[{"text_idx": "#000000", "text": "Rostovo la Granda (\u0420\u043e\u0441\u0442\u043e\u0432 \u0412\u0435\u043b\u0438\u043a\u0438\u0438\u0306 = Rosto\u0301v Veli\u0301kij, c\u0302. 200 km nord-oriente de Moskvo en la Jaroslavla regiono) estis fondita c\u0302e la larg\u0302a, sed malprofunda lago Nero, c\u0302irkau\u0306ita de marc\u0302oj. Sub 1-1,5 metroj de akvo kus\u0302as plurdekmetra tavolo de s\u0302limo. La teritorio c\u0302irkau\u0306 la lago estas g\u0302ia eksa fundo, kaj la s\u0302limo faras la terenon tre fekunda. Tial en la ebena marc\u0302a regiono, ric\u0302a je ranoj kaj kuloj, tre frue eklog\u0302is homoj, kaj Rostovo trovig\u0302as inter la plej malnovaj rusaj urboj: kroniko unue mencias g\u0302in en la jaro 862a kiel urbon en la frufeu\u0306da Rusa Regno de Ruriko."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Tiutempe tie log\u0302is la finna gento meria. En la 10a jarcento slavoj ekvenis al la regiono, kaj en la 11a jarcento la malmultnombraj merioj estis pace kaj nerimarkeble asimilitaj de ili."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Fine de la 10a jarcento Rostovo ig\u0302is unu el la plej grandaj urboj de Rusujo, centro de g\u0302ia nord-orienta parto, apanag\u0302o de princo Jaroslavo (la estonta granda princo Kieva, Jaroslavo la Sag\u0302a). En 991 c\u0302i tie estis konstruita la unua kristana preg\u0302ejo kaj aperis katedro de episkopo."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dum la 11a jarcento Rostovo estis la c\u0302efurbo de la regiono, farig\u0302inta fine sendependa princlando, sed en la 12a jarcento la politika centro de la princlando translokig\u0302is al Suzdal kaj poste al Vladimiro, dum Rostovo restis centro religia kaj komerca. G\u0302uste tiam, malgrau\u0306 la perdo de la politika signifo, g\u0302i ricevis la kromnomon \u201cla Granda\u201d."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Rostovo estas fama ankau\u0306 kiel la devenurbo de Alec\u0302jo la Pastrido (\u0410\u043b\u0435\u0308\u0448\u0430 \u041f\u043e\u043f\u043e\u0432\u0438\u0447), unu el la c\u0302efaj heroaj prodoj de la rusaj kavaliraj epopeoj. Rostovon, diference de pluraj nord-orientaj rusaj urboj, ne multe damag\u0302is la mongola invado en 1238."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dum la sekva feu\u0306da periodo, kiam la politika disdivido de Rusujo atingis tre grandan gradon, g\u0302i denove ig\u0302is centro de apanag\u0302o, kies princoj en la 14-15a jarcentoj ec\u0302 emisiis sian propran monon, kaj g\u0302i sukcesis eviti la ekstreman degeneron de aliaj apudaj urboj. Ekde 1328 la Rostovaj princoj dependis de la Moskvaj, kaj ekde la 1430aj jaroj la Rostova princlando plene eniris en la establig\u0302antan Moskvan Regnon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Al la prospero de Rostovo en la Mezepoko kontribuis la fakto, ke g\u0302i estis centro de eparh\u0302io kaj de aktiva religia vivo. G\u0302uste el g\u0302i devenas Sergio la Radonej\u0302a (\u0421\u0435\u0440\u0433\u0438\u0438\u0306 \u0420\u0430\u0434\u043e\u043d\u0435\u0436\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306, 1314-1392) \u2013 au\u0306toritata reformisto de la rusaj monah\u0302ejoj kaj la plej adorata sanktulo en la Rusortodoksa eklezio. En 1454 la Rostovaj episkopoj ricevis la rangon de c\u0302efepiskopoj, kaj en 1589 \u2013 de metropolitoj. Tial dum la tuta ekzisto de la urbo en g\u0302i estis konstruataj pluraj preg\u0302ejoj, monah\u0302ejoj (ec\u0302 nun plu funkcias kvar monah\u0302ejoj!), palacoj de princoj, episkopoj kaj mitropolitoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La katedralo dedic\u0302ita al la Endormig\u0302o de Dipatrino, origine konstruita el ligno, en la 12a jarcento estis refarita el kalkos\u0302tono, poste kelkfoje detruig\u0302is kaj rekonstruig\u0302is. La lasta, nun ekzistanta brika katedralo, aperis en 1512. Al la 16a jarcento apartenas kelkaj el aliaj nunaj konstruaj\u0302oj en Rostovo \u2013 preg\u0302ejo de Isidoro la Benita sur remparo, baziliko de la Abrahama monah\u0302ejo, la plej malnova parto de la Metropolita palaco... Sed la plej signifa arkitektura heredaj\u0302o de Rostovo apartenas al la 17a jarcento."