[{"text_idx": "#000015", "text": "Kiel la sub'skrib'o \u201ela redakci'o\u201d montr'as, teozof'o'j propon'as si'a'n labor'o'n sen atent'ig'o pri au\u0306tor'o: ne grav'as person'o'j, grav'as la tem'o. La jen'a tekst'o est'as c\u0302ef'artikol'o el Theosofie, tri'monat'a gazet'o pri teozofi'o. La tri teozofi'a'j cel'o'j (de la Unu'ig\u0302'int'a Log\u0302i'o de Teozof'o'j) est'as: la form'ad'o de kern'o de Universal'a Hom'a Frat'ec'o, sen disting'o de ras'o, kred'o, seks'o, person'a'j cirkonstanc'o'j au\u0306 direkt'o; la kompar'a stud'o de mal'nov'a'j kaj modern'a'j religi'o'j, filozofi'o'j kaj scienc'o'j kaj la montr'o de la grav'ec'o de tia stud'o; la esplor'o de la ne'kon'at'a'j natur'leg\u0302'o'j kaj la psik'a'j kapabl'o'j en la hom'o."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La fid'o est'as oaz'o en la kor'o, kiu'n neniam ating'os la karavan'o de la pens'o'j. Kahlil Gibran"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pli ol iam antau\u0306'e est'as en ni'a soci'o grand'a mal'sat'o je spirit'ec'o, je instru'o'j kaj instrukci'o'j, kiu'j far'os ni'n fin'e felic\u0302'a'j. Sed c\u0302u ni ver'e sci'as, kio'n spirit'ec'o implic'as? Ekzist'as tiom da kurs'o'j kaj lern'ej'o'j, tiom da \u201espirit'a'j\u201d ide'o'j kaj teknik'o'j, ke preskau\u0306 est'as io absurd'a kaj ankau\u0306 io profund'e bedau\u0306r'ind'a en la konfuz'o de c\u0302i tiu \u201enov'a epok'o\u201d. La fakt'o, ke la vort'o \u201espirit'ec'o\u201d est'as volont'e uz'at'a en j\u0302urnal'o'j kaj popular'a'j televid'program'o'j, kvazau\u0306 c\u0302iu'j kompren'us kio g\u0302i est'as, jam est'as indik'o ke ni'a kultur'o est'as spirit'e fremd'ig\u0302'int'a. Kiam io ig\u0302'as popular'a, kiel okaz'as nun kun spirit'ec'o kaj esoter'aj\u0302'o'j, g\u0302i dev'as ja perd'i si'a'n esenc'a'n signif'o'n, c\u0302ar spirit'a'j princip'o'j ja est'as ne'tau\u0306g'a'j por amas'komunik'ad'o. Kiam difin'it'a'j ide'o'j est'as prezent'at'a'j kiel spirit'a'j instru'o'j, tio ankorau\u0306 ne signif'as ke ili ankau\u0306 est'as spirit'a'j. Kaj invers'e: kiam ver'a spirit'ec'o est'as propon'at'a, ne sekv'as au\u0306tomat'e ke ankau\u0306 c\u0302iu aprez'as kaj akcept'as tiu'n propon'at'aj\u0302'o'n. Oni ja est'u kapabl'a re'kon'i la spirit'a'n kiam g\u0302i prezent'as si'n kiel tia'n. La real'o tamen est'as, ke hom'o'j interes'at'a'j pri spirit'ec'o ne c\u0302iam sci'as, kiel disting'i tio'n kio est'as ver'a de tio kio est'as fals'a. Tiel, unu el la plej grand'a'j mis'kompren'o'j est'as, ke ni pov'us sen tro mult'a pen'o ating'i spirit'a'n progres'o'n. Artikol'o pri Medit'ad'o kaj Memstudo rimark'ig'as pri tio jen'o'n:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "En maj'o en lau\u0306'cel'a salon'eg'o de Vatikan'o C\u0302in'a Filharmoni'a Orkestr'o de Pekino kaj H\u0302or'o de la S\u0302anhaja Oper'ej'o lud'is la rekviem'o'n de Mozart antau\u0306 la pap'o kaj la kuri'o. Omag\u0302'o al Benedikto la 16a, cert'e! Por evident'ig'i, ke la muzik'o reprezent'as tut'mond'a'n lingv'aj\u0302'o'n, sub'strek'is c\u0302in'olog'o'j; por komenc'i per kviet'a voj'o la nov'a'j'n rilat'o'j'n inter Pekino kaj Vatikan'o, flustr'is esper'em'a'j eklezi'ul'o'j; por kontrau\u0306'pez'i per nov'a iniciat'o la tibetajn embaras'o'j'n, dir'is la mal'pli simpati'ant'a'j koment'ant'o'j. La iniciat'o, tamen, est'is plan'it'a jam antau\u0306'e. Oni inform'is, ke la german'kultur'a kaj pian'lud'kapabl'a pap'o Ratzinger mult'e s\u0302at'is kaj aplau\u0306d'is la koncert'o'n kaj afabl'e konversaci'is kun la orkestr'an'o'j."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Muzik'o kaj milit'o: jen la tem'o de koncert'o okaz'int'a en juni'o en la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o, kiam la kant'o-au\u0306tor'o kaj eks'a soldat'o James Blunt [g\u0302ejmz blant] rav'ig'is spekt'ant'o'j'n. Blunt, brit'o, dej\u0302or'is antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j en Kosovo kiel komand'ant'o de la tie'a'j brit'a'j pac'gard'ist'o'j. Milit'ist'a karier'o tamen ne mal'help'is ankau\u0306 art'a'n. Spekt'ant'o'j, kiu'j plen'plen'ig'is la centr'a'n stadion'o'n en Tiran'o, g\u0302u'is ne nur bel'a'j'n kanzon'o'j'n kiel \u201eMi am'as vi'n, bel'ul'in'o\u201d, sed ankau\u0306 vid'aj\u0302'o'j'n el la milit'o en Kosovo elekt'it'a'j'n de la art'ist'o mem."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kiu kon'as la Proverb'ar'o'n de Zamenhof, tiu trov'os c\u0302i tiu'n libr'o'n bon'ven'a kun'ul'o por g\u0302i. Ne tim'u, ke vi ne kompren'os tre arab'kultur'a'j'n esprim'o'j'n, c\u0302ar abund'as klar'ig'o'j kaj pied'not'o'j por help'i vi'n."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Por esperant'ist'o'j, kiu'j iom kon'as ni'a'n histori'o'n, ebl'e la komenc'a'j c\u0302apitr'o'j ir'as tro mal'rapid'e, sed ni ne forges'u, ke tem'as pri angl'a'lingv'a original'o el la jar'o 1985, ne destin'it'a unu'a'vic'e al inter'naci'a publik'o: por pli bon'e kompren'ig'i, kia est'is Lidia, la au\u0306tor'in'o unu'e don'as bild'o'n pri s\u0302i'a hejm'o kaj precip'e pri s\u0302i'a patr'o kaj Esperant'o mem. Kaj tio est'as traf'a decid'o: s\u0302i'n ja form'is kiel person'o'n g\u0302ust'e tiu fon'o."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La viv'o de Lidia est'as mult'rilat'e mal'kutim'a: la plej jun'a fil'in'o de Zamenhof, por kiu la antau\u0306'a'j ge'frat'o'j ja est'is jam adolt'a'j, kiam s\u0302i ek'konsci'ig\u0302'is pri la viv'o, ia'senc'e ek'kresk'is kvazau\u0306 sol'infan'o. Nur 9-jar'a s\u0302i ek'lern'is Esperant'o'n por akompan'i la ge'patr'o'j'n al la UK en Berno en 1913, kie pli-mal'pli au\u0306tomat'e s\u0302i ek'lud'is kvazau\u0306 rol'o'n de princ'in'o: ja fil'in'o de d-ro Esperant'o mem! Se tio'n tiu'jar'e s\u0302i ne far'us, s\u0302i dev'us rest'i hejm'e. Tiu minac'o efik'is. De post tiam s\u0302i ne plu c\u0302es'is okup'ig\u0302'i pri la Inter'naci'a Lingv'o: jam fru'e s\u0302i komenc'is traduk'i en g\u0302i'n kaj far'ig\u0302'is bon'stil'a au\u0306tor'in'o. C\u0302iu'j kon'as s\u0302i'a'n traduk'o'n de Quo Vad'is? kaj Baha\u0301'u'lla\u0301h kaj la Nov'a Epok'o, sed ankau\u0306 plur'a'j'n ali'a'j'n traduk'o'j'n kaj propr'a'j'n tekst'o'j'n s\u0302i au\u0306tor'is."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Lidia oft'e emfaz'is, ke por s\u0302i'a patr'o la lingv'o mem ne est'is la plej grav'a afer'o: spirit'a proksim'ig\u0302'o por Zamenhof c\u0302iam est'is pli grav'a. \u201eIom post iom Esperant'uj'o far'ig\u0302'os eduk'ej'o de la est'ont'a inter'frat'ig'it'a hom'ar'o (1907, p. 126)\u201d. Tio instig'is li'n al Hilel'ism'o, post'e \u2013 pli g\u0302eneral'e \u2013 al Hom'ar'an'ism'o. Lidia mem renkont'is Baha'ism'o'n per'e de Martha Root okaz'e de la publik'a dedic\u0302'a ceremoni'o pri la tomb'o'monument'o de Zamenhof en 1926; s-in'o Root unu'e prezent'is tiu'n religi'o'n al s\u0302i kiel \u201eform'o[n] de Hom'ar'an'ism'o\u201d. Tiu c\u0302i renkont'ig\u0302'o kun la plej nov'a branc\u0302'o en la religi'o-famili'o: jud'ism'o \u2013 krist'an'ism'o \u2013 islam'o \u2013 baha'ism'o, est'is la du'a c\u0302ef'a okaz'aj\u0302'o en la viv'o. Por s\u0302i la jud'ism'o g\u0302is tiam est'is nur'a ident'ig'il'o koncern'e la de'ven'o'n: religi'e s\u0302i si'n ne sent'is jud'a. Sed en tiam'a Pollando oni \u201eja bezon'is i'e'n aparten'i\u201d [mi'a esprim'o]. Do jud'a s\u0302i si'n nom'is. Religi'e, tamen, baldau\u0306 s\u0302i far'ig\u0302'is ver'a fid'ul'in'o je Di'o, per'e de ties profet'o'j de Baha'ism'o: la tiam'a Gvid'ant'o, Shogi Effendi, por s\u0302i est'is ver'a proksim'a spirit'a patr'o-konfidenc'ul'o. Kaj pri Baha\u0301'u'lla\u0301h s\u0302i oft'e parol'as, kvazau\u0306 tem'us pri Di'o mem: unu cit'o el inter mult'a'j sur pag\u0302'o 321: \u201eBaha\u0301'u'lla\u0301h el'au\u0306skult'is mi'a'j'n preg\u0302'o'j'n\u201d. Not'int'e c\u0302i tiu'n cit'aj\u0302'o'n, mi tuj konsci'ig\u0302'is, ke mult'a'j krist'an'o'j sam'manier'e parol'as pri Jesuo, kvazau\u0306 simpl'e Di'o li est'us. C\u0302ie s\u0302i serc\u0302'is gvid'ad'o'n de Di'o, oft'e kvazau\u0306 modern'a vizi'ul'in'o, kies vizi'o'j'n ni ne kon'as, s\u0302i far'as decid'o'j'n, kiu'j supr'aj\u0302'e kontrau\u0306'as c\u0302iu'n ebl'a'n person'a'n profit'o'n, pro iu mister'a sent'o, ke tiel dev'os okaz'i. El tekst'o, kiu rand'as je vizi'a literatur'o: pag\u0302'o 376: Kred'o, lern'is s\u0302i, ebl'e est'as nur arane'a faden'et'o, sed g\u0302i kapabl'as triumf'i super c\u0302iu'j potenc'o'j de l' mal'hel'o. C\u0302ar, kiu, kiel la et'a arane'o sur la sojl'o de la Sankt'ej'o, \u201etrov'os ankorau\u0306 en si'a kor'o unu radi'et'o'n de kred'o, tiel delikat'a'n kaj et'a'n kiel arane'a faden'o, ne pere'os en abism'o, sed se ec\u0302 c\u0302iu'j potenc'o'j de tiu c\u0302i mond'o ek'batal'us kontrau\u0306 li, por pus\u0302'i li'n mal'supr'e'n, ec\u0302 en la fal'o mem li halt'os, kaj per tiu c\u0302i radi'o, kiel per la bibli'a s\u0302tup'ar'o, ec\u0302 el la abism'o lev'os si'n al la c\u0302iel'o\u201d."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Je cert'a moment'o s\u0302i iel kombin'as ambau\u0306 si'a'j'n misi'o'j'n: s\u0302i far'ig\u0302'as sukces'a C\u0302e-instru'ist'in'o, far'as mult'a'j'n propagand'o- kaj instru'o-vojag\u0302'o'j'n, kaj al'log'as al la lingv'o plur'a'j'n mil'o'j'n da nov'a'j hom'o'j, kaj paralel'e s\u0302i far'as parol'ad'o'j'n pri la bahaa religi'o, far'ig\u0302'as intim'a kun'labor'ant'o de ties misi'ist'o'j. Unu'foj'e s\u0302i ir'as pilgrim'e al Palestino, al por baha'an'o sankt'a'j lok'o'j, renkont'as la Gvid'ant'o'n."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La verk'o fin'e rakont'as pri s\u0302i'a pere'o \u2013 murd'it'a en Tre'blink'a. Fin'as la libr'o'n klar'ig'o pri font'o'j uz'it'a'j kaj util'e ampleks'a indeks'o."}, {"text_idx": "#000038", "text": "G\u0302is nun en Esperant'o oni pov'is ricev'i nur svag'a'n bild'o'n pri Lidia: Is'a'j Dratwer \u2013 Lidj'a Zamenhof, Viv'o kaj ag'ad'o, 1980; li almenau\u0306 don'is la plej baz'a'j'n inform'o'j'n pri s\u0302i'a viv'o, kun'e kun plur'a'j leter'o'j s\u0302i'a'j el la Esperant'o-Muze'o en Vieno, kaj Juli'a'n Modest per si'a Ni viv'os! Dokument'a dram'o pri Lidia Zamenhof (Hungar'a Esperant'o-Asoci'o, (s.j., 1985?) don'is ebl'e iom roman'ig'it'a'n teatr'a'n impres'o'n."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dum'leg'ad'e mi far'ig\u0302'is c\u0302iam pli sci'vol'a, kio en'tut'e en'est'os en la baldau\u0306 aper'ont'a La Original'a Verk'ar'o de Lidj'a Zamenhof: foj'foj'e la tekst'o de tiu c\u0302i biografi'o cit'as, foj'e iom resum'as el leter'o'j kaj ali'a'j verk'aj\u0302'o'j de Lidia: preleg'o'j, rakont'o'j, raport'aj\u0302'o'j \u2013 kiu'j kun'e promes'as impres'a'n tut'aj\u0302'o'n. Person'e, ekzempl'e, mi sci'vol'as pri s\u0302i'a ese'o \u201eVoj'o'j de Di'o\u201d (pag\u0302'o 330). Jam el plur'a'j cit'o'j c\u0302i-libr'e oni pov'as konstat'i, ke Lidia ankau\u0306 literatur'e hav'is talent'o'n. Sed al mi ne far'ig\u0302'is tut'e cert'e, kio ja konserv'ig\u0302'is el tio, kio'n s\u0302i verk'is. Bernhard Westerhoff redakt'is la baldau\u0306'a'n volum'o'n. Do ni vid'os!"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Solresol, la universal'a muzik'a lingv'o de Je'a'n Franc\u0327ois Sudre [j\u0302a frasu\u0306a\u0301 sidr] (1787-1862), baz'it'a sur la sep ton'o'j de la solfeg\u0302'o, mal'oft'e ricev'is la atent'o'n au\u0306 la respekt'o'n, kiu'n g\u0302i merit'as. Tamen, g\u0302i est'is la unu'a plan'lingv'o, kiu akir'is la sub'ten'o'n de general'o'j kaj ali'a'j potenc'ul'o'j, fam'a'j scienc'ist'o'j kaj kompon'ist'o'j, inter'naci'a'j ekspozici'o'j, institut'o'j de kler'ul'o'j kaj simil'e (se ne de amas'o'j da real'a'j lern'int'o'j kaj uz'ant'o'j), kaj tio por lingv'o, unu'e publik'e prezent'it'a jam 52 jar'o'j'n antau\u0306 la lanc\u0302'o de Volapuk'o kaj 60 jar'o'j'n antau\u0306 la Unu'a Libr'o de Esperant'o."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Iom da inform'o last'a'temp'e hav'ebl'is en Inter'ret'o, sed dum'long'e mal'facil'e est'is trov'i inform'o'j'n pri g\u0302i. Precip'e, parentez'e, en Briti'o: sufic\u0302'e rar'a'j libr'o'j pri la lingv'o s\u0302ajn'e mal'aper'is en nigr'a'n put'o'n for de la bret'o'j kaj de la s\u0302tat'a British Library en Londono, kaj de la Butler-bibliotek'o de Esperant'o-Asoci'o de Briti'o."}, {"text_idx": "#000046", "text": "La titol'o de la libr'et'o est'as mis'nom'o, implic'ant'a, ke ja prav'ig'ebl'as filologi'a kun'grup'ig'o de la kelt'a'j lingv'o'j kun'e kun la semid'a'j lingv'o'j. Tamen, ajn'a ide'o, ke tiu'j du grup'o'j hav'as komun'a'n genealogi'a'n font'o'n, est'as defend'at'a de neni'u serioz'a nun'temp'a lingv'ist'o."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Tio'n nek cel'as, nek opini'as Cherpillod. En la c\u0302ef'a part'o de si'a verk'o li el'montr'as list'o'n de 40 punkt'o'j pri simil'ec'o inter la du lingv'o'grup'o'j. Lau\u0306 la verk'int'o, pri tia'j konverg\u0302'o'j \u201eest'as ne'supoz'ebl'e, ke ili c\u0302iu'j est'us kau\u0306z'at'a'j de simpl'a hazard'o\u201d (p. 124). Sed post'e, ekzamen'int'e la leksik'o'n de la du grup'o'j, li konklud'as, ke pro relativ'a mank'o de tie'a'j komun'a'j element'o'j ne pov'as tem'i pri genealogi'a rilat'o."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Li star'ig'as, do, konklud'a'n demand'o'n pri tio, kiu'j histori'a'j okaz'aj\u0302'o'j pov'us klar'ig'i tia'n situaci'o'n. Kiel solv'o'n li sub'ten'as la teori'o'n de la munkena profesor'o Theo Vennemann, ke influ'o de antikv'a'j kaj nun mal'aper'int'a'j parol'ant'o'j de semid'a'j lingv'o'j en Eu\u0306rop'o okaz'ig'is trajt'o'j'n en la iam najbar'a'j au\u0306 anstatau\u0306'ont'a'j kelt'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Sed c\u0302u la atest'aj\u0302'o'j ver'e sufic\u0302'as, por far'i tia'n konklud'o'n? Kelk'a'j el la 40 punkt'o'j de Cherpillod s\u0302ajn'as al mi mal'fort'a'j, ekzempl'e, li'a punkt'o 10: famili'nom'o'j hav'as la form'o'n \u201efil'o de ... \u201d. Cherpillod asert'as, ke tiu kutim'o ekzist'as en mal'mult'a'j ali'a'j lingv'o'j (p. 47), menci'ant'e kiel sol'a'n ali'a'n ekzempl'o'n la skandinav'a'j'n lingv'o'j'n. Tio simpl'e ne est'as ver'a, kaj ceter'e, tem'as ne pri lingv'a ec'o, sed kultur'a. Tra la mond'o oni pov'as trov'i tiu'n kutim'o'n: hungar'a'j nom'o'j kiel Pa\u0301lfi (fi, fi'u = \u201efil'o\u201d) kaj azerbajg\u0302anaj kaj turk'a'j nom'o'j, fin'ig\u0302'ant'a'j per -oglu (= \u201efil'o\u201d), tuj ven'as en la kap'o'n. En la kartvel'a nom'o Ioseb Besarionis Dze G\u0302ugas\u0302vili (la nask'o'nom'o de Stalin) est'as ec\u0302 du tia'j patr'o'nom'a'j kompon'ant'o'j (dze = \u201efil'o\u201d, s\u0302vili = \u201eid'o\u201d). Do, c\u0302u unik'a konverg\u0302'o, kie ne pov'as rol'i hazard'o? Ne."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Kio'n g\u0302i cel'as? Lau\u0306 la Antau\u0306'parol'o, g\u0302i serv'u kiel instru'il'o: lern'ant'e Esperant'a'n vort'o'n per Esperant'a difin'o, \u201eoni kre'as rapid'a'n voj'o'n inter la koncept'o kaj la vort'o en Esperant'o, sen la de'voj'o de la traduk'o\u201d. Mi trov'as tiu'n teori'o'n tre kred'ind'a \u2013 ankau\u0306 mi kred'as, ke oni klopod'u pens'i en la lern'at'a lingv'o \u2013 sed rest'as la problem'o, kiel oni difin'u la plej oft'a'j'n vort'o'j'n de la lingv'o, uz'ant'e nur tiu'j'n oft'a'j'n vort'o'j'n, tiel ke lern'ant'o efektiv'e kompren'u la difin'o'j'n. C\u0302u la au\u0306tor'o sukces'is en tiu mal'facil'a task'o?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Krom pri'skrib'i la signif'o'n per vort'o'j, la au\u0306tor'o dispon'as du ali'a'j'n c\u0302ef'a'j'n rimed'o'j'n. Unu est'as la c\u0302irkau\u0306 520 bild'o'j. Nu, bild'o tre tau\u0306g'as por klar'ig'i kelk'a'j'n vort'o'j'n, ekzempl'e \u201earane'o\u201d, sed preskau\u0306 tut'e ne help'us por klar'ig'i ali'a'j'n, ekzempl'e \u201eaper'i\u201d. Ali'a rimed'o est'as la uz'ad'o de \u201escienc'a nom'o\u201d. Ekzempl'e, la difin'o de \u201ealau\u0306d'o\u201d est'as \u201ebird'o (Alauda)\u201d."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ceter'e, c\u0302i tio ne est'as la unu'a prov'o kre'i unu'lingv'a'n Esperant'a'n vort'ar'o'n sur'baz'e de la Baz'a Radik'ar'o Oficial'a: en 2001 aper'is Baz'a Esperant'a Radik'ar'o de Wouter Pilger. Avantag\u0302'o'j de Ilustr'it'a Orel super tiu libr'o est'as la et'a format'o, la favor'a prez'o kaj la bild'o'j."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Dum tem'as pri erar'o'j, mi respond'u la kviz'demand'o'n: la atak'o'j'n en Nov-Jork'o je la 11a de septembr'o 2001 gvid'is Muhamad Atta, kaj mi menci'as tiu'n s\u0302ajn'e tut'e sen'rilat'a'n fakt'o'n, c\u0302ar sur pag\u0302'o 10 de Ilustr'it'a Orel oni klopod'as klar'ig'i la korelativ'o'j'n (nom'ant'e ili'n tamen \u201epronom'o'j\u201d) per ar'o da respond'o'j al KI-demand'o'j: Kie? En Uson'o. Kiel? Per aviad'il'o'j. Kiom? C\u0302. 3000 mort'o'j. Ktp. Rimed'o tre original'a, sed ebl'e mal'bon'gust'a au\u0306 ec\u0302 ofend'a por iu'j. Por mi la c\u0302ef'a problem'o est'as, ke c\u0302e \u201ekiu\u201d star'as \u201eOsama bi'n Lad'e'n\u201d. Nu, est'as ver'e, ke la uson'a'j amas'komunik'il'o'j kulp'ig'is li'n tuj post la atak'o'j, sed Osama mem asert'is, ke li ec\u0302 ne est'is inform'it'a pri la atak'o'j. Li ne hav'is motiv'o'n por mensog'i, kaj oni ne hav'as motiv'o'n por ne kred'i li'n. Efektiv'e, en 2006, reprezent'ant'o de la uson'a federaci'a polic'o FBI dir'is publik'e, ke FBI hav'as \u201eneni'a'n bon'a'n atest'aj\u0302'o'n por lig'i Bi'n Lad'e'n kun 9/11\u201d. Osama ja est'as en list'o de hom'o'j serc\u0302'at'a'j de FBI, sed pro atak'o'j en Afrik'o en 1998, ne pro \u201e9/11\u201d; kontrol'u mem c\u0302e , se vi vol'as. C\u0302u la au\u0306tor'o de Ilustr'it'a Orel intenc'e dis'vast'ig'as mit'o'n, au\u0306 c\u0302u li mem est'as viktim'o?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Barakt'as fis\u0302'ist'o'j ekster la akv'o"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Strik'is mez'e de juli'o mil'o'j da japan'a'j fis\u0302'ist'o'j. Ar'ig\u0302'is en Tokio 3000 reprezent'ant'o'j de la fis\u0302'ist'o'j, postul'ant'e por si'a industri'o reg'ist'ar'a'n subvenci'o'n. De sur podi'o deklar'is sinjor'in'o Hatakejama Ecuko el la guberni'o Mijagi: \u201eLa prez'o de naft'o pli kaj pli alt'ig\u0302'as, sed fis\u0302'prez'o'j neniam. Kotiz'o'j por pensi'o kaj san'asekur'o, impost'o'j, c\u0302io alt'ig\u0302'as. Se tiu situaci'o dau\u0306r'os, ni ne pov'os viv'ten'i ni'n. Help'u ni'n!\u201d"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Fis\u0302'kapt'ad'o mult'e de'pend'as de naft'o. C\u0302irkau\u0306 50 % de la el'spez'o'j de la fis\u0302'ist'ar'o rilat'as al naft'o, c\u0302ef'e pro s\u0302ip'et'o'j. Last'a'temp'e la kost'o de naft'o kvar'obl'ig\u0302'is (de ekvivalent'o de 200 eu\u0306r'o'j g\u0302is pli ol 800 eu\u0306r'o'j por mil litr'o'j). Tamen fis\u0302'ist'o'j ne pov'as al'don'i tiu'n krom'a'n el'spez'o'n al la prez'o'j de kapt'it'a'j fis\u0302'o'j. La po'grand'ist'ar'o, hav'ant'e pli da fort'o ol la fis\u0302'ist'ar'o, prem'as prez'o'j'n por afabl'i al konsum'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Gust'o'j de konsum'ant'o'j pri fis\u0302'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. Ili pli s\u0302at'as tia'j'n fis\u0302'o'j'n kiel salm'o, tinus'o kaj seriolo (Seriola quinqueradiata), kiu'j'n oni pov'as facil'e kuir'i kaj mang\u0302'i sam'e kiel viand'o'n. Nun'temp'e hom'o'j est'as tiom okup'at'a'j, ke ili ne vol'as mal'rapid'e kuir'i kaj mang\u0302'i mal'grand'a'j'n fis\u0302'o'j'n kun mult'a'j ost'et'o'j. Tamen por kapt'i tinus'o'j'n, fis\u0302'ist'o'j dev'as vojag\u0302'i al mal'proksim'a mar'o apud Sud-Afrik'o."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Tial al la kun'ven'o en Tokio ven'is mesag\u0302'o de unu el tiu'j fis\u0302'ist'o'j: \u201eEstim'at'a ministr'o, ni nun kapt'as tinus'o'j'n 650 mejl'o'j'n sud'e de Kab'urb'o, Sud-Afrik'o, en mal'varm'eg'a'j vent'o'j. Ni ac\u0302et'is naft'o'n en Kab'urb'o en juni'o kontrau\u0306 125 000 en'o'j (830 eu\u0306r'o'j) por mil litr'o'j, 50 000 en'o'j'n (300 eu\u0306r'o'j'n) pli mult'e'kost'e ol en januar'o. Ni s\u0302par'is kaj s\u0302par'is, sed ni ne pov'as tio'n plu far'i.\u201d"}, {"text_idx": "#000072", "text": "La tinus'o'j'n oni transport'as per aviad'il'o al Japani'o. Do oni mok'e dir'as, ke tinus'o'j, kiu'j ven'as al Japani'o, ne nur nag\u0302'as en la mar'o, sed ankau\u0306 flug'as en la aer'o. Ankau\u0306 por tio oni bezon'as naft'o'n."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Ekzist'as ali'a problem'o pri japan'a fis\u0302'ad'o: mal'jun'ig\u0302'int'a'j fis\u0302'ist'o'j. En 1984 est'is 440 000 fis\u0302'kapt'ist'o'j en Japani'o, sed nun est'as nur 210 000. Dum la pas'int'a'j 20 jar'o'j la nombr'o du'on'ig\u0302'is, kaj 40 % de la fis\u0302'ist'o'j est'as pli ol 65-jar'ag\u0302'a'j. Do pro naft'o-kost'o'j, s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a'j gust'o'j de konsum'ant'o'j kaj mal'jun'ig\u0302'ant'a fis\u0302'ist'ar'o la japan'a fis\u0302'industri'o tra'viv'as mal'facil'a'j'n temp'o'j'n."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Tamen konsum'ant'o'j s\u0302ajn'e ne mult'e interes'ig\u0302'as pri tiu problem'o. En la vesper'a televid'o mult'as program'er'o'j pri frand'aj\u0302'o'j kaj ekzempl'e pri \u201erotaci-sus\u0302i-restoraci'o'j\u201d, kie oni sur'tabl'ig'as mal'mult'e'kost'a'j'n, sed bon'gust'a'j'n sus\u0302i'o'j'n (sus\u0302i'o: krud'a fis\u0302'aj\u0302'o sur riz'bul'o). Tie infan'o'j kaj ge'patr'o'j mang\u0302'as kun felic\u0302'a mien'o, tut'e ne sci'ant'e, kia'manier'e tiu'j fis\u0302'aj\u0302'o'j ven'as al ili'a tabl'o."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Antau\u0306 ne'long'e en la alban'a c\u0302e'mar'a urb'o Durre\u0308s est'as mal'ferm'it'a ekspozici'o pri pentr'aj\u0302'o'j de ne'kon'at'a art'ist'o. Tem'is pri 23-jar'a alban'a el'migr'int'o al Italio, kiu tie est'is dum'viv'e en'prizon'ig'it'a pro murd'o. En la prizon'o vek'ig\u0302'is li'a talent'o pri pentr'ad'o."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Konsult'int'e kun si'a frat'in'o, li decid'is si'n dedic\u0302'i al pentr'ad'o. Rezult'e aper'is kelk'a'j dek'o'j da verk'aj\u0302'o'j tiel art'ism'a'j, ke li'a nask'ig\u0302'urb'o konsent'is star'ig'i ekspozici'o'n. La publik'o eg'e s\u0302at'is la pentr'aj\u0302'o'j'n, kiu'j spegul'as ne nur prizon'a'n viv'o'n sed ankau\u0306, kaj c\u0302ef'e, ekster'prizon'a'n ekzist'o'n, apart'e la gaj'ec'o'n de la natur'o kaj de la hom'a viv'o."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Last'a'j'n jar'o'j'n pli'mult'ig\u0302'is si'n'mort'ig'o'j en Albanio. Dum la pas'int'a'j ok monat'o'j pere'is propr'a'man'e 90 person'o'j. Statistik'e si'n'mort'ig'o'j okup'as la tri'a'n lok'o'n el 17 mort'o'kau\u0306z'o'j, tuj post trafik-akcident'o'j. Mort'ig'as si'n c\u0302ef'e vir'o'j inter 19 kaj 45 jar'o'j. Tamen konstat'ebl'as si'n'mort'ig'o'j ankau\u0306 c\u0302e adolesk'o'j kaj pli ag\u0302'a'j alban'o'j."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kiel lern'ant'o'j pas'ig'as somer'a'n liber'a'n temp'o'n? En Japani'o la lern'ej'a jar'o komenc'ig\u0302'as en april'o kaj la unu'a lern'o'sezon'o fin'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 la 21a de juli'o. Somer'a liber'temp'o g\u0302eneral'e dau\u0306r'os dum 40 tag'o'j g\u0302is la fin'o de au\u0306gust'o."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Kio'n nun'a'j lern'ant'o'j far'as? Mult'a'j lern'as en privat'a lern'ej'o por kompens'i la ne'sufic\u0302'a'n lern'ad'o'n en la lern'ej'o. Mult'a'j part'o'pren'as en sport'a trejn'ad'o organiz'it'a de lern'ej'a au\u0306 lok'a klub'o'j. En au\u0306gust'o mult'a'j vizit'as ge'av'o'j'n, akompan'at'e de la ge'patr'o'j. Fin'e de la monat'o mult'a'j hast'e fin'as somer'a'j'n lern'ej'a'j'n hejm'task'o'j'n."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Tamen en kelk'a'j urb'o'j lern'ant'o'j ne pov'as hav'i 40-tag'a'n liber'temp'o'n. Antau\u0306 du jar'o'j eduk'a'j komitat'o'j mal'long'ig'is je unu semajn'o la somer'a'n liber'temp'o'n. Lau\u0306 la j\u0302urnal'o Asahi 10 % de la eduk'a'j komitat'o'j en Japani'o respond'as jes'e al la demand'o pri mal'long'ig'o. Ili cel'as mult'ig'i lern'o'hor'o'j'n, c\u0302ar en 2002 komenc'ig\u0302'is eduk'ad'o lau\u0306 nov'a gvid'lini'o kaj lern'o'hor'o'j mal'mult'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Tio mal'trankvil'ig'is ge'patr'o'j'n, kiu'j kritik'is la ministeri'o'n pri eduk'ad'o. La ministeri'o konsent'is re'form'i la gvid'lini'o'n, kaj ven'ont'jar'e en element- kaj mez-lern'ej'o'j pli'mult'ig\u0302'os lern'o'hor'o'j. Eduk'a'j komitat'o'j, kiu'j prov'e kaj anticip'e mal'long'ig'is la somer'a'n liber'temp'o'n, prav'ig'is si'n, dir'ant'e, ke ili cel'as evit'i tro da s\u0302arg\u0302'o al lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Tamen enket'it'e, 75,5 % de mez'lern'ej'an'o'j kaj 43,0 % de element'lern'ej'an'o'j respond'is, ke mal'long'ig'o de la feri'o'j tut'e ne est'as bon'a. Ven'as kritik'o'j ankau\u0306 de ge'patr'o'j: \u201eLern'ant'o'j ne pov'as part'o'pren'i en sport'a trejn'ad'o\u201d, \u201eLern'ant'o'j ne kompren'as, kial ili dev'as ir'i al lern'ej'o, dum ili'a'j ge'frat'o'j en super'a mez'lern'ej'o feri'as hejm'e\u201d, \u201eSomer'a liber'temp'o don'as al lern'ant'o'j s\u0302anc'o'n pas'ig'i temp'o'n lau\u0306'plac\u0302'e kun si'a'j famili'an'o'j kaj en la natur'o\u201d ktp (lau\u0306 la j\u0302urnal'o Asahi)."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Antau\u0306'e tiu kvalifik'o est'is dum'viv'e valid'a, sed last'a'n juni'o'n la reg'ant'a'j parti'o'j lim'ig'is la valid'period'o'n de la kvalifik'o al 10 jar'o'j, pretekst'ant'e, ke g\u0302i eksklud'u mal'bon'kvalit'a'j'n instru'ist'o'j'n. Mi tamen opini'as, ke g\u0302i'a ver'a intenc'o est'as eksklud'i politik'e aktiv'a'j'n, sindikat'an'a'j'n instru'ist'o'j'n, por ke eduk'ad'o serv'u ne al la popol'o sed ankau\u0306 al la s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000086", "text": "C\u0302i-jar'e 118 universitat'o'j organiz'is kurs'o'j'n, en kiu'j instru'ist'o'j ricev'as 12 lecion'o'j'n pri eduk'a politik'o kaj 18 lecion'o'j'n pri si'a fak'o. C\u0302iu'n jar'o'n 100 000 instru'ist'o'j c\u0302e'est'os tiu'j'n kurs'o'j'n, do ankau\u0306 universitat'a'j instru'ist'o'j dev'as mult'e labor'i dum la somer'o. Kio'n nask'as okup'it'a liber'temp'o al Japani'o? Pli kler'a'j'n lern'ant'o'j'n kaj instru'ist'o'j'n, kaj pli glor'a'n Japani'o'n? Ebl'e ne."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Est'as bon'e kon'at'e, ke rid'o'j mal'mult'ig'as mens'a'j'n strec\u0302'o'j'n kaj fort'ig'as korp'a'n imun'ec'o'n. Tamen, por san'o, kiom da rid'o'j neces'as? Profesor'o Kimura Jooj\u0302i de la Kansaja Universitat'o, Japani'o, komenc'is esplor'i la sekret'o'n de rid'o'j."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Li dir'as: \u201eMult'a'j hom'o'j est'as tro konsci'a'j pri si'a san'o, pren'ant'e medikament'o'j'n kaj mal'trankvil'ig\u0302'ant'e pro sang'o'prem'o kaj glukoz'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tamen ne tia'j'n afer'o'j'n oni mezur'u, sed rid'kvant'o'n. Lau\u0306 la profesor'o oni dir'u al si: \u201eAha, hodiau\u0306 ankorau\u0306 mank'as 500 aH (unu'o de rid'o'j) al mi. Mi g\u0302u'u tradici'a'j'n komik'a'j'n rakont'o'j'n kaj rid'u.\u201d Tiel, opini'as Kimura, nepr'as viv'i."}, {"text_idx": "#000093", "text": "La tru'o por la ban'ad'o pov'as est'i mem'far'it'a: c\u0302e propr'a strand'o au\u0306 c\u0302e publik'a ban'ej'o, pri'zorg'at'a municip'e au\u0306 de klub'o de hobi'ul'o'j. La finn'a c\u0302ef'urb'o Helsink'o dispon'ig'as pli ol 20 vintr'a'j'n sub'c\u0302iel'a'j'n ban'ej'o'j'n al s\u0302at'ant'o'j de vintr'a ban'ad'o. C\u0302e la du'on'o el ili apud'e star'as hejt'at'a sau\u0306n'o, c\u0302e la ali'a'j varm'ig'at'a vest'o's\u0302ang\u0302'ej'o. Tamen prefer'ebl'as, ke oni varm'ig'u si'n en la sau\u0306n'o nur post la mal'varm'a ban'o. Unu'e oni en'ir'u trankvil'e kaj mal'rapid'e la mal'varm'eg'a'n akv'o'n, kies temperatur'o oft'e est'as mult'grad'e pli alt'a ol tiu de la aer'o (minus'a'j grad'o'j g\u0302is 10-20). La uz'ant'o'j de la serv'o'j pag'as 10-150 eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#000095", "text": "C\u0302u hobi'o au\u0306 sport'o? Tio'n vi mem decid'u. Ver'dir'e okaz'as en Finnlando ankau\u0306 vintr'a'j nag\u0302'o'konkurs'o'j en sub'c\u0302iel'a'j basen'o'j, sed tio est'as jam ali'a afer'o."}, {"text_idx": "#000096", "text": "C\u0302iu esperant'ist'o, kiu kon'as la literatur'o'n, re'kon'as la nom'o'n de Karolo Pic\u0302 kaj la titol'o'n de li'a roman'o La litomis\u0302la tomb'ej'o. Ankau\u0306 c\u0302i tiu ese'et'o tem'as pri tomb'ej'o, kvankam ne en C\u0302eh\u0302i'o, sed en la irlanda kamp'ar'a urb'o Tulamore. Tiu, kiu promen'as en la tulamora tomb'ej'o, tie trov'os divers'a'j'n unik'a'j'n interes'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Pro tio, ke la Irlanda Respublik'o est'as precip'e katolik'a land'o, grand'a spac'o en la tomb'ej'o est'as dedic\u0302'it'a al la tomb'o'j de monah\u0302'in'o'j. Ali'lok'e, kelk'a'j unu'op'a'j s\u0302ton'o'j memor'ig'as pri irland'an'o'j en'ter'ig'it'a'j en Uson'o, land'o, kiu akcept'is mult'a'j'n irlandajn el'migr'int'o'j'n ek'de la Grand'a Mal'sat'o mez'e de la 19a jar'cent'o g\u0302is la fin'a'j jar'dek'o'j de la 20a."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La plej s\u0302at'at'a'j kaj karakteriz'a'j monument'o'j konsist'as el gravur'it'a'j kolon'o'j en la form'o de antikv'a kelt'a kruc'o, vid'ebl'a en arkeolog'ej'o'j kaj tomb'ej'o'j en la tut'a insul'o. Tiu c\u0302i desegn'o, kvazau\u0306 simbol'o de kelt'a krist'an'ism'o, hav'as cirkl'o'n super la du brak'o'j de la kruc'o."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Post la fin'o de la unu'a mond'milit'o, kaj la sam'temp'a sen'de'pend'ig'a ribel'o kontrau\u0306 brit'a reg'ad'o, g\u0302is la est'ig\u0302'o de pli pac'a situaci'o en Nord-Irlando, en la last'a jar'dek'o de la 20a jar'cent'o, irland'an'o'j, kies famili'an'o'j milit'serv'is en la brit'a arme'o dum la mond'milit'o'j, hont'is pri la supoz'at'a \u201eperfid'o\u201d de irlanda patriot'ism'o. Pro tio, kvankam mil'o'j da jun'a'j irland'an'o'j mort'is en la milit'o'j (malgrau\u0306 la oficial'a neu\u0306tral'ec'o de la Respublik'o en la du'a), preskau\u0306 neni'u irlanda famili'o au\u0306dac'is mal'kas\u0302'i la fakt'o'n per tomb'o's\u0302ton'o memor'e al si'a'j milit'a'j mort'int'o'j."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Tiu'j, kiu'j mort'is dum la irlanda sen'de'pend'ig'a milit'o kaj en la en'land'a milit'o, kiu g\u0302i'n sekv'is, est'is honor'ig'it'a'j per monument'o'j. Tamen, nur preskau\u0306 fin'e de la 20a jar'cent'o aper'is en irlandaj tomb'ej'o'j nov'a'j tomb'o's\u0302ton'o'j memor'e al la mond'milit'a'j mort'int'o'j. Est'as strang'e trov'i tia'j'n surpriz'e nov'aspekt'a'j'n tomb'o's\u0302ton'o'j'n kun detal'o'j pri jun'a'j irland'an'o'j mort'int'a'j inter 1914 kaj 1918 en t.n. irlandaj regiment'o'j de la brit'a arme'o."}, {"text_idx": "#000102", "text": "En Irlando est'as plur'a'j mil'o'j da famili'o'j, kiu'j lau\u0306'tradici'e viv'as kiel nomad'o'j en rul'dom'o'j kaj tend'o'j, kvankam ili ne est'as de cigan'a de'ven'o. Antau\u0306'e tiu komun'um'o, angl'e \u201etinkers\u201d (stan'ist'o'j, kaldron'ist'o'j,) gael'e tince\u0301iri\u0301), vend'is kaj ac\u0302et'is c\u0302eval'o'j'n. Modern'a soci'o ne plu bezon'as man'far'it'a'j'n kaldron'o'j'n kaj sitel'o'j'n, kaj la nomad'o'j taks'as la nom'o'n \u201etinker\u201d insult'o."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Ili nom'as si'n hodiau\u0306 \u201etravellers\u201d (vojag\u0302'ant'o'j; gael'e: lucht siu\u0301il). Mult'a'j viv'as mal'cert'e, dang\u0302er'e kaj kelk'foj'e mizer'e, flank'e de s\u0302ose'o'j. Tamen ali'a'j pli bon'stat'a'j nomad'o'j sukces'as gajn'i sufic\u0302'e da mon'o por pli luks'e sub'ten'i si'n. Tiu'j last'a'j, pas'ig'ant'e la viv'o'n sen fiks'it'a dom'o, s\u0302at'as impon'a'j'n monument'o'j'n post si'a mort'o. Pro tio, kelk'a'j el la plej grand'a'j kaj ornam'it'a'j monument'o'j en la tulamora tomb'ej'o kaj ali'lok'e en Irlando trov'ig\u0302'as sur la tomb'o'j de nomad'o'j."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La unu'a nomad'a monument'o en la tomb'ej'o pomp'as el nigr'a marmor'o, kun grand'a rand'o: g\u0302i est'as alt'a tomb'o's\u0302ton'o kun epigraf'o en or'a'j liter'o'j, flank-kolon'o'j bel'ig'it'a'j per or'um'it'a'j flor'o'j, statu'o'j de la sankt'a virg'ul'in'o kaj sankt'ul'o'j, flor'uj'o'j, gravur'it'a'j slab'et'o'j donac'it'a'j de divers'a'j famili'an'o'j, marmor'a pied'pilk'o sur piedestal'o, kaj antau\u0306'a marmor'a genu'kusen'o kun or'um'it'a invit'o \u201eStay and Chat\u201d (\u201eRest'u kaj babil'u\u201d)."}, {"text_idx": "#000105", "text": "La du'a monument'o trov'it'a est'as simil'a: el nigr'a marmor'o, ric\u0302'e or'um'it'a, kun al'don'aj\u0302'o de grand'eg'a rozari'o pend'ant'a sur la tomb'o's\u0302ton'o, or'um'it'a'j bild'o'j de kamion'et'o kaj nomad'a c\u0302ar'um'o, kaj en la mez'o, sur la marmor'a plank'o, piedestal'o, sur kiu star'as grand'a glas'o da irlanda porter'o (nigr'a bier'o) Guinness [gi\u0301nes]."}, {"text_idx": "#000107", "text": "La irlandaj nomad'o'j kutim'e ge'edz'ig\u0302'as, kiam ili est'as tre jun'a'j. Plej patos'a tomb'o est'as tiu de jun'a (30-jar'a) nomad'a vir'in'o. Simil'a al la ali'a'j monument'o'j (el nigr'a marmor'o, sed kun mult'a'j gravur'it'a'j memor'slab'et'o'j en form'o de kor'o'j kaj unu kiel mal'ferm'it'a libr'o), g\u0302i inform'as, ke la for'pas'int'in'o mort'is, nask'ant'e infan'o'n, kiu ne super'viv'is, kaj pli'e post'las'is kvin fil'o'j'n, kvar fil'in'o'j'n kaj 17 ge'nep'o'j'n, plus nev'o'j'n kaj nev'in'o'j'n. G\u0302i atest'as, ke la viv'o de nomad'o'j ne c\u0302iam est'as felic\u0302'a, kaj ili'a'j mort'o'j oft'e est'as tragik'a'j."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Ankau\u0306 pri la tulamora tomb'ej'o ebl'us verk'i roman'o'n."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Antau\u0306 ne'long'e divorc'is jun'a par'o el la sud'a c\u0302e'mar'a urb'o Vlora. Post'e ambau\u0306 komenc'is serc\u0302'i nov'a'n partner'o'n per inter'ret'a'j babil'ej'o'j. Ili prezent'is si'n en la elektron'ik'a medi'o per kas\u0302'nom'o'j kaj tiu'manier'e virtual'e renkont'ig\u0302'is. Sekv'is vid-al-vid'a renkont'ig\u0302'o \u2013 kaj kiom grand'is la surpriz'o, kiam la iam'a'j ge'edz'o'j de'nov'e si'n vid'is. Re'flam'ig\u0302'is am'o kaj re'unu'ig\u0302'is la par'o."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Lau\u0306 oficial'a statistik'o 79 % de la litovoj est'as rom'katolik'o'j. Malgrau\u0306 tio, ke katolik'o est'as konsider'at'a tiu, kiu est'as oficial'e bapt'it'a, pli grand'a part'o de litovaj katolik'o'j ne est'as ver'a'j \u2013 ili mal'oft'e vizit'ad'as preg\u0302'ej'o'n, ili'a c\u0302iu'tag'a viv'o est'as iom for de katolik'a'j doktrin'o kaj regul'o'j. Pri si'a katolik'ec'o ili re'memor'as nur c\u0302e ge'edz'ig\u0302'o au\u0306 funebr'a ceremoni'o."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Ideal'a katolik'o est'as tiu, kiu fest'as la \u201eSinjor'a'n tag'o'n\u201d, dimanc\u0302'o'n. G\u0302eneral'e la litovoj amas'vizit'as si'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n nur dum la tag'o de la mort'int'o'j, Krist'nask'o kaj Pask'o. La litova eklezi'o tiu'rilat'e hav'as modest'a'n postul'o'n: neces'as almenau\u0306 unu'foj'e dum la jar'o, Pask'e, far'i konfes'o'n kaj akcept'i komuni'a'n sakrament'o'n."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Litovaj soci'olog'o'j rimark'ig'as, ke dum mult'a'j jar'o'j 79 % de la litovoj ident'ig'as si'n kiel katolik'o'j. Tio ne signif'as, ke c\u0302iu'j est'as praktik'ant'a'j katolik'o'j. Pri si'a katolik'ec'o la popol'o sen'kas\u0302'e deklar'is nur de post la s\u0302tat'a sen'de'pend'ig\u0302'o en la jar'o 1990. Sam'temp'e al'don'ind'as, ke la litovaj katolik'o'j est'as dis'part'ig'ind'a'j en du kamp'o'j: ne ver'a'j kaj ver'a'j, kies c\u0302iu'tag'a viv'o strikt'e baz'ig\u0302'as sur katolik'a'j valor'o'j. Al la last'a'j aparten'as c\u0302irkau\u0306 kvin'on'o de la litova soci'o."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Krom'e, spert'ul'o'j parol'as pri si'a'spec'a soci'a prem'o \u2013 dev'ig'o est'i katolik'o. Ekzempl'e, est'as norm'o ge'edz'ig\u0302'i en la preg\u0302'ej'o, malgrau\u0306 ke Litovio est'as unu el la progres'int'a'j EU-land'o'j lau\u0306 statistik'o de divorc'o'j. Dum la unu'a'j jar'o'j post la re'sen'de'pend'ig\u0302'o rimark'ig\u0302'is pli grand'a kvant'o de tiu'j, kiu'j ne'is ajn'a'n konfesi'o'n, malgrau\u0306 ke nun la plej grand'a part'o deklar'as si'n katolik'o'j. Dum la sovetia period'o la kred'ant'o'j est'is en mal'favor'a situaci'o. Post la re'sen'de'pend'ig\u0302'o, kontrau\u0306'e: ne est'as bon'mor'e est'i laik'o, kio est'as konsider'at'a kiel post'rest'aj\u0302'o, relikv'o de la sovetiaj temp'o'j."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Tamen la litova eklezi'o ne mal'trankvil'ig\u0302'as pri la religi'em'o de si'a'j sam'land'an'o'j. Se oni kompar'as g\u0302i'n kun la situaci'o en ali'a'j land'o'j de Eu\u0306rop'o, kie preg\u0302'ej'o'n vizit'ad'as nur 4-5 % de la katolik'o'j, Litovio aspekt'as tut'e normal'e. La kvant'o de edz'ig\u0302'o'j en la preg\u0302'ej'o dau\u0306r'e kresk'as. Pli bedau\u0306r'ind'e est'as, ke pri si'a katolik'ec'o mult'a'j litovoj memor'as nur, kiam ili intenc'as ge'edz'ig\u0302'i au\u0306 dev'as en'tomb'ig'i proksim'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000115", "text": "En pas'int'jar'a soci'ologi'a enket'o evident'ig\u0302'is, ke 80,2 % de la respond'int'o'j atribu'as si'n al rom'katolik'o'j, 2,7 % al la ortodoks'a krist'an'ism'o, 0,7 % al mal'nov'rit'an'o'j, 0,6 % al evangeli'a'j luter'an'o'j, 0,4 % al re'form'it'o'j. C\u0302iu dek'a indik'is pri neni'a aparten'o al religi'o. 33 % de la respond'int'o'j indik'is, ke preg\u0302'ej'o'n ili vizit'as nur dum religi'a'j fest'o'j, Krist'nask'o kaj Pask'o, 17 % tio'n far'as nur unu'foj'e en la jar'o au\u0306 ec\u0302 pli mal'oft'e, 16 % almenau\u0306 unu'foj'e en monat'o, 9 % kelk'foj'e dum monat'o, 8 % almenau\u0306 unu'foj'e en semajn'o. 13 % ne vizit'as preg\u0302'ej'o'n kaj ne part'o'pren'as religi'a'j'n ceremoni'o'j'n. Malgrau\u0306 c\u0302io 78,6 % si'n kvalifik'as kiel kred'ant'o'j'n kaj 16,4 % kiel indiferent'a'j'n al religi'o."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Lau\u0306'raport'e est'is arest'it'a en restoraci'o en Sarajevo 33-jar'ag\u0302'a uson-bosnia afer'ist'o, Damir Fazlic\u0301. Tiu far'ig\u0302'is cel'punkt'o de fi'kampanj'o en Albanio, kie opozici'an'o'j dir'is, ke Fazlic\u0301 ne nur komplic'is kun la reg'ist'ar'o en arm'il'trafik'ad'o, sed ankau\u0306 rilat'is kun la murd'ist'o'j de la serb'a c\u0302ef'ministr'o \u0110in\u0111ic\u0301."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Tamen kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e Fazlic\u0301 aper'is en la alban'a televid'o, dir'ant'e, ke ne li, sed ali'a afer'ist'o est'as arest'it'a en la restoraci'o. Krom'e li mal'kas\u0302'is, ke li ven'is al Albanio por korekt'i fi'fam'o'j'n pri si'a kondut'o."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Li dir'is, ke li help'is la Demokrati'a'n Parti'o'n de Albanio re'akir'i potenc'o'n kaj tut'e moral'e rilat'is kun la nun'a reg'ist'ar'o. Li atent'ig'is ankau\u0306, ke dum kvar'jar'a esplor'o pri la mort'ig'o de \u0110in\u0111ic\u0301 ec\u0302 ne unu foj'o'n est'as menci'it'a li'a nom'o. Tiel fin'ig\u0302'is la fi'kampanj'o kontrau\u0306 Fazlic\u0301 kaj la reg'ant'a parti'o alban'a."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Antau\u0306 ne'long'e respond'ec'ul'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o deklar'is, ke la alban'o'j, en'ir'ant'e Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n, al'port'os almenau\u0306 du trezor'aj\u0302'o'j'n: gast'em'ec'o'n kaj inter'religi'a'n solidar'ec'o'n. La gast'em'o est'as jam sankci'it'a ankau\u0306 en la pra'a mor-kod'o alban'a (la tiel nom'at'a Kanuni i Leke\u0308 Dukagjinit au\u0306 \u201eKanon'o \u2013 leg\u0302'ar'o \u2013 de Lek Dukag\u0302ini\u201d, princ'o el la 15a jar'cent'o), kie oni sub'strek'as, ke \u201ela hejm'o de la alban'o est'as sam'temp'e la hejm'o de Di'o kaj la gast'o\u201d.1 Kaj inter'religi'a harmoni'ec'o kaj solidar'ec'o est'as jam kon'at'a en c\u0302iu'j teritori'o'j kie log\u0302'as amas'e sur si'a propr'a teritori'o alban'a'j etn'ul'o'j (nom'e en Albanio, Kosovo, sud'a Serbi'o, okcident'a Makedonio, sud'a Montenegro, nord'a Greki'o)."}, {"text_idx": "#000120", "text": "C\u0302e alban'o'j la islam'an'o'j, en la last'a'j jar'cent'o'j, konsist'ig'as la pli'mult'o'n de la log\u0302'ant'ar'o. (Respektiv'e en Albanio 70 %, en Kosovo 90 %, en okcident'a Makedonio 95 %, en sud'a Montenegro 90 %, en sud'a Serbi'o 80 %, sed nur mal'pli'mult'e en nord'a Greki'o)."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Histori'e neniam okaz'is fort'a'j kverel'o'j kaj mal'pac'ig\u0302'o'j inter islam'an'o'j, katolik'o'j kaj ortodoks'a'j krist'an'o'j en tiu'j teritori'o'j, ec\u0302 dum la grand'a'j tut'mond'a'j kriz'o'j (ambau\u0306 mond'milit'o'j ekzempl'e). Izol'it'a'j incident'o'j, kiu'j okaz'is en Kosovo dum la last'a tie'a milit'o, lau\u0306'dir'e tut'e ne koncern'as la alban'a'n popol'o'n, sed nur s\u0302tel'ist'o'j'n kaj krim'ul'o'j'n, kiu'j dezir'is profit'i el la h\u0302aos'o."