[{"text_idx": "#000000", "text": "Oni ofte komencas la rakonton de animaloj en la Kambrio. Tio ne estas malbona elekto, pro tio ke la diverseco de bestoj eksplodis dum tiu epoko, kiu komencig\u0302is antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 542 milionoj da jaroj. Skeletoj, okuloj kaj predantoj unue ekaperis tiam kaj la plejparto el la hodiau\u0306aj filumoj (grandaj grupoj de organismoj), inkluzive la nia, h\u0302orduloj, originis el tiu tempo. Tio ne signifas tamen, ke antau\u0306 la Kambrio ekzistis neniu interesa fau\u0306no. Antau\u0306e ekzistis bestoj tiom strangaj, ke neniuj ekzistantaj bestoj ec\u0302 similas al ili. Malkiel la malmolaj trilobuloj de la Kambrio tamen, la pli antikva fau\u0306no estis tre mola kaj bezonis pli favorajn, maloftajn kondic\u0302ojn por fosiliig\u0302i."}, {"text_idx": "#000001", "text": "La periodo tuj antau\u0306 la Kambrio nomig\u0302as la Ediakaro kaj komencig\u0302is antau\u0306 635 milionoj da jaroj. Organismoj ekzistis jam dum pluraj miliardoj da jaroj, sed c\u0302iam estis unuc\u0302elaj kaj tre simplaj. C\u0302irkau\u0306 la fino de la Ediakaro, tio s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj la unuaj grandaj organismoj kun malsamaj c\u0302eltipoj diversig\u0302is. La plej konataj organismoj el tiu tempo dau\u0306re ekzistas: la sponguloj. Ili ne havas muskolojn, skeleton, cerbon au\u0306 ion ajn, kio igus ilin aspekti kiel bestoj. Se oni neniam antau\u0306e vidis spongulon, oni eble ec\u0302 pensus ke g\u0302i estas fungo au\u0306 planto, kio povas gvidi al diskutoj kiam oni analizas fosiliojn. Ili estas tiom simplaj, pro tio ke ili vers\u0302ajne estis la unuaj organismoj kiuj unue deviis de la animala branc\u0302o. Tio signifas ke ili ne havas la adaptig\u0302ojn, kiujn pli modernaj animaloj ja havas. Malkiel preskau\u0306 c\u0302iuj aliaj animaloj, sponguloj havas neniun simetrion au\u0306 organoj kaj ne havas internan rondiron de sango."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Klaras ke c\u0302i tiuj sponguloj havas neniun simetrion"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Pli modernaj organismoj kiel mamuloj estas tre kompleksaj, sed iusence tio ankau\u0306 malhelpas onin. Unue, mamuloj estas tre vundeblaj, pro tio ke la misfunkciado de unu organo povas mortigi la tutan organismon. Dume, oni povas fortranc\u0302i parton de spongulo kaj \u201dplanti\u201d g\u0302in aliloke, post kio g\u0302i pluvivos kiel tute nova individuo. Due, mamuloj havas tre kompleksajn bezonojn. La koalo ekzemple, mang\u0302as nur la foliojn de eu\u0306kaliptaj arboj. Ili ec\u0302 ignoras arbojn kiuj ne kreskas sur g\u0302usta tero, pro tio ke ili enhavas pli da toksaj\u0302oj. Aliaj bestoj mang\u0302as pli diverse, sed bezonas tiom da mang\u0302aj\u0302oj ke ili formortas kiam la mang\u0302o ig\u0302as malpli abunda. Eble homoj estas plej ekstrema ekzemplo. Ili estas tiom specialigitaj ke multaj el ili ec\u0302 ne travivus sen retkonekto. Mallonge dirite, kompleksaj animaloj eble tre bone funkcias ene de sia medio, sed tre malbone frontas kontrau\u0306 s\u0302ang\u0302ig\u0302oj en tiu medio. Malpli kompleksaj organismoj, aliflanke, havas malpli precizajn bezonojn kaj povas vivi en multe pli diversaj medioj. La rezulto de tiu diverseco de adaptig\u0302eblo havas kiel konsekvencon ke kutime, specioj venas lau\u0306 