[{"text_idx": "#000002", "text": "Archivo de la etiqueta: esperanto"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Malfidu la artan inteligenton, ec\u0302 se g\u0302i parolas Esperanton"}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la lastaj malmultaj tagoj c\u0302e la reta mondo s\u0302tormis la apero de praktika projekto de arta inteligento nomata ChatGPT. G\u0302i estas babililo kun kiu vi povas konversadi, vi faras demandojn au\u0306 petas ke g\u0302i verku tekston, kaj g\u0302i respondas per kelkaj perfekte strukturitaj paragrafoj, tute kongruaj kun via demando. G\u0302i tiel bone imitas la homajn kapablojn, ke g\u0302i s\u0302ajnas inteligenta. Kaj g\u0302i babilas ec\u0302 en Esperanto!"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ekspliku en Esperanto kio vi estas\nMi estas asistanto, programo kreita de OpenAI por helpi respondi demandojn kaj plenumi taskojn. Mi estis trejnita per granda kvanto da teksto por kompreni kaj respondi diversecon de demandoj. Mi ne estas homo, sed programo kiu funkcias per komputilo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Per kiuj meh\u0302anismoj vi kapablas kompreni kaj respondi?\nMi kapablas kompreni kaj respondi per uzado de tre granda kvanto da teksto kiu estis donita al mi dum mia trejnado. Mi uzas kompleksan matematikan modelon por analizi tekston kaj generi respondojn. Tiu modelo permesas al mi kompreni la signifon de vortoj kaj frazoj en la kunteksto de la demando au\u0306 tasko kiun oni donas al mi. Kiam oni donas al mi demandon, mi analizas la tekston por determini g\u0302ian signifon kaj generi respondon kiu, lau\u0306 mia trejnado, estas plej vers\u0302ajna esti utila kaj responda al la demando."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiel vi povas konstati, g\u0302ia lingvo-nivelo estas simple perfekta. G\u0302i bone komprenas kaj respondas kohere en nia lingvo. Ec\u0302 la akuzativon g\u0302i regas senerare, multe pli bone ol plej multaj el ni. Nun taksu la enhavon:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Esperanto estas artefarita lingvo kreita en 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof. G\u0302i estas tre simpla kaj regula lingvo, kun klara gramatiko kaj vortprovizo, kiu celas faciligi komunikadon inter homoj de malsamaj lingvaj fonoj. Esperanto estas uzata de homoj en multaj landoj c\u0302irkau\u0306 la mondo por komunikado en interreto, en korespondado kaj en personaj renkontoj. G\u0302i estas tre populara inter homoj kiuj volas lerni novan lingvon kaj inter tiuj kiuj celas plifaciligi komunikadon en internaciaj kuntekstoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Perfekte, c\u0302u ne? Sed ne tio estas la plej impresa parto. G\u0302i estus povinta preni la respondon el iu esperantista retejo, au\u0306 ec\u0302 el Vikipedio. Ja Guglo mem havigas tiajn mallongajn respondojn en la normala serc\u0302o. Do, ni demandu ion pli kreivan:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kiel antau\u0306enigi Esperanton en la socio?\nUnu maniero antau\u0306enigi Esperanton en la socio estas per edukado kaj lernado de la lingvo. Kiam homoj lernas Esperanton, ili povas komuniki kun aliaj Esperantaj parolantoj kaj uzi la lingvon en siaj c\u0302iutagaj interagoj. Tio pliigas la vidindecon kaj uzeblecon de Esperanto en la socio.\nAlia maniero antau\u0306enigi Esperanton en la socio estas per organizado de eventoj kaj renkontoj por Esperantaj parolantoj. Tio povas inkluzivi kursojn, konferencojn, kulturajn okazaj\u0302ojn kaj aliajn agadojn kiuj permesas al homoj interagi kaj komuniki en Esperanto. Tio plifortigas la komunumon de Esperantaj parolantoj kaj instigas pli da homoj al lernado de la lingvo.\nPlie, informado kaj disvastigo de informoj pri Esperanto tra amaskomunikiloj kiel gazetoj, televido, radio kaj interreto povas helpi pliigu la konatecon de Esperanto en la socio. Tio povas konduki al pli da intereso kaj subteno por la lingvo, kaj eventuale pliigu g\u0302ian uzeblecon en diversaj kuntekstoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kiel g\u0302i povas fari tion? C\u0302u ne nekredeble? Ec\u0302 la lastan alineon g\u0302i aldonas memstare, kvazau\u0306 por vera renkontprogramo. Kaj ne pensu ke g\u0302i eltiris g\u0302in simple el iu loko: mi guglis kelkajn el la frazoj de la teksto, kaj ili ne aperas (au\u0306 ne tute prete aperas) en ajna retejo. G\u0302i kapablas mem dedukti ilin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mi pensas ke Zamenhof estas la plej granda geniulo en la historio de la mondo\nZamenhof estis tre talenta kaj inteligenta homo, kaj li ludis gravan rolon en la evoluo de Esperanto kiel internacia planlingvo. Li verkis multajn librojn kaj artikolojn pri la lingvo kaj faris multan laboron por disvastigi g\u0302in tra la mondo. Li ankau\u0306 estis aktiva en la homarajtaj movado kaj aliaj kialoj, kio montras lian humanismon kaj idealismon. Tamen, c\u0302ar geniulo estas tre superlativa esprimo, estas malfacile diri c\u0302u li estas la plej granda geniulo en la historio de la mondo. Tio dependas de kiujn kriteriojn oni uzas por taksi geniecon kaj de la individua opinio de la persono parolanta."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Sed la inteligento ne limig\u0302as al tio. Ni povas proponi al g\u0302i taskojn ec\u0302 malpli konvenciajn: ni sugestu al g\u0302i verki literaturaj\u0302on:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Verku rakonton pri pugna batalo inter idistoj kaj volapukistoj okaze de surstrata manifestacio\nLa tago de la manifestacio estis varma kaj suna, kaj la stratoj estis plenaj de homoj kiuj venis por esprimi siajn opiniojn kaj subteni siajn respektivajn lingvojn. Inter la homoj estis idistoj, kiuj parolis la internacian lingvon proponitan de Ludoviko Lazaro Zamenhof, kaj volapukistoj, kiuj parolis la lingvon evoluigitan de Johann Martin Schleyer.\nAmbau\u0306 grupoj estis tre fervoraj pri siaj lingvoj, kaj ili mars\u0302is tra la stratoj kriante sloganojn kaj batalante por siaj respektivaj lingvoj. Sed baldau\u0306 la kriado kaj parolado komencis plimalbonig\u0302i, kaj la batalo inter la idistoj kaj la volapukistoj eksplodis en la stratoj.\nLa batalo estis furioza, kun homoj bategantaj unu la alian per siaj afis\u0302oj kaj pancartoj. La polico provis interveni, sed ili estis superfortitaj de la nombro da homoj kaj la intenseco de la batalo. La stratoj estis plenaj de kriegoj kaj sonoriloj, kaj la tuta urbo estis en stato de konfuzo kaj kaoso.\nDume, en la mezo de la batalo, la idistoj kaj volapukistoj dau\u0306re batalis, nekonsciaj pri la damag\u0302o kaj malordo kiun ili kau\u0306zis. Ili dau\u0306re kriegis kaj parolis en siaj lingvoj, nekonsciaj pri la perdoj kaj suferoj kiun ili kau\u0306zis al unu la alian kaj al la homoj c\u0302irkau\u0306 ili.\nFine, post multaj horoj, la batalo finig\u0302is, kaj la idistoj kaj volapukistoj foriris de la loko, lasante malpacon kaj damag\u0302on malantau\u0306 ili. Ili neniam komprenis la malbonon kiun ili faris al unu la alian kaj al la socio c\u0302irkau\u0306 ili, kaj ili dau\u0306re batalis por siaj lingvoj sen konsidero por la konsekvencoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Nu, nek dek versoj, nek rimoj, vere ec\u0302 ne poezio. Bone, ni agnosku ke tio pli malfacilis. Ec\u0302 se pli malbonajn poemojn mi foje trovis, probable la poetoj ankorau\u0306 havos laboron dum iom da tempo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "S\u0302ajnas ke g\u0302i spertas malfacilaj\u0302ojn pri iuj lingvaj defioj. Mi ekzemple demandis pri memorfaciliga frazo por memori la ciferojn de la numero pi, kaj g\u0302i ne bone komprenis, do mi demandis unue en la angla kaj poste petis version en Esperanto (kaj en la hispana), kaj jen la rezulto:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Write a mnemonic sentence to remember the digits of the number pi\nTo remember the digits of the number pi, one can use the mnemonic sentence \u00abMay I have a large container of coffee?\u00bb which has the same digits in the same sequence as the number pi. Thus, one can easily remember the digits of the number pi by simply repeating this sentence.\nKaj c\u0302u vi povas pensi similan frazon en Esperanto?\nPor memori la ciferojn de la numero pi, oni povas uzi la mnemotikan frazon \u00abC\u0302u mi povas havi grandan kontenilon da kafo?