[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Intervjuo kun Aleksandra Lun, pola denaskulino, kiu farig\u0302is fama hispanlingva verkistino"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kovrilo de la romano \u201cLos palimpsestos\u201d de Aleksandra Lun en la originala hispana lingvo. Foto de Filip Noubel, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000006", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en] au\u0306 [cs], kiuj estas en la angla, respektive en la c\u0302eh\u0302a."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cEkzofonaj\u201d verkistoj au\u0306 eksterlingvaj verkistoj [eo], estas verkistoj kiuj verkas en lingvo, kiu ne estas ilia denaska lingvo \u2013 estas kreskanta fenomeno en la 21-a jarcento, c\u0302ar migrado ig\u0302as tutmonda kaj diversdirekta. Gravas distingi inter au\u0306toroj, kiuj kreskis en plurlingva medio, kiel la ofte menciita Vladimir Nabokov, kaj au\u0306toroj, kiuj lernis lingvon kiel plenkreskuloj kaj decidis verki en fremda lingvo nur malfrue en sia vivo. Nuntempa ekzemplo de c\u0302i-lasta kazo estas Jhumpa Lahiri, bengala-usona anglalingva au\u0306toro, kiu nun verkas en la itala."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Alia ekzemplo estas Aleksandra Lun, denaska parolanto de la pola kaj lerta tradukistino, kiu iun tagon decidis verki fikcion en la hispana, lingvo kiun s\u0302i ekregis nur ig\u0302inte 19-jara. S\u0302ia romano mem estas pripensado pri lingva hibrideco: \u201cLos Palmimpestos\u201c/\u201dThe Palimpsests\u201d [en, ndltr.: palmimpesto estas reciklita peco de papiruso [eo] au\u0306 pergameno [eo] post skrapado au\u0306 obskurado de la originala teksto], publikigita en 2015 en la hispana kaj nun ankau\u0306 havebla en la angla, rakontas la historion de Czeslaw Prze\u0328s\u0301nicki, pola verkisto, kiu migras al Antarkto, kie li lernas la fikcian lokan lingvon kaj verkas romanon en g\u0302i."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mi parolis kun Lun pri tio, kio instigas verkiston akcepti lingvon kiu komence estis fremda lingvo, kaj kio signifas esti fama au\u0306toro ekster sia hejma kulturo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Filip Noubel: Vi naskig\u0302is kiel denaska parolanto de la pola, lernis la hispanan 19-jarag\u0302a, laborante en kazino por financi viajn studojn en Hispanio, kaj hodiau\u0306 vi estas famkonata kaj tradukita hispanlingva verkistino. Kiel okazis tiu lingva s\u0302ang\u0302o?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Aleksandra Lun: If we think about the Czech proverb that says that we live a different life in every language we know, I have had several lives, as I am sure many of Global Voices\u2019 readers have had too. According to my calculations, I could be now 136 years old, which is frustrating since I don\u2019t seem to be receiving any retirement benefits! The way I see it, there has been no linguistic shift, only the fact that in one of my lives I am a writer."}, {"text_idx": "#000013", "text": "We can see languages as multiverses, a concept from a theoretical framework in physics called string theory. Like a multiverse, each language describes a different story, a story that happens simultaneously to all other stories. Writers are just the people who put those stories down."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Aleksandra Lun: Se ni pensas pri la c\u0302eh\u0302a proverbo [cs], kiu diras, ke ni vivas malsaman vivon en c\u0302iu lingvo kiun ni konas, tiam mi havis plurajn vivojn, c\u0302ar mi certas pri tio, ke multaj legantoj de Global Voices ankau\u0306 havis [plurajn vivojn]. Lau\u0306 miaj kalkuloj, mi povus esti nun 136-jara, kio frustras min, c\u0302ar mi s\u0302ajne ricevas neniajn emeritig\u0302ajn avantag\u0302ojn! Kiel mi vidas tion, ne okazis lingva s\u0302ang\u0302o, nur la fakto, ke en unu el miaj vivoj mi estas verkisto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ni povas vidi lingvojn kiel \u201cmultuniversojn\u201d. Tio estas koncepto el teoria kadro en fiziko nomata teorio de kordoj. Kiel \u201cmultuniverso\u201d, c\u0302iu lingvo priskribas malsaman rakonton, historion, kiu okazas samtempe en c\u0302iuj aliaj rakontoj. Verkistoj estas nur homoj, kiuj notas tiujn rakontojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "FN: C\u0302u vi ankau\u0306 verkas en la pola? Multaj dulingvaj au\u0306 eksterlingvaj verkistoj [eo] ofte diras, ke verkado en lingvo, kiu estas originale fremda, kreas distancon, kiu helpas ilin esprimi aferojn, kiuj alie estus malfacile esprimeblaj en ilia denaska lingvo. C\u0302u vi konsentas pri tio?"