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Last'a'temp'e mi vizit'is de'nov'e Kosovon kaj special'e la urb'o'n Ferizaj, en kies centr'o star'as du mal'sam'religi'a'j monument'o'j, unu grand'a moske'o kun du minaret'o'j kaj unu bel'eg'a ortodoks'a preg\u0302'ej'o, ambau\u0306 restau\u0306r'it'a'j last'a'temp'e. Ambau\u0306 konstru'aj\u0302'o'j situ'as en la sam'a kort'eg'o, unu apud la ali'a, kaj la kred'ant'o'j de ambau\u0306 religi'o'j en'ir'as sen'problem'e en la sam'a'n kort'o'n por preg\u0302'i al Di'o en si'a'j mal'sam'a'j sankt'ej'o'j. Tio efektiv'e jam dau\u0306r'as jar'cent'o'j'n kaj sam'e okaz'as hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000124", "text": "La pord'o'j glit-mal'ferm'ig\u0302'is, kaj li en'ir'is la lift'o'n. La unu'nur'a ali'a vetur'ant'o kontrol'is li'n, dum li en'pas\u0302'is, kaj post'e re-mal'lev'is la kap'o'n. La buton'o por la ter'a etag\u0302'o jam lum'et'is, do li nur apog'is je la mal'antau\u0306'a mur'o, dum la pord'o'j ferm'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Kiam la lift'o halt'is, li atend'is, g\u0302is la ali'a person'o el'ir'is, tiam mars\u0302'is mal'rapid'e el la konstru'aj\u0302'o en la bril'a'n juni'a'n tag'o'n. Star'ant'e ekster la pord'o'j, g\u0302is la okul'o'j kutim'ig\u0302'is al la sun'lum'o, li pri'pens'is kio'n far'i. Li hav'is neni'a'n rendevu'o'n por ating'i, kaj neni'u li'n atend'is. Li log\u0302'is sol'a post la mort'o de si'a edz'in'o en la pas'int'a jar'o, kaj li'a'j fil'o'j log\u0302'is ekster's\u0302tat'e. Benk'o antau\u0306 li en la kort'o s\u0302ajn'e vok'is li'n, do li mars\u0302'is al g\u0302i kaj sid'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Font'o en form'o de kaduce'o s\u0302pruc'is en or'fis\u0302'plen'a lag'et'o antau\u0306 li. Infan'o'j lud'is c\u0302e g\u0302i kaj c\u0302irkau\u0306 g\u0302i. Kiel jun'a arkitekt'o, (kiom da jar'o'j pas'int'a'j?) li help'is dezajn'i c\u0302i tiu'n kort'o'n c\u0302e la universitat'a hospital'o kiel si'a'n unu'a'n projekt'o'n post la kolegi'o. Super la arb'o'j kaj dom'o'j trans la strat'o vid'ebl'is la supr'o de la Fis\u0302burna Ofic'ej'o, kiu est'is unu el li'a'j last'a'j grav'a'j projekt'o'j, antau\u0306 ol li emerit'ig\u0302'is, jam kvin jar'o'j'n antau\u0306'e. S\u0302ajn'is al li iom ironi'e, ke li elekt'is ripoz'i c\u0302i tie, vid'ant'e kaj la komenc'o'n kaj la fin'o'n de si'a profesi'a labor'o. Koincid'o? Ebl'e. Li tio'n ne kred'is."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Li ne est'is kutim'e parol'em'a kun fremd'ul'o'j, sed ial li komenc'is parol'i pri si'a'j problem'o'j al la et'a gnom'aspekt'a hom'o. Li rakont'is pri la hepat'it'o, kiu'n li ek'hav'is per pas'int'a transfuz'o, si'a mal'bon'a kor'o, kaj la kancer'o, kiu'n ili j\u0302us el'trov'is. Pri tio, ke li ne est'as kandidat'o por hepat'a trans'don'o pro si'a mal'bon'a kor'o, kaj ne por kor'a kirurgi'o pro si'a mal'san'a hepat'o, kaj pro si'a'j ali'a'j mal'san'o'j li cert'e ne toler'us kemi'terapi'o'n. Li'a kurac'ist'o propon'is kurs'o'n de \u201esub'ten'a terapi'o\u201d, kio ver'e signif'as \u201ekomfort'ig'i li'n, g\u0302is li mort'as\u201d."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Li re'rigard'is dub'em'e al li, kaj demand'is: \u201eC\u0302u vi est'as kurac'ist'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000133", "text": "\u201eNe. Almenau\u0306, ne preciz'e, sed mi kred'as ke mi ebl'e pov'as help'i vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000134", "text": "\u201eKio'n vi pov'as far'i, kio'n la kurac'ist'o'j ne pov'as far'i por mi?\u201d"}, {"text_idx": "#000135", "text": "\u201eDir'u al mi la ver'o'n, kio'n far'as por vi la kurac'ist'o'j?\u201d Pro surpriz'o pri tia demand'o li silent'is dum moment'o, kaj la mal'grand'a hom'o tuj dau\u0306r'ig'is, ne atend'ant'e respond'o'n. \u201eG\u0302ust'e kiel mi kred'is. Vi'a'j kurac'ist'o'j propon'as, ke vi viv'u la mal'long'a'n rest'o'n de vi'a temp'o sub la influ'o de drog'o'j, kiu'j iom post iom ig\u0302'os pli kaj pli sen'efik'a'j, g\u0302is vi fin'fin'e mort'os, kiel dolor'plen'a, du'on'frenez'a mani'ul'o. Mi promes'as neni'o'n, sed mi kred'as, ke mi pov'as far'i pli bon'e ol tio.\u201d"}, {"text_idx": "#000136", "text": "Li met'is la man'o'n en si'a'n komplet'o'n kaj el'tir'is et'a'n vitr'a'n flakon'o'n. \u201eJen. Trink'u g\u0302i'n je dorm'o'temp'o. Glut'u la tut'o'n. Mi kred'as, ke g\u0302i vi'n help'os.\u201d"}, {"text_idx": "#000137", "text": "\u201eTio, kio, mi kred'as, vi'n help'os. Drog'herb'a'j ekstrakt'o'j, kontrau\u0306-oksid'ig'ant'o'j, kaj tiel plu. Pli preciz'e mi ne kapabl'us sci'ig'i vi'n, sen ke vi mult'e stud'us.\u201d"}, {"text_idx": "#000139", "text": "\u201eMi sen'prez'e don'as g\u0302i'n al vi\u201d, la et'ul'o dir'is formal'e, etend'ant'e la flakon'o'n al li, riverenc'ant'e."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Li pren'is g\u0302i'n, kaj kontrol'is la donac'o'n. G\u0302i en'hav'is klar'a'n, iom'et'e flav'a'n likv'aj\u0302'o'n, kiu flu'is viskoz'e, kiel miel'o. Li re'rigard'is al la mal'grand'a hom'o. \u201eKaj kiam mi bezon'os pli?\u201d"}, {"text_idx": "#000142", "text": "\u201eAtend'u!\u201d li kri'is al li. \u201eKiel mi trov'u vi'n, se mi bezon'os pli da medikament'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000144", "text": "\u201eKiel? Mi ec\u0302 ne dir'is al vi mi'a'n nom'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000147", "text": "Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e li'a'j amik'o'j kaj parenc'o'j kun'ven'is c\u0302e sepult'ist'ej'o. La raben'o c\u0302ant'is funebr'a'n kadis\u0302on per fort'a, klar'a voc\u0302'o, kiu gvid'is la lament'ant'o'j'n, kiam ili'a'j propr'a'j voc\u0302'o'j ebl'e stumbl'us. En la elegi'o li lau\u0306d'is la viv'o'n kaj ating'o'j'n de la mort'int'o, kaj dank'is al Di'o, ke Li elekt'is pren'i li'n pac'e, sen'sufer'e, dum li dorm'is."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Pap'o Benedikto la 16a proklam'is la period'o'n de la 28a de juni'o 2008 g\u0302is la 29a de juni'o 2009 \u201ejar'o de Sankt'a Pau\u0306lo\u201d. Parentez'e, por protest'ant'o tiu epitet'o \u201esankt'a\u201d son'as iom strang'e, kvankam la 13a apostol'o ankau\u0306 en protest'ant'ism'o grav'eg'e rol'as."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Por mult'a'j Pau\u0306lo est'as la ver'a fond'int'o de krist'an'ism'o. Por ali'a'j li grav'e mis'form'is la origin'a'j'n intenc'o'j'n de Jesuo mem. Kiel ajn, la fakt'o, ke li nask'ig\u0302'is antau\u0306 2000 jar'o'j, instig'is la pap'o'n al tiu c\u0302i mond'vast'a memor'ad'o pri li. Lau\u0306 histori'ist'o'j Pau\u0306lo ja nask'ig\u0302'is iam inter 5 kaj 10 p.K.; la ekzakt'a dat'o ne est'as kon'at'a. Kaj c\u0302ar li'a'n mort'o'n tradici'e la rom'katolik'a eklezi'o memor'as la 29an de juni'o, kun'e kun tiu de Petro, tiu'j c\u0302i dat'o'j por la Pau\u0306lo-jar'o iel est'as dev'ig'a'j."}, {"text_idx": "#000151", "text": "C\u0302ar Pau\u0306lo nask'ig\u0302'is en la urb'o Tars'o en nun'a Turki'o, ankau\u0306 en tiu lok'o oni kun'fest'as c\u0302i tiu'n jar'o'n: la lok'a c\u0302ef'preg\u0302'ej'o el la 12a jar'cent'o est'os je dispon'o de pilgrim'ant'o'j, lau\u0306 decid'o de la turk'a reg'ist'ar'o, kvankam de post 1943 g\u0302i oficial'e ne plu est'as preg\u0302'ej'o. Post 1943 komenc'e oni uz'is g\u0302i'n kiel ten'ej'o'n; nun g\u0302i est'as muze'o. Sed por la fest'o g\u0302i unu jar'o'n de'nov'e funkci'as kiel preg\u0302'ej'o."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Ankau\u0306 sur la insul'o Malto oni dev'as kun'fest'i c\u0302i tiu'n jar'o'n, c\u0302ar sur tiu insul'o Pau\u0306lo al'ter'ig\u0302'is post s\u0302ip'romp'ig\u0302'o sur'voj'e al Romo, kie iu'n temp'o'n li viv'is kiel mal'liber'ul'o. Lau\u0306 la tradici'o li post'e mort'is martir'e en Romo, temp'e de imperi'estr'o Nerono. La bazilik'o Sankt'a Pau\u0306lo ekster la Mur'o'j en Romo star'as sur la tradici'a lok'o, kie li est'is en'ter'ig'it'a. Jen tiu bazilik'o do est'as la tri'a, c\u0302ef'a, lok'o de la celebr'ad'o'j."}, {"text_idx": "#000153", "text": "El la Nov'a Testament'o la plej mal'nov'a part'o konsist'as el kolekt'aj\u0302'o da leter'o'j de Pau\u0306lo, direkt'it'a'j al divers'a'j krist'an'a'j komun'um'o'j. Li respond'as en ili plur'a'j'n demand'o'j'n kaj don'as konsil'o'j'n. Post'e al'don'ig\u0302'is kelk'a'j leter'o'j de supoz'ebl'e li'a'j lern'int'o'j al la kolekt'aj\u0302'o de nun en'tut'e 13 leter'o'j. La kvar evangeli'o'j dat'ig\u0302'as de iom pli post'e. C\u0302ar li'a'j tekst'o'j est'as tiel fru'a'j, li'a'j el'dir'o'j grand'e influ'is krist'an'ism'o'n. Pau\u0306lo est'as vast'e kon'at'a pro si'a \u2013 lingv'e \u2013 komplik'eg'a stil'o; tio est'as unu el la kial'o'j, ke mult'a'j hom'o'j iom tim'as ek'leg'i li'a'j'n leter'o'j'n. Ali'a problem'o est'as, ke foj'foj'e oni kvazau\u0306 sub'konsci'e kon'as i'a'j'n oft'e au\u0306d'at'a'j'n interpret'o'j'n de divers'a'j er'o'j, kiu'j'n tamen c\u0302e re'a leg'ad'o ebl'as interpret'i ankau\u0306 mal'sam'e. Tiel Pau\u0306lo, ekzempl'e, dum'long'e por mult'a'j est'as eg'e kontrau\u0306'vir'in'a teolog'o, sed ali'a'j \u2013 mal'e \u2013 ec\u0302 foj'foj'e nom'as li'n la unu'a femin'ist'o de la krist'an'a histori'o."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Ni'a'n inter'naci'a'n publik'o'n mi s\u0302at'us instig'i ek'leg'i li'a'j'n leter'o'j'n por tia'manier'e honor'i tiu'n unik'a'n person'o'n. En Esperant'o ekzist'as la tradici'a traduk'o el la komenc'o de la 20a jar'cent'o far'e de anglikan'a'j pastr'o'j (en la esperant'lingv'a bibli'o), sed ankau\u0306 ekzist'as pli nov'a traduk'o en la seri'o Orient'o-Okcident'o de UEA: tiu'n c\u0302i mi'a'n traduk'o'n mi verk'is lau\u0306 pli modern'a'j traduk'princip'o'j de la nun'a bibli'o'scienc'o, tiel ke la en'hav'o far'ig\u0302'as pli bon'e kompren'ebl'a por nun'temp'ul'o'j. Kaj en la not'o'j kaj koment'et'o'j mi prov'as iom detal'ig'i interes'a'j'n trajt'o'j'n de la tekst'o. Esper'ebl'e tiu c\u0302i Pau\u0306lo-jar'o est'os kial'o por mult'a'j sam'temp'ul'o'j ni'a'j de'nov'e ek'kon'i li'a'j'n verk'o'j'n, kiu'j ja tiel fund'e influ'is krist'an'ism'o'n kaj, per'e de tio, la tut'a'n mond'o'n!"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Dum ok tag'o'j, de la 5a g\u0302is la 11a de oktobr'o 2008, el la bazilik'o Sankt'a Kruc'o en Romo oni dis'send'is la integr'a'n tekst'o'n de la bibli'o. 1200 leg'ant'o'j, katolik'o'j, protest'ant'o'j, ortodoks'ul'o'j, islam'an'o'j kaj ne'kred'ant'o'j, si'n sekv'is dum 180 hor'o'j, sen'pau\u0306z'e, krom por moment'a fam'a kant'o au\u0306 muzik'o, en la deklam'ad'o de la tut'a tekst'o."}, {"text_idx": "#000157", "text": "C\u0302io komenc'ig\u0302'is c\u0302e RAI 1 (Radi'o kaj televid'o ital'a), est'is dau\u0306r'ig'at'a en RAI eduk'a 2 kaj foj'foj'e au\u0306d'ig\u0302'is ankau\u0306 c\u0302e provinc'a'j privat'a'j kanal'o'j, kiam la lau\u0306'vic'a leg'ant'o aparten'is al ties komun'um'o."}, {"text_idx": "#000158", "text": "En Italio almenau\u0306 67 % de la hom'o'j posed'as en si'a bibliotek'o integr'a'n bibli'o'n, sed mal'pli ol 10 % el g\u0302i c\u0302erp'as i'o'n medit'a'n."}, {"text_idx": "#000159", "text": "En profund'a nokt'o iu leg'int'o el'ir'is el la bazilik'o, kie j\u0302us li leg'is la psalm'o'j'n 31, 32, 33: \u201eC\u0302iel'a'j vort'o'j skulpt'it'a'j en la s\u0302ton'o, perl'o'j de sag\u0302'ec'o ili est'as\u201d, li koment'is. \u201eJen la tem'o: hom'o persekut'at'a de mal'amik'o'j, mal'bon's\u0302anc'a, viv'as inter mal'trankvil'aj\u0302'o'j. C\u0302iu'j konspir'as kontrau\u0306 li, brul'ig'it'a'n ter'o'n ili far'as c\u0302irkau\u0306 li. Sed li si'n turn'as al la Sinjor'o (Di'o), kiu el'au\u0306d'as li'a'n preg\u0302'o'n, pren'as li'a'n man'o'n, al li for'vis\u0302'as la larm'o'j'n, li'n lev'as, re'e vers\u0302'as en li'a'n kor'o'n la dign'ec'o'n de ekzist'o spit'e de la kalumni'ant'o'j. Tiam la hom'o \u201are'nask'ig\u0302'int'a\u2019 plen'g\u0302oj'e invit'as la tut'a'n mond'o'n lau\u0306d'i la Sinjor'o'n\u201d. Jen la koment'o de la leg'int'o (c\u0302u katolik'a au\u0306 protest'ant'a, c\u0302u ne'kred'ant'a?), nokt'o'fund'e, pri si'a j\u0302us'a spert'o al j\u0302urnal'ist'o'j, kiu'j li'n atend'is c\u0302e la pord'o de la bazilik'o."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Celebr'is en oktobr'o nostalgi'ul'o'j pri komun'ism'o la 100an dat're'ven'o'n de la nask'ig\u0302'tag'o de ebl'e la plej sovag\u0302'a diktator'o komun'ism'a en orient'a Eu\u0306rop'o. Tem'as pri la alban'o En'ver Hoxha [hodj\u0302a], kiu nask'ig\u0302'is en la urb'o Gjirokaster [g\u0302irokaster] en 1908 kaj mort'is en Tiran'o en 1985."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Komun'ist'o'j plan'is el'spez'i grand'a'n mon'sum'o'n por la solen'aj\u0302'o'j, kaj ec\u0302 invit'is rus'a'j'n komun'ist'o'j'n. Tamen, indign'ig\u0302'is kaj protest'is tiu'j, kiu'j'n persekut'is la tiam'a reg\u0302im'o total'ism'a, kaj kiu'j memor'is la krim'ar'o'n, genocid'o'n, sub'prem'o'n kaj ekspluat'ad'o'n far'e de la s\u0302tat'o-parti'o lau\u0306 ordon'o'j de la diktator'o mem."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Traf'is land'o'n kun apenau\u0306 pli ol milion'o da log\u0302'ant'o'j en 1944 amas'a'j ekzekut'o'j (g\u0302is 6000), politik'a'j en'prizon'ig'o'j (g\u0302is 1945: 10 000), koncentr'ej'o'j, dev'ig'a'j labor'ej'o'j, deport'ej'o'j kaj intern'ig'ej'o'j, kie g\u0302is 1991 sufer'is cent'mil'o'j da alban'o'j. Lern'ej'o'j, preg\u0302'ej'o'j, kazern'o'j, fabrik'o'j, stadion'o'j kaj privat'a'j dom'o'j trans'form'ig\u0302'is en prizon'o'j'n, c\u0302ar ne sufic\u0302'is jam ekzist'ant'a'j."}, {"text_idx": "#000163", "text": "La kondic\u0302'o'j en la dev'ig'a'j labor'ej'o'j est'is tiom mal'bon'a'j kaj mal'human'a'j, ke oni taks'is la koncentr'ej'o'j'n c\u0302e Mauthausen au\u0306 Dachau pli bon'a'j. Politik'a'j prizon'ul'o'j, kiu'j nombr'is tiam 20 000, mal'sek'ig'is marc\u0302'o'j'n, konstru'is tunel'o'j'n, flug'haven'o'j'n, dom'o'j'n kaj elektro'central'o'j'n kaj labor'is en min'ej'o'j. Dum'e pere'is cent'o'j da hom'o'j."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Ribel'ad'o est'is fort'e pun'at'a, kelk'foj'e per mort'o au\u0306 re'kondamn'o. Kelk'a'j pas'ig'is jar'dek'o'j'n en prizon'o'j \u2013 g\u0302is 45 jar'o'j'n. Sam'temp'e sufer'is ekonomi'e, politik'e, soci'e kaj moral'e la tut'a land'o, kiu'n oni taks'is en'tut'e grand'a prizon'o. Pro tio abomen'is mult'a'j alban'o'j la celebr'ad'o'n de la nask'ig\u0302'dat're'ven'o de En'ver Hoxha."}, {"text_idx": "#000165", "text": "Nov'a'n parlament'o'n elekt'is litovoj en oktobr'o \u2013 kaj tiel adiau\u0306'is la social'demokrat'a'n reg'ist'ar'o'n de Gediminas Kirkilas kaj salut'is la konservativ'a'n de Andrius Kubilius."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Not'ind'as nov'a parti'o, la Parti'o de Naci'a Lev'ig\u0302'o, kiu'n fond'is televid-stel'ul'o Aru\u0304nas Valinskas. Al si'a parti'o li al'log'is plur'a'j'n ali'a'j'n \u201enom'o'j'n\u201d: kant'ist'o'j'n, aktor'o'j'n kaj humur'ist'o'j'n. Neni'u kred'is je ili'a sukces'o, c\u0302ar la nov'ul'o'j aspekt'is ne'serioz'a'j kaj ricev'is mult'a'j'n kritik'o'j'n. Tamen la kon'at'a'j televid'a'j vizag\u0302'o'j konvink'is mult'a'j'n pri si'a'j politik'a'j talent'o'j, tiel ke en la nov'a parlament'o ili'a parti'o okup'as 16 lok'o'j'n."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Kre'ig\u0302'is do koalici'o konsist'ant'a el konservativ'ul'o'j, la Parti'o de Naci'a Lev'ig\u0302'o, Liberal'a Mov'ad'o, Uni'o de Liberal'ul'o'j kaj la centr'o, kiu decid'is pri la c\u0302ef'a'j posten'o'j: Kubilius estr'os la reg'ist'ar'o'n kaj Valinskas la parlament'o'n."}, {"text_idx": "#000169", "text": "Tamen litovoj ne mult'e entuziasm'ig\u0302'is pri la balot'o'j. Por elekt'i la nov'a'n parlament'o'n part'o'pren'is en la unu'a etap'o 48,6 % de la popol'o kaj en la du'a nur 32,4 %."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Manifestaci'is en la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o membr'o'j de la ne'reg'ist'ar'a organiz'aj\u0302'o Mjaft (\u201eSufic\u0302'e\u201d) okaz'e de vizit'o de la ital'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, Franc'o Frattini."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Okul'frap'is slogan'o'j en la ital'a lingv'o No al razzismo (\u201eNe al ras'ism'o\u201d), kiu'j alud'is decid'o'j'n de la ital'a reg'ist'ar'o kaj parlament'o diskriminaci'i kontrau\u0306 fremd'ul'o'j, inter'ali'e per apart'a'j klas'c\u0302ambr'o'j por ital'o'j kaj ne'ital'o'j."}, {"text_idx": "#000173", "text": "En Italio oficial'e log\u0302'as 400 000 alban'a'j en'migr'int'o'j. Ceter'e Italio okup'as la unu'a'n lok'o'n en Albanio por fremd'land'a'j invest'o'j. En Tiran'o sub'skrib'is Frattini kvin inter'konsent'o'j'n ekonomi'a'j'n, kiu'j inkluziv'as konstru'ad'o'n de grand'a elektro'central'o."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Si'a'flank'e promes'is Frattini liber'ig'i la viz'o-reg\u0302im'o'n kun Albanio, c\u0302ar la land'o plen'um'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n tiu'rilat'a'j'n kondic\u0302'o'j'n. Tio ne mal'help'is dum la manifestaci'o dis'au\u0306d'ig'o'n per lau\u0306t'parol'il'o'j de la kanzon'o Giovinezza (Jun'ul'ar'o) kompon'it'a en 1909 kaj kant'it'a en Italio kaj en ties okup'at'a'j land'o'j, inkluziv'e de Albanio, g\u0302is la fin'o de la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000175", "text": "Strik'o mal'sat'a au\u0306 c\u0302u mem's\u0302at'a?"}, {"text_idx": "#000176", "text": "Mal'sat'strik'is alban'a'j parlament'an'o'j en novembr'o por protest'i kontrau\u0306 nov'a leg\u0302'o. Nau\u0306 deput'it'o'j de mal'grand'a'j parti'o'j rifuz'is for'las'i la parlament'ej'o'n kaj ek'kus\u0302'is sur la plank'o'n, dum ekster'e manifestaci'is sam'parti'an'o'j kaj ali'a'j sub'ten'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000178", "text": "Fakt'e la nov'a leg\u0302'o, diskut'it'a kun inter'naci'a'j instanc'o'j, unu'a'foj'e star'ig'os region'a'n proporci'a'n princip'o'n, kiu ebl'ig'os pli g\u0302ust'a'n reprezent'ad'o'n de c\u0302iu'j parti'o'j en la parlament'o. Sam'temp'e g\u0302i mal'help'os fi'manipul'ad'o'n dum balot'ad'o kaj pli preciz'e administr'os voc\u0302'don'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000179", "text": "En mal'grand'a Albanio, kun log\u0302'ant'ar'o c\u0302irkau\u0306 kvar'milion'a, ag'ad'as aktual'e pli ol 40 politik'a'j parti'o'j, kiu'j'n subvenci'as la s\u0302tat'o. Antau\u0306 1991, kiel c\u0302ie en orient'a Eu\u0306rop'o, ekzist'is nur unu parti'o \u2013 komun'ism'a. Sed nun tiom da relativ'e mal'grand'a'j parti'o'j est'as ver'a luks'aj\u0302'o. Mult'a'j cel'as okup'i lok'o'j'n en la parlament'o por profit'i kaj ne por serv'i."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Kiel esprim'is si'n politik'ist'o el la jun'ul'ar'o, Erion Veliaj, ec\u0302 inter la mal'sat'strik'ant'o'j trov'ebl'as sep grand'a'j afer'ist'o'j. Krom'e la reprezent'ant'o de Eu\u0306rop'a Uni'o por Balkani'o, Dor'is Pack, intervju'it'e de alban'a televid'a kompani'o, mem dir'is, ke la mal'sat'strik'o est'ig\u0302'is ver's\u0302ajn'e nur pro person'a'j kial'o'j kaj ne favor'e al la bon'o de la land'o."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Mort'is tri vir'in'o'j, kaj vund'ig\u0302'is kelk'dek'o da ali'a'j hom'o'j, kiam kolaps'is part'o de plur'etag\u0302'a dom'o en la alban'a urb'o Gjirokaster [g\u0302irokaster]. Apud'e oni est'is fos'ant'a fundament'o'j'n por ali'a plur'etag\u0302'a konstru'aj\u0302'o, kaj s\u0302ajn'as, ke pro avid'ec'o sekur'ec'o'n oni neglekt'is. Pov'as est'i, ke pro korupt'o la koncern'a'j instanc'o'j ne sufic\u0302'e atent'is la dang\u0302er'o'n."}, {"text_idx": "#000182", "text": "La tragedi'o hav'is grand'a'n en'land'a'n eh\u0302'o'n, c\u0302ar jam okaz'is simil'a'j katastrof'o'j. Dum la polic'o nau\u0306 suspekt'at'a'j'n respond'ec'ul'o'j'n arest'is, la c\u0302ef'ministr'o ordon'is revizi'ad'o'n de c\u0302iu'j permes'il'o'j de konstru'firma'o'j. Publik'a opini'o kondamn'as la avid'ec'o'n de tiu'j c\u0302i firma'o'j, kiu'j aktual'e mult'o'n en'spez'as pro flor'ant'a dom'konstru'ad'o."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Am'o'n al la patr'uj'o esprim'is alban'o'j ekster'land'e log\u0302'ant'a'j per grand'a spektakl'o. Kvar'foj'e est'is prezent'at'a \u201eNi am'u pli mult'e Albanion\u201d, en kiu part'o'pren'is i.a. la holivud'a aktor'o kaj humur'ist'o Jim Belushi. La orden'o'n \u201eHonor'o de la naci'o\u201d prezent'is al li la alban'a prezid'ant'o Bamir Top'i. Part'o'pren'is ankau\u0306 Et-hem Ramadan'i, el Sloveni'o, kiu financ'e sub'ten'is ne nur art'ist'o'j'n, sed ankau\u0306 famili'o'j'n aflikt'it'a'j'n de eksplod'o c\u0302e la Gerdec-munici'ej'o."}, {"text_idx": "#000188", "text": "La hobi'ad'o en jun'a ag\u0302'o hav'as ali'a'n grav'a'n soci'a'n signif'o'n \u2013 g\u0302i help'as al profesi'a orient'ig\u0302'o. Ne mal'oft'as la kaz'o'j, kiam hobi'o trans'form'ig\u0302'as al profesi'o kaj la koncern'at'o'j konsider'as si'n felic\u0302'ul'o'j, c\u0302ar ili ordinar'e trov'as plen'a'n kontent'ig\u0302'o'n. Kelk'foj'e c\u0302io komenc'ig\u0302'as per bon'e organiz'it'a kaj lert'e gvid'at'a rond'et'o."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Plu'e ni dev'as konsider'i la fakt'o'n, ke la profesi'a aktiv'ad'o ne c\u0302iam sufic\u0302'as. Kial? Unu'e, c\u0302ar hom'o hav'as divers'a'j'n, ec\u0302 kontrau\u0306'a'j'n intern'a'j'n em'o'j'n kaj ili dev'us manifest'ig\u0302'i sur iu kamp'o. Du'e, c\u0302ar la amator'a ag'ad'o est'as liber'a je strec\u0302'o. Hobi'o, kiel aktiv'ad'o, kombin'it'e kun pozitiv'a'j emoci'o'j kaj fin'konstru'it'a stereotip'o de la okup'o, est'as jam ekvilibr'ig'a faktor'o, relativ'a konstant'ec'o, oaz'o, kiu kontrau\u0306'star'as la rapid'em'o'n kaj ne'cert'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Kia est'as la prevent'a kaj kurac'a efik'o de hobi'o? Antau\u0306 c\u0302io la efik'o konsist'as en la kre'o de pozitiv'a'j emoci'o'j, kiu'j konkur'as kun la negativ'a'j kaj kutim'e venk'as ili'n. Ekzempl'e mal'trankvil'ec'o kaj tim'o ne ekzist'as c\u0302e hom'o, kiu ne okup'ig\u0302'as pri si mem, sed est'as aktiv'e absorb'it'a de ekster'e'n direkt'it'a, prefer'at'a kaj agrabl'a amator'a aktiv'ad'o. Pro tio en la program'o'j pri super'ad'o de kriz'a'j stat'o'j dev'ig'e part'o'pren'as engag\u0302'it'ec'o, venk'o super la koncentr'ig\u0302'o je propr'a'j mal'bon'a'j tra'viv'aj\u0302'o'j. Hobi'ul'o iom'post'iom'e est'ig\u0302'as sag\u0302'a hom'o. Li hav'as si'a'n pasi'o'n kaj ne vol'as perd'i si'a'j'n temp'o'n kaj humor'o'n je mal'agrabl'a'j bagatel'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Materi'ism'o est'as, proksim'um'e, la kred'o, ke la sol'a real'o est'as tiu percept'ebl'a tra la sens'o'j (c\u0302u au\u0306 ne help'e de teknologi'o). Lau\u0306 tia vid'punkt'o, la spert'o nur subjektiv'a est'as ne'fid'ind'a c\u0302ar ne ebl'as kontrol'i g\u0302i'n kontrau\u0306 sen'de'pend'a norm'o komun'e akcept'at'a. Tial por materi'ist'o'j mal'akcept'ig\u0302'as \u2013 c\u0302ar simpl'e subjektiv'a'j \u2013 c\u0302i'a'j religi'o'j kaj spiritualism'o."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Sam'e kiel la ali'a'j grand'a'j fak'o'j de la mens'a mond'o, la spirit'a hav'as long'a'n, vari'a'n histori'o'n. El la mal'mult'a inform'o hav'ebl'a, ver's\u0302ajn'as, ke la unu'a spirit'a kre'it'aj\u0302'o de hom'o (\u201eteori'o\u201d en plej vast'a senc'o de la vort'o) est'is en form'o de Mit'o'j; fakt'e, pov'as est'i, ke Mit'o'j est'is la baz'o de c\u0302ia ne'materi'a kultur'o. El pra'mit'o'j, la pens'ad'o evolu'is en la plej fru'a'j'n form'o'j'n de religi'o, kie mit'o'j lig'ig\u0302'as kun rit'o'j, au\u0306spici'e de fak'ul'o pri spirit'aj\u0302'o'j: unu'e s\u0302aman'o'j, post'e sacerdot'o'j en templ'o'j, fin'e organiz'a'j religi'o'j kaj eklezi'o'j. Sur'voj'e, tiu'j struktur'it'a'j religi'o'j akir'is gam'o'n da krom'a'j funkci'o'j \u2013 moral'a'j'n, disciplin'a'j'n, jur'a'j'n, soci'a'j'n, kler'ig'a'j'n, art'a'j'n, administr'a'j'n, ec\u0302 foj'e politik'a'j'n kaj milit'a'j'n \u2013 sed tiu'j ne est'as esenc'a'j de la spirit'a, ili est'as akcident'a'j al'kresk'aj\u0302'o'j. Do, la religi'o est'as mult'e pli ol la spirit'a; ekzist'as spirit'a dimensi'o en la viv'o, c\u0302u au\u0306 ne ekzist'as organiz'a religi'o."}, {"text_idx": "#000203", "text": "\u201eDi'o\u201d est'as part'o de tiu spirit'a-histori'a evolu'o. Kiom est'is mister'o'j en la viv'o, preter klar'ig'o kaj kompren'o, tiom oportun'is kre'i ekster'a'n dimensi'o'n \u2013 de'us ex machina \u2013 por tio'n klar'ig'i. Komenc'e, tio est'is simpl'e mit'a'j \u201eFort'o'j\u201d \u2013 tondr'o, printemp'o, pluv'o, sun'o, varm'o, vent'o, kaj tia'j plu. Po'grad'e, tiu'j \u201efort'o'j\u201d ek'hav'is person'a'j'n kvalit'o'j'n kaj ig\u0302'is \u201espirit'o'j\u201d au\u0306 diet'o'j (t.e. \u201eet'a'j di'o'j\u201d!). Tra mult'a'j jar'mil'o'j, oni ord'ig'is tiu'j'n di'o'j'n lau\u0306 hierarki'o, lau\u0306 la grav'ec'o por la hom'ar'o, de tio, kio'n ili simbol'is. Plej oft'e super'is la C\u0302iel-Di'o (pro kio ven'as el la c\u0302iel'o), vic'e la Ter-Di'in'o (fekund'o), Milit'o, Mort'o, Mar'o kaj ceter'e. Fin'e, ek'est'is la koncept'o de unu'op'a \u201eVer'a Di'o\u201d, plej ebl'e en Mezopotami'o c\u0302irkau\u0306 1000 antau\u0306 Krist'o. Tiu unu'op'a Di'o est'is c\u0302iam pli abstrakt'a, pli for'a ol la minor'a'j di'o'j, mal'pli koncern'at'a pri hom'ar'a'j afer'o'j."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Ortodoks'a'j preg\u0302'ej'o'j en la h\u0302arkiva region'o"}, {"text_idx": "#000208", "text": "H\u0302arkivo est'as relativ'e jun'a ukraina urb'o \u2013 g\u0302i est'as fond'it'a en 1654. La c\u0302ef'a konfesi'o de ties log\u0302'ant'o'j est'as ortodoks'a krist'an'ism'o. En la urb'o kaj g\u0302i'a region'o oni konstru'is g\u0302is nun proksim'um'e 900 ortodoks'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n kaj monah\u0302'ej'o'j'n. Mult'a'j el ili est'is au\u0306 plen'e detru'it'a'j, au\u0306 brul'ig'it'a'j dum la sovetia period'o."}, {"text_idx": "#000209", "text": "La plej mal'nov'a preg\u0302'ej'o trov'ig\u0302'as en urb'o Izjum. G\u0302i est'as konstru'it'a en 1685 kaj post'e restau\u0306r'it'a. En H\u0302arkivo mem la plej mal'nov'a est'as monah\u0302'ej'o de la Protekt'o de Di'patr'in'o (1689). G\u0302i est'is re'nov'ig'at'a long'a'n temp'o'n, sed nun funkci'as. Sur la teren'o de monah\u0302'ej'o oni star'ig'is tri monument'o'j'n omag\u0302'e al la mil-jar'ig\u0302'o de krist'an'ism'o en Rusio-Ukrainio (celebr'at'a en 1988), inter kiu'j unu honor'e al Jesuo Krist'o."}, {"text_idx": "#000210", "text": "Kiam oni promen'as en la centr'o de H\u0302arkivo antau\u0306 la okul'o'j aper'as ebl'e la plej impon'a konstru'aj\u0302'o \u2013 katedral'o de Anunciaci'o. G\u0302i impon'e aspekt'as en'e kaj ekster'e. Felic\u0302'e, nek la sovetia reg\u0302im'o, nek la period'o de nazi'a okup'ad'o dum la du'a mond'milit'o pov'is iel mal'bon'e influ'i al g\u0302i. Nur iam en 1974 fort'eg'a vent'o fal'ig'is la grand'eg'a'n kruc'o'n de g\u0302i'a tegment'o kaj por re'met'i g\u0302i'n neces'is cert'a'j klopod'o'j. Last'a'temp'e oni c\u0302iam pli bel'ig'as la katedral'o'n."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Ni ne pov'as ne menci'i ankau\u0306 la katedral'o'n de Di'patr'in'a C\u0302iel'ir'o. Ni jam skrib'is pri g\u0302i (MONATO 2004/2). G\u0302i est'as konstru'it'a en 1780, post'e kelk'foj'e re'nov'ig'it'a, kaj nun bel'aspekt'as."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Fin'e ni s\u0302at'us nom'i tri pli'a'j'n vid'ind'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n en ni'a urb'o, kiu'j est'as s\u0302ton'a'j, restau\u0306r'it'a'j kaj nun funkci'ant'a'j: la c\u0302e'tom'bej'a'n (1857), la kirk'o'j'n de Petro kaj Pau\u0306lo (1875) kaj de la Di'patr'in'o de Kazan'o (1912)."}, {"text_idx": "#000213", "text": "La 9an de novembr'o 2008 en Speyer [s\u0302pajer], sud'a Germanio, la urb'o kaj la jud'a komun'um'o kun'e fond'is nov'a'n sinagog'o'n. En la last'a'j jar'dek'o'j mult'a'j jud'o'j el Rusio trans'lok'ig\u0302'is en tiu'n apud'rejn'a'n urb'o'n. Tial la antau\u0306'e et'a jud'ar'o nun pov'is kurag\u0302'e al'ir'i la fond'o'n de jud'a centr'o kun sinagog'o kaj krom'a'j salon'o'j kaj instal'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000214", "text": "La dat'o de la fond'ad'o est'as simbol'a. Akurat'e sep'dek jar'o'j'n post la detru'ad'o de mult'eg'e da sinagog'o'j en la hitlera Germanio dum pogrom'a nokt'o, tiam mok'e nom'at'a \u201eimperi'a kristal'nokt'o\u201d, oni fond'is la tri'a'n sinagog'o'n en Speyer post la mez'epok'a kaj post la du'a el la dek-nau\u0306'a jar'cent'o, en 1938 detru'it'a de la la nazi'o'j. Speyer aparten'is al la SCHUM-komun'um'o'j, la plej renom'a'j jud'a'j komun'um'o'j en la mez'epok'o, kie el'form'ig\u0302'is la as\u0302kenaz'a'j rit'o, teologi'o kaj viv'manier'o. La akronim'o SCHUM lig'as la urb'o'j'n Speyer (SCH \u2013 S\u0302), Worms (W \u2013 U\u0306) kaj Mainz (M)."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Ke nun'temp'e en Germanio fond'ig\u0302'as sinagog'o'j, ne plu est'as mal'oft'a mir'ind'aj\u0302'o. Sed en Speyer la lok'o de la konstru'aj\u0302'o est'as apart'e menci'ind'a. La nov'a sinagog'o ne est'as konstru'ebl'a sur la teren'o de la si'a'temp'e detru'it'a sinagog'o. Tie, urb'o'centr'e, instal'ig\u0302'is jam antau\u0306 mult'a'j jar'o'j grand'a vend'ej'o. Anstatau\u0306'e oni trov'is konven'a'n lok'o'n en la teren'o de la iam'a katolik'a monah\u0302'ej'o Sankt'a Guido, antau\u0306 ne'long'e profan'it'a kaj akir'it'a de la urb'a komun'um'o. La sinagog'o mem hav'os si'a'n lok'o'n preciz'e tie, kie oni dum jar'cent'o'j kult'is krist'an'e."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Dum la solen'a met'ad'o de la baz'a s\u0302ton'o parol'is inter ali'a'j Kurt Beck, ministr'o-prezid'ant'o de la federaci'a land'o Rejn'land'o-Palatinato, Werner Schineller, la urb'estr'o kaj precip'a apog'ant'o de la projekt'o, Peter Waldmann, la prezid'ant'o de la Land'a lig'o de jud'a'j komun'um'o'j en Rejn'land'o-Palatinato, Karl-Heinz Wiesemann, la episkop'o de la diocez'o Speyer, Eberhard Cherdron, prezid'ant'o de la evangeli'a eklezi'o de Palatinato kaj Alfred Jacoby, la arkitekt'o. Ili c\u0302iu'j emfaz'is la simbol'a'n karakter'o'n de la fond'ad'o, de la dat'o, de la lok'o. Sam'temp'e ili memor'ig'is la dolor'ig'a'j'n event'o'j'n en 1938 kaj aktual'a'j'n kontrau\u0306'jud'a'j'n ag'ad'o'j'n kun la resum'o: Neniam re'e! En'tut'e ili taks'is la re'fond'ad'o'n de la jud'a komun'um'o kaj la konstru'ad'o'n de nov'a sinagog'o esper'ig'a moment'o en la urb'a kaj region'a histori'o, signif'a religi'e, politik'e kaj kultur'e."}, {"text_idx": "#000217", "text": "La ceremoni'o'n akompan'is specif'e jud'a'j kant'o'j. Kantor'o kant'is psalm'o'n antau\u0306 la baz'a s\u0302ton'o, kiu trov'is si'a'n lok'o'n en la nic\u0302'o, kie iam tabernakl'e manifest'ig\u0302'is la di'a c\u0302e'est'o. Grand'a ar'o da jud'o'j kaj simpati'ant'o'j est'is konsci'a'j pri la histori'a signif'o de la fond'ad'o. Per g\u0302i mirakl'e re'ek'flor'os la jud'a viv'o en Speyer, antau\u0306'e preskau\u0306 plen'e esting'it'a. Lau\u0306 la plan'o'j la nov'a centr'o ek'funkci'os en 2010, pli'ric\u0302'ig'ont'e per jud'a'j kontribu'o'j la kultur'a'n viv'o'n de la urb'o, aktual'e pli kon'at'a pro la katolik'a katedral'o, tomb'ej'o de plur'a'j german'a'j imperi'estr'o'j, kaj la protest'ant'a protest'ad'o."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Murd'is ses'jar'a'n albin'a'n knab'in'o'n en Ruyigi, orient'a provinc'o de Burundo, mal'bon'ul'o'j arm'it'a'j per paf'il'o'j. Post la murd'o ili de'tranc\u0302'is s\u0302i'a'n kap'o'n, brak'o'j'n kaj gamb'o'j'n, kiu'j'n ili for'port'is. La knab'in'o est'as la kvar'a albin'o mort'ig'it'a en 2008, lau\u0306 la prezid'ant'o de la land'a albin'o-asoci'o."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Parlament'a enket'o montr'as, ke membr'o'j kaj organ'o'j de albin'o'j est'as vend'at'a'j en la region'o kaj ankau\u0306 en la najbar'a land'o Tanzanio por sorc\u0302'aj\u0302'o'j \u2013 kaj kontrau\u0306 grand'a'j mon'sum'o'j. Fis\u0302'kapt'ist'o'j kaj or'serc\u0302'ant'o'j uz'as la organ'o'j'n en divers'a'j sorc\u0302'aj\u0302'o'j, por ke flor'u ili'a'j entrepren'o'j. Lau\u0306 popol'kred'o, albin'o'j est'as akv'o-di'o'j, kies organ'o'j plen'as je mister'o'j. Kelk'a'j hom'o'j kred'as, ke albin'o-sang'o kurac'as aidos'o'n."}, {"text_idx": "#000220", "text": "La polic'o jam arest'is tiu'j'n, kiu'j mort'ig'is la tri antau\u0306'a'j'n viktim'o'j'n. Arest'it'a'j est'as ankau\u0306 kvar suspekt'at'o'j en la kaz'o de la last'a mort'int'o. La provinc'a prokuror'o postul'as mort'o'pun'o'n. Inter'temp'e la polic'o prov'as protekt'i la albin'o'j'n en apart'a kamp'ad'ej'o en la c\u0302ef'urb'o, el kiu tamen la last'a mort'ig'it'o el'ir'is, kred'ant'e, ke ne plu est'as dang\u0302er'o."}, {"text_idx": "#000221", "text": "En'tut'e mort'is en 2008 tra divers'a'j land'o'j de orient'a Afrik'o almenau\u0306 27 albin'o'j, grand'part'e vir'in'o'j kaj infan'o'j, kaj c\u0302iu'j viktim'o'j de hom'a'j ofer'o'j."}, {"text_idx": "#000222", "text": "La atribu'o'j de la Nobel-pac'premi'o c\u0302iu'jar'e vek'as tut'mond'a'n atent'o'n. En la last'a'j jar'o'j g\u0302i'n ricev'is foj'e medi-aktiv'ul'o, foj'e defend'ant'o de hom'a'j rajt'o'j au\u0306 kampanj'o kontrau\u0306 amas'mizer'o. Iu'j mir'is, ke hom'o'j, kiu'j ne rekt'e okup'ig\u0302'as pri pac'o, rajt'as ricev'i pac'premi'o'n. Sed la pli'mult'o akcept'as la prav'ig'o'n, ke mal'ric\u0302'ec'o kaj detru'o de la medi'o pov'as est'i fund'a'j kau\u0306z'o'j de milit'o'j."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Do g\u0302i specif'as tri kondic\u0302'o'j'n: popol'a inter'frat'ig\u0302'o, mal'arm'ad'o kaj pac'kongres'o'j. C\u0302u oni kompren'u, ke sufic\u0302'as unu el ili por rajt'i ricev'i la premi'o'n? Au\u0306 ke neces'as c\u0302iu'j tri? Heffermehl en si'a libr'o (Nobels vilje (La vol'o de Nobel), el'don'ej'o Vidarforlaget, Oslo, 2008) trov'as, ke la tri kondic\u0302'o'j konsist'ig'as unu'ec'a'n vizi'o'n, kiu koincid'as kun la cel'o de la pac'mov'ad'o de la 1890aj jar'o'j. Tiam oni pled'is por arbitraci'o inter konflikt'ant'a'j naci'o'j kaj okaz'is grand'a'j inter'naci'a'j pac'kongres'o'j en Ber'n (1892) kaj Hag'o (1899)."}, {"text_idx": "#000229", "text": "La komitat'an'o'j de la post'milit'a temp'o mal'fidel'as al la vizi'o de Nobel pri mal'arm'ad'o kaj amik'ec'o, akcept'ant'e la tradici'a'n pens'manier'o'n: naci'a sekur'ig'o per arme'a fort'o. Kaj politik'a'j parti'o'j oft'e nom'um'as pensi'ig\u0302'ant'a'j'n parlament'an'o'j'n komitat'an'o'j kiel honor'a rekompenc'o; Nobel tamen cel'is sub'ten'i sen'mon'a'j'n ideal'ism'a'j'n pac'far'ant'o'j'n, ebl'ig'ant'e al ili plu'a'n por'pac'a'n ag'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Sed, c\u0302u la mond'o ne s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is post la 1890aj jar'o'j? C\u0302u ne neces'as adapt'i la premi'o'n al la nun'a'j mond'a'j defi'o'j? Kiel Nobel formul'us si'a'n testament'o'n hodiau\u0306?"}, {"text_idx": "#000232", "text": "Ebl'as g\u0302is'dat'ig'i la kondic\u0302'o'j'n, ne perd'ant'e la centr'a'n vizi'o'n. Inter plur'a'j ankorau\u0306 aktual'a'j cel'o'j, kiu'j'n list'ig'as Heffermehl, est'as mal'arm'ad'o, nun ankau\u0306 de atom'arm'il'o'j, stimul'ad'o de bon'a'j inter'naci'a'j rilat'o'j, fru'a mal'kovr'o de konflikt'o'j kaj ili'a pac'a solv'ad'o, evolu'ig'o de inter'naci'a aparat'o por dev'ig'a arbitraci'o, ankau\u0306 organiz'ad'o de pac'kongres'o'j (jes, tia'j ankorau\u0306 okaz'as) kaj g\u0302eneral'a kre'ad'o de pac'kultur'o."}, {"text_idx": "#000233", "text": "La sekretari'o de la komitat'o vol'as prav'ig'i la last'a'temp'a'j'n atribu'o'j'n, dir'ant'e, ke est'as mult'a'j voj'o'j al pac'o \u2013 medi'protekt'ad'o, hom'a'j rajt'o'j, kriz'a help'o al viktim'o'j de katastrof'o'j, sed s\u0302ajn'as forges'i, ke Nobel testament'is premi'o'n por specif'a'j voj'o'j antau\u0306 ali'a'j."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Post la aper'o de la libr'o la komitat'o atribu'is premi'o'n por 2008 al Martti Ahtisaari pro li'a pac'a mediaci'ad'o c\u0302e mult'a'j inter'naci'a'j milit'et'o'j. Tiu ag'ad'o absolut'e merit'as premi'o'n, sed apenau\u0306 tiu'n de Nobel, taks'as Heffermehl en intervju'o. Nobel cel'is mal'arm'ad'o'n kaj star'ig'o'n de inter'naci'a jur'a ord'o, kio evit'ig'u, ke konflikt'o'j al'pren'u milit'a'n form'o'n."}, {"text_idx": "#000236", "text": "C\u0302u tiu kritik'o stimul'is publik'a'n debat'o'n en Norvegi'o? G\u0302is nun ne: la Nobel-komitat'o konstat'as nur, ke g\u0302i hav'as si'a'n interpret'o'n de la testament'o kaj ne vol'as en'ir'i i'a'n ajn diskut'o'n pri la afer'o."}, {"text_idx": "#000237", "text": "Nur hodiau\u0306 mi trov'is la temp'o'n, por skrib'i al vi mi'a'n mal'kontent'ec'o'n koncern'e la recenz'o'n, kiu'n vi publik'ig'is en MONATO (2008/10, (p. 23), pri mi'a bros\u0302ur'o Verbes transitifs, verbes intransitifs. Ke la recenz'ant'o ne aprec'is mi'a'n bros\u0302ur'o'n, li plen'e rajt'as. Precip'e, se li kapabl'as verk'i pli bon'a'n pri la sam'a tem'o. Sed li ne rajt'as mis'fam'ig'i mi'n, deklar'ant'e, ke \u201ela au\u0306tor'o, s\u0302ajn'e, est'as \u201aat'ist'o\u2019\u201d, kio'n mi rigard'as ne nur kiel kreten'aj\u0302'o'n, sed ankau\u0306 kiel simpl'a'n insult'o'n. Se, antau\u0306 krac\u0302'i i'o'n ajn mal'favor'a'n pri mi, la recenz'ant'o iom pen'us leg'i mi'a'j'n ceter'a'j'n verk'o'j'n, li cert'e konvink'ig\u0302'us, ke \u201eat'ist'o\u201d mi tut'e ne est'as, c\u0302ar plur'foj'e mi detal'e kaj g\u0302is'fund'e kritik'is la \u201eat'ism'o'n\u201d. Sed pri mi li vid'ebl'e sci'as neni'o'n."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Ebl'e ted'as vi'n tiu'j mult'a'j cifer'o'j, sed ili klar'e montr'as, ke tiu'j uson'a'j elekt'o'j ne est'is ekster'ordinar'a'j lau\u0306 tiu kriteri'o. Ekster'ordinar'a est'is unu'flank'e la terur'e mult'a mon'o, kiu'n Obama kolekt'is kaj el'spez'is por si'a'j kampanj'a'j spektakl'o'j, ali'flank'e est'is ja sensaci'o, ke por la unu'a foj'o nigr'ul'o ig\u0302'as uson'a prezid'ant'o. Cert'e, Obama hav'as mult'a'j'n avantag\u0302'o'j'n kompar'e al si'a rival'o mal'jun'a: li, mult'e pli jun'a, hav'as sen'dub'e karism'o'n. Prav'e do oni lig'as mult'a'j'n esper'o'j'n kun la nov'a prezid'ant'o. Sed ni est'os jam kontent'a'j, se li est'os normal'a reg'ist'o, tiel normal'a, kiel fakt'e est'is la elekt'o'rezult'o \u2013 post la era'o de Bush, la plej mal'bon'a uson'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Apart'e en unu urb'o de Japani'o oni bon'ven'ig'is la venk'o'n de la uson'a prezid'ont'o Barack Obama \u2013, en la urb'o Obama."}, {"text_idx": "#000243", "text": "La 5an de novembr'o 2008 en Obama, mal'grand'a urb'o apud Japan'a Mar'o, ar'ig\u0302'is 200 hom'o'j por spekt'i program'o'n pri la elekt'o de la ven'ont'a uson'a prezid'ant'o. Dum'e grup'o nom'at'a Obama-ge'jun'ul'o'j (ver'dir'e ne-ge'jun'ul'o'j) danc'is la hulaon de Havajo, de kie de'ven'as Obama. Kiam Obama deklar'is si'a'n venk'o'n, la salon'o plen'ig\u0302'is de ripet'at'a'j g\u0302oj'kri'o'j: \u201eJes, ni pov'as!\u201d."}, {"text_idx": "#000244", "text": "La urb'estr'o de Obama, s-ro Macuzaki, dir'is: \u201eNi pli progres'ig'u la amik'a'n rilat'o'n kun Honolulo, Havajo, kaj sam'temp'e dis'vast'ig'u ni'a'n urb'o'nom'o'n Obama. Mi vol'as invit'i s-ro'n Obama al ni'a urb'o.\u201d Ceter'e, kiam la japan'a c\u0302ef'ministr'o Asoo parol'is per telefon'o kun Obama, tiu respond'is: \u201eMi jam vizit'is Japani'o'n, kaj mi kon'as la urb'o'n Obama.\u201d"}, {"text_idx": "#000245", "text": "Post'e kolekt'ig\u0302'is sam'lok'e pli'a'j entuziasm'ul'o'j por du'a fest'o, dum kiu salut'is la ambasador'o de Kenjo, kie log\u0302'as la av'in'o de Obama. Fin'e la fest'ant'o'j deklar'is plan'o'n c\u0302e'est'i la instal'a'n ceremoni'o'n de la nov'a prezid'ant'o kaj danc'i hulaon antau\u0306 la Blank'a Dom'o."}, {"text_idx": "#000246", "text": "Pro publik'e far'it'a'j erar'o'j kaj pro super'flu'a uz'ad'o de fremd'a'j vort'o'j en la slovak'a lingv'o minac'os sankci'o'j ek'de la 1a de juli'o 2009."}, {"text_idx": "#000247", "text": "La pun'o'j'n propon'as en nov'a leg\u0302'propon'o pri la s\u0302tat'a lingv'o la Ministr'ej'o pri Kultur'o en Slovaki'o. La nun'temp'a leg\u0302'o ne ebl'ig'as sankci'o'j'n pro mal'respekt'o de la oficial'a lingv'o. Tiu'j'n oni el'las'is el la leg\u0302'ar'o en 1999, kio \u201emal'ferm'is pord'o'n al sen'brid'a kresk'o de mal'respekt'ad'o de la leg\u0302'o pri la s\u0302tat'a lingv'o\u201d."}, {"text_idx": "#000248", "text": "En la argument'a raport'o por la leg\u0302'propon'o oni skrib'as, ke respekt'ad'o'n de la leg\u0302'o pri la s\u0302tat'a lingv'o kontrol'os la ministr'ej'o pri kultur'o, kiu sankci'os (publik'e far'it'a'j'n) erar'o'j'n per mon'pun'o'j de 100 g\u0302is 5000 eu\u0306r'o'j. Escept'o'j est'os radi'o kaj televid'o, kiu'j'n kontrol'os la s\u0302tat'a Konsil'ant'ar'o pri Emisi'ad'o kaj Transmisi'o."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Kial'o de la leg\u0302'propon'o est'as \u201emal'alt'ig\u0302'o de la lingv'a kultur'o\u201d. Tiu, lau\u0306 la ministeri'o, manifest'ig\u0302'as \u2013 krom en pek'ad'o kontrau\u0306 gramatik'a'j kaj ortografi'a'j regul'o'j en la slovak'a lingv'o \u2013 ankau\u0306 per tro'a uz'ad'o de fremd'a'j vort'o'j. Kulp'as precip'e angl'ism'o'j kaj uson'ism'o'j kaj ili'a super'flu'a uz'ad'o ankau\u0306 tie, kie por la vort'um'o ekzist'as konven'a hejm'lingv'a esprim'o."}, {"text_idx": "#000250", "text": "Sud'e de Bailenambeann est'as mont'ar'o nom'at'a Slievenagat, angl'ig'it'a kripl'ig'o de la irlanda Sliabh na gCat, \u201emont'ar'o de la kat'o'j\u201d. La nom'o ne rilat'as al la best'et'o, kiu'n Piv c\u0302arm'e difin'as kiel \u201emam'ul'o ... ten'at'a kiel mus'kapt'ant'a dom'best'o\u201d, sed al la pin'arb'a mustel'o au\u0306 martes'o. La irland'gael'a nom'o de tiu rab'o'best'o est'as cat-crainn, lau\u0306'vort'e \u201earb'a kat'o\u201d. Kompar'e kun mont'ar'o en alp'a'j region'o'j, Slievenagat ne est'as tre impon'a; fakt'e, tem'as pri vic'o da mont'et'o'j, el kiu'j nur kelk'a'j est'as relativ'e alt'a'j. Tamen, g\u0302i est'as bel'a region'o, kie oni c\u0302iam pov'as trov'i sol'ec'o'n kaj trankvil'o'n."