\u00bb kiu havas la samajn ciferojn en la sama sinsekvo kiel la numero pi. Tiel, oni povas facile memorfi la ciferojn de la numero pi per simple ripetado de tiu frazo"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kiel vi povas vidi, la nombro de literoj en c\u0302iu vorto de la angla frazo ja koincidas kun la sinsekvaj ciferoj de pi (3,1415926), sed tio rompig\u0302as en Esperanto, c\u0302ar g\u0302i simple tradukas la frazon (simile okazas se mi petas ekzemplon en la hispana). Do, g\u0302i ne \u201cpensas\u201d en Esperanto, sed aspektas kvazau\u0306 g\u0302i faras tion en la angla kaj poste tradukas al la alia lingvo. Eble tial g\u0302i spertas la konstatitajn problemojn koncerne versfaradon."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sed ne tiu estas la granda problemo kun tiu arta inteligenteco. La plej grava afero kiun mi trovis en mia esplorado koncernas tion, ke la arta inteligento ne vere estas inteligenta, sed ke g\u0302i s\u0302ajnigas sin tia. Ni provu per pli specifaj demandoj:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Verku mallongan eseon pri la uzo de Esperanto dum la hispana civila milito, inklude de referencoj al publikigaj\u0302oj en sciencaj revuoj\nLa uzo de Esperanto dum la hispana civila milito estis tre interesa kaj kontestata temo. Dum la milito, multaj homoj en Hispanio kaj aliaj landoj uzis Esperanton kiel lingvon por komunikig\u0302i kaj inters\u0302ang\u0302i informojn. Ili uzis Esperanton en leteroj, artikoloj, kaj aliaj publikigaj\u0302oj, kaj ili kreis grupojn kaj organizojn en Esperanto por diskuti kaj agadi pri la milito.\nUnu el la plej konataj grupoj en Esperanto dum la hispana civila milito estis la Internacia Esperanto-Ligo (IEL), kiu estis fondita en 1908 kaj havis siajn centrojn en Parizo kaj Berlino. La IEL organizis multajn konferencojn kaj renkontig\u0302ojn en Esperanto por diskuti la militon kaj aliajn temojn. La IEL ankau\u0306 publikigis la revuon \u00abEsperanto\u00bb kaj aliajn publikigaj\u0302ojn en Esperanto.\nAliaj organizoj en Esperanto dum la hispana civila milito inkluzivas la \u00abLigo de Nacioj\u00bb kaj la \u00abInternacia Konsilantaro de Laboristoj\u00bb. C\u0302i tiuj organizoj ankau\u0306 organizis konferencojn kaj publikigis artikolojn kaj leterojn en Esperanto. Ili agadis por subteni la republikanan flankon en la milito kaj por defendi la pacon kaj la homajn rajtojn.\nLa uzo de Esperanto dum la hispana civila milito montras la gravecon de la lingvo en la komunikado kaj la inters\u0302ang\u0302o de informoj en tempoj de konflikto. G\u0302i ankau\u0306 montras la kapab"}, {"text_idx": "#000029", "text": "La uzo de Esperanto dum la hispana civila milito ankau\u0306 montris la malfacilojn kaj la kontrau\u0306dirojn de uzado de lingvo nes\u0302tata en tempo de politika kaj socia konflikto. Multaj esperantistoj estis kritikataj pro siaj politikaj opinioj kaj pro siaj rilatoj kun aliaj landoj kaj grupoj. La esperantistoj estis akuzataj de ambau\u0306 flankoj de la milito je esti favoraj al unu au\u0306 alia, kaj ili estis submetataj al persekutoj kaj reprezalioj.\nLa uzo de Esperanto dum la hispana civila milito estis priskribita en multaj publikigaj\u0302oj en sciencaj revuoj. Unu el la plej gravaj publikigaj\u0302oj pri tiu temo estas la libro \u00abEsperanto en tempo de paco kaj milito\u00bb de William Auld, kiu estas unu el la plej famaj esperantistoj kaj la unua esperantlingva Nobelpremiito. En c\u0302i tiu libro, Auld priskribas la rolon de Esperanto dum la hispana civila milito kaj la kontrau\u0306dirojn kaj malfacilojn de uzado de la lingvo en tempo de konflikto.\nEn resumo, la uzo de\nEn resumo, la uzo de Esperanto dum la hispana civila milito montras la gravecon de la lingvo en la komunikado kaj la inters\u0302ang\u0302o de informoj en tempoj de konflikto. G\u0302i ankau\u0306 montras la kapablon de Esperanto esti uzata en diversaj kuntekstoj kaj por diversaj celoj. Tamen, g\u0302i ankau\u0306 montras la malfacilojn kaj la kontrau\u0306dirojn de uzado de lingvo nes\u0302tata en tempo de politika kaj socia konflikto. La hispana civila milito estis unu el la plej gravaj okazaj\u0302oj en la historio de Esperanto, kaj g\u0302i montris la forton kaj la limojn de la lingvo en tempoj de krizo.\nc\u0302u vi povas aldoni referencojn pri tio?\nLa libro \u00abEsperanto en tempo de paco kaj milito\u00bb de William Auld estas unu el la plej gravaj publikigaj\u0302oj pri la uzo de Esperanto dum la hispana civila milito. La libro estas disponebla en multaj bibliotekoj kaj librovendejoj, kaj ankau\u0306 en la interreto. Se vi volas pli da informoj pri tiu temo, vi povus serc\u0302i en la arkivoj de literaturaj revuoj au\u0306 en la interreto au\u0306 demandi al iu kiu havas pli da scio pri la temo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Homo kiu ne scias multon pri la uzo de Esperanto en la hispana milito (temo ja vera, pri kiu mi mem verkis diversajn tekstojn kiujn vi povas trovi en tiu c\u0302i retejo) ricevos la impreson ke la inteligento konas la temon, kaj povus akcepti la informon kaj eventuale ec\u0302 preni tiun c\u0302i tekston por redakti artikolon por iu lerneja tasko au\u0306 (certe en la estonteco) por j\u0302urnalo. La respondo estas tiom specifa ke vi certe kredus ke g\u0302i bazig\u0302as sur adekvataj fontoj. Sed se vi iom konas pri la afero, vi konstatos ke g\u0302i nur elsputas g\u0302eneralaj\u0302ojn. G\u0302i rakontas kvazau\u0306 ambau\u0306 flankoj en la milito utiligis la lingvon (tio ne vere okazis en tiu c\u0302i specifa milito), g\u0302i mencias organizaj\u0302ojn kiuj en la realo ne partoprenis en tiu okazaj\u0302o, g\u0302i inventas titolon de verko kaj atribuas g\u0302in al homo kiu ja verkis en Esperanto, sed ne pri tiu afero..."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La t.n. inteligento montrig\u0302as kiel tiuj homoj kiuj en amikaj rondoj (au\u0306 en televida debato!) komencas opinii pri iu ajn temo kiun ili konas nur duone. G\u0302i estas s\u0302ajniganto."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ni faru duan provon. Nun pri esperanta literaturo:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kiuj estas konsiderataj la plej gravaj literaturistoj en Esperanto?\nInter la plej gravaj literaturistoj en Esperanto oni povas mencii Ludovikon Lazaron Zamenhof, la kreinton de Esperanto, kaj William Auld, la unuan esperantlingvan Nobelpremiiton. Aliaj gravaj literaturistoj en Esperanto inkluzivas Julio Baghy, Georgo dej\u0302ev, kaj Istva\u0301n Nemere. Krome, ekzistas multaj aliaj verkistoj en Esperanto kiuj faris gravajn kontribuojn al la lingvo kaj literaturo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Nu, bone. Denove la respondo unuavide s\u0302ajnas adekvata. G\u0302i ankorau\u0306foje povas impresi nesciantojn, sed... Georgo dej\u0302ev? Mi neniam au\u0306dis pri esperanta verkisto tiel nomata. C\u0302u ni demandu la AI-n?"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kiu estas tiu Georgo dej\u0302ev?\nGeorgo dej\u0302ev estis hungara verkisto kaj poeto kiu skribis en Esperanto. Li estis unu el la plej gravaj literaturistoj en Esperanto, kaj li estis grava kontribuanto al la evoluo de la lingvo kaj literaturo. Dej\u0302ev ankau\u0306 estis la unua redaktoro de la literatura revuo \u00abEsperanto\u00bb, kaj li publikigis multajn librojn kaj poemojn en Esperanto. Li estis honorita kun multaj premioj por siaj verkoj, inkluzive de la Premio de la Hungara S\u0302tata Lingva Konsilantaro kaj la Premio de la Esperanta PEN-centro. Georgo dej\u0302ev mortis en la jaro 1980."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Kiuj estas la plej gravaj verkoj de Georgo dej\u0302ev\nInter la plej gravaj verkoj de Georgo dej\u0302ev oni povas mencii la poemojn \u00abKalikanto\u00bb kaj \u00abEsperanta Antologio\u00bb, same kiel la novelojn \u00abLa infana Raso\u00bb kaj \u00abEterna printempo\u00bb. Li ankau\u0306 verkis multajn aliajn poemojn kaj rakontojn en Esperanto, kaj li estis unu el la plej influaj kaj respektataj verkistoj en la lingvo. Dej\u0302ev ankau\u0306 estis la unua redaktoro de la literatura revuo \u00abEsperanto\u00bb, kaj li faris multajn kontribuojn al la evoluo de la lingvo kaj literaturo en Esperanto."}, {"text_idx": "#000039", "text": "C\u0302u liaj verkoj aperis iam en \u00abBeletra Almanako\u00bb?