[{"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La operaco A\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n en Nig\u0302erio: c\u0302u leopardo, gepardo au\u0306 tigro?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Lingvistoj delonge ne s\u0302atis haveblon de tri eventualaj tradukoj de la vorto a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n samtempe: leopardo, gepardo kaj tigro. Por definitive solvi la aferon estis plenumita skrupula esplorado, konsiderinta kulturajn specifaj\u0302ojn de la joruboj rilate nomojn kaj tradukojn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gepardo estas la plej rapida surtera besto kaj ec\u0302 Usain Bolt [eo] ne sukcesis avanci g\u0302in. La vorto a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n devenas de la frazo \u201cohun ti\u0301 a mo\u0300 to\u0301 to\u0301 e\u0329ku\u0300n\u201d, kies proksimuma traduko estas \u201ctio kio, kiel ni scias, havas karakterizojn proprajn al e\u0329ku\u0300n\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "El tio eblas konkludi ke a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n signifas \u201cgepardo\u201d. Tamen iuj uzas la vorton o\u0300wa\u0300wa\u0300 anstatau\u0306 a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n, kiam temas pri gepardo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sed kion vere signifas e\u0329ku\u0300n? C\u0302u gepardo, leopardo au\u0306 tigro?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Iuj opinias ke e\u0329ku\u0300n estas leopardo, vivanta en Afriko sude de Saharo kaj grava por la joruboj. Tion montras provervo \u201cfere bi\u0301 e\u0329ku\u0300n\u201d, kio signifas \u201csame rapida kiel e\u0329ku\u0300n\u201d. Gepardo estas pli rapida ol leopardo. Sed c\u0302u leopardo vere estas pli rapida ol tigro?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Iuj opinias ke sub la vorto eku\u0300n estas komprenata tigro \u2014 la sola besto, kiu efektive devenas el Azio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ligo inter la vortoj e\u0329ku\u0300n kaj tigro povis aperi sekve de influo de unu el la jenaj faktoroj: koloniigo, okcidenta edukado au\u0306 konatig\u0302o de la afrikanoj kun tiu c\u0302i besto, kiam la britoj povis alporti g\u0302in al Nig\u0302erio dum la koloniisma epoko."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Eble la britaj koloniistoj donis al la vorto e\u0329ku\u0300n signifon tigro pro tio, ke por ili tio signifas estis \u201crapida besto\u201d. Tamen tute ne eblas paroli pri tio, ke la vorto e\u0329ku\u0300n origine signifis tigro, c\u0302ar tiu besto ne estas indig\u0302ena por Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Iuj asertas, ke la vorto tigro en la joruba estas o\u0300gi\u0300da\u0301n, sed plej vers\u0302ajne tio estas ori\u0301ki\u0300 (\u201clau\u0306da nomo\u201d), derivita el la kanto:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Alia joruba proverbo diras: \u201cO\u0300gi\u0300da\u0301n olo\u0301la\u0300 \u2018ju\u0300, akomoni\u0301la\u0300 la\u0301i\u0300 l\u2019o\u0301be\u201d, kio tradukeblas kiel \u201cO\u0300gi\u0300da\u0301n, elstara arbara besto, instruas siajn idojn sen uzi tranc\u0302ilon\u201d, kio aludas al la akraj ungegoj de la besto. Tiu c\u0302i proverbo konfirmas la fakton, ke la joruboj bone konas leopardon \u2014 la beston, kiu vivis apude. Do ogi\u0300da\u0301n ankau\u0306 povas signifi leopardon, ne nur tigron au\u0306 gepardon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Se la vorto e\u0329ku\u0300n signifas \u201cleopardo\u201d, oni povas kurag\u0302e supozi ke a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n signifas \u201cgepardo\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tiuj c\u0302i bestoj havas similan harkoloron, malsame ol tigro. Leopardo havas sur hau\u0306to rondajn makulojn; gepardo ankau\u0306 havas makulojn surdorse dum tigro havas striojn. Muzeloj de leopardo kaj gepardo ankau\u0306 havas certan similecon."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Sekvante jamajn tradiciojn, Ala\u0301a\u0300fin of O\u0329\u0300yo\u0329\u0301 [en] (reganto de la joruba reg\u0302lando Oyo [en]), Lia Reg\u0302a Mos\u0302to Lamidi Olayiwola Adeyemi la 3-a, c\u0302iam metas siajn piedojn sur la felon de e\u0329ku\u0300n, kiu c\u0302iam estas la leoparda felo. Plejparto de oba au\u0306 \u201creg\u0302oj\u201d ankau\u0306 uzas leopardan felon kaj nur malmultaj uzas la felon de a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n \u2014 gepardo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Necesas rimarkigi, ke dum ee\u0301gu\u0301n ati\u0300pa\u0300ko\u0329\u0301, fama maskerado en la urbo Ibadano [eo], Nig\u0302erio, oni c\u0302iam uzas la leopardan felon nomatan per la respektiva vorto e\u0329ku\u0300n."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Necesas atenti ankau\u0306 la popularan festivalon Adamu Orisa Play [en] en Lagos, pli konatan kiel E\u0329\u0300yo\u0329\u0300 \u2014 la kostumitan dancfestivalon. Unu el la pastroj de la grupo La\u0300ba\u0300 E\u0329ku\u0300n E\u0329\u0300yo\u0329\u0300, la dua lau\u0306grande el kvin c\u0302efaj dancogrupoj de la festivalo E\u0329\u0300yo\u0329\u0300, portas grandan sakon el la leoparda felo, kio aludas al la vorto e\u0329ku\u0300n en la nomo de la grupo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Do e\u0329ku\u0300n signifas \u201cleopardo\u201d kaj a\u0300mo\u0329\u0300te\u0329\u0301ku\u0300n \u2014 \u201cgepardo\u201d. \u201cTigro\u201d ne havas analogojn en la kulturo kaj lingvo escepte de eble iuj pruntitaj vortoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojEdukadoEtno kaj rasoHistorioIdeojLingvoLiteraturoMilito kaj konfliktoPolitikoRegado"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Plej novaj artikoloj pri Subsahara Afriko"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kial la svahila ne ig\u0302is unuiga lingvo de Afriko?"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000040", "text": "C\u0302iuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje c\u0302ar tiu povus esti markita kiel spamo.\nBonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaj\u0302ojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj."}]