}, {"text_idx": "#000251", "text": "La mont'ar'an'o'j est'as afabl'a'j kaj gast'am'a'j. Du el la plej interes'a'j kaj simpati'a'j est'as la mal'jun'a'j amik'o'j Sea\u0301n kaj Tadhg. G\u0302is si'a'j emerit'ig\u0302'o'j, ili ambau\u0306 labor'is kiel s\u0302ton'mason'ist'o'j, meti'o, kiu'n ili hered'is de si'a'j respektiv'a'j patr'o'j, lok'e renom'a'j pro si'a konstru'ad'o de preskau\u0306 c\u0302iu'j el la pont'et'o'j kaj apud'voj'a'j mur'o'j en la region'o. Ankau\u0306 Sea\u0301n kaj Tadhg est'as tre lert'a'j mason'ist'o'j. Kvankam Sea\u0301n ne plu gajn'as si'a'n tag'a'n pan'o'n per labor'o por la graf'land'a konsil'ant'ar'o, li distr'as si'n per farad'o de divers'a'j s\u0302ton'a'j art'aj\u0302'o'j. Kun help'o de Tadhg, li restau\u0306r'is kaj pli'bel'ig'is la mur'o'j'n de tradici'a sankt'a put'o, nun rigard'at'a kiel krist'an'a objekt'o, sed kiu ver's\u0302ajn'e est'as de pagan'a origin'o. Por la mur'o'j li gravur'is slab'o'n kun sur'skrib'o en la irlanda lingv'o kaj en la antikv'a manuskript'a alfabet'o, kaj ornam'is g\u0302i'n per skulpt'it'a hom'a kap'o. Ankau\u0306 li'a river'bord'a g\u0302arden'o est'as ornam'it'a per tia'j kap'o'j, imit'aj\u0302'o'j de la antikv'eg'a'j antau\u0306'krist'an'epok'a'j s\u0302ton'a'j kap'o'j trov'ebl'a'j en tut'a Irlando. Iu'foj'e, mi'a kar'a edz'in'o Hortensi'a vizit'is la hejm'o'n de Sea\u0301n akompan'at'e de amik'in'o, kiu est'as arkeolog'o. La arkeolog'in'o est'is tre ekscit'it'a, kiam s\u0302i rigard'is la kap'o'j'n. S\u0302i demand'is al Sea\u0301n, c\u0302u li jam raport'is al la naci'a muze'o pri la ekzist'o de tiu'j grav'a'j arkeologi'aj\u0302'o'j. Li lakon'e respond'is, ke ne. S\u0302i insist'is, ke tio est'as li'a dev'o. Kiam li klar'ig'is, ke li mem far'is la kap'o'j'n, s\u0302i est'is iom'et'e embaras'it'a. La dom'o de Sea\u0301n trov'ig\u0302'as apud river'o, klif'o'j kaj pitoresk'a ruin'o de muel'ej'o en bel'a vilag\u0302'o c\u0302e la flank'o de la mont'ar'o. Tiu'n teren'o'n c\u0302irkau\u0306 si'a dom'o li trans'form'is en bel'eg'a'n g\u0302arden'o'n, admir'at'a'n de c\u0302iu vojag\u0302'ant'o, kiu tra'pas'as la vilag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Kvankam li aspekt'as kiel tip'a kamp'ar'an'o, Sea\u0301n, sam'e kiel mult'a'j el li'a'j sam'land'an'o'j, ne est'as simpl'a ne'eduk'it'a man'labor'ist'o. Log\u0302'ant'e en lok'o, kie de'long'e la pli'mult'o c\u0302es'is uz'i la irland'gael'a'n kiel c\u0302iu'tag'a'n lingv'o'n, li ankorau\u0306 parol'as la idiom'o'n kaj lert'e verk'as ankau\u0306 en la angl'a. Li'a plej grand'a literatur'aj\u0302'o est'as dik'a ilustr'it'a libr'o pri la Slievenagat-Mont'ar'o, el'don'it'a de la lok'a histori'a asoci'o. Sea\u0301n est'as vast'e kon'at'a kiel seanchai\u0301, kio en la irlanda lingv'o signif'as hom'o'n, kiu konserv'as kaj rakont'as antikv'a'j'n legend'o'j'n, tradici'o'j'n kaj histori'o'n. Li posed'as ric\u0302'eg'a'n kolekt'o'n da ti'aj\u0302'o'j \u2013 ver'a'n etn'ologi'a'n trezor'o'n."}, {"text_idx": "#000253", "text": "En la sam'a vilag\u0302'o, Ballyallin, log\u0302'as iom ekscentr'a angl'in'o, Zo'e Drab. (Unu el la signif'o'j de la angl'a vort'o drab est'as \u201emal'bril'a\u201d; ali'a signif'o \u2013 kiu'n ni ne menci'u \u2013 est'as \u201ec\u0302ies'ul'in'o\u201d, sed tiu'j adjektiv'o'j nek tau\u0306g'e nek just'e pri'skrib'as s\u0302i'n.) S\u0302i vest'as si'n per strang'a miks'aj\u0302'o de drap'o'j kaj kolor'o'j, kaj s\u0302i'a ruf'a har'ar'o el'star'as kiel sovag\u0302'a'j flam'o'j c\u0302iu'flank'e de s\u0302i'a kap'o. S\u0302i okup'as la plej grand'a'n kaj plej kaduk'a'n dom'eg'o'n en la vilag\u0302'o, kie s\u0302i nask'is si'a'j'n (nun plen'kresk'a'j'n) ge'fil'o'j'n Pandora, Icarus kaj Henry. La patr'o de la ge'fil'o'j ne plu viv'as kun Zo'e, do sol'a s\u0302i dev'as zorg'i pri la dom'o kaj la bien'o. En c\u0302i tiu kun'tekst'o \u201ezorg'i\u201d ne est'as ekzakt'e la plej traf'a verb'o, c\u0302ar la intern'o de la famili'a hejm'o trov'ig\u0302'as en mizer'e neglekt'at'a stat'o. Iam, kiam ni vizit'is s\u0302i'n kun'e kun amik'o, tiu demand'is, c\u0302u li pov'as uz'i la neces'ej'o'n, s\u0302i respond'is, ke la neces'ej'o ne funkci'as, sed oni pov'as uz'i la g\u0302arden'o'n por la sam'a cel'o. Lau\u0306'inform'e la ge'fil'o'j de Zo'e est'is eduk'it'a'j en unu el la plej mult'e'kost'a'j lern'ej'o'j en Irlando, do almenau\u0306 iam, al la famili'o Drab ne mank'is mon'o. En la bien'o abund'e kresk'as c\u0302iu'j spec'o'j de frukt'o'j kaj legom'o'j, sed Zo'e ne port'as si'a'j'n rikolt'o'j'n al iu ajn bazar'o au\u0306 vend'ej'o, do la tro'aj\u0302'o, kiu'n s\u0302i ne pov'as mang\u0302'i, putr'as au\u0306 est'as for'don'at'a al la najbar'o'j."}, {"text_idx": "#000255", "text": "La c\u0302e'est'o de angl'o'j ne c\u0302iam est'is bon'ven'a en Ballyallin. Dum la ribel'o kontrau\u0306 la brit'a reg'ad'o de Irlando, kelk'a'j an'o'j de pac'em'a angl'a bien'ist'a famili'o aparten'ant'a al mal'grand'a religi'a sekt'o est'is murd'it'a'j de Ir'a (la tiel nom'at'a irlanda respublik'ism'a arme'o). Kiu'j super'viv'is, el'migr'is al Au\u0306strali'o, kie ili'a'j post'e'ul'o'j ankorau\u0306 viv'as. Felic\u0302'e, tia'j grand'a'j tragedi'o'j ne plu okaz'as en la mont'ar'a region'o."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Tamen kelk'foj'e la mont'ar'an'o'j spert'as et'a'j'n mal'g\u0302oj'o'j'n. Du generaci'o'j de la vilag\u0302'a famili'o Murphy est'is posed'ant'o'j de la lok'a trink'ej'o, \u201eRiver'bord'a Tavern'o\u201d. Lau\u0306 tradici'o irlandaj famili'o'j, kiu'j hav'as plur'a'j'n ge'fil'o'j'n, dedic\u0302'as unu fil'o'n (kaj unu fil'in'o'n, se est'as pli ol unu) al la katolik'a eklezi'o. P.J., la plej ag\u0302'a el la ge'fil'o'j Murphy, est'is ordin'it'a kiel pastr'o kaj send'it'a de si'a orden'o al paroh\u0302'o en Au\u0306strali'o. Tie li iom mal'diskret'e ek'am'is kaj edz'ig\u0302'is kun au\u0306strali'an'in'o, do ne plu hav'is permes'o'n funkci'i kiel pastr'o. La ge'patr'o'j de la au\u0306strali'a vir'in'o, kiu'j est'is tre pi'a'j, ne akcept'is la bo'fil'o'n. Kun'e kun si'a nov'a edz'in'o, P.J. re'ven'is al si'a hejm'vilag\u0302'o en Irlando, kie li anstatau\u0306'is si'a'n mal'jun'a'n patr'o'n kiel propriet'ul'o de la trink'ej'o. Aktual'e Ballyallin ne hav'as si'a'n propr'a'n pastr'o'n, kaj P.J. tre s\u0302at'us pov'i celebr'i la mes'o'n en la vilag\u0302'a preg\u0302'ej'o, sed tio'n la episkop'o ne permes'as. La vilag\u0302'an'o'j, kiu'j est'as tre toler'em'a'j, volont'e akcept'us li'n kiel si'a'n pastr'o'n (ec\u0302 edz'ig\u0302'int'a), sed neni'o est'as far'ebl'a. Lau\u0306'raport'e, P.J., li'a edz'in'o kaj ili'a kresk'ant'a famili'o baldau\u0306 re'ir'os al Au\u0306strali'o, kaj la vilag\u0302'an'o'j perd'os unu el si'a'j plej s\u0302at'at'a'j fil'o'j. Tia est'as la viv'o en la Land'o de Sankt'ul'o'j kaj Dokt'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Johano est'as mez'ag\u0302'a profesi'a fot'ist'o, kiu log\u0302'as en la nord'a kvartal'o de Bailenambeann. Li'a s\u0302at'okup'o konsist'as el long'a'j pied'vag'ad'o'j en la mont'ar'a region'o, kiu'n li tre bon'e kon'as, kaj pri kiu li far'is bel'a'n ilustr'it'a'n map'o'n. Ek'de si'a infan'ec'o li est'is tre si'n'g\u0302en'a kaj sol'ec'a hom'o, sed last'a'temp'e li ig\u0302'is mult'e pli aplomb'a kaj kontent'a. La kau\u0306z'o est'as, ke li fin'fin'e sukces'is trov'i vir'in'o'n, kun kiu li pov'as rilat'i. Fatima \u2013 tiel s\u0302i nom'ig\u0302'as \u2013 est'as fil'in'o de irlanda patr'in'o kaj (supoz'ebl'e) indonezia patr'o. La patr'o mal'aper'is, kiam s\u0302i est'is beb'o, kaj s\u0302i, kiel ankau\u0306 Johano, hav'is mal'felic\u0302'a'n infan'ec'o'n. C\u0302ar s\u0302i ne hav'as eu\u0306rop'a'n aspekt'o'n, s\u0302i oft'e sufer'is diskriminaci'o'n. Antau\u0306 ne'long'e ili ge'edz'ig\u0302'is \u2013 ne en preg\u0302'ej'o, sed en la civil'a registr'ej'o, arang\u0302'o, kiu relativ'e mal'oft'e okaz'as en c\u0302i tiu precip'e katolik'a land'o. Johano sent'is, ke edz'ig\u0302'a ceremoni'o en nur'a ofic'ej'o ne est'as sufic\u0302'e romantik'a kaj solen'a, do, post la edz'ig\u0302'fest'o, li invit'is si'a'j'n kon'at'o'j'n al ne'oficial'a ben'a ceremoni'o c\u0302e la sankt'a put'o apud Ballyallin. La invit'kart'o inform'is, ke la event'o konsist'os (konform'e al honor'at'a kelt'a tradici'o) el \u201eben'o kaj post'a diboc\u0302'o\u201d. P.J. konsent'is don'i la ben'o'n al la par'o. Johano lu'is mini'bus'o'n por transport'i la kon'at'o'j'n al la put'o. La ben'a ceremoni'o est'is g\u0302oj'a afer'o, kvankam la sun'o ne rid'et'is sur g\u0302i. Fatima al'ven'is, re'foj'e sur'hav'ant'e si'a'n roz'kolor'a'n saten'a'n nupt'o'rob'o'n. P.J., kiu por la okaz'o port'is si'a'j'n ne plu oft'e uz'at'a'j'n mes'vest'o'j'n, leg'is la edz'ig\u0302'liturgi'o'n kaj preg\u0302'o'j'n, du amik'o'j leg'is poem'o'j'n, kaj la tut'a event'o s\u0302ajn'is (almenau\u0306 al Hortensi'o kaj mi) felic\u0302'a kombinaj\u0302'o de krist'an'a'j kaj pagan'a'j tradici'o'j. Ni c\u0302iu'j bus'e re'ven'is al la vilag\u0302'o, kie P.J. re'vest'is si'n per si'a c\u0302iu'tag'a vest'aj\u0302'o kaj re'e al'pren'is si'a'n normal'a'n trink'ej'estr'a'n rol'o'n, kaj ni drink'is kaj trink'is, tost'is la nov'a'j'n ge'edz'o'j'n, kaj danc'is g\u0302is nokt'o'mez'o."}, {"text_idx": "#000258", "text": "Nord'e de la river'o en Bailenambeann est'as miks'it'a kvartal'o de social'a'j dom'ar'o'j de labor'ist'o'j kaj sen'labor'ul'o'j, kun'e kun luks'a'j dom'o'j de bon'stat'a'j civit'an'o'j. Tie trov'ig\u0302'as ankau\u0306 la stadion'o de la Gael'a Atlet'a Asoci'o kaj la graf'land'a mal'san'ul'ej'o. Du vir'in'o'j, kiu'j log\u0302'as en la nord'a kvartal'o kaj aparten'as al ni'a rond'o de kon'at'o'j, est'as Orl'a kaj Aoife. Orl'a labor'as en urb'a ofic'ej'o, sed semajn'fin'e s\u0302i ag'as kiel arbitraci'ant'in'o c\u0302e la matc\u0302'o'j de la Camogie \u2013 (Vir'in'a Atlet'a) Asoci'o. S\u0302i est'as tre kapabl'a vir'in'o. Krom s\u0302i'a sport'a aktiv'ec'o, s\u0302i'a du'a \u2013 ne tip'e in'a \u2013 s\u0302at'okup'o est'as c\u0302arpent'ad'o, kaj s\u0302i lert'e far'is si'a'n propr'a'n dom'a'n mebl'ar'o'n. S\u0302i'a'j ge'fil'o'j est'as c\u0302arm'a'j kaj bon'kor'a'j jun'ul'o'j, kiu'j labor'as por bon'far'a'j organiz'aj\u0302'o'j. S\u0302i'a bel'a fil'in'o Patrici'a est'as help'ant'in'o en centr'o por au\u0306tism'ul'o'j. S\u0302i'a hobi'o est'as ekzot'a ventr'o'danc'ad'o, kiu tre furor'as inter jun'a'j vir'in'o'j en ni'a urb'o. Lau\u0306's\u0302ajn'e tiu spec'o de danc'ad'o est'as rigard'at'a kiel san'a ekzerc'ad'o, efik'a rimed'o por evit'i dik'ig\u0302'o'n kaj por bel'ig'i la in'a'n korp'o'n, kaj sam'temp'e spektakl'o, kiu tre al'log'as la vir'o'j'n. Aoife labor'as en mal'san'ul'ej'a laboratori'o, sed s\u0302i pli interes'ig\u0302'as pri art'o kaj muzik'o. En si'a liber'temp'o s\u0302i organiz'as art'a'j'n kaj muzik'a'j'n event'o'j'n en la urb'o. Kvankam ne plu tre jun'a'j, ambau\u0306 vir'in'o'j est'as bel'et'a'j, amuz'a'j kaj simpati'a'j. Ambau\u0306 est'is antau\u0306'e edz'in'ig\u0302'int'a'j, sed la edz'o'j est'is drink'em'a'j kaj brutal'a'j vir'o'j, kiu'j konstant'e bat'eg'is ili'n. Prudent'e, ili dis'ig\u0302'is de la edz'o'j kaj nun hav'as pli pac'a'n kaj felic\u0302'a'n viv'o'n. Por ni c\u0302iam est'as grand'a plezur'o renkont'ig\u0302'i kun tiu'j du afabl'a'j amik'in'o'j. Ni mal'facil'e pov'as kompren'i, kial tiu'j afabl'a'j kaj eg'e inteligent'a'j vir'in'o'j elekt'is tiom mal'tau\u0306g'a'j'n edz'o'j'n."}, {"text_idx": "#000259", "text": "Du grav'a'j civit'an'o'j de Bailenambeann est'as Paul M. kaj Liam B. Ambau\u0306 est'as instru'ist'o'j pri muzik'o: la unu'a menci'it'a, pri pian'o; la du'a, pri trumpet'o. Pli'e, Paul est'as orgen'ist'o en la katolik'a paroh\u0302'a preg\u0302'ej'o, kaj est'as tre j\u0302aluz'a pri si'a grandioz'a orgen'o, unu el la plej grand'a'j kaj fam'a'j en la land'o. En si'a mal'abund'a liber'temp'o, li est'as direktor'o de la urb'a h\u0302or'o Schola Cantorum. Kelk'a'j el la vir'o'j en la h\u0302or'o iam hav'is bon'a'j'n voc\u0302'o'j'n, sed ili ne plu est'as jun'a'j. La vir'in'a'j membr'o'j est'as ec\u0302 pli mal'jun'a'j, kaj oni ne pov'as kred'i, ke ili iam ajn bon'e kant'is. Do, kvankam Paul est'as bon'a muzik'ist'o, al li mank'as bon'a material'o por kre'i bel'a'n korus'o'n. Au\u0306skult'ant'o'j c\u0302e la koncert'o de la h\u0302or'o dev'as sufer'i du hor'o'j'n da mal'agrabl'a son'o. Est'us mal'g\u0302entil'e kaj ebl'e mal'ver'e asert'i, ke g\u0302i simil'as la kant'ad'o'n de vir'kat'o'j sur la tegment'o de ni'a dom'o, sed dolc\u0302'a g\u0302i cert'e ne est'as. Tamen, c\u0302ar okaz'o'j por au\u0306skult'i klasik'a'n muzik'o'n est'as mal'oft'a'j, oni dev'as est'i dank'em'a, ke almenau\u0306 iu klopod'as lev'i la kultur'a'n nivel'o'n en Bailenambeann. Liam est'as direktor'o de blov'orkestr'o format'a el la plej bon'a'j an'o'j de si'a lern'ant'ar'o. Li est'as tre mal'grand'a hom'o \u2013 ec\u0302 pli mal'grand'a ol Paul, kies statur'o est'as iom mal'pli ol la averag\u0302'a irlanda vir'o, sed li konfirm'as si'a'n vir'a'n dign'o'n per impon'a barb'o kaj fort'a person'ec'o. Liam kaj Paul (kiel mult'a'j muzik'ist'o'j) eg'e mal'am'as unu la ali'a'n. Ili oft'e kverel'as pri muzik'a interpret'ad'o, kiam ili kun'e part'o'pren'as en publik'a ceremoni'o, koncert'o au\u0306 kantat'a mes'o. Iam, en la preg\u0302'ej'o okaz'is grav'a mis'kompren'o. Paul lud'is long'a'n orgen'a'n kompon'aj\u0302'o'n, dum kiu Liam dev'us lud'i fanfar'o'n. Subit'e Paul inter'romp'is, plend'ant'e, ke Liam blov'is mal'g\u0302ust'a'n not'o'n. Liam indign'e protest'is kontrau\u0306 tiu akuz'o. Paul lev'ig\u0302'is, kaj oni ricev'is la impres'o'n, ke li intenc'as bat'i la trumpet'ist'o'n. La kongregaci'o tiam spekt'is terur'a'n scen'o'n, en kiu la orgen'ist'o preskau\u0306 j\u0302et'is si'a'n koleg'o'n mal'supr'e'n lau\u0306 la krut'a s\u0302tup'ar'o de la orgen'galeri'o. Ec\u0302 inter du'on'ebri'a'j tradici'a'j muzik'ist'o'j en irlandaj trink'ej'o'j, tia'j bedau\u0306r'ind'a'j batal'o'j est'as mal'oft'a'j. Felic\u0302'e, Liam bon'e kapabl'as defend'i si'n, malgrau\u0306 si'a mal'alt'a \u2013 fakt'e preskau\u0306 nan'a statur'o. Li est'as ind'a post'e'ul'o de la fam'a kelt'a hero'o Cu Chullin, kiu defend'is si'n per bat'il'o kaj pilk'o kontrau\u0306 la feroc'a hund'o de Ulstero."}, {"text_idx": "#000260", "text": "Ali'a interes'a log\u0302'ant'o de Bailenambeann est'as William, la frat'o de la kont'ist'o Albert Bell. Kiel ili'a'j nom'o'j sugest'as, ili aparten'as al protest'ant'a famili'o de angl'o'irland'a de'ven'o. Albert est'as sobr'a kaj respekt'ind'a an'o de la soci'o, sed la viv'stil'o de William est'as mal'pli s\u0302ablon'a. Kvankam pli ol kvar'dek'jar'ag\u0302'a, li vest'as si'n kiel jun'ul'o, per lan'a c\u0302ap'o, T-c\u0302emiz'o, sak'form'a pantalon'o kaj kanvas'a'j sport's\u0302u'o'j. C\u0302iu'tag'e li mang\u0302'as en rapid'mang\u0302'ej'o, s\u0302at'at'a de dek'kelk'jar'ul'o'j, kie li nutr'as si'n per hamburger'o'j kaj kokakola'o. Lau\u0306'raport'e li est'as teknik'ist'o, kiu iam labor'is ekster'land'e, sed nun li pas'ig'as preskau\u0306 c\u0302iu'n tag'o'n de la semajn'o mal'rapid'e promen'ant'e tra la strat'o'j, salut'ant'e kaj rigard'ant'e neniu'n. Iam li aper'ig'is mem'el'don'it'a'n libr'o'n, kiu'n li verk'is dum period'o de kelk'a'j jar'o'j. G\u0302i'a titol'o est'is Praktik'a gvid'il'o por efik'a uz'ad'o de la mens'o, kaj li prezent'is g\u0302i'n al la publik'o per libr'o'lanc\u0302'o en luks'a hotel'o. Oni dev'is pag'i por c\u0302e'est'i la event'o'n, sed la en'ir'pag'o don'is rajt'o'n al glas'o da acid'a vin'o kaj et'a porci'o de fromag\u0302'o, kaj William insist'is, ke c\u0302iu c\u0302e'est'ant'o ac\u0302et'u sufic\u0302'e mult'e'kost'a'n ekzempler'o'n de la libr'o. Ni supr'aj\u0302'e rigard'is la verk'o'n kaj konstat'is, ke g\u0302i est'as nek praktik'a nek util'a. La unu'a'j pag\u0302'o'j precip'e konsist'as el list'o de la termin'ar'o uz'ot'a en la tekst'o, sed post'e la au\u0306tor'o uz'as nur mal'long'ig'o'j'n: ekzempl'e, EUM signif'as \u201eefik'a uz'ad'o de la mens'o\u201d, NEUM, \u201ene'efik'a uz'ad'o de la mens'o\u201d, ktp. Pro tio, la sufer'ant'a leg'ant'o dev'as trov'i la voj'o'n tra labirint'o de akronim'o'j: EUM, NEUM, FTK, LNE, PRDL, ktp, kaj fin'fin'e rezign'as pri la task'o kaj perd'as la dezir'o'n plu'viv'i. Se oni iom persist'as en la leg'ad'o, oni konstat'as, ke la verk'o est'as ne'kompren'ebl'a kaj ne'leg'ebl'a. Al unu el la mal'mult'a'j hom'o'j, kun kiu William konsent'as konversaci'i, li menci'is, ke li invent'is kaj patent'ig'is mas\u0302in'o'n por kurac'i kalv'ec'o'n, sed c\u0302u la mas\u0302in'o iam est'is konstru'it'a, kaj c\u0302u g\u0302i ver'e kurac'as kalv'ec'o'n, neni'u sci'as."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Grav'a'j krim'o'j ne est'as oft'a'j en Bailenambeann. Tommy Nolan est'as mal'grand'a delikt'ul'o, kies pli persist'a mis'far'o est'as tro'a drink'ad'o. Preskau\u0306 c\u0302iu'n semajn'fin'o'n li ebri'ig\u0302'as, kaj tiam li'a normal'e pac'em'a karakter'o trans'form'ig\u0302'as. Last'a'foj'e li tiom frenez'ig\u0302'is, ke li frakas'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n fenestr'o'j'n en Preg\u0302'ej'a Strat'o. Li est'is arest'it'a kaj dev'is aper'i en la urb'a kort'um'o antau\u0306 jug\u0302'ist'o, kiu kondamn'is li'n al unu monat'o da mal'liber'o. Tio ne est'is li'a unu'a aper'o en la kort'um'o, sed ja li'a unu'a rest'ad'o en mal'liber'ej'o. La spert'o tut'e ne plac\u0302'is al Tommy \u2013 fakt'e, li tiom sufer'is de depresi'o, ke post unu tag'o li prov'is pend'um'i si'n en la karcer'o. Kiam li est'is en'karcer'ig'it'a, la provos'o'j for'pren'is de li li'a'j'n s\u0302u'lac\u0302'o'j'n, pos\u0302'tranc\u0302'il'o'n, kaj la zon'o'n de li'a pantalon'o, por evit'i, ke li damag\u0302'u si'n. Tamen, ili ne sci'is, ke Tommy, kiu est'as pesimism'a vir'o kaj c\u0302iam anticip'as katastrof'o'n, kutim'e uz'as kaj zon'o'n kaj s\u0302elk'o'n. La provos'o'j ne rimark'is la s\u0302elk'o'n, do ne dev'ig'is li'n for'ig'i g\u0302i'n. C\u0302ar li ne hav'is ali'a'n rimed'o'n, Tommy prov'is pend'um'i si'n per si'a s\u0302elk'o. Sed la s\u0302elk'o, kompren'ebl'e, est'is elast'a, do li ne sukces'is strangol'i si'n. Li nur re'salt'is kiel \u201ebungi\u201d-salt'ant'o dum kvar'on'o de hor'o, g\u0302is al'ven'o de provos'o, kiu mal'lig'is li'n. Ek'de tiam, Tommy ne tiom oft'e ebri'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000262", "text": "En la jar'o'j tuj post la al'ig\u0302'o al Eu\u0306rop'a Uni'o, Irlando, kiu dum jar'cent'o'j est'is mal'ric\u0302'a land'o, el kiu la pli'mult'o el'migr'ad'is, spert'is prosper'a'n konjunktur'o'n. Last'a'temp'e, kiel en plur'a'j ali'a'j EU-membr'o's\u0302tat'o'j, g\u0302i ig\u0302'is cel'o de amas'a en'migr'ad'o, precip'e el orient'a Eu\u0306rop'o, sed ankau\u0306 el Brazilo kaj Afrik'o. En Bailnambeann, la pli'mult'o de tia'j nov'a'j log\u0302'ant'o'j de'ven'as el Pollando. Ties influ'o est'as sent'ebl'a en c\u0302iu aspekt'o de la soci'a viv'o. Nun en la urb'o est'as pol'a'j vend'ej'o'j; pol'a'j special'aj\u0302'o'j est'as vend'at'a'j en la super'bazar'o'j; libr'o'vend'ej'o'j stok'as libr'o'j'n en la pol'a; kaj en la urb'a bibliotek'o est'as pol'lingv'a sekci'o. La graf'land'a plen'kresk'ul'a instru'instanc'o organiz'as vesper'kurs'o'j'n por irland'an'o'j pri la pol'a lingv'o. Ili okaz'as en la teknik'a lern'ej'o, kie oni pov'as stud'i ankau\u0306 ali'a'j'n lern'objekt'o'j'n: komput'ad'o, franc'a, irland'gael'a, ktp."}, {"text_idx": "#000263", "text": "La irlandaj buc\u0302'ej'o'j kaj viand'fabrik'o'j dung'is en'migr'int'o'j'n el Brazilo, c\u0302ar mal'mult'a'j irland'an'o'j nun pret'as labor'i inter la sang'o kaj ekskrement'o de tia'j lok'o'j. La brazil'an'o'j precip'e de'ven'as el eg'e mal'ric\u0302'a'j region'o'j de si'a hejm'land'o, kaj la pli'mult'o est'as ne'eduk'it'a kaj parol'as nur la portugal'a'n. Grup'o da ili al'ig\u0302'is al kurs'o en la teknik'a lern'ej'o pri la angl'a lingv'o, supoz'ebl'e por pov'i trov'i pli bon'a'j'n posten'o'j'n kaj por facil'ig'i si'a'n viv'o'n en fremd'a land'o. Bedau\u0306r'ind'e la pord'ist'o de la lern'ej'o mis'e indik'is la numer'o'j'n de la respektiv'a'j klas'c\u0302ambr'o'j, kaj la brazil'an'o'j erar'e trov'ig\u0302'is en la c\u0302ambr'o, kie est'is instru'at'a la irlanda lingv'o. Ili c\u0302iu'semajn'e c\u0302e'est'is tiu'n kurs'o'n, kie, kompren'ebl'e, ili lern'is neni'o'n pri la angl'a. Post iom da temp'o, la pord'ist'o decid'is s\u0302ang\u0302'i la numer'o'j'n de la klas'c\u0302ambr'o'j, kaj la irland'lingv'a c\u0302ambr'o ig\u0302'is la pol'lingv'a. Pro tio, la brazil'an'o'j nun trov'is si'n en la kurs'o pri la pol'a. Do, dum iom da temp'o log\u0302'is en Bailenambeann grup'o da person'o'j, kiu'j prov'is kompren'ig'i si'n per miks'aj\u0302'o de irlandaj kaj pol'a'j fraz'o'j, supoz'ant'e, ke ili parol'as la angl'a'n. Felic\u0302'e, ne'long'e post'e, ili konstat'is, ke ili est'is viktim'o'j de fus\u0302'aj\u0302'o, kaj, c\u0302ar ili est'as natur'e inteligent'a'j hom'o'j, ili sukces'is lern'i sufic\u0302'e bon'e la dezir'at'a'n lingv'o'n harmoni'e kun la naci'a deviz'o de Brazilo: Ord'em e progresso (ord'o kaj progres'o). Fin'o bon'a, c\u0302io bon'a ..."}, {"text_idx": "#000264", "text": "Fin'e de novembr'o 2008 astronau\u0306t'in'o de la Inter'naci'a Spac'o-Staci'o (ISS) dum ekster'a ripar'ad'o perd'is il'ar-sak'o'n, kiu nun s\u0302veb'as kiel apart'a satelit'et'o tra la spac'o, c\u0302iam kelk'a'j'n minut'o'j'n antau\u0306 ISS. Kompren'ebl'e la kutim'a'j mok'ant'o'j koment'is: Klar'e, ke in'o perd'is si'a'n sak'et'o'n ... Kiel ajn, amas'komunik'il'o'j raport'is pri ISS, sam'e kiel kelk'a'n temp'o'n antau\u0306'e pri difekt'it'a neces'ej'o en la staci'o. Sed pri eksperiment'o'j kaj esplor'o'j en ISS oni jam de'long'e leg'as preskau\u0306 neni'o'n. Efektiv'e la scienc'ist'o'j en la staci'o est'as okup'at'a'j preskau\u0306 nur pri ripar'ad'o."}, {"text_idx": "#000265", "text": "Fakt'e c\u0302irkau\u0306 tiu temp'o, kiam perd'ig\u0302'is la il'ar'sak'et'o, ISS pov'us fest'i si'a'n dek'jar'a'n jubile'o'n \u2013 sed oni tut'e ne fest'is. Kio okaz'is, ke la \u201emond'mirakl'o por la nov'a jar'mil'o\u201d, la \u201eplej grand'a konstru'projekt'o post la piramid'o'j\u201d kaj la \u201eesplor'urb'o en la spac'o\u201d degener'is al nur'a ripar'ej'o? Per supr'e menci'it'a'j epitet'o'j oni glor'is la staci'o'n, kiam la 20an de novembr'o 1998 Rusio paf'is la unu'a'n ISS-modul'o'n Sarja kiel kompon'ant'o'n de la est'ont'a laboratori'o. Sed dek jar'o'j'n post'e g\u0302i est'as neni'o ali'a ol konglomer'aj\u0302'o de log\u0302'kontener'o'j, en kaj pri kiu'j oni nur konstru'as, sed praktik'e ne esplor'as au\u0306 eksperiment'as. Tio g\u0302is nun kost'is la gigant'a'n sum'o'n de 100 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000266", "text": "Kiam oni plan'is la staci'o'n, oni antau\u0306'vid'is, ke la scienc'ist'o'j en la spac'o dum 27 hor'o'j semajn'e eksperiment'os kaj esplor'os; fakt'e inter'temp'e est'as maksimum'e 2,5 hor'o'j semajn'e. Vart'ad'o kaj ripar'ad'o de ISS bezon'as dek'obl'e tiom da temp'o ol plan'it'e. Krom per mal'g\u0302ust'a'j prognoz'o'j kaj tut'e ne'matur'a teknik'o la astronau\u0306t'o'j est'as brems'at'a'j per la lam'a konstru'progres'o. La eksplod'o de la uson'a spac'o'pram'o Columbia antau\u0306 kvin jar'o'j definitiv'e perturb'is la temp'o'plan'o'n, lau\u0306 kiu la staci'o jam de'long'e dev'us est'i pret'a. Sed plej fru'e post unu-du monat'o'j oni pov'os send'i pli'a'n modul'o'n. Ses astronau\u0306t'o'j tiam konstant'e labor'u en ISS \u2013 kiel plan'it'e jam por plur'a'j jar'o'j antau\u0306'e. Nun est'as nur tri scienc'ist'o'j, kiu'j'n komplet'e okup'as ordinar'a'j vart'o'labor'o'j."}, {"text_idx": "#000267", "text": "C\u0302ar la spac'o'log\u0302'ant'o'j praktik'e ne hav'as temp'o'n por eksperiment'o'j, oni plej'part'e au\u0306tomat'ig'is ili'n, kio ne'rekt'e pruv'as, ke por ili oni tut'e ne bezon'us hom'o'j'n. Ili nur dev'as prem'i iu'j'n buton'o'j'n kaj la aparat'o'j labor'as per si mem. Do oni pov'us rezign'i pri log\u0302'ant'o'j en la spac'o, c\u0302ar c\u0302iu sufic\u0302'e inteligent'a robot'o sam'e bon'e pov'us plen'um'i la task'o'j'n. \u201eEscept'e de eksperiment'o'j pri la hom'o mem, en esplor'ad'o preskau\u0306 c\u0302iu'j eksperiment'o'j pli bon'e, pli preciz'e kaj pli mal'mult'e'kost'e pov'as est'i real'ig'at'a'j per sen'hom'a'j misi'o'j\u201d, kritik'is German'a Fizik'a Societ'o jam antau\u0306 la start'o de ISS. Ankau\u0306 Uson'o evident'e perd'is interes'o'n, c\u0302ar prezid'ant'o Bush [bus\u0302] favor'is uson'a'n lun'program'o'n, tiel ke spac'organiz'aj\u0302'o Nas'a dev'is du'on'ig'i si'a'n bug\u0302et'o'n por ISS."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Eu\u0306rop'o g\u0302is nun invest'is kvin miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j, pli'a'j kvar sekv'os. Sed scienc'ist'o'j'n kaj koncern'a'j'n kompani'o'j'n en Eu\u0306rop'o fakt'e ne interes'as ISS. Praktik'e, dir'as kritik'ant'o'j, la hom'a spac'vetur'ad'o esplor'as nur si'n mem. Sed ec\u0302 tiu'kamp'e rezult'o'j est'as marg\u0302en'a'j kaj ne'kontent'ig'a'j. Eks'a Nas'a-esplor'ist'o Lawrence Kuznetz [lau\u0306renc kuznec] kritik'as: \u201eMedicin'a'j stud'aj\u0302'o'j sur'ter'e ampleks'as cent'o'j'n au\u0306 mil'o'j'n da individu'o'j, en la spac'o est'as nur man'plen'o.\u201d La \u201epli'bon'ig'o de viv'o'kvalit'o sur'ter'e\u201d, per kiu Nas'a varb'is por la projekt'o ankorau\u0306 antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j, est'as iluzi'o."}, {"text_idx": "#000269", "text": "Dek jar'o'j'n post'e ni memor'u, kiel kaj kial oni iniciat'is la art'e'far'it'a'n trabant'o'n. La staci'o, kvankam oni tiel propon'is g\u0302i'n, neniam est'is plan'it'a kiel nur'a esplor'projekt'o. Kiam la uson'a prezid'ant'o Ronald Re'ag'a'n [rejgen] en 1984 komisi'is Nas'a, evolu'ig'i g\u0302i'n, per tio li vol'is super'i Sovetion. Kiam prezid'ant'o Bill Clinton [klintn] invit'is Rusion kun'labor'i, per tio li vol'is evit'i, ke ties spac'o'scienc'ist'o'j el'migr'os al mal'amik'a'j s\u0302tat'o'j. La staci'o do de'komenc'e est'is precip'e politik'a projekt'o. Kaj fakt'e, ke en'tut'e 16 s\u0302tat'o'j komun'e konker'as la spac'o'n, ke ili kun'e el'labor'is teknologi'a'n koncept'o'n kaj jur'a'n kadr'o'n kaj spit'e al c\u0302iu'j problem'o'j c\u0302iam de'nov'e kun'ag'ad'as, est'as sukces'o kaj model'o por pli'a inter'naci'a kun'labor'ad'o, ec\u0302 se lau\u0306 scienc'a vid'punkt'o ISS est'as fiask'o. Por tiu politik'a sukces'o tamen ni c\u0302iu'j pag'as tre, tre mult'a'n mon'o'n."}, {"text_idx": "#000272", "text": "Lir Torran mal'pak'is la last'a'n el la kest'o'j, en kiu'j al'ven'is li'a posed'aj\u0302'o, mal'ferm'is botel'o'n da bier'o, ek'sid'is kaj kontent'e suspir'is. Fin'fin'e, li pov'is iom ripoz'i post la trans'lok'ig\u0302'o al si'a nov'a dom'o. Sed li apenau\u0306 hav'is temp'o'n por trink'i unu plen'bus\u0302'o'n, kiam li au\u0306d'is la pord'a'n sonor'il'o'n. Mal'volont'e li lev'ig\u0302'is kaj ir'is al la en'ir'ej'o. Vir'o kaj vir'in'o star'is sur la sojl'o. La vir'in'o rid'et'is."}, {"text_idx": "#000275", "text": "La par'o en'ir'is en la mal'plen'a'n salon'o'n."}, {"text_idx": "#000276", "text": "Lir grimac'is. \u201eMi pardon'pet'as pro la mal'ord'o. Mi'a mebl'ar'o ankorau\u0306 est'as en la remiz'o. Mi pov'as nur invit'i vi'n ek'sid'i sur la lign'a'j kest'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000279", "text": "\u201eDank'o'n\u201d, dir'is Bartlett. \u201eAlkohol'aj\u0302'o'n ni ne trink'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000280", "text": "\u201eNe\u201d, dir'is li'a edz'in'o. \u201eCert'e, vi est'as tre okup'it'a. Ni ne vol'is inter'romp'i \u2013 nur bon'ven'ig'i vi'n al ni'a najbar'ec'o \u2013 kaj divid'i kun vi bon'a'n nov'aj\u0302'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000283", "text": "\u201eIe mi hav'as versi'o'j'n en divers'a'j naci'a'j kaj plan-lingv'o'j. Mi uz'as ili'n por kompar'i la lingv'aj\u0302'o'j'n. La inter'lingv'ist'ik'o est'as unu el mi'a'j interes'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000284", "text": "La vir'in'o sku'is la kap'o'n. \u201eNe, vi dev'us leg'i la Sankt'a'n Skrib'o'n en la angl'a versi'o, rajt'ig'it'a de la reg\u0302'o Jakobo. Tiu est'as la sol'a fid'ind'a. Ni'a'j misi'ist'o'j uz'as traduk'o'j'n por en'konduk'i indig\u0302en'o'j'n al la fid'o, sed post'e ili c\u0302iam instru'as la angl'a'n lingv'o'n al si'a'j konvert'it'o'j, por ke ili progres'u en la religi'o. Ni est'as konvink'it'a'j, ke Di'o elekt'is la angl'a'lingv'a'j'n popol'o'j'n por dis'vast'ig'i la evangeli'o'n kaj en'konduk'i la demokrati'o'n al ne'krist'an'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000285", "text": "\u201eFulm'o'tondr'o\u201d, pens'is Lir. \u201eKio komenc'ig\u0302'as c\u0302i tie? Tia'n renkont'ig\u0302'o'n mi ne bezon'is.\u201d \u201eVi dev'as pardon'i mi'n. Mi ankorau\u0306 hav'as mult'o'n por far'i. Sed est'is plezur'o kon'at'ig\u0302'i kun vi.\u201d"}, {"text_idx": "#000286", "text": "\u201eKompren'ebl'e\u201d, respond'is la vir'in'o. \u201eEn pli tau\u0306g'a okaz'o ni hav'os temp'o'n por konversaci'i.\u201d La par'o ek'star'is kaj pas\u0302'is al la en'ir'pord'o. \u201eInter'temp'e, ni adiau\u0306'as. G\u0302is re'vid'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000288", "text": "En la vesper'o li vetur'is al la flug'haven'o, kie li atend'is la al'ven'o'n de la aviad'il'o port'ant'a de Parizo li'a'n edz'in'o'n Mariela. Sur'voj'e hejm'e'n kun s\u0302i li menci'is, ke li jam ricev'is vizit'o'n de ili'a'j nov'a'j najbar'o'j, la par'o Bartlett."}, {"text_idx": "#000289", "text": "\u201eIom ne'kutim'a par'o. Ili vol'is parol'i nur pri la Bibli'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000290", "text": "\u201eTia'j hom'o'j ne est'as ne'kutim'a'j. En ni'a last'a hejm'o ni konstant'e est'is vizit'at'a'j de Mormon'o'j, Atest'ant'o'j de Jehovo, la Legi'o de Maria kaj tiel plu, kaj tiel plu ...\u201d"}, {"text_idx": "#000291", "text": "\u201eVi prav'as. Sen'ofend'a'j, sed iom g\u0302en'a'j pi'ul'o'j. Almenau\u0306 ili ne vol'is vend'i al ni asekur'o'n au\u0306 enciklopedi'o'n. Kaj sen'dub'e ili'a intenc'o est'is amik'a. Ili bon'ven'ig'is ni'n al la najbar'ec'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000292", "text": "En la sekv'a tag'o Mariela sen's\u0302el'ig'is ter'pom'o'n, kiam re'foj'e aper'is c\u0302e la pord'o sinjor'in'o Bartlett. Lir labor'is, do Mariela est'is sol'a en la dom'o, krom la hund'o Persiflag\u0302o. S\u0302i konduk'is Saran Bartlett al la salon'o, invit'is s\u0302i'n sid'ig\u0302'i kaj regal'is s\u0302i'n per tas'o da kaf'o. Dum kaf'o'trink'ad'o ili konversaci'is."}, {"text_idx": "#000294", "text": "La najbar'in'o c\u0302irkau\u0306'rigard'is la salon'o'n kaj rimark'is, ke ekzempler'o de la Astronomi'a Revu'o kus\u0302'is sur la tabl'o. \u201eAstronomi'o \u2013 esper'ebl'e ne astr'ologi'o!\u201d"}, {"text_idx": "#000295", "text": "\u201eMi'a edz'o interes'ig\u0302'as pri astronomi'o, sed nur kiel amator'o. Astronomi'o est'as scienc'o. Astr'ologi'o est'as nur'a superstic\u0302'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000296", "text": "Sara grimac'et'is. \u201eVi prav'as. Sed ankau\u0306 tiel nom'at'a scienc'o oft'e est'as nur'a superstic\u0302'o. La univers'o ne est'as tiom vast'a, ke oni dev'as mezur'i g\u0302i'n lau\u0306 lum'jar'a'j dimensi'o'j, kaj la mond'o ne est'as tiom antikv'a, kiom la scienc'ul'o'j asert'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000300", "text": "\u201eSe g\u0302i est'as teori'o, g\u0302i ne pov'as sam'temp'e est'i mensog'o. C\u0302u teori'o ne est'as provizor'a supoz'o au\u0306 hipotez'o? Kaj s\u0302ajn'as al mi, ke la doktrin'o pri la origin'o de speci'o'j est'as akcept'it'a de c\u0302iu'j scienc'ul'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000302", "text": "\u201eNun en la pli'mult'o de la angl'e'parol'ant'a'j land'o'j la plej sag\u0302'a'j scienc'ul'o'j kred'as ne al la evolu'o, sed al la kre-ism'o. En plur'a'j s\u0302tat'o'j est'as mal'permes'it'e instru'i infan'o'j'n pri evolu'o, kaj lern'ej'o'j kaj universitat'o'j est'as dev'ig'at'a'j kontrau\u0306'pes'i instru'ad'o'n pri evolu'o per instru'o pri kre-ism'o. Mult'a'j politik'ist'o'j apog'as tio'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000304", "text": "Mariela j\u0302us el'ir'is el la super'vend'ej'o, kiam s\u0302i re'foj'e renkont'is la najbar'in'o'n. Sara invit'is s\u0302i'n trink'i te'o'n kaj iom ripoz'i en apud'a kaf'ej'o antau\u0306 ol re'ir'i hejm'e'n."}, {"text_idx": "#000305", "text": "\u201eDolor'as la pied'o'j post ac\u0302et'ad'o kaj star'ad'o en vic'o, c\u0302u ne?\u201d"}, {"text_idx": "#000307", "text": "\u201eC\u0302u vi hodiau\u0306 leg'is la j\u0302urnal'o'n \u2013 pri brutal'a atak'o kontrau\u0306 infan'o en la urb'a park'o?\u201d demand'is Sara, post kiam ili sid'ig\u0302'is en la kaf'ej'o."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Mariela ne'is. \u201eC\u0302i-maten'e mi ne hav'is okaz'o'n leg'i la nov'aj\u0302'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000309", "text": "Mariela grimac'is. \u201eHodiau\u0306 est'as mal'facil'e protekt'i la infan'o'j'n kontrau\u0306 dang\u0302er'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000310", "text": "Sara mem'kontent'e rid'et'is. \u201eFelic\u0302'e, kiam ni'a'j infan'o'j est'is jun'a'j, ni c\u0302iam instru'is ili'n, ke ili ne bezon'as tim'i dang\u0302er'o'j'n au\u0306 malic'ul'o'j'n, c\u0302ar c\u0302iu krist'an'a infan'o hav'as gard'ang\u0302el'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000311", "text": "Mariela mal'aprob'is. \u201eS\u0302ajn'as al mi ec\u0302 pli dang\u0302er'e kred'ig'i la infan'o'j'n, ke ili est'as protekt'at'a'j de gard'ang\u0302el'o'j. Tio las'as ili'n ver'e vund'ebl'a'j kaj sen protekt'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000312", "text": "\u201eHo, mal'grand'fid'ul'in'o!\u201d kri'eg'is Sara. \u201eEn la unu'a c\u0302apitr'o de la Epistol'o al la Hebre'o'j ni leg'as: \u201aC\u0302u ne est'as ili c\u0302iu'j spirit'o'j serv'ant'a'j, el'send'at'a'j, por serv'i al tiu'j, kiu'j est'as hered'ont'o'j de la sav'o?\u2019\u201d"}, {"text_idx": "#000313", "text": "Mariela suspir'is. \u201eC\u0302u vi pens'as, ke mil'o'j da tener'a'j infan'o'j kaj kompat'ind'a'j mizer'ul'o'j ne vok'ad'is en aflikt'o al si'a'j gard'ang\u0302el'o'j, sen ricev'i respond'o'n au\u0306 protekt'o'n? Kio pri la milion'o'j da sen'kulp'ul'o'j, kiu'j sufer'is kaj mort'is en koncentr'ej'o'j? C\u0302u vi ne kred'as, ke ili preg\u0302'is kaj pet'is, sed tut'e van'e? Est'as mal'respond'ec'e kaj kruel'e don'i fals'a'n sent'o'n de sekur'ec'o, kiam tia sekur'ec'o ne ekzist'as?\u201d"}, {"text_idx": "#000314", "text": "Sara kap'ne'is. \u201eVi ne kompren'as la mister'o'n de la fid'o. Al la profet'o Jesaja dir'is Di'o: \u201aMi'a'j pens'o'j ne est'as vi'a'j pens'o'j, kaj vi'a'j voj'o'j ne est'as Mi'a'j voj'o'j.\u2019 Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j jun'a knab'in'o, la fil'in'o de sinjor'in'o Mart'in, est'is murd'it'a en la urb'o. Mi c\u0302e'est'is la funebr'a'n solen'aj\u0302'o'n, kaj c\u0302e la en'ter'ig'o mi ir'is por kondolenc'i s\u0302i'n. Mi cert'ig'is s\u0302i'n, ke la mort'o de la et'ul'o est'as la vol'o de Di'o, s\u0302i tre konsol'ig\u0302'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000316", "text": "Indign'it'a, s\u0302i adiau\u0306'is Saran kaj rapid'e for'ir'is al la au\u0306tobus'halt'ej'o."}, {"text_idx": "#000317", "text": "Iu'n sabat'o'n Lir, kiu promen'is kun si'a hund'o, renkont'is Johanon Bartlett apud la golf'ej'o. Bartlett salut'is. \u201eBon'e, ke ni renkont'ig\u0302'is! Mi dezir'as invit'i vi'n al la dimanc\u0302'a di'serv'o en ni'a preg\u0302'ej'o. Ni'a pastor'o intenc'as predik'i pri la potenc'o de la preg\u0302'o \u2013 tre grav'a tem'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000318", "text": "\u201eMi dank'as vi'n pro la invit'o, sed mi dev'as rifuz'i. Mi est'as katolik'o \u2013 au\u0306 almenau\u0306 mi'a'j ge'patr'o'j don'is al mi katolik'a'n eduk'ad'o'n. Mi konfes'as, ke mi tut'e ne est'as pi'a, kaj mi hav'as mi'a'j'n person'a'j'n dub'o'j'n pri la preg\u0302'o. Kiam mi est'is jun'a, oni instru'is mi'n, ke mi dev'as preg\u0302'i, sed post jar'o'j mi ven'is al la konklud'o, ke neni'u au\u0306skult'as, c\u0302ar neni'u respond'is. Se mi telefon'as al iu ajn, kaj post long'a temp'o mi ne ricev'as respond'o'n, mi rezign'as pri la telefon'ad'o. Sam'e pri preg\u0302'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000319", "text": "\u201eAu\u0306skult'u \u2013 se iu el vi'a famili'o \u2013 dir'u vi'a fil'o \u2013 est'us sur'vetur'it'a kaj serioz'e vund'it'a, kio'n vi far'us?\u201d"}, {"text_idx": "#000320", "text": "\u201eKompren'ebl'e mi preg\u0302'us, ke li re'san'ig\u0302'u.\u201d"}, {"text_idx": "#000321", "text": "\u201eKaj se oni dev'us amput'i al li la krur'o'j'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000322", "text": "\u201eDo mi dank'us al Di'o, ke li pov'os viv'i pli-mal'pli normal'e, ec\u0302 en rul'seg\u0302'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000323", "text": "\u201eKaj se li est'us mens'e difekt'it'a au\u0306 en komat'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000325", "text": "\u201eKaj se li est'us mort'int'a?\u201d"}, {"text_idx": "#000326", "text": "\u201eMi est'us dank'em'a, ke li ne plu sufer'as kaj est'as en la c\u0302iel'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000328", "text": "\u201eSed mi ja ricev'is respond'o'n!\u201d"}, {"text_idx": "#000331", "text": "\u201eEn trink'ej'o'n? Neniam. Mi dev'as rapid'i al ni'a semajn'a preg\u0302'kun'ven'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000332", "text": "Johano for'kur'is, las'ant'e Lir sol'a kun la hund'o."}, {"text_idx": "#000333", "text": "Lir sid'is en la kantin'o de si'a nov'a labor'ej'o, trink'ant'e kaf'o'n kun grup'o da si'a'j nov'a'j koleg'o'j. Unu post ali'a ili prezent'is si'n al Lir, kiu nur en la antau\u0306'tag'o komenc'is labor'i en la esplor- kaj dis'volv'o'fak'o de la fabrik'o. La koleg'ar'o konsist'is el Georg'o, sub'c\u0302ef'o de la fak'o; Petro, kont'ist'o; kaj Johano, desegn'ist'o. G\u0302is tiam Lir ne sci'is, ke Bartlett labor'as en la sam'a labor'ej'o, kiel li. Kiam Lir unu'a'foj'e en'ir'is en la kantin'o'n, Petro kaj Johano parol'is kun'e pri religi'o, kiu s\u0302ajn'is al Lir iom strang'a tem'o por diskut'i dum labor'hor'o'j. Johano klar'ig'is, ke antau\u0306 ol ig\u0302'i kont'ist'o Petro est'is rom'katolik'a seminari'an'o, kaj ili s\u0302at'as inter's\u0302ang\u0302'i ide'o'j'n pri si'a'j respektiv'a'j religi'o'j ... Johano est'is membr'o de rigor'a evangeli'a sekt'o, la C\u0302iel'a Paroh\u0302'o de la Eklezi'o de la El'ac\u0302et'int'o. Georg'o sen'pacienc'ig\u0302'is, dir'ant'e, ke li prefer'as diskut'i sport'o'n, kaj for'las'is la salon'o'n."}, {"text_idx": "#000336", "text": "Johano kun'tir'is la brov'o'j'n. \u201eLa Bibli'o avert'as ni'n kontrau\u0306 tro da inklin'o al la vir'in'o'j. Fin'fin'e est'is vir'in'o, kiu unu'a tent'is la vir'o'n kaj en'konduk'is pek'o'n en la mond'o'n. Antau\u0306 la mal'obe'o de Eva Adamo pov'is promen'i en la g\u0302arden'o kun Di'o kaj parol'i rekt'e kun li.\u201d"}, {"text_idx": "#000337", "text": "Petro rid'is. \u201eC\u0302u vi lau\u0306'vort'e kred'is je la Bibli'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000340", "text": "\u201eKiam mi est'is student'o pri teologi'o,\u201d dir'is Petro, \u201eni stud'is la tradici'a'j'n argument'o'j'n pruv'ant'a'j'n la ekzist'o'n de Di'o: la kosm'ologi'a'n, la moral'a'n, la ontologi'a'n ktp.\u201d"}, {"text_idx": "#000346", "text": "\u201eSufic\u0302'as!\u201d kri'eg'is Petro. \u201eNi dev'as re'ir'i al la labor'o!\u201d"}, {"text_idx": "#000347", "text": "Dum vesper'mang\u0302'o Lir kaj Mariela parol'is pri la okaz'aj\u0302'o'j de la tag'o. Mariela esprim'is surpriz'o'n, kiam s\u0302i au\u0306d'is, ke ili'a najbar'o Bartlett labor'as en la sam'a lok'o kiel s\u0302i'a edz'o."}, {"text_idx": "#000348", "text": "\u201eNe tiom surpriz'e\u201d, respond'is Lir. \u201eLa urb'o est'as mal'grand'a, kaj preskau\u0306 c\u0302iu'j log\u0302'ant'o'j, krom la butik'ist'o'j kaj la bien'ist'o'j, est'as dung'it'o'j de la sam'a entrepren'o. Sed kelk'a'j el mi'a'j koleg'o'j est'as eg'e bizar'a'j \u2013 precip'e Bartlett. Li vol'as parol'i nur pri si'a kred'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000349", "text": "\u201eAnkau\u0306 li'a edz'in'o\u201d, dir'is Mariela. \u201eHodiau\u0306 ni parol'is trans la heg\u0302'o, kiam ni ambau\u0306 est'is en la g\u0302arden'o, kaj s\u0302i inform'is mi'n, ke s\u0302i konduk'as kampanj'o'n inter la najbar'a'j famili'o'j, por ke ili ne permes'u, ke ili'a'j infan'o'j leg'u la roman'o'j'n pri Harry Potter.\u201d"}, {"text_idx": "#000350", "text": "\u201eKia'j'n roman'o'j'n? Pri kio vi parol'as?\u201d"}, {"text_idx": "#000351", "text": "\u201eTem'as pri seri'o da infan'roman'o'j de angl'a verk'ist'in'o. Ili nun'temp'e furor'as en la tut'a mond'o \u2013 fantast'a'j rakont'o'j pri lern'ej'o por instru'i jun'a'j'n sorc\u0302'ist'o'j'n. Sinjor'in'o Bartlett opini'as, ke tia literatur'o pri sorc\u0302'ist'o'j instig'os la infan'o'j'n interes'ig\u0302'i pri nigr'a magi'o, okult'ism'o kaj satan'ism'o. Lau\u0306's\u0302ajn'e, en la angl'e'parol'ant'a'j land'o'j mult'a'j pi'ul'o'j rigard'as la au\u0306tor'in'o'n kiel il'o'n de la diabl'o. En la preg\u0302'ej'o de ge'sinjor'o'j Bartlett la pastor'o ne permes'as, ke ge'patr'o'j leg'u fabel'o'j'n al la infan'o'j. Li ec\u0302 kondamn'as c\u0302iu'j'n spec'o'j'n de fikci'o, dir'ant'e, ke fikci'o est'as mensog'o, kaj la di'a leg\u0302'o ne permes'as, ke oni mensog'u.\u201d"}, {"text_idx": "#000353", "text": "\u201eVer'e. Se mi hodiau\u0306 au\u0306skult'is radi'program'o'n, en kiu oni raport'is, ke en kelk'a'j lern'ej'o'j kaj universitat'o'j sub konservativ'a religi'a influ'o oni nun apenau\u0306 pov'as rekt'e instru'i geologi'o'n, astronomi'o'n au\u0306 paleontologi'o'n. Se simil'e obskur'ant'o'j iam super'reg'os en la s\u0302tat'a'j reg'ist'ar'o'j, tio est'os mort-bat'o por la dis'volv'o de la scienc'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000355", "text": "\u201eKia spec'o da hom'o mal'akcept'as la el'trov'aj\u0302'o'j'n de la scienc'o, kred'as fervor'e je la plej ekstrem'a form'o de religi'o kaj sam'temp'e vol'as detru'i la c\u0302arm'a'n fabel'a'n mond'o'n de la et'ul'o'j?