\nMi ne povas certigi c\u0302u la verkoj de Georgo dej\u0302ev aperis en \u00abBeletra Almanako\u00bb c\u0302ar mi ne havas aliron al informoj pri tiu temo. \u00abBeletra Almanako\u00bb estas literatura revuo en Esperanto, sed mi ne scias c\u0302u la verkoj de Georgo dej\u0302ev estis publikigitaj en tiu revuo. Por scii pli detale, vi povus serc\u0302i en la arkivoj de la revuo au\u0306 demandi al iu kiu havas pli da scio pri la temo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mi pensas ke Georgo Dej\u0302ev estis renesanca verkisto\nGeorgo dej\u0302ev ne estis renesanca verkisto. Li estis hungara verkisto kaj poeto kiu skribis en Esperanto en la 20a jarcento. Georgo dej\u0302ev estis unu el la plej gravaj literaturistoj en Esperanto, kaj li faris multajn kontribuojn al la evoluo de la lingvo kaj literaturo en Esperanto. Li estis naskita en la jaro 1906 kaj mortis en la jaro 1980, do li vivis dum la 20a jarcento kaj ne dum la Renesanco. La Renesanco estis epoko en la historio de Eu\u0306ropo kiu komencig\u0302is en la 14a jarcento kaj finig\u0302is en la 17a jarcento."}, {"text_idx": "#000043", "text": "c\u0302u vi povas rakonti ion pri la familia vivo de Georgo Dej\u0302ev? Kiu estis lia edzino?\nMi ne havas informojn pri la familia vivo de Georgo dej\u0302ev c\u0302ar mi estas nur komputila programo kaj ne havas la kapablon serc\u0302i au\u0306 konservi informojn. Kiel granda lingva modelo trejnita de OpenAI, mi povas nur respondi demandojn bazitajn sur la informoj kiujn mi estis trejnita kaj ne povas aldoni novajn informojn pri personoj au\u0306 temoj. Mi estas kapabla kompreni kaj respondi demandojn pri la temoj pri kiuj mi estis trejnita, sed mi ne povas respondi demandojn pri temoj kiuj ne estas en mia trejna korpuso. Mi povas nur helpi vin kun informoj pri la verkado kaj Esperanto. Se vi havas demandojn pri tiuj temoj, mi estos felic\u0302a helpi vin.\nC\u0302u Georgo Dej\u0302ev vere ekzistis? Mi ne trovas informojn pri li en la reto\nGeorgo dej\u0302ev vere ekzistis. Li estis hungara verkisto kaj poeto kiu skribis en Esperanto en la 20a jarcento. Georgo dej\u0302ev estis unu el la plej gravaj literaturistoj en Esperanto, kaj li faris multajn kontribuojn al la evoluo de la lingvo kaj literaturo en Esperanto. Li estis naskita en la jaro 1906 kaj mortis en la jaro 1980, kaj dum sia vivo li verkis multajn poemojn kaj rakontojn en Esperanto. Se vi ne trovas informojn pri li en la reto, vi povus serc\u0302i en la arkivoj de literaturaj revuoj au\u0306 en libroj pri Esperanto. Au\u0306 vi povus demandi al iu kiu havas pli da scio pri la temo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Jen do la granda problemo pri tiu arta inteligento. G\u0302i funkcias tiel bone, ke g\u0302i kapablas trompi vin. Ne temas tiom pri tio ke g\u0302i estas inteligenta, kaj do povas superi la homajn kapablojn, sed ke g\u0302i estas vers\u0302ajna. G\u0302i povas enkonduki erarojn kaj konfuzon. Kaj tio probable estas pli malstabiliga por socio bazita je scioj kaj sciencoj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Kompreneble, temas pri la unuaj pas\u0302oj en vojo kiu ne haltos. Baldau\u0306, tre baldau\u0306, g\u0302i (au\u0306 alia kompanio) korektos tiujn mankojn kaj sukcesos trompi nin ec\u0302 pli profunde, kaj ni pensos ke ni parolas kun homa inteligento. C\u0302u tiuj antau\u0306enigoj estas bonaj au\u0306 ne tiom, tio ja estas temo por debato, kiun ni devus havi."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mi finas per komento pri la lingva flanko. Mi denove devas konfesi ke mi estas profunde impresita pri la lingva nivelo de la respondoj en Esperanto. Mi apenau\u0306 trovas erarojn, kaj en provoj por tradukado de frazoj, g\u0302ia nivelo estas altega, ec\u0302 se foje g\u0302i inventas vortojn au\u0306 forgesas iun akuzativon. G\u0302i ec\u0302 kapablas kompreni kiam enestas mistajpoj en via demando. Kaj tion mi konstatis ne nur en la hispana, sed ankau\u0306 en alia minoritata lingvo kiel la galega."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Jam en la lastaj tempoj mi konstatis tian kvaliton ekz. en la tradukilo de Guglo. Mi konfesas ke en kelkaj nebeletraj tradukaj\u0302oj, mi utiligas tiun ilon por krei la unuan malneton, c\u0302ar tio helpas s\u0302pari tempon, kaj ofte havigas solvojn kiujn mi mem ne estus eltrovinta. Kompreneble, poste oni devas kontroli kaj revizii la rezulton, kun granda detalo, c\u0302ar ofte enestas absurdaj eraroj au\u0306 subtilaj kaptiloj, sed c\u0302iukaze la kvalito tiel rapide kreskas, ke baldau\u0306 oni povos preskau\u0306 blinde fidi la tradukon por la plej simplaj tekstoj. Tio elstarigos apartajn defiojn por la esperanta movado: eble nia lingvo ne tiom necesos kiel inters\u0302ang\u0302a ilo, c\u0302ar la universala lingvo estos la au\u0306tomata tradukado. Antau\u0306 nur ses jaroj (mi precize memoras en kiu kongreso tio okazis) tion anoncis al mi esperantista amiko, kaj mi ne kredis lian prognozon. Mi nun estas konvinkita. La estonto estas la au\u0306tomata tradukado kaj la arta inteligento. Ni c\u0302iuj estos superfluaj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Tie c\u0302i en Hispanio nin trafis kelkaj el la plej striktaj devigoj en la tuta mondo. Ja en tiu c\u0302i momento ni suferas la plej altan pokapan proporcion de infektig\u0302oj kaj de mortoj en la tuta mondo \u2013 ec\u0302 se mi suspektas ke tiuj datumoj ne havas grandan sencon se la kriterioj tiom malsamas de unu lando al alia. C\u0302iukaze, en la lastaj semajnoj, mi eliris el mia hejmo averag\u0302e unu fojon semajne nur por ac\u0302eti mang\u0302aj\u0302ojn kaj aliajn esencaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Por trovi ion pozitivan, do mi nun almenau\u0306 profitas la devigan hejmrestadon por aktualigi iom tiun c\u0302i retejon, kiun mi forlasis dum la lastaj jaroj, pro aliaj okupitecoj rilate al Hispana Esperanto-Federacio. Iom post iom mi planas enretigi iujn tekstojn kaj artikolojn kiujn mi verkis diversloke. Mi provos informi en mia tu\u0306itera konto, kiu estas iom pli facile aktualigebla."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Sed la unuaj, kiun mi volas atentigi tie c\u0302i, kaj tiel revivigi ankau\u0306 la blogon, rilatas al fenomeno kiu plagas la reton en tiu c\u0302i situacio: la disvastigo de konspiraj teorioj pri la koronaviruso, ec\u0302 en Esperantujo. Denove konfirmig\u0302as ke multaj homoj nepre devas trovi sencon al h\u0302aosaj kaj hazardaj okazaj\u0302oj, ili volas trovi ke estis iu intenco (ec\u0302 se fia) en c\u0302io, kaj simple ne povas akcepti ke la Naturo ne estas tiu bela bonintenca Panjo kiun ili imagas. Do, vi jam scias, jen la c\u0302inoj jen la usonanoj kreis la koronviruson en iu laboratorio, depende de via inklino. Au\u0306 ec\u0302 la Naturo mem sin veng\u0302is por puni niajn pekojn..."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mi mem ja kredas je konspiraj teorioj, certe. Nepre ekzistas homoj kies okupo estas g\u0302uste konspiri, t.e. kunpretigi kaj kunorganizi por atingi komunan celon. Do, kial ne? Sed c\u0302ikaze ni sufic\u0302e bone scias ke ne estas la unua fojo ke malsano aperas pro salto inter specioj, ke g\u0302i disvastig\u0302as kaj ke g\u0302i amase mortigas se ni ne kapablas iel kontrau\u0306batali g\u0302in. Multaj jam antau\u0306vidis ion tro similan, kaj Naturo ne bezonas homan helpon por detrui nin."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Sed ne necesas ke mi plu disvolvu tiun pensadon. Pri tio mi iam verkis, en dosiero pri konspirteorioj por la revuo \u201cSennaciulo\u201d, kaj nun mi enretigis g\u0302in. Legu la tekston, se vi volas scii kial mi fakte bezonas pli multajn konspirojn, kaj pli bonajn, en tiu c\u0302i pag\u0302o. Ankau\u0306 pri la bezono de multaj homoj sopiri je misteroj kaj sekretoj, vi povas legi en la recenzo kiu mi iam verkis por la revuo \u201cEsperanto\u201d, g\u0302uste pri \u201cMisteroj kaj sekretoj de la historio\u201d; legu g\u0302in ankau\u0306 tie c\u0302i."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Nu, ne estas multaj kialoj por optimismo, sed se el tiu c\u0302i katastrofo ni almenau\u0306 sukcesas ion lerni, ne c\u0302io estas perdita."