[{"text_idx": "#000001", "text": "La arang\u0302o okazos inter 11:00 kaj 18:00 h c\u0302efe en la regiono de la urboponto inter Frankfurt (Odro) kaj S\u0142ubice. En la proksimeco de la ponto (al norda direkto) ankau\u0306 instalig\u0302os nia informstando, rekonebla per Esperanto-flago."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nia informstando memkompreneble bonege kaj konvinke denove demonstru, ke Esperanto ne nur funkcias, sed estas bona interkomprenilo inter la popoloj, do ankau\u0306 ponta lingvo. Pro tio ankau\u0306 estus bonega afero, ke mi ne restos la unusola esp-isto dum la festo."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Bedau\u0306rinde mi mem eble ne havos multe da tempo por akompani vin dum via restado en la urbo c\u0302ar mi, kiel kutime, devos resti c\u0302e la stando."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tamen multe okazos dum tiu c\u0302i tago ambau\u0306flanke de la Odro-rivero kaj vi certe ne enuos."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Vespere ni renkontig\u0302os en agrabla restoracio por komuna babilado."}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u201eBrunsvivo \u2013 la urbo de la 100-a Germana Esperanto-Kongreso\u201c"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Al la renkontig\u0302o: Lunde c\u0302e Viktoriaparko"}, {"text_idx": "#000011", "text": "post longa pauxzo, pro kovido, okazos ekde la venonta jxaudo denove la arangxo(j) \u201cJhauda Rondo\u201d en la G.E.A.-oficejo (vidu sube)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mi pluen esta/os respondeculo por malfermi (kaj fermi) la \u201cbutikon\u201d."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En pasintaj jaroj la renkontigxoj, tre lozaj, ne havis iun cxefan temon. Sed nun ni pridiskutis kaj sxangxis al direkto/dedicxi parton de la arangxo al iu temo.\nLa aktuala temo cxi-jare estas la jubilea 100-a Germama Esperanto-Kongreso, tial ni diskutos kiel ni en/el Berlin kontribuu al tiu. En la G.E.A.-garagxo, sed cxefe en mia privata logxejo trovigxas ankoraux multaj malnovaj diverspecaj G.E.A.-kongresajxoj (kiuj ankoraux ne estis \u201cdonacitaj\u201d al Bundearchiv)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mi prezentos parton de tiuj, kaj ni diskutu cxu proponi/doni jam al Bundesarchiv en Koblenz, aux cxu al Landesarchiv Berlin se la kongresajxoj rilatas Berlin."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Metropoliteno \u2013 romano kun rilato al Berlino revenis al sia eldonloko"}, {"text_idx": "#000016", "text": "En 1933 en Amsterdamo estis eldonita unu el la klasikaj\u0302oj de la originala Esperanta literaturo: Metropoliteno de Vladimir Varankin. Post 90 jaroj la libro denove aperas samlande, nun en nederlanda traduko."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La romano komencig\u0302as en Berlino, aprile 1928. La sovetia ing\u0302eniero Vitalij Zorin en la germana c\u0302efurbo studas la konstruadon de metropoliteno, ja li estas plurjara proponanto de la metrokonstruo en Moskvo, kie la transporta situacio estas kriza. Varankin uzas nekutiman verkmanieron: en la unua parto de la romano alternas du rakontoj, mi-forma taglibro de Vitalij kaj li-forma rakonto el la romano, kiun tiu verkas en Berlino."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La unua perspektivo rilatas al la aktualaj eventoj en Berlino; krom spertig\u0302i pri konstruado de metropoliteno, Vitalij partoprenas en la aktivado de la germanaj rug\u0302frontanoj, agitantaj kontrau\u0306 konstruado de kirass\u0302ipo kiel signo de la germana militemo, disvolvig\u0302as amikaj/amaj rilatoj de Vitalij kaj kamaradino Alice Berg. La dua perspektivo pentras Moskvon unu jaron antau\u0306 lia alveno al Berlino. Ni vidas lukton de Vitalij kontrau\u0306 Moskvaj burokratoj, kiuj kontrau\u0306staras konstruadon de metropoliteno. Lia privata vivo statas nekontentige, ni ekscias pri malbonig\u0302antaj rilatoj kun la edzino Olga, kiu pro la longa vivo en mizero c\u0302iam estas grumblema kaj malg\u0302oja, kvankam kompatinda."