[{"text_idx": "#000004", "text": "Biografiaj notoj pri la prezentontoj"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Festsesio honore al la 70-jarig\u0302o de CED"}, {"text_idx": "#000007", "text": "La Centro por Esploro kaj Dokumentado pri la Monda Lingvo-Problemo (CED) kreig\u0302is en 1952 por antau\u0306enigi la sciencan esploradon pri Esperanto \u201ckaj g\u0302iaj multflankaj aplikoj en c\u0302iuj sferoj de la vivo\u201d; prizorgi la kolektadon kaj ellboradon de findindaj dokumentoj pri Esperanto; kaj subteni la informan laboron c\u0302e internaciaj organizaj\u0302oj, fakaj kaj sciencaj rondoj, kaj la g\u0302enerala publiko. Origine, do, g\u0302i estis konceptita kiel faka instituto subtene al la tutmonda Esperanto-movado sub la tegmento de Universala Esperanto-Asocio (UEA)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "En c\u0302i tiu historia rerigardo okaze de la 70-jarig\u0302o de CED, mi skizos, kiel CED evoluis al grandparte sendependa esplorinstanco kies laboro kovras ne nur esperantologion (kiel en la jaraj Esperantologiaj Konferencoj), sed ankau\u0306 interlingvistikon (kiel en la bulteno Informilo por Interlingvistoj) kaj lingvopolitikon (kiel en la revuo Language Problems and Language Planning). Tio CED faris c\u0302efe sub la gvido de du multjaraj direktoroj, Ivo Lapenna (1952-1974) kaj Humphrey Tonkin (1980-2020), sed gravajn kontribuojn faris diversaj aliaj homoj, inter kiuj aparte menciindas Detlev Blanke, redaktoro de IpI inter 1992 kaj 2016."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nuntempe CED renovig\u0302as home kaj agade. Mi finos per kelkaj pensoj pri la c\u0302efaj defioj, kiujn g\u0302i frontas, kaj la evoluperspektivoj sur diversaj kampoj, kie g\u0302i nun aktivas."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mark Fettes estas la Direktoro de CED kaj asocia profesoro pri edukado en la Universitato Simon Fraser, Vankuvero, Kanado. Li iniciatis la Nitobe-simpoziojn en 1996, kiam li estis G\u0302enerala Sekretario de UEA, kaj kiel la c\u0302efadministranto de ESF de 2000 g\u0302is 2006 helpis kunordigi grandan plivastig\u0302on de g\u0302iaj agadoj, interalie per la retaj projektoj edukado.net kaj lernu.net. De 2013 g\u0302is 2019 li estis la Prezidanto de UEA."}, {"text_idx": "#000011", "text": "09:20 Kiel Esperantologio kontribuas / povas kontribui al aliaj fakoj"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Esperantologio estas lingvistika disciplino pri la esplorado de Esperanto. Lau\u0306 la strukturaj niveloj de la lingvosistemo ni povas distingi inter branc\u0302oj kiel fonologio, morfologio, semantiko, sintakso kaj pragmatiko, kiuj estas diversgrade evoluitaj. Same kiel c\u0302e aliaj filologioj, Esperantologio ne nur okupig\u0302as pri la lingvo, sed studas krome nelingvajn temoj, kiel ekzemple la parolkomunumon kaj literaturon de Esperanto. Menciindas, ke rilate al planlingvoj tia disciplino nur ekzistas por Esperanto, t.e. ne estas Volapukologio, Idologio, kio jam multon eldiras pri la evolustato de Esperanto."