[{"text_idx": "#000001", "text": "Inter la fruktarboj, la c\u0302erizarbo estas unu el tiuj, kiuj bezonas malpli da zorgoj kaj produktas pli facile. Krome g\u0302i estas adaptebla al diversspecaj klimataj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Kaj en g\u0302ardeno kaj en fruktokampo g\u0302i estas admirinda ornama planto. G\u0302ia mirinda florado anoncas ke printempo alvenas: amaso da malgrandaj blankaj floroj, kunigitaj grupe, en mal\u00adgrandaj bukedetoj, aperas antau\u0306 ol la folioj. Dum somero estas abundaj dol\u00adc\u0302aj kaj pulpaj fruktoj; au\u0306tune folioj ig\u0302as rug\u0302\u00adkoloraj kaj la arbo ig\u0302as denove tre ornama, kaj ankau\u0306 la arbos\u0302elo estas bela."}, {"text_idx": "#000003", "text": "G\u0302i altig\u0302as de 15 g\u0302is 32 m kaj povas vivi g\u0302is 100 jarojn."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La c\u0302erizarbo devenas ver\u00ads\u0302ajne de Azio. Lau\u0306 Plinio la Maljunulo, de Turkio g\u0302i estis importita al Romo en 72 a.K. kaj de c\u0302i tie la kultivado disvastig\u0302is en la tuta imperio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oni trovis semojn de multaj specioj dum arkeologiaj elfosoj de la bronzepoko kaj en romiaj lokoj en la tuta Eu\u0306ropo. En 1882 Alphonse de Candolle informis, ke semoj de Prunus avium c\u0302eestis en palafitejoj de la Norda Italio (1500-1100 a.K.) kaj en kelkaj de Svisio. S\u0302ajnas ke en Turkio c\u0302erizoj estis kultivitaj en la 19a jarcento a.K. kaj iom pli poste en Grekio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En la Ekstrema Oriento, c\u0302efe en Japanio, g\u0302i estas tre disvastig\u0302inta kaj la periodo de g\u0302ia florado, en la japana sakuro estas unu el la plej ensorc\u0302aj de la jaro. G\u0302i altiras turistojn, kiuj venas de c\u0302iuj lokoj de la mondo specife por la tiel nomata \u201ehanami\u201d, t.e. \u201erigardi la florojn\u201d."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kelkaj kultivataj varioj, pro modera klimato, estas naturigitaj en la sudokcidenta Kanado, en la norda kaj okcidenta Usono kaj en Nov-Zelando; la c\u0302erizarboj naskitaj en arbaroj ig\u0302as apetitigaj por herbovoruloj, kiel kapreoloj kaj aproj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ekzistas multaj specioj de kultivitaj c\u0302erizarboj, sed c\u0302iuj devenas de Prunus avium au\u0306 de Prunus cerasus."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Prunus avium signifas \u201ec\u0302erizo de birdoj\u201d. G\u0302i produktas dolc\u0302ajn fruktojn, el diversaj specioj, kiuj havas malsamajn periodojn de maturig\u0302o kaj karakterizojn de pulpo. La c\u0302efa distingo estas inter la molaj kaj la malmolaj. C\u0302i tiuj estas pli grandaj kaj ilia rug\u0302koloro estas tre intensa kaj tendenca al nigra."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Prunus cerasus produktas merizojn, acidajn au\u0306 amarajn, kiuj c\u0302efe estas uzataj por produktado de sukoj kaj siropoj, ankau\u0306 de marmelado."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Oni kultivas multajn speciojn de hibridaj c\u0302erizarboj por ornamaj celoj, c\u0302efe en parkoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La plej grava dang\u0302ero estas pluvo kiam c\u0302erizoj estas maturaj: ili tuj ekputrig\u0302as sur arboj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La c\u0302efaj malsanoj el patogenaj fungoj, kiuj atakas tiuj c\u0302i arboj, estas pro Cylindrosporium padi, Armillariella mellea kaj Rosellinia necatrix. La monilio trafas kaj branc\u0302ojn kaj florojn kaj fruktojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ankau\u0306 birdoj kau\u0306zas damag\u0302ojn al floroj kaj al fruktoj kaj dum ilia kreska fazo kaj dum ilia matureco. Birdoj certe rajtas mang\u0302i, sed bedau\u0306rinde, ili ne mang\u0302as la tutan frukton, sed bekpikas multajn, transirante de unu al alia."}, {"text_idx": "#000017", "text": "C\u0302erizarbo produktas multe da limfo; pro tio estas konsilinde ne pritondadi g\u0302in en la periodo de suprenira limfo: la neevitebla konsekvenco estus la malfortig\u0302o de la arbo. Ideala momento por tiu c\u0302i operacio estas tuj post la falo de folioj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La nomo \u201ec\u0302erizo\u201d devenas de la greka ke\u0301rasos, de kiu poste la itala cerasa au\u0306 ciliegia, la portugala cereja, la hispana cereza, la franca cerise kaj la angla cherry."