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La unua parto de la romano finig\u0302as per la forveturo de Vitalij el Germanio al Moskvo sojle de la 1a de majo 1929. La verkata de li romano venas samtempe al la tago antau\u0306 la forveturo el Moskvo al Germanio. Lau\u0306 la au\u0306toro \u201cc\u0302i tie kunfluig\u0302as la pasinto kun la estanto\u201d."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En la dua parto per la taglibro de Alice Berg ni ekscias pri la bataloj sur Berlinaj stratoj la 1an de majo, pri s\u0302ia veno en Moskvon kaj renkontig\u0302o kun Vitalij. Intertempe dum la foresto de la edzo, Olga eklaboras kaj s\u0302ia karaktero plibonig\u0302as. La fino de la romano estas nereale optimisma. Danke al la partia purigado malamikoj estas senmaskitaj, kaj metropoliteno en la proleta c\u0302efurbo estas konstruota per la fortoj de la sovetia popolo. Ankau\u0306 la s\u0302ancelig\u0302ado de Vitalij inter la du virinoj ricevas solvon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La romano multrilate estas biografia, lau\u0306 la aserto de Feina, filino de Varankin: \u201cOlga estas mia patrino, Feino estas mi, la patro estas la protagonisto\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Registrado de podkasto por \u201cDie Zeit\u201d"}, {"text_idx": "#000024", "text": "La registradoj por podkasto okazis en la \u201cHaus am Mierendorffplatz\u201d vendrede la 17-an de februaro 2023, kiun proponas la semajna revuo \u201cDie Zeit\u201d sub la titolo \u201d \u201cWoher wei\u00dft Du das? (Kiel vi scias tion?)\u201d aperos. G\u0302i supozeble temos pri inventitaj lingvoj, kaj Esperanto nun estas simple parto de g\u0302i."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201eGermanaj Esperanto-kongresoj \u2013 mejlos\u0302tonoj en la historio de Germana Esperanto-Asocio\u201c"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Prepare al la 100-a Germana Esperanto-Kongreso je pentekosto 2023 en Brunsvigo Fritz Wollenberg prezentas kelkajn elektitajn germanajn Esperanto-kongresojn kiel la fondan kongreson en 1906 en Brunsvigo, la unuan postmilitan kongreson en 1947 en Munkeno, la Germanan-Francan Esperanto-Kongreson en 1969 en Strasburgo kaj la kongreson en Munkeno en 1991, en kiu unuig\u0302is GEA kaj GDREA ."}, {"text_idx": "#000029", "text": "La unua vendredo de la monato estas rezervita por prelego en la germana c\u0302e la Esperanto-grupo en la domo \u201cHaus am Mierendorffplatz\u201d en la berlina kvartalo Charlottenburg. Dum la aliaj vendredoj, la internacia lingvo Esperanto estas lernata au\u0306 praktikata per parolado."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Vendredon, la 3-an de februaro 2023, la fokuso estis sur la rilato de Esperanto al movadoj kiuj ne nur lernas lingvon por plezuro, sed ankau\u0306 asocias g\u0302in kun \u201cetika\u201d valoroj. Markus Schwantje, kiu estis la manag\u0302ero de la Charlottenburga Bestoprotekta Asocio dum la \u201cimperiestra periodo\u201d, pensis pri bestaj-rajtoj-aktivuloj kaj inkludis la kontrau\u0306ulojn de eksperimentoj kun bestoj, vegetaranojn, abstinentulojn, pacifistojn kaj subtenantojn de la vivreformo kaj naturkuracista movado."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Multo, pri kion li parolis pri sia \u201cEthische Rundschau\u201d (etika cirkulero) aperas nuntempe sub malsama nomo. Ekzemple la kultivado de naturaj legomoj kiel \u201curba g\u0302ardenado\u201d, au\u0306 la inklino al natura vivmaniero. En la 3-a numero de 1913 li informis siajn legantojn \u201cUeber das Esperanto\u201d kaj speciale por lia legantaropri la \u201cetikaj\u201d movadoj , kiuj havis kontaktadresojn au\u0306 foje proprajn revuojn."