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Plenrajta funkciado de Esperantologio mankas en universitatoj, sed montrig\u0302as, ke la disciplino faras multspecajn kontribuojn al aliaj fakoj. Unue, tio rilatas al instruado. En Eu\u0306ropo ekzemple la pli kaj li unuecig\u0302antaj universitataj sistemo instigas modulojn, en kiuj studentoj akiras scoijn ekseter siaj propraj fakoj. Due, rilate al esplorado montrig\u0302as, ke sufic\u0302e granda nombro de verkoj kiuj donas superrgardon pri lingva temoj enhavas artikolojn pri Esperanto. La prelego donos ekzemplojn pri temoj kiel morfolgio, frazeologio, oftecvortaroj, lingvoplanado, historio kaj genro. G\u0302i finig\u0302os per rigardo ekster fakajn uzojn. Ni analizas la uzon de Esperanto en sociaj kaj mediaj kuntekstoj tra la tempo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Sabine Fiedler estas profesoro pri lingvistiko en la Universitato de Leipzig (Germanio). S\u0302i doktorig\u0302is en 1986 per disertacio pri angla faklingvo kaj habilitig\u0302is en 1999 en g\u0302enerala lingvistiko per studo pri la frazeologio en planlingvoj. Ekde 2011 s\u0302i estas la prezidanto de germana societo pri interlingvistiko (Gesellschaft fu\u0308r Interlinguistik e.V.)."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Esperantistoj kaj lingvistoj havas kompleksan kaj interplektig\u0302intan historion. Unuflanke, la rilatoj inter ambau\u0306 grupoj estas longdau\u0306raj kaj profundaj. Zamenhof estis forte influita de la tiamaj lingvistoj, la familio de Saussure ludis gravan rolon en ambau\u0306 mondoj, kaj famaj lingvistoj kiel Jespersen kaj Sapir multe interesig\u0302is pri internaciaj lingvoj. Aliflanke, jam dum jarcento multaj lingvistoj rigardas Esperanton iom malamike. Tio fontis el la fakto ke pluraj tradiciaj ideoj de Esperantistoj rekte kontrau\u0306as la sintenojn de lingvistoj kaj el la fakto ke lingvistoj malofte vidis ian sciencan valoron en Esperanto kiel esplorobjekto. Dum la lastaj jardekoj, tamen, tiu situacio komencis s\u0302ang\u0302ig\u0302i. Esperantistoj nun malpli ofte esprimas la ideojn kiuj tiom g\u0302enis lingvistojn antau\u0306e kaj la lingvistoj mem komencas interesig\u0302i science pri pli vasta gamo de lingvaj fenomenoj, inkluzive de Esperanto. Lastatempe, konstruitaj lingvoj komencis ludi gravan rolon en lingvistikaj eksperimentoj, do povas esti ke lingvistoj pli kaj pli emos vidi Esperanton kiel grandan naturan eksperimenton kiu meritas respekton kaj sciencan esploradon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Grant Goodall estas profesoro pri lingvistiko en la Universitato de Kalifornio, San Diego. Li studas sintaksajn strukturojn kaj procezojn, ilian interagadon kun aliaj kognaj procezoj, kaj la manieron lau\u0306 kiu oni alproprigas tiujn strukturojn kaj procezojn dum la vivodau\u0306ro. Li estras la Laboratorion pri Eksperimenta Sintakso en la universitato kaj regule au\u0306toras tiutemajn artikolojn. Li estas vic-prezidanto de Esperantic Studies Foundation kaj membro de la Akademio."}, {"text_idx": "#000018", "text": "10:00 Jam venis Verda Venk\u2019!"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Senesperig\u0302o pri revoj 1 kaj 2 pelis multajn al revo 3. Dume, tamen, la kibernetiko \u2013 ujante en si ankau\u0306 la kibernetikan interlingvikon \u2013 progresegis. Laboras en g\u0302i milionoj da sciencistoj, ing\u0302enieroj, informikistoj kaj verkistoj. Inter ili estas ankau\u0306 esperantistoj. Tiu progreso komencis realigi kaj plu realigas revon 2 por kelkcent lingvoj. Inter ili estas Esperanto. Tiu sukceso ebligas al la monda homaro lerni, instrui, skribi, legi, paroli, au\u0306skulti, kompreni, traduki, analizi kaj esplori Esperanton kiel tute ordinaran lingvon \u2013 kaj vaste pli efike ol ili povintus, se revo 2 realig\u0302intus dum la antau\u0306kibernetika epoko. Ni spektu kaj spertu kelkajn ekzemplojn de tiu Verda Venk\u2019. Fine, tiu sukceso ankorau\u0306 pliigeblas. Ni povas akceli g\u0302in."