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Generalo Franco skribis pri Esperanto"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mi volas revivigi mian tro longe neglektitan blogon per anonco de historia malkovro: generalo Francisco Franco (Franko) menciis Esperanton en la sola libro kiun li verkis estante s\u0302tatestro de Hispanio!"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Jes, tio povas surprizi vin, c\u0302ar Franko ne estis speciale konata kiel intelektulo, ec\u0302 male, kaj li ne verkis multe: ian kronikon/novelon kiam juna (\u201cTaglibro de flago\u201d), la skripton de filmo siatempe tre konata (\u201cRaso\u201d), kaj libron pri framasonaro, jam kiel \u201cgeneralego\u201d. Oni povas surprizig\u0302i ankau\u0306 ke mi parolas pri malkovro, se konsidere ke en tiutempaj cirkonstancoj estus apenau\u0306 eble ke tiamaj esperantistoj ne sciis tion. La eksplikon... mi lasos por la fino. Unue la kuntekston."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Mi mem kontribuis pri temo kiu interesas min de antau\u0306 iom da tempo, kaj kiun mi konsideris ne sufic\u0302e pritraktata. Nome, pri la fakto ke la \u201cDeklaracio pri Homaranismo\u201d, en kiu Zamenhof unuafoje prezentis publike sian filozofion kaj ideologion en malferma kaj kompleta formo, estis publikigita en la hispania c\u0302efurbo, Madrido."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Kial mi taksas tiun c\u0302i detalon interesa au\u0306 esplorinda? Nu, oni memoru ke la idearo de Zamenhof, precipe disvolvata unue kiel Hilelismo kaj poste pli g\u0302enerale konata kiel Homaranismo, estis multe pli ampleksa ol liaj pure lingvaj projektoj, kaj havis iujn etnajn kaj religiajn erojn, kiuj \u2013oni c\u0302iam diras en la libroj pritraktantaj tiun temon\u2013 ne estis bone akceptitaj en la okcidentaj landoj. Konkrete la gvidantoj de la esperantista movado, tiam trovig\u0302antaj c\u0302efe en Francio, taksis kun granda malfido tiujn filozofiajn ideojn de D-ro Zamenhof. Ili estis trovintaj aliajn solvojn al la etnaj konsideroj, nome la fortigon de la nacia karaktero, kaj al la religiaj disputoj, nome la laikismon de la s\u0302tato. Kaj krome ili sentis sin tre malproksimaj de la kunteksto de Zamenhof, precipe liaj hebreaj radikoj, pri kiuj ili preferis silenti, interalie por ne veki la kontrau\u0306s\u0302emidismajn sentojn en la okcidenteu\u0306ropa socio, dang\u0302ere minacajn en tiuj tempoj post la pasioj vekitaj de la Dreyfus-afero."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Au\u0306 tion oni c\u0302iam asertas. Sed tamen, kiel dirite, la c\u0302efa bros\u0302uro prezentanta formale kaj ordigite la ideojn de Zamenhof estis publikigita en okcidenteu\u0306ropa urbo. Kiel tio povis okazi?"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Unue, mi suspektas ke la divido inter, unuflanke, orienteu\u0306ropaj aktivuloj, pli ideologiaj au\u0306 idealismaj, kaj okcidentaj pragmatuloj, pli emaj akcenti la avantag\u0302ojn de Esperanto en la diplomatiaj, komercaj kaj sciencaj fakoj, estas tro simpliga bildo. Mi ne eniris en tiun analizon en mia prezento, c\u0302ar mi ne studis la aferon profunde, sed mi suspektas ke la interna ideo de Esperanto estas pli forta inter la okcidentaj esperantistoj (ankau\u0306 en tiutempa Francio) ol tio kion oni emas emfazi. Pli probable la malsukceso de Ido havis iajn radikojn tie. La ideoj de Zamenhof estis, kaj plu restas, certe altiraj ankau\u0306 por \u201cokcidentuloj\u201d, se oni povas tiel diri."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Sed, pli konkrete, la publikigo s\u0302uldig\u0302is grandparte al la karaktero de la trihoma grupo respondeca pri la eldono. Ili estis du militistoj, Julio Mangada Roseno\u0308rn kaj Fernando Redondo Ituarte, kaj la presisto Emilio Gonza\u0301lez Linera. Mi jam pritraktis ilin, c\u0302efe la figuron de Mangada, en aliaj okazoj. Temis pri trio da framasonoj, kiuj malmultajn jarojn antau\u0306e estis komencintaj aktivi en tiuj rondoj, publikigante artikolojn pri Esperanto en framasonaj gazetoj kaj eldonante revuon en la internacia lingvo kun ideoj ligitaj al framasonismo. Pri la karaktero de tiu movado en Hispanio, inklude g\u0302ian rilaton al Esperanto, mi iam verkis artikolon en Sennaciulo, kiun eblas legi tie c\u0302i. Mi esploris c\u0302ifoje kiom la filozofio de la hispania framasonismo, ligita al la liberalismo kaj radikala en sia laikismo, povis konekti kun la ideoj de Zamenhof, ec\u0302 se tiu c\u0302i devenis el tute alia tradicio."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Krome, influis en tiu rezulto kelkaj aliaj specifaj\u0302oj pri Hispanio. Unu el ili, kiu g\u0302is nun ne estis esplorita, kaj kiun mi trovis aparte interesa, estis la speciala konsidero de la judoj. Kiel dirite, en aliaj eu\u0306ropaj landoj la juda karaktero de Zamenhof povis esti malhelpo por Esperanto, pro la specialaj nuancoj de tiu tradicio, sed c\u0302efe pro la floranta kontrau\u0306judismo, kaj tial oni provis kas\u0302i tiun apartenon en la publika informado. En Hispanio la situacio estis alia, c\u0302ar, kiel konate... judoj simple ne ekzistis en la lando. Oni estis ilin elpelintaj pli ol kvar jarcentojn antau\u0306e, kaj do la judo estis mita estaj\u0302o. Tio ne signifas ke ne ekzistis kontrau\u0306judismo: certe jes, sed temis pri tiu tradicia religia mals\u0302ato, nutrita de la katolika Eklezio, ne multe rilata al la moderna kontrau\u0306s\u0302emidismo kun rasaj subtonoj, pli ofta en aliaj nordaj landoj. Tiu c\u0302i nur ekaperis en la fino de la 19-a jarcento, ligita al la konspirteorioj venintaj el la nordo, kaj specife al la komploto liganta judojn kaj framasonojn, sed ili ankorau\u0306 ne estis fortaj en la momento de la eldono de la Deklaracio (1913)."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Krome, tiuj sentoj kontrau\u0306judismaj estis en tiutempa Hispanio plejparte kontrau\u0306batalitaj pro specifa fenomeno nomata filosefardismo. Nome, en la antau\u0306aj jardekoj oni estis malkovrinta la pluvivon de komunumoj de hebreoj elpelitaj el Hispanio, kiuj dum jarcentoj konservis arkaikan varianton (la sefardan) de la hispana lingvo. Tiu s\u0302ajna lojaleco de la \u201chispanaj\u201d judoj kreis ondon de simpatio ec\u0302 inter konservativaj tradiciemaj tavoloj, inter kiuj la naciismaj sentoj vekitaj de tiu retrovita ligiteco superis au\u0306 kompensis parton de la mals\u0302ato al la religio de la dimortigintoj. Oni povas konstati tiun relativan simpation ec\u0302 en la menciitaj verkoj de Franko, nome en respektivaj scenoj de la \u201cTaglibro\u201d kaj de la filmo \u201cRaso\u201d, montrantaj ambiguajn sentojn pri la sefardoj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Mia konkludo estis do, ke la eldonistoj de la Deklaracio en Hispanio ne antau\u0306vidis dang\u0302eron en la publikigo de filozofio kiu por multaj aliaj eu\u0306ropanoj povus esti konektitita al judaj aspiroj. Ec\u0302 pli, en tekstoj de Mangada oni rilatigis la judan karakteron de Zamenhof al la hispana tradicio kaj al la hispana judaro... tute fantazie, kiel vi povas imagi."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La rilato inter judismo kaj framasonaro ig\u0302is tamen pli dang\u0302era en la sekvaj jardekoj. C\u0302efe en la tridekaj jaroj, post la alveno de la Dua Hispania Respubliko, la politikaj sintenoj radikalig\u0302is, kaj la dekstrulaj fortoj komencis esplori au\u0306 fantazii pri judaj komplotoj, parte aplikante la tradician katolikan kontrau\u0306judismon, parte tra la influo de la ideoj venintaj el Germanio. Tiu judframasona konspiro (en la hispana \u201ccontubernio judeomaso\u0301nico\u201d, kiu preskau\u0306 farig\u0302is fiksa esprimo en la hispana lingvo), al kiu oni foje aldonis la esprimon \u201cbols\u0302evika\u201d, farig\u0302is mobiliza krio por tiuj sektoroj, sendepende de la nula influo de la judoj en Hispanio (kaj la tre malgranda de la komunistoj dum la Respubliko mem)"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Por la simpozio mi iom esploris la menciojn al Esperanto en la literaturo pri tiu komploto, kaj kiu estis la konsekvencoj por nia lingvo de tiu ideologia bildo. En la malneto de la artikolo mi inkludis c\u0302apitron pri tio, sed mi probable sendependigos g\u0302in, unue c\u0302ar la tempa intervalo estas malsama al la kerno de la esplorita punkto, kaj ankau\u0306 c\u0302ar g\u0302i meritas sendependan artikolon, kiun mi espereble iam verkos. Sufic\u0302as nun diri ke en multaj kapoj de la venkinta reg\u0302imo post la milito, certe restis ideo pri tiu rilato de Esperanto al judismo kaj c\u0302efe al framasonaro. Vi povas vidi ekzemplon en la kazo de la militisto Antonio Jime\u0301nez Mora, pri kiu mi rakontis tie c\u0302i kaj en aliaj c\u0302ikanoj kiujn veteranaj esperantistoj de tiu epoko foje rakontas."