\u201d"}, {"text_idx": "#000359", "text": "En septembr'o 2008 okaz'is en Sloveni'o c\u0302ef'balot'o'j post kvar'jar'a mandat'o, en kiu dekstr'a koalici'o reg'is sub gvid'o de Sloven'a Demokrati'a Parti'o (SDS), kiu'n prezid'as Janez Jans\u030ca. Li sukces'e gvid'is la reg'ist'ar'o'n, kaj Sloveni'o ekonomi'e progres'is en tiu period'o. Sloveni'o ankau\u0306 sukces'e gvid'is Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n en la unu'a du'on'o de 2008."}, {"text_idx": "#000361", "text": "La plej grav'a est'is tiu pri ac\u0302et'o de special'a'j arme'a'j vetur'il'o'j. La ministr'ej'o pri defend'o decid'is ac\u0302et'i 130 ok-rad'a'j'n s\u0302irm'vetur'il'o'j'n kontrau\u0306 pli ol 250 milion'o'j da eu\u0306r'o'j de la finn'a fabrik'o Patri'a. Montr'ig\u0302'is post'e, ke influ'a'j person'o'j ricev'is korupt'mon'o'n, kaj la finn'a televid'o akuz'is rekt'e la c\u0302ef'ministr'o'n."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Fin'e la social'demokrat'o'j ricev'is pli da voc\u0302'o'j, ol la parti'o de Jans\u030ca (iom pli ol 31 %), kaj ricev'is la rajt'o'n kun'met'i koalici'o'n. Post du'monat'a inter'trakt'ad'o form'ig\u0302'is kaj en novembr'o instal'ig\u0302'is nov'a reg'ist'ar'o, kiu'n konsist'ig'as kvar mal'dekstr'a'j parti'o'j: la social'demokrat'a (SD), la liberal'a (LDS), nov'a parti'o Zares kaj la parti'o de emerit'o'j (Des'us)."}, {"text_idx": "#000364", "text": "La parti'o Nov'a Sloveni'o, part'o de la antau\u0306'a koalici'o, ne ricev'is 4 % de la voc\u0302'o'j kaj el'fal'is el la parlament'o. Tiu'n parti'o'n nun prezid'as Ljudmila Novak, EU-parlament'an'in'o kaj esperant'ist'in'o. S\u0302i esper'as, ke la parti'o sukces'os re'akir'i status'o'n de parlament'a parti'o post kvar jar'o'j."}, {"text_idx": "#000365", "text": "Kred'is japan'o'j, ke pro alt'a nivel'o de japan'a medicin'o la popol'o est'as perfekt'e protekt'at'a kontrau\u0306 mal'san'o'j. Kred'o tia, tamen, s\u0302ancel'ig\u0302'as. Tra Japani'o, ne nur en provinc'a'j urb'o'j kaj vilag\u0302'o'j, sed ankau\u0306 en grand'a'j urb'o'j kiel Tokio, okaz'as bankrot'o'j kaj ferm'o'j de hospital'o'j. Aper'as nov'aj\u0302'o'j pri mort'o'j pro mank'o de sufic\u0302'a kurac'ad'o."}, {"text_idx": "#000366", "text": "Ferm'ig\u0302'is ekzempl'e la hospital'o de la urb'o C\u0302oos\u0302i kun 72 000 log\u0302'ant'o'j en la guberni'o C\u0302iba. G\u0302i est'is poliklinik'o kun 16 fak'o'j kaj 393 lit'o'j. La urb'estr'o abrupt'e ferm'is la hospital'o'n, c\u0302ar la urb'a financ'o est'as tiel mal'bon'a, ke g\u0302i ne plu pov'as sub'ten'i g\u0302i'n. Kolekt'ig\u0302'is 50 000 sub'skrib'o'j kontrau\u0306 la ferm'o, sed van'e: tia'manier'e 166 en'hospital'ig'it'o'j kaj vizit'ant'a'j pacient'o'j est'as for'j\u0302et'it'a'j de la urb'o (kaj de la s\u0302tat'o) kiel medicin'a'j rifug\u0302'int'o'j."}, {"text_idx": "#000367", "text": "En Tokio 36-jar'a graved'ul'in'o sufer'is pro vom'ad'o, laks'o kaj sever'a kap'dolor'o. Oni pet'is, ke la Tokio-municip'a hospital'o Bokutoo s\u0302i'n akcept'u, sed tiu rifuz'is pro mank'o de kurac'ist'o'j. Oni pet'is c\u0302e sep ali'a'j hospital'o'j, sed c\u0302iu'j rifuz'is. Fin'e la unu'a hospital'o Bokutoo decid'is akcept'i s\u0302i'n kaj sukces'is nask'ig'i la beb'o'n. La patr'in'o tamen mort'is pro sang'ad'o en la cerb'o. Post'e evident'ig\u0302'is, ke al 11 municip'a'j hospital'o'j en Tokio mank'as 56 kurac'ist'o'j, el kiu'j 12 est'as akus\u0302'olog'o'j."}, {"text_idx": "#000368", "text": "En la 1970aj jar'o'j la reg'ist'ar'o hav'is projekt'o'n \u201eUnu guberni'o, unu medicin'a universitat'o\u201d, kaj la nombr'o de kurac'ist'o'j grand'ig\u0302'is. En 1982 la reg'ist'ar'o decid'is sub'prem'i la nombr'o'n de student'o'j en medicin'a'j fakultat'o'j. En 1997 g\u0302i aprob'is dau\u0306r'ig'o'n de tiu c\u0302i politik'o. La rezult'o est'as la nun'a situaci'o."}, {"text_idx": "#000369", "text": "Tial, lau\u0306 statistik'o de la Organiz'aj\u0302'o por Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o (OEKE), Japani'o okup'as la 26an lok'o'n inter g\u0302i'a'j 30 membr'o's\u0302tat'o'j koncern'e la nombr'o'n de kurac'ist'o'j por 1000 log\u0302'ant'o'j. En 2008 la reg'ist'ar'o decid'is grand'ig'i la nombr'o'n de student'o'j en medicin'a'j fakultat'o'j, de 4000 al 4300, sed tio est'as \u201eakv'o'gut'o sur brul'a s\u0302ton'o\u201d, kio efik'os nur post 10 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Kontribu'as al la kriz'o la manier'o trejn'i kurac'ist'o'j'n. C\u0302iu vol'as fin'stud'i c\u0302e bon'e ekip'it'a'j hospital'o'j, kaj do ne c\u0302e provinc'a'j universitat'a'j hospital'o'j. Al ili do mank'as kurac'ist'o'j, kaj tial ili re'ven'ig'as medicin'ist'o'j'n el lok'a'j hospital'o'j. Tiam al tiu'j si'a'vic'e mank'as fak'ul'o'j kun la rezult'o, ke ferm'ig\u0302'as lok'a'j hospital'o'j, kaj sufer'as la popol'o."}, {"text_idx": "#000371", "text": "Dum la pas'int'a'j 10 jar'o'j nask'ig\u0302'is en Japani'o grand'a mal'egal'ec'o inter ric\u0302'ul'o'j kaj mal'ric\u0302'ul'o'j. Simil'e nask'ig\u0302'as mal'egal'ec'o pri kurac'ad'o."}, {"text_idx": "#000372", "text": "Oficial'e la tag'o de la liber'ig\u0302'o de Albanio est'as la 29a de novembr'o 1944. Tio'n difin'is unu'e la eks'a komun'ism'a reg\u0302im'o. Krom'e la tag'o de sen'de'pend'ig\u0302'o est'as la 28a de novembr'o 1912. Sed post 1991 oni fest'as la tag'o'n de liber'ig\u0302'o du'dat'e: dekstr'ul'o'j la 28an de novembr'o kaj mal'dekstr'ul'o'j la 29an de novembr'o."}, {"text_idx": "#000373", "text": "Lau\u0306 dekstr'ul'o'j, la land'o est'as fakt'e liber'ig'it'a la 28an de novembr'o, kio koincid'as al la tag'o de sen'de'pend'ig\u0302'o. Tiu'n tag'o'n, en 1443, la naci'a hero'o Skanderbeg star'ig'is sur la Kruja kastel'o la alban'a'n standard'o'n, tiel proklam'ant'e ribel'o'n kontrau\u0306 otoman'o'j. Tiel oni fest'us unu'tag'e tri grav'a'j'n histori'a'j'n event'o'j'n."}, {"text_idx": "#000374", "text": "Pro tio, en 1992, parlament'o de dekstr'ul'o'j s\u0302ang\u0302'is la dat'o'n de liber'ig\u0302'o, sed kvin jar'o'j'n post'e venk'int'a'j social'ist'o'j re'star'ig'is la antau\u0306'a'n tag'o'n de liber'ig\u0302'o. Eks'a'j komun'ist'o'j, nostalgi'ant'e pro \u201eglor'a\u201d kontrau\u0306'fas\u0302ist'a milit'o (kiu est'is si'a'vic'e plej'e civil'a milit'o), vol'us klar'e disting'i la du dat'o'j'n, por relief'ig'i la naci'liber'ig'a'n event'o'n kontrau\u0306 la sen'de'pend'ig'a'j milit'o'j."}, {"text_idx": "#000375", "text": "Ceter'e la 29a de novembr'o est'is ankau\u0306 la naci'a fest'o de eks'a Jugoslavio, grand'a alianc'an'o de komun'ist'o'j alban'a'j. Si'a'temp'e Josip Broz Tit'o (la c\u0302ef'o de la jugoslav'a'j komun'ist'o'j) send'is telegram'o'n al En'ver Hoxha (la c\u0302ef'o de la alban'a'j komun'ist'o'j), per kio li postul'is, ke la naci'a fest'o de Albanio koincid'u kun tiu de Jugoslavio. Ne hazard'e c\u0302i-jar'e oni apenau\u0306 celebr'is la fest'o'n de sen'de'pend'ig\u0302'o en c\u0302ef'urb'o estr'at'a de la social'ist'o Ed'i Ram'a. La tag'o'n de liber'ig\u0302'o, tamen, oni arang\u0302'is kiel kutim'e parad'e kaj pomp'e."}, {"text_idx": "#000376", "text": "C\u0302u vi sci'as, kio lig'as du mal'proksim'a'j'n land'o'j'n: Venezuelon kaj Rusion? Jes, antau\u0306 ne'long'e Venezuelon oficial'e vizit'is la prezid'ant'o de Rusio Dmitrij Medvedev, kaj ven'is milit's\u0302ip'ar'o rusia por komun'a'j manovr'o'j. Sed fakt'e ili'n unu'ig'as unu antikv'a vort'o."}, {"text_idx": "#000377", "text": "Ver's\u0302ajn'e mult'a'j kler'a'j kaj erud'it'a'j hom'o'j sci'as, ke la land'nom'o \u201eVenezuela\u201d de'ven'as de \u201eVenezia\u201d (Venecio) kaj signif'as \u201eet'a Venecio\u201d."}, {"text_idx": "#000378", "text": "Si'a'vic'e \u201eVenezia\u201d kaj la nom'o de la region'o ital'a Ven'et'o de'ven'as de la gent'o venedoj, kiu'j migr'is c\u0302i tie'n ankorau\u0306 pli fru'e, ol post'a'j slav'a'j gent'o'j. Vid'u la map'o'n de Balkanoj: c\u0302i tie'n ven'is slav'o'j el nord'o, el nun'a'j teritori'o'j de Pollando, C\u0302eh\u0302i'o, Slovaki'o. G\u0302is nun c\u0302i tie, en Balkanoj, viv'as sloven'o'j, kroat'o'j, serb'o'j, bosni'an'o'j, makedon'o'j, bulgar'o'j, montenegr'an'o'j: c\u0302iu'j slav'a'j popol'o'j. Venedoj viv'is mult'e pli nord'e, apud la nun'a'j Estoni'o kaj Finnlando."}, {"text_idx": "#000379", "text": "G\u0302is nun eston'o'j nom'as Rusion \u201eVenemaa\u201d, \u201even'e\u201d signif'as \u201erus'a\u201d, kaj \u201emaa\u201d signif'as \u201eland'o\u201d, ankau\u0306 finn'o'j nom'as simil'e rus'o'j'n kaj la land'o'n \u201eVena\u0308ja\u0308\u201d."}, {"text_idx": "#000381", "text": "1. Ven'et'o'j est'as grup'o da gent'o'j log\u0302'int'a'j antikv'e en la nord'a mar'bord'o de Adriatik'o, nord-orient'e de la river'o Po."}, {"text_idx": "#000382", "text": "2. En verk'o'j de romiaj kaj bizancaj histori'ist'o'j ven'et'o'j (pli oft'e venedoj, vend'o'j) est'as la okcident'a branc\u0302'o de slav'a'j gent'o'j."}, {"text_idx": "#000383", "text": "Inter'ali'e, la sam'a enciklopedi'o dir'as, ke la ven'et'a lingv'o est'as apart'a branc\u0302'o de la hind'eu\u0306rop'a famili'o. Ekzist'as pli ol 250 skrib'a'j atest'o'j (dedic\u0302'sur'skrib'o'j kaj tomb'o'skrib'o'j), part'e en adapt'it'a nord-etrusk'a alfabet'o kun al'don'o de grek'a'j sign'o'j, part'e latin'skrib'a'j (la 6a-1a jar'cent'o'j a.K.)."}, {"text_idx": "#000384", "text": "Prosper'o'n al vi, Ven'et'o kaj Venezuelo!"}, {"text_idx": "#000385", "text": "Unu kvar'on'o de la belg'a'j jun'ul'o'j en la pas'int'a lern'ej'a jar'o spert'is ret'turment'ad'o'n, c\u0302u kiel turment'ant'o, c\u0302u kiel viktim'o, c\u0302u kiel atest'ant'o. Tiu'j'n cifer'o'j'n j\u0302us publik'ig'is la Vrije Universiteit Brussel (Liber'a universitat'o de Bruselo)."}, {"text_idx": "#000386", "text": "Mult'a'j jun'ul'o'j bagatel'ig'as la fenomen'o'n, sed kaj la viktim'o'j kaj la kulp'ul'o'j pli kaj pli oft'e montr'as sign'o'j'n de emoci'a'j kaj kondut-problem'o'j. \u201eRet'turment'ad'o est'as relativ'e nov'a fenomen'o,\u201d dir'as la bruselaj esplor'ist'o'j. \u201eNi parol'as pri ret'turment'ad'o, se iu person'o est'as regul'e kaj dum difin'it'a period'o turment'at'a per'e de ret'pos\u0302t'o, blog'aj\u0302'o'j kaj ali'a'j elektron'ik'a'j rimed'o'j. Sam'e kiel dum \u201atradici'a\u2019 turment'ad'o, ret'a turment'ad'o hav'as ne nur vort'a'j'n form'o'j'n, sed ankau\u0306 fizik'a'j'n. Oni ekzempl'e send'as virus'o'n al la kompat'ind'ul'o au\u0306 prov'as kaper'i ties komput'il'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000388", "text": "Opini'as la esplor'ist'o'j: \u201eLa jun'ul'o'j dev'us kompren'i, ke send'i mal'agrabl'a'j'n leter'o'j'n komput'il'e au\u0306 per pos\u0302'telefon'o, au\u0306 koment'i mal'agrabl'e pri iu en si'a blog'o, est'as form'o de turment'ad'o. Tre oft'e la kulp'ul'o'j ne konsci'as pri la grav'ec'o de si'a ag'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000389", "text": "Ankau\u0306 en'e de la Esperant'o-mov'ad'o kaz'o'j de ret'turment'ad'o est'as kon'at'a'j. C\u0302ar tie tre oft'e tem'as pri inter's\u0302tat'a form'o de turment'ad'o, re'ag'i est'as ec\u0302 pli mal'facil'e ol inter lern'ej'an'o'j sam'urb'a'j."}, {"text_idx": "#000390", "text": "Vintr'e en Weston-super-Mar'e [u\u0306estan-sup'a-mea], mar'bord'a feri'ej'o en sud-okcident'a Briti'o, okaz'as histori'a karnaval'o. G\u0302i origin'is en la jar'o 1605 por celebr'i la mal'sukces'o'n de rom'katolik'a komplot'o detru'i la protest'ant'a'n parlament'o'n de Angli'o."}, {"text_idx": "#000393", "text": "La prezid'ant'o de la karnaval'o-komitat'o, Bri'a'n Coombes [brajan kumz], dir'is, ke proksim'um'e 200 kolport'ist'o'j grav'e brems'is la sukces'o'n de la event'o, kiu dev'is toler'i ankau\u0306 pluv'eg'o'n. \u201eIli pag'as mal'mult'e por si'a'j permes'il'o'j kaj pov'as leg\u0302'e komerc'i ie ajn, dum oficial'ul'o'j ne pov'as halt'ig'i ili'n. Ili ven'is al ni'a karnaval'o el c\u0302iu'j part'o'j de la land'o kaj for'ir'is, re'don'int'e neniom.\u201d"}, {"text_idx": "#000394", "text": "La lok'a konsil'ant'ar'o pov'us mem reg'i strat-komerc'ad'o'n per'e de lok'a parlament'a akt'o, kiel oni far'is en ali'a'j urb'o'j. Tio, tamen, kost'us al la konsil'ant'ar'o 45 000 pund'o'j'n (50 000 eu\u0306r'o'j'n), kio ne ebl'as pro la nun'a ekonomi'a situaci'o. Pov'as nur koler'i karnaval'o-organiz'ant'o Steve Townsend [stiv tau\u0306nzend]: \u201eLa cel'o est'as donac'i al almoz'a'j fond'aj\u0302'o'j, sed kolport'ist'o'j ven'as pro propr'a profit'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000397", "text": "Plen'ig\u0302'is pas'int'jar'e japan'a'j j\u0302urnal'o'j per nov'aj\u0302'o'j pri kvar Nobel-premi'it'o'j: pri fizik'o Nanbu Jooic\u0302iroo (87-jar'a), Kobajas\u0302i Makoto (68-jar'a) kaj Masukau\u0306a Tos\u0302ihide (68-jar'a); kaj pri kemi'o S\u0302imomura Osamu (80-jar'a). G\u0302is nun neniam ven'is sam'temp'e kvar premi'it'o'j el Japani'o. Tamen mal'antau\u0306 la nov'aj\u0302'o'j kus\u0302'as prem'o'j por japan'a scienc'o."}, {"text_idx": "#000399", "text": "Ceter'e velk'as interes'o en Japani'o pri scienc'o. En 2003 japan'a'j lern'ant'o'j akir'is bon'a'n rezult'o'n en inter'naci'a ekzamen'o pri scienc'o, sed al la demand'o \u201eC\u0302u lern'ad'o de scienc'o don'as al vi g\u0302oj'o'n?\u201d nur 19 % de la 13-jar'a'j lern'ant'o'j respond'is jes'e \u2013 25 % mal'pli ol la inter'naci'a mez'um'o de 44 %. Krom'e al mult'a'j lern'ant'o'j mank'as spert'o pri natur'o. Komput'ad'o, televid'ad'o kaj leg'ad'o en la c\u0302ambr'o ne mal'ferm'as la natur'a'n mond'o'n al lern'ant'o'j kaj sekv'e ne konduk'as tiu'j'n al scienc'o."}, {"text_idx": "#000400", "text": "Kulp'as ankau\u0306 la japan'a reg'ist'ar'o, kiu postul'as nur tuj'a'j'n rezult'o'j'n. La ministeri'o pri eduk'ad'o kaj scienc'o distribu'as mon'o'n al universitat'o'j lau\u0306 klar'e vid'ebl'a'j rezult'o'j, kaj sekv'e tiu'j postul'as simil'a'j'n de profesor'o'j. En tia situaci'o, mult'jar'a'j esplor'o'j ne est'as bon'ven'a'j. Masukau\u0306a Tos\u0302ihide, unu el la kvar premi'it'o'j, kritik'as la nun'a'n politik'o'n: \u201eKiam font'o (baz'a esplor'o) mort'os, la river'o mort'os. Por scienc'o neces'as 50 jar'o'j, 100 jar'o'j. Oni ne atend'u tuj'a'n rezult'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000401", "text": "Ebl'e pro la supr'a'j kial'o'j mal'mult'ig\u0302'as la nombr'o de japan'a'j stud'aj\u0302'o'j pri scienc'o. En 2007 aper'is 90 185 japan'a'j stud'aj\u0302'o'j, tiel ke Japani'o okup'as la kvin'a'n lok'o'n en la mond'o. En 2006, tamen, g\u0302i okup'is la du'a'n lok'o'n. Dum la pas'int'a'j 10 jar'o'j kresk'is la nombr'o de stud'aj\u0302'o'j je nur 2 %."}, {"text_idx": "#000402", "text": "En Burundo la bicikl'o ig\u0302'as kutim'a kaj plej s\u0302at'at'a transport'il'o de grand'a part'o de la log\u0302'ant'ar'o. La klar'ig'o est'as simpl'a. La land'o tra'ir'is milit'o'n dum 13 jar'o'j, kio c\u0302io'n fus\u0302'as. La ekonomi'o s\u0302rump'is kaj la land'o ne pov'as kovr'i si'a'n bug\u0302et'o'n (c\u0302irkau\u0306 53 % de la s\u0302tat'a bug\u0302et'o ven'as de ekster'o). Evolu'int'a'j land'o'j help'as per mon'donac'o'j, sed la popol'o de Burundo ne profit'as, c\u0302ar et'a grup'o en'pos\u0302'ig'as c\u0302io'n."}, {"text_idx": "#000404", "text": "Tial nask'ig\u0302'is du transport'o'manier'o'j: motor'cikl'o kaj bicikl'o. Motor'cikl'o tamen est'as tro kost'a, kaj pro tio ek'aper'is taksi-bicikl'o'j, kiu'j inter'temp'e far'ig\u0302'is tre popular'a'j. Tia'manier'e ebl'as pendol'i inter log\u0302- kaj labor-lok'o en la c\u0302ef'urb'o kontrau\u0306 ekvivalent'o de nur 0,13 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000405", "text": "Sed, mal'pli pozitiv'e, la nombr'o de strat-akcident'o'j kresk'is, c\u0302ar mult'a'j taksi-bicikl'ist'o'j ne kon'as la trafik'a'n kod'o'n. Rezult'e la reg'ist'ar'o decid'is mal'permes'i bicikl'a'n trafik'o'n en la c\u0302ef'urb'o. En 2005 okaz'is manifestaci'o'j por protest'i kontrau\u0306 tiu c\u0302i regul'o, c\u0302ar jam est'is mal'fru'e por subit'e halt'ig'i bicikl'o-trafik'o'n. La reg'ist'ar'o s\u0302ang\u0302'is si'a'n decid'o'n, sed est'as konsent'it'e, ke bicikl'ist'o'j ne en'ir'os la part'o'n de la c\u0302ef'urb'o, kie trafik'o est'as grand'a."}, {"text_idx": "#000406", "text": "Mult'a'j famili'o'j viv'ten'as si'n per bicikl'o-taksi'ad'o, kaj mult'a'j ali'a'j profit'as de tiu c\u0302i mal'mult'e'kost'a serv'o trov'ebl'a en c\u0302iu'j urb'o'j en Burundo. Inter'temp'e kresk'as uz'o de c\u0302iu'j transport'il'o'j, inkluziv'e bus'o'j, kies s\u0302ofor'o'j foj'foj'e mort'ig'as bicikl'ist'o'j'n, pretekst'ant'e, ke tiu'j for'pren'as pasag\u0302er'o'j'n, kiu'j'n ili pov'us ricev'i."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Strik'is pro mal'bon'a'j labor'kondic\u0302'o'j kurac'ist'o'j kaj fleg'ist'o'j c\u0302e publik'a'j mal'san'ul'ej'o'j en Burundo. Sindikat'an'o'j, labor'pret'e vest'it'a'j, ven'is al si'a'j hospital'o'j, sed rifuz'is help'i pacient'o'j'n, sid'ant'e grup'e kaj koler'e. Funkci'is nur minimum'a'j urg\u0302'ec-serv'o'j por viktim'o'j de akcident'o'j kaj por akus\u0302'ont'o'j."}, {"text_idx": "#000408", "text": "La strik'o'n est'ig'is protest'o'j kontrau\u0306 la mal'rapid'ec'o de la reg'ist'ar'o aplik'i nov'a'n kaj jam sub'skrib'it'a'n inter'konsent'o'n pri la labor- kaj viv-kondic\u0302'o'j de san'serv'a labor'ist'ar'o. Kulp'as ankau\u0306 mal'alt'a'j salajr'o'j, kiu'j ne ebl'ig'as al san'fak'ul'o'j pag'i lu'kost'o'j'n au\u0306 lern'kotiz'o'j'n de si'a'j infan'o'j. En Burundo kurac'ist'o ricev'as c\u0302irkau\u0306 ses'on'o'n, fleg'ist'o c\u0302irkau\u0306 du'dek'on'o'n de la salajr'o de parlament'an'o au\u0306 ministr'o, dum tiu'j oft'e neniam fin'stud'is kaj ec\u0302 ne vizit'ad'is universitat'o'n."}, {"text_idx": "#000409", "text": "Tiu c\u0302i mal'egal'a divid'o de salajr'o fug\u0302'ig'as ekster'land'e'n la intelekt'ul'ar'o'n. Mult'a'j kurac'ist'o'j prefer'as labor'i en Ruando, kie ili per'labor'as kvin'obl'e pli, ol en Burundo. Ali'a'j, fin'stud'int'e en ali'a'j land'o'j, prefer'as ne re'ven'i al si'a hejm'land'o."}, {"text_idx": "#000410", "text": "Sindikat'an'o'j, konsci'ant'a'j la dang\u0302er'o'j'n rilat'e publik'a'n san'o'n, pardon'pet'is al la popol'o, sed fin'e kulp'ig'is la reg'ist'ar'o'n. Inter'temp'e mult'a'j mal'san'ul'o'j serc\u0302'as help'o'n c\u0302e privat'a'j klinik'o'j au\u0306, pro ili'a'j alt'a'j kost'o'j, turn'as si'n al tradici'a medicin'o. Ceter'e la strik'o, la tri'a en 2008, koincid'as kun h\u0302oler'o-epidemi'o en orient'a'j provinc'o'j de Burundo."}, {"text_idx": "#000411", "text": "La milit'o en Burundo inter 1993 kaj 2005 kau\u0306z'is financ'a'j'n, hom'a'j'n kaj material'a'j'n damag\u0302'o'j'n. Burundo, antau\u0306'e nom'it'a land'o de lakt'o kaj miel'o, ig\u0302'is land'o de sufer'o kaj mal'felic\u0302'o. Apart'e sufer'as infan'o'j."}, {"text_idx": "#000412", "text": "C\u0302ie en la c\u0302ef'a'j urb'o'j vid'ig\u0302'as infan'o'j, kiu'j almoz'pet'as por akir'i i'o'n por mang\u0302'i, dum ali'a'j labor'as kontrau\u0306 mang\u0302'aj\u0302'o, kaj kelk'a'j s\u0302tel'as. Oni disting'as mult'a'j'n kategori'o'j'n de infan'o'j. Kelk'a'j hav'as ge'patr'o'j'n, kiu'j ne kapabl'as nutr'i si'a'j'n id'o'j'n au\u0306 pag'i lern'o'kotiz'o'n, kaj do ili send'as la infan'o'j'n por almoz'pet'i en la urb'o'j'n, por ke tiu'j re'send'u mon'o'n al la ge'patr'o'j."}, {"text_idx": "#000413", "text": "Ali'a'j ne hav'as ge'patr'o'j'n, sed jes ja ge'frat'o'j'n, kiu'j'n ili dev'as pri'zorg'i. La s\u0302tat'o prov'is ar'ig'i tiu'j'n infan'o'j'n por help'i ili'n, sed la politik'o fiask'is. Ceter'e la infan'o'j ne est'is antau\u0306'e konsult'at'a'j por pri'diskut'i la reg'ist'ar'a'j'n plan'o'j'n. Mult'a'j viv'as do mizer'e kaj oft'e ne ating'as si'a'n 26an viv'o'jar'o'n."}, {"text_idx": "#000414", "text": "Mi est'is la pli grand'a, post'e la plej grand'a infan'o de mi'a'j ge'patr'o'j, do, vol'e-ne'vol'e, mi dev'is est'i pli kurag\u0302'a ol mi'a'j ge'frat'o'j. Tio c\u0302i signif'is ankau\u0306 tio'n, ke mi gvid'is ili'n al c\u0302iu'j infan'a'j mis'kondut'o'j."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Nur unu ekzempl'o'n mi menci'u: dek'jar'a mi est'is, mi'a frat'in'o nau\u0306, kiam ni ek'prov'is fum'i, kas\u0302'e, la unu'a'n cigared'o'n, sed ankau\u0306 la tri'jar'a frat'o vol'is ek'prov'i. Mem'kompren'ebl'e, eg'e rapid'e evident'ig\u0302'is ni'a nov'a mal'bon'a ag'o, kaj kompren'ebl'e, mi ricev'is la plej grand'a'n pun'bat'o'n de mi'a Dolc\u0302'a Patr'o, precip'e pro mi'a frat'et'o. Mi'a Dolc\u0302'a Patr'o est'is pasi'a fum'ant'o (pro tio li mort'is jam tro fru'e, 65-jar'ag\u0302'a), kaj de li ni s\u0302tel'is la venen'fort'a'j'n cigared'o'j'n. Tiam mi'a Dolc\u0302'a Patr'o ne sci'is, ke ni vol'as nur imit'i la plen'kresk'ul'o'j'n, unu'a'vic'e li'n. (Bedau\u0306r'ind'e, mi'a'j ge'frat'o'j, plen'kresk'e, ig\u0302'is fum'ant'o'j, sed mi, mal'e, ig\u0302'is fort'a mal'amik'o de fum'ad'o.)"}, {"text_idx": "#000417", "text": "Nur ok'jar'a mi est'is, kiam ni somer'um'is en iu bel'a ripoz'lok'o. Ni'a'j dom'et'o'j est'is sur mont'et'o, mez'e de fabel'ec'e bel'a arb'ar'o. Mi memor'as pri la bon'eg'a, fres\u0302'a aer'o, kiu'n ni g\u0302u'is en la arb'ar'o promen'ant'e, precip'e kun mi'a tre am'at'a tri'a onkl'in'o. Ni c\u0302iam trov'is kaj mang\u0302'is rubus'o'j'n kaj arb'ar'a'j'n frag'o'j'n, eg'e bon'gust'a'j'n."}, {"text_idx": "#000418", "text": "Al'ven'is post'e ankau\u0306 la plej jun'a onkl'in'o, la kvar'a frat'in'o de mi'a Dolc\u0302'a Patr'o, kiu talent'e fortepian'lud'is. C\u0302e la pied'o de ni'a mont'et'o, en la grand'a dom'o, kie log\u0302'is la propriet'ul'o'j de sur'mont'et'a'j dom'et'o'j, preskau\u0306 c\u0302iu'vesper'e okaz'is \u201ehejm'a koncert'o\u201d. S\u0302i lud'is de Rah\u0302maninov g\u0302is Liszt, sed ankau\u0306 Chopin. La muzik'o est'is au\u0306d'ebl'a c\u0302irkau\u0306'e, ankau\u0306 ni au\u0306d'is, sed ni ne au\u0306skult'is g\u0302i'n, ja por ni la plej grav'a okup'ig\u0302'o est'is la lud'o. Ni infan'o'j lud'is inter la dom'et'o'j sur mont'et'o precip'e kas\u0302'ig\u0302'lud'o'n. Inter la arb'o'j est'is mult'a'j bon'eg'a'j lok'o'j por si'n kas\u0302'i. Okaz'is iu'tag'e, ke dum la lud'ad'o, subit'e ek'pluv'is. La nub'o'j tre'eg'e rapid'e al'proksim'ig\u0302'is. Tip'a, somer'a tempest'o torent'is sur la mont'et'o'n. C\u0302iu'j lud'ant'a'j infan'o'j kur'is en la dom'o'n, krom ni du. Nur la serc\u0302'ant'o kaj mi mal'sek'ig\u0302'is en la pluv'o. Li nepr'e vol'is kapt'i mi'n, sed mi neniel vol'is est'i trov'it'a. Suz'i, la serv'ist'in'o, jam kri'eg'is, ke ni fin'u la lud'o'n kaj re'ven'u en la dom'o'n. Mi'a kun'lud'ant'o obe'is, sed mi ankorau\u0306 rest'is, kas\u0302'ant'e mi'n mal'antau\u0306 grand'eg'a arb'o. Sed la pluv'o jam ig\u0302'is pluv'eg'o, do, mi decid'is mal'kas\u0302'ig\u0302'i kaj mi ek'kur'is al la dom'o. Ebl'e du'on'voj'e mi est'is inter mi'a kas\u0302'lok'o kaj la dom'o, kiam fulm'o frap'is g\u0302ust'e arb'eg'o'n mi'a'n. La tondr'o preskau\u0306 surd'ig'is mi'n, kaj la vent'o de la fulm'o j\u0302et'is mi'n sur'ter'e'n. Suz'i terur'ig\u0302'ant'e el'kur'is kaj en'port'is mi'n inter si'a'j brak'o'j al la dom'o. Ke mi est'is g\u0302is'ost'e mal'sek'a, ne est'is tiel grav'a problem'o, kiel la fakt'o, ke mi'n traf'is plor'konvulsi'o. Post unu hor'o, kiam mi'a'j ge'patr'o'j hejm'e'n'ven'is, ili trov'is mi'n ankorau\u0306 plor'ant'a'n. Sekv'ont'tag'e mi vizit'is mi'a'n karb'ig\u0302'int'a'n arb'eg'o'n. Tiam mi ne pens'is pri la mir'fakt'o, nur plen'kresk'e mi konsci'ig\u0302'is, ke nur sekund'o'j mank'is, ke ankau\u0306 mi tie neni'ig\u0302'u. Pro mi'a stult'a \u201ekurag\u0302'o\u201d, c\u0302ar mi ne tim'is la pluv'o'n."}, {"text_idx": "#000420", "text": "Lau\u0306 horoskop'o mi est'as kankr'o. Kiu tut'e ne okup'ig\u0302'as pri c\u0302i tiu \u201emal'serioz'a scienc'o\u201d \u2013 kiel mult'a'j hom'o'j nom'as g\u0302i'n \u2013, tiu ne sci'as, ke ni, kankr'o'j, est'as al'tir'at'a'j de la lun'o kaj la lun's\u0302ang\u0302'o'j'n ni fort'e sent'as. La lun'o ne nur al la tajd'o hav'as influ'o'n. Precip'e la plen'a lun'o hav'as grand'a'n influ'o'n ankau\u0306 al ni. Nom'e, g\u0302i ne las'as ni'n dorm'i. Pas'as hor'o'j, kelk'foj'e preskau\u0306 la tut'a nokt'o, sen dorm'o. Tio'n mi ne sci'is, sed spert'is jam en fru'a infan'ec'o."}, {"text_idx": "#000421", "text": "Cert'e est'is plen'lun'a nokt'o, pri kio mi rakont'as al vi. Mi memor'as, ke mi'a'j ge'patr'o'j ankorau\u0306 ne est'is hejm'e. La societ'o, al kiu ili aparten'is, konsist'is el kelk'a'j jun'a'j, ge'edz'a'j par'o'j, kiu'j oft'e renkont'ig\u0302'is c\u0302e unu el ili."}, {"text_idx": "#000422", "text": "Ebl'e kvar- au\u0306 kvin-jar'a mi est'is tiu'temp'e. Mi'a frat'in'o felic\u0302'e dorm'is, sed mi sen'dorm'e kus\u0302'is en mi'a lit'et'o kaj tim'is."}, {"text_idx": "#000423", "text": "Du tim'ig'a'j afer'o'j ne las'is mi'n dorm'i. La unu'a est'is iu mister'a bru'o. La pord'o inter ni'a c\u0302ambr'o kaj la ban'c\u0302ambr'o est'is mal'ferm'it'a, c\u0302ar la fenestr'o'j'n al la strat'o de ni'a c\u0302ambr'o oni ne pov'is las'i mal'ferm'it'a'j, do, oni aer'um'is nokt'e tra la mal'ferm'it'a fenestr'et'o de la ban'c\u0302ambr'o."}, {"text_idx": "#000425", "text": "En la najbar'a vila'o log\u0302'is la c\u0302ef'o de mi'a Dolc\u0302'a Patr'o. La fenestr'o de ni'a ban'c\u0302ambr'o est'is en tiu part'o de ni'a log\u0302'ej'o, kie trov'ig\u0302'is ili'a bel'eg'a, flor'plen'a g\u0302arden'o, c\u0302irkau\u0306'ant'a la vila'o'n. Ili est'is eg'e ric\u0302'a'j. La c\u0302ef'o de mi'a Dolc\u0302'a Patr'o est'is la posed'ant'o kaj direktor'o de la plej grand'a fabrik'o de la urb'et'o, kie mi nask'ig\u0302'is kaj log\u0302'is antau\u0306 la du'a mond'milit'o. La direktor'o hav'is du fil'o'j'n, kun kiu'j mal'oft'e, tamen kelk'foj'e ni kun'lud'is. Ili aparten'is al ali'a soci'a klas'o. La direktor'o est'is c\u0302iam tre amik'a kun ni, sed li'a edz'in'o est'is fier'eg'a, mi ne memor'as, ke s\u0302i dir'is al ni infan'o'j ec\u0302 unu afabl'a'n vort'o'n. S\u0302i est'is la Sinjor'in'o, kies hejm'o'n pri'respond'ec'is la serv'ist'ar'o. Ankau\u0306 apud la knab'o'j est'is guvern'ist'in'o, kiu est'is mal'jun'a, tre mal'bel'a, tamen agrabl'a vir'in'o, la \u201eFra\u0308ulein\u201d. S\u0302i parol'is kun la knab'o'j nur german'e. Kelk'foj'e ni, frat'in'o kaj mi, est'is invit'it'a'j al fest'a, post'tag'mez'a mang\u0302'et'o, kiam okaz'is nask'ig\u0302'tag'o de la knab'o'j. Mi ek'admir'is la log\u0302'ej'o'n de ver'a'j ric\u0302'ul'o'j. G\u0302i est'is plen'plen'a de persaj tapis\u0302'o'j, en la vitrin'o'j bril'is la kristal'o'j, sur la mur'o'j pend'is grand'eg'a'j kaj bel'eg'a'j pentr'aj\u0302'o'j, kaj ec\u0302 la mebl'ar'o diferenc'is de ni'a'j simpl'a'j, mal'modern'a'j mebl'o'j."}, {"text_idx": "#000426", "text": "Al'ven'is la milit'o ankau\u0306 en ni'a urb'et'o. Mult'a'j log\u0302'ant'o'j rifug\u0302'is antau\u0306 g\u0302i. Tiam okaz'is, ke la unu'a'n foj'o'n vizit'is ni'n la edz'in'o de la direktor'o. La fier'eg'a Sinjor'in'o est'is tut'e ali'a. S\u0302i'a'j okul'o'j est'is larm'o'plen'a'j. S\u0302i c\u0302irkau\u0306'brak'um'is mi'a'n Dolc\u0302'a'n Patr'in'o'n kaj kis'is s\u0302i'n, sam'temp'e pet'ant'e, ke ni'a famili'o atent'u kaj gard'u la vila'o'n, se ebl'as. Ili dev'as rifug\u0302'i, pro cert'a cirkonstanc'o. Kiam mi'a Dolc\u0302'a Patr'in'o rakont'is al mi'a Dolc\u0302'a Patr'o la okaz'int'aj\u0302'o'n, el ili'a diskut'o mi ek'kompren'is tiu'n \u201ecert'a'n cirkonstanc'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#000427", "text": "Unu'e al'ven'is la german'a'j soldat'o'j. Mi est'is vok'it'a al la najbar'a vila'o, por parol'i kun la oficir'o, kiu en'log\u0302'ig\u0302'is en la bel'eg'a'n dom'o'n. Nur unu sol'a serv'ist'in'o rest'is en la tut'a dom'o kaj s\u0302i vok'is mi'n, c\u0302ar nek s\u0302i parol'is german'e, nek la oficir'o kon'is ali'a'n lingv'o'n ol la german'a'n. La serv'ist'in'o sci'is, ke mi parol'et'as ankau\u0306 la german'a'n lingv'o'n."}, {"text_idx": "#000429", "text": "\u201eKie est'as la famili'o, kiu log\u0302'as en c\u0302i tiu vila'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000431", "text": "\u201eC\u0302u ili est'as jud'o'j?\u201d, akr'ig\u0302'is subit'e li'a voc\u0302'o."}, {"text_idx": "#000433", "text": "\u201eNeee, ili ne est'as jud'o'j. Ili est'as krist'an'o'j!\u201d, mi dir'is kun sen'kulp'a mien'o."}, {"text_idx": "#000434", "text": "La oficir'o ironi'e ripet'is mi'a'n antau\u0306'a'n respond'o'n kaj firm'e dir'is:"}, {"text_idx": "#000435", "text": "Por sub'ten'i mi'a'n respond'o'n, mi ec\u0302 far'is la sign'o'n de la kruc'o kaj mi kun'met'is mi'a'j'n man'o'j'n, kiel mi vid'is c\u0302e la katolik'o'j, ke la fingr'o'j est'as strec\u0302'e kun'met'it'a'j kaj supr'e'n ten'it'a'j, ne kiel mi protest'ant'in'o kutim'as, inter'fingr'ig'it'e ten'i la preg\u0302'ant'a'j'n man'o'j'n."}, {"text_idx": "#000436", "text": "\u201eLa knab'o'j en la rom'katolik'a preg\u0302'ej'o part'o'pren'is la mes'o'j'n, kiel mes'knab'o'j\u201d, mi dau\u0306r'ig'is mi'a'n \u201epled'o'parol'ad'o'n\u201d, kaj mi ne mensog'is, c\u0302ar mi sci'is, ke ili fakt'e est'as jud'o'j, tamen mult'a'j ge'patr'o'j, ankau\u0306 ni'a najbar'a famili'o, krist'an'ig\u0302'is tiu'temp'e, kun la esper'o, ke ili sav'os la viv'o'n de si'a'j infan'o'j. Nur mal'mult'a'j el ili sukces'is sav'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000438", "text": "Mi ec\u0302 ne konjekt'is, ke post semajn'o ankau\u0306 ni'a famili'o rifug\u0302'os kaj nur post du'on'jar'o ni hejm'e'n'ven'os, ver'e, nur ni'a'n viv'o'n sav'ant'e."}, {"text_idx": "#000439", "text": "La rus'o'j kanon'is ni'a'n urb'et'o'n kaj kugl'o de kanon'o traf'is la sub'tegment'o'n de ni'a dom'o. G\u0302i ne eksplod'is, sed decid'ig'is mi'a'n Dolc\u0302'a'n Patr'o'n, rifug\u0302'ant'e sav'i la viv'o'n de la famili'an'o'j."}, {"text_idx": "#000443", "text": "La bru'et'o'n kau\u0306z'is la tajp'ad'o en la najbar'a vila'o. Kiu sci'as kio'n tajp'is la direktor'o mal'fru'nokt'e?"}, {"text_idx": "#000445", "text": "En si'a interes'a artikol'o pri evolu'o de Israelo Josef S\u0302emer tut'e preter'las'is la palestin'an problem'o'n, kaj tio provok'is logik'a'j'n re'ag'o'j'n. Kiel popol'o kiel la jud'a, kiu tiom sufer'is dum si'a tragik'a histori'o, pov'as tiom sufer'ig'i ali'a'n popol'o'n, kiu neniel kulp'as pri la jud'a tragedi'o? Kial Israelo dau\u0306r'e rifuz'as la pac'propon'o'n de 2002 de Arab'a Lig'o, en kiu c\u0302iu'j arab'a'j land'o'j propon'as pac'o'n, tio est'as re'kon'o'n de la jud'a s\u0302tat'o, mal'ferm'o'n de lim'o'j, inter's\u0302ang\u0302'o'j'n politik'a'j'n, komerc'a'j'n, kultur'a'j'n ktp, kontrau\u0306 la simpl'a aplik'ad'o de la fam'a rezoluci'o 242 de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (evaku'o de c\u0302iu'j teritori'o'j okup'it'a'j dum la milit'o de 1967 kaj rajt'o por Israelo kaj Palestino viv'i en sekur'a'j land'lim'o'j)? Tiu'j'n demand'o'j'n prov'as respond'i Je'a'n Daniel, franc'a j\u0302urnal'ist'o kaj jud'o de'ven'ant'a el Alg\u0302erio, en bril'a ese'o La prison juive (La jud'a mal'liber'ej'o), kie li demand'as si'n, c\u0302u jud'o'j hav'as i'o'n specif'a'n, kio disting'as ili'n de c\u0302iu'j ali'a'j popol'o'j. La respond'o est'as jes'a, sed la konklud'o ankau\u0306 est'as, ke tiu apart'a ident'ec'o neniel don'as al ili rajt'o'n humil'ig'i, koloni'i kaj kred'i si'n super'a al la inter'naci'a jur'o. Pens'i la mal'o'n preciz'e est'as la \u201ejud'a mal'liber'ej'o\u201d. Israelo hav'as la jen'a'n elekt'o'n: viv'i si'a'n jud'ec'o'n pozitiv'e, mal'ferm'e kaj toler'em'e, en la respekt'o de la inter'naci'a'j leg\u0302'o'j kaj, lau\u0306 la au\u0306tor'o, de la jud'a'j religi'a'j tekst'o'j, au\u0306 rest'i en la \u201emal'liber'ej'o\u201d ... kaj viv'i en etern'a milit'o."}, {"text_idx": "#000447", "text": "La estr'ar'o de Burunda Futbal'a Federaci'o vol'as profesi'ig'i si'a'j'n membr'o'j'n per la help'o teknik'a, financ'a kaj material'a de la Federaci'o Inter'naci'a de Futbal-Asoci'o'j (FIFA). La projekt'o est'is akcept'it'a de FIFA dum 5-tag'a renkont'ig\u0302'o de la trejn'ist'o'j, prezid'ant'o'j kaj g\u0302eneral'a'j sekretari'o'j de la futbal'klub'o'j de unu'a divizi'o de Burundo en'kadr'e de la kampanj'o \u201eGajn'i en Afrik'o kun Afrik'o\u201d. Inter la trejn'ist'o'j kaj spert'ul'o'j de FIFA, kiu'j c\u0302e'est'is la renkont'ig\u0302'o'n, est'is la eks'futbal'ist'o de Kamerun'o Je'a'n Onguene Mang'a. En dokument'o nom'it'a la \u201eBuj\u0302umbur'a Deklar'o\u201d, la part'o'pren'int'o'j decid'is far'i c\u0302io'n ebl'a'n por fin'pret'ig'i rekomend'o'j'n al FIFA por profesi'ig'i la burund'an pied'pilk'lud'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000448", "text": "Ek'de novembr'o 2008 Burunda Futbal'a Federaci'o star'ig'is komitat'o'n, kiu sekv'as la efektiv'ig'o'n de la mezur'o'j, kiu'j trov'ig\u0302'as en la \u201eBuj\u0302umbur'a Deklar'o\u201d Tiu c\u0302i rekomend'as al c\u0302iu'j futbal'klub'o'j hav'i jur'a'j'n statut'o'j'n, kiu'j pruv'os, ke real'e la klub'o ekzist'as jur'e kaj moral'e kaj tio ek'de 2009."}, {"text_idx": "#000450", "text": "Pri financ'o'j la Burunda Futbal'a Federaci'o dev'ig'os al c\u0302iu klub'o de la unu'a divizi'o dispon'ig'i almenau\u0306 bank'o'kont'o'n kaj regul'ar'o'n rilat'e la financ'a'n mastr'um'ad'o'n. La klub'o dev'as hav'i si'a'n propr'a'n grund'o'n, spert'a'n trejn'ist'o'n kaj la nombr'o de team'an'o'j dev'as est'i ne pli ol 25, por ke g\u0302i est'u akcept'it'a en la federaci'o burunda. La deklaraci'o proviz'as la instru'ad'o'n de trejn'ist'o'j, jug\u0302'ant'o'j kaj ali'a'j bezon'at'a'j person'o'j por ating'i la cel'o'n. \u201eBurundo est'as ric\u0302'a je person'a'j kaj material'a'j rimed'o'j kaj oni bezon'as nur aktiv'ig'i kaj motiv'ig'i ili'n por ating'i la cel'o'n,\u201d konklud'is Lydia Nsekera, prezid'ant'o de la Burunda Futbal'a Federaci'o kaj Paul Saviote, Moustapha Bakayoko kaj Je'a'n Onguene Mang'a nom'e de FIFA, kiu'j sub'skrib'is la deklar'o'n."}, {"text_idx": "#000452", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu'n atent'o'n kapt'as la mond'a financ'a kriz'o (MONATO 2008/12, p. 15-17), tamen, nun en mi'a land'o oni nur mult'e publik'ig'as artikol'o'j'n pri la kriz'o, sed g\u0302i ne influ'as ni'a'n viv'o'n. Por evit'i la kriz'o'n preskau\u0306 c\u0302iu'j reg'ist'ar'o'j labor'as mult'e, sed mi'a viv'o est'as sam'a kiel antau\u0306'e, ne's\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a."}, {"text_idx": "#000453", "text": "Lau\u0306 mi la kau\u0306z'o de la nun'a financ'a kriz'o est'as la ne'kontrol'it'a kapital'ism'o, kiu reg'is en la mond'o de la \u201eor'a'j knab'o'j\u201d. Ne'kontrol'it'a kapital'ism'o egal'as al komun'ism'o. En mi'a land'o oni simpl'e atend'as kaj ... esper'as."}, {"text_idx": "#000455", "text": "Oni ne pov'as rigard'i la aktual'a'n kriz'o'n sen lig'o'j al la period'a'j (cikl'a'j) kriz'o'j de la kapital'ism'o. Ili est'as ne invent'o de la komun'ist'o'j, sed neces'a part'o de la sistem'o. Period'a'j kriz'o'j aper'as post c\u0302iu'j 7-10 jar'o'j. La last'a est'is fin'e de la pas'int'a jar'mil'o, est'is krev'o de inter'ret'a'j entrepren'o'j. La kriz'o'n komenc'e de la 1990aj jar'o'j en Germanio la unu'ig\u0302'o nul'ig'is \u2013 sub cert'a'j cirkonstanc'o'j la period'a'j kriz'o'j pov'as mal'est'i."}, {"text_idx": "#000457", "text": "Kaj fin'e: kiel la au\u0306tor'o skrib'as, la bank'o'j uz'as la mon'o'n plur'foj'e. Mon'o, kiu ekzist'as nur en komput'il'o, pov'as est'i s\u0302ov'at'a de unu bank'o al ali'a, al tri'a, al kvar'a. Kun real'a mon'o tio ne est'as far'ebl'a: mi hav'as mon'o'n en la man'o, au\u0306 ne. Ac\u0302et'ant'e i'o'n, mi don'as mon'o'n kaj ne pov'as don'i g\u0302i'n du'a'n foj'o'n. Evident'e la bank'o'j reciprok'e don'ad'is kredit'o'j'n, g\u0302is neni'u sci'is, kiom da real'a mon'o kovr'at'a de plus'valor'o est'as en la sistem'o. La s\u0302tat'o'j ne est'as sen'kulp'a'j: de jar'dek'o'j la mont'o de s\u0302uld'o'j kresk'as. La s\u0302tat'o'j pren'as kredit'o'j'n de la bank'o'j \u2013 sed de kie la bank'o'j pren'as la mon'o'n? Ili g\u0302i'n inter's\u0302ov'as en komput'il'o."}, {"text_idx": "#000459", "text": "Do mon'o ne est'as detru'it'a dum la kriz'o. La s\u0302ajn'e detru'it'a mon'o neniam ekzist'is."}, {"text_idx": "#000460", "text": "En Japani'o komenc'ig\u0302'is nov'a sistem'o pri medicin'a ekzamen'ad'o, kiu'n oni mal'long'e nom'as \u201eMetabo-ekzamen'o\u201d. Oni interpret'as la vort'o'j'n \u201emetabol'a sindrom'o\u201d kiel tro da intern'aj\u0302'a gras'o."}, {"text_idx": "#000461", "text": "La japan'a ministr'ej'o pri bon'fart'o kaj labor'o en'konduk'is tiu'n sistem'o'n por trov'i sufer'ant'o'j'n pro metabol'a sindrom'o el 57 milion'o'j da 40-74-jar'ul'o'j. Oni dir'as, ke du'on'o de la vir'o'j kaj kvin'on'o de la vir'in'o'j sufer'as de tiu sindrom'o, kaj lau\u0306 iu teori'o metabo-ul'o'j pov'os pli sufer'i pro cerb'a'j kaj kor'a'j mal'san'o'j. La reg'ist'ar'o cel'as tri-kvar'on'ig'i la nombr'o'n de tiu'j sufer'ant'o'j kaj mal'mult'ig'i la jar'a'n el'spez'o'n por mal'san'ul'o'j je 2000 miliard'o'j da en'o'j (12,5 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j)."}, {"text_idx": "#000463", "text": "Kiel la reg'ist'ar'o trakt'os metabo-ul'o'n?"}, {"text_idx": "#000464", "text": "Oni grup'ig'as la ekzamen'it'o'j'n jen'e: 1. Nepr'a'j help'at'o'j \u2013 hav'as pli da ventr'o'mezur'o ol la norm'o. \u2013 traf'as du er'o'j'n el 2, 3 kaj 4 de la supr'a difin'o au\u0306 traf'as unu er'o'n el 2, 3 kaj 4 kaj fum'as. 2. Instig'at'a'j help'at'o'j \u2013 hav'as pli da ventr'o'mezur'o ol la norm'o. \u2013 traf'as unu er'o'n el 2,3 kaj 4 kaj ne fum'as. 3. Inform'at'o'j \u2013 hav'as pli da ventr'o'mezur'o ol la norm'o \u2013 traf'as neniu'n el 2,3 kaj 4."}, {"text_idx": "#000465", "text": "En Japani'o c\u0302iu'j civit'an'o'j aparten'as al iu san'asekur-organiz'aj\u0302'o, kaj supr'e menci'it'a'j help'at'o'j kaj inform'at'o'j dev'as pli'bon'ig'i si'a'n san'stat'o'n sub la gvid'o de tiu'j organiz'aj\u0302'o'j. Nepr'a'j help'at'o'j dev'as hav'i konkret'a'j'n, plen'um'end'a'j'n cel'o'j'n por bon'ig'i si'a'n viv'manier'o'n pri mang\u0302'aj\u0302'o'j, ekzerc'ad'o ktp. Komenc'e ili hav'os intervju'o'n kun san'fleg'ist'o kaj diet'ist'o kaj post'e ricev'ad'os ties konsil'o'j'n per telefon'o kaj inter'ret'o dum 3-6 monat'o'j. Instig'at'a'j help'at'o'j hav'as sam'e intervju'o'n kaj post'e mem klopod'as bon'ig'i si'a'n viv'manier'o'n. Inform'at'o'j ricev'ad'os inform'o'n pri la grav'ec'o de bon'a viv'manier'o."}, {"text_idx": "#000466", "text": "Se tiu'j help'at'o'j ne obe'as au\u0306 ne ricev'as la konsil'o'j'n de fleg'ist'o kaj diet'ist'o, pretekst'ant'e okup'it'ec'o'n de si'a labor'o, kaj se la nombr'o de metabo-ul'o'j ne mal'mult'ig\u0302'as, tiu san'asekur-organiz'aj\u0302'o, al kiu tiu'j hom'o'j aparten'as, ricev'os pun'o'n. G\u0302i dev'os pag'i pli da tarif'o por help'i la sistem'o'n pri mal'jun'ul'ar'a medicin'o. Tial mal'dik'ig'i metabo-ul'o'j'n est'as tre grav'e ne nur por tiu'j ul'o'j, sed ankau\u0306 por tiu'j organiz'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000467", "text": "Est'as kritik'o'j pri tiu sistem'o, sed ..."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Iu'j kurac'ist'o'j kritik'as tiu'n metabo-ekzamen'o'n. Ili opini'as, ke tiu \u201enormal'a\u201d ventr'o'mezur'o ne hav'as scienc'a'n baz'o'n, kaj ili montr'as ali'a'n \u201efid'ind'a'n\u201d esplor'o'n, ke dik'et'a'j hom'o'j est'as la plej long'viv'a'j."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Lau\u0306 Institut'o de Tut-Korp'a Ekzamen'ad'o, la san'stat'o de japan'o'j en 2007 iom'et'e pli'bon'ig\u0302'is. G\u0302is 2006 japan'o'j pli kaj pli mal'san'ig\u0302'is, ekzempl'e en 1984, 29,8 % de ekzamen'it'o'j est'is san'ul'o'j, sed en 2006, nur 11,4 %. Tamen en 2007 tiu proporci'o alt'ig\u0302'is je 0,4 %. La institut'o atribu'is la kial'o'n part'e al la metabo-kampanj'o, dir'ant'e: \u201eEn 2006 nask'ig\u0302'is kaj furor'is la vort'o \u201ametabo\u2019. Hom'o'j en si'a'j 30-40aj jar'o'j em'as tuj re'ag'i al la nov'aj\u0302'o kaj komenc'as pren'i rimed'o'j'n kontrau\u0306 dik'ig\u0302'o kaj dik'a ventr'o. Krom'e ni'a g\u0302is'nun'a kampanj'o pri san'o sukces'is\u201d."}, {"text_idx": "#000471", "text": "Last'a'temp'e japan'o'j pli kaj pli dik'ig\u0302'is pro uson'stil'a'j viv'manier'o kaj mang\u0302'aj\u0302'o'j kiel hamburger'o'j, ter'pom'flok'o'j kaj Koka-kola'o. Jam mult'a'j sent'is si'n tro dik'a'j kaj tre mal'bel'a'j kun dik'a ventr'o, do tiu kampanj'o pri metabo hav'is grand'a'n eh\u0302'o'n en la soci'o. Tiu vort'o dis'vast'ig\u0302'is kaj nun japan'o'j hav'as pli da konsci'o pri san'o."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Fin'o de ramadan'o: c\u0302u fest'o de ge'jun'ul'o'j?"}, {"text_idx": "#000473", "text": "Mil'o'j da islam'an'o'j vest'it'a'j per blank'a'j tunik'o'j dum fest'o fin'e de ramadan'o flu'as pac'e kaj g\u0302oj'e tra c\u0302iu'j c\u0302ef'a'j urb'o'j por komun'a maten'a preg\u0302'o. En Burundo 90 % de la log\u0302'ant'o'j est'as krist'an'o'j kaj 10 % islam'an'o'j, sed dum la fest'o oni pens'us, ke la c\u0302ef'urb'o ig\u0302'is islam'a."}, {"text_idx": "#000474", "text": "La celebr'ad'o de c\u0302i tiu fest'o ig\u0302'is tradici'a en Burundo ek'de la en'ir'o de islam'o per'e de komerc'ist'o'j el Zanzibaro, kiu'j en'ir'is Rumonge (trans la Tanganjik'a Lag'o) por komerc'a'j cel'o'j kaj islam'ig'is tie'a'j'n log\u0302'ant'o'j'n, kiu'j post'e dis'vast'ig'is si'a'n religi'o'n en c\u0302iu'j region'o'j, precip'e en la c\u0302ef'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#000475", "text": "La fest'o far'ig\u0302'is infan'a, c\u0302ar por plen'kresk'ul'o'j, post la maten'a preg\u0302'o, la fest'o fin'ig\u0302'as. Ge'patr'o'j (ec\u0302 el mal'ric\u0302'a'j famili'o'j) dev'as ac\u0302et'i nov'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n por si'a'j infan'o'j kaj mult'o'n el'spez'as por ili dum la fest'o, ac\u0302et'ant'e tre bon'gust'a'n mang\u0302'aj\u0302'o'n kaj don'ant'e al ili pos\u0302'mon'o'n."