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\u201cAgra reformo\u201d estis ankau\u0306 grava temo por li kaj li mencias, ke Ebenezer Howard, la spirita patro de la movado \u201cg\u0302ardenurbo\u201d, jam havis plurajn 100 partoprenantojn c\u0302e la 3-a Esperanto-Kongreso en Kembrig\u0302o en 1907 en sia projekto \u201cLetchworth\u201d (norde de Londono ) kaj klarigis la paralelojn inter la ideo de g\u0302ardenurbo kaj Esperanto.En la 10-a Esperanto-Kongreso en Krakovo en 1913, li faris prelegon, kiu instigis la rusan revuon \u201cOndo de Esperedanto\u201d mem konstati, kiel la aferoj okazas kun la konstruo la nova setlejo progresas kaj kiomgrade la noblaj celoj (malkosta log\u0302loko por laboristoj, sana medio, memsufic\u0302o kaj loka provizo, kulturo) povus esti plenumitaj. Komparebla projekto, la Edena fruktokultiva bieno en Oranienburg, estis anoncita en la gazeto \u201cEthische Rundschau\u201d, same kiel la provizantoj de la \u201csanmang\u0302aj\u0302o\u201d tipaj, kiel irma .. el Charlottenburg. Estis natura fruktosuko, marmelado sen kemiaj aldonaj\u0302oj, nuksa butero kaj bongustaj viando-anstatau\u0306aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Schwantje ne povas lasi de kritiko de la fakton, ke tro multe da emfazo estas metita sur la sanprofitojn kaj s\u0302parojn de elspezoj per vegetara nutrado kaj ke la etika aspekto de \u201cne mortigi bestojn\u201d estas neglektita."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La \u201cnatura kuracisto\u201d Wilhelm Winsch el Berlino, kiu ne nur estis centra figugo de la vakcinadkritiko, ankau\u0306 aktivis en Esperanto. Somere li proponis tion, kio hodiau\u0306 estus nomata \u201cwellness feriado\u201d en Henkenhagen c\u0302e la Balta Maro (hodiau\u0306 Ustronie-Morskie en PL) en la refresigejo \u201cAnker\u201d. Li reklamis tion per reklamoj en internaciaj Esperanto-revuoj kaj tie prezentis siajn metodojn. Lia libro pri \u201cVarmoterapio\u201d estis ankau\u0306 eldonita en Esperanto kaj havis favorajn recenzojn."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Estas signifa kongruo en la rigardo al la tiam tre populara grafo Zeppelin kun lia aers\u0302ipo, kiun multaj konsideris principe neebla. En sia kontribuo \u201cEsperanto kaj la komercisto\u201d Ernst Kliemke el Berlino memoras, ke liaj instruistoj priskribis flugi \u201cpli malpeze ol aero\u201d kiel nesolveblan taskon, simile al la kvadratigon la cirklo. Sed tiu, kiun oni mokis kiel malsag\u0302ulo, triumfis super siaj mokantoj kaj do ankau\u0306 Esperanto, kiun multaj nomisis kiel neblaa, ish, venkus ankau\u0306 fine. Schwantje uzas la saman komparon rilate al bestprotekto, kiu devas batali kun multe da rezisto. En 1913, la grafo, kiu estis prezidanto de la Bestprotekta Asocio en Wu\u0308rttemberg dum multaj jaroj, invitis la partoprenantojn de kongreso al Friedrichshafen por bankedo kun turneo de la aers\u0302iphangaro."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Kliemke kaj Schwantje poste ig\u0302is pli proksimaj, c\u0302ar Schwantje vidis siajn ideojn realigita en la \u201cFreyschaften\u201d, kiuj estis fonditaj surbaze de la libro \u201cFu\u0308rsten ohne Krone (Princoj sen krono)\u201d, kiun Kliemke publikigis sub la pseu\u0306donimo \u201cHeinrich Nienkamp\u201d."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Vendrede haveblas c\u0302e la Esperanto-Grupo 12-pag\u0302a bros\u0302uro kun pli da fonaj informoj kaj bildoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La sekva publika prelego, al kiu gastoj estas bonvenaj, okazos vendrede la 3-an de marto 2023 je la 14-a horo en la domo apud Mierendorffplatz. La temo estos la au\u0306tomobila dezajnisto Oskar Bergmann el Kaiser-Friedrich-Strasse 35. Li estis inter la unuaj, kiuj proponis flulinian korpon. En lia lernejo, kun internaciaj partoprenantaro, li edukis is dizajnistojn. Tion li reklamis en Esperanto-revuoj kaj en la Universala Kongreso de 1913 en Krakovo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "En c\u0302iuj aliaj vendredoj vi bonvenas au\u0306skulti kiel sonas Esperanto."