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kelkaj homoj diras ke devenas de \u201eKerasos\u201d de turkia urbo \u201eCerasunte\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ili estas ankau\u0306 protagonistoj de kelkaj popolaj diroj kiel \u201eunu c\u0302erizo trenas alian\u201d, t.e. ke multaj homoj, kiam ili komencas mang\u0302i ilin, ne kapablas c\u0302esi."}, {"text_idx": "#000024", "text": "En multaj lokoj ekzistas c\u0302erizfestoj. S\u0302ajnas ke la unua (en Italio) okazis en 1993 en la urbo Marostica."}, {"text_idx": "#000025", "text": "C\u0302erizoj estas rikoltataj kiam ili estas maturaj, c\u0302ar kiam ili estas deprenitaj de la arbo, ili ne pli maturig\u0302as; konsekvence de tio, ilia konservado estas mallonga."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Per g\u0302ia loga aspekto, g\u0302ia intensa rug\u0302koloro kaj g\u0302ia pulporic\u0302eco, c\u0302erizo estas certe unu el la plej bongustaj pekoj de somera malsobreco."}, {"text_idx": "#000027", "text": "C\u0302erizoj enhavas c\u0302efe vitaminojn C, A kaj kalion, sed ankau\u0306 aliajn vitaminojn kaj aliajn minajn salojn."}, {"text_idx": "#000030", "text": "De c\u0302erizarbo oni forj\u0302etas nenion."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La ligno, kun bruna-rug\u0302a koloro, tre rezista, estas aprezata pro sia kvalito kaj havas komercan valoron; g\u0302i estas uzata por c\u0302arpenti meblojn kaj muzikajn instrumentojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La c\u0302erizkerno estas efika natura rimedo, g\u0302i estas uzata por realigi termikan kusenon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "C\u0302erizkernkuseno (varma au\u0306 malvarma) estas utila por mildigi la dolorojn."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Somere, oni metas g\u0302in en frostigilo dum duono de horo, kaj g\u0302i estas uzata kiel glacisaketo kaj por kontuzaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Kiel fari c\u0302erizkernkusenon? Havigu sufic\u0302an kvanton da kernoj. Lavu kaj sekigu ilin bone en la suno. Baku en forno dum dudeko da minutoj je 100\u00b0. Estas grave ke ili estu puraj kaj plene sekaj, c\u0302ar se ili s\u0302imig\u0302as, tio estas malbona por la sano."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Por la Helenoj, c\u0302erizoj estis simbolo de Afrodito, diino de beleco, kiu alportas bons\u0302ancon al enamig\u0302intoj. Ankau\u0306 en la itala regiono Sicilio, oni diras, ke gefianc\u0302aj paroj kiuj deklaras sian amon sub florplenaj branc\u0302oj de c\u0302erizarbo havos fortunon kaj prosperon."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Lau\u0306 la nordaj legendoj, c\u0302efe en Finnlando, per la ruben-rug\u0302koloro, c\u0302erizoj simbolas la originan pekon. Male, lau\u0306 la saksoj, c\u0302erizarboj gastigas diaj\u0302ojn, kiuj protektas la kampojn. En Britio, song\u0302i pri c\u0302erizarbo estas antau\u0306signo de malbons\u0302anco."}, {"text_idx": "#000047", "text": "En la fascina Oriento, ekzemple en C\u0302inio, c\u0302erizarboj estas asociataj kun ina beleco kaj delikateco. Certe Japanio estas la lando kie ili havas la plej grandan rolon: iliaj floroj estas la naciaj simbolaj floroj kaj oni diras ke la blankaj petaloj ig\u0302is rozkoloraj pro la sango de la mortintaj samurajoj sepultitaj sub tiuj c\u0302i arboj. Ili estis ankau\u0306 la elektita loko por militistoj kiuj volis harakiri."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Do la c\u0302erizarboj florplenaj per siaj mirindaj kaj eteraj burg\u0302onoj atingas kune vivon kaj morton: de unu flanko morpurecon kaj virgecon de virino kaj samtempe eksplodeman agon sinmortigan de la harakiro."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La japana tradicio identigas la sakuron, la florojn de c\u0302erizarboj kun la samurajo: kiam samurajo alfrontas riskon, li ne timas morton c\u0302ar kiel \u201esakuro\u201d li kapablas velki kaj fali senhezite; do honorinde."}, {"text_idx": "#000050", "text": "La sakuro, simbolo de printempo, de unuaj amoj, de asketa beleco, ankau\u0306 de melankolio kaj de honoro estis donitaj de Japanio al multaj landoj kiel signo de paco."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Pro la grava spirita signifo c\u0302erizarboj trovig\u0302as en Japanio, c\u0302ie en parkoj kaj stratoj, apud temploj kaj kultlokoj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "C\u0302erizoj estas nerezisteblaj bongustaj mang\u0302aj\u0302oj, kiujn oni povas gustumi dum kelkaj monatoj somere; lau\u0306 specioj, ili maturig\u0302as ne samtempe."