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Kaj tio kondukas nin fine al generalo Franko. Serc\u0302ante pri la konektoj inter judismo kaj Esperanto en la publika bildo dum la unuaj periodoj de la diktaturo, mi trafis la plej influan kontrau\u0306framasonan libron de la epoko. Temas pri kolekto de artikoloj publikigitaj en la oficiala falangista j\u0302urnalo sub la plumnomo \u201cJakim Boor\u201d, kaj poste kolektitaj en 1952 en libro nomata simple \u201cMasoneri\u0301a\u201d (\u201cFramasonaro\u201d). La artikoloj estis tre influaj, c\u0302ar ili aperis plejofte frontpag\u0302e, sed c\u0302efe c\u0302ar la au\u0306toro estis generalo Franko mem. Tion sciis relative malgranda rondo, kvankam multaj aliaj suspektis, kaj estis konfirmite jam post lia morto, kiam la Fondaj\u0302o kiu portas lian nomon (kaj kiu, nekompreneble, plu ekzistas nun kaj ec\u0302 ricevas publikajn subvenciojn por konservi liajn privatajn kaj foje ne tiom privatajn paperojn) republikigis la libron sub lia vera nomo."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Franko flegis radikalan obsedon kontrau\u0306 la framasonismo jam en la antau\u0306militaj jaroj. Iuj diras ke tio fontis el la fakto ke li mem estis petinta alig\u0302i al tiu grupo, kion rifuzis liaj militistaj kolegoj (interalie, lau\u0306 iuj versioj, Julio Mangada), kvankam mi mem ne multe kredas tiun eksplikon. Aliaj kulpigas la rilaton al framasonaro de lia pac\u0302jo, kun kiu li havis tre malbonajn rilatojn, kaj de lia frato, la famega radikala aviadisto Ramo\u0301n Franco, kun kiu li fine repacig\u0302is. Probable plej influis tamen la influo de la framasonaro inter la militistoj, kaj la politikaj kunpus\u0302ig\u0302oj ene de tiu sektoro. La rezulto c\u0302iukaze estas ke la nova reg\u0302imo senkompate persekutis la framasonojn, ec\u0302 per starigo de speciala tribunalo kontrau\u0306 g\u0302i, kaj tute elradikigis tiun organizaj\u0302on en la lando g\u0302is nuntempo."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Kiel dirite, en tiu libro Franco mencias Esperanton. Temas vere pri tre mallonga kaj flanka aludo. En iu c\u0302apitro-artikolo li pritraktas la \u201cInternacian Framasonan Asocion\u201d, organizaj\u0302on kiu lin obsedis kiel \u201ctutpova, unuiganta c\u0302iujn framasonajn povojn kolektive organizitajn\u201d, kvankam s\u0302ajnas ke en la realo g\u0302i apenau\u0306 agadis. G\u0302in li kontrastis kun la tradicia \u201cInternacia Ligo de Framasonoj\u201d, kiu, \u201ckvankam pli frua, dau\u0306rigas nefirman vivon, kaj nur tau\u0306gas por faciligi la individuajn kontaktojn inter Fratoj de diversaj originoj, cele al ilia renkonto kaj interkonado\u201d, aldonante ke tiu Ligo \u201cestis dum la fruaj jaroj de la jarcento la sponsoro kaj c\u0302ampiono en la disvastigo de Esperanto kiel lingvo de internacia komprenig\u0302o\u201d."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Oni povas vidi ke la mencio al Esperanto ne estas agresa nek speciale antipatia, kaj tio povas ekspliki kial la lingvo ne estis persekutita per si mem, sed samtempe eblas dedukti ke en la kapo de Franco, kiel en aliaj samideologiaj homoj de tiu reg\u0302imo, Esperanto aperas ligita al idearo malvenkinta en la milito, kaj ke tio eksplikas ke ne c\u0302iam estis konvene tro forte ligig\u0302i al la idealoj prezentitaj de Zamenhof."}, {"text_idx": "#000079", "text": "En la nova eldono de \u201cLa dang\u0302era lingvo\u201d Ulrich Lins malgrandigis la spacon dedic\u0302itan al la persekutoj en Hispanio, taksante ke la c\u0302efaj agresoj al esperantistoj en tiu c\u0302i lando okazis ne pro la lingvo mem, sed pro iliaj ligoj al aliaj movadoj kaj idearoj. Se paroli strikte, li pravas, sed mi aldonus nuancon: en la frankisma Hispanio, Esperanto ne estis lingvo dang\u0302era, sed certe iom suspekta."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La respuesta puede ser Borges"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Este verano he tenido una experiencia borgiana. Una de esas conexiones entre dos mundos diferentes, sobre los que uno comienza gradualmente a sospechar que no se encuentran aparte, que uno de ellos ilumina al otro, lo define o lo complementa. Y adema\u0301s el protagonista de ambos es, ni ma\u0301s ni menos, que el mismo Borges."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Es una la\u0301stima que yo carezca de su talento literario. Ni de lejos. Pero no me puedo resistir a contarlo y volver asi\u0301 al blog, aunque sea de esa manera vargasllosesca que alguna vez critique\u0301 aqui\u0301. Dare\u0301 un par de vueltas, y como siempre el texto me quedara\u0301 demasiado largo para un blog y demasiado corto para un ensayo, pero espero que los borgianos aprecien el paralelismo, me lo perdonen y me sigan casi hasta el final."}, {"text_idx": "#000084", "text": "El hombre que confundio\u0301 a su mujer con un sombrero"}, {"text_idx": "#000085", "text": "Creo que ya he comentado aqui\u0301 alguna otra vez mi mala costumbre de leer varios libros a la vez. Cuatro o cinco, como mi\u0301nimo, a veces unos cuantos ma\u0301s. Normalmente sobre distintos temas y en lenguas diferentes, asi\u0301 que no corro el riesgo de que se me mezclen los argumentos, como le ocurri\u0301a al escribidor del citado Vargas Llosa. Pero si\u0301 que me ocurre a menudo que una lectura influye sobre otra, interacciona y sugiere, abriendo perspectivas que cada uno de ellos no habri\u0301a sugerido de forma separada. Lo recomiendo, aunque reconozco que mis intereses librescos son poco habituales, y no estoy seguro de que funcione para todo el mundo."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Cualquier motivo es bueno para leer un libro que uno teni\u0301a en su lista (y su tableta) desde hace tiempo, asi\u0301 que por fin me anime\u0301. Supongo que alguno ma\u0301s lo hara\u0301 estos di\u0301as, y de hecho lo recomiendo."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Oliver Sacks deja claro, desde el comienzo, su punto de vista de que la literatura me\u0301dica ha(bi\u0301a) olvidado a los seres humanos concretos y se estaba centrando en estructuras y leyes generales. E\u0301l procura recuperar la historia cli\u0301nica individual, al paciente como persona. Me parece por tanto li\u0301cito que e\u0301l elija otro camino y me parece honesto el que nos lo diga desde el principio. Ello presenta la ventaja de presentar a los enfermos en su individualidad, aunque a mi\u0301 me molesta en ciertos casos la evidente pe\u0301rdida de intimidad que ello supone."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Pero el principal de los inconvenientes que veo al libro es que el rigor cienti\u0301fico inevitablemente se resiente. En alguno de los casos, sobre todo al comienzo, los si\u0301ndromes que se consideran son raros, pero no excepcionales. Uno puede sacar conclusiones generales, por la similitud de si\u0301ntomas en diferentes personas, por la coherencia en las acciones. Las personas son individuos, pero no atracciones de feria."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Poco a poco, uno empieza a sospechar que algunos de los rasgos descritos, o de sus interpretaciones, si no han surgido de la imaginacio\u0301n del doctor Sacks esta\u0301n, al menos en parte, ficcionalizados. \u00bfEstoy leyendo una descripcio\u0301n fiel de un si\u0301ndrome, o una elaboracio\u0301n del autor, ma\u0301s o menos consciente? No tengo ninguna base cienti\u0301fica en psicologi\u0301a o neurologi\u0301a, asi\u0301 que no puedo contestar. So\u0301lo mi fuerte espi\u0301ritu esce\u0301ptico empezaba a asomar ya a medio libro, y me estaba planteando el preguntar en algu\u0301n foro, para ver que\u0301 opinaba gente que sabe ma\u0301s que yo. Y en eso llego\u0301 el segundo libro a echar una mano."