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Li verkis en la revuo \u201cLa Karavelo\u201d 2009 pri la temo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "PDF kompleta; LK_017_RV karavelo Ribeiro p12-14"}, {"text_idx": "#000051", "text": "tamen, tre zorge, eble milde felic\u0302a, provu:"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Parolado de Philipp Sonntag c\u0302e la kristnaska festo la 17-an de decembro,"}, {"text_idx": "#000053", "text": "c\u0302e la loko de la Kiezspinne / ElizeoD.doc"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Ni amas la 9-an simfonion de Beethoven. G\u0302i respondas al la espero de ni esperantistoj:"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Sed ni vidas neniun mildan flugilon. Nur unu horon de veturo de c\u0302i tie, homoj frostas g\u0302is morto en Ukrainio. Kaj ni suspektas, ke nur kelkaj posteuloj de la ukrainoj kaj rusoj \u2013 kaj el ni \u2013 povos travivi la venantan varmegon en klimata s\u0302ang\u0302ig\u0302o."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kaj nun la frenezo de la politiko: En Przewodow, Pollando, du homoj estis mortigitaj de raketoj kiel rezulto de milit-akcidento (NYT 12 dec. 2022, p. 6). Ni germanoj sendas du multekostan Patriot-raketbateriojn al Pollando. La poloj unue akceptas \u2013 kaj poste malakceptas, denove akceptas. G\u0302i estis multekosta donaco el Germanio, sed ne sukcesa Kristnaska donaco. C\u0302u Pollando povus protekti Bjalistokon kontrau\u0306 Rusio per la Patriotoj? Neniu s\u0302anco! C\u0302u povus esti eskalado ekigita de Patriot? Eble."}, {"text_idx": "#000058", "text": "C\u0302io estis multe pli trankvila en Bialystock, kiam L. L. Zamenhof devis rigardi grupojn kvereli. Li diris, ke Esperanto kiel nova komuna lingvo devas helpi kau\u0306zi s\u0302ang\u0302on de konscio."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Li tute pravis! Kaj ni esperantistoj estas la kurag\u0302aj batalantoj, kiuj dau\u0306re proponas tiun c\u0302i opcion pli ol cent jarojn poste. Eble precipe la mondo hodiau\u0306 estas tro patriarka, kaj ne sufic\u0302e matriarka."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Do ni ankau\u0306 havas ideon pri kiom mirinda estas festi:"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Kun granda patoso, c\u0302i tiuj vortoj de L. L. Zamenhof priskribas la klasikan idealon de socio kun \u201cegalaj rajtaj de homoj\u201d, kiuj estas ligitaj per la ligo de g\u0302ojo kaj amikeco."}, {"text_idx": "#000062", "text": "C\u0302u almenau\u0306 ni en Berlino estas pli bonaj, ol tiu s\u0302ajne duonsovag\u0302a homaro? Ankau\u0306 c\u0302i tie ni devis dum jaroj timi, ke du spertaj eminentuloj subite, iam ajn, komencos pugnobati unu la alian. Ankau\u0306 c\u0302i tie la interkomunikado foje estis riproc\u0302a, kun nuanco de ekscitig\u0302o, ec\u0302 en la estraro, ne nur antau\u0306 kelkaj jaroj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kontraste al tio mi amas mencii pozitivan ekzemplon: la urbogvidilon fare de Fritz Wollenberg! La teksto estas paralele en Esperanto kaj la germana. Mi mem trovas tion ideala por lerni memstare kaj bona ekzemplo ne nur por instruistoj de Esperanto sed ankau\u0306 por esperantistoj, kiuj venas al Berlino."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Multaj bonaj sugestoj venas el Berlino: Lingvistoj kiel Wera Blanke, kiu sisteme formulis pragmatajn postulojn en sia libro \u201cEsperanto \u2013 Terminologio kaj Terminologia Laboro\u201d (pag\u0302o 113), kiujn indas citi en nia memorfesto: nome ke Esperanto plenumas g\u0302uste tiujn postulojn optimume: simplecon, klaran prononcon, fajnan diferencigon de la vortsignifoj kaj multe pli. Pro tiuj avantag\u0302oj, mi pensas, ni povas festi Esperanton kiel bonan ilon, fortan ilon por la estonteco. (Zukunft)"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Tial, c\u0302i tie same kiel tutmonde, fidindaj rimedoj estas gravaj por paco kaj progreso. Kaj mi g\u0302ojas diri, ke ni progresas en Berlino. Kaj tion ni festas hodiau\u0306 kaj mi esperas, ke g\u0302i havos sugestian efikon al ni mem."