[{"text_idx": "#000000", "text": "Tiuj artikoloj detale traktas pri iu aparta frukto, legomo, au\u0306 grajno uzata kiel kurarta ingredienco."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Tomatoj originas de Andoj, precipe de la landstrio, kiu ekas de la norda C\u0302ilio g\u0302is la suda Ekvadoro. Multnombraj dokumentaj atestoj pensigas nin, ke la kultivado de tomato progresis en Meksiko, kiel ekzemple atestita per ceramikaj\u0302oj retrovitaj dum arkeologiaj elfosadoj, sur kiuj tiu c\u0302i planto estas pentrita kune kun aliaj plantoj malsovag\u0302igitaj en tiu teritorio, kiel terpomo, dolc\u0302a kapsiko kaj pika kapsiko."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Leontodo (Taraxacum officinale Weber), de la familio de la asteracoj (Asteraceae), estas sendube la plej konata kaj la plej rikoltata spontana herbo; g\u0302i trovig\u0302as fakte c\u0302ie g\u0302is 2000 m da altitudo, ankau\u0306 se g\u0302i emas kreski en modera klimato, en malfermitaj kaj sunaj lokoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Legumenoj estas mang\u0302eblaj semoj de plantoj de la familio de la legumenacoj (fabacoj), kiuj povas esti mang\u0302ataj fres\u0302aj, sekaj, rapid-frostigitaj, konservitaj. La komuna karakterizo de c\u0302iuj specoj estas la c\u0302eesto de gus\u0302o: g\u0302i estas la frukto de la fabacoj, formita de karpelo (la ina organo en floro), kiu entenas semojn. Maturig\u0302inta, la gus\u0302o malfermig\u0302as, lau\u0306 la dorsa kaj ventra kunig\u0302linioj, ellasante semojn. Alia komuna karakterizo estas la c\u0302eesto de la bakterio Rhizobium leguminosarum sur la radikoj, kiu prenas azoton el la atmosfero. Tiun c\u0302i econ oni utiligas en agrikulturo pere de rotacia kultivado, tiel sterkante la grundon."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Melongeno devenas de la varma zono de la suda Azio, pli precize de Hindio kaj C\u0302inio, kie vers\u0302ajne g\u0302i estis kultivata jam dum la prahistoria epoko. Importis g\u0302in araboj en Nordan Afrikon en la 13-a jarcento kaj poste oni importis g\u0302in en la Mezan Orienton kaj Eu\u0306ropon en la 14-a jarcento. Kelkaj diras ke importis g\u0302in en Italion la karmelaj patroj, en la 14-a."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kiam homoj demandas min kion planti en legomg\u0302ardeno, kaj kiam mi mem serc\u0302as kion planti, mi preferas rekomendi/serc\u0302i plantojn kiuj estas plurjaraj au\u0306 facile revenas au\u0306 kiuj facile kreskas au\u0306 kiuj dum longa parto de la jaro rikolteblas. Indas havi tiajn plantojn, por havi malpli da laboro en la g\u0302ardeno, kaj tamen bonan rikolton. En c\u0302i tiu rubriko mi konatigos vin kun tiaj legomoj, kun la espero ke tio helpos vin."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Per la vorto \u201ekukurbo\u201d oni indikas la fruktojn de malsamaj plantoj kiuj apartenas al la familio \u201eCucurbitaceae\u201d, variaj rilate al formo, trunko, koloro kaj grandeco de fruktoj kaj de semoj. G\u0302i originas el Meksiko; en Eu\u0306ropon g\u0302i alvenis pere de hispanaj kampuloj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La citronarbo (Citrus limon) estas citrusa, dau\u0306rfolia planto, kiu povas esti ec\u0302 6 metrojn alta. (Lau\u0306 kelkaj fakuloj, g\u0302i estas hibrido inter Citrus medica kaj Citrus aurantifolia.)"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Bananarbo, au\u0306 pizango, antau\u0306iras la jarmilan kultivadon de rizo. G\u0302i devenas de la tropikklimata Azio, c\u0302efe de C\u0302inio kaj Indonezio, de kie g\u0302i disvastig\u0302is en aliajn tropikajn zonojn de la mondo. Araboj importis g\u0302in en Afrikon, en la kvara jarcento; helenoj kaj poste ankau\u0306 romianoj ekkonis g\u0302in okaze de la ekspedicio de Aleksandro la Granda en Azio; hispana episkopo, Tomaso de Barlanga, en 1516 plantis kelkajn arbustetojn de pizango en la insulo Sankta Domingo, de kie g\u0302i disvastig\u0302is en Jamajkon; per portugaloj g\u0302i alvenis Brazilon kaj Gujanon."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Olivarbo estas arbo kun eksterordinare longa vivodau\u0306ro, kiu povas atingi kelkajn centojn da jaroj. G\u0302i estas c\u0302iamverda planto. G\u0302iaj folioj lancoformaj havas verdan, bluecan kaj glatan koloron supre, dum malsupre ili prezentas arg\u0302entkolorajn harojn kiuj gardas de troa transspirado dum la varmaj mediteraneaj someroj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Bedau\u0306rinde ne c\u0302iuj vegetaranoj konas la rug\u0302an beton, kvankam g\u0302i estas kaj bongusta kaj vere saniga mang\u0302aj\u0302o. La sciencistoj pri nutraj\u0302o konstatis, ke en la rug\u0302a beto trovig\u0302as: vitamino B2, natrio, kalio, magnezio, kalcio kaj fosforo. G\u0302ia kalorienhavo estas malalta, ja 100 gr. havas nur 30 kaloriojn. Lau\u0306 mia sperto nek c\u0302ie nek c\u0302iam g\u0302i estas ac\u0302etebla. Tamen la bons\u0302anculoj povas uzi g\u0302in plurspece preparita."}]