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Jonathan Pool laboras c\u0302e CVS Health kiel au\u0306tomatigisto. G\u0302is 2016 li estris la projekton PanLex, kiu esploris metodojn por au\u0306tomate traduki vortojn inter miloj da lingvoj. Pli frue, li esploris kaj instruis universitate kaj publikigis artikolojn pri lingvoplaniko, lingvopolitiko kaj lingvoekonomiko, interalie C\u0302u Mi Lernu Esperanton? Enkonduko en la Teorion de Lingvaj Ludoj kun Reinhard Selten. Pli prae, kiel Aganta CED-Direktoro en 1975, li verkis raporton La estonteco de CED, kiu pruvis lian kapablon pri scienc-fikcio."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La vorto \u2018tropismo\u2019 kutime rilatas al \u2018[a]ltiro [...] de vivulo au\u0306 izola c\u0302elo\u2019 kaj apartenas al biologia fakvortaro (PIV 2020). Tamen, eblas rilatigi tiun koncepton ankau\u0306 al lingvoj, pli specife lingvaj sintenoj. Temas tiukaze pri \u2018lingva tropismo\u2019, kiu estas socilingvisma nocio priskribanta ies subjektivan altiron al lingvo(j). Ekzemple, se oni estas \u2018franctropisma\u2019 en urbo kiel Montrealo, kies c\u0302efaj lingvoj estas la franca kaj la angla, onia gepatra lingvo ne nepre estus la franca, kaj oni ne necese regus tiun lingvon bone, sed oniaj lingvaj kaj kulturaj refencoj tamen c\u0302efe bazig\u0302us sur la franca (kp. Godenzzi 2021)."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Krom Montrealo, lingva tropismo jam aplikig\u0302is al aliaj multlkulturaj au\u0306 multlingvaj situacioj, ekzemple en Svislando (Meune 2007). Per c\u0302i-tiu resumo, mi proponas referaj\u0302on kadre de la Esperantologia Konferenco, en kiu mi prezentos konsiderojn pri la aktualeco de tiu koncepto en internaciaj kuntekstoj. Mi traktos lingvan tropismon el interlingvistika vidpunkto sekvante la pli larg\u0302an difinon de tiu kampo de lingvistiko, kiu inkluzivas lau\u0306 Jansen (2007) \u201cnaciajn lingvojn internacie uzatajn\u201d (en Astori 2018: 9). Ies inklino, konscia au\u0306 ne, al iu lingvo, fakte nacia au\u0306 planita, reliefigeblas vastajn lingvajn sintenojn inter socioj, kiuj povos kunhelpi al pli g\u0302usta traktado de interlingvistikaj demandoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Gabriel Labrie naskig\u0302is en Montrealo (Kanado). Li studis la germanan kaj katalunan kaj, post studtempo en Germanio, kie li studis ankau\u0306 la svedan kaj polan, li nun doktorig\u0302as en la sekcio de g\u0302ermanaj studoj de la Universitato de Montrealo. Li okupig\u0302as pri plurlingvismo en Luksemburgo kaj g\u0302iaj efikoj sur lingvopreferoj."