}, {"text_idx": "#000476", "text": "C\u0302iu'j adept'o'j de la islam'a religi'o renkont'ig\u0302'as (fru'maten'e) en elekt'it'a lok'o (en grand'a urb'o) por komun'a preg\u0302'o, en kiu vir'in'o'j, infan'o'j kaj vir'o'j part'o'pren'as. Post la preg\u0302'o okaz'as grand'eg'a festen'o, kie ankau\u0306 krist'an'o'j est'as invit'at'a'j, kaj tio est'as simbol'o de pac'o kaj bon'a kun'ekzist'ad'o inter la du religi'o'j. Post'tag'mez'e, bon'vest'it'a'j kaj bel'aspekt'a'j jun'ul'o'j vid'ig\u0302'as en c\u0302iu'j strat'o'j kaj vag'ad'as je c\u0302iu'j distr'a'j lok'o'j (mar'bord'o'j, kin'ej'o ...). Est'as bon'a fest'o, sed mult'e'kost'a por la ge'patr'o'j, kiu'j dev'as s\u0302par'i mon'o'n por tio. Lau\u0306 inform'o'j de kelk'a'j ge'patr'o'j, en ric\u0302'a'j famili'o'j la el'spez'o'j por unu infan'o pov'as ating'i 150 uson'a'j'n dolar'o'j'n, kaj por mal'ric\u0302'a'j kaj mez'ric\u0302'a'j famili'o'j, la el'spez'o c\u0302irkau\u0306'as 20-30 dolar'o'j'n. Komerc'ist'o'j mult'o'n en'spez'as, vend'ant'e mult'e'kost'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n kaj mang\u0302'aj\u0302'o'j'n dum la fest'o."}, {"text_idx": "#000477", "text": "La reg'ist'ar'o j\u0302us ordon'is, ke la fest'o est'u konsider'at'a kiel feri'tag'o \u2013 ordon'o, kiu'n mult'a'j person'o'j kritik'is pro la fakt'o, ke en la nun'a burunda kalendar'o jam est'as mult'a'j feri'o'j pro mort'ig'o de mult'a'j grav'a'j person'o'j dum la milit'o; do neces'as nul'ig'i kelk'a'j'n fest'o'j'n anstatau\u0306 mult'obl'ig'i ili'n, c\u0302ar dum c\u0302i tiu fest'o nur 10 % de la log\u0302'ant'o'j fest'as, kaj la ali'a'j rest'as hejm'e, sen far'i i'o'n."}, {"text_idx": "#000479", "text": "La 29an de novembr'o 2008, per amas'a, solen'a ceremoni'o, oni proklam'is beat'a frat'o'n Jose\u0301 Olallo Valde\u0301s [h\u0302ose\u0301 olajo valde\u0301s] de la orden'o Hospital'an'a de Sankt'a Johano de Di'o. Kvankam ja tem'is pri la unu'a tia ceremoni'o en Kubo, frat'o Olallo (pro si'a bon'kor'ec'o de c\u0302iu'j nom'at'a \u201ePatr'o\u201d, kvankam li neniam pastr'ig\u0302'is) ne est'is la unu'a kuba beat'ul'o, c\u0302ar la 28an de oktobr'o 2007 oni jam proklam'is, sed en Romo, beat'a frat'o'n Jose\u0301 Lo\u0301pez Piteira [h\u0302ose\u0301 lopes pitejra], unu el la 498 martir'o'j murd'it'a'j dum la civil'a milit'o en Hispanio. La erar'o est'as cert'e pardon'ind'a, des pli ke nur last'a'temp'e oni komenc'is pli oft'e pri'trakt'i tia'j'n afer'o'j'n j\u0302urnal'e."}, {"text_idx": "#000480", "text": "Frat'o Olallo est'is ricev'it'a la 15an de mart'o 1820 en la orf'ej'o Sankt'a Jozefo en Havano. Neni'o'n oni sci'as pri la ge'patr'o'j: paper'slip'o trov'it'a apud la beb'o nur tekst'is: \u201eLi nask'ig\u0302'is la last'a'n 12an de februar'o kaj ne est'as bapt'it'a.\u201d La famili'nom'o'n Valde\u0301s li ricev'is memor'e al la episkop'o Jero\u0301nimo [h\u0302ero\u0301nimo] Valde\u0301s, fond'int'o de la orf'ej'o."}, {"text_idx": "#000481", "text": "Dum preskau\u0306 54 jar'o'j, ek'de 1835, kiam furioz'is h\u0302oler'a epidemi'o, frat'o Olallo dedic\u0302'is si'n al fleg'ad'o de mal'san'ul'o'j kaj mal'ric\u0302'ul'o'j en la hospital'o de la komun'um'o hospital'an'a en la nun'a urb'o Camagu\u0308ey [kamagu\u0306e\u0301j]. Dum la mal'sukces'a dek'jar'a sen'de'pend'ig'a milit'o (1868-1878) la frat'o, kiu'n c\u0302iu'j opini'is sankt'ul'o, pri'zorg'is vund'it'o'j'n el ambau\u0306 arme'o'j, kaj iu'foj'e evit'is amas'a'n murd'ad'o'n de civil'ul'o'j. Krom'e, li risk'is si'a'n viv'o'n, kiam li zorg'is kaj lav'is la kadavr'o'n de la fam'a ribel'ul'o Ignacio Agramonte, for'j\u0302et'it'a sur'strat'e de la koloni'a'j milit'ist'o'j. Je li'a mort'o la 17an de mart'o 1889 la tut'a urb'o mars\u0302'is procesi'e post la c\u0302erk'o, kaj per publik'a mon'kolekt'ad'o oni star'ig'is memor'ig'a'n monument'o'n. Ankau\u0306 li'a'n nom'o'n port'as kaj plac'o kaj strat'o."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Frat'o'n Olallo oni agnosk'as beat'ul'o pro la mirakl'a re'san'ig'o de la infan'o Daniela Cabrera Ram'os, sufer'int'a pri kancer'o kaj ren'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#000483", "text": "La solen'a'n ceremoni'o'n, tiu'nokt'e el'send'it'a'n de la tut'land'a televid'kanal'o 15, c\u0302e'est'is, krom la kuba episkop'ar'o kaj help'episkop'o'j amas'o da fid'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000484", "text": "Butik'ist'o el Karloreg\u0302o (Charleroi) en la sud'o de Belgi'o fiks'is s\u0302tel'int'o'n al lantern'a fost'o en la plej vizit'at'a plac'o de la urb'o. La s\u0302tel'int'o dum pli ol du'on'a hor'o du'on'nud'e lament'ad'is, kun s\u0302ild'o sur'brust'e: \u201eMi est'as s\u0302tel'int'o\u201d. La drog'de'pend'a krim'ul'o est'is for'pren'int'a komput'il'o'n de butik'ist'o, kiu jam plur'foj'e spert'is s\u0302tel'o'n."}, {"text_idx": "#000485", "text": "Dir'is al la gazet'ar'o la vend'ist'o: \u201eLi est'is la dek'a s\u0302tel'ant'o en mal'long'a temp'o, kaj la polic'o neni'o'n far'as. Por mi nun sufic\u0302'is; mi kapt'is la s\u0302tel'int'o'n kaj fiks'is li'n per mult'a'j plast'a'j lig'il'o'j al merit'it'a pilori'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000486", "text": "La s\u0302tel'int'o est'is liber'ig'it'a post iom da temp'o de preter'pas'ant'o'j, kaj probabl'e do de'nov'e eskap'os sen'pun'e. La butik'ist'o tamen risk'as pun'o'j'n pro kaper'ad'o, lim'ig'o de liber'ec'o kaj tortur'ad'o. \u201eDur'a lex, sed lex\u201d, dir'is jam la romi'an'o'j: la leg\u0302'o est'as dur'a, sed g\u0302i rest'as la leg\u0302'o ..."}, {"text_idx": "#000487", "text": "Pli'oft'ig\u0302'as en c\u0302iu'j land'o'j de Balkani'o tiel nom'at'a'j pag'it'a'j murd'o'j au\u0306 murd'o'j lau\u0306 mend'o. Lau\u0306 fak'ul'o'j vari'as la kost'o: inter 50 000 eu\u0306r'o'j por murd'i per embusk'o g\u0302is milion'o da eu\u0306r'o'j por murd'i per eksplod'aj\u0302'o au\u0306 kas\u0302'paf'ist'o. Konflikt'o'j, koler'o'j, veng\u0302'o'j, kaj for'ig'o de tiu'j, kiu'j tro sci'as pri divers'a'j fi'afer'o'j, kial'as por dung'i murd'ist'o'n."}, {"text_idx": "#000488", "text": "La prez'o ankau\u0306 de'pend'as de la status'o de la viktim'ig\u0302'ont'o. For'ig'i politik'ist'o'n plej kost'as: politik'ist'o'j est'as oft'e gard'at'a'j kaj do la prez'o tio'n spegul'as. Tre mal'oft'e la polic'o sukces'as kapt'i murd'int'o'n, malgrau\u0306 tio, ke la alban'a'j instanc'o'j ident'ig'is en la last'a'j jar'o'j 23 murd'o'j'n lau\u0306 mend'o. Viktim'o'j inkluziv'as eklezi'ul'o'n islam'a'n, industri'ist'o'j'n kaj prezid'ant'o'j'n de sport-federaci'o'j."}, {"text_idx": "#000489", "text": "La murd'ist'o'j far'ig\u0302'as pli profesi'a'j. Oft'e s\u0302ajn'as, ke la viktim'o'j mort'is ne pro murd'o sed dum rab'ad'o, pro akcident'o au\u0306 ec\u0302 pro natur'a'j kial'o'j."}, {"text_idx": "#000492", "text": "Krom la menci'it'a'n recenz'ar'o'n, la libr'o en'hav'as solid'a'n raport'o'n pri la histori'o de Bibliotek'o Hector Hodler, kaj Kiel ni'n organiz'i?, resum'o'n pri la evolu'o de la UEA-statut'o'j. En g\u0302i iom g\u0302en'is mi'n la oft'a'j kompar'o'j inter UEA-struktur'o kaj s\u0302tat'a reg\u0302im'o. UEA ne est'as s\u0302tat'o; mult'e pli interes'e est'us kompar'i g\u0302i'n kun ali'a'j civit'an'a'j inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j kaj kun la g\u0302eneral'a asoci'a viv'o de la land'o'j, kie g\u0302i hav'is sid'ej'o'n (do tiu'rilat'e est'as bon'ven'a la iom ampleks'a klar'ig'o pri nederlanda asoci'a jur'o). Fin'e est'as dek pli leg\u0302er'a'j artikol'o'j pri unu'op'a'j jar'o'j. Kelk'a'j el tiu'j (almenau\u0306 1942 kaj 1955) est'as iom tro bagatel'a'j por inkluziv'i en libr'o'n, sed tiu pri 1959 kred'ebl'e est'as la plej bon'a pec'o verk'it'a de Ziko g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#000493", "text": "C\u0302u histori'ist'o dev'as est'i neu\u0306tral'a? Tio ne'mult'e grav'as, se la leg'ant'o kon'as la pozici'o'n de la histori'ist'o, tiel ke oni pov'as re'g\u0302ust'ig'i la interpret'o'j'n lau\u0306 si'a'j propr'a'j vid'punkt'o'j. Ziko si'a'temp'e esprim'is admir'o'n pri la german'a social'demokrat'a eks'kancelier'o Helmut Schmidt kaj pri ties person'a amik'o, la uson'a eks'ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j Henry Kissinger. Tio est'as rimark'ind'a en si mem; inter sam'generaci'a'j, sam'land'a'j kaj simil'rang'a'j fam'a'j politik'ist'o'j la pli'mult'o de esperant'ist'o'j ver's\u0302ajn'e prefer'us respektiv'e Willy Brandt kaj Adlai Stevenson. Sed ec\u0302 pli, mi suspekt'as ke la nuanc'o inter Brandt kaj Schmidt pli grav'as por Ziko ol, ekzempl'e, la diferenc'o inter Stalin kaj Gorbac\u0302ov! Li'a koncept'o pri \u201evast'ec'o de pens'ad'o\u201d sur pag\u0302'o 80 pov'us est'i indik'o de tio."}, {"text_idx": "#000494", "text": "Est'as Schmidt, kiu dir'is ke \u201ehom'o'j, kiu'j hav'as vizi'o'j'n, dev'us konsult'i kurac'ist'o'n\u201d, kaj se Ziko sub'ten'as tiu'n vid'punkt'o'n, oni kompren'as li'a'n megal'o'fobi'o'n (la tendenc'o'n bagatel'ig'i c\u0302io'n, precip'e la ating'o'j'n de ali'a'j; kontrast'e megalo'mani'o est'as la tendenc'o grandioz'ig'i c\u0302io'n, precip'e si'n mem). La megal'o'fobi'o est'as brid'it'a kaj pozitiv'e funkci'as en 1959: Fighiera en Varsovio, kiu pri'skrib'as la prepar'ad'o'n de la Zamenhof-jubile'a Universal'a Kongres'o. Ziko klar'e kompren'ig'as, kiu'j est'as li'a'j hero'o'j kaj mal'hero'o'j, sed la hero'o'j ne est'as super'hom'e perfekt'a'j, kaj la mal'hero'o'j ne est'as demon'o'j. Ec\u0302 la c\u0302ef'a mal'hero'o Gian Carlo Fighiera \u2013 kiu ir'is naiv'eg'a al Varsovio kaj re'ven'is paranoj'a \u2013 est'as pri'skrib'it'a kiel diligent'a kaj kapabl'a Konstant'a Kongres'a Sekretari'o. Megal'o'fobi'o en Esperant'uj'o kutim'e signif'as ankau\u0306 Lapenna-fobi'o'n, kaj ali'lok'e en la libr'o Ziko tio'n montr'as abund'e; sed en c\u0302i tiu artikol'o Iv'o Lapenna est'as la plej pozitiv'a rol'ant'o."}, {"text_idx": "#000495", "text": "Est'as Lapenna, kiu dir'is (en la UK-inau\u0306gur'o 1962), ke \u201eebl'e ni ating'os ec\u0302 la fin'a'n venk'o'n jam en c\u0302i tiu generaci'o\u201d. Oni dev'as mir'i, kial Ziko ne menci'as tiu'n evident'a'n (por ni'a temp'o) mis'taks'o'n en 1966: Propon'o al UN (kun la sub'titol'o Kial Lapenna ne far'ig\u0302'is hero'o de Nov-Jork'o). La megal'o'fobi'o c\u0302i tie est'as sen'brid'a, kio praktik'e sen'valor'ig'as la artikol'o'n. Ekzempl'e g\u0302i komenc'e parol'as pri \u201emagr'a'j rezult'o'j\u201d de la Unesk'o-rezoluci'o de 1954, kio mild'a'dir'e est'as iom au\u0306dac'a resum'o de c\u0302apitr'o 22.3.5 de Esperant'o en Perspektiv'o. Karakteriz'e, ankau\u0306 ne est'as menci'it'a la \u201eSkandinavi'a propon'o\u201d al Unesk'o en 1966, pri esplor'o de la bezon'o de inter'naci'a lingv'o; se g\u0302i est'us re'nov'ig'it'a en 1968, la propon'o al UN pov'us est'i decid'e influ'it'a. En'tut'e do, Ziko ne nur mal'just'e riproc\u0302'as Lapenna pri afer'o'j fakt'e lau\u0306d'ind'a'j, li ankau\u0306 preter'las'as la plej grav'a'j'n fakt'o'j'n kaj sekv'e plen'e mal'traf'as tiu'j'n efektiv'a'j'n mis'pas\u0302'o'j'n de Lapenna kaj de UEA kiel tut'o, el kiu'j nun'temp'a aktiv'ul'o eventual'e pov'us i'o'n lern'i."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Resum'e, la libr'o est'as hav'ind'eg'a por c\u0302iu, kiu interes'ig\u0302'as pri UEA kaj g\u0302i'a histori'o, kvankam nepr'as kritik'e leg'i g\u0302i'n. Sed tio ja rekomend'ind'as pri histori'a'j stud'o'j en'tut'e."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Dum long'a period'o tra'viv'as la provinc'o Nord-Kivuo en la orient'a part'o de Demokrat'a Respublik'o Kongo terur'a'j'n milit'o'j'n. Batal'as la naci'a arme'o de DR Kongo kontrau\u0306 la terur'a milit'grup'o de eks'general'o Laurent Nkunda. Sub'ten'as la eks'general'o'n la najbar'a land'o Ruando."}, {"text_idx": "#000499", "text": "Unu'e la ribel'ant'o'j pretend'is protekt'i si'a'n minoritat'a'n etn'a'n grup'o'n, konsist'ant'a'n el tut'si'o'j. Ili cel'is ankau\u0306 re'hejm'ig'i eks'milit'ist'o'j'n, kiu'j batal'is por prezid'ant'o de Ruando mort'ig'it'a, kiam oni fal'ig'is li'a'n aviad'il'o'n. Sed nun la naci'a arme'o ne plu kapabl'as kontrau\u0306'star'i la ribel'ant'o'j'n kaj, anstatau\u0306 protekt'i la popol'o'n, mem pri'rab'as kaj atak'as la pac'a'j'n civit'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#000500", "text": "Hodiau\u0306 du grav'a'j distrikt'o'j, Rutshuru kaj Masisi, de kiu'j de'pend'as Nord-Kivuo, est'as for'las'it'a'j de la arme'o kaj tut'e en la man'o'j de la ribel'ant'o'j. Tio signif'as, ke en Goma, la provinc'a c\u0302ef'urb'o, prez'o'j de nutr'aj\u0302'o'j du'obl'ig\u0302'is kaj du'on'o de la popol'o est'as sen'labor'a. La ribel'ant'o'j star'ig'is bar'il'o'j'n ekster la vilag\u0302'o Kibumba, 20 km for de Goma, kaj dev'ig'as komerc'ist'o'j'n, kiu'j vol'as tra'pas'i, pag'i pli ol la mez'a'n monat'a'n en'spez'o'n en DR Kongo, proksim'um'e 15 eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#000501", "text": "En la distrikt'o'j teori'e \u201eliber'ig'it'a'j\u201d de la ribel'ant'o'j okaz'as terur'aj\u0302'o'j. Hom'o'j est'as buc\u0302'at'a'j, vir'in'o'j seks'per'fort'at'a'j; sufer'as ankau\u0306 infan'o'j, tiel ke la popol'o for'las'as si'a'j'n hejm'o'j'n kaj fug\u0302'as en la arb'ar'o'j'n au\u0306 ec\u0302 en najbar'a'j'n land'o'j'n, ekzempl'e Ugando kaj Ruando. Mult'a'j rest'as tamen intern'a'j rifug\u0302'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Pri terur'aj\u0302'o'j en la part'o reg'at'a de \u201eliber'ig'int'o'j\u201d mi pov'as raport'i. Almenau\u0306 720 hom'o'j est'as amas'buc\u0302'it'a'j en urb'et'o Kiwajna la 5an kaj la 6an de novembr'o 2008. Sam'tag'e est'as murd'it'a la urb'et'estr'o de Kiringa, Segihobe Joseph: ankau\u0306 est'as murd'it'a en la famili'a hejm'o li'a infan'o. Lau\u0306 oni'dir'o'j, post la murd'o, la atak'int'o'j for'tranc\u0302'is seks'organ'o'j'n kaj lang'o'j'n."}, {"text_idx": "#000503", "text": "Ne ebl'as tio'n kompren'i. Ceter'e oni demand'as si'n, kia'manier'e la murd'int'o'j iam pov'os re'en'ir'i normal'a'n soci'o'n. Kaj c\u0302io c\u0302i okaz'as, dum blu'kask'ul'o'j de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, dej\u0302or'ant'a'j en DR Kongo, apenau\u0306 re'ag'as por protekt'i la popol'o'n. Tio, kio'n ili far'as, est'as fot'i ali'a'j'n event'o'j'n por real'ig'i bel'a'j'n film'o'j'n."}, {"text_idx": "#000504", "text": "La au\u0306tor'o vol'as rest'i anonim'a."}, {"text_idx": "#000505", "text": "Ankorau\u0306 au\u0306d'ebl'as plend'o'j \u2013 sed telefon'serv'o'j en Kubo iom post iom pli'bon'ig\u0302'as post grav'a'j s\u0302ang\u0302'o'j traf'int'a'j dum 2008 la tut'land'a'n telefon'entrepren'o'n ETECSA."}, {"text_idx": "#000511", "text": "Tri'a grav'a decid'o rilat'as al pos\u0302'telefon'o'j. Ek'de april'o 2008 kubaj civit'an'o'j rajt'as kontrakt'i pri serv'o'j de pos\u0302'telefon'ad'o (antau\u0306'e oni dev'is trov'i ekster'land'an'o'n, kiu aper'is en la kontrakt'o kiel uz'ant'o), sed nur kontrau\u0306 alt'a tarif'o en konvert'ebl'a'j kubaj pes'o'j (CUC), do afer'o ne'pens'ebl'a por la pli'mult'o. Bon's\u0302anc'e fin'e de 2008 oni decid'is du'on'e rabat'i la tarif'o'n. Kvankam g\u0302i rest'as alt'a (60 CUC) kaj ankau\u0306 la monat'a tarif'o alt'as, la decid'o est'as bon'au\u0306gur'a."}, {"text_idx": "#000512", "text": "Alban'a'j edz'in'o'j por serb'a'j frau\u0306l'o'j"}, {"text_idx": "#000513", "text": "La vilag\u0302'o Bogalinac en Serbi'o konsist'as el 163 log\u0302'ant'o'j. Tie viv'is antau\u0306 17 jar'o'j 255 hom'o'j kaj en 1948 700. Mal'kresk'as la log\u0302'ant'ar'o de la vilag\u0302'o kiel en tut'a Serbi'o, kaj sam'temp'e kresk'as la mez'a ag\u0302'o de la popol'o."}, {"text_idx": "#000514", "text": "Pro tio serb'a'j frau\u0306l'o'j nun serc\u0302'as alban'a'j'n nov'edz'in'o'j'n. Tio'n far'is ekzempl'e J\u0302ikica Radojkovic\u0302, kiu edz'ig\u0302'is al alban'a knab'in'o Gentiana. Li kon'at'ig\u0302'is kun s\u0302i en Shkoder [s\u0302koder] en nord'a Albanio, kie'n li ir'is lau\u0306 propon'o de amik'o'j. Gentiana en'am'ig\u0302'is al si'a edz'o ek'de la unu'a tag'o, ek'lern'is la serb'a'n kaj konvert'ig\u0302'is al la ortodoks'a eklezi'o. S\u0302i nun zorg'as pri la hejm'a mastr'um'ad'o kaj pas\u0302t'ad'o de la s\u0302af'ar'o."}, {"text_idx": "#000515", "text": "Ne c\u0302iu'j log\u0302'ant'o'j de Bogalinac konsent'as pri tia'j ge'edz'ig\u0302'o'j. Ili tim'as, ke tia'manier'e alban'o'j asimil'os la serb'a'n popol'o'n. Ili ec\u0302 dir'as, ke en Serbi'o est'as fond'at'a \u201eNov'a Kosovo\u201d. Ali'a'j vilag\u0302'an'o'j tamen bon'ven'ig'as la alban'a'j'n edz'in'o'j'n, dir'ant'e, ke tiu'j bon'e adapt'ig\u0302'as al vilag\u0302'o, mor'o'j kaj viv'manier'o serb'a'j. En'e de du'on'jar'o la edz'in'o'j bon'e parol'as la serb'a'n kaj vizit'ad'as regul'e la preg\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000516", "text": "Miks'a'j ge'edz'ig\u0302'o'j inter alban'o'j kaj serb'o'j est'as jam mal'nov'a'j. En 2007 en la vilag\u0302'o Bug\u0302evo kolekt'ig\u0302'is 40 tia'j par'o'j. La edz'o'j raport'is felic\u0302'e pri si'a'j spert'aj\u0302'o'j, dir'ant'e, ke serb'a'j vir'in'o'j oft'e rev'as pri viv'o en grand'a'j urb'o'j kaj ne vol'as nask'i beb'o'j'n de tiel nom'at'a'j mont'ar'an'o'j."}, {"text_idx": "#000517", "text": "Anonc'is si'a'n prezid'ant'o-kandidat'o'n la c\u0302ef'a opozici'a parti'o en Burundo. La Front'o por la Demokrati'o en Burundo deklar'is eks'prezid'ant'o'n Domitien Ndayizeye kandidat'o por la balot'o'j okaz'ont'a'j en 2010."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Ndayizeye nask'ig\u0302'is en 1953 kaj serv'is la Burund'an Respublik'o'n kiel vic'prezid'ant'o inter 2001 kaj 2003 kaj kiel prezid'ant'o inter 2003 kaj 2005. Lau\u0306 la konstituci'o li ne rajt'is kandidat'ig\u0302'i kiel prezid'ant'o en 2005."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Li far'ig\u0302'is prezid'ant'o pro la tiel nom'at'a Arusha-inter'konsent'o, kiu cel'is re'pac'ig'i la land'o'n kaj specif'e la hutuan kaj la minoritat'a'n tut'si'a'n etn'o'j'n. Okaz'is du mandat'o'j, kiam prezid'is membr'o de la tut'si'a etn'o, kun hutua vic'prezid'ant'o; kaj post'e invers'e, hutua prezid'ant'o (Ndayizeye) kun tut'si'a vic'prezid'ant'o. Ili'a task'o est'is organiz'i demokrati'a'n voc\u0302'don'ad'o'n kaj kre'i nov'a'n konstituci'o'n, fin'e aprob'it'a'n per 92 % de la popol'o en 2005."}, {"text_idx": "#000520", "text": "Post la prezid'ant'a mandat'o Ndayizeye far'ig\u0302'is senat'an'o. Tamen, pro influ'o de la tiam'a prezid'ant'a parti'o, la senat'o re'tir'is la parlament'a'n protekt'o'n de Ndayizeye, kaj li est'is arest'it'a. La reg'ist'ar'o akuz'is li'n, ke li vol'is g\u0302i'n renvers'i, kaj kondamn'is li'n al dum'viv'a en'karcer'ig'o. Post naci'a'j kaj inter'naci'a'j protest'o'j li est'is post kvin monat'o'j liber'ig'it'a."}, {"text_idx": "#000521", "text": "El'ir'ant'e el la prizon'o, Ndayizeye dir'is: \u201eMi for'las'is politik'a'n karier'o'n, kiam mi eks'prezid'ant'ig\u0302'is en 2005, c\u0302ar tiam mi far'is grand'eg'a'n labor'o'n por mi'a land'o. Post mi'a mal'liber'ig'o pro fals'a'j akuz'o'j mi decid'is de'nov'e aper'i en la politik'a mond'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000522", "text": "Ndayizeye est'as gaj'a hom'o, sub'ten'at'a kaj de si'a etn'o kaj de tut'si'o'j, kiu'j'n li help'is dum si'a prezid'ant'ec'o. Mult'a'j kred'as, ke li hav'as grand'a'n s\u0302anc'o'n en 2010 de'nov'e prezid'i la land'o'n."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Fin'e ebl'as esper'i, ke baldau\u0306 c\u0302es'os 13-jar'a intern'a milit'o en Burundo, dum kiu mort'is pli ol 300 000 hom'o'j. En decembr'o 2008 la last'a aktiv'a ribel'ant'o-grup'o, la Naci'a Fort'o por la Liber'ig'o de la Hutu-popol'o, kaj la reg'ist'ar'o de Burundo konsent'is respekt'i pac-inter'konsent'o'n sub'skrib'it'a'n antau\u0306 du jar'o'j."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Prezid'ant'o Pierre Nkurunziza kaj la ribel'estr'o Agathon Rwasa anonc'is, ke mal'arm'ad'o rapid'e komenc'ig\u0302'os. La prezid'ant'o don'os 33 politik'a'j'n posten'o'j'n al membr'o'j de la Naci'a Fort'o pro g\u0302i'a rol'o en la pac'procez'o kaj liber'ig'os c\u0302iu'j'n kapt'it'a'j'n ribel'int'o'j'n."}, {"text_idx": "#000526", "text": "Naci'a Fort'o est'as petit'a s\u0302ang\u0302'i si'a'n nom'o'n kaj far'ig\u0302'i politik'a parti'o, kio'n g\u0302is nun g\u0302i rifuz'is, tiel bar'ant'e la voj'o'n al pac'o. Post kvin'hor'a diskut'o la ribel'int'o'j promes'is for'ig'i c\u0302i tiu'n last'a'n obstakl'o'n kaj ja s\u0302ang\u0302'i la nom'o'n, kio pli akord'ig\u0302'os kun la nun'a konstituci'o."}, {"text_idx": "#000527", "text": "Tio ne est'as la unu'a foj'o, ke la reg'ist'ar'o kaj la ribel'ant'o'j inter'konsent'is pri pac'o. C\u0302i-foj'e, tamen, la inter'konsent'o ver's\u0302ajn'e el'ten'os. Lau\u0306 por'parol'ant'o de la ribel'int'o'j: \u201eBurund'an'o'j bezon'as pac'o'n. Ni dev'as kombin'i ni'a'j'n fort'o'j'n por hav'ig'i tio'n al ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000528", "text": "Konsent'is ekster'land'a'j observ'ant'o'j. La sud-afrik'a ministr'o Jeff Radebe opini'is: \u201eNe est'as inter'konsent'o inter la reg'ist'ar'o kaj la ribel'ant'o'j sed inter burund'an'o'j, kiu'j sufer'as jam de'long'e. Politik'a stabil'ec'o en Burundo signif'as stabil'ec'o'n ankau\u0306 en la region'o kaj en Afrik'o g\u0302eneral'e.\u201d"}, {"text_idx": "#000529", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu'j politik'a'j parti'o'j en Burundo salut'is la ating'it'a'n pas\u0302'o'n, sed mal'trankvil'ig\u0302'is pro la 33 posten'o'j promes'it'a'j al la ribel'int'o'j. Ili opini'as, ke pro tio ebl'us de'nov'e mal'pac'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000530", "text": "Unu'a'foj'e en Burundo okaz'is bel'ec'konkurs'o. Lau\u0306 la organiz'int'o'j g\u0302i cel'as montr'i al ekster'land'an'o'j, ke ankau\u0306 en Burundo reg'as pac'o. C\u0302e'est'is la event'o'n en Buj\u0302umbur'o ministr'o'j, ambasador'o'j kaj la reprezent'ant'o en Burundo de la g\u0302eneral'a sekretari'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j."}, {"text_idx": "#000531", "text": "En'skrib'ig\u0302'is al la konkurs'o 82 frau\u0306l'in'o'j, el kiu'j 20 part'o'pren'is la final'o'n. La frau\u0306l'in'o'j dev'is montr'i inter ali'a'j lingv'a'j'n kapabl'o'j'n (pri la burunda, franc'a kaj angl'a lingv'o'j) kaj posed'i minimum'a'n mez'grad'a'n instru-diplom'o'n."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Venk'is Alida Kaneza, kiu reprezent'os si'a'n land'o'n dum divers'a'j kultur'a'j kaj sport'a'j event'o'j kaj part'o'pren'os ankau\u0306 inter'naci'a'j'n bel'ec'konkurs'o'j'n."}, {"text_idx": "#000533", "text": "En la urb'o Svitavy (okcident'a Moravio) oni solen'e mal'ferm'is nov'a'n Esperant'o-muze'o'n. En g\u0302i oni lok'is la bibliotek'o'n de Jaroslav S\u030custr (5800 volum'o'j) kaj ali'a'j'n valor'a'j'n ekspozici'aj\u0302'o'j'n. Ili trov'ig\u0302'is g\u0302is nun en la urb'a muze'o en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301."}, {"text_idx": "#000534", "text": "Al la nov'a muze'o oni dispon'ig'is salon'o'n en unu el la plej bel'a'j histori'a'j konstru'aj\u0302'o'j en Svitavy, la Ottendorfer-bibliotek'o, port'ant'a la nom'o'n de mecenat'o, kiu g\u0302i'n konstru'ig'is en 1892. Si'a'temp'e g\u0302i posed'is la plej ampleks'a'n kolekt'o'n de german'lingv'a'j libr'o'j (22 000 volum'o'j) en Moravio."}, {"text_idx": "#000535", "text": "La muze'o konsist'as el du part'o'j. La unu'a, pli grand'a, serv'as kiel ekspozici'ej'o. En g\u0302i est'as 13 sur'mur'a'j inform'panel'o'j, 5 tabl'o'vitrin'o'j kaj vic'o de vitr'o's\u0302rank'o'j. La unu'a ekspozici'o streb'as don'i al vizit'ant'o'j baz'a'j'n kon'o'j'n pri Esperant'o kiel lingv'o kaj mov'ad'o. De la plan'lingv'a'j projekt'o'j antau\u0306 Zamenhof g\u0302is la nun'temp'a Esperant'o-aktiv'ad'o. Mez'e de la muze'o est'as lok'it'a grand'a bust'o de L. L. Zamenhof, kiu de'ven'as plej probabl'e de la jar'o 1921 (de la 13a UK en Prago). Kiel pli'a'j'n unik'aj\u0302'o'j'n ni menci'u almenau\u0306 la tut'a'n jar'kolekt'o'n 1912 de la japan'a kolor'a man'e bind'it'a \u201eC\u0302iu'monat'a inter'naci'a gazet'o Orient'a Azi'o\u201d kaj original'o'n de la unu'a lern'o'libr'o de Esperant'o en la c\u0302eh\u0302'a lingv'o far'e de F. V. Lorenz (1890)."}, {"text_idx": "#000536", "text": "La muze'o streb'as tuj de'komenc'e est'i mult'e pli ol nur'a ekspozici'ej'o de esperant'aj\u0302'o'j. G\u0302i dev'us serv'i kiel esplor'ej'o. Tial nun tie est'as mult'funkci'a inform'panel'o kun tus\u0302'ekran'o, kie oni pov'as ek'kon'i la baz'a'j'n inform'o'j'n de Esperant'o, g\u0302i'a'n gramatik'o'n, sed ankau\u0306 kultur'o'n kaj real'aj\u0302'o'j'n, g\u0302u'i la lingv'o'n ec\u0302 au\u0306d'e, au\u0306skult'ant'e deklam'at'a'n tekst'o'n kaj kant'ad'o'n. Krom'e tie est'as stud'lok'o proviz'it'a per komput'il'o, kiu en'hav'as mult'a'j'n util'a'j'n inform'o'j'n, ekzempl'e grand'a'n elektron'ik'a'n c\u0302eh\u0302'a'n-esperant'a'n kaj esperant'an-c\u0302eh\u0302'a'n vort'ar'o'j'n kaj list'o'n de Esperant'o-libr'o'j dispon'ebl'a'j. Pli'a agrabl'a afer'o por la esplor'ant'o'j kaj stud'ant'o'j est'as, ke en la konstru'aj\u0302'o mem ebl'as favor'prez'e tra'nokt'i, c\u0302ar sub'tegment'e trov'ig\u0302'as tri gast'c\u0302ambr'o'j, aparten'ant'a'j al la urb'a muze'o."}, {"text_idx": "#000537", "text": "La c\u0302ef'a konstru'aj\u0302'o de la urb'a muze'o kaj galeri'o situ'as en najbar'ec'o de la Esperant'o-muze'o kaj en'hav'as du dau\u0306r'a'j'n ekspozici'o'j'n: pri la plej kon'at'a nask'it'o el Svitavy kaj sav'int'o de cent'o'j da jud'o'j Oskar Schindler kaj pri tol'aj\u0302'lav'ad'o kaj lav'mas\u0302in'o'j. Al'don'e al ili la Esperant'o-muze'o prezent'as la tri'a'n dau\u0306r'a'n ekspozici'o'n en Svitavy."}, {"text_idx": "#000538", "text": "Baldau\u0306 est'os organiz'it'a ekspozici'o pri du paralel'a'j tem'o'j: \u201eKvar'dek jar'o'j de C\u0302eh\u0302'a Esperant'o-Asoci'o\u201d kaj \u201eEsperant'o kaj jun'ul'ar'o\u201d. Tiu dev'us dau\u0306r'i g\u0302is la C\u0302e'a-konferenc'o, kiu okaz'os en Svitavy de la 9a g\u0302is la 11a de oktobr'o 2009."}, {"text_idx": "#000539", "text": "Se vi pret'as help'i per ajn'a mesag\u0302'o (gratul'o, interes'ig\u0302'o k.a.), bon'vol'u uz'i prefer'e ambau\u0306 ret'adres'o'j'n: muze'o@esperant'o.cz kaj esperant'o@muzeum.svitavy.cz. La korespond'a adres'o est'as: Esperant'o-muze'o, Ma\u0301chova ale'j 1, CZ-568 02 Svitavy, kaj la Ttt-ej'o: muzeum.esperant'o.cz"}, {"text_idx": "#000540", "text": "Rusio est'as la plej grand'a land'o en la mond'o kaj do lim'as mult'a'j'n ali'a'j'n, ekzempl'e Norvegi'o'n en Eu\u0306rop'o, Japani'o'n en Azi'o kaj ec\u0302 Uson'o'n en ali'a kontinent'o."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Rusio deklar'as partner'a'j'n, egal'rajt'a'j'n rilat'o'j'n kun c\u0302iu'j si'a'j najbar'o'j. La ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j konfirm'is, ke plen'e est'as konsent'it'a'j per traktat'o kaj mark'it'a'j sur la map'o la lim'o'j kun Norvegi'o, Finnlando, Pollando, Mongolio, Nord'a Korei'o kaj C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#000542", "text": "La traktat'o kun Estoni'o est'as pret'a jam de kelk'a'j jar'o'j, sed dum ratif'ad'o eston'o'j en'ig'is en la dokument'o'n ebl'ec'o'n pri ter-pretend'a proces'o kontrau\u0306 Rusio. Do la labor'o halt'is. Nun Eu\u0306rop'a Uni'o ne hav'as preciz'a'n lim'o'n kun Rusio, malgrau\u0306 tio, ke la Uni'o ne rajt'is membr'ig'i Estoni'o'n sen traktat'e inter'konsent'it'a'j lim'o'j kun g\u0302i'a'j najbar'o'j."}, {"text_idx": "#000543", "text": "Lim-mark'ad'o dau\u0306r'as kun Litovio kaj Kazah\u0302i'o kaj dau\u0306r'os kun Latvi'o. Kun Ukrainio traktat'o est'as sub'skrib'it'a kaj valid'as, sed la lim'o ankorau\u0306 ne est'as mark'it'a. For'est'as simil'a traktat'o pri mar'a'j lim'o'j en Azov'a kaj Nigr'a Mar'o'j. Kun Abh\u0302azio kaj Sud-Oseti'o est'as apart'a'j inter'konsent'o'j pri la tra'ir'o de la lim'o."}, {"text_idx": "#000544", "text": "Traktat'o kun Kartveli'o en la nun'a'j kondic\u0302'o'j ne est'as klar'a. Kun Azerbajg\u0302ano est'as inter'konsent'it'a'j pli ol 80 % de la lim'o. Diskut'o'j kun Azerbajg\u0302ano for'est'as, sed est'as demand'o'j, kiu'j bezon'as solv'o'j'n. Unu est'as la kun'ig\u0302'o de la lim'o'j rus'a, kartvel'a kaj azerbajg\u0302ana."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Kun Japani'o oni ne labor'as pro pretend'o'j de Tokio pri la sud'a'j kuril'a'j insul'o'j. Ne est'as klar'a ankau\u0306 la lim'o kun Uson'o. La inter'konsent'o pri mar'a'j spac'o'j est'as sub'skrib'it'a en 1990, sed ankorau\u0306 ne valid'as."}, {"text_idx": "#000546", "text": "Unu el la sekv'o'j de la mond'a financ'a kriz'o (vid'u MONATO 2008/12, p. 15) est'is la kolaps'o de Fort'is, unu el la plej grand'a'j belg'a'j bank'o'j. Por evit'i financ'a'n katastrof'o'n la belg'a reg'ist'ar'o en septembr'o ac\u0302et'is grand'a'n part'o'n de la bank'o, tiel ke g\u0302i ig\u0302'is posed'ant'o de 99,93 % de la akci'o'j. Post'e, en oktobr'o, g\u0302i vend'is 75 % de la akci'o'j al la bank'o BNP Paribas. La manovr'o unu'a'vid'e sukces'is. G\u0302i almenau\u0306 sukces'is kviet'ig'i iom'et'e la financ'a'n horizont'o'n kaj sav'is la situaci'o'n."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Jug\u0302'ist'o'j tamen deklar'is la vend'o'n de Fort'is al BNP Paribas ne'just'a, c\u0302ar la s\u0302tat'o vend'is g\u0302i'n sen inter'ven'o de la akci'ul'o'j. Sekv'a pas\u0302'o do est'os aprob'o au\u0306 mal'aprob'o far'e de la g\u0302eneral'a kun'sid'o de Fort'is en februar'o 2009. Sed montr'ig\u0302'is, ke funkci'ul'o'j de la c\u0302ef'ministr'o inter'ven'is c\u0302e la jug\u0302'ist'o'j, ebl'e kun la cel'o ating'i pli favor'a'n verdikt'o'n. Tio ne plu influ'as la vend'o'n mem, sed est'as mal'respekt'o al la konstituci'a princip'o de la apart'ig'o de la pov'o'j: la leg\u0302'o'don'a pov'o ne rajt'as inter'rilat'i kun la jurisdikci'o. Pro tio la pozici'o de kelk'a'j ministr'o'j, inkluziv'e de la c\u0302ef'ministr'o Yves Leterme kaj de la tut'a reg'ist'ar'o, nun est'as pri'demand'at'a, kaj la reg'ist'ar'o prefer'is demisi'i. Est'as nun la task'o de la reg\u0302'o, kun'e kun special'e task'ig'it'a iam'a c\u0302ef'ministr'o Wilfried Martens, kun'met'i provizor'a'n nov'a'n reg'ist'ar'o'n."}, {"text_idx": "#000548", "text": "C\u0302ie en la mond'o ekzist'as hom'o'j, kiu'j ne hav'as propr'a'n log\u0302'lok'o'n kaj dev'as tamen ie tra'nokt'i. En la urb'o Kremenc\u0302uk, en la provinc'o Poltav'a, oni prov'is nombr'i, kiom da tia'j hom'o'j viv'as tie.. Dum du tag'o'j polic'an'o'j okup'ig\u0302'is pri la nombr'ad'o. Ili trov'is en kel'o'j, sub'tegment'o'j au\u0306 sur'strat'e en'tut'e 98 tia'j'n person'o'j'n. La polic'o ili'n fot'is, pri'not'is kaj liber'ig'is. Jen ver's\u0302ajn'e la unu'a foj'o, ke oni prov'is tiel nombr'i sen'hejm'ul'o'j'n en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000549", "text": "La prezid'ant'o de Ukrainio, Viktor Jus\u0302c\u0302enko, respond'is plur'a'j'n inter'ret'a'j'n demand'o'j'n send'it'a'j'n de ordinar'a'j civit'an'o'j. La plej popular'a demand'o, de proksim'um'e 85 000 ukrainoj, est'is: \u201eKiom ni, simpl'a'j hom'o'j, pag'u al vi kaj al c\u0302iu'j deput'it'o'j de la super'a parlament'o, por ke vi c\u0302iu'j por c\u0302iam for'las'u ni'a'n land'o'n?\u201d Respond'e la prezid'ant'o opini'is, ke la demand'o de'ven'is ne de ukrainoj kaj tiu'j cel'is simpl'e provok'i. Li al'don'is, iom nebul'e: \u201eNi dev'as pli'bon'ig'i la rilat'o'j'n inter la potenc'ul'o'j kaj la simpl'a'j hom'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000550", "text": "Malgrau\u0306 la mal'bon'a veter'o kolekt'ig\u0302'is en la ukraina c\u0302ef'urb'o cent'o'j da vir'o'j \u2013 sol-patr'o'j, kiu'j postul'is, ke la instanc'o'j ili'n atent'u. Kial, ili demand'is, sol-patr'in'o'j hav'u pli da rajt'o'j ol sol-patr'o'j? Ceter'e ili atent'ig'is, ke la prezid'ant'o aper'ig'is apart'a'n ukaz'o'n favor'e al special'a tag'o \u2013 la tag'o de la patr'o. Se la parlament'o aprob'os la tag'o'n, g\u0302i okaz'os ver's\u0302ajn'e la 27an de oktobr'o."}, {"text_idx": "#000551", "text": "Ukraino, kiu per'fort'is kaj mort'ig'is cent'o'n da viktim'o'j, est'as kondamn'it'a al dum'viv'a en'karcer'ig'o. Tiu c\u0302i \u201erekord'o\u201d super'is tiu'n de fi'fam'a murd'ist'o el la sovetia epok'o, iu C\u0302ikatilo, kiu lau\u0306'konfes'e mort'ig'is 55 hom'o'j'n. La j\u0302us en'prizon'ig'it'o, kiu labor'is en milici'ej'o, antau\u0306 mal'dung'o pro fals'ad'o, pere'ig'is minimum'e 100 viktim'o'j'n inter 1984 kaj 2005. Apart'a'j inform'o'j pri 40 viktim'o'j est'is prezent'at'a'j dum la proces'o."}, {"text_idx": "#000552", "text": "De jar'cent'o'j la vilag\u0302'o Grinzing [grincing] est'as al'log'a vid'ind'aj\u0302'o por turist'o'j, kiu'j vizit'as Vienon. En gast'ej'o'j la vit'ist'o'j vend'as la propr'a'n vin'o'n lau\u0306 privilegi'o don'it'a de la german'a imperi'estr'o Jozefo la Du'a en la 18a jar'cent'o. La ekster'a sign'o por tio est'as konifer'a fask'o. Oni nom'as tiu'j'n ej'o'j'n german'e Buschenschank au\u0306 Heuriger (drink'ej'o por c\u0302i-jar'a vin'o)."}, {"text_idx": "#000553", "text": "Dum la last'a'j jar'o'j mult'a'j vit'ist'o'j ne pov'is viv'i de la vend'ad'o de propr'a vin'o. Ili propon'as vin'o'n el ali'a'j region'o'j de Au\u0306strio au\u0306 ec\u0302 de ekster'land'o. Heuriger ig\u0302'as tial normal'a restoraci'o. Oft'e ankau\u0306 la jun'a generaci'o ne vol'as pez'e labor'i en vit'ej'o au\u0306 star'i la tut'a'n viv'o'n en gast'ej'o. Krom'e la konsum'ad'o de alkohol'aj\u0302'o'j eks'mod'ig\u0302'as. La sekv'o est'as la ali'konstru'ad'o de vit'ist'a'j dom'o'j al log\u0302'dom'o'j por ric\u0302'ul'o'j. El 180 Heuriger antau\u0306 30 jar'o'j rest'as en 2009 nur 12. Sur la vit'ej'o'j kresk'as arb'o'j \u2013 la Viena Arb'ar'o etend'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000554", "text": "Turist'o'j, kiu'j bus'kvant'e ven'as al Grinzing, ne mult'e rimark'as. La fasad'o'j de la c\u0302arm'a'j vit'ist'a'j dom'et'o'j est'as bel'e re'nov'ig'it'a'j. Apud'e en ampleks'a restoraci'o oni trink'as ali'region'a'n vin'o'n, au\u0306skult'ant'e lau\u0306t'a'n muzik'o'n, lau\u0306'dir'e tip'a'n por Vieno."}, {"text_idx": "#000555", "text": "La Asoci'o de la amik'o'j de Grinzing atent'ig'as pri la s\u0302ang\u0302'o'j en la vilag\u0302'o kaj vol'as, ke g\u0302i far'ig\u0302'u mond'hered'aj\u0302'o sub au\u0306spici'o de Unesk'o. Tiel konserv'ig\u0302'u la original'a impres'o de vit'ist'a vilag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000556", "text": "La esperant'a vort'o \u201elern'ej'o\u201d traduk'ebl'as en la angl'a per school [skul]. Tamen, almenau\u0306 por lern'ej'o en la nord-angl'a urb'o Sheffield [s\u0302efild], la vort'o \u201eschool\u201d kun'port'as tro da negativ'a'j krom'noci'o'j. Rezult'e nov'a lern'ej'o, kiu mal'ferm'is si'a'j'n pord'o'j'n en januar'o, decid'is rezign'i pri la tradici'a pri'skrib'o school kaj adopt'i \u2013 sen'dub'e tut'e sen'konsci'e \u2013 angl'a'n ekvivalent'o'n de la esperant'a kun'met'aj\u0302'o \u201elern'ej'o\u201d \u2013 angl'e plac'e for learning."}, {"text_idx": "#000558", "text": "Europeana: kultur'a hered'aj\u0302'o ig\u0302'os al'ir'ebl'a por c\u0302iu'j"}, {"text_idx": "#000559", "text": "En decembr'o 2008 est'is prezent'it'a la ret'pag\u0302'o , kun'labor'a projekt'o de grand'a'j scienc'a'j institut'o'j, arh\u0302iv'o'j, bibliotek'o'j, muze'o'j ktp, sub'ten'at'a de Eu\u0306rop'a Uni'o. Oni intenc'is ig'i g\u0302i'n la centr'a serc\u0302'il'o por trov'i inform'o'j'n stok'it'a'j'n en cifer'ec'a form'o c\u0302e la partner'o'j. Bedau\u0306r'ind'e, la sistem'o jam la unu'a'n tag'o'n kolaps'is pro la amas'a interes'ig\u0302'o kaj je la jar's\u0302ang\u0302'o funkci'is nur simpl'ig'it'a versi'o."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Tag'a'j kaj semajn'a'j gazet'o'j est'as produkt'it'a'j por rapid'a leg'ad'o kaj post'a for'j\u0302et'o, ne por long'a'temp'a arh\u0302iv'ad'o kaj intens'a konsult'ad'o. Tamen, ili felic\u0302'e est'is arh\u0302iv'it'a'j kaj post jar'dek'o'j au\u0306 jar'cent'o'j oft'e konsult'at'a'j. Por ne difekt'i la original'o'j'n, la plej valor'a'j kolekt'o'j jam de'long'e est'is mikro'film'it'a'j kaj nur la mikro'film'o'j est'as konsult'ebl'a'j, dum la original'o'j rest'as sekur'e stok'it'a'j. Kiam aper'is potenc'a'j skan'il'o'j, oni kelk'lok'e komenc'is cifer'ec'ig'i la dokument'o'j'n, skan'ant'e la mikro'film'o'j'n au\u0306 la original'a'j'n dokument'o'j'n."}, {"text_idx": "#000563", "text": "Komenc'e tio okaz'is eksperiment'e kaj per divers'a'j teknik'o'j (kaj i.a. evident'ig\u0302'is, ke skan'ad'o de mikro'film'o'j ne don'as bon'a'n rezult'o'n), sed inter'temp'e establ'ig\u0302'is g\u0302eneral'e akcept'at'a'j procedur'o'j. Bon'a'j ekzempl'o'j de lok'a'j iniciat'o'j est'as la mal'nov'a'j gazet'o'j de la urb'o Oostende (god.biboostende.be/, tiam precip'e franc'lingv'a'j) en Belgi'o kaj Roermond () en Nederlando. Ankau\u0306 plur'a'j gazet'o'j mem en iu form'o dispon'ig'as la en'hav'o'n de si'a'j mal'nov'a'j numer'o'j al la publik'o, ekzempl'e la brit'a The Times, la uson'a New York Times kaj la german'a Der Spiegel."}, {"text_idx": "#000564", "text": "Sam'e kiel en ali'a'j land'o'j, ankau\u0306 en Belgi'o sent'ig\u0302'is la bezon'o pli sistem'e al'ir'i la task'o'n de cifer'ec'ig'o. La 14an de novembr'o 2008 la Belg'a Reg\u0302'a Bibliotek'o () organiz'is stud'o'tag'o'n, dum kiu la projekt'o'j est'is prezent'it'a'j. En 2007 oni komenc'is cifer'ec'ig'i kelk'dek'o'j'n da titol'o'j de la belg'a gazet'ar'o inter 1830 kaj 1950. Tut'e ne est'as la komplet'a gazet'ar'o de tiu epok'o: konsider'ant'e la dispon'ebl'a'j'n rimed'o'j'n, oni elekt'is la plej grav'a'j'n gazet'o'j'n lau\u0306 lingv'o, lau\u0306 region'o, lau\u0306 ideologi'o, ktp."}, {"text_idx": "#000565", "text": "G\u0302is nun unu milion'o da pag\u0302'o'j est'as skan'it'a'j kaj en 2009 ili ig\u0302'os konsult'ebl'a'j inter'ret'e. Ne nur vid'ebl'os la bild'o de la gazet'o, sed dank'e al optik'a tekst'o're'kon'o ebl'os ankau\u0306 tra'serc\u0302'i la tekst'o'j'n. La tekst'o'j ne est'as cent'el'cent'e g\u0302ust'a'j (tio plur'obl'ig'us la kost'o'j'n), sed tamen sufic\u0302'e g\u0302ust'a'j por ig'i esplor'o'j'n fid'ind'a'j. Kun'labor'e kun special'ig'it'a esplor'institut'o () oni dispon'ig'os ankau\u0306 c\u0302iu'j'n cenzur'it'a'j'n kaj kas\u0302'a'j'n gazet'o'j'n, kiu'j aper'is en Belgi'o dum la du mond'milit'o'j."}, {"text_idx": "#000566", "text": "La temp'o'lim'o'n (g\u0302is 1950) oni ne fiks'is hazard'e. Unu'e est'as teknik'a kial'o. Dum la ampleks'o de la mal'nov'a'j gazet'o'j mal'oft'e super'is dek pag\u0302'o'j'n, g\u0302i kresk'is dum la du'a part'o de la jar'cent'o al plur'dek'o'j da pag\u0302'o'j kaj fin'e de la jar'cent'o semajn'fin'a'j gazet'o'j de pli ol cent pag\u0302'o'j ne est'is escept'a'j. Cifer'ec'ig'o de tia gigant'a kvant'o kun la nun'a'j rimed'o'j ne ebl'as."}, {"text_idx": "#000571", "text": "Ekzempl'o de land'a projekt'o: Kroati'o"}, {"text_idx": "#000572", "text": "Mez'e de 2008 en Zagrebo est'is prezent'it'a la inter'ret'a portal'o \u201eKroat'a kultur'a hered'aj\u0302'o\u201d (), kiu don'as al'ir'o'n al cifer'ec'a'j kolekt'o'j de kroat'a'j arh\u0302iv'o'j, bibliotek'o'j kaj muze'o'j. El'star'a part'o de g\u0302i est'as la jar'kolekt'o'j 1950-2007 de la gazet'o Glas Podravine. Tiel Kroati'o jam montr'as je land'a nivel'o kio'n Europeana cel'as ating'i je eu\u0306rop'a nivel'o. Sam'temp'e tamen aper'is problem'o: la en'hav'o de pov'as est'i interes'a ne nur por kroat'o'j sed ankau\u0306 por person'o'j en la tut'a mond'o, kiu'j iel interes'ig\u0302'as pri la land'o kaj g\u0302i'a histori'o kaj kultur'o, sed konsult'i g\u0302i'n sen kon'i la kroat'a'n lingv'o'n apenau\u0306 ebl'as."}, {"text_idx": "#000573", "text": "En decembr'o 2008 Germanion terur'ig'is atenc'o g\u0302is tiam ne'imag'ebl'a. Raz'kap'ul'o sonor'ig'is c\u0302e la log\u0302'ej'o de la polic'estr'o de la bavar'a urb'o Passau, apud la german-au\u0306str'a land'lim'o. Li insult'is la polic'an'o'n per obscen'a'j dekstr'ism'a'j blasfem'o'j kaj prov'is murd'i li'n per tranc\u0302'il'o. Mirakl'e la polic'estr'o trans'viv'is la atenc'o'n, c\u0302ar la tranc\u0302'il'o je kelk'a'j centi'metr'o'j mal'traf'is la kor'o'n. La krim'ul'o fug\u0302'is kaj g\u0302is nun, kiam est'as verk'at'a tiu c\u0302i tekst'o, ne est'as trov'it'a."}, {"text_idx": "#000574", "text": "Per tiu atenc'o la dekstr'ism'a per'fort'o ating'is nov'a'n dimensi'o'n. Nov'nazi'o'j en Germanio g\u0302is nun murd'is au\u0306 vund'is \u201enur\u201d ekster'land'an'o'j'n, sed nun unu'a'foj'e viktim'o far'ig\u0302'is reprezent'ant'o de la s\u0302tat'o; tio'n Germanio antau\u0306'e kon'is nur pri la tiam'a mal'dekstr'ism'a Rug\u0302'a Arme-Frakci'o (RAF), kiu antau\u0306 plur'a'j jar'dek'o'j sang'e batal'is kontrau\u0306 la s\u0302tat'o, murd'ant'e oficial'ul'o'j'n. La nun'a atenc'o traf'is polic'estr'o'n, kiu en si'a region'o rigor'e persekut'is nov'nazi'o'j'n kaj batal'is kontrau\u0306 la ekstrem'dekstr'a parti'o NPD (Naci'demokrat'a Parti'o de Germanio). En la ret'pag\u0302'o'j de NPD oft'e oni kalumni'is la polic'estr'o'n."}, {"text_idx": "#000575", "text": "La brun'a parti'o ja est'as observ'at'a de la (s\u0302tat'a) konstituci-protekt'a serv'o, kiu konstant'e karakteriz'as g\u0302i'n dang\u0302er'a, tamen NPD jam de'long'e hav'as deput'it'o'j'n en plur'a'j parlament'o'j de federaci'a'j land'o'j, precip'e en orient'a Germanio. La brun'a scen'o far'ig\u0302'is amas'mov'ad'o. Al nazi-koncert'o'j ven'as cent'o'j, foj'foj'e mil'o'j da hom'o'j. Ili est'as ne nur parti'an'o'j de NPD, sed ankau\u0306 mult'a'j per'fort'ul'o'j, kiel la kon'at'a'j raz'kap'ul'o'j, kiu'j brutal'e persekut'as kaj bat'eg'as ekster'land'an'o'j'n kaj murd'as iu'j'n (en 2008 preskau\u0306 du'cent). La brun'a mov'ad'o firm'e en'radik'ig\u0302'is en Germanio."