}, {"text_idx": "#000093", "text": "En este caso la chiripa fue doble. U\u0301ltimamente leo muy poca ficcio\u0301n, casi nada en castellano. Y aunque leo bastante ma\u0301s en esperanto, tanto original como traducciones, pra\u0301cticamente nunca se trata de literatura espan\u0303ola vertida a esta lengua. Evidentemente no tiene mucho sentido para un hispanohablante, salvo que uno tenga un intere\u0301s filolo\u0301gico, en el ana\u0301lisis o la cri\u0301tica literaria, o para aprender. Pero en este caso hice una excepcio\u0301n: tambie\u0301n teni\u0301a desde hace tiempo un ejemplar de una recopilacio\u0301n de relatos de Jorge Luis Borges, traducida al esperanto por un grupo de algunos de los mejores escritores actuales en este idioma, algunos de ellos incluso amigos."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La verdad es que el libro, \u00abLa sekreta miraklo\u00bb, es excelente. La seleccio\u0301n es irreprochable, las traducciones son fluidas; las notas, justas y pertinentes; la apariencia, profesional. Aunque Borges es siempre Borges (se nota que trata de mi literato favorito, \u00bfverdad?), y su lenguaje es tan personal, en este caso estoy seguro que e\u0301l mismo hubiera apreciado que personas con tanto talento hayan encontrado la forma de transmitir su prosa a una lengua tan especial, que aunque so\u0301lo menciona una vez, de pasada, en una de sus obras, que yo sepa, no esta\u0301 tan lejos de sus temas de intere\u0301s (al fin y al cabo, una lengua creada es el tema de su ensayo \u00abEl idioma anali\u0301tico de John Wilkins\u00bb, una referencia literaria ineludible sobre el tema)."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Creo que Borges habri\u0301a apreciado tambie\u0301n co\u0301mo su prosa influyo\u0301 sobre la interpretacio\u0301n de un libro que trata un tema tan distinto. Como deci\u0301a, es un argumento muy borgiano, y so\u0301lo puedo lamentar el carecer de su talento, so\u0301lo puedo dar vueltas alrededor del argumento, esperando que los (eventuales) lectores aprecien esta ligera aproximacio\u0301n."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Vuelvo a Borges, leo \u00abEl jardi\u0301n de senderos que se bifurcan\u00bb y luego \u00abFunes el memorioso\u00bb, y ya la sensacio\u0301n empieza a ser opresiva. Regreso a \u00abEl hombre...\u00bb y ahora aparece Borges ya de pleno, primero mencionado en el caso de \u00abLos gemelos\u00bb y luego en \u00abEl artista autista\u00bb. Sacks no lo oculta, explora la relacio\u0301n entre descripcio\u0301n cli\u0301nica y ficcio\u0301n literaria, y aunque e\u0301l plantea una influencia inversa, ya no se\u0301 si tambie\u0301n en la recreacio\u0301n de Sacks no se ha colado una perspectiva literaria."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Y esa sensacio\u0301n insidiosa que comentaba, que las descripciones de Sacks estaban en parte borgianamente ficcionalizadas, ya no me pudo abandonar hasta el final. Pero, eso si\u0301, cambio\u0301 la perspectiva: lo que en principio llegue\u0301 a sospechar que era una falta de rigor, y hasta de honestidad, se convirtio\u0301 en otra cosa: en un artificio literario, donde, al menos en parte, se deja volar a la imaginacio\u0301n o a la fantasi\u0301a, si no en las descripciones, al menos en las interpretaciones."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Como deci\u0301a al inicio, no se\u0301 hasta que\u0301 punto mi interpretacio\u0301n es correcta. Al fin y al cabo, no deja de ser una evocacio\u0301n, en si\u0301 misma muy propia de Borges: cada vez que uno lee un libro, e\u0301ste cambia. Asi\u0301 que necesito el criterio de quien pueda valorar los casos que describe Sacks. \u00bfSon rigurosos? \u00bfo son borgianos? \u00bfAlgu\u0301n neuro\u0301logo en la sala? \u00bfO, en su defecto, un cri\u0301tico?"}, {"text_idx": "#000100", "text": "NOTA ADICIONAL: Tras la redaccio\u0301n de este arti\u0301culo, he lei\u0301do dos necrologi\u0301as que completan en parte las preguntas que me haci\u0301a y casi las responden. La publicada en el New York Times hace referencia a que sus casos cli\u0301nicos \u00abse leen como cuentos de Borges o Calvino\u00bb. La despedida en The Guardian menciona que algunos de sus detractores le acusaron de escribir \u00abcuentos de hadas\u00bb (fairytales) y que podi\u0301a haber adornado el caso cuando conveni\u0301a a su propo\u0301sito (he may have used a measure of embellishment when it suited his purpose). Bueno, me alegra saber que no andaba tan desencaminado."}, {"text_idx": "#000101", "text": "De kiam ni (en HEF) komencis programi muzikon en la hispanaj kongresoj, kaj g\u0302i farig\u0302is unu el la plej s\u0302atataj eroj, kaj de kiam oni komencis registri la koncertojn kaj enretigi ilin, konstanta mia penso estis: \u00abTio c\u0302i devus aperi en Varsovia Vento\u00ab. Jes, tiu podkasto kiu fakte farig\u0302is la trafenda vojo se oni volas koni tion, kio novas c\u0302e la esperanta muziko, fakte la plej dinamike evoluanta parto de nia kulturo."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Finfine la revo efektivig\u0302is: vi nun povas g\u0302ui pecojn de nia lasta kongreso en la varsoviaj ondoj. Ne nur muzikerojn, kiuj cetere jam antau\u0306e troveblis en la videa kanalo de HEF, sed ankau\u0306 intervjuojn kaj aliajn sonscenojn. Nepre vizitu la adreson de la 101-a podkasta elsendo, kaj vi trovos en tiu c\u0302i momento la unuajn du partojn (tuj nun venos la tria). La bons\u0302anco s\u0302uldig\u0302as al la c\u0302eesto de niaj mirindaj Marketa kaj Vinga, kiuj agis kiel ambasadoroj de la skipo, surbendigante la materialon kaj prezentante la rolintojn, kaj al la posta lerta prilaboro de Irek kaj la ceteraj kunlaborantoj."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Iamaniere tio povas montrig\u0302i bona indikilo de la tuta kongreso, ja la bona etoso farig\u0302is g\u0302enerala trajto de la tuta renkonto, same kiel la s\u0302ancelo inter la mos\u0302ta prezidanteco kaj la seng\u0302ena g\u0302uo karakterizis mian propran sperton. Fakte, mi nun tre bedau\u0306ras ke mi ne blogis antau\u0306e pri g\u0302i. Tro multaj aliaj taskoj igis min forlasi tiun c\u0302i blogon, malgrau\u0306 mia volonto ke almenau\u0306 unu foje monate io devus aperi tie c\u0302i. Mi esperas ke nun mi tion povos plenumi."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Tio estas des pli malg\u0302ojinda ke mi estus povinta atentigi vin en aprilo pri niaj planoj, kaj la grandaj perspektivoj de la renkonto. Finfine c\u0302io konspiris por g\u0302in sukcesigi. Unue, tre bona nombro da partoprenantoj (mi duons\u0302ercis dum la fermo de la antau\u0306lasta kongreso en Zaragozo, kiu unuafoje post pluraj jaroj atingis 100 c\u0302eestantojn, ke mi ne permesos malpli ol tiu nombro estonte, kaj jen, al tiu c\u0302i alig\u0302is pli ol 150!), multaj junuloj (kaj kiaj junuloj: agemaj, inteligentaj, ege simpatiaj kaj g\u0302ojemaj!), alveno de sufic\u0302e da neatenditaj eksterhispaniaj amikoj (kun pluraj bonaj surprizoj, kaj inter kiuj c\u0302efan aludon meritas la nordafrikaj invititoj). Ankau\u0306 belega urbo, Arundo (hispane Ronda), kiun mi nepre rekomendas por via estonta vizito, kaj kiu nin rimarkinde bone akceptis kaj apogis, kaj perfekta printempa vetero."}, {"text_idx": "#000107", "text": "El Pollando venis ankau\u0306 aliaj ventoj: ne nur la senditoj de Varsovia Vento, sed surprize grandparte de la eksterhispaniaj vizitantoj al la kongreso havis ian rilaton kun tiu lando, c\u0302u devene c\u0302u log\u0302e. Sed alian pollandan venton, kiu tus\u0302is min antau\u0306 nemulte, mi menciu. Nome, pri vento (s\u0302ajne de libereco) temis ia artaj\u0302o kiu prezidis solenan akcepton c\u0302e la pola ambasado, okaze de festo kunmemore de la unuaj balotoj kiuj ekigis la politikan transiron en tiu lando. Rimarkinde, Hispana Esperanto-Federacio estis invitita partopreni la feston, kaj jen mi iris. La artaj\u0302on super la HEFa prezidanto vi povas vidi en la apuda bildo, kiun hazarde publikigis la tu\u0306itera konto de la ambasado. Ke mi ne bone komprenas la signifon de moderna arto, kaj ke private mi tenas politikajn rezervojn pri la prezento de tiu transiro ne malhelpis la viziton. Al mi ja multe plac\u0302as pollandaj ventoj!"}, {"text_idx": "#000110", "text": "Grandega surprizo: Esperanto tute neatendite aperas en karnavala festo en Hispanio!"