}, {"text_idx": "#000008", "text": "En 1608, en la epoko de la \u201cGranda Malordo\u201d, la urbon detruis kaj bruligis la trupoj de Falsdemetrio la 2a. Poste neniujn militajn invadojn la urbo travivis, sed en 1631-1633 g\u0302ia centro estis c\u0302irkau\u0306ita de 2,7-kilometra terremparo, konstruita lau\u0306 la plej moderna por tiu tempo maniero, sub la gvido de la nederlanda militing\u0302eniero Jan Cornelius van Rodenburg, en la formo de nau\u0306pinta stelo. Oni asertas, ke nun g\u0302i estas la plej bone konservig\u0302inta tiaspeca tera fortikaj\u0302o \u2013 nek en Nederlando, nek en Svedio kaj aliaj landoj, kie oni konstruis fortikaj\u0302ojn lau\u0306 la nederlanda maniero, restis tiom plenaj remparoj!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dum 1652-1690 la Rostova kaj Jaroslavla mitropolito estis Jono la 3a Sisoido (\u0418\u043e\u043d\u0430 \u0421\u044b\u0441\u043e\u0435\u0432\u0438\u0447, 1607-1690), multe zorginta pri konstruado. Li rekonstruigis kaj grave pligrandigis la Metropolitan palacon, en kies konsiston eniris kvin novaj preg\u0302ejoj, pluraj log\u0302- kaj mastrumkonstruaj\u0302oj kaj dekoraj \u201cfortikaj\u0302aj\u201d muroj kaj turoj. Krome estis konstruitaj nova sonorilejo kun surloke gisitaj sonoriloj (la plej granda Sisoj pezas 33 tunojn; c\u0302iuj konservig\u0302is kaj funkcias g\u0302is nun) kaj kelkaj paroh\u0302aj kaj monah\u0302ejaj preg\u0302ejoj en Rostovo kaj en aliaj urboj de la metropolitujo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La ensemblo de la Metropolita palaco ricevis poste la nomon Rostova Kremlo (tio ne estas tute korekta, c\u0302ar g\u0302i ne estas citadelo, kastelo au\u0306 vera fortikaj\u0302o), kiu kune kun la katedralo, sonorilejo, turoj kaj apudaj urbaj preg\u0302ejoj, aspektas kiel mirinda fabela urbo. La arkitekturaj trajtoj s\u0302ajnas iom arkaikaj, c\u0302ar, cele de stila unueco, ili parte imitas la ornamaj\u0302ojn de la 16-jarcenta katedralo, sed en ili samtempe senteblas kas\u0302e uzitaj tute g\u0302isdataj barokaj ideoj. La arkitekto Petro Dosajev kombinis la malsamajn elementojn plene kohere. La preg\u0302ejojn ornamis per freskoj kaj ikonostazoj la plej bonaj tiutempaj artistoj... G\u0302enerale, la tuta Kremla ensemblo farig\u0302is unu el la plej belaj kaj esprimivaj arkitekturaj monumentoj de la 17a jarcento en Rusio."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En la fino de la 18a jarcento la rezidejo de la metropopolitoj estis translokita el Rostovo al Jaroslavlo. La brila verko de Jono ne plu estis bezonata kaj komencis detruig\u0302i. Estis ec\u0302 ordono de Aleksandro la 1a malkonstrui g\u0302in kaj el la ricevitaj brikoj fari foirajn butikojn. Felic\u0302e, estis malkonstruita nur la alta horlog\u0302turo, kaj la ceteron oni ne tus\u0302is pro protestoj de rostovanoj. La Rostova Kremlo iom-post-iom kadukig\u0302is. Nur en 1883 tie estis fondita muzeo kaj komencig\u0302is riparlaboroj, tamen plena scienca restau\u0306ro ne okazis."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En 1953 tra Rostovo iris forta tornado, kiu faris multajn damag\u0302ojn kaj fors\u0302iris plurajn tegmentojn kaj kupolojn de la kremlaj konstruaj\u0302oj. Por savi la monumenton, kies historia kaj kultura valoro farig\u0302is por c\u0302iuj evidenta, estis investitaj grandaj rimedoj, kaj fine de la 1950aj jaroj la c\u0302efaj restau\u0306raj laboroj estis faritaj; krome, la muzeo grave vastig\u0302is kaj ric\u0302ig\u0302is. De tiam Rostovo estas s\u0302atata kaj multe vizitata turisma centro en la fama itinero \u201cOra Ringo\u201d.\nEn la 18a jarcento en Rostovo estis lanc\u0302itaj c\u0302iujaraj foiroj, kiuj dau\u0306ris g\u0302is la fino de la 19a jarcento. Dum la foiro al la urbo kun c\u0302. 