}, {"text_idx": "#000576", "text": "Ne nur en Germanio. Ek'de kiam en la 1980aj jar'o'j la franc'a Front National (FN) de Le Pen hav'is konsider'ind'a'j'n sukces'o'j'n, dekstr'ism'a'j parti'o'j en tut'a Eu\u0306rop'o establ'ig\u0302'is kaj stabil'ig\u0302'is. S\u0302tat-nivel'e ili oft'e ating'as en elekt'o'j inter dek kaj du'dek procent'o'j'n, foj'foj'e ec\u0302 pli. Lim'o'j inter dekstr'a'j popol'ism'a'j kaj radikal'a'j ideologi'o'j mal'aper'as. Jen est'as ekzempl'e Vlaams Belang en Belgi'o, popol'ism'a parti'o DF en Dani'o, Leg'a Nord en Italio, la parti'o Fidesz en Hungari'o kaj BZO\u0308 en Au\u0306strio. Kio inter'lig'as ili'n? Est'as precip'e agit'ad'o kontrau\u0306 en'migr'int'o'j, islam'o'fobi'o kaj polemik'o kontrau\u0306 ekster'land'an'o'j, kiu'j'n ili mis'fam'ig'as kiel pro'pek'a'j'n kapr'o'j'n, kiu'j kulp'as pri c\u0302iu'j mal'bon'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000577", "text": "G\u0302is nun tiu'j parti'o'j batal'is ne kontrau\u0306 demokrati'o, sed \u201enur\u201d kontrau\u0306 g\u0302i'a'j valor'o'j, escept'e de FN ne per'fort'is, ne est'is milit'em'a'j. German'a NPD est'as ali'a, pli dang\u0302er'a. G\u0302i alianc'as kun per'fort'em'a'j radikal'a'j element'o'j nov'nazi'a'j kaj ili'a'j sekret'a'j societ'o'j kaj kamarad'ar'o'j. Germanio tiel far'ig\u0302'is model'o de lig'o de dekstr'em'a'j konservativ'ul'o'j (kiu'j ekzist'as en la tut'a okcident'a kaj nord'a Eu\u0306rop'o) kaj naci'ism'a'j revoluci'a'j grup'o'j, do brutal-raz'kap'ul'o'j (kiu'j ekzist'as precip'e en orient'a Eu\u0306rop'o). NPD sukces'is kre'i simbioz'o'n de la du ideologi'o'j \u2013 la dang\u0302er'o est'as, ke tio est'as model'o por ceter'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000578", "text": "En Germanio oni nun diskut'as pri ebl'a leg\u0302'a mal'permes'o de NPD. Unu foj'o'n oni jam prov'is mal'permes'i g\u0302i'n, sed pro formal'a'j fus\u0302'o'j la tribunal'o tiam rifuz'is la akuz'o'n. Post la atenc'o kontrau\u0306 polic'estr'o la s\u0302anc'o'j por ating'i mal'permes'o'n ebl'e est'as pli grand'a'j. Sed ec\u0302 se NPD mal'aper'us kiel parti'o, tio sol'a ne solv'os la problem'o'n. Neces'as fort'a kaj fortik'a soci'a kaj politik'a mov'ad'o kontrau\u0306 nazi'ism'o, por konsci'ig'i civit'an'o'j'n kaj kurag\u0302'ig'i ili'n energi'e kontrau\u0306'batal'i por eksterm'i la brun'a'n marc\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000579", "text": "En la novembr'a numer'o de 2008 mi atent'ig'is pri la mal'avantag\u0302'o'j de grand'a'j au\u0306t'o'j lau\u0306 plur'a'j aspekt'o'j (Katastrof'a'j cifer'o'j, p. 7). Tiam tem'is precip'e pri damag\u0302'o'j, kiu'j'n ili kau\u0306z'as por la klimat'o. Kiam antau\u0306 du'on'a jar'o mi verk'is tiu'n artikol'o'n, mi ne imag'is, ke tiel rapid'e la au\u0306tomobil-industri'o'n kapt'os gigant'a kriz'o g\u0302ust'e pro au\u0306t'o'j tro grand'a'j kaj pez'a'j, kiu'j konsum'as mult'a'n karbur'aj\u0302'o'n. Nun tut'mond'e, sed precip'e en Uson'o kaj part'o'j de Eu\u0306rop'o, au\u0306tomobil'produkt'ist'o'j'n de grand'a'j vetur'il'o'j minac'as bankrot'o. Tio'n kau\u0306z'is inter ali'a'j la terur'e kresk'int'a'j prez'o'j de karbur'aj\u0302'o'j mez'e de 2008. Sekv'e hom'o'j ne nur evit'is super'flu'a'j'n vetur'o'j'n, sed ankau\u0306 grand'a'j'n au\u0306t'o'j'n: oni ne plu ac\u0302et'as ili'n, kaj se oni en'tut'e ac\u0302et'as nov'a'n vetur'il'o'n, oni kutim'e elekt'as et'a'j'n au\u0306t'o'j'n, kiu'j bezon'as mal'mult'a'n karbur'aj\u0302'o'n. G\u0302i'a'j prez'o'j inter'temp'e fal'is, sed hom'o'j tamen hezit'as, sci'ant'e, ke baldau\u0306 la prez'o'j de'nov'e pov'os kresk'i \u2013 naft'o'font'o'j ja ne flu'os c\u0302iam. La au\u0306t'o'kriz'o alarm'is reg'ist'ar'o'j'n, c\u0302ar la kompani'o'j anonc'is, ke ili dev'os amas'e mal'dung'i labor'ist'o'j'n, kio krom'e akr'ig'os la nun'a'n ekonomi'a'n kriz'o'n. Do politik'ist'o'j donac'as al la au\u0306t'o'industri'o miliard'o'j'n por sav'i ili'n, miliard'o'j'n el ni'a'j impost'pag'o'j!"}, {"text_idx": "#000580", "text": "C\u0302u est'as la g\u0302ust'a voj'o? C\u0302u ver'e tia'manier'e ni pardon'u la erar'o'j'n de au\u0306tomobil'kompani'o'j? Ili mem kulp'as pri si'a kriz'o, c\u0302ar dum jar'dek'o'j ili sci'is pri la problem'o'j, tamen dau\u0306r'e konstru'is la mal'g\u0302ust'a'j'n au\u0306t'o'j'n. Nun subit'e oni fervor'e serc\u0302'as alternativ'a'j'n energi'o'j'n por la vetur'il'o'j, kio'n oni konstant'e neglekt'is dum pas'int'ec'o. Oni ne vol'is el'spez'i mon'o'n por esplor'ad'o, sed nur en'spez'i per vend'ad'o. Se ili ne rapid'e trov'os solv'o'n, ebl'e tio signif'os fin'o'n de individu'a au\u0306tomobil'ism'o. Kaj c\u0302u tio est'us terur'a? Dum jar'mil'o'j la hom'ar'o ne hav'is au\u0306t'o'j'n, ankau\u0306 nun miliard'o'j da hom'o'j ne dispon'as pri ili. C\u0302u pro tio iam kaj nun hom'o'j est'is kaj est'as mal'felic\u0302'a'j? Kaj c\u0302u est'us katastrof'o, se komplet'e mal'aper'us la au\u0306tomobil'industri'o? Jam oft'e mal'aper'is komplet'a'j meti'o'j kaj industri'o'j, tamen la hom'ar'o plu viv'as. Labor'ist'o'j perd'int'a'j si'a'j'n posten'o'j'n trov'is ali'a'j'n. Probabl'e ja ne tut'e mal'aper'os au\u0306tomobil'o'j, sed ili au\u0306 est'os ali'a'j au\u0306 serv'os precip'e por publik'a trafik'o; individu'e ni pov'as bicikl'i, kio est'as mult'e pli bon'a por san'o kaj medi'o."}, {"text_idx": "#000581", "text": "Al la jen'a artikol'o mi nepr'e dev'as antau\u0306'met'i premis'o'n, por evit'i i'a'n ajn suspekt'o'n pri antisemit'ism'o. Kiel zamenhof'an'o-hom'ar'an'o-esperant'ist'o mi profund'e respekt'as la jud'a'n etn'o'n (sam'kiel, g\u0302eneral'e, c\u0302iu'j'n hom'a'j'n etn'o'j'n). Mi s\u0302at'as kaj admir'as g\u0302i'a'j'n spirit-etos'o'n, literatur'o'n, muzik'o'n ... humur'em'o'n, kaj plen'e konsci'as pri la persekut'ad'o, kiu'n g\u0302i sufer'is dum du jar'mil'o'j, kaj pri la fakt'o, ke g\u0302i'n aflikt'is la plej terur'a amas'buc\u0302'ad'o \u2013 la holokau\u0306st'o \u2013 de la tut'a hom'a histori'o."}, {"text_idx": "#000582", "text": "G\u0302ust'e tial, mi est'as profund'e s\u0302ok'at'a pro tio, kio'n la jud'a s\u0302tat'estr'ar'o de Israelo est'as plen'um'ant'a, per la enorm'a fort'o de si'a arme'o, kontrau\u0306 la log\u0302'ant'ar'o de Gaz'a, kaj g\u0302eneral'e kontrau\u0306 la palestina popol'o. Mi sub'strek'as: la israela estr'ar'o, ne la jud'o'j. Mi bon'e sci'as, ke ankau\u0306 en Israelo, kiel en la tut'a mond'o, trov'ig\u0302'as mult'eg'a'j jud'o'j, kiu'j mal'aprob'as kaj kondamn'as la politik'o'n de tiu estr'ar'o, baz'it'a'n nur sur arme'a fort'o, la kvar'a en la mond'o."}, {"text_idx": "#000583", "text": "G\u0302ust'e hodiau\u0306 (2009-01-07) mi leg'as la al'vok'o'n de Abraham Yehoshua, unu el la plej el'star'a'j israelaj verk'ist'o'j-intelekt'ul'o'j: \u201eLa palestin'an'o'j est'as ni'a'j najbar'o'j, kaj tia'j ili rest'os est'ont'e. Tio dev'ig'as ni'n konsider'i tre atent'e la spec'o'n de milit'o, kiu'n ni far'as kontrau\u0306 ili; g\u0302i'a'n karakter'o'n, g\u0302i'a'n dau\u0306r'o'n, la kvant'o'n de g\u0302i'a per'fort'o. Ni bon'e ag'us, se ni plej rapid'e el'ig'us el ni'a mens'o la iluzi'o'n, ke ni pov'as neni'ig'i Hamas-on, ke ni pov'as el'radik'ig'i g\u0302i'n el Gaz'a. Mal'e ni dev'as labor'i si'n'gard'e kaj prudent'e por ating'i tuj'a'n milit'pau\u0306z'o'n kaj raci'a'n-detal'a'n akord'ig\u0302'o'n, cel'ant'e modif'o'n de Hamas. Tio est'as ebl'a kaj ating'ebl'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000584", "text": "Not'ind'as, ke antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j la sam'a Yehoshua konsider'is \u201ene'evit'ebl'a\u201d la milit'a'n re'ag'o'n de Israelo kontrau\u0306 la raket'o'j de Hamas. Evident'e la unu'a'j katastrof'a'j efik'o'j de la milit'ag'o ig'is li'n \u2013 raci'a'n hom'ec'a'n hom'o'n \u2013 korekt'i si'a'n pozici'o'n."}, {"text_idx": "#000585", "text": "La sam'o okaz'as al mi. Mi ne pov'as forges'i, ke Hamas est'as islam'a organiz'aj\u0302'o esenc'e soci'help'a, ag'ant'a por sanitar'a, civil'a, instru'a asist'ad'o al la log\u0302'ant'ar'o, profund'e en'radik'ig\u0302'int'a en la palestina soci'o, analog'e kun sam'spec'a'j krist'an'a'j organiz'aj\u0302'o'j. En 2006 g\u0302i venk'is en la balot'o en c\u0302iu'j palestinaj teritori'o'j okup'at'a'j de Israelo (demokrat'a elekt'o re'kon'it'a kiel valid'a de UN)."}, {"text_idx": "#000586", "text": "G\u0302i'a elekt'o far'e de la palestina popol'o ne montr'is la islam'ig\u0302'o'n de la palestina soci'o, sed est'is la last'a al'vok'o de popol'o front'e al c\u0302iu'j fiask'o'j de c\u0302iu'j pac-propon'o'j. Cert'e, post'e sekv'is la krim'a'j raket'o'j Kasam kaj Katjus\u0302a. Sed tiu'j raket'o'j est'is la respond'o, mem'lez'a kaj ne'akcept'ebl'a, al la romp'o de la milit'pau\u0306z'o flank'e de Israelo, jam la 4an de novembr'o 2008."}, {"text_idx": "#000587", "text": "Tio'n konfes'is la j\u0302urnal'o \u201eHaaretz\u201d la pas'int'a'n 30an de decembr'o: atend'ant'e la venk'o'n de Obama, Israelo bomb'ad'is la tunel'o'j'n inter Sinajo kaj Gaz'a kaj plen'um'is plur'a'j'n \u201ecel'it'a'j'n mort'ig'o'j'n\u201d. Mal'e Hamas est'is respekt'int'a la milit'pau\u0306z'o'n dum 18 monat'o'j, malgrau\u0306 la kruel'a sieg\u0302'o de Gaz'a far'e de Israelo, kau\u0306z'int'a mal'sat-tragedi'o'n denunc'it'a'n de la UN-organiz'aj\u0302'o UNRWA. Tiu mort'ig'a sieg\u0302'ad'o est'is skandal'a mal'observ'o de la milit'pau\u0306z'o, sed nek UN nek Uson'o dir'is \u201ec\u0302es'u!\u201d"}, {"text_idx": "#000588", "text": "Kiam hom'grup'o est'as okup'at'a, persekut'at'a, humil'ig'at'a, ignor'at'a de c\u0302iu'j mond'potenc'o'j, sen'ig'at'a je iu ajn esper'o, facil'e g\u0302i ced'as al la al'log'o'j de la per'fort'o. Tiel okaz'as c\u0302ie kaj c\u0302iam. Oni dev'us memor'i, ke ec\u0302 cion'ism'a'j organiz'aj\u0302'o'j, lukt'ant'a'j por la star'ig'o de jud'a s\u0302tat'o, util'ig'is teror'ism'o'n. La eu\u0306rop'a'j partizan'o'j est'is teror'ist'o'j (bandit'o'j) lau\u0306 la nazi'a'j okup'ant'o'j. La irlandaj batal'ant'o'j est'is teror'ist'o'j lau\u0306 la brit'a s\u0302tat'o. La c\u0302ec\u0302eni'a'j rezist'ant'o'j est'is teror'ist'o'j lau\u0306 Putin. La tibet'an'o'j est'as teror'ist'o'j lau\u0306 la c\u0302in'a estr'ar'o, ktp, ktp."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Cert'e Hamas ne \u201ere'kon'as\u201d Israelon kaj predik'as la neces'o'n g\u0302i'n neni'ig'i. Tem'as pri propagand'a'j proklam'o'j neces'a'j por la varb'ad'o. Ankau\u0306 Egipti'o, Arabi'o, Jordanio, Sirio proklam'is la sam'a'j'n princip'o'j'n kaj post'e, per'e de pacienc'a'j, long'a'j, kompromis'a'j trakt'ad'o'j, ili \u201ere'kon'is\u201d Israelon. La obstin'a rifuz'o de Israelo trakt'i kun Hamas est'as logik'e absurd'a. Pri grav'a'j, fundament'a'j problem'o'j: kun kiu oni dev'us trakt'i, se ne kun la mal'amik'o? C\u0302u Israelo taks'as Hamas-on mal'amik'o? Do, g\u0302i dev'as \u201etrakt'ad'i\u201d g\u0302ust'e kun g\u0302i, cel'ant'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'n de g\u0302i'a oficial'a pozici'o."}, {"text_idx": "#000590", "text": "Neces'as memor'i, ke apenau\u0306 antau\u0306 ok monat'o'j la uson'a eks-prezid'ant'o Jimmy Carter, publik'ig'int'e pri la konflikt'o Israelo-Palestino libr'o'n kun la eksplic'it'a titol'o Peace, not Apartheid (Pac'o, ne ras'apart'ig'o), prov'plen'um'is pac-misi'o'n en sud-okcident'a Azi'o, trakt'ant'e direkt'e kun Hamas, por evit'i nov'a'n masakr'o'n. Ceter'e est'as g\u0302eneral'a sci'o, ke nur Uson'o pov'us s\u0302ang\u0302'i la g\u0302eneral'a'n kadr'o'n. Tio'n pruv'is Bill Clinton per la pac'o de Camp David inter Arafat kaj Rabi'n, kiu post'e est'is murd'it'a de jud'a fundament'ist'o, ne de Hamas."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Nu, mi tro bon'e sci'as, ke c\u0302iu'j supr'a'j argument'o'j pov'as est'i kontest'at'a'j kaj renvers'at'a'j per mal'a'j argument'o'j. Sed front'e al c\u0302i'a'j dialektik'a'j rezon'ad'o'j rest'as, rok'e solid'a, la real'aj\u0302'o. La milit'ag'ad'o \u201eFand'it'a Plumb'o\u201d est'is entrepren'it'a de Israelo por c\u0302es'ig'i la raket-j\u0302et'ad'o'n de Hamas, kiu dum ok jar'o'j murd'is 10 israel'an'o'j'n. Nu, dum unu semajn'o \u201eFand'it'a Plumb'o\u201d murd'is 635 palestin'an'o'j'n, el kiu'j almenau\u0306 200 civil'ul'o'j'n, inter kiu'j dek'o'j da infan'o'j; g\u0302i bomb'ad'is moske'o'j'n, lern'ej'o'j'n, hospital'o'j'n; g\u0302i uz'is bomb'o'j'n el blank'a fosfor'o; g\u0302i polv'ig'is cent'o'j'n da log\u0302'ej'o'j, civil'a'j struktur'o'j, tut'a'j kvartal'o'j; g\u0302i sub'prem'is per infer'a lavang'o el plumb'o kaj fajr'o el aer'o, mar'o, ter'o tut'a'n popol'o'n."}, {"text_idx": "#000592", "text": "Tial la Gaz'a-log\u0302'ant'ar'o, lau\u0306 eksplic'it'a'j deklar'o'j de la Rug\u0302'a Kruc'o, de la kurac'ist'a'j organiz'aj\u0302'o'j, de inter'naci'a'j observ'ant'o'j, est'as en \u201ekatastrof'a situaci'o\u201d. Mank'as akv'o, nutr'aj\u0302'o, elektr'o, medikament'o'j; cent'o'j da vund'it'o'j ne pov'as est'i kurac'at'a'j; la operaci'o'j okaz'as sen anestez'il'o'j; kaj la infan'o'j frenez'ig\u0302'as pro tim'eg'o sub la konstant'a frakas'bru'o de la bomb'ad'o'j."}, {"text_idx": "#000593", "text": "Nu, kar'a'j frat'o'j, jud'o'j, pri'pens'u! Halt'u! Kiom ajn just'a'j est'as vi'a'j kial'o'j, vi'a'j tim'o'j, vi'a'j argument'o'j, ne tia'manier'e vi prav'ig'os vi'n. Se vi ver'e sukces'os neni'ig'i en Gaz'a Hamas-on kaj re'star'ig'i tie la perfid'ul'a'n estr'ar'o'n de Abu Mazen, la fin'a efik'o est'os la jen'a: tut'a'j generaci'o'j de palestin'an'o'j j\u0302ur'promes'os eksterm'i vi'n; dek'obl'ig\u0302'os en la tut'a sud-okcident'a Azi'o kaj en la tut'a mond'o mal'am'eg'o kontrau\u0306 vi; vi dev'os c\u0302iu'tag'e plu'viv'i minac'at'a'j de vi'a'j najbar'o'j; vi'a viv'o est'os sen'ripoz'a c\u0302iu'minut'a si'n'gard'o kontrau\u0306 atenc'o'j; vi ne kon'os pac'o'n, trankvil'o'n, ripoz'o'n."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Unu'vort'e: infer'o. C\u0302u ind'as? Amik'o'j: tiu'j, kiu'j vi'n ver'e, sincer'e am'as, pet'eg'as vi'n: halt'u! Oni ne pov'as dec'e viv'i c\u0302irkau\u0306'at'a'j de mal'am'o."}, {"text_idx": "#000595", "text": "Solidar'as soldat'o'j sed c\u0302u por demokrati'o?"}, {"text_idx": "#000597", "text": "La komun'um'o re'ag'is al la star'ig'o de junt'o sub major'o Moussa Dadis Camara post la mort'o de la diktator'a prezid'ant'o de Gvineo, general'o Lansana Conte, kiu kapt'is la potenc'o'n dum s\u0302tat'renvers'o en 1984. Ek'de tiam Conte rezist'is prov'o'j'n demokrati'ig'i la land'o'n kaj, malgrau\u0306 re'form'o'j, kiu'j dev'ig'is li'n en'posten'ig'i c\u0302ef'ministr'o'n, dau\u0306r'e re'ten'is potenc'o'n."}, {"text_idx": "#000598", "text": "La subit'a mort'o de Conte, en decembr'o 2008, sem'is konfuz'o'n en Gvineo kaj las'is tru'o'n en la land'o, kiu'n mal'alt'rang'a'j soldat'o'j sub Camara tuj plen'ig'is. Ili avert'is general'o'j'n lojal'a'j'n al Conte, ke ili ne en'miks'ig\u0302'u en la afer'o'n, c\u0302ar tiel ili pov'us mal'stabil'ig'i la land'o'n. La general'o'j s\u0302ajn'e au\u0306skult'is kaj la Naci'a Konsil'ant'ar'o por Demokrati'o kaj Evolu'ig'o, reg'at'a de Camara, promes'is organiz'i elekt'o'j'n en'e de tri jar'o'j."}, {"text_idx": "#000599", "text": "Kontrau\u0306'is EKOAS\u0302, insist'ant'e, ke okaz'u elekt'o'j (plan'it'a'j antau\u0306 la mort'o de Conte) en'e de unu jar'o. Pro tio la komun'um'o suspend'is Gvineon."}, {"text_idx": "#000600", "text": "Simil'e re'ag'is la komun'um'o, kiam soldat'o'j en Tog'o akapar'is la reg'ist'ar'o'n post la mort'o de general'o Eyadema. Tiam g\u0302i organiz'is sankci'o'j'n kaj blok'ad'o'n. Tio'n risk'as ankau\u0306 Gvineo, se la reg'ant'a soldat'ar'o ne tuj iniciat'as demokrati'ig'o'n de la land'o."}, {"text_idx": "#000602", "text": "En si'a artikol'o Kor'o, kiu neniam serb'e bat'is (MONATO 2008/6, p. 8) Zlatoje Martinov skrib'is, ke la \u201epolic'o murd'is 32 min'ist'o'j'n, kiu'j protest'is en la min'ej'o Star'i Trg\u201d en Kosovo. Kiel kaj kiam okaz'is tio? Respond'o'n mi ricev'is el artikol'o de Miomir Savic\u0301 el la beograda j\u0302urnal'o Politik'a de la 4a de mart'o 1989, sub la titol'o \u201eMin'ist'o'j de Star'i Trg strik'is en sekur'ec'a'j kondic\u0302'o'j\u201d kaj g\u0302i dir'as, ke neni'u est'as murd'it'a kaj ke la polic'o tie ne inter'ven'is. S\u0302ajn'e la artikol'o de Zlatoje Martinov do en'hav'as mal'ver'o'j'n."}, {"text_idx": "#000603", "text": "En decembr'o 2008 en'ofic'ig\u0302'is nov'a prezid'ant'o en Ganao. Profesor'o John Atta Mills, 64-jar'ag\u0302'a, trans'pren'is pov'o'n sen ajn'a mal'stabil'ig\u0302'o en la land'o. Tiel Ganao, unu el la plej grav'a'j land'o'j en okcident'a Afrik'o, prezent'as model'o'n al tut'a Afrik'o."}, {"text_idx": "#000605", "text": "C\u0302i-foj'e, el 26 kandidat'o'j, li sukces'is, post kiam elekt'a komision'o organiz'is fin'a'n balot'ad'o'n, c\u0302ar neni'u kandidat'o en la unu'a balot'ad'o gajn'is 50 % de la voc\u0302'o'j. Fin'e sub'ten'is Mills 50,5 % de la elekt'int'o'j, kontrast'e al 49,5 % por la kandidat'o de la reg'ant'a Nov'a Patriot'a Parti'o, Nan'a Akufo-Addo."}, {"text_idx": "#000606", "text": "La nov'a prezid'ant'o promes'is far'ig\u0302'i prezid'ant'o por c\u0302iu'j 22 milion'o'j da gana'an'o'j. Bon'a indik'o est'as, ke inter la gast'o'j c\u0302e la ceremoni'o por fest'i la sukces'o'n de Mills est'is la venk'it'a prezid'ant'o-kandidat'o Akufo-Addo."}, {"text_idx": "#000607", "text": "En decembr'o 2008 Sloveni'o blok'is pli'a'n trakt'ad'o'n de Kroati'o por al'ig\u0302'i al Eu\u0306rop'a Uni'o. Kroati'o kiel membr'o-kandidat'o dev'as fin'trakt'i kun EU 40 tiel nom'at'a'j'n al'ig\u0302'o-c\u0302apitr'o'j'n. G\u0302i fin'trakt'is mal'pli ol dek kaj nun dev'is mal'ferm'i dek'o'n da nov'a'j, sed tio'n mal'ebl'ig'is Sloveni'o. Sloveni'o do kiel membr'o de EU uz'as ia'manier'e veto-rajt'o'n por mal'rapid'ig'i au\u0306 mal'ebl'ig'i la al'ig\u0302'o'n de Kroati'o. Kial?"}, {"text_idx": "#000608", "text": "Kiam dis'fal'is Jugoslavio, Kroati'o kaj Sloveni'o inter'konsent'is, ke komun'a'j land'lim'o'j rest'os tia'j, kia'j ili est'is en la tag'o de la proklam'o de la sen'de'pend'ig\u0302'o de la du land'o'j, do la 25an de juni'o 1991."}, {"text_idx": "#000609", "text": "Sed la lim'o'j sur'mar'e neniam antau\u0306'e ekzist'is kaj ne est'is fiks'it'a'j per iu ajn dokument'o. Sloveni'o hav'as fiks'it'a'n mar'a'n lim'o'n kun Italio kaj ne'fiks'it'a'n kun Kroati'o, kaj la mar'bord'o de Sloveni'o est'as tre mal'long'a. Tial la eventual'a mar'a lim'o, kiu est'us logik'a kaj ver's\u0302ajn'a, se g\u0302i'n difin'us inter'naci'a jug\u0302'ist'o lau\u0306 inter'naci'a mar'a jur'o, dispon'ig'us al Sloveni'o nur et'a'n tri'angul'a'n mar'o'n, kiu ne hav'us el'ir'o'n al inter'naci'a mar'o."}, {"text_idx": "#000610", "text": "Pro tio Sloveni'o klopod'as inter'konsent'i kun Kroati'o por fiks'i mar'a'n lim'o'n au\u0306 akir'i mar'a'n koridor'o'n en la kroat'a mar'teritori'o por hav'i si'a'n el'ir'o'n al inter'naci'a mar'o kaj ne de'pend'i de ali'a'j land'o'j rilat'e si'a'n mar'a'n trafik'o'n."}, {"text_idx": "#000611", "text": "Nun, kiam Sloveni'o kaj Italio est'as en EU kaj Kroati'o vol'as al'ig\u0302'i, la fakt'o, ke sloven'a'j s\u0302ip'o'j dev'as pas'i tra kroat'a au\u0306 ital'a mar'o por ating'i inter'naci'a'j'n akv'o'j'n, ne grav'as. Nek Italio, nek Kroati'o kau\u0306z'as problem'o'j'n pro tio. Sed, se iam en la est'ont'ec'o EU dis'fal'us (kiel ekzempl'e Sovetio au\u0306 Jugoslavio), tiam Sloveni'o pov'us pro tio hav'i grav'a'j'n mal'avantag\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000612", "text": "Tial Sloveni'o klopod'as inter'konsent'i kun Kroati'o, est'ant'e pret'a pag'i per kontrau\u0306'teritori'o'j kaj ali'a'j manier'o'j por ricev'i la dezir'at'a'n mar'lim'o'n. En 2003 la tiam'a'j reg'ist'ar'o'j de la du land'o'j ating'is inter'konsent'o'n pri mar'koridor'o (inter'konsent'o Drnovs\u030cek\u2013Rac\u030can). G\u0302i'n ratif'is ambau\u0306 reg'ist'ar'o'j kaj la sloven'a parlament'o. Tamen la kroat'a parlament'o mal'akcept'is g\u0302i'n kaj tiel g\u0302i neniam far'ig\u0302'is valid'a. Post'e ne plu Kroati'o pret'is pri tio trakt'i kaj inter'parol'i."}, {"text_idx": "#000613", "text": "Kroati'o hav'as 31 067 kvadrat'a'j'n kilo'metr'o'j'n da mar'a surfac'o, kaj per la menci'it'a inter'konsent'o g\u0302i pret'is for'don'i al Sloveni'o 119 kvadrat'a'j'n kilo'metr'o'j'n. Tio est'as unu 260-on'o de g\u0302i'a mar'teritori'o. Se tio okaz'us, la nur'a mal'avantag\u0302'o por Kroati'o est'us la perd'o de la fis\u0302'kapt'ad'o en tiu teritori'o. Kroati'o jar'e kapt'as 32 000 tun'o'j'n da fis\u0302'o'j, kio signif'as, ke g\u0302i perd'us 260-on'o'n de tio, do c\u0302irkau\u0306 120 tun'o'j'n jar'e. Tio est'as valor'o de proksim'um'e 200 000 eu\u0306r'o'j. Milit'ist'a'n au\u0306 ali'a'n ekonomi'a'n perd'o'n g\u0302i ne hav'us."}, {"text_idx": "#000614", "text": "Sloveni'o nun'temp'e rajt'as ricev'i subvenci'o'j'n el EU jar'e c\u0302irkau\u0306 800 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j. Pro tio, ke Kroati'o est'as du'obl'e pli grand'a kaj teritori'e kaj log\u0302'ant'ar'e, kaj du'on'e mal'pli evolu'int'a ekonomi'e, ver's\u0302ajn'e g\u0302i akir'us rajt'o'n pri eu\u0306rop'a'j subvenci'o'j de sum'o inter unu kaj du miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. C\u0302iu jar'o da ne'membr'ec'o en EU sekv'e port'as al Kroati'o perd'o'n de tiu mon'o."}, {"text_idx": "#000615", "text": "Ne vol'ant'e inter'konsent'i kun Sloveni'o, Kroati'o do perd'as mil'obl'e pli grand'a'n sum'o'n, ol g\u0302i mal'gajn'us per for'don'o de iom da si'a mar'teritori'o. Krom'e g\u0302i prokrast'as la moment'o'n komenc'i san'ig'i si'a'n eg'e mal'san'a'n ekonomi'o'n."}, {"text_idx": "#000616", "text": "Sloveni'o hav'as la atut'o'n en la man'o. De g\u0302i de'pend'as la temp'o, kiam Kroati'o al'ig\u0302'os al EU. Sloveni'o pret'as pag'i tio'n, kio'n g\u0302i vol'as ac\u0302et'i, sed Kroati'o insist'e dau\u0306r'ig'as si'a'n ne'pret'ec'o'n akcept'i la \u201ekomerc'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#000617", "text": "La situaci'o eg'e negativ'e influ'as al politik'a'j kaj inter'hom'a'j rilat'o'j kaj dau\u0306r'e kre'as mal'am'o'j'n kaj mal'estim'o'j'n inter la du log\u0302'ant'ar'o'j."}, {"text_idx": "#000618", "text": "En la vesper'o de la 16a de januar'o 2009 la flug'o de la litova flug'kompani'o flyLAL \u2013 Lithuanian Airlines el Amsterdamo al Vilniuso, prokrast'it'a je unu hor'o, est'is la last'a en la histori'o de la kompani'o. Post'e la ag'ad'o de la kompani'o, fond'it'a en la jar'o 1938, est'is halt'ig'it'a. Ne plu est'as rekt'a'j flug'o'j el Vilniuso al Budapes\u0302to, Madrido, Londono, Amsterdamo, Frankfurto, Milano, Kievo kaj Moskvo. Oni inform'as, ke la s\u0302uld'o'j de la kompani'o super'as 26 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000619", "text": "Kial flyLAL, privat'ig'it'a en la jar'o 2005, al'front'is pez'a'n financ'a'n situaci'o'n, kiu konduk'is al g\u0302i'a mort'o? Vytautas Kaikaris, la g\u0302eneral'a direktor'o de la kompani'o, klar'ig'is: \u201eLa litova flug'kompani'o long'a'n temp'o'n konkur'ad'is en la merkat'o je mal'sam'a'j kondic\u0302'o'j. La fal'o'n kau\u0306z'is pli'kost'ig\u0302'o de aviad'a benzin'o kaj la mond'a financ'a kriz'o. Krom'e not'ind'as, ke la posed'at'a'j aviad'il'o'j ne respond'is al la nov'a'j merkat'a'j kondic\u0302'o'j. Ili far'ig\u0302'is tro grand'a'j, kaj tial flug'o'j kau\u0306z'is tro'a'j'n el'spez'o'j'n. Ni projekt'is divers'a'j'n solv'o'j'n por eskap'i el la mal'facil'a situaci'o. Tamen ni ne sukces'is trov'i invest'ant'o'j'n por plu'a aktiv'ad'o kaj, ne dezir'ant'e pli'grand'ig'i la s\u0302uld'o'j'n, ni dev'as c\u0302es'ig'i la ag'ad'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000620", "text": "En decembr'o la posed'ant'o'j de flyLAL turn'is si'n al la ministr'ej'o pri transport'o kun la propon'o, ke la s\u0302tat'o akir'u 51 % de la akci'o'j de la kompani'o kontrau\u0306 nur unu lido. Tamen la reg'ist'ar'o rifuz'is. Tuj post la mal'sukces'a propon'o aper'is ebl'a invest'ant'o, la svis'a kompani'o SCH \u2013 Swiss Capital Holdings. G\u0302i deklar'is si'n pret'a ac\u0302et'i la flug'kompani'o'n. La kontrakt'o valor'is unu milion'o'n da uson'a'j dolar'o'j kaj sam'grand'a'n kvant'o'n da eu\u0306r'o'j por pag'i la s\u0302uld'o'j'n de flyLAL. Tamen la ac\u0302et'ont'o, kiu nur en 2008 registr'ig\u0302'is en Svis'land'o kaj antau\u0306'e ag'ad'is en ali'a'j land'o'j, montr'ig\u0302'is ne'serioz'a. G\u0302i ne plen'um'is si'a'n promes'o'n g\u0302ir'i la inter'konsent'it'a'n sum'o'n antau\u0306 la fiks'it'a dat'o."}, {"text_idx": "#000621", "text": "La decid'o pri la c\u0302es'ig'o de la ag'ad'o de la unu'nur'a litova flug'kompani'o konfuz'is mil'o'j'n da vojag\u0302'ant'o'j, kiu'j jam hav'is bilet'o'j'n. Post la kolaps'o de la flug'kompani'o ankau\u0306 la litova prezid'ant'o est'is dev'ig'it'a serc\u0302'i nov'a'n transport'ant'o'n. Krom'e la decid'o las'is la c\u0302i-jar'a'n eu\u0306rop'a'n c\u0302ef'urb'o'n de kultur'o sen rekt'a lig'o kun plur'a'j ali'a'j c\u0302ef'urb'o'j de la kontinent'o. C\u0302i-moment'e ne klar'as, kiel la situaci'o evolu'os. Eligijus Masiulis, la ministr'o pri transport'o de Litovio, menci'is, ke jur'a'j instanc'o'j probabl'e ek'analiz'os, c\u0302u la bankrot'o de la kompani'o sen konkret'a posed'aj\u0302'o ne est'is intenc'a. Ja antau\u0306 tiu funebr'a dat'o c\u0302iu'j dek'kelk'a'j aviad'il'o'j de flyLAL flug'is sub la administr'ad'o de la najbar'a kompani'o flyLAL Charters, kiu zorg'as pri mend'o'flug'o'j."}, {"text_idx": "#000622", "text": "Kvankam mal'grand'a land'o, kun mal'evolu'int'a ekonomi'o, Albanio produkt'is post 1970 jar'e c\u0302irkau\u0306 14 film'o'j'n. Lau\u0306'dir'e, sam'epok'e, produkt'is Au\u0306strio jar'e apenau\u0306 kvin film'o'j'n."}, {"text_idx": "#000623", "text": "Ebl'is film'produkt'ad'o en Albanio pro fort'a financ'a sub'ten'o de la s\u0302tat'o, kiu konsider'is film'o'j'n tre efik'a'j propagand'il'o'j. Ekzempl'e, film'o pri revoluci'a kontrau\u0306'nazi'ism'o, Sub'ig'i la mort'o'n de la reg\u0302isor'o Pir'o Milkani, far'it'a en 1967, est'is spekt'at'a en'land'e de c\u0302irkau\u0306 milion'o da hom'o'j, kaj de cent milion'o'j en C\u0302ini'o. Tie oni kopi'is kaj en'c\u0302in'ig'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n film'o'j'n el la social'ism'a era'o de Albanio."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Apart'e tiam, dum la kultur'a revoluci'o en C\u0302ini'o, la \u201erug\u0302'a'j gvardi'ist'o'j\u201d kontrau\u0306'is c\u0302io'n okcident'a'n, prosper'a'n kaj hom'am'a'n, inkluziv'e film'o'j'n; alban'a'j'n film'o'j'n (ankau\u0306 ruman'a'j'n kaj jugoslaviajn), ne. Not'ind'e est'as, ke la gitar'o, kiel c\u0302iu'j ali'a'j \u201eokcident'a'j\u201d muzik'il'o'j, est'is sam'e abomen'ind'a; sed c\u0302ar en \u201eSub'ig'i la mort'o'n\u201d unu el la komun'ist'o'j gitar'lud'is, oni far'is escept'o'n. Rezult'e milion'o'j da c\u0302in'o'j ek'okup'ig\u0302'is pri la instrument'o."}, {"text_idx": "#000625", "text": "Kvin jar'o'j'n post la aper'o de Sub'ig'i la mort'o'n la film'o est'is mal'permes'at'a en Albanio. La c\u0302ef'rol'ul'in'o, Ed'i Luarasi, est'is la edz'in'o de la reg\u0302isor'o Mihal Luarasi, arest'it'a kaj kondamn'it'a dum sovag\u0302'a kampanj'o kontrau\u0306 intelekt'ul'o'j. La film'o mem tamen plu'cirkul'ad'is kaj cirkul'ad'as en DVD-form'o ankorau\u0306 en C\u0302ini'o kun ali'a'j alban'a'j film'o'j."}, {"text_idx": "#000627", "text": "Protest'o'j kaj tumult'o'j akompan'is la komenc'o'n de dekstr'ul'a reg'ad'o en Litovio. En decembr'o pas'int'jar'e protest'is muzik'ist'o'j ekster la parlament'ej'o pro decid'o alt'ig'i honorari'a'j'n impost'o'j'n de 15 % g\u0302is 21 %. Plend'is ankau\u0306 el'don'ist'o'j kaj s\u0302ofor'o'j, fajr'o'brigad'ist'o'j kaj polic'ist'o'j pro impost'o'j."}, {"text_idx": "#000628", "text": "En januar'o organiz'is nov'a'n protest'o'n la sindikat'a unu'ig\u0302'o por atent'ig'i pri reg'ist'ar'a'j plan'o'j pri s\u0302par'ad'o. La protest'o'j ne cel'is for'ig'i la reg'ist'ar'o'n, sed, lau\u0306 la estr'o de la unu'ig\u0302'o, montr'i, kiom la s\u0302par'ad'o prem'as precip'e la plej mizer'a'n soci'a'n tavol'o'n."}, {"text_idx": "#000629", "text": "La sindikat'o'j vol'as, ke la reg'ist'ar'o ne mal'grand'ig'u salajr'o'j'n, ne privat'ig'u strategi'a'j'n s\u0302tat-posed'aj\u0302'o'j'n, ne liberal'ig'u la labor'rilat'o'j'n, ne redukt'u s\u0302tat'a'j'n administr'a'j'n el'spez'o'j'n kaj ne kre'u nov'a'j'n ministr'ej'o'j'n. Sam'temp'e ili avert'as, ke, se la reg'ist'ar'o ne re'ag'os, g\u0302i atend'u naci'a'j'n strik'o'j'n."}, {"text_idx": "#000630", "text": "La protest'o'j komenc'ig\u0302'is trankvil'e, sed ju pli ard'is la parol'ad'o'j, des pli ekscit'ig\u0302'is la 7000 protest'ant'o'j sur la Plac'o de Sen'de'pend'ec'o. Per neg\u0302'bul'o'j oni atak'is la fenestr'o'j'n de la parlament'ej'o. Sekv'is ov'o'j kaj s\u0302ton'o'j. Frakas'it'a'j est'as dek'o'j da vitr'o'j; tri'dek'o'j da hom'o'j bezon'is medicin'a'n help'o'n; kaj la polic'o arest'is pli ol 150 manifestaci'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000632", "text": "La nov'a reg'ist'ar'o de Litovio prepar'is \u201ekontrau\u0306'kriz'a'n plan'o'n\u201d, kiu baz'ig\u0302'as sur total'a s\u0302par'ad'o. La s\u0302par'etos'o kapt'is ankau\u0306 la parlament'an'o'j'n, kiu'j decid'is ek'de februar'o rifuz'i 15 % de si'a'j salajr'o'j. La Eu\u0306rop'a Komision'o (Ek) lau\u0306d'is la nov'a'j'n intenc'o'j'n de Litovio dir'ant'e, ke la rimed'o'j dev'us hav'i sukces'o'n. Tamen ili ven'as unu jar'o'n post'e ol averag\u0302'e en Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000633", "text": "Ek en si'a'j prognoz'o'j pri 2009-2010 indik'is, ke la mal'grand'ig\u0302'o de la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) kaj la sen'labor'ec'o en Litovio est'os unu el la plej intens'a'j inter land'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). La MEP de EU en la jar'o 2009 mal'kresk'os je 1,8 %, tamen post'e komenc'os alt'ig\u0302'i kaj en 2010 jam ating'os plus'o'n de 0,5 %. Tamen Litovio komenc'is si'a'j'n ekonomi'a'j'n re'form'o'j'n pli mal'fru'e kaj tial pri re'vek'ig\u0302'o g\u0302i pacienc'u iom pli long'e. En 2008, kiam Eu\u0306rop'o jam dron'is en ekonomi'a stagn'ad'o, Litovio sukces'is konserv'i unu el la plej alt'a'j kresk'o'indic'o'j. Tio tamen ne sav'is la land'o'n de la kriz'o. Tial en 2009 litovoj atend'u kvar'procent'a'n fal'o'n. Nur dank'e al la rimed'o'j de la nov'a litova reg'ist'ar'o, tiu fal'o ne dau\u0306r'os tro long'e."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Litovoj al'kutim'ig\u0302'u al sen'labor'ec'o, kiu ating'os 8,8 %, sam'grand'a kiel EU-averag\u0302'o (8,7 %). La sen'labor'ec'o kau\u0306z'os stagn'ad'o'n de la salajr'a kresk'o. La inflaci'o en Litovio ating'os 5,6 % en 2009 kaj 4,8 % en 2010."}, {"text_idx": "#000635", "text": "C\u0302ef'ministr'o Andrius Kubilius tut'e ne mir'is pri la prognoz'o'j de la Ek. \u201eLa spert'o montr'as, ke kriz'o'j au\u0306 kresk'o'j en c\u0302iu'j tri balt'a'j land'o'j (Litovio, Latvi'o kaj Estoni'o) est'as tut'e simil'a'j. Est'as nur unu ec'o tip'a por Litovio: c\u0302e ni c\u0302io mal'fru'as.\u201d Li menci'is ankau\u0306, ke sufer'o'j'n por Litovio al'don'os la fin'e de 2009 ferm'ot'a nukle'a elektro'central'o en Ignalina. Tio est'is la kondic\u0302'o por al'ig\u0302'o de Litovio al EU. La nov'a central'o pov'os est'i fin'konstru'it'a nur en 2018 kaj elektro'pont'o al Pollando kaj Svedi'o nur en 2012."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Last'a'temp'e la optimism'o de la litovoj pri la ekonomi'a situaci'o en la land'o drast'e mal'kresk'is kaj ating'is la nivel'o'n de 2001. Pov'as est'i, ke tio ankorau\u0306 ne est'as fin'o. Enket'ad'o montr'is, ke dum la ven'ont'a'j 12 jar'o'j ekonomi'a'n pli'bon'ig\u0302'o'n atend'as nur dek'on'o de la litovoj. Precip'e hom'o'j mal'trankvil'ig\u0302'as pro la situaci'o en labor'a merkat'o."}, {"text_idx": "#000637", "text": "La dekstr'ul'a reg'ist'ar'o en Litovio nun dev'os al'front'i ekonomi'a'n kriz'o'n kaj sam'temp'e konserv'i si'a'n au\u0306toritat'o'n. Spert'ul'o'j rimark'as, ke la intenc'o'j strikt'ig'i la bug\u0302et'o'n kaj lim'ig'i la atend'o'j'n de la popol'o est'as g\u0302ust'a'temp'a'j. Ju pli rapid'e la popol'o konfront'ig\u0302'os kun la real'ec'o, des pli facil'e ebl'os lanc\u0302'i ceter'a'j'n rimed'o'j'n por bon'e administr'i la ekonomi'o'n. Krom'e, kriz'o est'as perfekt'a moment'o por hom'o'j, kiu'j antau\u0306'e est'is sufic\u0302'e sag\u0302'a'j kaj s\u0302par'is grand'a'j'n sum'o'j'n, c\u0302ar nun ven'is la plej favor'a period'o por el'spez'i ili'n."}, {"text_idx": "#000638", "text": "Litovoj, kiel plur'a'j ali'a'j popol'o'j en la mond'o, decid'is pruv'i, ke ankau\u0306 ili am'as si'a'n ge'patr'a'n lingv'o'n. Por real'ig'i tiu'n ide'o'n ili organiz'is amas'e naci'a'n dikt'ad'o'n. C\u0302i januar'o'n okaz'is jam la kvar'a'n foj'o'n la event'o."}, {"text_idx": "#000639", "text": "Tekst'o, special'e kre'it'a, est'is legat'a iu'n sabat'o'n je la 11a hor'o en la unu'a program'o de la land'a'j radi'o kaj televid'o kaj ankau\u0306 en Inter'ret'o. La dikt'aj\u0302'o'n skrib'is pli ol 5000 entuziasm'ul'o'j en c\u0302iu'j region'o'j de Litovio kaj ankau\u0306 en 28 ali'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000641", "text": "Kubo en Latin-Amerik'o rang'as kiel la du'a land'o rilat'e al la mal'jun'ec'o de la log\u0302'ant'ar'o. La nask'o'kvant'o fal'is (0,9 % en 2006 kontrau\u0306 2,5 % en 1953), la el'migr'o'kvant'o ating'as 0,26 % kaj la kresk'o de la log\u0302'ant'ar'o est'as eg'e mal'alt'a (-0,04 %). Rezult'e de tio la proporci'o de hom'o'j ag\u0302'a'j je pli ol 60 jar'o'j est'as 16 %, kaj oni prognoz'as 22 % en 2020. Lau\u0306 kelk'a'j fak'ul'o'j, en 2025 c\u0302iu kvar'a hom'o est'os mal'jun'ul'o."}, {"text_idx": "#000642", "text": "Ne mir'ind'e, do, ke en decembr'o 2008 la Naci'a Asemble'o aprob'is leg\u0302'o'n, kiu alt'ig'as la emerit'a'n ag\u0302'o'n al 65 jar'o'j por vir'o'j kaj 60 por vir'in'o'j. Se oni ne far'us tia'n decid'o'n, la ekonomi'o tut'simpl'e ne el'ten'us la s\u0302arg\u0302'o'n. La s\u0302tat'o ne en'spez'is sufic\u0302'e por sub'ten'i la pensi'ul'o'j'n. La proporci'o de aktiv'a'j labor'ist'o'j kontrau\u0306 emerit'o'j fal'is de 3,7 al 3,1 en la period'o 1986-2006, kaj oni prognoz'as 1,5 en 2025. La emerit'a ag\u0302'o est'is sub la mez'um'o en Latin-Amerik'o (je du jar'o'j por vir'o'j kaj je kvar jar'o'j por vir'in'o'j) kaj la mez'um'a viv'o'dau\u0306r'o sufic\u0302'e alt'a."}, {"text_idx": "#000643", "text": "La fekund'ec'o c\u0302e vir'in'o'j en 2007 est'is nur 1,43. Kvankam post 1959 oni ating'is ec\u0302 4,5, tio est'is nur por'temp'a afer'o; en 1978 g\u0302i jam est'is ne'sufic\u0302'a por ten'i la popol'nombr'o'n. Unu el la kial'o'j est'as la vast'skal'a'j propagand'o por kaj al'ir'o al kontrau\u0306'koncip'a'j rimed'o'j, kaj la terur'e alt'a nombr'o de abort'ig'o'j (2,9 milion'o'j de 1968 g\u0302is 1992; 62 abort'ig'o'j por 100 nask'it'a'j beb'o'j). Ali'a kial'o est'as la grav'eg'a'j problem'o'j pri log\u0302'ad'o, kiu'j tren'as post si grand'a'n nombr'o'n da divorc'o'j kaj famili'a'j mal'facil'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000644", "text": "La propon'o jam s\u0302veb'is en la aer'o dum sufic\u0302'e da temp'o, sed al g\u0302i'a efektiv'ig'o instig'is la dum'temp'e alt'eg'a prez'o de la petrol'o, la pas'o de tri si'n'sekv'a'j uragan'o'j, kiu'j sku'is la land'a'n ekonomi'o'n kaj post'las'is perd'o'n je 9,7 miliard'o'j da dolar'o'j, kaj la fal'o de la prez'o de nikel'o (41 % kompar'e kun la prez'o en 2007). Krom'e est'as la embarg'o."}, {"text_idx": "#000645", "text": "Rezult'e de tio la kresk'o de la ekonomi'o dum la pas'int'a jar'o est'is je 4,3 % anstatau\u0306 la prognoz'it'a'j 8 %, kaj la bug\u0302et'a deficit'o ating'is 4,2 miliard'o'j'n da kubaj pes'o'j. En tia'j kondic\u0302'o'j est'as simpl'e ne'pens'ebl'e ten'i sen's\u0302ang\u0302'a la emerit'a'n ag\u0302'o'n. Tamen, por glat'ig'i la afer'o'n, oni plan'is trans'ir'a'n period'o'n je po'iom'a alt'ig'o."}, {"text_idx": "#000646", "text": "En si'a \u201evid'punkt'o\u201d de februar'o (MONATO 2009/2, p. 7) Stefan Maul parol'as pri atenc'o kontrau\u0306 german'a polic'ist'o, sed tut'e ne ekzist'as pruv'o, ke la atenc'o okaz'is g\u0302ust'e tiel, kiel rakont'it'e. La tranc\u0302'il'o, pri kiu tem'as, aparten'as al la dom'o de la polic'estr'o. Est'as lok'a kutim'o, ke en tiu sezon'o antau\u0306 la dom'o pend'as kuk'o. Oni pov'as al'ir'i kaj de'tranc\u0302'i pec'o'n. Do, iu famili'an'o mang\u0302'is iom kaj forges'is la tranc\u0302'il'o'n antau\u0306 la dom'o."}, {"text_idx": "#000647", "text": "Est'as demand'o'j: C\u0302u murd'em'ul'o ir'as al la polic'estr'o sen propr'a arm'il'o, esperant'e, ke antau\u0306 la dom'o li ebl'e trov'os konven'a'n murd'il'o'n? Kial la polic'o firm'e kred'is la el'dir'o'n de la polic'estr'o kaj ne esplor'is la famili'o'n (la polic'o ne far'is tio'n, tio'n oni inter'temp'e sci'as)? Kial oni ne ident'ig'is la suspekt'it'o'n, kvankam li hav'as bon'e vid'ebl'a'n kaj mal'oft'a'n tatu'aj\u0302'o'n? Do, krom la el'dir'o de la polic'estr'o ne ekzist'as iu ajn cert'ig'a pruv'o, ke okaz'is atenc'o en la raport'it'a manier'o."}, {"text_idx": "#000649", "text": "C\u0302u demokrati'o au\u0306 ne? (2)"}, {"text_idx": "#000650", "text": "Ni dev'as ne eksterm'i, sed sek'ig'i la brun'a'n marc\u0302'o'n. Ekstrem'ism'o'n oni ne venk'as per eksterm'ism'o."}, {"text_idx": "#000651", "text": "Vatikan'o diplomati'e rilat'as kun 177 land'o'j"}, {"text_idx": "#000652", "text": "Okaz'e de renkont'ig\u0302'o de la diplomat'ar'o akredit'it'a c\u0302e la Sankt'a Seg\u0302'o (kiu sid'as en Vatikan'o) por nov'jar'a bon'dezir'o al la pap'o, aper'is en divers'a'j j\u0302urnal'o'j pri'skrib'o'j pri la stat'o de la inter'naci'a'j rilat'o'j de la centr'o de la katolik'a eklezi'o. La unu'a kaj unik'a font'o est'is la vatikan'a gazet'ar'a agent'ej'o Fides."}, {"text_idx": "#000653", "text": "En la last'a'j jar'dek'o'j la diplomati'a ret'o de la Sankt'a Seg\u0302'o rimark'ind'e pli'ampleks'ig\u0302'is. Dum la pap'ad'o de Johano Pau\u0306lo la 2a la nombr'o de la land'o'j, kun kiu'j la Sankt'a Seg\u0302'o sub'ten'as plen'a'j'n diplomati'a'j'n rilat'o'j'n, pli ol du'obl'ig\u0302'is. En 1978 ili est'is 84, c\u0302e la fin'o de li'a pap'ad'o la nombr'o kresk'is g\u0302is 174. Dum la pap'ad'o de Benedikto la 16a al'don'ig\u0302'is ali'a'j tri: la j\u0302us sen'de'pend'ig\u0302'int'a Montenegro en 2006, la Unu'ig\u0302'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j en 2007 kaj Bocvan'o en 2008."}, {"text_idx": "#000654", "text": "Hodiau\u0306, do, est'as 177, al kiu'j al'don'end'as la Rusia Federaci'o, kun kiu establ'ig\u0302'is diplomati'a'j rilat'o'j je special'a natur'o. La Sankt'a Seg\u0302'o, krom'e, diplomati'e rilat'as kun Eu\u0306rop'a Uni'o kaj la Suveren'a Milit'a Orden'o de Malto kaj rajt'ig'it'e konserv'as si'a'j'n oficial'a'j'n konstant'a'j'n observ'ant'o'j'n c\u0302e la plej grav'a'j inter'naci'a'j reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j, kiel ekzempl'e UN en Nov-Jork'o kaj G\u0302enevo, Nutr'aj\u0302'a kaj Agr'o'kultur'a Organiz'aj\u0302'o, Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri Komerc'o, Arab'a Lig'o kaj Afrik'a Uni'o. Unik'a kaz'o koncern'as Tajvanon, kie la Sankt'a Seg\u0302'o ek'de 1979 reprezent'ig\u0302'as ne de nunci'o, sed nur de simpl'a \u201eafer's\u0302arg\u0302'it'o ad interim\u201d (por'temp'a). Kaj tio en la atend'o pov'i fin'e mal'ferm'i nunci'ej'o'n en Pekino."}, {"text_idx": "#000655", "text": "La Sankt'a Seg\u0302'o diplomati'e ankorau\u0306 ne kun'parol'as kun 16 land'o'j. En nau\u0306 el tiu'j c\u0302e'est'as neni'u vatikan'a send'it'o, nom'e en Afgani'o, Sau\u0306da Arabi'o, Nord-Korei'o, But'an'o, Popol'a C\u0302ini'o, Maldiv'o'j, Omano, Tuvalo kaj Vjetnami'o. Ag'ad'as apostol'a'j deleg'it'o'j (pap'a'j reprezent'ant'o'j c\u0302e lok'a'j katolik'a'j komun'um'o'j, ne c\u0302e la tiu'land'a reg'ist'ar'o) en ali'a'j sep land'o'j: tri en Afrik'o (Komor'o'j, Mau\u0306ritani'o kaj Somali'o) kaj kvar en Azi'o (Brunej'o, Laoso, Malajzi'o kaj Birmo). Kun kelk'a'j el tiu'j 16 land'o'j ne mank'as kontakt'o'j, oficial'a'j kaj konfidenc'a'j, ankau\u0306 je plej alt'a nivel'o. En novembr'o 2007, ekzempl'e, la pap'o akcept'is en histori'a au\u0306dienc'o la sau\u0306dan reg\u0302'o'n Abdullah, dum en la antau\u0306'a april'o delegaci'o de Popol'a C\u0302ini'o hav'is inter'parol'ad'o'n en Vatikan'o kun ties reprezent'ant'o'j. Est'as sci'at'e krom'e, ke Afgani'o kaj Somali'o konfidenc'e montr'is dezir'o'n diplomati'e ek'rilat'i kun la Sankt'a Seg\u0302'o; Vjetnami'o publik'e sci'ig'is si'a'n vol'o'n ating'i la sam'o'n, dum la vatikan'a diplomati'o labor'as por kre'i tia'j'n rilat'o'j'n kun Omano. Kun Kosovo la antau\u0306'trakt'ad'o'j ankorau\u0306 stagn'as, c\u0302ar ec\u0302 se tiu land'o jam akir'is re'kon'o'n far'e de mult'a'j s\u0302tat'o'j, inter kiu'j tamen ne c\u0302iu'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, la Sankt'a Seg\u0302'o prefer'as ne risk'i perturb'i la nun'a'n trankvil'ec'o'n inter la balkanaj s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#000656", "text": "Proksim'um'e du'on'o de la land'o'j, kiu'j diplomati'e rilat'as kun la Sankt'a Seg\u0302'o, hav'as si'a'n propr'a'n ambasad'ej'o'n en Romo, mal'sam'a'n ol tiu c\u0302e Quirinale (= Kvirinalo, la sid'ej'o de la ital'a prezid'ant'o); la ceter'a'j mal'e est'as reprezent'at'a'j de deleg'it'o'j log\u0302'ant'a'j en si'a land'o au\u0306 en ambasad'ej'o c\u0302e ali'a eu\u0306rop'a land'o. Kiel dojen'o de tiu diplomat'ar'o funkci'as vic'e la plej long'serv'a akredit'it'a ambasador'o en Romo. Ek'de mart'o 2008 tiu task'o est'as plen'um'at'a de Alejandro Emili'o Valladares Lanza, la ambasador'o de Hondur'o de post 1991."}, {"text_idx": "#000657", "text": "Jen kvin er'o'j el ital'a bild'stri'o, prezent'it'a'j en Esperant'o. La unu'a (el 1989-96) titol'ig\u0302'as La sku'eg'a'j origin'o'j de Rat-man, el kiu oni rapid'e kompren'as, ke tem'as pri parodi'o de la uson'a komiks'o Bat-man. Tiu kutim'as funkci'ig'i serc\u0302'lum'il'o'n, en kies lum'o aper'as vespert'a siluet'o; c\u0302e Rat-man tio far'ig\u0302'as form'o, simil'a al la kap'o kaj orel'o'j de Miki-mus'o."}, {"text_idx": "#000658", "text": "La du'a rakont'o nom'ig\u0302'as Rat-man kontrau\u0306 la arane'o. Tiu sekv'as la tradici'o'n de la original'o, ke Bat-man kaj li'a'j kontrau\u0306'ul'o'j akir'is si'a'j'n unik'a'j'n kapabl'o'j'n pro ekster'ordinar'a event'o \u2013 toks'ig\u0302'o je mister'a substanc'o au\u0306 mutaci'ig\u0302'o pro nukle'a akcident'o au\u0306 simil'a, kun alud'o'j pri obstakl'o'plen'a kaj mal'just'a jun'ec'o por klar'ig'i la nun'a'n kontrau\u0306'norm'a'n kondut'o'n."