}, {"text_idx": "#000018", "text": "I cannot say that I don\u2019t write in Polish since in my translations I write in Polish all the time. But my muses talk to me in Spanish, so translating their voice into Polish would just be double work. Regarding the distance that writing in another language is supposed to create, I think it all depends on the relationship you have with it. To me, Spanish is the most natural choice. Using it is no stranger than brushing my teeth \u2013 I might not receive retirement benefits, but I am proud to conserve my own dentition."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mi ne povas diri, ke mi ne verkas en la pola, c\u0302ar en miaj tradukoj mi verkas en la pola dum la tuta tempo. Sed miaj muzoj parolas al mi en la hispana, do traduki ilian voc\u0302on al la pola estus nur duobla laboro. Pri la distanco, kiun verkado en alia lingvo supozeble kreos, mi pensas, ke c\u0302io dependas de la rilato, kiun vi havas kun g\u0302i. Por mi, la hispana estas la plej natura elekto. Uzi g\u0302in estas ne pli strange ol brosi miajn dentojn \u2013 mi eble ne ricevos pensiulajn avantag\u0302ojn, sed mi fieras konservi mian propran dentaron."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Now you understand what happens under the skin and you start seeing languages beyond the superficial layer of vocabulary and its pronunciation. You see the organs and the connections between them, aka syntax, and you understand that they are just one of many options. And you start asking yourself questions. Why do some languages use definite and indefinite articles? At some point there had to be a powerful and mysterious need to divide reality into \u201cthings we know something about\u201d and \u201cthings we know nothing about\u201d. As someone who comes from Slavic languages, where we only see \u201cthings,\u201d I find it fascinating that we grow up in such different realities."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Nun vi komprenas, kio okazas sub la hau\u0306to, kaj vi ekvidas lingvojn preter la supraj\u0302a tavolo de vortprovizo kaj ilia prononco. Vi vidas la organojn kaj la ligojn inter ili, alinome sintakson, kaj vi komprenas, ke ili estas nur unu el multaj ebloj. Kaj vi komencas demandi al vi mem: Kial iuj lingvoj uzas difinajn kaj nedifinajn artikolojn? Iam devis esti potenca kaj mistera bezono dividi realecon en \u201caferojn pri kiuj ni scias ion\u201d kaj \u201caferojn pri kiuj ni scias nenion\u201d. Kiel slavlingvano, kiu tra sia lingvo vidas nur \u201caferojn\u201d, mi trovas fascine, ke ni kreskas en tiel malsamaj realaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "AL: In Europe or the US we seem to be obsessed with \u201cspeaking\u201d a language, the ultimate ownership as opposed to thinking, dreaming or writing in it. Beyond this narrative, which is an effect of the Western world\u2019s dictatorship of extroversion, a language is simply a world that you choose to live in. If you live in that world, you own its language."}, {"text_idx": "#000029", "text": "AL: En Eu\u0306ropo au\u0306 Usono ni s\u0302ajnas esti obsedataj pri la \u201cparolado\u201d de lingvo, kiel la fina posedo kontraste al pensado, revado au\u0306 verkado en g\u0302i. Krom c\u0302i tiu rakonto, kiu estas efiko de la diktaturo de ekstravertiteco de la okcidenta mondo, lingvo simple estas mondo, en kiu vi elektas vivi. Se vi log\u0302as en tiu mondo, vi posedas g\u0302ian lingvon."}, {"text_idx": "#000030", "text": "FN: Via libro estas ege amuza, sed vi ankau\u0306 tus\u0302as tiklajn aferojn: identecon, malakcepton, migradon, ekzilon kaj la deziron integrig\u0302i. Kiel lingvo rilatas al tiuj aferoj?"}, {"text_idx": "#000031", "text": "AL: Humour is an effective narrative tool since it brings things back to proportions. When you are an immigrant the last thing that is expected from you is to be funny. If you enter another culture, you are expected to behave as if you were invited to a formal dinner at your auntie\u2019s: sit properly, eat up what you are served, be silent and smile a lot. If you have any interest in culture, you can listen to what the auntie\u2019s intellectual friends have to say, maybe take notes and later try to translate them for your less fortunate friends, the ones that have not been invited. What nobody expects you to do is to arrive at your auntie\u2019s disguised as SpongeBob, sit whenever you please, eat noisily your own vegetarian burger and start telling intellectual jokes."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Equality is difficult to achieve without humour because humour itself is a form of equality."