}, {"text_idx": "#000030", "text": "11:20 Kontrau\u0306 la esceptismo de Esperanto(logio): Unuapas\u0302a etnografia aliro al tiu studkampo"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Pluraj esperantologoj uzas etnografion kaj arkivan esploron kiel metodojn por esplori pri Esperantujo. Per tiuj metodoj, oni povas pli bone kompreni, ekzemple, kiel kaj kial homoj efektive uzas la lingvon kaj kiel esperantistoj komprenas terminojn kiel \u2018homaranismo\u2019 kaj \u2018samideano\u2019. Tamen, kion oni malkovrus se oni uzus etnografion kaj arkivan esploron por studi esperantologojn? Unua rimarkinda trajto estas ke Esperantologio grandparte firmig\u0302as kiel faka spaco bazita sur interkonsentig\u0302o. Tiu kontrastas kun la c\u0302efaj studkampoj kiuj nutras Esperantologion per teorioj \u2013 t.e. lingvistiko, sociologio, antropologio, historio kaj literaturaj studoj \u2013 kiuj disvolvig\u0302as pere de konstanta konflikto inter fakuloj kiuj subtenas malsamajn metodologiajn kaj teoriajn alirojn. Pro sia g\u0302enerala manko de teoriaj malkonsentoj kaj de rektaj debatoj, Esperantologio disvolvig\u0302as per la akumulig\u0302o de fakaj artikoloj kaj prelegoj kiuj apenau\u0306 dialogas inter si."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Surbaze de la analizo de fakaj artikoloj kaj konferencoj kiuj koncernas Esperantologion kaj Interlingvistikon, tiu artikolo montras kiel Esperantologio diversmaniere sekvas la idealigitan sintenon de Esperantujo pri paca interkomprenig\u0302o \u2013 kiu, siavice, deflankigas la pli kontroversajn kaj disputemajn trajtojn kiuj karakterizas sciencajn debatojn. Fine, mi argumentas por pli da rekta dialogo \u2013 kaj, kial ne, kontroversoj \u2013 inter Esperantologiaj perspektivoj, tiel ke Esperantologio povu pli vaste kontribui al la fakoj kiuj originis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000034", "text": "11:35 Interlingvistiko kiel pordo al la g\u0302enerala lingvistiko: Spertoj el kurso-didaktiko"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Dum jarcentoj judoj en Ruslando vivis kun pluraj lingvoj: iliaj propraj jido, la hebrea kaj la aramea, same kiel la imperia rusa, kiu estis uzata en c\u0302iuj lernejoj kaj universitatoj. Multaj lingvoj c\u0302irkau\u0306is ilin, inter ili la litova, pola kaj belorusa. Tiu lingve ric\u0302ega regiono estis tau\u0306gega loko por c\u0302iaspecaj lingvaj reformoj same kiel por lingva kreemo. En tiu intense fermentanta c\u0302irkau\u0306aj\u0302o Zamenhof kreis kvar lingvojn kaj verkis gramatikon de sia patrina lingvo, jido."}, {"text_idx": "#000044", "text": "En tiu c\u0302i nun proponata prelego, mi prezentos kaj analizos la jidogramatikon de Zamenhof, same kiel lian duan artefaritan lingvon, kiu estis Lingvo universala. Komparo de la du montros influon de jido sur Lingvon universalan kiu estas pli forta ol la influo de jido sur la kvaran lingvon de Zamenhof, esperanton. La prelego prezentos ankau c\u0302iujn konatajn lingvojn de L. L. Zamenhof: la unuan, kiu estis Lingwe uniwersala, la trian, la Mondo Lingo, kiu estis skribata per kirilaj literoj, kaj iom pri kvina lingvo, ne konata \u2013 nur ties mirindajn ecojn estas menciitaj fare de Zamenhof en 1901."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Christer Oscar Kiselman estas, lau\u0306 la vortoj de Zamenhof, homo. Pli precize li estas matematikisto, kiu parolas la svedan, esperanton, la anglan kaj la francan. Christer nuntempe esploras pri digita geometrio, matematika morfologio kaj diskreta optimumado. En 2022 aperis libro pri tiuj sicencaj branc\u0302oj c\u0302e World Scientific (Singapuro), rezulte de dudekjara laboro."