}, {"text_idx": "#000659", "text": "La minac'o verd'a atak'as en la tri'a rakont'o \u2013 tem'as pri io pli organik'a ol esperant'ist'a'j brigad'o'j. G\u0302i eskap'as de la laboratori'o de frenez'a scienc'ist'o kaj Rat-man dev'as konfront'i g\u0302i'n per si'a kutim'a hero'ec'o."}, {"text_idx": "#000660", "text": "En la kvar'a rakont'o rajd'as en la viv'o'n de Rat-man C\u0302incja la Barbar'a, kiu em'as esprim'i si'n per kant'ad'o de fragment'o'j el popular'a'j angl'a'lingv'a'j am'kant'o'j. Ceter'e, konven'e al'log'a vir'in'o sukces'is en'plekt'i si'n en c\u0302iu'j'n el la aventur'o'j, sed Rat-man (kiel Bat-man) neniam sukces'as trov'i tie dau\u0306r'a'n kontent'ig\u0302'o'n. C\u0302i-okaz'e C\u0302incja trud'as si'a'n vol'o'n al la mal'vol'em'a Rat-man."}, {"text_idx": "#000661", "text": "La last'a rakont'o, ebl'e la plej facil'e digest'ebl'a, tem'as pri Titanic 2000 \u2013 alud'ant'e la event'o'j'n de la jar'o 1912 kaj al la nov'jar'mil'a aper'o de la sam'nom'a epos'film'o. C\u0302i-foj'e la c\u0302ef'a vir'in'a rol'o est'as plen'um'at'a per viv'grand'a blov'pup'o, kun special'a gast'a rol'o por la glaci'mont'o. Adiau\u0306'a'n bis'o'n proviz'as rakont'et'o pri tio, kiel Rat-man klopod'as, sed mal'sukces'as al'ig\u0302'i al si'a unu'a Esperant'o-kurs'o \u2013 verk'it'a de Daniele Binaghi kaj desegn'it'a de Andre'a Rosetto, kiu est'as intervju'it'a sur la sekv'a'j pag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000662", "text": "La original'o hav'as ital'a'j'n vort's\u0302erc'o'j'n, foj'e bon'e re'don'ebl'a'j'n en Esperant'o, du'foj'e klar'ig'it'a'j'n per pied'not'o, en unu-du ali'a'j lok'o'j oni sent'as, ke la original'o ebl'e est'is iom pli fort'a. Rat-man romp'as c\u0302iu'j'n el la kondut-regul'o'j por hero'o'j; li ne est'as apart'e kurag\u0302'a, li'a'j sav'plan'o'j kutim'e mal'sukces'as kaj li g\u0302u'as preter'kutim'a'n mal'bon's\u0302anc'o'n \u2013 en parodi'a stil'o simil'a al tiu de Maxwell /maksvel/ Smart el la popular'a TV-seri'o el la 80aj jar'o'j \u2013 kaj re'trov'ebl'a en ni'a E-mond'o per kontrast'ig'o de la spion'o'j 007 kaj 005."}, {"text_idx": "#000665", "text": "Jen libr'o \u2013 ho, jam tro respekt'em'a est'as la vort'o, \u201ebros\u0302ur'et'o\u201d est'as pli tau\u0306g'a \u2013, kiu ne plen'um'as si'a'n promes'o'n. La titol'o \u201eC\u0302u kultur'a integr'ig\u0302'o de Eu\u0306rop'o?\u201d star'ig'as demand'o'n. La sub'titol'o \u201eJes, sed nur per demokrati'a simbioz'o de la kultur'o'j\u201d don'as la respond'o'n, kvazau\u0306 asert'o. Kaj jen la fin'o de la afer'o. Vi, leg'ant'o, akcept'u tiu'n edikt'o'n de la au\u0306tor'o."}, {"text_idx": "#000666", "text": "En la bros\u0302ur'o mem Jir\u030ci Laube sond'as la fundament'o'n de la eu\u0306rop'a kultur'o, kiu, lau\u0306 li, situ'as precip'e en la lingv'o'j. Li disting'as du spec'o'j'n de lingv'o'j. Je unu flank'o trov'ig\u0302'as la (nov-)hebre'a/arab'a. Ili, lau\u0306 li'a taks'o, est'as precip'e intuici'a'j, inter'ali'e pro mank'o de facil'a unu'signif'ec'o. Pro tio ke s\u0302veb'as, ekzempl'e, vokal'o'j, interpret'o de la lingv'aj\u0302'o bezon'as grand'a'n imag'o'pov'o'n. Ali'flank'e, est'as la eu\u0306rop'a'j, latin'parenc'a'j lingv'o'j, kiu'j pro tro grand'a influ'o de la klasik'a latin'a gramatik'o est'as tro raci'em'a'j. Por pont'i la abism'o'n inter la du, au\u0306 pli bon'e por anstatau\u0306'ig'i la raci'a'n latin'a'n lingv'o'n per intuici'a lingv'o, la au\u0306tor'o propon'as Esperant'o'n."}, {"text_idx": "#000667", "text": "En la du'a part'o li klar'ig'as, kial Esperant'o est'as la solv'o por eu\u0306rop'a integr'ig\u0302'o. Bedau\u0306r'ind'e li tie ne al'port'as nov'a'j'n element'o'j'n, sed nur papag'as la jam tradici'a'j'n kaj kon'at'a'j'n argument'o'j'n (facil'e lern'ebl'a, neu\u0306tral'a, egal'rajt'ig'a ktp)."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Kvankam li'a komenc'a analiz'o de la baz'o de la eu\u0306rop'a kultur'o est'as promes'plen'a, la au\u0306tor'o ne sukces'is profund'ig'i si'a'n diskurs'o'n, nek al'port'is iu'n ajn fundament'a'n, re'nov'ig'a'n au\u0306 fres\u0302'ig'a'n koncept'o'n."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Jir\u030ci Laube: C\u0302u kultur'a integr'ig\u0302'o de Eu\u0306rop'o? Jes, sed nur per demokrati'a simbioz'o de la kultur'o'j. Eld. Kava-PECH, Dobr\u030cichovice, 2007. 31 pag\u0302'o'j bros\u0302ur'it'a'j. ISBN 978 808585 396 4."}, {"text_idx": "#000670", "text": "Antau\u0306 pli ol du'dek jar'o'j mi'a'j fil'o'j regul'e prunt'e'pren'is bild'stri'a'j'n libr'o'j'n de la bibliotek'o, kiu'j'n oft'e ankau\u0306 mi g\u0302u'is. Inter ili est'is Leon'ard'o, en kiu c\u0302ef'rol'as Leon'ard'o da Vinc\u0302'i kaj li'a iom stult'a, tim'em'a lern'ant'o. Tiu memor'o komenc'e iom influ'is la leg'ad'o'n de c\u0302i tiu libr'o, kiu cel'as unu'e ge'jun'ul'o'j'n, sed interes'os ankau\u0306 pli ag\u0302'a'j'n leg'ant'o'j'n."}, {"text_idx": "#000671", "text": "La libr'o rakont'as pri okaz'aj\u0302'o'j en la turbul'em'a jar'o 1487 en Florenco. Tiam Paolo Mas'i, 11-jar'a knab'o, lern'o'serv'as en la meti'ej'o de Leon'ard'o da Vinc\u0302'i. Mult'a'j'n jar'o'j'n post'e li pri'skrib'as si'a'j'n tra'viv'aj\u0302'o'j'n al si'a fil'o."}, {"text_idx": "#000672", "text": "En tiu jar'o la rilat'o'j inter la ric\u0302'a'j famili'o'j De Medic\u0302'o'j kaj De la Padzoj pli kaj pli mal'bon'ig\u0302'as. Unu'e Paolo favor'as la Medic\u0302'o'j'n, c\u0302ar li'a patr'in'o iam labor'is tie kaj ricev'as financ'a'n sub'ten'o'n de ili. Julian'o de Medic\u0302'o'j ordon'is, ke Leon'ard'o da Vinc\u0302'i akcept'u Paolon kiel lern'o'serv'ant'o'n. Post renkont'ig\u0302'o kun sklav'in'et'o de La Padzoj, Giraga, li ek'favor'as ili'n, c\u0302ar ili tre bon'e trakt'is la knab'in'o'n."}, {"text_idx": "#000673", "text": "Paolo rakont'as kelk'a'j'n el si'a'j song\u0302'o'j, kiu'j oft'e tem'as pri invent'o'j de li'a mastr'o, kiu'j'n li sukces'as prov'i, inter'ali'e flug'ad'o per grand'a'j art'e'far'it'a'j flug'il'o'j. Okaz'as mult'o, kio'n Paolo ne kompren'as \u2013 la kondut'o de la ge'patr'o'j inter si, iu nur part'e au\u0306d'it'a alud'o pri murd'o'j, la si'n'ten'o de Giraga, kiam li rakont'is pri tio, kio'n li au\u0306d'is. Nur kiam est'as tro mal'fru'e, li kompren'as la afer'o'n."}, {"text_idx": "#000674", "text": "Per tiu'j iom pli ol cent pag\u0302'o'j la leg'ant'o ek'sci'as pri part'o de la ital'a histori'o kaj tiam'a viv'o, ekzempl'e, la fakt'o, ke ankau\u0306 en Eu\u0306rop'o oni sklav'ig'is hom'o'j'n; la tim'o, ke oni mal'san'ig\u0302'os je pest'o; la flagelant'o'j; kiel labor'is apotek'ist'o'j; la grand'a potenc'o de ric\u0302'a'j famili'o'j."}, {"text_idx": "#000675", "text": "La traduk'o de Ben'at'a Hengstmengel est'as flu'a, agrabl'a. Mi pens'as, tamen, ke pend'um'it'a'j person'o'j pend'as ne \u201esub s\u0302nur'o\u201d sed \u201eje s\u0302nur'o\u201d."}, {"text_idx": "#000677", "text": "Antau\u0306 18 jar'o'j s-ro'n Aleksander Korj\u0302enkov, posed'ant'o'n de la el'don'ej'o \u201eSezon'o'j\u201d, ek'obsed'is la ide'o el'don'i en Esperant'o verk'o'j'n de unu el la plej kult'a'j au\u0306tor'o'j de la 20a jar'cent'o (ebl'e ec\u0302 la plej kult'a!), J. R. R. Tolkien. La projekt'o real'ig\u0302'is ne tuj, sed en 1995, 1996 kaj 1997 aper'is si'n'sekv'e tri volum'o'j de la verk'eg'o La mastr'o de l' ring'o'j en la majstr'a traduk'o de William Auld (en 2007, pro rapid'a el'c\u0302erp'ig\u0302'o, aper'is korekt'it'a re'el'don'o), kaj en 2000 \u2013 La hobito, kiu'n traduk'is Christopher Gledhill. Tiel la verk'o de angl'a au\u0306tor'o, jam far'ig\u0302'int'a pro traduk'o'j fenomen'o de plur'a'j naci'lingv'a'j kultur'o'j (en cert'a'j lingv'o'j ekzist'as po kelk'a'j mal'sam'a'j traduk'o'j, ekzempl'e, en la rus'a minimum'e dek publik'ig'it'a'j), en'ir'is ankau\u0306 la inter'naci'lingv'a'n kultur'o'n. La el'don'ist'o prav'e fier'as pri la el'don'o \u2013 li ja plen'um'is ne nur organiz'a'j'n kaj teknik'a'j'n task'o'j'n, sed far'is grand'a'n redakt'a'n labor'o'n, konstant'e komunik'ig\u0302'ant'e per'leter'e kun la traduk'int'o."}, {"text_idx": "#000678", "text": "Korj\u0302enkov dum si'a redakt'a kaj el'don'a labor'o pri la verk'o'j far'ig\u0302'is ver'a fak'ul'o pri la kre'ad'o de Tolkien kaj lig'it'a kun g\u0302i apart'a (sub)kultur'o. Kaj tio instig'is li'n oft'e preleg'i en divers'a'j esperant'ist'a'j arang\u0302'o'j pri la tolkien'ism'o g\u0302eneral'e kaj pri la tem'o Tolkien en Esperant'o special'e. Tio'n li far'is dek'o'j'n da foj'o'j, kaj, fin-fin'e, aper'ig'is la resum'a'n tekst'o'n de la preleg'o en la form'o de apart'a konciz'a bros\u0302ur'o. Fakt'e, la tekst'o pov'us est'i ankau\u0306 antau\u0306- au\u0306 post-parol'o por iu el'don'o de La mastr'o. Kvankam g\u0302i ne est'as divid'it'a je apart'a'j sekci'o'j, la tekst'o klar'e divid'ig\u0302'as je kvar part'o'j: 1) signif'o de la verk'ar'o de Tolkien kiel baz'o de apart'a sub'kultur'o; 2) biografi'o de Tolkien kaj de li'a'j verk'o'j pri Meztero; 3) histori'o de esperant'lingv'a versi'o de La mastr'o kaj g\u0302i'a'j lingv'a'j karakteriz'o'j; 4) lok'o de la traduk'o por evolu'ig'o de la esperant'a traduk'art'o kaj kultur'o g\u0302eneral'e."}, {"text_idx": "#000680", "text": "La bros\u0302ur'o est'as leg'ind'a de tiu'j, kiu'j s\u0302at'as (kaj, des pli, am'as) verk'o'j'n de Tolkien kaj ankau\u0306 de tiu'j, kiu'j medit'as pri la voj'o'j, sort'o kaj lok'o de la inter'naci'lingv'a kultur'o en la makro'soci'o."}, {"text_idx": "#000682", "text": "La titol'o de c\u0302i tiu roman'o, C\u0302u vi kon'as Blaise Cendrars?, est'as iom du'senc'a. Blaise Cendrars est'as pseu\u0306donim'o de Fre\u0301de\u0301ric Louis Sauser, \u201emodern'ism'a\u201d verk'ist'o en la du'dek'a jar'cent'o. Unu'e li est'is kon'at'a pro si'a poezi'o, post'e pro si'a proz'o. Kaj la fraz'o \u201eC\u0302u vi kon'as Blaise Cendrars?\u201d ja rol'as en la roman'o. Sed ankau\u0306 al la leg'ant'o la au\u0306tor'o far'as tiu'n demand'o'n. C\u0302ar li cendrarseske prezent'as la en'hav'o'n de si'a verk'o."}, {"text_idx": "#000683", "text": "Ne anticip'u facil'e kompren'ebl'a'n roman'o'n, kun evident'a intrig'o, kun komenc'o, dis'volv'ig\u0302'o kaj fin'o. Oni leg'as la fin'o'n de la roman'o jam sur la unu'a pag\u0302'o, kvankam ankau\u0306 sur la last'a pag\u0302'o. Sed Manuel de Seabra ne uz'as tiu'n familiar'a'n roman'ist'a'n truk'o'n tiel, kiel ni kutim'ig\u0302'is al g\u0302i, en ar'eg'o da ali'a'j roman'o'j de ali'a'j verk'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000684", "text": "Facil'us resum'i la \u201eintrig'o'n\u201d de la roman'o, se oni vol'us: jun'ul'o mal'alt'a'klas'a, nom'at'a Konrad'o, ek'am'as jun'ul'in'o'n, nom'at'a'n Nelly, el tre ric\u0302'a soci'klas'o. La diktator'o de li'a land'o (konjekt'ebl'e, Portugali'o, sed tio'n ne klar'e dir'as la libr'o) postul'as, ke c\u0302iu vir'jun'ul'o, kiu mal'sukces'as en la universitat'a stud'ad'o, dev'as ig\u0302'i milit'ist'o, sam'e kiel c\u0302iu'j ali'a'j vir'jun'ul'o'j ne tiel intelekt'e dot'it'a'j. La milit'ist'ar'o entrepren'as milit'o'n en Afrik'o, por eksterm'i ribel'o'n tie (pli preciz'e, por \u201emurd'i la negr'o'j'n\u201d, kiel dir'as tre oft'e Konrad'o). Konrad'o mal'sukces'is en si'a'j stud'o'j kaj rol'as kiel leu\u0306tenant'o en la milit'o. Efektiv'e, la konflikt'o stagn'as. Konrad'o ec\u0302 sekret'e amik'ig\u0302'as kun Joal, mal'amik'a batal'ist'o, kiu'n li neniam renkont'is, sed kun kiu li kas\u0302'e inter's\u0302ang\u0302'as literatur'aj\u0302'o'j'n, i.a. poem'libr'o'n de Blaise Cendrars."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Tiel esprim'it'e, leg'i c\u0302i tiu'n roman'o'n est'us simpl'a perd'ac\u0302'o de temp'o, se vi vol'us leg'i ordinar'a'n roman'o'n kun evident'a intrig'o. Felic\u0302'e, mi dev'is mem re'konstru'i la intrig'o'n supr'e prezent'it'a'n, c\u0302ar vi'a cerb'o kirl'ig\u0302'us, se vi kred'us leg'ont'i rakont'a'n roman'o'n; tamen, sen antau\u0306'dec\u0302ifr'o de la kvazau\u0306'kas\u0302'it'a rakont'o, vi tre ver's\u0302ajn'e prefer'us j\u0302et'i la libr'o'n en la rub'uj'o'n, anstatau\u0306 leg'i post la unu'a'j kelk'a'j pag\u0302'o'j. Sen'suspekt'e komenc'int'e leg'i, kred'ant'e, ke tem'as pri aventur'o en romantik'a, sed bedau\u0306r'ind'e milit'o'plen'a, afrik'a land'o, vi baldau\u0306 kred'us au\u0306 vi'n, au\u0306 la au\u0306tor'o'n, au\u0306 ebl'e vi'n ambau\u0306 frenez'a(j)."}, {"text_idx": "#000687", "text": "Kaj tamen'e pret'u leg'i part-post-part'e, por evit'i en'tir'ig\u0302'o'n en la preskau\u0306-sed-ne-ver'e frenez'a'n mens'o'n de la parol'ant'o, kaj ne las'i vi'n perd'ig\u0302'i en la mens'a kaos'o."}, {"text_idx": "#000690", "text": "Terez'a Kap'ist'a, serb'a esperant'ist'in'o, akcept'is pet'o'n gvid'i Esperant'o-kurs'o'n en Irano al rifug\u0302'int'o'j el Afgani'o kaj rakont'as si'a'j'n spert'o'j'n sur pli ol kvin'dek pag\u0302'o'j. La libr'o impres'as kiel tag'libr'o au\u0306 seri'o de dum'vojag\u0302'a'j leter'o'j."}, {"text_idx": "#000691", "text": "La vojag\u0302'o kaj lecion'o'j en divers'a'j urb'o'j est'as c\u0302ef'tem'o'j, kiu'j'n la au\u0306tor'in'o \u201espic'as\u201d per observ'o'j pri la c\u0302iu'tag'a viv'o. Ekzempl'e, la skrib'manier'o \u2013 de dekstr'e mal'dekstr'e'n, komenc'ant'e per kio al latin'liter'ul'o'j est'as la last'a kajer'pag\u0302'o, la televid'a'j program'o'j, vizit'o en Mas\u0302had al la tomb'o de Imam'o Reza, mang\u0302'o'j en tre gast'am'a'j hejm'o'j, ekskurs'o al mont'o Mandazam."}, {"text_idx": "#000692", "text": "Est'as klar'e, ke la vojag\u0302'o fort'e help'is la dis'vast'ig'o'n de Esperant'o en Irano, ne nur inter afgan'o'j, sed kelk'urb'e ankau\u0306 inter iran'an'o'j. La lecion'o'j okaz'is en agrabl'a etos'o kaj oft'e est'is tre praktik'a'j, ekzempl'e, vizit'o al bazar'o por montr'i legom'o'j'n kaj dir'i la esperant'a'n nom'o'n kaj diskut'ad'o de nun'temp'a'j tem'o'j kiel la hom'a'j rajt'o'j. Kelk'foj'e la au\u0306tor'in'o mir'as pri islam'a'j regul'o'j \u2013 ekzempl'e, ke unu vir'o valor'as du vir'in'o'j'n (tem'as pri atest'ad'o en jug\u0302'a proces'o) kaj la vest'ad'o de vir'in'o'j ekster si'a'j hejm'o'j (kiu fakt'e est'as kultur'a hered'aj\u0302'o, kiu diferenc'as lau\u0306 la land'o'j.)"}, {"text_idx": "#000693", "text": "La libr'o fin'ig\u0302'as per recept'o'j de kelk'a'j mang\u0302'aj\u0302'o'j. Hav'ant'e iranajn ge'amik'o'j'n, mi pov'as atest'i pri ili'a tre agrabl'a gust'o!"}, {"text_idx": "#000694", "text": "36 fot'o'j ilustr'as la agrabl'a'n etos'o'n kaj interes'a'j'n spert'o'j'n; ili'a si'n'sekv'o iom miks'ig\u0302'is: la pag\u0302'o'j kun n-ro'j 25-29 ven'as post tiu'j de n-ro'j 30-36."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Kvankam la libr'o'n lingv'e kontrol'is spert'a'j esperant'ist'o'j ali'a'land'a'j, rest'is kelk'a'j mal'glat'aj\u0302'o'j, ekzempl'e, p. 24: \u201eMasayuki kelk'foj'e vizit'is Beogradon kies libr'o'n pri Yumeiho masag\u0302'o mi serb'ig'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000696", "text": "C\u0302u vi kompren'is tiu'n bizar'a'n disput'o'n inter Moskvo kaj Kievo pri rus'a gas'o konduk'at'a tra Ukrainio al land'o'j en orient'a kaj okcident'a Eu\u0306rop'o? Mi'n g\u0302i memor'ig'is pri mi'a infan'ag\u0302'o, kiam ni spekt'is Kaspreto-teatr'o'n. Oft'a scen'ar'o en tiu pup'o'lud'o est'is persekut'ad'o de rab'ist'o far'e de Kaspreto; kiam li kapt'is la krim'ul'o'n, Kaspreto bat'is kaj kun help'o de amik'o Joc\u0302jo katen'is li'n, g\u0302is fin'e ven'is polic'ist'o por arest'i la rab'ist'o'n. En la nun'a Kaspreto-teatr'o pri gas'o mi ne pov'is tiel klar'e disting'i inter bon'a'j kaj mal'bon'a'j pup'o'j, ne sci'is, kiu est'is rab'ist'o kaj kiu Kaspreto kaj kiu polic'ist'o. Kaj kiu halt'ig'is la gas'o'n, Kievo au\u0306 Moskvo? Kontrast'e al la normal'a Kaspreto-teatr'o tiu c\u0302i infan'ec'a disput'o inter du grand'a'j land'o'j ne amuz'is la spekt'ant'o'j'n, c\u0302ar dum la sever'a vintr'o sufer'is plur'a'j land'o'j, precip'e Bulgario, Rumani'o kaj ec\u0302 Serbi'o, kiu antau\u0306 ne'long'e vend'is si'a'n gas-entrepren'o'n por simbol'a prez'o al Rusio. Hom'o'j ne pov'is rid'i pri tiu spektakl'o, c\u0302ar dum plur'a'j semajn'o'j ili ne pov'is hejt'i kaj dev'is frost'i en si'a'j hejm'o'j, entrepren'o'j ne pov'is produkt'ad'i pro mank'o de energi'o. Ver'e, ambau\u0306 disput'int'a'j reg'ist'ar'o'j konsider'ind'e perd'is reputaci'o'n kaj cert'e dau\u0306r'os long'e, g\u0302is ili pov'os re'akir'i fid'o'n de ceter'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000697", "text": "Nu jes, c\u0302iu rid'ind'ig'as si'n tiel bon'e kiel li kapabl'as. Rid'ind'ig'is si'n nun ankau\u0306 la bavar'a reg'ist'ar'o. Ebl'e vi memor'as, ke antau\u0306 unu jar'o c\u0302i-lok'e mi mok'is pri la leg\u0302'o'j de protekt'ad'o kontrau\u0306 fum'ad'o en divers'a'j german'a'j federaci'a'j land'o'j (\u201eFum-karnaval'o\u201d, MONATO 2008/2, pag\u0302'o 5). La plej rigor'a'n leg\u0302'o'n tiam real'ig'is g\u0302ust'e Bavari'o, sed tio vek'is dau\u0306r'a'n protest'o'n de vast'a'j rond'o'j kaj fin'e dum elekt'o'j al la parlament'o la tiam sol'e reg'int'a parti'o CSU (Krist'an-Social'a Uni'o) drast'e perd'is mandat'o'j'n, oni'dir'e ankau\u0306 pro la fum'leg\u0302'o. Nun la nov'a reg'ist'ar'o (de CSU kaj liberal'a parti'o FDP) mild'ig'is la leg\u0302'o'n, tiel ke ekzempl'e en mal'grand'a'j trink'ej'o'j kaj en grand'a'j fest'o'tend'o'j oni de'nov'e rajt'as fum'ad'i lau\u0306'plac\u0302'e. Fid'ind'a kaj honest'a politik'o est'us ali'a. Reg'ist'ar'o ag'ant'a tiel ne pov'as evit'i riproc\u0302'o'n de oportun'ism'o, se subit'e ne plu valid'as la antau\u0306'a'j argument'o'j pri protekt'ad'o de san'o por ne'fum'ant'o'j. Sed ni ja kutim'ig\u0302'is al arbitr'ec'o de politik'ist'o'j, ne nur en Bavari'o."}, {"text_idx": "#000698", "text": "Kio okaz'as en Mez-Eu\u0306rop'o? En plur'a'j land'o'j dum la pas'int'a'j monat'o'j kresk'is mal'kontent'ec'o de hom'o'j pro ekonomi'a'j problem'o'j. Protest'o'j kaj manifestaci'o'j mult'ig\u0302'is konsider'ind'e, kelk'a'j reg'ist'ar'o'j spert'as serioz'a'j'n kriz'o'j'n. Mez'e de januar'o ekzempl'e pli ol 10 000 hom'o'j protest'is antau\u0306 la latv'a parlament'ej'o, kaj la prezid'ant'o el'dir'is ultimat'o'n por la reg'ist'ar'o pro re'form'o'j kaj minac'is ali'okaz'e dis'solv'i la parlament'o'n. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e en Sofio amas'o da hom'o'j manifestaci'is kaj inter'batal'is kun polic'an'o'j. Simil'e en la litova Vilniuso 7000 civit'an'o'j protest'is kontrau\u0306 si'a reg'ist'ar'o. En dau\u0306r'e ne'stabil'a Ukrainio la opozici'o postul'is abdik'o'n de la prezid'ant'o; hom'o'j far'ig\u0302'is pli kaj pli furioz'a'j pro la gas'disput'o kun Moskvo, kiu al'port'is halt'ig'o'n de produkt'ad'o kaj mal'dung'o'j'n. La serb'a reg'ist'ar'o promes'is rabat'o'j'n je gas'faktur'o'j, por prevent'i protest'o'j'n."}, {"text_idx": "#000699", "text": "Kiam plur'a'j orient'a'j s\u0302tat'o'j far'ig\u0302'is membr'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU), la hom'o'j esper'is baldau\u0306'a'n bon'fart'o'n. Sed nun, kelk'a'j'n jar'o'j'n post'e, ili viv'as preskau\u0306 sam'e mizer'e kiel antau\u0306'e kaj sent'as si'n tromp'at'a'j. La organiz'int'o'j de la manifestaci'o'j en Bulgario esprim'is si'a'n mal'kontent'o'n tiel: \u201eLa protest'o unu'ig'as la hom'o'j'n en la dezir'o, viv'i en normal'a eu\u0306rop'a land'o.\u201d C\u0302u ne ven'is mult'a mon'o el Bruselo, c\u0302u EU ne konsider'ind'e subvenci'as la nov'a'j'n membr'o's\u0302tat'o'j'n? Sed s\u0302ajn'as, ke EU-mon'o'j ne al'ven'as c\u0302e la hom'o'j, sed mal'aper'as en nigr'a'j kanal'o'j de korupt'ec'o. Tip'a ekzempl'o est'as g\u0302ust'e Bulgario, kie dau\u0306r'e flor'as korupt'ec'o tia'manier'e, ke Bruselo ec\u0302 halt'ig'is pag'o'j'n pro tio. La reg'ist'ar'o en Sofio evident'e ne kapabl'as real'ig'i re'form'o'j'n."}, {"text_idx": "#000700", "text": "Precip'e en la nov'a'j EU-s\u0302tat'o'j kresk'as furioz'ec'o pri elit'o'j, kiu'j ne kapabl'is kre'i rapid'a'n bon'fart'o'n de la popol'o'j. Fakt'e ja dum kelk'a'j jar'o'j flor'is kaj kresk'is grand'a'j part'o'j de tiu region'o de Eu\u0306rop'o. Ekonomi'a kresk'o de oft'e pli ol dek procent'o'j, subvenci'o'j el Bruselo, miliard'o'j da mon'prunt'o'j kaj avid'a okcident-eu\u0306rop'a labor'merkat'o nutr'is rev'o'j'n pri baldau\u0306'a adapt'ig\u0302'o al okcident'a viv'nivel'o. Jar'dek'o'j de plan- kaj mis-ekonomi'o \u2013 tiel oni kred'is \u2013 for'vapor'ig\u0302'os post EU-membr'ig\u0302'o. Kaj efektiv'e tio komenc'e s\u0302ajn'is funkci'i, ekzempl'e en la balt'a'j land'o'j, kiu'j'n oni tiam nom'is \u201etigr'o's\u0302tat'o'j\u201d, c\u0302ar eksplod'is salajr'o'j sam'e kiel prez'o'j de ne'mov'ebl'aj\u0302'o'j kaj import'o'j el okcident'o. En Pollando jam mank'is labor'fort'o'j, c\u0302ar pol'o'j prefer'is gajn'i mon'o'n en okcident'a'j land'o'j. Bruselo sam'temp'e prov'is dev'ig'i tiu'j'n s\u0302tat'o'j'n al re'form'o'j kaj tiel stabil'ig'i la jun'a'j'n demokrati'o'j'n."}, {"text_idx": "#000701", "text": "Sed nun? La soci'o'j en tiu'j land'o'j spert'as sufer'ig'a'j'n kriz'o'j'n, mult'e pli ol en okcident'a'j land'o'j, kiu'j relativ'e facil'e pov'as re'ag'i al mond'vast'a ekonomi'a kaj financ'a kriz'o. En okcident'a'j c\u0302ef'urb'o'j kaj en Bruselo kresk'as tim'o'j, ke la nov'a'j eu\u0306rop'an'o'j turn'os si'n for de la mal'nov'a Eu\u0306rop'o, c\u0302ar hom'o'j oft'e hav'as impres'o'n, ke dum la komun'ism'a epok'o ili fart'is pli bon'e ol nun. Tiam sen'labor'ec'o est'is ne'kon'at'a, log\u0302'ant'o'j viv'is sekur'e, kvankam sur relativ'e mal'alt'a nivel'o \u2013 sed ili ne mal'sat'is. Nun, en la liber'a merkat'o, ili perd'as posten'o'j'n kaj mal'alt'a'j social'a'j asekur'o'j ne ebl'ig'as dign'a'n viv'ad'o'n. Ili forges'is, ke la social'ism'a sistem'o kolaps'is, c\u0302ar la s\u0302tat'kapital'ism'o bankrot'is."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Kia'j est'as la perspektiv'o'j? Fak'ul'o'j antau\u0306'vid'as ekonomi'a'n regres'o'n de minimum'e dek procent'o'j en tiu'j land'o'j, kiu'j financ'is si'n per fremd'a mon'o kaj ne per dau\u0306r'em'a re'konstru'ad'o de la ekonomi'o. Tial oni dev'as atend'i, ke mal'kresk'o en la nov'a'j EU-land'o'j est'os mult'e pli drast'a kaj long'dau\u0306r'a ol en la mal'nov'a'j. Ne est'as konsol'o por ili, ke ankau\u0306 Rusio sufer'as grav'a'n kriz'o'n. Ankau\u0306 tie oft'ig\u0302'as protest'o'j. Moskvo profit'is dum mult'a'j jar'o'j per vend'ad'o de naft'o kaj gas'o, sed nun ties prez'o'j tiel drast'e plong\u0302'is, ke Rusio atend'as por tiu c\u0302i jar'o nur du'on'o'n de la en'spez'o'j kompar'e al la prosper'a'j jar'o'j. La reg'ist'ar'o tro mult'e fid'is si'a'j'n krud'font'o'j'n kaj neglekt'is, simil'e kiel ali'a'j eks'social'ism'a'j land'o'j, re'konstru'ad'o'n de ekonomi'a'j kaj industri'a'j struktur'o'j. Pli'a'j ribel'o'j de la popol'o'j en orient'a Eu\u0306rop'o do est'as atend'ebl'a'j. Esper'ebl'e la jun'a'j demokrati'o'j ne tro fort'e mal'stabil'ig\u0302'os. La hom'o'j ne merit'as fal'i el unu mizer'o en ali'a'n."}, {"text_idx": "#000703", "text": "Dum preskau\u0306 du'on'jar'cent'o de komun'ism'o ankau\u0306 la pentr'art'o en Albanio est'is il'o de la parti'o-s\u0302tat'o por \u201eeduk'i la popol'amas'o'j'n\u201d. Pentr'ist'o'j sufer'is konstant'a'n cenzur'o'n kaj prem'o'n en si'a kre'a labor'o. Jen unu el mult'a'j ekzempl'o'j: la grand'a pentr'aj\u0302'o, titol'it'a La moskva kun'ven'o, de Guri Madhi (1921-1988)."}, {"text_idx": "#000704", "text": "La pentr'aj\u0302'o tem'as pri kun'ven'o de reprezent'ant'o'j de 81 komun'ist'a'j parti'o'j dum novembr'o 1960. Tiam Nikita H\u0302rus\u0302c\u0302ov kaj li'a grup'o intenc'is eksklud'i la komun'ist'a'n parti'o'n de C\u0302ini'o el la inter'naci'a komun'ism'a mov'ad'o pro kontrau\u0306'dir'o'j inter la du tiam'a'j plej grand'a'j komun'ist'a'j parti'o'j."}, {"text_idx": "#000705", "text": "En tiu kun'ven'o En'ver Hoxha [hog\u0302a], la c\u0302ef'o de la alban'a'j komun'ist'o'j, defend'is la c\u0302in'a'j'n \u201ekamarad'o'j'n\u201d kontrau\u0306 la \u201erevizi'ism'a lini'o\u201d de H\u0302rus\u0302c\u0302ov, kio signif'is dis'ig\u0302'o'n inter Sovetio kaj Albanio. Tiu'n \u201eglor'a'n\u201d event'o'n la pol'it'buro'o de la alban'a komun'ist'a parti'o decid'is spegul'i ankau\u0306 per pentr'art'o, okaz'e de la grand'a ekspozici'o en 1974. Tiu'cel'e Madhi est'is komisi'it'a kre'i pentr'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000706", "text": "La pentr'ist'o far'is si'a'n plej'ebl'o'n, sed la cenzur'ist'o inter'ven'is pas\u0302'o'n post pas\u0302'o. Kiam la verk'o est'is pret'a, la komun'ist'a'j gvid'ant'o'j propon'is al Madhi re'far'i la portret'o'n de la komun'ist'a c\u0302ef'o, por ke tiu aper'u pli real'ism'e, dum la ali'a'j'n figur'o'j'n de la \u201erevizi'ist'o'j\u201d, inkluziv'e de H\u0302rus\u0302c\u0302ov, kaj la ceter'a'j membr'o'j de la alban'a kaj c\u0302in'a delegaci'o'j oni konsent'is sen's\u0302ang\u0302'e las'i. Madhi rifuz'is."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Tiam oni komisi'is al ali'a pentr'ist'o, Zef Shoshi [s\u0302os\u0302i], far'i la s\u0302ang\u0302'o'j'n. La pentr'aj\u0302'o, je dimensi'o'j 210 cm x 265 cm, aper'is kun s\u0302ang\u0302'o'j en la ekspozici'o kaj est'is lau\u0306d'at'a kiel c\u0302ef'verk'o de \u201esocial'ism'a real'ism'o\u201d. En'ver Hoxha star'as sur'pied'e, kun montr'o'fingr'o direkt'it'a kontrau\u0306 la revizi'ist'o'j kaj defend'ant'e marks'ism'o-lenin'ism'o'n. C\u0302e-brak'e vid'ebl'as Mehmet Shehu kaj Ramiz Ali'a, li'a'j intim'a'j kamarad'o'j, kaj apud'e la c\u0302in'a delegaci'o."}, {"text_idx": "#000708", "text": "Tamen en 1978 romp'ig\u0302'is la inter'rilat'o'j inter Albanio kaj C\u0302ini'o. Tial la gvid'ant'o'j ordon'is, ke oni inter'ven'u de'nov'e en la bild'o, c\u0302i-foj'e por for'vis\u0302'i la figur'o'j'n de la c\u0302in'a delegaci'o. Madhi est'is dev'ig'it'a far'i tio'n: dolor'ig'e, c\u0302ar pentr'aj\u0302'o simil'as al propr'a infan'o. Rezult'e, vizit'ant'o'j en la alban'a Galeri'o de Art'o'j ne plu vid'is c\u0302in'o'j'n apud la alban'a delegaci'o."}, {"text_idx": "#000709", "text": "En 1981 mort'ig'is si'n Mehmet Shehu, la du'a plej grav'a komun'ist'o de la alban'a parti'o kaj la tiam'a c\u0302ef'ministr'o, kiu en la pentr'aj\u0302'o star'is c\u0302e-brak'e de En'ver Hoxha. Tuj la parti'o kondamn'is la si'n'mort'ig'o'n kaj deklar'is Shehu \u201emal'amik'o, agent'o de imperi'ism'o kaj social'imperi'ism'o\u201d."}, {"text_idx": "#000711", "text": "Post 1990 la pentr'aj\u0302'o est'is ekspozici'at'a en divers'a'j land'o'j (ekzempl'e Italio kaj Hispanio). Tie g\u0302i vek'is grand'a'n interes'o'n, ne tiom pro si'a art'a valor'o, sed pro histori'a'j kaj inform'a'j aspekt'o'j. Simil'a'n sort'o'n divid'as ali'a'j verk'o'j kaj ikon'o'j de la \u201esocial'ism'a real'ism'o\u201d."}, {"text_idx": "#000712", "text": "Kubon varm'ig'as trankvil'a'j mar'ond'o'j de la Karib'a Mar'o: plag\u0302'o'j kaj sun'o g\u0302u'ebl'as dum la tut'a jar'o. Sed la varm'ec'o est'ig'as alarm'o'n por kub'an'o'j."}, {"text_idx": "#000713", "text": "La alt'a'j temperatur'o'j de la mar'o'j, kiu'j c\u0302irkau\u0306'as la kub'an insul'o'n, tre favor'as ciklon'o'j'n. El ili pov'as nask'ig\u0302'i fort'a'j kaj dang\u0302er'a'j uragan'o'j, enorm'a'j vent'o'sistem'o'j, kiu'j kun abund'a pluv'ad'o turn'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 region'o de mal'alt'a prem'o. C\u0302e la nord'a hemisfer'o tiu turn'o'mov'o okaz'as mal'dekstr'e'n, lau\u0306 la kontrau\u0306'a direkt'o de la horlog\u0302'montr'il'o'j. Por la scienc'a komun'um'o kon'i tiu'j'n tiel nom'at'a'j'n energi'a'j'n mas\u0302in'o'j'n prezent'as grand'a'n defi'o'n."}, {"text_idx": "#000715", "text": "Kiam ciklon'o hav'as kategori'o'n de tropik'a s\u0302torm'o, g\u0302i ricev'as nom'o'n. Tiu c\u0302i kutim'o aplik'ig\u0302'as jam de mult'a'j jar'cent'o'j. Dum la 18a kaj 19a jar'cent'o'j kaj komenc'e de la 20a oni uz'is sankt'ul'o-nom'o'j'n, kaj dum la du'a mond'milit'o alfabet'a'n kod'o'n. En 1953 la Uson'a Mete'ologi'a Serv'o komenc'is uz'i vir'in'a'j'n nom'o'j'n lau\u0306 alfabet'a ord'o. Vir'a'j nom'o'j altern'e kun vir'in'a'j aper'is en 1978 por nom'i tropik'a'j'n s\u0302torm'o'j'n, kiu'j est'ig\u0302'is en la Nord-Pacifik'a Ocean'o. En 1979 tiu c\u0302i metod'o nom'i la fenomen'o'j'n komenc'is aplik'ig\u0302'i en Atlantik'o kaj Golf'o de Meksiko."}, {"text_idx": "#000716", "text": "Nun'temp'e tiu'j nom'o'j est'as elekt'it'a'j en inter'naci'a'j kun'sid'o'j de la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri Mete'ologi'o. La liter'o'j Q, U, X, Y kaj Z ne est'as uz'at'a'j por nom'i uragan'o'j'n en Atlantik'o, c\u0302ar mal'mult'as nom'o'j komenc'ig\u0302'ant'a'j per tiu'j liter'o'j. Kiam uragan'o tre sever'as, kaj est'ig'as mult'a'j'n hom'a'j'n perd'o'j'n kaj ekonomi'a'j'n damag\u0302'o'j'n, g\u0302i'a nom'o est'as for'ig'it'a de la list'o."}, {"text_idx": "#000719", "text": "Almenau\u0306 en la karib'a region'o, la plej favor'a period'o por la form'ig\u0302'o de ciklon'o'j est'as de la 1a de juni'o g\u0302is la 30a de novembr'o, kaj la plej aktiv'a temp'o en Kubo est'as inter la 21a de septembr'o kaj la 20a de oktobr'o. Tio'n pruv'as la plur'a'j uragan'o'j, kiu'j tra'ir'is la insul'o'n, kaj inter ili el'star'as la du plej intens'a'j en la kuba histori'o. Ili est'as la s\u0302torm'o el kategori'o 5 San Francisco de Borja, de la 10a g\u0302is la 11a de oktobr'o 1846, en la urb'o Havano, kaj la sen'nom'a sam'kategori'a uragan'o, ne kompar'ebl'a kun pas'int'a'j, kiu la 19an de oktobr'o 1924 trov'ig\u0302'is okcident'e de Pin'ar del Ri\u0301o."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Uragan'o'j est'ig'as ne nur ekonomi'a'j'n perd'o'j'n. Oft'e akompan'as ili'n mort'o. En 1791 la s\u0302torm'o Barreto, kun kategori'o 1, mort'ig'is proksim'um'e 3000 hom'o'j'n en urb'o Havano, precip'e pro inund'o'j; en 1870 la uragan'o el 3a kategori'o San Marcos damag\u0302'is provinc'o'n Matanzas kaj mort'ig'is proksim'um'e 800 hom'o'j'n, ankau\u0306 pro inund'o'j; en 1926 uragan'o, kun kategori'o 4, mort'ig'is en Havano 600 hom'o'j'n pro fort'a'j vent'o'j, pluv'ad'o kaj grand'a'j mar'ond'o'j. G\u0302is 1963 du pli'a'j s\u0302torm'o'j mort'ig'is pli ol 2000 viktim'o'j'n."}, {"text_idx": "#000721", "text": "En la jar'o 2008 du not'ind'e dang\u0302er'a'j uragan'o'j damag\u0302'is Kubon: ili est'is Gustav kaj Ik'e. La 30an de au\u0306gust'o, per vent'o'j rapid'a'j je 340 km/h, Gustav kau\u0306z'is mult'a'j'n detru'o'j'n en la okcident'a region'o de la insul'o, precip'e en la insul'a municip'o Isla de la Juventud kaj en la provinc'o Pin'ar del Ri\u0301o. Ok tag'o'j'n post'e, la 7an de septembr'o, aper'is Ik'e, kiu ating'is kategori'o'n 3, kun vent'o'j de 195 km/h. G\u0302i en'ir'is Kubon c\u0302e la nord'a mar'bord'o de la provinc'o Holgui\u0301n, kaj el'ir'is tra la sud'a strand'o de la centr'a provinc'o Ciego de A\u0301vila. Mov'ig\u0302'int'e okcident'e'n dum kelk'a'j hor'o'j, g\u0302i de'nov'e sur'ter'ig\u0302'is en la provinc'o Pin'ar del Ri\u0301o."}, {"text_idx": "#000722", "text": "La uragan'o Ik'e form'ig\u0302'is en septembr'o 2008, kaj g\u0302i est'is special'a. En'ir'int'e la land'o'n, uragan'o g\u0302eneral'e mal'fort'ig\u0302'as, c\u0302ar la energi'o kapt'it'a sur la mar'o perd'ig\u0302'as pro la vent'o'frot'o sur la ter'a surfac'o, des pli se la region'o est'as mont'o'hav'a. Kvankam Ik'e tra'pas'is Kubon en la distanc'o de mult'a'j kilo'metr'o'j, g\u0302i ne mal'fort'ig\u0302'is, sed sur'mar'ig\u0302'is kun kategori'o 1."}, {"text_idx": "#000723", "text": "La damag\u0302'o'j est'is grand'eg'a'j en la tut'a insul'o. La fort'a'j vent'o'j kaj abund'a pluv'ad'o damag\u0302'is divers'tip'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n: 444 000 dom'o'j'n, el kiu'j pli ol 63 000 en'tut'e detru'ig\u0302'is; 3802 lern'ej'o'j'n; 1284 mal'san'ul'ej'o'j'n. La telefon'a kaj elektr'a sistem'o'j ricev'is fort'a'n bat'o'n kaj fal'int'a'j arb'o'j kaj inund'o'j blok'is la voj'o'j'n. La kalkul'it'a'j ekonomi'a'j perd'o'j sum'ig\u0302'is je c\u0302irkau\u0306 kvin miliard'o'j da dolar'o'j."}, {"text_idx": "#000724", "text": "La interes'a kaj c\u0302agren'a detal'o en tiu c\u0302i uragan'a period'o est'as, ke neniam antau\u0306'e du grand'a'j s\u0302torm'o'j si'n'sekv'e tra'ir'is Kubon kun inter'spac'o de nur ok tag'o'j. Tio est'as rekord'o: antau\u0306'e la plej mal'long'a temp'o est'is 15 tag'o'j, kiam du sam'tip'a'j uragan'o'j en'ir'is la teritori'o'n en 1948."}, {"text_idx": "#000725", "text": "La jar'dek'o 2000-2010 far'ig\u0302'is la plej aktiv'a kun la al'ven'o de la uragan'o'j Gustav kaj Ik'e, kiu'j al'don'ig\u0302'is al la grup'o de la terur'a Michelle, en novembr'o 2001; Charley kaj Iva\u0301n, en au\u0306gust'o kaj septembr'o de 2004 respektiv'e; kaj Dennis en juli'o 2005. En la dau\u0306r'o de ok jar'o'j ses uragan'o'j en'dang\u0302er'ig'is la insul'o'n. Kompar'e kun ali'a'j jar'dek'o'j, tio est'as rekord'o. Ekzempl'e en la period'o 1909-1952, kiu est'is la plej aktiv'a en la 20a jar'cent'o, form'ig\u0302'is nur 12 fort'a'j s\u0302torm'o'j, kaj en la period'o 1844-1888 nur ok."}, {"text_idx": "#000727", "text": "Dum mi'a infan'ag\u0302'o la plen'kresk'ul'o'j dir'is, ke en la kapital'ism'a'j land'o'j oft'e okaz'as financ'a'j kriz'o'j, tiam la ordinar'a'j hom'o'j mal'sat'mort'is pro mal'ric\u0302'ec'o, sed ke mi'a land'o est'as komun'ism'a land'o kaj oni ne tim'u tio'n. Tamen nun ankau\u0306 mi'a'n land'o'n, kvankam g\u0302i nun ankorau\u0306 est'as en la komun'ism'a sistem'o, traf'as la mond'a kriz'o. Mult'a'j fabrik'o'j, precip'e tiu'j, kiu'j produkt'as var'o'j'n por ali'a'j land'o'j, mal'facil'e viv'ten'as si'n. Kaj felic\u0302'e la estr'o'j de mi'a reg'ist'ar'o far'is, far'as kaj cert'e far'os mult'a'j'n labor'o'j'n por batal'i kontrau\u0306 la fort'a kriz'o."}, {"text_idx": "#000728", "text": "En'ofic'ig\u0302'is nov'a c\u0302ef'ministr'o en Nov-Zelando post tut'land'a'j balot'o'j en novembr'o 2008. Venk'is la Naci'a Parti'o, estr'at'a de John Key [g\u0302on ki], nun la plej mult'nombr'a parti'o en la nov-zelanda parlament'o. Demisi'is la antau\u0306'a c\u0302ef'ministr'o, Hel'e'n Clark [klak], kies Labor'ist'a Parti'o perd'is sub'ten'o'n."}, {"text_idx": "#000729", "text": "C\u0302iu'j parti'o'j en la antau\u0306'a reg'ist'ar'o (Labor'ist'a, Nov-Zelando Unu'e, Est'ont'ec'o Unu'ig\u0302'int'a, kaj Progres'em'a) ricev'is mal'pli da voc\u0302'o'j en la balot'o (vid'u la tabel'o'n). Nov-Zelando Unu'e gajn'is neniu'j'n parlament'a'j'n seg\u0302'o'j'n kaj g\u0302i'a estr'o, Winston Peters [u\u0306instn pitrz], mult'jar'a parlament'an'o kaj iam'a vic'c\u0302ef'ministr'o, perd'is si'a'n mandat'o'n. La ali'a'j parti'o'j ricev'is pli (Naci'a, AKI, Maori'a kaj Verd'ul'a)."}, {"text_idx": "#000730", "text": "En la monat'o'j antau\u0306 la balot'o, Peters est'is viktim'o de akuz'o'j, ke en antau\u0306'a'j balot'o'j li kontrau\u0306'leg\u0302'e ne deklar'is mon'donac'o'j'n al si'a parti'o. AKI (precip'e g\u0302i'a estr'o Rodney Hyde [rodni hajd]) kaj la Naci'a Parti'o akuz'ad'is li'n, sed tri oficial'a'j enket'o'j, inkluziv'e de unu polic'a, decid'is, ke li far'is neni'o'n kontrau\u0306'leg\u0302'a'n. Supoz'ebl'e la suspekt'it'a mal'bon'far'o kost'is voc\u0302'o'j'n al la Parti'o Nov-Zelando Unu'e."}, {"text_idx": "#000732", "text": "Tuj post la balot'o'j John Key (centr'a-dekstr'em'a) inter'parol'is kun la estr'o'j de la parti'o'j AKI (dekstr'em'a), Maori'a (ebl'e centr'em'a) kaj Est'ont'ec'o Unu'ig\u0302'int'a (centr'em'a). Ili konsent'is kun'labor'i lau\u0306 divers'a'j kondic\u0302'o'j. Ekzempl'e, ili proviz'os respektiv'e du, du kaj unu ministr'o'n ekster la kabinet'o. La rapid'ec'o de la decid'o'j montr'as, ke Key lern'is de antau\u0306'a'j reg'ist'ar'o'j pri post'balot'a marc\u0302and'ad'o. Sur'paper'e la reg'ist'ar'o hav'as 69 mandat'o'j'n kontrau\u0306 53 en la opozici'o."}, {"text_idx": "#000733", "text": "Koment'ist'o'j diskut'is kial'o'j'n por la s\u0302ang\u0302'o de popular'ec'o de la divers'a'j parti'o'j. Hel'e'n Clark est'is c\u0302ef'ministr'o dum nau\u0306 jar'o'j kaj, lau\u0306 iu'j koment'ist'o'j, s\u0302i est'is unu el la plej bon'a'j kaj efik'a'j c\u0302ef'ministr'o'j iam ajn en Nov-Zelando. Iu'j opini'as, ke la popol'o enu'is; ali'a'j, ke g\u0302i g\u0302en'ig\u0302'is, c\u0302ef'e pro leg\u0302'o's\u0302ang\u0302'o por ne plu permes'i al ge'patr'o'j uz'i \u201eprav'ig'ebl'a'n per'fort'o'n\u201d por pun'i si'a'j'n infan'o'j'n, kio'n kontrau\u0306'is inter'ali'e reakci'em'a'j eklezi'o'j."}, {"text_idx": "#000735", "text": "Kiam la fin'a'j rezult'o'j de la balot'ad'o est'is anonc'it'a'j, Hel'e'n Clark demisi'is kiel c\u0302ef'o de la Labor'ist'a Parti'o. La sekv'a'n tag'o'n demisi'is ankau\u0306 la vic'estr'o Michael Cullen [majkl kali'n]. Post kelk'a'j tag'o'j la parlament'an'o'j de la Labor'ist'a Parti'o elekt'is nov'a'n estr'o'n, Phil Goff [fil gof], kaj vic'estr'o'n, Annette King [anet king]. La est'ont'ec'o de la parti'o NZ Unu'e est'as ne'cert'a."}, {"text_idx": "#000736", "text": "La mond'a financ'a situaci'o, kiu kolaps'ig'is bank'o'j'n kaj ali'a'j'n kompani'o'j'n, precip'e en Uson'o kaj en Eu\u0306rop'o, est'as grand'a ne'kon'at'a faktor'o, kiu'n la nov'a reg'ist'ar'o dev'os pri'trakt'i. Interes'e est'as tio, kio'n la nov'a reg'ist'ar'o prov'os por mild'ig'i la efik'o'n de inter'naci'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#000737", "text": "La urs'o (Urs'us arctos) est'is sankt'a best'o en pra'a popol'a kred'o kaj en legend'o'j de la orient'a eklezi'o. Inter la plej grav'a'j sankt'ul'o'j de Kareli'o est'as Sergeo (Varfolomej), kiu kun si'a frat'o Stefano konstru'is preg\u0302'ej'et'o'n en pra'arb'ar'o. Divid'ant'e si'a'n pan'o'n kun urs'o, li mal'sovag\u0302'ig'is g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000738", "text": "La mit'o pri la urs'o konstru'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 ide'o pri best'o, kiu viv'as sur'ter'e kaj sur'c\u0302iel'e. Sur la c\u0302iel'o ja vid'ebl'as la konstelaci'o'j Grand'a kaj Mal'grand'a Urs'in'o. Lau\u0306 la mit'o'j de arkt'a'j popol'o'j la urs'o nask'ig\u0302'is en la c\u0302iel'o kaj tie'n re'e lev'ig\u0302'as post si'a mort'o. La finn'a naci'a epope'o Kalevala dir'as, ke la urs'o est'is nask'it'a \u201ec\u0302e la lun'o, sub la sun'o, sur la s\u0302ultr'o'j sep'stel'ar'a'j\u201d (46a kant'o). De tie g\u0302i est'is sur'ter'ig'it'a en or'a lul'il'o pend'ant'a de arg\u0302ent'a'j c\u0302en'o'j. Post'e g\u0302i est'is kresk'ig'it'a c\u0302e la edz'in'o de la finn'a arb'ar'di'o Tapio."}, {"text_idx": "#000739", "text": "Religi'ist'o'j kompar'as tiu'n mit'o'n kun ali'popol'a'j mit'o'j pri c\u0302iel'a'j kaj di'a'j fil'o'j kaj ties post'mort'a re'ven'o al la c\u0302iel'o. Dis'vast'ig\u0302'int'a'j est'as ankau\u0306 legend'o'j pri urs'o'j, kiu'j hom'ig\u0302'is, kaj pri hom'o'j, kiu'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is en urs'o'j'n. Kelklegende la urs'o edz'in'ig'is hom'a'n bel'ul'in'o'n, kiu post'e nask'is fort'ul'o'j'n. De ili de'ven'is tut'a popol'o. La person'a nom'o Bjo\u0308rn (urs'o) est'as oft'a c\u0302e sved'lingv'an'o'j. C\u0302e finn'o'j kiel nom'o uz'at'as Osmo (kas\u0302'nom'o de urs'o). Ali'flank'e s\u0302ajn'as, ke part'o de la pra'log\u0302'ant'o'j de Finnlando rigard'is si'n kiel post'e'ul'o'j'n de la alk'o. Est'is kvazau\u0306 du klan'o'j, tiu de la urs'o kaj ali'a de la alk'o."}, {"text_idx": "#000741", "text": "La urs'o pez'as 260\u2013350 kilo'gram'o'j'n, kur'as kaj grimp'as rapid'eg'e. Star'ig\u0302'int'a g\u0302i mult'e simil'as al gigant'a hom'o, alt'as 260\u2013270 centi'metr'o'j'n. Ne ebl'as fug\u0302'i g\u0302i'n. C\u0302ar ni'a'j pra'patr'o'j eg'e tim'is kaj respekt'is la urs'o'n, ili neni'e kurag\u0302'is uz'i g\u0302i'a'n ver'a'n finn'a'n nom'o'n \u201ekarhu\u201d. Ili nom'is la best'eg'o'n per du'cent'o da kas\u0302'nom'o'j flat'a'j, admir'a'j: bul'o bel'a, bul'bel'ul'o, miel'man'o, arb'ar'a gren'o, or'kukol'o, bird'o, kar'ul'o, frat'o, arb'ar'a av'o, bov'o/c\u0302eval'o de arb'ar'o, reg\u0302'o drap'vest'it'a, bel'har'ul'o, mon'har'ul'o, or'har'ul'o, ... Tamen, ili c\u0302as'is la urs'o'n pro la bon'gust'a viand'o kaj la valor'a fel'o."}, {"text_idx": "#000742", "text": "Inter mult'a'j arkt'a'j popol'o'j oni sekv'is la sam'a'n rit'ar'o'n. La mort'ig'it'a urs'o est'is port'it'a al la vilag\u0302'o kiel honor'gast'o. G\u0302oj'ant'e kaj tim'eg'ant'e oni kant'is kaj muzik'is al g\u0302i, taks'is g\u0302i'a'n fel'o'n. Oni kred'is, ke se la urs'o est'as gast'am'e traktat'a, g\u0302i re'ir'os al la c\u0302iel'o kaj rakont'os, ke ne dang\u0302er'as far'ig\u0302'i urs'o sur'ter'a kaj las'i si'n est'i kapt'it'a de hom'o'j. Ili bon'eg'e gast'ig'as la kapt'it'o'n. La c\u0302as'ist'o'j kant'is, ke ne ili mem mort'ig'is la urs'o'n, sed iu ali'a, najbar'o, rus'o, au\u0306 ke la urs'o mem stumbl'is kontrau\u0306 branc\u0302'o'j, kiu'j bor'is g\u0302i'a'n brust'o'n kaj tranc\u0302'is g\u0302i'a'n ventr'o'n. En Kalevala la c\u0302as'ist'o dir'as: \u201e... lanc'o ne bezon'is flug'i, ark'o ne bezon'is paf'i: mem la urs'o renvers'ig\u0302'is\u201d."}, {"text_idx": "#000744", "text": "En Finnlando la kutim'o met'i la urs'o'krani'o'n sur pin'o'branc\u0302'o'n en tradici'e sankt'a lok'o viv'et'is ankorau\u0306 en la 1930-aj jar'o'j en for'a'j arb'ar'a'j region'o'j. Ankorau\u0306 nun oni sci'as pri \u201esankt'a'j\u201d rok'o'j, kiu'j aspekt'as kiel urs'a kap'o au\u0306 sur'hav'as hom'a'n profil'o'n. Vizit'ant'e tia'n lok'o'n kun religi'ist'o, iu c\u0302ef'episkop'o esprim'is la opini'o'n, ke pagan'ism'o kaj krist'an'ism'o ne nepr'e kolizi'as, sed est'as du fac'et'o'j de sankt'ec'o. G\u0302ust'e sankt'ec'o'n mult'a'j finn'o'j sent'as en la natur'o, ne c\u0302iam en katedral'o'j."}, {"text_idx": "#000745", "text": "Finn'a religi'ist'o, Juha Pentika\u0308inen, amik'ig\u0302'is kun h\u0302anta1 s\u0302aman'famili'o. Ankau\u0306 la fil'o'j de tiu famili'o sent'is la sankt'ec'o'n de pra'kult'ej'o en Finnlando kaj re'kon'is la simil'ec'o'n de ni'a'j pra'rit'o'j. La finn'a vort'o por \u201esankt'a\u201d origin'e signif'is \u201eizol'it'a, special'a, tabu'a\u201d, ekzempl'e bosk'o, kie oni ofer'ad'is al di'o'j, au\u0306 tomb'ej'o inter pice'ar'o. La urs'o kiel motiv'o en blazon'o'j kaj dir'aj\u0302'o'j dau\u0306r'e viv'as en ni'a popol'o."