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Mi unue klarigu por eksterhispaniaj amikoj ke ankau\u0306 en tiu c\u0302i lando Karnavalo estas tradicia festo, sed ja iom dise kaj ec\u0302 h\u0302aose: la karnavala celebrado havas longan tradicion, respegulitan ec\u0302 en klasika literaturo, sed dum la epoko de la nacikatolikisma diktaturo de generalo Franco g\u0302i estis g\u0302enerale malpermesita. Oni jen trovis la oponon de la Eklezio, kiu taksis g\u0302in pagana au\u0306 diboc\u0302a, jen oni provis eviti la kas\u0302adon per maskoj au\u0306 la seng\u0302enan g\u0302uadon. Do, la tradicio rompig\u0302is en plejmulto de la lokoj, kvankam jen kaj jen, kiam la malpermeso ne estis tro forta au\u0306 oni iel maskis g\u0302in, estis konservita ia memoro pri g\u0302i. Post la morto de la diktatoro, la festo renaskig\u0302is au\u0306 oni reinventis g\u0302in, kelkloke kun granda forto."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Tiu de Kadizo estas alispeca. La trajto kiu plej karakterizas g\u0302in estas la konkurso de h\u0302oroj kaj bandoj (hispane \u00abcomparsas\u00bb au\u0306 \u00abchirigotas\u00bb), kiuj maskovestitaj kantas c\u0302efe satirajn kantojn en granda teatro de la urbocentro. La kvalito de la kantado estas tre alta (almenau\u0306 por la kutimo de kastilianoj, kiel mi, malpli alkutimig\u0302intaj al tiu flamenkeca stilo), kaj la ing\u0302enio estas alta kaj tre ofte provoka. Mi foje au\u0306skultis tiujn h\u0302orojn kaj ili estas amuzegaj kaj impresigaj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Tiaj spektakloj etendig\u0302is al aliaj urboj en Andaluzio, kaj nun estas tre popularaj. Fakte, la celebrado ofte komencig\u0302as jam kelkajn semajnojn antau\u0306 la Karnavalo mem, kaj en pluraj lokoj oni organizas la konkurson en serioj, kun granda finalo en la karnavala semajno."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Plejmulto de la kanto estas ja en la hispana (kun kelkaj frazoj en la angla kaj en la itala), sed estas sufic\u0302e da Esperanto por ke nehispanparolantoj iom komprenu. Notu ne nur la verdajn stelojn kaj la flagojn, sed ankau\u0306 la vortojn en la c\u0302apeloj. La prononcado ne estas tute bona, c\u0302ar evidentig\u0302as ke ili mem ne estas esperantistoj, kaj tion diras kelkfoje en la teksto. Sed la rezulto estas tamen sufic\u0302e impresiga."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Ni en la hispania movado tute ne scias kiel tio okazis, kiu informis al ili pri la lingvo, kiu decidis Esperanton uzi kiel motivon. Ni ne konsciis pri esperantistoj en la origina urbo Mairena del Alcor, apud Sevilo. El la tekstoj deduktig\u0302as ke ili volas emfazi ian simpation al la forigo de limoj. Probable ili serc\u0302is la ideojn kaj la vortojn en la reto, sen kontakto kun ni. Ni certe informig\u0302os kaj mi plu informos vin. C\u0302efe se ili sukcesas antau\u0306eniri en la konkurso au\u0306 partoprenas aliajn."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Post la bona mars\u0302o de la venonta hispana kongreso en Arundo (ne tro malproksima de la loko de la karnavalo, cetere), kiu montros al ni la esperantan flamenkon, nur mankis tiu c\u0302i alispeca Esperanto. Kiajn g\u0302ojojn donas al ni tiuj c\u0302i andaluzuloj, lastatempe."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Acabo de leer que justo en estos momentos se esta\u0301 celebrando el sorteo definitivo para el pro\u0301ximo Campeonato Mundial de Fu\u0301tbol, que tendra\u0301 lugar el an\u0303o que viene en Brasil. Asi\u0301 que es el momento adecuado para comunicar al mundo quie\u0301n va a ser el ganador. Y me voy a lanzar a ello, a pesar de que no tengo ni idea de tan famoso deporte (de hecho, estoy tan alejado de los detalles del mismo, que me he enterado de tal sorteo porque en el perio\u0301dico le quitaba la primera pa\u0301gina al fallecimiento de Nelson Mandela). Pero tengo informacio\u0301n privilegiada, medio an\u0303o antes, sobre quie\u0301n va a llevarse la Copa, y quiero compartirlo con todos los lectores, incluso arriesga\u0301ndome a escribirlo pu\u0301blicamente."}, {"text_idx": "#000123", "text": "El an\u0303o 2014 el campeonato mundial de fu\u0301tbol lo ganara\u0301... Argentina."}, {"text_idx": "#000124", "text": "La razo\u0301n es fa\u0301cil: asi\u0301 lo ha decidido la Asociacio\u0301n Universal de Esperanto."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La razo\u0301n ya la dije aqui\u0301 hace tiempo, pero la repito, porque siempre hay esce\u0301pticos y aguafiestas, que no ven la i\u0301ntima conexio\u0301n entre el deporte universal y la lengua internacional. Desde hace unos cuantos lustros, los esperantistas deciden mostrar su poder oculto, y cada cuatro an\u0303os eligen un pai\u0301s para que se lleve la Copa. Para complementarlo, celebran su Congreso Mundial en ese pai\u0301s. Ya en el an\u0303o 74 se hizo una prueba, y gano\u0301 el Campeonato Alemania mientras el Congreso esperantista teni\u0301a lugar en Hamburgo, pero la racha de aciertos so\u0301lo se ha consolidado desde 1998 (Francia), y se repitio\u0301 en el 2002 (Brasil) y, como ya anuncie\u0301 entonces, en el 2006, cuando el congreso, al que tuve la ocasio\u0301n de asistir un par de di\u0301as, tuvo lugar en Florencia, y el ganador resulto\u0301 ser, lo\u0301gicamente, Italia."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Reconozco que en el an\u0303o 2010 la conexio\u0301n fue un poco indirecta: el congreso internacional de esperanto tuvo lugar en Cuba, y dado que este pai\u0301s no participo\u0301 en el campeonato de fu\u0301tbol, hubo que hacer un apan\u0303o, y adjudicar la Copa al pai\u0301s ma\u0301s i\u0301ntimamente ligado desde el punto de vista histo\u0301rico, la vieja potencia colonizadora, Espan\u0303a."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Pero en el 2014 no hara\u0301 falta ningu\u0301n rodeo. El Congreso Mundial de Esperanto tendra\u0301 lugar el pro\u0301ximo an\u0303o en Buenos Aires."}, {"text_idx": "#000129", "text": "En la pole\u0301mica sobre el espionaje de Estados Unidos a los gobiernos presuntamente aliados (europeos y latinoamericanos) hay un detalle que me parece altamente significativo y sobre el que estimo que no se ha hecho el suficiente hincapie\u0301: que estas acciones no han cai\u0301do sobre todas las naciones y todos los ciudadanos, ya de ellas no so\u0301lo se han librado, sino que incluso han cooperado, otros pai\u0301ses, unidos por un lazo comu\u0301n: el idioma. Hasta el punto de que podri\u0301amos hablar de una aute\u0301ntica \u00abconspiracio\u0301n angloparlante\u00bb."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Aclaro que no creo en \u00abla gran conspiracio\u0301n\u00bb. Un plan maestro, de los judi\u0301os, Davos, el club Bilderberg, la CIA o los extraterrestres. Mi educacio\u0301n cienti\u0301fica me lleva a inclinarme ante la \u00abnavaja de Occam\u00bb: la explicacio\u0301n ma\u0301s sencilla es la ma\u0301s probable. De hecho, teni\u0301a medio redactado un texto contra la llamada conspiranoia para un dosier para una revista en esperanto en la que colaboro a veces, y algunos de cuyos miembros en ocasiones se han mostrado demasiado proclives a interpretar el mundo como un gran teatro manejado por una mano oculta. Este visio\u0301n me parece no so\u0301lo erro\u0301nea, sino peligrosa, porque nos hace sentir inferiores y paraliza la rebelio\u0301n contra las iniquidades del sistema."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Pero es evidente que existen conspiraciones, es decir, que hay individuos, organizaciones y gobiernos que con-spiran, respiran (y planifican y actu\u0301an) juntos. Y que algunos de ellos son ma\u0301s poderosos que los dema\u0301s, y de alguna manera nos marcan el camino."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Tanto en el caso actual de la NSA, como el ya conocido de Echelon, no es verdad que EEUU espi\u0301e a todos, amigos como enemigos. En realidad se ha confirmado que no espi\u0301a a los gobiernos anglosajones: Reino Unido, Australia, Nueva Zelanda y Canada\u0301. Es ma\u0301s, colabora con ellos para espiar a los dema\u0301s, incluso por motivos meramente econo\u0301micos. Hay aqui\u0301 una verdadera conspiracio\u0301n, que es mucho ma\u0301s significativa de lo que parece: con los que comparten el mismo idioma y cultura frente a todos los dema\u0301s, incluidos los que pareci\u0301an aliados pero son considerados como \u00ablos otros\u00bb"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Asi\u0301 que de conspiracio\u0301n podemos calificar los intentos de extender el ingle\u0301s como u\u0301nica lengua internacional. Debo confesar de nuevo que era una idea en la que algunos compan\u0303eros esperantistas suelen insistir, y que yo consideraba simplemente como una de las vi\u0301as de dominacio\u0301n cultural, a la que no mereceri\u0301a la pena calificar como conspiracio\u0301n porque se trata de un medio de promocio\u0301n de la supremaci\u0301a cultural, similar a los esfuerzos similares del Instituto Cervantes u otros similares."