendas esti samtempe iom gvidlibro pri Varsovio, iom historia verko pri la urbo, iom pri Zamenhof mem. La au\u0306toro nenecese serc\u0302as polecon de D-ro Esperanto."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Alia libro kiun mi klasis primovada, kvankam g\u0302ia teamo estas iom pli vasta, estas biografio pri \u201ceksterordinara homo\u201d (ec\u0302 lau\u0306 la subtitolo) Francisko Valdomiro Lorenz, verkita en la c\u0302eh\u0302a de Vlastimil Novobilsky\u0301 (E-traduko de Margit Turkova\u0301). Omag\u0302e al Tibor Sekelj estas kolekto de kvar prelegoj prezentitaj en la samtitola seminarieto en Bjelovar en oktobro 2016."}, {"text_idx": "#000128", "text": "La eldonejoj Libro-Mondo kaj Fonto dau\u0306rigas lau\u0306dindan reeldonan agadon. C\u0302e la unua reaperis interalie la versdramo de Geraldo Mattos, Ivan la Sesa. La originala tragedio eldonig\u0302is unuafoje en 1953 kaj estis tre avangarda por sia tempo."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Aliaj reeldonoj de originalaj\u0302oj estas Karlo de Edmond Privat \u2013 per c\u0302i tiu 16-a el la oficialaj eldonoj la rakonto certigas al si la unuan lokon inter la plej ofte reeldonitaj Esperantaj beletraj\u0302oj. G\u0302i ja estas konata al preskau\u0306 c\u0302iuj esperantistoj, verkita en facila lingvaj\u0302o kaj legata kutime tre frue post la unua kurso. Nun por la unua fojo en iom arta eldono, kun malmola kovrilo."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Sur la merkaton revenis ankau\u0306 Printempo en la au\u0306tuno de Julio Baghy, kiu lau\u0306 la intencoj de la eldoninto, malfermas novan eldonserion, en kiu aperos la tuta verkaro de Pac\u0302jo \u2013 fakte tiu, kiu legigis la vastajn tavolojn de esperantistoj en la 1930-aj jaroj kaj g\u0302is nun restas au\u0306toro s\u0302atata kaj konata en nia komunumo, ec\u0302 por tiuj, kiuj ne aparte interesig\u0302as pri literaturo."}, {"text_idx": "#000131", "text": "La fama traduko de la pola Faraono de Boles\u0142aw Prus en la plenumo de Kazimierz Bein fermas la liston de la reeldonoj de Fonto de la verkoj de Kabe. Ankau\u0306 nun la rakonto pri malnova Egiptio aperas en tri volumoj, kvankam aspekte pli modestaj ol la antau\u0306aj du eldonoj, kun kovrilpag\u0302oj lau\u0306 la stilo de la fruaj 1990-aj jaroj. Tamen, g\u0302i ja estas interesa por iu, kiu ne volas au\u0306 ne povas legi g\u0302iajn polvokovritajn antau\u0306ulojn (la lasta el 1957)."}, {"text_idx": "#000132", "text": "La eldonejo Riveroj rehavigis al ni la novelaron Pri arto kaj morto de nia plej fama japana literaturisto, Miyamoto Masao. Temas pri represo de la kolekto de nefikciaj originalaj rakontoj el 1967. Atentinda ne nur pro la \u201cekzotikeco\u201d de la au\u0306toro, la c\u0302efa reprezentanto de la Oriento en la Esperanto-literaturo, sed ankau\u0306 pro g\u0302iaj artaj valoroj. Alia orientaj\u0302o estas kolekto de noveloj, kiun Korea E-Asocio aperigis lige kun la 102-a UK en Seulo. Nome, la koreaj samideanoj pretigis duan eldonon de la interesa Korea antologio de noveloj."