ondoj. Iu granda katastrofo okazas, kiu formortigas la plejparton de la specioj surtere, post kio nur simplaj, flekseblaj specioj restas. Tiuj specioj disvastig\u0302as kaj adaptig\u0302as, kio kreas novajn, specialigitajn speciojn, kiuj regas g\u0302is la sekva katastrofo okazas. Multaj sukcesplenaj grupoj de bestoj kiel la dinosau\u0306roj kaj trilobuloj formortis dum au\u0306 post tia katastrofego, sed sponguloj travivis kvin el ili. Kiel antau\u0306e menciite, la sekreto de sponguloj estas kiom simpla ilia strategio estas, sed kio estas tiu strategio?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "C\u0302i tiu diagramo montras la kvanton de specioj lau\u0306 tempo. La flavaj trianguloj indikas la kvin grandaj formortaj okazoj kaj la bluajn kelkajn malpli grandajn. Videblas ke la kvanto de specioj tuj malkreskas kaj poste rapide rekreskas"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Unue, sponguloj estas plenaj je etaj truoj kaj kanaloj. Tiel la akvo povas flui de ekstere tra la spongulon, post kio g\u0302i foriras tra la granda truo. Ene trovig\u0302as etaj c\u0302ambroj kun h\u0302oanocitoj: c\u0302eloj kun unu flagelo (movig\u0302anta vipo), kiu fluigas la akvon trans aro da haretoj, kiuj absorbas la nutraj\u0302ojn el la akvo. Aliaj specioj ne havas grandan truon en la mezo kaj aspektas pli kiel arbo kun branc\u0302oj. En tiaj specioj, la akvo eniras kaj eliras tra la sama surfaco, estas do du fluoj en malaj direktoj. Malgrau\u0306 la malsamaj akvofluoj, la du tipoj de sponguloj havas pli-malpli same multe da c\u0302ambretoj en c\u0302iu kuba centimetro. G\u0302enerale la kvanto estas inter 10 milionoj kaj 18 milionoj da c\u0302ambretoj. Pro tio ke la spongulo rekte absorbas la nutraj\u0302ojn kaj oksigenon el la akvo kaj tiuj necesaj\u0302oj povas iri de c\u0302elo al c\u0302elo, sponguloj ne bezonas kompleksajn sistemojn kiel brankoj por spiri, intestoj por digesti au\u0306 sangon por transporti. Kvankam c\u0302i tio estas la c\u0302efa metodo per kiu sponguloj akiras nutraj\u0302ojn, kelkajn speciojn trovis alternativojn. Ju pli profunde la spongo vivas, des pli maloftaj nutraj\u0302oj estas. En kelkaj regionoj, nutraj\u0302oj estas ec\u0302 tiom malfacile akireblaj, ke filtrado ne plu sufic\u0302as. Tie, sponguloj adaptis sin tiel, ke ili povas kapti krustacojn per etaj pikiloj. La krustaco ne povas eskapi, dum g\u0302i malrapide digestig\u0302as. Pli amika estas la specioj, kiuj log\u0302as en pli helaj medioj. Kelkaj el ili kunlaboras kun mikroorganismoj kiel cianobakterioj, kiuj provizas energion kaj oksigenon al la spongulo. La cianobakterioj fakte povas produkti trioble pli da oksigeno ol la spongulo bezonas, kio signifas ke ili nete produktas oksigenon. Ankau\u0306 ekzistas la grupo Hexactinellida, kies membroj havas grandan reton de kunkreskintaj c\u0302eloj. H\u0302emiaj\u0302oj kaj elektraj signaloj povas facile vojag\u0302i tra tiu reto, kio igas g\u0302in kvazau\u0306 sango kaj nervoj en unu sistemo. C\u0302i tiu grupo de sponguloj estas pli juna ol la aliaj kaj vers\u0302ajne ekaperis unue tuj antau\u0306 la fino de la Ediakaro, au\u0306 kiam la Kambrio komencig\u0302is."