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Ili estas mang\u0302ataj krudaj au\u0306 prilaborataj en marmeladoj, siropoj kaj konfitaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kompreneble, krom mang\u0302i ilin nature, oni povas pretigi tre bonajn dolc\u0302aj\u0302ojn. Oni povas ankau\u0306 gustumi ilin dum la tuta jaro, metante ilin en alkoholon."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Lavu kaj sekigu bone kaj delikate la c\u0302erizojn; tranc\u0302u la petiolojn lasante duonon."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Metu la c\u0302erizojn, kunmetitajn dense, en purajn vitrajn ujojn kune kun cinamo kaj kariofiloj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Vers\u0302u la solvaj\u0302on sur la c\u0302erizojn kaj atentu ke ili c\u0302iuj estu kovritaj por redukti minimume ilian oksidig\u0302on. Hermetike fermu la vitrajn ujojn kaj loku en malluman kaj friskan ejon, por preskau\u0306 du monatoj."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Siropc\u0302erizoj kun Porto-vino kaj cinamo"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Lavu kaj sterilizu 3 vitrajn vazetojn de 250 ml. En kaseroleto, c\u0302e mezalta varmo, solvu la sukeron en la akvo kaj la Porto-vino. Dum la siropo malvarmig\u0302as, lavu kaj sekigu la c\u0302erizojn. Lasu iliajn petiolojn. En c\u0302iun vazeton enmetu unu bastoneton da cinamo kaj la c\u0302erizojn g\u0302is 2 cm sub la rando. Ne lasu malplenajn spacojn! Aldonu la malvarmig\u0302intan siropon, kovrante bone la fruktojn kaj bone fermu la vazetojn. Dum 10 minutoj, boligu ilin en varma akvo. Ripozigu ilin dum almenau\u0306 unu monato kaj poste vi gustumu plezure!"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Lavu kaj malsekigu la c\u0302erizojn; senigu ilin je petioloj kaj kernoj. En bovlo miksu ilin kune kun la sukero, la sukon kaj la tranc\u0302itan s\u0302elon de citrono kaj ripozigu dum 2 horoj. Metu la miksaj\u0302on en kaserolon kaj kuiru c\u0302e malalta au\u0306 mezalta temperaturo, miksante kaj forigante per s\u0302au\u0306mkulero la eventualan s\u0302au\u0306mon formitan surface. Kiam g\u0302ia konsisto s\u0302ajnas al vi tau\u0306ga, faru la provon de la telero: vers\u0302u duonkulereton da marmelado sur teleron kaj klinu g\u0302in: se la marmelado ne likvig\u0302as rapide sed strebas densig\u0302i, g\u0302i estas preta. Necesas kuiri almenau\u0306 unu horon au\u0306 pli longe, depende de la kvanto da akvo en la c\u0302erizoj kaj de la fajro pli au\u0306 malpli alta. Vers\u0302u la bolantan marmeladon en sterilizitajn vitrajn vazojn. Fermu bone, kaj renversu la vazojn kaj lasu malvarmig\u0302i en tiu c\u0302i pozicio por krei senaeron."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La c\u0302erizmarmelado estas bongusta sur pano, sur biskvitoj, por prepari krustokukon kaj aliajn dolc\u0302aj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Metu sur la kremon la lavitajn senkernigitajn c\u0302erizojn kaj baku, en ujo s\u0302mirita per oleo au\u0306 margarino kaj farunumita, dum c\u0302irkau\u0306 35 minutoj je 180 gradoj. Malvarmigu la krustokukon antau\u0306 ol tranc\u0302i g\u0302in strie."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Unu el la plej konataj dolc\u0302aj\u0302oj c\u0302efe el c\u0302erizoj estas la franca clafoutis."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kirlu la sukeron kune kun la ovoj; aldonu la migdalfaruno; iomete post iomete aldonu la lakton kaj la kremon. Kirlu bone g\u0302is la miksaj\u0302o ig\u0302as glata kaj homogena."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Metu la c\u0302erizojn sur ujon s\u0302miritan per oleo au\u0306 margarino kaj farunumita. La c\u0302erizoj estu netranc\u0302itaj por ke ili ne eldonu tro da likvaj\u0302o. Baku dum c\u0302irkau\u0306 35 minutoj je 180 gradoj. Kiam la kuko malvarmig\u0302as, ornamu supre lau\u0306plac\u0302e per pulvorsukero au\u0306 per pecetoj de migdaloj. Prezentu tranc\u0302aj\u0302on de clafoutis kune kun vanila glaciaj\u0302o kaj kompoto de c\u0302erizoj kun mento."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Kompoto de c\u0302erizoj kun mento"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Kuiru la tranc\u0302itajn, purigitajn kaj senkernigitajn c\u0302erizojn kun la sukero kaj la citronsuko dum 10 minutoj. Poste aldonu la foliojn de mento lau\u0306 via plac\u0302o."}]