[{"text_idx": "#000004", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Rusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasintecon"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La 17-an de julio, la prezidento de Kirgizio Sadir Japarov [eo] subskribis la Konstitucian Leg\u0302on pri la s\u0302tata lingvo. La parlamento aprobis la leg\u0302on la 31-an de majo, kaj g\u0302ia prezidanto gratulis siajn kolegojn per \u201cla historia leg\u0302propono\u201d. La celo estis efektivigi la artikolon 13 de la konstitucio, lau\u0306 kiu la kirgiza estas la s\u0302tata lingvo, kaj la proceduro de g\u0302ia uzado estas determinita de la konstitucia leg\u0302o. La nova leg\u0302o establis la juran bazon por la uzado de la kirgiza [eo], la efektivigo de la s\u0302tata lingvopolitiko, kaj la devontigojn de s\u0302tataj instancoj, institucioj, organizaj\u0302oj kaj lokaj administraciaj instancoj krei kondic\u0302ojn por g\u0302ia evoluigo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Praktike, g\u0302i enkondukis signifajn s\u0302ang\u0302ojn je la uzado de la kirgiza, igante g\u0302in laborlingvo por s\u0302tataj au\u0306toritatoj, lokaj administraciaj instancoj, kaj s\u0302tataj entreprenoj. Estas nun devige ke s\u0302tatoficistoj, deputitoj, instruistoj, jug\u0302istoj, prokuroroj, advokatoj, kuracistoj kaj aliaj grupoj konu la s\u0302tatan lingvon. La uzado de la kirgiza estas deviga en geografiaj nomoj, edukaj kaj sciencaj kampoj, same kiel dum subskribado de internaciaj traktatoj. Krome, televidaj kaj radiokompanioj, inkluzive de tiuj privataj, devas elsendi almenau\u0306 60% de siaj programoj en la kirgiza."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La nova leg\u0302o tamen kau\u0306zis bruon pro nelingvaj kialoj. La 2-an de junio, tuj post g\u0302ia aprobo, la proparolanto de la rusia ministerio pri eksteraj aferoj, Maria Zah\u0302arova, deklaris, ke \u201cen sia nuna formo, g\u0302i kapablas krei certajn malfacilaj\u0302ojn por civitanoj de la respubliko, kiuj ne parolas la kirgizan lingvon.\u201d S\u0302i aldonis, ke Rusio esperas, ke Kirgizio \u201cefektivigos ekvilibran lingvopolitikon celantan kaj la evoluigon de la kirgiza lingvo kaj la subtenon kaj antau\u0306enigon de la rusa lingvo.\u201d La enmiksig\u0302o de la rusiaj diplomatoj ne limig\u0302is je tio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La 24-an de julio, rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov rimarkigis , ke rusiaj au\u0306toritatoj avertis siajn kirgizajn kolegojn \u201cke tio ne estas tute demokrata\u201d kiam aperis la unua parolado pri c\u0302i tiu leg\u0302o. Kion li trovis nedemokrata estis la postulo por s\u0302tatoficistoj kaj aliaj kategorioj da civitanoj koni la kirgizan. Japarov rapide refutis c\u0302i tiun aserton, dirante, ke Lavrov \u201cs\u0302ajne ne legis la leg\u0302on\u201d kaj la leg\u0302o ne \u201cdiskriminacias la rusan lingvon\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Japarov pravas en sia takso pri la rusa lingvo kiu estas protektata kontrau\u0306 diskriminacio en Kirgizio. G\u0302i estas unu el la malmultaj landoj, kies konstitucio garantias al la rusa oficialan statuson kaj permesas g\u0302ian larg\u0302an uzadon en publika vivo kaj registaraj strukturoj \u2014 signo de kolonia pasinteco kaj sovetia heredaj\u0302o. Ekde kiam Kirgizio ig\u0302is sendependa en 1991, post la kolapso de Sovetunio [eo], la lando laboris por evoluigi la kirgizan, restarigante g\u0302ian prestig\u0302on, kaj stimulante g\u0302ian larg\u0302an uzadon dum la plenskala uzado de la rusa ankau\u0306 estas permesata."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La sovetiaj lingvaj politikoj subfosis la evoluigon kaj prestig\u0302on de la kirgiza igante g\u0302in \u201cmalalta\u201d lingvo uzata c\u0302efe por hejmaj kaj folkloraj celoj. Por scienco, arto, administrado kaj literaturo, la lokaj elitoj uzis la \u201caltan\u201d rusan lingvon. Nur en 1989, en la jaroj de perestrojko, la kirgiza ricevis la statuson de la s\u0302tata lingvo. G\u0302is 1989, 80% de la log\u0302antaro de Kirgizio parolis la rusan; en 2013 tiu nombro falis al 50%. Ekde la sendependig\u0302o, la lando establis la nacian komisionon pri s\u0302tata lingvo kaj aprobis tri naciajn programojn por disvolvi la kirgizan."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La kirgiza lingvo estas integra parto de la nacia identeco. G\u0302i estas esenca por la postvivado de la kirgizoj kiel aparta etno kaj Kirgizio kiel nacio. G\u0302ia plua evoluo estas necesa por foriri de la kolonia pasinteco de la lando, g\u0302ui g\u0302ian unikan kulturan heredaj\u0302on kaj plene reakiri agendon. Tiurilate la nova leg\u0302o estas pas\u0302o en la g\u0302ustan direkton."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEdukadoEtno kaj rasoHistorioHomaj rajtojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojLingvoLiteraturoPolitikoRegado"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Montaraj judoj: rigardo al la vivo de unu el la minoritatoj en Azerbajg\u0302ano"}, {"text_idx": "#000017", "text": "La historioj de koreoj en Kirgizio, konvertig\u0302intaj al islamo"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Esplorante kurdan kvartalon en Azerbajg\u0302ano"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}]