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Pro kronikista devo mi menciu ankau\u0306 la reeldonojn de la astronomia manlibro La kosmo kaj ni de la duopo David Galadi\u0301-Enri\u0301quez \u2013 Amri Wandel, kaj de la brila eseo de Claude Piron Psih\u0302aj reagoj al Esperanto, kiu vers\u0302ajne nur pro la fantazio de la eldoninto ricevis novan ortografion (origine: Psikologiaj reagoj...). Estas io perversia en \u201cbonlingvigo\u201d de la titolo donita de iu, kiu au\u0306toris La bona lingvo... La 55-pag\u0302a pironaj\u0302o enhavas ankau\u0306 la eseon Afazio kaj du aliajn lingvorilatajn tekstojn."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Da fakaj verkoj ne venis abundo. Krom la tradicia IKU-libro, c\u0302i-jare eldonita sur luksa, peza papero, kun malmola kovrilo (tute netau\u0306ge por tia libro, kun same netau\u0306ga prezo), venis ankau\u0306 Elektitaj tekstoj pri internacia juro de Ivo Lapenna. Temas pri kvardeko da tekstoj publikigitaj en la jaroj 1949\u20131992 tra la gazetaro, nun kolektitaj kaj eldonitaj unuvolume kaj tiel pli facile konsulteblaj."}, {"text_idx": "#000135", "text": "El la kampo (inter)lingv(istik)a menciindas nur la eldonaj\u0302oj de Andre\u0301 Cherpillod. Precipe la kolekto Promenante tra la lingvoj..., en kiu la au\u0306toro malkovras plej diversajn strangaj\u0302ojn kaj mirindaj\u0302ojn de niaj lingvoj, sed ankau\u0306 la bros\u0302uro Universalglot pri la unua planlingvo de natureca tipo el 1868 kaj lia traduko de la 35-pag\u0302a lernolibreto Okcidentalo en kvin lecionoj."}, {"text_idx": "#000136", "text": "La nove aperintaj vortaroj estas la serba-Eo (27 mil kapvortoj), Eo-vjetnama (10 mil kapvortoj, abundaj ekzemploj) kaj Eo-c\u0302eh\u0302a (16 mil kapvortoj). Krome, aperis Rekomendata terminaro Eo-angla kaj angla-Eo por tradukantoj de oficialaj dokumentoj kaj gazetaraj komunikoj, kompilita de Humphrey Tonkin kaj Victor Sadler. La nomoj de la au\u0306toroj sufic\u0302u kiel recenzo pri g\u0302ia kvalito \u2013 nepre havenda por c\u0302iu, kiu en nia movado serioze okupig\u0302as internacinivele pri eksteraj rilatoj."}, {"text_idx": "#000137", "text": "El la novaj libroj en la roterdama libroservo, kiuj ne estas en Esperanto, la plej grava estas la anglalingva eldono de La dang\u0302era lingvo (Dangerous Language) de Ulrich Lins en la traduko de Humphrey Tonkin. Iom kosta (c\u0302i-jare g\u0302i okupas la unuan lokon en la listo de la plej multekostaj: \u20ac 192,30!), bele eldonita c\u0302e neesperantista eldonejo, en du volumoj. Tiu libro ebligas iom komprenigi la Esperanto-movadon al neesperantistaj sciencistoj. Mi supozas, ke malmultaj emos ac\u0302eti g\u0302in kaj meti poste sur la propran librobretaron, sed se vi havas la komforton libere elspezi tiujn ducent eu\u0306rojn, eble konsideru fari donacon por iu proksima al vi universitata au\u0306 alia scienca biblioteko?"}, {"text_idx": "#000138", "text": "Alia bombo estas la germana traduko de Tur-strato 4 (Turmstrasse 4), verkita de Hans Weinhengst kaj tradukita de Christian Cimpa. Ne ofte aperas nacilingvaj tradukoj de niaj originalaj romanoj kaj tiun germanigon de verko el 1934 oni tute ne atendus. Tamen, la tradukinto sukcesis konvinki la eldonejon aperigi la tradukon kaj la rezulto estas admirinda. Mi mem ne konas la germanan, sed de aliaj mi au\u0306dis nur lau\u0306dojn pri la lingvaj\u0302o. La aspekto estas modela. Ho, se niaj Esperanto-libroj povus aperi tiel bele eldonitaj!"