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La Kolekto por Planlingvoj kaj la Esperantomuzeo \u2013 fonditaj en 1927 kiel \u2018Internacia Esperanto-Muzeo en Wien\u2019 \u2013 farig\u0302is en sia preskau\u0306 centjara kolekta laboro tre ampleksa fakbiblioteko por Esperanto kaj interlingvistiko. La instituto ne estas nur biblioteko kaj muzeo, sed ekde la fondo ankau\u0306 kolektas plej diversajn dokumentojn kaj arkivaj\u0302ojn de gravaj personoj kaj institucioj en la vasta kampo de interlingvistiko."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La prelego donas superrigardon pri pluraj gravaj arkivoj kaj postlasaj\u0302oj, kiujn la Esperantomuzeo konservas kaj disponigas, interalie la postlasaj\u0302ojn de Ka\u0301lma\u0301n Kalocsay kaj Eugen Wu\u0308ster same kiel la arkivoj de la eldonejo de Juan Re\u0301gulo Pe\u0301rez kaj de la Universala Esperanto-Asocio, kiu venis en aprilo 2022 de Roterdamo al Vieno. La fokuso estos sur la arkivo de la Universala Esperanto-Asocio, precipe la enhavo kaj la projektoj alirebligi g\u0302in por la publiko. Krome vi ricevos informojn pri tio kiel vi povos utiligi dokumentojn interrete kaj surloke en la legsalono en Vieno."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Bernhard Tuider studis historion kaj eu\u0306ropan etnologion en Vieno, kie li magistrig\u0302is en 2007. Ekde 2008 li dej\u0302oras kiel bibliotekisto en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Au\u0306stria Nacia Biblioteko, ekde la jaro 2013 kiel teamestro. Ekde 2013 li estas preleganto pri Esperanto kaj planlingvoj c\u0302e Leopold-Franzens-Universitato Innsbruck."}, {"text_idx": "#000050", "text": "La projekto Pe\u0301raire-cifereca celas la konservadon kaj disponigon de eksterordinara dokumentaro pri la historio de esperantistoj. Lucien Pe\u0301raire estis laboristo-esperantisto, kiu bicikle vojag\u0302is inter 1928 kaj 1932 el Francio g\u0302is Indonezio, tra Sovetunio, Manc\u0302urio, Japanio, C\u0302inio, Indoc\u0302inio kaj orienta suda Azio. Sian personan dokumentaron li donacis al la asocio Espe\u0301ranto-France, landa asocio de UEA, kie g\u0302i estas konservita g\u0302is hodiau\u0306. Multaj dokumentoj, ekzemple kajeroj el kopikarbonpapero kun blua inko, trovig\u0302as en malbona foje ec\u0302 kritika materiala kondicho."}, {"text_idx": "#000051", "text": "La fondo entenas tri versiojn de la vojag\u0302o (stenografia, franca, esperanta), volumojn da postkomentoj en la franca kaj esperanta, fotojn, bildkartojn, mapojn, vizitkartojn, j\u0302urnal-eltranc\u0302aj\u0302ojn,leterojn, teksaj\u0302ojn ktp."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La projekto financita de la Pariza Regiono antau\u0306vidas la ciferecigon de la dokumentaro (entute 7400 dokumentoj), la stokadon c\u0302e dau\u0306ra dokumentujo, la kreadon de liberalira els\u0302utejo kaj specialan retejon kie eblos kompari la tri korpusojn kaj la vid-dokumentojn lau\u0306 geografia mapo kaj detala serc\u0302ilo. Krome au\u0306tomata manskriba rekonado ebligos traserc\u0302adon de libere elektitaj s\u0302losilvortoj."}, {"text_idx": "#000055", "text": "15:00 Kiel vi spertas la akcepton (au\u0306 malakcepton) de Esperanto kiel studobjekto en via studkampo?"}, {"text_idx": "#000056", "text": "16:50 Fermo de la konferenco"}]