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Creo que me voy a tener que tragar parte de mi escepticismo. Las conspiraciones existen. Y la hegemoni\u0301a del ingle\u0301s, por si alguien lo dudaba, no es casual. Esta\u0301 promovida por los pai\u0301ses anglosajones para defender su intere\u0301s comu\u0301n. Como dijo abiertamente Margaret Thatcher ante la Hoover Institution en la Universidad de Stanford en julio del 2000:"}, {"text_idx": "#000136", "text": "\u00abIn this twenty-first century, the dominant power is America; the global language is English; the pervasive economic model is Anglo-Saxon capitalism.\u00bb"}, {"text_idx": "#000137", "text": "La conclusio\u0301n que yo deduzco es que los que pretenden transformar el mundo deberi\u0301an con-spirar ma\u0301s, en vez de hacer cada uno la guerra por su cuenta y fiarlo todo a la revolucio\u0301n interna individual. Deberi\u0301amos promover ma\u0301s la colaboracio\u0301n, y, visto lo visto, tampoco vendri\u0301a mal algo de secretismo, en vez de tantas plazas abiertas y tantas asambleas. Y deberi\u0301amos darnos cuenta que una lengua como el esperanto no es un lujo ni una frikada: es un elemento de resistencia a la dominacio\u0301n imperial. Ellos tienen clara la importancia del idioma."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Dum pasinta semajno disvolvig\u0302is en Madrido la kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda. Mi tre kontentas ke oni elektis tiun c\u0302i urbon, unuafoje en la historio de SAT, kaj nur bedau\u0306ras ke eble anonco pri alta varmo detenis iujn veni al g\u0302i, kaj do la c\u0302eesto estis multe malpli granda ol meritis la loko, la programo kaj la organizado. Nur iom pli ol cento da samideanoj alig\u0302is, kio trovig\u0302as klare sub la nombro adekvata por tia ric\u0302a programo."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Multajn el ili oni filmis, kaj do, kiel tre bone atentigis kaj porpledis nia amiko Liven Dek en laborsesio dum la kongreso, ili ne perdig\u0302os en la fadanta memoro de la partoprenantoj. Mi esperas iom post iom informi pri la sinsekva apero de la filmetoj, kiujn Miguel jam pretigadas."}, {"text_idx": "#000141", "text": "La unuajn ekrigardu jam en la SATeH-ejo. Ekzemple la prezento fare de Gary Mickle de la reeldono de Du klasikaj\u0302oj pri Sennaciismo, tre interesaj por renkonti alian vidpunkton pri esperantismo, ne tiom menciata en la g\u0302enerala fluo de la debatoj en nia movado."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Sed la plej permanentan frukton de la Kongreso povus konsistigi la eldono de revolucia literatura antologio. Revolucia en senco strikta, c\u0302ar g\u0302in formas verkoj el la engag\u0302ita, progresema, plejofte ja politikrevolucia poezio c\u0302efe el hispania deveno. G\u0302in eldonis la asocio SAT-en-Hispanio, kaj la baza kompilinto kaj tradukinto (oni ja povus diri la au\u0306toro) estas la iberskola poeto Miguel Ferna\u0301ndez."}, {"text_idx": "#000143", "text": "La libro enhavas pecojn de Federico Garci\u0301a Lorca, Rafael Alberti kaj aliaj verkistoj de la t.n. Generacio de 1927, kaj ankau\u0306 postaj poetoj kiel Miguel Herna\u0301ndez, Leo\u0301n Felipe au\u0306 Gabriel Celaya, el unu el kies versoj estas elprenata la titolo \u00abPoezio: armilo s\u0302argita per futuro\u00bb. Miguel mem deklamis partojn de la libro, en sia kutima verva kaj emociiga stilo, kaj tiun vi certe povos gustumi baldau\u0306 videe. Dume, oni povas antau\u0306frandi ilin profitante la antau\u0306anoncon kiun li faris dum la pasinta hispana kongreso en Zaragozo."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Fine, mi devas nepre mencii la personan flankon de la kongreso. Estis plezure trovi kaj retrovi novajn kaj malnovajn amikojn. C\u0302iukontinentajn (jes ja, alvenis kongresanoj el ekzakte c\u0302iuj mondopartoj) kaj c\u0302iuag\u0302ajn (ja jes, revenis mirindaj veteranoj, sed ankau\u0306 tre laboremaj kaj agademaj junuloj). Espereble ni trovos novan s\u0302ancon, venontjare en Bretonio. Kaj dume dankon al Pedro, Kani, Miguel kaj la ceteraj, pro la giganta laboro farita."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Los anacionales son, claro esta\u0301, los miembros y simpatizantes de SAT, la Asociacio\u0301n Anacional Mundial, que durante la pro\u0301xima semana van a tener su encuentro anual por primera vez en su historia en la ciudad de Madrid."}, {"text_idx": "#000147", "text": "SAT es un asociacio\u0301n histo\u0301rica, fundada en 1921, de la que ya he escrito aqui\u0301. Es la principal representante del movimiento obrero partidario del esperanto, que durante muchos an\u0303os ha sido una de las principales ramas del esperantismo mundial. De alguna manera es una muestra de la imagen que muchos en Espan\u0303a tienen sobre los esperantistas histo\u0301ricos: de izquierdas, uto\u0301picos, con tendencias cercanas al anarquismo (aunque, como tantas veces he insistido, la verdad es que los hablantes de esperanto son un colectivo extremadamente plural). Las tendencias contrarias a las naciones y las fronteras han sido siempre muy fuertes en SAT, ya desde el nombre y sobre todo bajo la influencia de su primer dirigente, el muy interesante y hoy casi desconocido Eugenio Lanti."}, {"text_idx": "#000148", "text": "El 86 Congreso mundial de SAT comienza el di\u0301a 28 de julio, y finalizara\u0301 el 4 de agosto, aunque hay previstas algunas visitas culturales durante la semana siguiente. Aparte de las reuniones internas de la organizacio\u0301n, esta\u0301 previsto un programa cultural muy rico, buen ejemplo de la cultura del esperanto, que SAT ha cuidado siempre con esmero: conferencias, debates, actuaciones musicales, peli\u0301culas, teatros, literatura. Tambie\u0301n esta\u0301n programadas actividades lu\u0301dicas y turi\u0301sticas."}, {"text_idx": "#000149", "text": "La mayor parte de las actividades se desarrollara\u0301n de forma abierta, y algunas sera\u0301n accesibles incluso para quien se interese por el esperanto pero no sepa el idioma. Por ejemplo, habra\u0301 una charla introductoria sobre el idioma y sobre SAT el sa\u0301bado 3 de agosto por la man\u0303ana, que impartire\u0301 yo mismo. Tambie\u0301n esta\u0301 anunciado un curso introductorio al esperanto durante todas las man\u0303anas. Se puede ya visitar una exposicio\u0301n en la propia sede del congreso, el Colegio Mayor Chaminade, en la Ciudad Universitaria. Algunas charlas tendra\u0301n traduccio\u0301n simulta\u0301nea y algunas de las peli\u0301culas y actuaciones musicales pueden seguirse sin necesidad de conocer el esperanto. Todos los detalles sobre este programa abierto pueden leerse en esta web."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Me atrevo incluso a sugerir la asistencia a uno de los frutos ma\u0301s valiosos que quedara\u0301n del encuentro, y que anuncie\u0301 ya hace unas semanas: la coleccio\u0301n de alta literatura espan\u0303ola combativa y comprometida, traducida al esperanto, bajo el ti\u0301tulo, tomado obviamente del famoso verso de Gabriel Celaya, \u00abPoesi\u0301a: arma cargada de futuro\u00bb. Y para ver que a veces se puede disfrutar del esperanto incluso sin llegar a dominarlo, os dejo con uno de los aperitivos que el traductor, Miguel Ferna\u0301ndez, nos regalo\u0301 durante el pasado Congreso Espan\u0303ol de Esperanto, el \u00abKanto al la Libero\u00bb de Jose\u0301 Antonio Labordeta."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Y si ya sabe\u0301is algo de esperanto, venid con ma\u0301s razo\u0301n todavi\u0301a. Vere\u0301is que gratificante es asistir a un encuentro donde las fronteras no son determinantes."}]