10 mil log\u0302antoj venadis g\u0302is 100 mil gastoj. Unu el la c\u0302efaj enspezofontoj por la lokanoj estis gastigado de la foirgastoj. La c\u0302efa figuro en la urbo ig\u0302is ric\u0302a negocisto, kaj en Rostovo abunde konstruig\u0302is grandaj negocistaj domoj kaj palacetoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Fine de la 19a kaj en la 20a jarcentoj (dun la Sovetia epoko), en la urbo aperis kelkaj ne tre grandaj industriaj entreprenoj. Nun en la urbo log\u0302as iom pli ol 30 mil homoj. Ekster siaj famaj turismaj lokoj Rostovo vivas kiel malbrua provinca distrikta urbeto, sur kies stratoj konservig\u0302is la etoso de la antau\u0306aj epokoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La rakonto pri Rostovo estus ne plena, se ni ne mencius almenau\u0306 du aferojn, pri kiuj g\u0302i famas tra la lando. La unua estas la fama loka arta metio \u201cfiniftj\u201d \u2013 suremajla pentroarto, ekzistanta c\u0302i tie ekde la 1760aj jaroj. G\u0302i venis eble el la nordaj rusaj urboj, eble el Francio, kie g\u0302i iam aperis \u2013 tamen nek en Limog\u0302o, nek en Solvic\u0302egodsko, nek en aliaj lokoj g\u0302i plu ekzistas, sed en Rostovo g\u0302i prosperas. C\u0302i tie ekde 1960 funkcias fabriko de emajlaj pentraj\u0302oj kun propra muzeo kaj vendejo, kie oni povas ac\u0302eti au\u0306 mendi belan broc\u0302on, orelringojn, skatolojn, ikonojn, portretojn... La tekniko estas fajna kaj komplika, la objektoj kostas sufic\u0302e multe, sed la intereso pri ili, almenau\u0306 en Rusio kaj orientaziaj landoj, kie oni aprezas komplikajn manlaborojn, restas alta."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La dua menciindaj\u0302o estas la granda legombreda signifo de Rostovo. Pro la speciale tau\u0306ga fekunda grundo c\u0302irkau\u0306 la lago Nero bonege kreskas diversaj legomoj, kaj iam de c\u0302i tie al aliaj urboj de Rusio, inkluzive de Moskvo kaj Peterburgo, venis grandkvante fres\u0302aj kaj sekigitaj karotoj, petroseloj, asparagoj, kukumoj kaj similaj\u0302oj. G\u0302is nun la lokaj kamparanoj uzas por legomoj la vorton \u201cvaro\u201d. C\u0302i tie unue en Rusio oni komencis kultivi pizojn kaj produkti el ili konservaj\u0302ojn \u2013 tiu industrio ekzistas g\u0302is nun. Apud Rostovo unue en Rusio aperis kaj plu ekzistas plantejoj de cikorio \u2013 pseu\u0306dokafo kaj kafmiksaj\u0302oj el g\u0302i g\u0302is nun estas c\u0302i tie produktataj; ec\u0302 pli: \u201ccikorio\u201d estas tre s\u0302atata loka trinkaj\u0302o... Certe, ankau\u0306 tio estas siaspeca kultura heredaj\u0302o \u2013 ja pizojn mang\u0302as ec\u0302 tiuj, kiuj neniam interesig\u0302is pri Rostovo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Se vi venos al Rostovo por kelkaj horoj, lau\u0306 la itinero \u201cOra ringo\u201d, vi nepre vizitos Kremlon kun ties arkitekturaj belaj\u0302oj kaj ric\u0302an muzeon, kie vi vidos malnovajn ikonojn, artajn religiajn brodaj\u0302ojn, pentraj\u0302ojn, emajlaj\u0302ojn ktp. Se vi sukcesos, vi au\u0306skultos belegan sonoradon de la 17-jarcentaj sonoriloj. Vi vizitos apudan artan bazaron, kie povos ac\u0302eti emajlajn ornamaj\u0302ojn kaj skatolojn, lokajn nigrajn poluritajn ceramikaj\u0302ojn kaj aliajn memoraj\u0302ojn. Ne malbonas fres\u0302e kaptitaj kaj fumigitaj fis\u0302oj el la lago Nero."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Se vi havos iom pli da tempo, vizitu la Abrahaman kaj Savinto-Jakoban monah\u0302ejojn, kiuj prezentas kromajn elstarajn arkitekturajn ensemblojn. Sed en Rostovon indas veni speciale por kelkaj tagoj \u2013 dekoj da malgrandaj, sed oportunaj hoteletoj facile ebligas tion. Tiam vi povos malrapide promeni tra malnovaj stratoj kun negocistaj domoj de pasintaj jarcentoj, viziti la emajlan fabrikon, plurajn malgrandajn muzeojn, inter kiuj estas ne nur kutimaj \u2013 ekzemple, muzeo de negocista vivo au\u0306 muzeo de armiloj \u2013 sed ec\u0302 muzeo de Princino Rano, tre s\u0302atata de infanoj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Vi povos viziti apudajn pitoreskajn vilag\u0302ojn \u2013 Porec\u0302je kun la plej alta en Rusio eksterurba kampanilo, kie estis centro de legomg\u0302ardena kulturo (kun muzeo pri tiu fako), Is\u0302na kun bonege konservig\u0302inta ligna preg\u0302ejo de la 17a jarcento, Borisogleb kun la malnova monah\u0302ejo de Sanktaj Boriso kaj Glebo, kiu konkuras lau\u0306 la beleco kun Rostova Kremlo mem Tute bela kaj valora tempopasigo, kredu min!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]