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Mi s\u0302atas, kiam fabeloj estas rakontataj. Dum miloj da jaroj, infanoj grandaj kaj malgrandaj povis au\u0306skulti siajn rakontistojn. La hodiau\u0306aj gazetoj ne povas tion anstatau\u0306i, c\u0302ar ili raportas c\u0302efe pri dumvivaj s\u0302arg\u0302oj. Kion ili memorigas, apenau\u0306 povas plac\u0302i al infanoj. Evidentig\u0302as, kiel plenkreskuloj atendas militojn kaj aliajn katastrofojn, horore por infanoj delonge. Kaj hodiau\u0306 virinoj ne plu volas au\u0306skulti virajn rakontojn."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Jes, la mondo estas tro patriarka kaj ne sufic\u0302e matriarka. Forigi virojn povus esti solvo, sed la genetika ing\u0302enierado estas ankorau\u0306 malproksima de tio. Almenau\u0306 por la momento, g\u0302i ankorau\u0306 dependas de la harmonio ambau\u0306. Ni bezonas malpli da Marso kaj pli da Venuso."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La vorto mem \u201cbatalkampo\u201c, tiel aktuala en Ukrainio, sonas kiel kanibalismo. Sed kanibalistaj receptoj jam delonge estas eksmodaj. Anstatau\u0306 vegetaraj kaj veganaj receptoj estas bonvenaj."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Zamenhof kreis la spiritajn gvidliniojn por tio: <mallonga eltiraj\u0302o>"}, {"text_idx": "#000071", "text": "\u201cMi estas homarano: tio signifas, ke mi gvidas min en la vivo per la sekvantaj principoj:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Mi estas homo, kaj la tutan homaron mi rigardas kiel unu familion; la dividitecon de la homaro en diversajn reciproke malamikajn gentojn kaj gentreligiajn komunumojn mi rigardas kiel unu el la plej grandaj malfelic\u0302oj, kiu pli au\u0306 malpli frue devas malaperi kaj kies malaperon mi devas akceladi lau\u0306 mia povo.\nMi vidas en c\u0302iu homo nur homon, kaj mi taksas c\u0302iun homon nur lau\u0306 lia persona valoro kaj agoj. C\u0302ian ofendadon au\u0306 premadon de homo pro tio, ke li apartenas al alia gento, alia lingvo au\u0306 alia socia klaso ol mi, mi rigardas kiel barbarecon.\u201d"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Mi estas homo, kaj la tutan homaron mi rigardas kiel unu familion; la dividitecon de la homaro en diversajn reciproke malamikajn gentojn kaj gentreligiajn komunumojn mi rigardas kiel unu el la plej grandaj malfelic\u0302oj, kiu pli au\u0306 malpli frue devas malaperi kaj kies malaperon mi devas akceladi lau\u0306 mia povo."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Mi vidas en c\u0302iu homo nur homon, kaj mi taksas c\u0302iun homon nur lau\u0306 lia persona valoro kaj agoj. C\u0302ian ofendadon au\u0306 premadon de homo pro tio, ke li apartenas al alia gento, alia lingvo au\u0306 alia socia klaso ol mi, mi rigardas kiel barbarecon.\u201d"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Li tute pravas, priskribante la malamikecojn kaj militojn de la homaro kiel babarecon, kiuj apenau\u0306 s\u0302ang\u0302ig\u0302is g\u0302is hodiau\u0306. La vero estas tiel klara por preskau\u0306 c\u0302iuj tutmonde, ke ni povas diri, ke s\u0302ang\u0302o de la konscio devas progresi."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Per g\u0302ojkriado, ni faru g\u0302uste tion, kio gravas, kion ni aktive kreu. Mi diros al vi, kion ni bezonas sur c\u0302i tiu plagata planedo: C\u0302i tiuj estas la plej bonaj mezuroj por kreado de konfido! Nome marcipano kristnaskokukoj, kaj biskvitoj same kiel vanilaj lunarkoj, c\u0302okoladaj koroj kaj cinamosteloj. Mi deziras al ni c\u0302iuj senfinajn pacajn festojn!"}]