}, {"text_idx": "#000033", "text": "AL: Humuro estas efika ilo por rakontado, c\u0302ar g\u0302i revenigas la aferojn al proporcioj. Kiam vi estas enmigrinto, la lasta afero atendata de vi estas amuzi. Se vi eniros alian kulturon, oni supozas, ke vi kondutos kvazau\u0306 vi estus invitita al formala vespermang\u0302o c\u0302e via onklino: sidu konvene, mang\u0302u tion, kion oni servas al vi, silentu kaj multe ridetu. Se vi interesig\u0302as pri kulturo, vi povas au\u0306skulti tion kion diras la intelektaj amikoj de la onklino, eble noti kaj poste provi traduki por viaj malpli bons\u0302ancaj geamikoj, kiuj ne estis invititaj. Kion neniu atendas ke vi faru, estas alveni al via onklino maskita kiel Spongabobo [usona tv-serio), eksidi kiam ajn vi volas, mang\u0302i brue vian propran vegetaran hamburgeron kaj komenci rakonti intelektajn s\u0302ercojn."}, {"text_idx": "#000035", "text": "FN: Via unua romano estis tradukita al la angla kaj la franca, kaj nederlanda traduko estas survoje. Kiel vi preferas esti priskribita? C\u0302u kiel pola verkisto? C\u0302u kiel hispana verkisto, c\u0302ar via venonta dua romano ankau\u0306 estos verkita en la hispana? Au\u0306 c\u0302u nur kiel \u201cverkisto\u201d?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "AL: I can be described as Jack the Ripper, if that satisfies the person describing me! I know that I will always be classified as belonging to this or that other culture, but it doesn\u2019t mean that I need to identify with a label. In our impermanent world, nationality can seem a solid and objective category, but it is one of the least objective ones. It only describes one of your external characteristics from a historical perspective. Your passport says nothing about who you are now."}, {"text_idx": "#000037", "text": "The concept of national literature is itself an extravagant one. No other art field has been divided into these categories \u2013 we don\u2019t hear that much about \u201cLithuanian rock bands\u201d or \u201cNigerian photographers\u201d, do we? There is a logistic reason behind a division into nationalities, since a book is coded in a language and needs to be translated to reach audiences that don\u2019t understand it. But once it is re-coded, the human experience it contains doesn\u2019t differ from the one in a book published across the border. A passport itself is not a very interesting read, even if the airport queue is very long. I strongly recommend reading shampoo labels in the shower instead."}, {"text_idx": "#000038", "text": "AL: Mi povas esti priskribita kiel Jack the Ripper [J\u0302akvo la Buc\u0302isto], se tio kontentigas la personon kiu priskribas min! Mi scias, ke mi c\u0302iam estos klasifikita kiel apartenanta al tiu au\u0306 alia kulturo, sed tio ne signifas, ke mi bezonas identigi min kun etikedo. En nia nedau\u0306ranta mondo, nacieco povas s\u0302ajni solida kaj objektiva kategorio, sed g\u0302i estas unu el la malplej objektivaj. G\u0302i nur priskribas unu el viaj eksteraj trajtoj lau\u0306 historia perspektivo. Via pasporto diras nenion pri kiu vi estas nun."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La koncepto de nacia literaturo mem estas ekstravaganca. Neniu alia arta kampo estis dividita en tiajn kategoriojn \u2013 ni ne au\u0306das tiom multe pri \u201clitovaj rok-grupoj\u201d au\u0306 \u201cnig\u0302eriaj fotistoj\u201d, c\u0302u ne? Estas log\u0302istika kialo malantau\u0306 divido en naciecoj, c\u0302ar libro estas kodita en lingvo kaj devas esti tradukata por atingi publikojn, kiuj ne komprenas g\u0302in. Sed post kiam g\u0302i estas rekodigita, la homa sperto, kiun g\u0302i enhavas, ne diferencas de tiu en libro publikigita trans la limo. Pasporto mem estas ne tre interesa legaj\u0302o, ec\u0302 se la flughavena vico estas tre longa. Mi forte rekomendas anstatau\u0306e legi s\u0302ampuajn etikedojn en la dus\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Okcidenta Eu\u0306ropoOrienta kaj Centra Eu\u0306ropoHispanioPollando"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Plej novaj artikoloj pri Okcidenta Eu\u0306ropo"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kiel estas renkonti la frisan lingvon en preskau\u0306 c\u0302iu spaco en c\u0302iutaga vivo, ec\u0302 rete, en Frislando, Nederlando"}, {"text_idx": "#000043", "text": "\u201cLa Balkanoj estas la eu\u0306ropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj\u201d, diras albana verkisto Elvi Sidheri"}, {"text_idx": "#000044", "text": "\u2018Via\u2019dle: Wordle nun alireblas en multaj lingvoj de la mondo"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Aboni komentojn de c\u0302i tiu artikolo per retpos\u0302to"}, {"text_idx": "#000050", "text": "C\u0302iuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje c\u0302ar tiu povus esti markita kiel spamo.\nBonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaj\u0302ojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Global Voices estas subtenata de la klopodoj de niaj volontulaj kontribuantoj, fondumoj, donacantoj kaj misio-servoj. Por pliaj informoj bonvolu legi nian Monkolektan Etikan Politikon."}]