}, {"text_idx": "#000139", "text": "La specie bambina estas itala traduko de la c\u0302efverko de William Auld el la plumo de Nicolino Rossi. Kiom malfacile tradukebla estas La infana raso scias c\u0302iu, kiu almenau\u0306 trafoliumis la libron. Pri la rezulto mi ne kompetentas jug\u0302i, sed mi instigas niajn italajn samideanojn g\u0302ui la verkon. Aldonan legoplezuron devus certigi la spegulpag\u0302a preso de la originala teksto en Esperanto."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Atenton meritas ankau\u0306 la 100-a numero de Informilo por Interlingvistoj. La jubilea eldono de tiu bulteno konsistas sole el la indekso de la g\u0302isnuna enhavo, kompilita de Ino Kolbe kaj Till-Dietrich Dahlenburg. Ec\u0302 se oni ne havas la tutan kolekton ekde 1992, kun la indekso oni povas almenau\u0306 orientig\u0302i c\u0302u indas serc\u0302i la bezonatajn informojn kaj en kiuj numeroj. Cetere, estas g\u0302ojige ke post la morto de la fondinto kaj unua redaktoro, Detlev Blanke, trovig\u0302is personoj, kiuj dau\u0306rigas eldonadon de tiu kvaronjara publikaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Inter la menciindaj libroj el 2017 estas ankorau\u0306 la nova eldono Pasporta Servo, kiu revenis en la presita formo post 6-jara pau\u0306zo. Ec\u0302 se g\u0302i enhavas diversajn misteraj\u0302ojn el la tipo de Jarlibro 2017, pro la nunaj cirkonstancoj g\u0302i estas lau\u0306dinda jam pro la fakto mem ke g\u0302i entute aperis."}, {"text_idx": "#000142", "text": "La fama lernolibro de Stano Marc\u030cek, Esperanto per rekta metodo, c\u0302i-jare ricevis tradukojn en la latva kaj araba lingvoj kaj estas jam certe lernolibro nesuperebla de iu ajn alia per nombro de tradukoj. Precipe al tiu lasta mi deziras merkatan sukceson, al kiu certe multe kontribuos Renato Corsetti."}, {"text_idx": "#000143", "text": "La teksto aperas samtempe en Parenteze.net"}, {"text_idx": "#000144", "text": "Vizitrekordo c\u0302e la Esperanto-muzeo en Vieno"}, {"text_idx": "#000145", "text": "Grupo de infanoj vizitas la muzeon."}, {"text_idx": "#000146", "text": "La Esperanto-muzeo de la Au\u0306stria Nacia Biblioteko pasintjare havis pli ol 20.000 vizitantojn. Tio estas rekordo por la muzeo, kiu estis fondita antau\u0306 90 jaroj, rakontas la estro de la muzeo, Bernhard Tuider."}, {"text_idx": "#000147", "text": "La Esperanto-muzeo situas en la centro de Vieno, unu el la plej grandaj urboj en Eu\u0306ropo. Tial g\u0302i estas rimarkata de multaj personoj kaj ankau\u0306 estas tre grava pordo al la publiko. Dum la pasintaj jaroj la nombro de vizitantoj dau\u0306re kreskis."}, {"text_idx": "#000148", "text": "En 2017 rekorda nombro da 21.256 personoj vizitis la Esperanto-muzeon, kompare kun la jaro 2016 (15.937) tio estas rimarkinda plialtig\u0302o de 33 %, kompare kun la jaro 2006 (5.025) ec\u0302 323 %."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Inter la vizitantoj estas ne nur personoj el Vieno kaj g\u0302ia c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, precipe gelernantoj kaj gestudentoj, sed ankau\u0306 multaj turistoj. Same dau\u0306re venas esperantistoj el diversaj partoj de la mondo en la Esperanto-muzeon, kiu \u2013 fondita en 1927 \u2013 konservas kaj disponigas mondskale la plej ampleksan kolekton pri Esperanto kaj planlingvoj."