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Membroj de Hexactinellida aspektas kiel vitro au\u0306 kristalo. Pro tio, c\u0302i tiuj belaj sponguloj estas ofte nomataj \u201cvitraj spongoj\u201d en naciaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Eble sponguloj nun s\u0302ajnas kompatinde solaj, sed ekzistis pli da Ediakara fau\u0306no. La Ediakara periodo fakte estas rigardata de multaj kiel malsukcesan \u201deksperimenton\u201d de evoluo. G\u0302i estis plena je bestoj, malsamaj ol iu ajn vivanta specio, kiuj formortis dum la Kambria eksplodo (la rapidega diversig\u0302o de organismoj dum la Kambrio). Plej konataj estas fosilioj de kelkaj milimentroj g\u0302is pli ol metro, kiuj apartenas al la genro Dickinsonia. Ili havas estis plataj kun ova formo kaj konsistis el multaj segmentoj. Vers\u0302ajne tiuj segmentoj estis plenaj je iu likvaj\u0302o sub premo, kio igis la vivantan beston aspekti kiel aermatraco. Dickinsonia, same kiel la aliaj bestoj el sia tempo, ne havas klaran lokon en la evolua arbo. Fosiliig\u0302intaj spuroj montras ke ili tre vers\u0302ajne povis movig\u0302i kaj ili estas preskau\u0306 simetriaj (la du duonoj aspektas same, sed ili estas s\u0302ovigitaj je duona segmento). Tio signifas ke ili vers\u0302ajne trovig\u0302as ie inter sponguloj kaj la resto de la bestoj. Kiom malklara g\u0302iaj rilatoj kun aliaj organismoj fakte estis, montras esploron kiu publikig\u0302is en septembro. G\u0302is tiam, oni ec\u0302 ne certis c\u0302u Dickinsonia estis bestoj au\u0306 fungoj. Molekuloj, kiuj multe aspektis kiel h\u0302olesterolo, grasosimila molekulo nur produktata de bestoj, definitive pruvis ke la grupo tau\u0306gas en la besta regno."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tute malsama simetrio el la Ediakara periodo estis tiu de la Rangeomorpha. Malkiel c\u0302iuj aliaj bestoj, ili estis memsimilaj, kiel frakto. El centra trunko kreskis branc\u0302oj, kiuj aspektis kiel etaj versioj de la besto kaj tiuj branc\u0302oj denove havis branc\u0302ojn. Tio signifas ke la besto similis al si mem kiam oni zomas. Tiom da etaj strukturoj estis tre tau\u0306ga adaptig\u0302o por la vivstilo de la grupo. Ili pligrandigas la relativan surfacon de la besto, kiun g\u0302i uzas por absorbi oksigenon kaj nutraj\u0302ojn en la akvo. Tio estis tre bona strategio en la Ediakara periodo, kiam nutraj\u0302oj estis abundaj kaj ne ekzistis multe da konkurenco, sed tio s\u0302ang\u0302ig\u0302is dum la Kambrio. La klimato s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj novaj organismoj, kiuj estis pli bone adaptitaj, prenis ilian lokon."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Pro ilia maniero de kreski, Rangeomorpha fojo aspektis pli kiel plantoj ol bestoj"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Hodiau\u0306 ne multe restas de la Ediakaro. Estas bedau\u0306rinde ke tiom da unikaj organismoj kaj strukturoj malaperis kaj oni nur povas fantaziumi pri kiel la maro vere aspektis tiutempe. Ankau\u0306 ke la bestoj el tiu tempo g\u0302enerale havis molajn korpojn nur malhelpis la kreig\u0302on de fosilioj. Malgrau\u0306 tio, diri ke la Ediakaro estis malsukcesa eksperimento ankau\u0306 ne g\u0302ustus, pro tio ke la maroj ankorau\u0306 plenas je spongoj kaj aldone, la Kambriaj bestoj ne venis el nenio. La Ediakaro do estas unu el la plej gravaj kaj interesaj periodoj por vivo surtere. Felic\u0302e, oni neniam estos trovinta c\u0302iujn fosiliojn, do sendube la estonteco ankorau\u0306 estos plena je surprizoj."}]