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Tiu ege pozitiva evoluo bazig\u0302as precipe sur la pliampleksigo de la dej\u0302orhoroj, la enkonduko de novaj lau\u0306ag\u0302aj atelieroj kaj sur eventoj kun specialaj lau\u0306temaj gvidadoj."}, {"text_idx": "#000151", "text": "C\u0302iujare la Esperanto-muzeo \u2013 kaj la kvar aliaj muzeoj de la Au\u0306stria Nacia Biblioteko \u2013 partoprenas plurajn naci- kaj internacikadrajn kulturajn arang\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Dum la \u201cLonga Nokto de la Muzeoj\u201d kaj la \u201cTago de la Malfermita Pordo\u201d ni proponas specialajn gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn. Dum la \u201cTago de la Monumentoj\u201d kadre de la Eu\u0306ropaj Tagoj de kultura heredaj\u0302o ni precipe parolas pri Esperanto kadre de varia speciala temo: 2014 Illusion (\u201cIluzio\u201d), 2015 Feuer und Flamme (\u201cFajro kaj flamo\u201d), 2016 Gemeinsam unterwegs (\u201cKune survoje\u201d), 2017 Heimat gro\u00dfer To\u0308chter (\u201cPatrujo de elstaraj filinoj\u201d), 2018 Scha\u0308tze teilen (\u201cDividi trezorojn\u201d)."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Ekzemple en 2017 ni pli koncentris nin pri la elstaraj filinoj ol pri la patrujoj kaj informis pri \u201cLidja Zamenhof kiel eminenta filino\u201d memorigante pri la 75-a datreveno de s\u0302ia morto."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Por lernejaj klasoj la Au\u0306stria Nacia Biblioteko ofertas ag\u0302ospecifajn programojn, la tiel nomatajn \u201cWissenswelten\u201d (sciomondoj), pro kiuj dum la pasintaj jaroj pli kaj pli da infanoj kaj gejunuloj g\u0302uis gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Ankau\u0306 grupoj de plenkreskuloj \u2013 precipe universitatanoj \u2013 volonte kaj regule mendas Esperanto-kurson aldone al gvidado."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Tiel c\u0302iujare inter 40 kaj 50 grupoj ricevas dum 30, 60 au\u0306 90 minutoj bazajn konojn pri Esperanto, ili povas efektoplene sperti, ke la lingvo bone funkcias, kaj ili ankau\u0306 ekscias, ke g\u0302i estas c\u0302iutage uzata en nia instituto \u2013 de dungitoj kaj de vizitantaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Krome vizitantoj povas percepti, ke la Esperanto-muzeo estas ne nur muzeo, sed \u2013 ekde sia fondo en 1927 \u2013 ankau\u0306 biblioteko kaj arkivo, kiu nuntempe konservas kaj disponigas jenan havaj\u0302on:"}, {"text_idx": "#000158", "text": "56 antau\u0306lasaj\u0302oj, postlasaj\u0302oj kaj arkivoj (de asocioj, eldonejoj kaj revuoj)"}, {"text_idx": "#000159", "text": "Se oni konsideras, ke la Esperanto-muzeo disponas pri ekspozicia spaco de nur 80 kvadratmetroj, la statistiko estas elstara: ekde 2005, kiam la nova ekspozicio en Herrengasse 9 estis inau\u0306gurita, vizitis g\u0302in pli ol 130.000 personoj, okazis preskau\u0306 700 gvidadoj kaj pli ol 350 Esperanto-fulmkursoj (regule nur ekde la jaro 2009), kiujn partoprenis entute pli ol 8.000 personoj."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Pli da informoj troveblas en la retejo de la Kolekto por planlingvoj kaj en la retejo de la Esperanto-muzeo."}]