}, {"text_idx": "#000746", "text": "1. H\u0302antoj: gent'o en nord'a Rusio, parenc'a al finn'o'j."}, {"text_idx": "#000747", "text": "La unu'a vort'o de mi'a titol'o est'as adjektiv'o. Se ni'a pres'ist'o mis'korekt'is, bv. restau\u0306r'i! Plej grav'a karakteriz'o de la nov'a vort'ar'o est'as ja, ke g\u0302i est'as lau\u0306d'ind'a. Lau\u0306d'ind'a, c\u0302ar bezon'at'a. Lau\u0306d'ind'a, c\u0302ar bon'a. Est'as ekster'dub'e, ke g\u0302i ig\u0302'os la baz'a vort'ar'o por german'o'j, dum dek'o au\u0306 dek'o'j da jar'o'j. Ne c\u0302iu german'o tuj est'as sufic\u0302'e pag'i'pov'a por hav'ig'i al si la Krau\u0306sojn."}, {"text_idx": "#000749", "text": "Mi kompar'is la nov'a'n libr'o'n kun la Weltsprachenwo\u0308rterbuch de Weidmann (el Svis'land'o, 2003) kaj konstat'is, je mi'a mir'o, ke la diferenc'o inter la verk'o'j est'as kvazau\u0306 nul'a. Nu ja, ankau\u0306 la nov'a libr'o cit'as, kiel du'a'n nom'o'n, Weidmann kaj ec\u0302 atent'ig'as pri la fakt'o, ke la baz'o de la libr'o est'as la el'don'o de Weidmann. La svis'a, tamen, aspekt'as bros\u0302ur'o (kaj est'as mult'e'kost'a), dum la nov'a est'as ver'a, ec\u0302 model'a (nun'temp'e tre mal'oft'a), bel'e bind'it'a kaj dur'kovr'il'a libr'o. Se vi est'as masoh\u0302'ist'o au\u0306 g\u0302is'ost'a apog'em'ul'o de Esperant'o (tio ne est'as la sam'a), vi nepr'e ac\u0302et'os ambau\u0306. En la nov'a el'don'o, tamen, kelk'a'j pres'erar'o'j de la svis'o est'as korekt'it'a'j (kaj, ver's\u0302ajn'e, nov'a'j en'konduk'it'a'j), sed foj'foj'e g\u0302en'a form'o rest'is (\u201epseu\u0306do'nom'o\u201d apud \u201epseu\u0306donim'o\u201d). \u201eKelner'in'o\u201d mal'aper'is kaj est'as anstatau\u0306'it'a de \u201ekelner'o\u201d. Aper'is \u201eSchlesien\u201d (Silezio) kaj \u201eSchleswig-Holstein\u201d (S\u0302lesvig-Holstini'o). En la en'konduk'o la au\u0306tor'o anonc'as en'konduk'o'n de plur'a'j aktual'a'j noci'o'j, sed ili ne est'as mult'a'j kaj ankau\u0306 ne mond'mir'ig'a'j: \u201efajn'a'j polv'er'o'j\u201d, \u201egrapol'bomb'o\u201d (tem'o de mult'a'j diskut'o'j en Inter'ret'o), \u201eblog'o\u201d (neolog'ism'e, sed tut'mond'e c\u0302ie'zum'ant'e) kaj \u201eret'babil'i\u201d (tut'e natur'a nask'it'aj\u0302'o)."}, {"text_idx": "#000752", "text": "Mi supoz'as kaj esper'as, ke baldau\u0306 c\u0302iu german'a esperant'ist'o posed'os minimum'e unu ekzempler'o'n de la libr'o ... sed ke ili sam'temp'e bon'e konsci'as, ke g\u0302i ne anstatau\u0306'as la Krau\u0306sojn!"}, {"text_idx": "#000755", "text": "Pri Nerono, la imperi'estr'o, mi sci'is \u2013 au\u0306 memor'is \u2013 nur, ke li brul'ig'is Romon. La verk'o de Anna Lo\u0308wenstein dir'as mult'e pli, kaj don'as detal'o'j'n absolut'e interes'a'j'n. S\u0302i prezent'as al ni ali'a'j'n fac'et'o'j'n de tiu imperi'estr'o: li'a'j'n talent'o'j'n, li'a'n karakter'o'n."}, {"text_idx": "#000756", "text": "La rakont'ant'o est'as Prokulpio, aktor'o kaj amik'o de Nerono. Ni renkont'as Lukan'o'n, Oktavi'a'n kaj Senek'o'n. Tiel Anna Lo\u0308wenstein situ'ig'as por ni en la kun'tekst'o de la histori'o verk'ist'o'j'n de (kaj person'o'j'n el) jam'a'j traduk'aj\u0302'o'j en Esperant'o. La du amik'o'j ie ec\u0302 koment'as dir'o'n de Senek'o. Tra ili s\u0302i trans'don'as al ni kultur'a'j'n cit'o'j'n, inter'ali'e kelk'a'j'n vers'o'j'n. Scen'o'j \u2013 kruel'a'j au\u0306 idili'a'j \u2013 est'as jen alud'e tus\u0302'at'a'j, jen ankau\u0306 per'ag'e kaj detal'e. C\u0302u la \u201epublik'o\u201d fin'fin'e matur'ig\u0302'is, mi mir'is, \u2013 ke oni pov'as pri'skrib'i la mor'o'j'n de Romo lau\u0306'ver'e kaj lau\u0306'fakt'e? Ec\u0302 se lert'a alud'o oft'e sufic\u0302'as."}, {"text_idx": "#000759", "text": "Kiam ni pri'jug\u0302'as leg'it'a'n libr'o'n, ni serc\u0302'as kriteri'o'j'n. C\u0302e tio, por ni mem est'as tut'e natur'e, \u2013 malgrau\u0306 avert'o \u2013 ke ni far'as kompar'o'j'n. Kaj mi pens'as ne sol'e pri konfront'ad'o de la du roman'o'j de la recenz'at'a au\u0306tor'in'o. Ne'evit'ebl'e kaj ne'rezist'ebl'e, ni'a'j pens'o'j ir'as al du \u2013 ankau\u0306 traduk'aj\u0302'o'j \u2013 klasik'a'j verk'o'j de ni'a kultur'o: La faraon'o de Prus (trad. Kab'e) kaj Cezar'o de Jelus\u0302ic\u0302 (trad. Iv'o Rotkvic\u030c, lingv'o'virtuoz'o). En ni'a mens'o post'e tuj aper'as ali'a'j nom'o'j; kaj titol'o'j de \u201ehistori'a'j roman'o'j\u201d original'a'j kaj ebl'e iu'grad'e pli fikci'a'j: unu'flank'e Trevor Steele (Sed nur fragment'o kaj la bril'a Neni'u ajn papili'o), ali'flank'e Spomenka S\u030ctimec (Tilla kaj Hodler en Most'ar, se ne parol'i pri la delikat'a Ten'a). S\u030ctimec re'viv'ig'as ekzist'int'a'j'n person'o'j'n, Steele met'as si'a'j'n rol'ul'o'j'n en iu'n histori'a'n period'o'n. Zagrebo ne est'as Romo. Au\u0306strali'o ne est'as Eu\u0306rop'o. Sed vid'u: rekt'a pens'ad'o en iu lingv'o cert'e rezult'ig'as mal'sam'a'n lingv'aj\u0302'o'n ol traduk'o al tiu lingv'o. Art'o, c\u0302i-okaz'e verk'ad'o, est'as afer'o de ekvilibr'o inter mult'a'j pri'kalkul'ind'aj\u0302'o'j kaj g\u0302i'a sukces'o de'pend'as de divers'a'j faktor'o'j. Ebl'us far'i kompar'o'n ankau\u0306 inter Kaj star'os tre alt'e (Steele) kaj La tag'o kiam Jesuo perfid'is Judason (de Seabra). Ja est'us interes'e, se literatur'fak'ul'o analiz'us kaj kompar'us cert'a'j'n roman'o'j'n, mal'kovr'ont'e la esenc'a'n diferenc'o'n."}, {"text_idx": "#000760", "text": "Sed ni rest'u c\u0302e la roman'o'j de Lo\u0308wenstein. Kiam ni tiel pas\u0302t'as la pens'o'n tra ni'a memor'o de leg'em'ul'o, ig\u0302'as klar'e, ke la j\u0302us \u201ekonsum'it'a\u201d verk'o est'as histori'a roman'o, ne beletr'aj\u0302'o. La rakont'o progres'as kronologi'e, sen retro'ir'o'j, trankvil'e kaj ne'komplik'e, kaj iom post iom g\u0302i konstru'as koher'a'n total'bild'o'n de la Roma civilizaci'o, de g\u0302i'a'j mor'o'j, de g\u0302i'a'j kultur'a'j pint'o'j, de la c\u0302iu'tag'a viv'o, de kruel'ec'o kaj mal'just'o, de degener'o kaj dekadenc'o."}, {"text_idx": "#000761", "text": "Kun si'a'j tri part'o'j (Brit'uj'o, Romo, Krist'an'o'j) La s\u0302ton'a urb'o est'as pli vari'a, pli dens'a, ankau\u0306 en'hav'e, ol Mort'o de art'ist'o, kiu tem'as sol'e pri la viv'o en Romo temp'e de Nerono. La mal'volv'ig\u0302'o de okaz'aj\u0302'o'j est'as do pli rapid'a kaj pli kun'tren'a en la unu'a libr'o. En la nun'a du'obl'e ampleks'a Mort'o de art'ist'o la ag'ad'o aper'as pli moder'a, minimum'a, kaj jen kaj jen apenau\u0306 viv'ten'as la interes'o'n, ec\u0302 se plu g\u0302i ten'as la atent'o'n: intens'a strec\u0302'o for'est'as preskau\u0306 en'tut'e. C\u0302ar mank'as lingv'a verv'o, viv'o, efervesk'o; mank'as energi'o, eksperiment'em'o, pasi'o. Oficial'a'j vort'o'j, jes! Vort'o'j lig'it'a'j strikt'e lau\u0306'leg\u0302'e en fraz'o'j preskrib'it'a'j gramatik'ist'e. Nu, bon'e. Neni'a j\u0302ongl'ad'o do. Neni'u liber'a, ne'lim'ig'it'a, defi'a kre'ad'o. Tekst'o iom'et'e en'korset'a, korset'it'a, sen nov'ism'o'j. Sed por mult'a'j leg'ant'o'j tio est'os avantag\u0302'o: ke en la lingv'aj\u0302'o neni'o surpriz'as, neni'o frap'as, neni'o mir'ig'as au\u0306 konstern'as. Tio, tamen, for'pren'as el la eventual'e beletr'ec'a valor'o, kiu nun kus\u0302'as sol'e en la alt'a kvalit'o de la tekst'o, ver'e el'star'a el gramatik'a vid'punkt'o. Jes, nepr'e: la stil'kvalit'o konsist'as preciz'e en tio: la gramatik'a g\u0302ust'ec'o. Jen elekt'o de la au\u0306tor'o: grav'as precip'e la en'hav'o. S\u0302i'a kre'a kapabl'o kus\u0302'as ne en la lingv'aj\u0302'o, sed en la rakont'o, substrat'o, kiu port'u la histori'a'n fakt'ar'o'n."}, {"text_idx": "#000763", "text": "S\u0302i trov'is help'o'n: apog'ant'o'j'n, instig'ant'o'j'n, prov'leg'ant'o'j'n; ili korekt'is kaj konsil'is. Tamen ne c\u0302iu'j mis'tajp'o'j kaj erar'et'o'j est'is el'sark'it'a'j (mi kalkul'is kvar'dek'o'n). Krom'e, c\u0302u ne ia hezit'o inter \u201ede\u201d kaj \u201eda\u201d? Vort'ord'o: \u201eMi vid'is plur'a'j'n batal'ant'o'j'n ricev'i la mal'lev'it'a'j'n dik'fingr'o'j'n, kiu'j'n en Romo oni pardon'us.\u201d Vort'elekt'o: \u201egvardi'ist'o\u201d (gvardi'an'o, gard'ist'o); konfuz'o inter \u201evest'o\u201d kaj \u201evest'aj\u0302'o\u201d; \u201efor'brul'ig'it'a\u201d (364, 383, kial ne for'brul'int'a?)."}, {"text_idx": "#000771", "text": "Mi montr'os kiel vi pov'os trov'i la voj'o'n, kaj precip'e est'os interes'e se vi pov'os apud'met'i ali'lingv'a'n ekzempler'o'n el\nla seri'o de vort'ar'o'j c\u0302in'a'j. Do, sekv'u la"}, {"text_idx": "#000779", "text": "flustr'i unu al la ali'a en la orel'o'n; orel'kis'e inter'babil'i. Tiu'n c\u0302i last'a'n esperant'a'n esprim'o'n mi neniam leg'is au\u0306 au\u0306d'is; mi\nsupoz'as, ke est'as trov'it'aj\u0302'o de S-ro Wang\nChongfang, sed tre plac\u0302'as al mi."}, {"text_idx": "#000782", "text": "C\u0302in'olog'o'j, sed ankau\u0306 ali'a'j puzl'em'ul'o'j, bedau\u0306r'os ke ne en'est'as iu list'o por\nre'trov'i ne'kon'at'a'n ide'o'graf'aj\u0302'o'n (do, kies\nprononc'o'n oni ne kon'as), sed almenau\u0306\nc\u0302iu c\u0302in'olog'o dispon'as pri krom'voj'o(j)."}, {"text_idx": "#000784", "text": "La 17an de februar'o 2009 fest'is alban'o'j en Kosovo por salut'i la unu'a'n dat're'ven'o'n de la deklar'o pri la fond'ig\u0302'o de la nov'a s\u0302tat'o de Kosovo. Ek'de 1912 la region'o est'is reg'at'a de divers'a'j eks'a'j jugoslav'a'j s\u0302tat'o'j (reg\u0302'a, komun'ism'a kaj post'komun'ism'a-milos\u0302evic\u0302eca) g\u0302is en 2008, dank'e al inter'naci'a sub'ten'o, g\u0302i deklar'is si'n sen'de'pend'a."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Tamen lau\u0306 Adem De'mac\u0302'i, lau\u0306reat'o de la premi'o \u201eSah\u0302arov\u201d por defend'ant'o'j de hom'a'j rajt'o'j kaj demokrati'o, la sen'de'pend'ec'o ankorau\u0306 ne est'as komplet'a. G\u0302i'n bar'as tri faktor'o'j: Kosovo ne hav'as arme'o'n; g\u0302i ne reg'as si'a'n polic'o'n; kaj reprezent'ant'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j kaj de la Eu\u0306rop'a Uni'o ankorau\u0306 rajt'as dis'ig'i la parlament'o'n kaj la reg'ist'ar'o'n kaj el'posten'ig'i alt'rang'a'j'n ofic'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#000786", "text": "Pli'e, dank'e al la princip'o de \u201emal'centr'ad'o\u201d antau\u0306'vid'it'a de la plan'o Ahtisaari, jam fond'ig\u0302'is en Kosovo almenau\u0306 11 nov'a'j pur'e etn'a'j serb'a'j komun'um'o'j konsist'ant'a'j el po tri au\u0306 kvin mil hom'o'j kaj posed'ant'a'j ekster'ordinar'a'n au\u0306tonom'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000787", "text": "Tie Serbi'o est'as tut'e liber'a aktiv'i kaj dau\u0306r'e ne'i la sen'de'pend'ec'o'n de Kosovo. Ekzempl'e, g\u0302ust'e kiam alban'o'j fest'is la unu'a'n dat're'ven'o'n de la nov'a s\u0302tat'o, pli ol 40 serb'a'j deput'it'o'j al'ven'is bus'e al Zvec\u0302an, en la nord'a part'o de Kosovo, kaj tie kun'ven'is por ripet'e ne'i la sen'de'pend'ec'o'n. Dum'e la polic'o, reg'at'a de la EU-instanc'o Eulex, indiferent'e star'is."}, {"text_idx": "#000788", "text": "Kiel ajn, est'as not'it'e, ke pli kaj pli da s\u0302tat'o'j agnosk'as la sen'de'pend'ec'o'n de tiu c\u0302i s\u0302tat'o, en kiu log\u0302'as inter'ali'e pli ol du milion'o'j da etn'ul'o'j alban'a'j. Ekzempl'e, krom la 54 s\u0302tat'o'j, kiu'j jam agnosk'is Kosovon, baldau\u0306 al tiu c\u0302i grup'o al'ig\u0302'os Sau\u0306da Arabi'o."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Ni'a magazin'o hav'as unu grav'a'n mal'avantag\u0302'o'n: g\u0302i ne est'as ver'e aktual'a, almenau\u0306 ne tiom kiom j\u0302urnal'o, radi'o au\u0306 televid'o. J\u0302urnal'o inform'as pri c\u0302io, kio okaz'is dum la antau\u0306'a tag'o g\u0302is vesper'o, tiel ke la post'a'n maten'o'n mi pov'as leg'i pri aktual'a'j event'o'j kaj evolu'o'j. Sed en ni'a magazin'o inter verk'ad'o de artikol'o kaj ties leg'ad'o far'e de vi pas'as minimum'e kvar semajn'o'j, kutim'e ec\u0302 pli. Tio foj'foj'e kau\u0306z'as problem'o'j'n, kiel montr'as mi'a artikol'o \u201eBrun'a marc\u0302'o\u201d en la februar'a numer'o. En'konduk'e mi menci'is atenc'o'n kontrau\u0306 la polic'estr'o de bavar'a urb'o Passau, kiu'n oni atribu'is al nov'nazi'o. En si'a leter'o aper'int'a en la mart'a numer'o Michael Lennartz atent'ig'is pri dub'ind'aj\u0302'o'j kaj ne'klar'aj\u0302'o'j lig'it'a'j al tiu atenc'o kaj konklud'is: \u201eDo krom la el'dir'o de la polic'estr'o ne ekzist'as iu ajn cert'ig'a pruv'o, ke okaz'is atenc'o en la raport'it'a manier'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000790", "text": "Mi verk'is mi'a'n artikol'o'j'n tuj post la atenc'o; tiam la detal'o'j menci'it'a'j de Lennartz ne est'is kon'at'a'j. Li verk'is si'a'n leter'o'n kelk'a'j'n semajn'o'j'n post'e, kiam oni sci'is mult'e pli pri la event'o. Se mi sci'us c\u0302i c\u0302io'n jam kiam mi skrib'is pri tiu afer'o, mi cert'e prezent'us g\u0302i'n ali'manier'e. Ni do vid'as, ke est'as iom risk'e skrib'i pri tre aktual'a'j event'o'j en ni'a magazin'o. En la menci'it'a ekzempl'o tio ja ne mal'prav'ig'as la tem'o'n de la artikol'o mem \u2013 kresk'ant'a nov'nazi'ism'o en Eu\u0306rop'o \u2013, sed g\u0302i don'as iom strang'a'n impres'o'n, kvazau\u0306 mi asert'us i'o'n ne'ver'a'n. La aktual'ec'o de ni'a magazin'o est'as \u201erelativ'a\u201d; tio signif'as, ke tem'o ja pov'as est'i aktual'a, sed ke ni ne pov'as raport'i pri io j\u0302us okaz'int'a, se ni ne est'as absolut'e cert'a'j pri la fakt'o. Sed en la menci'it'a kaz'o s\u0302ajn'is kred'ind'a kaj fid'ind'a (ne nur por mi) c\u0302io, kio'n asert'is la polic'estr'o. Do en tiu moment'o, nur kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e, mi ne pov'is dub'i."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Ceter'e ankau\u0306 nun, pli ol du monat'o'j'n post'e, oni ne sci'as pli mult'e. La esplor'o'j'n inter'temp'e gvid'as super'a polic'a instanc'o, sed ankau\u0306 ties special'a komision'o g\u0302is nun trov'is neniu'n \u201evarm'eg'a'n spur'o'n\u201d, kiel tio'n nom'as la polic'a j\u0302argon'o. La afer'o do rest'as enigm'a, kvankam la polic'o inter'temp'e klar'e ne'as, ke la krim'o pov'us hav'i motiv'o'n en la famili'a sfer'o. Se oni ne trov'os atenc'int'o'n, do por c\u0302iam rest'os nur la asert'o de la polic'estr'o mem. Tamen pov'as est'i, ke jam morgau\u0306 en la j\u0302urnal'o mi pov'os leg'i tut'e nov'a'j'n detal'o'j'n ... Tiu'j'n al vi mi pov'os komunik'i plej fru'e post unu monat'o."}, {"text_idx": "#000792", "text": "La 12an de februar'o pap'o Benedikto la 16a hav'is konversaci'o'n kun la membr'o'j de la Konferenc'o de Prezid'ant'o'j de la plej el'star'a'j uson'a'j hebre'a'j organiz'aj\u0302'o'j en la vatikan'a Konsistori'a Salon'o. La pap'o pardon'pet'is per jen'a'j vort'o'j: \u201eKiel far'is Vojtyla, mi pardon'pet'as\u201d."}, {"text_idx": "#000793", "text": "Tiu c\u0302i deklar'o jam est'is atend'at'a post la ne'ad'o de la s\u0302oaho1 far'e de Richard Williamson, episkop'o de la frat'ar'o Sankt'a Pi'o la 10a. Antau\u0306 ne'long'e Williamson est'is de'nov'e re'akcept'it'a en la katolik'a komun'um'o per la c\u0302es'ig'o de la ekskomunik'o pri kvar episkop'o'j de la frat'ar'o Sankt'a Pi'o la 10a, kiu'j est'is ordin'it'a'j sen konsent'o de la pap'o. Ne'ant'e la s\u0302oahon au\u0306 for-interpret'ant'e g\u0302i'a'j'n fakt'o'j'n g\u0302is preskau\u0306'a nul'ig'o, tiu episkop'o kre'is grand'a'n embaras'o'n, krom surpriz'o'n kaj sufer'o'n, c\u0302e pap'o Benedikto la 16a; kelk'a'j ec\u0302 suspekt'is ke li sen'pli'e est'us toler'em'a au\u0306 sen'vol'e komplic'a kun tia'j opini'o'j, kaj oft'e oni postul'is nov'a'n kaj plej eksplic'it'a'n kondamn'o'n pri tiu ne'ad'o au\u0306 minimum'ig'o de la s\u0302oaho."}, {"text_idx": "#000794", "text": "La pap'a pardon'pet'o rilat'as cert'e ne al li'a person'a kondut'o, sed al la kondut'o de tiu episkop'o, kiu inter'temp'e jam est'as sen'ig'it'a de si'a eduk'a gvid'ad'o de pastr'a seminari'o, kaj tut'e g\u0302eneral'e al la kondut'o de la tut'a krist'an'ar'o (kaj hom'ar'o) kontrau\u0306 la hebre'o'j."}, {"text_idx": "#000797", "text": "Hebre'de'ven'a esprim'o, kiu signif'as neni'ig'o kaj kiu indik'as la amas'a'n murd'ad'o'n de, inter'ali'e, jud'o'j far'e de la nazi'o'j dum la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000798", "text": "Au\u0306d'int'e la esprim'o'n \u201eperl'o de Krimeo\u201d, oni tuj re'memor'as pri Jalt'a, c\u0302arm'a urb'o sur la sud'a bord'o de la ukraina du'on'insul'o. Al'log'a kaj mult'vizit'at'a, g\u0302i est'as lok'o de turism'o kaj ripoz'o por mult'a'j ukraini'an'o'j, rusi'an'o'j kaj ekster'land'an'o'j. Ali'a perl'o tamen, lau\u0306 opini'o de mult'a'j, est'as la proksim'e situ'ant'a Foroso. G\u0302i est'as urb'o'tip'a log\u0302'lok'o c\u0302e la Nigr'a Mar'o je distanc'o 42 km sud-okcident'e de Jalt'a. En Foroso log\u0302'as 2185 log\u0302'ant'o'j (2001). G\u0302i est'as kon'at'a klimat'a kurac'lok'o."}, {"text_idx": "#000799", "text": "P. P. Firsov, esplor'ant'o de la region'o, skrib'as en si'a'j libr'o'j, ke en la dispon'ebl'a'j font'o'j oni divers'manier'e klar'ig'as la de'ven'o'n de g\u0302i'a nom'o \u2013 merkat'o, lum'tur'o. Oni opini'as, ke la nom'o de'ven'as de la vort'o \u201efar'os\u201d (la lok'o de la antikv'a lum'tur'o en mal'nov'a Aleksandrio). Tamen la pli'mult'o kred'as, ke la plej konven'a klar'ig'o de la nom'o ebl'e est'as lig'it'a kun \u201event'o\u201d, c\u0302ar c\u0302i tie sen'c\u0302es'e blov'as."}, {"text_idx": "#000800", "text": "Nur fin'e de la 19a jar'cent'o, post kiam rus'a'j car'o'j donac'is ter'pec'o'j'n al si'a'j kort'eg'an'o'j, komenc'ig\u0302'is dis'flor'o de la region'o. La are'o, sur kiu situ'as Foroso, ig\u0302'is propriet'aj\u0302'o de la moskva negoc'ist'o Aleksandr Grigorjevic\u0302 Kuznecov. Li komenc'is efektiv'ig'i si'a'j'n grandioz'a'j'n plan'o'j'n de konstru'ad'o. En la ag\u0302'o de 30 jar'o'j li mal'san'ig\u0302'is je tuberkul'oz'o. Tial li est'is dev'ig'it'a ek'log\u0302'i en Krimeo. Komenc'e li konstru'ig'is du grand'a'j'n dom'o'j'n \u2013 unu por si'a famili'o kaj la ali'a'n por gast'o'j. Post'e komenc'ig\u0302'is konstru'ad'o de preg\u0302'ej'o sur unu el la apud'e situ'ant'a'j rok'o'j. Kaj li zorg'is ankau\u0306 pri la apud'dom'a'j veget'aj\u0302'o'j \u2013 li arang\u0302'is c\u0302arm'eg'a'n park'o'n kun mir'ind'e bel'a'j kresk'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000801", "text": "En 1954-1955 en Uson'o est'is el'don'it'a libr'o kun re'memor'o'j de la eks'a rusia ministr'o pri ter'posed'o A. N. Naumov (1915-1916). Tie pri Foroso ebl'as leg'i: \u201eMal'facil'as imag'i i'o'n pli ric\u0302'a'n kaj pli c\u0302arm'a'n, ol la park'o, flor'ej'o'j, ekzotik'a'j veget'aj\u0302'o'j en la krimea Foroso ...\u201d"}, {"text_idx": "#000802", "text": "Dum la sovetia reg\u0302im'o la reg'ant'o'j ne preter'atent'is tiu'n bel'a'n lok'o'n kaj konstru'ig'is en Foroso ripoz'dom'o'j'n por gvid'ant'o'j de la komun'ist'a parti'o. Post'e la bien'o'j trans'ir'is en ili'a'j'n man'o'j'n. Vast'e kon'at'a est'as la fakt'o, ke en Foroso ripoz'is Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, la unu'a prezid'ant'o de Sovetio, kiam oni vol'is arest'i kaj for'ig'i li'n de la prezid'ant'a posten'o (au\u0306gust'e 1991)."}, {"text_idx": "#000803", "text": "En Foroso oni regul'e film'as scen'o'j'n de mar'film'o'j. Nun g\u0302i est'as s\u0302at'at'a kurac- kaj ripoz-lok'o de mult'a'j vizit'ant'o'j. Rus'lingv'a proverb'o tekst'as: \u201eEst'as pli bon'e foj'e vid'i, ol plur'foj'e au\u0306d'i\u201d. Do, bon'ven'o'n al unu el la perl'o'j de bel'a Krimeo!"}, {"text_idx": "#000804", "text": "Pet'is islam'a'j ribel'ul'o'j, ke alban'a per'ant'o inter'trakt'u kun la uganda reg'ist'ar'o, kontrau\u0306 kiu ili milit'as ek'de 1990. Raport'is franc'a nov'aj\u0302-agent'ej'o, ke Ramush Hardinaj, mem ribel'ul'o dum la naci'liber'ig'a milit'o en Kosovo, ankorau\u0306 ne jes'is al la propon'o."}, {"text_idx": "#000805", "text": "Hardinaj, dum kelk'a'j jar'o'j c\u0302ef'ministr'o de Kosovo, est'is tamen c\u0302ef'a akuz'it'o c\u0302e la inter'naci'a kort'um'o en Hag'o, Nederlando, kiu fin'e deklar'is li'n sen'kulp'a."}, {"text_idx": "#000806", "text": "Lau\u0306'raport'e sub'ten'as la uganda reg'ist'ar'o la per'ant'ec'o'n de Hardinaj. Dir'is reg'ist'ar'a ministr'o, ke neces'as per'ant'o, kiu bon'e rilat'as kaj kun la Afrik'a Uni'o kaj kun Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j."}, {"text_idx": "#000807", "text": "Dum la intern'a milit'o en Ugando sufer'is dek'mil'o'j da hom'o'j dev'ig'at'a'j for'las'i si'a'j'n hejm'o'j'n. La islam'a'j ribel'ul'o'j est'as jam for'pel'it'a'j el Ugando sed instal'is si'n en la Demokrati'a Respublik'o Kongo."}, {"text_idx": "#000808", "text": "Manifestaci'is proksim'um'e 125 000 hom'o'j tra la c\u0302ef'strat'o'j de la irlanda c\u0302ef'urb'o Dublino. Ili protest'is kontrau\u0306 la politik'o de la reg'ist'ar'o rilat'e la nun'a'n ekonomi'a'n situaci'o'n, kaj kontrau\u0306 bank'estr'o'j kaj spekul'ant'o'j, kiu'j'n ili kred'as kulp'a'j pri la kriz'o."}, {"text_idx": "#000809", "text": "Reprezent'ig\u0302'is c\u0302e la manifestaci'o preskau\u0306 c\u0302iu'j meti'o'j, profesi'o'j kaj sindikat'o'j en la land'o. Part'o'pren'is labor'ist'o'j, kiu'j perd'is, au\u0306 risk'as perd'i, si'a'j'n posten'o'j'n pro la problem'o'j de grav'a'j industri'o'j, kiel la Dell-komput'il'a au\u0306 la Waterford-kristal'a. C\u0302e'est'is lern'ej'an'o'j, fajr'o'brigad'an'o'j, s\u0302tat'a'j funkci'ul'o'j, pur'ig'ist'o'j ... ankau\u0306 polic'an'o'j kaj arme'an'o'j, kvankam membr'o'j de sekur'ec'a'j kaj defend'a'j serv'o'j ne kutim'as part'o'pren'i politik'a'j'n manifestaci'o'j'n."}, {"text_idx": "#000810", "text": "Vid'ig\u0302'is ankau\u0306 pli ag\u0302'a'j an'o'j de la komun'ism'a parti'o, port'ant'a'j rug\u0302'a'j'n flag'o'j'n kun la simbol'o de martel'o kaj serp'o, malgrau\u0306 tio, ke en tiu c\u0302i tradici'e konservativ'a kaj katolik'a land'o ekstrem'a'j parti'o'j neniam fort'is. Sam'temp'e, ali'a'j port'is afis\u0302'o'j'n kun deviz'o'j \u201eRomp'u la lig'o'n kun kapital'ism'o\u201d, \u201eFor la reg'ist'ar'o\u201d, \u201ePun'u la bank'estr'o'j'n\u201d, \u201ePlis\u0302arg\u0302u ric\u0302'ul'o'j'n, ne labor'ist'o'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Ne nur en tiu c\u0302i okaz'o, sed ankau\u0306 c\u0302e antau\u0306'a'j amas'a'j manifestaci'o'j protest'is pensi'ul'o'j, student'o'j, sen'labor'ul'o'j, fleg'ist'o'j kaj instru'ist'o'j. Inter c\u0302iu'j klas'o'j kaj grup'o'j evident'is koler'o kaj tim'o. Tamen, g\u0302is nun, neni'u el tiu'j, kiu'j miliard'op'e pri'frau\u0306d'is la naci'o'n, est'as akuz'it'a au\u0306 pun'it'a. Tial la antau\u0306'e popular'a koalici'a reg'ist'ar'o pli kaj pli perd'as la apog'o'n kaj simpati'o'n de voc\u0302'don'int'o'j."}, {"text_idx": "#000812", "text": "Iom tro'ig'e koment'is kelk'a'j j\u0302urnal'ist'o'j, ke nun la sol'a diferenc'o inter Irlando kaj la bankrot'a Islando konsist'as el unu liter'o."}, {"text_idx": "#000813", "text": "Post 13-jar'a inter'etn'a milit'o, en kiu mort'is cent'mil'o'j da hom'o'j, ek'pens'is burund'an'o'j, ke ven'os trankvil'o. Tamen, dum c\u0302es'is la \u201emilit'a\u201d milit'o, komenc'ig\u0302'is milit'o pri hom'a'j rajt'o'j, kiu implic'as la evolu'o'n de tiu c\u0302i mond'o'part'o."}, {"text_idx": "#000814", "text": "En apart'e mal'avantag\u0302'a situaci'o trov'as si'n vir'in'o'j. Ebl'e pro tradici'o, kiu potenc'ig'as vir'o'j'n, edz'in'o'j, kiu'j nask'as knab'in'o'j'n, est'as iu'foj'e tortur'at'a'j au\u0306 ec\u0302 murd'at'a'j de si'a'j edz'o'j."}, {"text_idx": "#000815", "text": "Ekzempl'e antau\u0306 ne'long'e tial mort'is Me\u0301lanie Inakanyana kaj Be\u0301atrice Niyondavyi. La okaz'o'j memor'ig'as pri Franc'in'e Nijimbere, jun'a vir'in'o, al kiu s\u0302i'a edz'o for'tranc\u0302'is la brak'o'j'n kiel pun'o, ke s\u0302i nask'is nur knab'in'o'j'n. Tiu c\u0302i vir'in'o est'as unu el mal'mult'a'j, kiu'j plend'is: la edz'o est'is en'prizon'ig'it'a."}, {"text_idx": "#000816", "text": "Precip'e en vilag\u0302'o'j atenc'o'j tia'j rest'as kas\u0302'it'a'j antau\u0306 lok'a'j administr'ant'o'j, part'e pro tim'o kaj part'e pro tio, ke burundaj kutim'o'j mal'permes'as al vir'in'o'j plend'i kontrau\u0306 si'a'j edz'o'j. Pro tio est'as mort'ig'it'a'j mult'a'j beb'in'o'j."}, {"text_idx": "#000817", "text": "Ali'flank'e, pro la sam'a'j kutim'o'j, knab'o'j est'as bon'e protekt'at'a'j. Ili est'as mal'sam'e eduk'at'a'j, ol knab'in'o'j: knab'o'j lern'as, kiel uz'i arm'il'o'j'n, pri'zorg'i best'o'j'n kaj konstru'i dom'o'j'n; knab'in'o'j lern'as, kiel bala'i, lav'i vest'aj\u0302'o'j'n, kuir'i kaj pri'zorg'i infan'o'j'n. Senknabaj famili'o'j mal'aper'as, c\u0302ar iu'j edz'o'j for'las'as edz'in'o'j'n, kiu'j ne nask'as knab'o'j'n, por serc\u0302'i ali'a'n vir'in'o'n, kiu don'os sopir'at'a'n fil'o'n."}, {"text_idx": "#000818", "text": "Pli ol 90 % da burund'an'o'j viv'as de ter'kultiv'ad'o, la ter'o est'as ili'a sol'a \u201ekapital'o\u201d. Knab'in'o'j tamen ne rajt'as hered'i la hav'aj\u0302'o'n de si'a'j ge'patr'o'j, kaj do la ter'o est'as nur por knab'o'j, kiu'j rest'as apud la ge'patr'o'j g\u0302is la mort'o. Knab'in'o'j ne long'e rest'as kun si'a'j ge'patr'o'j pro edz'in'ig\u0302'o: ili ricev'as ne de si'a propr'a famili'o, sed de la bo'famili'o."}, {"text_idx": "#000819", "text": "Mult'o est'as far'it'a por kompren'ig'i al vir'o'j, ke edz'in'o'j ne respond'ec'as pri la seks'o de si'a'j id'o'j. Oni dir'as, ke vir'in'o est'as kvazau\u0306 ter'o, kaj vir'o kvazau\u0306 kultiv'ist'o: oni do rikolt'as, kio'n oni sem'is. La reg'ist'ar'o kaj ali'a'j instanc'o'j klopod'as klar'ig'i al vir'o'j, ke ankau\u0306 ili respond'ec'as pri la seks'o de la beb'o, sed en land'o, kie c\u0302irkau\u0306 90 % de la popol'o sci'pov'as nek leg'i, nek skrib'i, ne ebl'as optimism'i pri la rezult'o'j."}, {"text_idx": "#000821", "text": "Sen'dub'e la amerik'a kontinent'o est'as grand'a lingv'a mozaik'o kaj tial mult'a'j pri'lingv'a'j fak'ul'o'j si'n demand'as kiel administr'i tiu'n c\u0302i mult'lingv'ism'o'n. Kia'j'n kriteri'o'j'n sekv'i por garanti'i konserv'ad'o'n de la amerik'a lingv'a ekologi'o en'e de integr'ig\u0302'int'a spac'o? Kaj konsekvenc'e, al kia'spec'a integr'ig\u0302'o ni dev'as al'ig\u0302'i: c\u0302u al inkluziv'a au\u0306 eksklud'a? Oni dev'as sci'i, c\u0302u ni'a'okaz'e plur'lingv'ism'o konsist'ig'as faktor'o'n evolu'pov'a'n au\u0306 retro'ir'a'n."}, {"text_idx": "#000822", "text": "La fakt'o est'as, ke mult'a'j fak'ul'o'j dau\u0306r'e esplor'as kaj verk'as pri tiu c\u0302i tem'o kun la cel'o konsci'ig'i la civit'an'ar'o'n pri la real'a lingv'a mal'ekvilibr'o, kiu damag\u0302'as la lingv'a'n ekologi'o'n de tiom vast'a region'o."}, {"text_idx": "#000823", "text": "Tiu'rilat'e oni dev'as atent'i, ke \u201elingv'o akompan'as imperi'o'n\u201d lau\u0306 la esprim'o de Antonio de Nebrija [anto\u0301njo de nebrih\u0302a], au\u0306tor'o de la unu'a gramatik'o de la kastilia lingv'o en si'a'j dedic\u0302'a'j not'o'j al la Katolik'a'j Ge'reg\u0302'o'j en la jar'o 1492. Por grand'a part'o de Amerik'o, kies integr'ig\u0302'o al la okcident'a mond'o tiam komenc'ig\u0302'is, tiu fraz'o est'as lig'it'a al la en'romp'o de la kastilia lingv'o, kiu kau\u0306z'is la unu'a'n grand'a'n skism'o'n en ili'a'j'n hejm'o'j'n. Ankau\u0306 la lingv'o'j angl'a, franc'a kaj portugal'a, kiu'j akompan'is si'a'j'n respektiv'a'j'n imperi'o'j'n, produkt'is ali'a'j'n skism'o'j'n en la region'o'j, kie ili al'trud'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000824", "text": "Nun'temp'e tiu'j kvar lingv'o'j, klasifik'it'a'j inter la plej parol'at'a'j en la mond'o, aparten'as al politik'a'j instituci'o'j fort'e struktur'it'a'j kaj konsist'ig'as oficial'a'j'n lingv'o'j'n en inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Aprior'e, ne ekzist'us kial'o por pri'dub'ig'i kvar'lingv'a'n projekt'o'n de kontinent'a integr'ig\u0302'o, tamen, c\u0302u tiu'j lingv'o'j per si mem spegul'as la kultur'a'n kaj lingv'a'n profil'o'n de Amerik'o?"}, {"text_idx": "#000825", "text": "La real'o est'as, ke oni apenau\u0306 hav'as proksim'um'a'n sci'o'n pri la nombr'o de lingv'o'j ankorau\u0306 parol'at'a'j en la kontinent'o. Aktual'a'j raport'o'j kalkul'as, ke est'as proksim'um'e 1500 au\u0306 2000 lingv'o'j, klas'ig'it'a'j en 20 lingv'ist'ik'a'j'n famili'o'j'n, kiu'j prezent'as ric\u0302'a'n genetik'a'n kaj tip'ologi'a'n divers'ec'o'n kaj est'as uz'at'a'j en la jen'a'j region'o'j: Nord-Amerik'o (de Alasko g\u0302is centr'a Meksiko), Mez-Amerik'o (inter centr'a Meksiko kaj Nikaragvo), Karibio kaj Sud-Amerik'o."}, {"text_idx": "#000827", "text": "Iom da histori'o kaj iom da fizik'o"}, {"text_idx": "#000828", "text": "Baz'o'pilk'o est'as tre popular'a en Uson'o, sed g\u0302i est'as lud'at'a en mult'a'j land'o'j. \u201eBesuboru\u201d jam prosper'is dum c\u0302irkau\u0306 jar'cent'o en Japani'o kaj la \u201ehom'u ran\u201d est'as tiom part'o de la japan'a kultur'o, kiom sumo-lukt'ad'o, kabuk'o kaj sus\u0302i'o. Baz'o'pilk'o est'as ankau\u0306 tre popular'a en la pacifik-rand'a'j orient-azi'a'j land'o'j, en Kanado kaj en Kubo, Domingo kaj la karib'a region'o."}, {"text_idx": "#000833", "text": "La j\u0302et'ant'o star'as mal'pli ol 20 metr'o'j'n for de la bat'ant'o kaj j\u0302et'as la pilk'o'n je rapid'o de proksim'um'e 40 metr'o'j en sekund'o. Dum si'a flug'o la pilk'o fal'as el si'a \u201erekt-lini'a\u201d voj'o je proksim'um'e 1,2 metr'o'j. Al'don'e, pro la kudr'aj\u0302'o'j sur la pilk'o est'as konsider'ind'a aer-tumult'em'o, kiu tus\u0302'as g\u0302i'n kaj s\u0302ang\u0302'as g\u0302i'a'n voj'o'n kaj vertikal'e kaj horizontal'e. Por pli'grand'ig'i c\u0302i tiu'n efik'o'n la j\u0302et'ant'o oft'e al'don'as ekstr'a'n turn'ig\u0302'o'n al la pilk'o. La pilk'o do kutim'e far'as proksim'um'e 20 rotaci'o'j'n dum si'a voj'o. Pro tio la pilk'o pov'as mov'ig\u0302'i g\u0302is 44 centi'metr'o'j'n horizontal'e el si'a \u201erekt-lini'a\u201d voj'o. Kaj la pilk'o far'as la pli'mult'o'n de si'a horizontal'a mov'ig\u0302'o dum la last'a kvar'on'o de la voj'o! Oni ankau\u0306 konsider'u, ke la pilk'o bezon'as mal'pli da temp'o por tra'ir'i tiu'n kvar'on'a'n voj'o'n (proksim'um'e 1/6 da sekund'o) ol la bat'ant'o bezon'as por antau\u0306'e'n-sving'i la bat'il'o'n (proksim'um'e 1/5 da sekund'o). La bat'ant'o do dev'as komenc'i si'a'n antau\u0306'e'n-sving'o'n antau\u0306 ol la pilk'o komenc'as montr'i mult'a'n horizontal'a'n mov'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000836", "text": "La 31an de decembr'o 2008 labor'ist'a'j sindikat'o'j kaj civit'an'a'j grup'o'j mal'ferm'is tiel nom'at'a'n \u201eJar's\u0302ang\u0302'a'n vilag\u0302'o'n por mal'dung'it'o'j\u201d en la centr'o de Tokio. Ili cel'is help'i sen'hejm'a'j'n mal'dung'it'o'j'n g\u0302is la 5a de januar'o, kiam municip'a'j ofic'ej'o'j ek'funkci'os post la nov'jar'a'j feri'o'j."}, {"text_idx": "#000837", "text": "La 1an de januar'o 223 hom'o'j dorm'is en tend'o'j prepar'it'a'j de la organiz'ant'o'j. La 2an la nombr'o pli'grand'ig\u0302'is g\u0302is 270 kaj ek'mank'is tend'o'j. Interes'ig\u0302'is j\u0302urnal'o'j kaj televid'o pri la vilag\u0302'o, c\u0302ar mult'a'j japan'o'j sent'is, ke la sam'a sen'labor'ec'o kaj sen'hejm'ec'o pov'us ankau\u0306 ili'n traf'i."}, {"text_idx": "#000838", "text": "Sam'temp'e c\u0302ef'ministr'o As'o, jam mal'popular'a, tim'is, ke la afer'o pov'as sufok'i li'a'n kabinet'o'n. Li decid'is dispon'ig'i reg'ist'ar'a'j'n konstru'aj\u0302'o'j'n kaj najbar'a'j'n element'a'j'n lern'ej'o'j'n kiel provizor'a'j'n log\u0302'ej'o'j'n. G\u0302is la 5a de januar'o log\u0302'is en la vilag\u0302'o 499 hom'o'j. Tie ili ricev'is mang\u0302'aj\u0302'o'n kaj konsil'o'n pri est'ont'a labor'o au\u0306 log\u0302'ej'o. Help'is ili'n 1692 hom'o'j kaj kolekt'ig\u0302'is pli ol 24 milion'o'j da en'o'j."}, {"text_idx": "#000842", "text": "Nur la Japan'a Komun'ist'a Parti'o kontrau\u0306'is la nov'a'n sistem'o'n, antau\u0306'vid'ant'e la eventual'a'n mizer'a'n situaci'o'n de labor'ist'o'j. Ali'a'j politik'a'j parti'o'j aprob'is. La reg'ist'ar'o neglekt'is la avert'o'n de la Komun'ist'a Parti'o kaj far'is neni'o'n por evit'ig'i eventual'a'j'n amas'mal'dung'o'j'n."}, {"text_idx": "#000845", "text": "Per tiu grand'a kas\u0302'it'a profit'o ili pov'us plu dung'ad'i labor'ist'o'j'n. Tamen la kapital'ist'ar'o forges'as, ke labor'ist'o'j est'as ankau\u0306 konsum'ant'o'j. Kiam sen'labor'a, kiu ac\u0302et'os au\u0306tomobil'o'j'n kaj fot'il'o'j'n? Mal'dung'i labor'ist'o'j'n kaj mal'trankvil'ig'i popol'an'o'j'n signif'as mal'prosper'ig'i kompani'o'j'n. Ili baldau\u0306 konsci'os si'a'n stult'ec'o'n kaj ricev'os la veng\u0302'o'n de la labor'ist'o'j, kiu'j'n ili mal'estim'e trakt'is kaj mal'dung'is."}, {"text_idx": "#000846", "text": "Sep jar'o'j'n post la invad'o de Afgani'o Uson'o kaj NATO (Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o) send'as pli'a'j'n soldat'o'j'n al la turment'at'a land'o. S\u0302ajn'as, ke la alianc'an'o'j ankorau\u0306 ne kompren'as au\u0306 ne vol'as kompren'i, ke okupaci'a'j trup'o'j (sol'a'j) ne kapabl'os solv'i la problem'o'j'n de la land'o. Jam mult'a'j'n miliard'o'j'n kost'is tiu \u201emisi'o\u201d, sed kun kia rezult'o? Afgani'o, lau\u0306 kon'at'a afgan'a j\u0302urnal'ist'o, hodiau\u0306 est'as dis'split'it'a land'o reg'at'a de du fundament'ist'a'j kaj kontrau\u0306'demokrati'a'j grup'o'j. Unu grup'o'n sub'ten'as la inter'naci'a soci'o, la ali'a'n g\u0302i kontrau\u0306'batal'as. La mal'amik'o'j de la (okcident'a) alianc'o, taliboj kaj ali'a'j ribel'ul'o'j, inter'temp'e el'kresk'is al region'a potenc'o ambau\u0306'flank'e de la afgan'a-pakistana lim'o. Ili financ'as si'n per kultiv'ad'o de papav'o'j kaj vend'ad'o de opi'o, pov'ant'e tia'manier'e dau\u0306r'e ac\u0302et'i modern'a'j'n iranajn, rus'a'j'n au\u0306 c\u0302in'a'j'n arm'il'o'j'n, per kiu'j ili milit'as kontrau\u0306 NATO kaj g\u0302i'a'j alianc'an'o'j."}, {"text_idx": "#000847", "text": "Kaj la okcident'o kaj Afgani'o mem far'is mult'a'j'n erar'o'j'n. La inter'naci'a soci'o ne kompren'is la komplik'a'n situaci'o'n en la land'o. Ni memor'u, kial oni antau\u0306 sep jar'o'j invad'is g\u0302i'n: por persekut'i Osama Bi'n Lad'e'n, kiu'n Uson'o kulp'ig'is pro la barbar'a atenc'o kontrau\u0306 la g\u0302emel'a'j tur'o'j en Nov'jork'o, kaj por for'pel'i el la land'o teror'ist'a'j'n talibojn. La frenez'a'n barb'ul'o'n g\u0302is hodiau\u0306 oni ne kapt'is, sed tio jam ne grav'as, c\u0302ar li ig\u0302'is sen'signif'a figur'o: li'a teror'ist'a organiz'aj\u0302'o Al'kaid'o ne plu de'pend'as de li, sed ag'ad'as far'e de mult'a'j pli-mal'pli mem'star'a'j grup'o'j en mult'a'j land'o'j. La talibojn komenc'e oni sukces'is re'pel'i, sed iom post iom ili re'fort'ig\u0302'is precip'e en la sud'o, tiel ke post'e la okupaci'a'j trup'o'j pli kaj pli kruel'e bombard'is tiu'n land'o'part'o'n. Ju pli da civil'ul'o'j ig\u0302'as viktim'o'j de tiu'j atak'o'j, des pli la taliboj gajn'as sub'ten'o'n en la popol'o. Jen nur kelk'a'j bon'e dokument'it'a'j ekzempl'o'j el la pas'int'a jar'o: per uson'a atak'o en juli'o 2008 mort'is 47 gast'o'j de nupt'o'fest'o; en au\u0306gust'o dum funebr'a ceremoni'o pli ol 90 hom'o'j; en novembr'o de'nov'e ekster'land'a'j soldat'o'j mort'ig'is 43 hom'o'j'n dum nupt'o'fest'o. C\u0302u est'as mir'ig'e, ke per tia'j masakr'o'j la taliboj de'nov'e est'as fort'ig'at'a'j kaj sub'ten'at'a'j de la popol'o?"}, {"text_idx": "#000848", "text": "Kaj la afgan'a reg'ist'ar'o sub prezid'ant'o Hamid Karzai? G\u0302i ne kapabl'as ver'e reg'ad'i, c\u0302ar preskau\u0306 c\u0302iu'j ministr'o'j est'as korupt'a'j. Tuj kiam al'ven'is help'mon'o, ili en'kas'ig'is g\u0302i'n por si mem kaj si'a'j famili'an'o'j, ja ne sci'ant'e, kiom long'e ili rest'os en si'a'j ofic'o'j. El la miliard'o'j, kiu'j'n ni (jes, vi kaj mi, per ni'a impost'mon'o) pag'is al Afgani'o por re'konstru'ad'o, preskau\u0306 neni'o al'ven'is c\u0302e la hom'o'j en la vilag\u0302'o'j. En la reg'ist'ar'o trov'ig\u0302'as precip'e islam'a'j fundament'ist'o'j kaj \u201emilit'c\u0302ef'o'j\u201d, kiel en la politik'a j\u0302argon'o oni nom'as la estr'o'j'n de milic'o'j kaj trup'o'j. Tiu reg'ist'ar'o, lau\u0306 la menci'it'a j\u0302urnal'ist'o, far'ig\u0302'is \u201epolitik'a-religi'a aristokrati'o, en kiu milit'krim'ul'o'j dikt'as la regul'o'j'n, korupt'a'j burokrat'o'j kaj mula'o'j, kiu'j ag'ad'as simil'e au\u0306 sam'e kiel taliboj\u201d."}, {"text_idx": "#000849", "text": "NATO nun ja kompren'is, ke milit'ag'o'j sol'a'j ne pov'as solv'i la problem'o'j'n, sed ke oni dev'as pli'fort'ig'i civil'a'n re'konstru'ad'o'n, don'i lern'ej'o'j'n anstatau\u0306 bomb'o'j'n. Tamen, est'as klar'e, ke g\u0302i ne simpl'e pov'as re'tir'i c\u0302iu'j'n soldat'o'j'n, sed neces'as antau\u0306'e pli'fort'ig'i la afgan'a'j'n sekur'fort'o'j'n. Afgan'a soldat'o gajn'as 200 dolar'o'j'n monat'e, talibo g\u0302is 400 dolar'o'j'n, german'a soldat'o en Afgani'o krom la salajr'o'j'n ricev'as c\u0302. 4000 dolar'o'j'n al'don'e por dej\u0302or'ad'o ekster'land'a! Afgan'a'j arme'an'o'j dev'us ricev'i almenau\u0306 mult'e pli ol taliboj, se ver'e oni vol'as hav'i tau\u0306g'a'n naci'a'n arme'o'n. Nur fort'a propr'a arme'o hav'as s\u0302anc'o'n venk'i la talibajn milit'ist'o'j'n, kiu'j ne plu pov'us propagand'i, ke ekster'land'a'j soldat'o'j prav'ig'as sankt'a'n milit'o'n. Neces'as ankau\u0306 parol'i kun la moder'a'j taliboj por ating'i batal'halt'o'n kaj fin'e ebl'e pac'o'n. Kaj neces'as fort'a'j afgan'a'j trup'o'j, kiu'j pov'os detru'i la papav'o-agr'o'j'n. Oni dev'as re'konstru'i la ekonomi'o'n tiel, ke hom'o'j hav'as labor'o'n en si'a'j hejm'lok'o'j kaj pov'as nutr'i si'a'j'n famili'o'j'n. Tio est'us ver'a help'o por Afgani'o."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Plej grav'e est'us, ke NATO prezent'u temp'o'plan'o'n por re'tir'ig\u0302'i el Afgani'o. G\u0302i dev'as indik'i dat'o'n, je kiu g\u0302i definitiv'e for'las'os la turment'at'a'n land'o'n. Tio don'us al la hom'o'j cert'ec'o'n, ke fin'ig\u0302'os la okupaci'o. Kaj ili ne plu kred'os la propagand'o'n de taliboj. Sen tia plan'o probabl'e la milit'o en Afgani'o ne nur dau\u0306r'os, sed pov'us etend'ig\u0302'i al la tut'a region'o inkluziv'e de Pakistano. Tio est'us fiask'a mal'venk'o de la inter'naci'a soci'o."}, {"text_idx": "#000851", "text": "En la en'konduk'o de la februar'a numer'o Stefan Maul skrib'is: \u201eEn mal'grand'a'j trink'ej'o'j kaj en grand'a'j fest'o'tend'o'j oni de'nov'e rajt'as fum'ad'i lau\u0306'plac\u0302'e.\u201d Mi supoz'as, ke for'fal'is part'o, kaj ke la komplet'a fraz'o est'is: \u201eEn mal'grand'a'j trink'ej'o'j kaj en grand'a'j fest'o'tend'o'j oni de'nov'e rajt'as fum'ad'i kaj g\u0302en'ad'i la ali'a'j'n c\u0302e'est'ant'o'j'n lau\u0306'plac\u0302'e\u201d, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000853", "text": "Komenc'e de 2009 aprob'is la alban'a parlament'o leg\u0302'o'n, kiu mal'ferm'as dosier'o'j'n el la komun'ist'a period'o inter 1944 kaj 1990. La t.n. lustracio-leg\u0302'o1 antau\u0306'vid'as la el'posten'ig'o'n de funkci'ul'o'j, inkluziv'e de polic'an'o'j kaj parlament'an'o'j, kiu'j dum tiu c\u0302i period'o iel kun'labor'is kun la sekret'a polic'o."}, {"text_idx": "#000855", "text": "Ekzempl'e, kvar'op'o tia konsist'ig'as la konstituci'a'n tribunal'o'n, dum ali'a'j prezid'as politik'a'j'n parti'o'j'n kaj estr'as privat'a'j'n televid'o-kompani'o'j'n. Tial, dum la balot'o'j en 2005, demokrat'o'j promes'is per la lustracio-leg\u0302'o mal'permes'i al eks'a'j komun'ism'a'j krim'ul'o'j en'posten'ig\u0302'i en alt'a'j s\u0302tat'a'j instituci'o'j, inkluziv'e de la parlament'o."}, {"text_idx": "#000856", "text": "G\u0302is c\u0302i-januar'e mal'dekstr'a'j parti'o'j sukces'e blok'is la propon'o'n. Ili argument'is, sub'ten'at'a'j ekzempl'e de la c\u0302eh\u0302'a reg'ist'ar'o kaj la ambasad'o'j de Uson'o, Briti'o kaj Dani'o, ke la reg'ist'ar'o pov'us mis'uz'i la leg\u0302'o'n por el'sark'i si'a'j'n politik'a'j'n mal'amik'o'j'n. Kontrast'e tiu'j, kiu'j sufer'is sub la komun'ism'a diktatur'o, bon'ven'ig'is la nov'a'n leg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000857", "text": "1. En la period'o post la fal'o de la divers'a'j eu\u0306rop'a'j komun'ism'a'j s\u0302tat'o'j inter 1989 kaj 1991, la termin'o est'is uz'at'a en la politik'o, kiu lim'ig'is la part'o'pren'o'n de si'a'temp'a'j komun'ist'o'j, kaj precip'e de inform'int'o'j de la komun'ist'a sekret'a polic'o, en la post'a'j reg'ist'ar'o'j au\u0306 ec\u0302 en civil'a'j posten'o'j. En la modern'a epok'o \u201elustracio\u201d do prunt'is la signif'o'n \u201eintensiv'e pur'ig'i\u201d de la latin'a histori'a sent'o kaj aplik'is g\u0302i'n al la procedur'o en kiu s\u0302tat'o trakt'is si'a'j'n iam'a'j'n romp'o'j'n de hom'a'j rajt'o'j au\u0306 okaz'int'a'j'n mal'just'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000858", "text": "Ekonomi'o s\u0302rump'as, sed kompani'o'j prosper'as"}, {"text_idx": "#000859", "text": "Pro la ekonomi'a regres'o, la merkat'o mal'varm'ig\u0302'as. Au\u0306tomobil'o'j tut'e ne vend'ig\u0302'as, kaj mult'a'j labor'ist'o'j est'as mal'dung'it'a'j. Grand'a'j vend'ej'o'j sufer'as pro mal'bon'a vend'ad'o, kaj ili serc\u0302'as divers'a'j'n rimed'o'j'n por plu'viv'i."}, {"text_idx": "#000860", "text": "Lau\u0306 la j\u0302urnal'o Asahi de la 21a de februar'o 2009, al la demand'o \u201ec\u0302u vi ac\u0302et'is mult'e'kost'aj\u0302'o'n last'a'temp'e?\u201d, 65 % de la enket'it'a'j 10 521 hom'o'j respond'is \u201ene\u201d. La kial'o'j est'is \u201ene est'as aj\u0302'o'j, kiu'j'n mi vol'as ac\u0302et'i\u201d (3225), \u201emi ne vol'as el'spez'i mon'o'n\u201d (1716), \u201emi est'as mal'trankvil'a pro mi'a est'ont'ec'o\u201d (966), \u201emi'a salajr'o mal'mult'ig\u0302'is\u201d (467). 362 hom'o'j menci'is ali'a'j'n kial'o'j'n. Jam abund'as aj\u0302'o'j en la japan'a'j hejm'o'j. Pro la ekonomi'a regres'o, ili est'as pli si'n'gard'em'a'j kaj ten'as la mon'uj'o'n ferm'it'a."}, {"text_idx": "#000862", "text": "UNIQLO () ofert'as c\u0302iu'tag'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n. Tiu c\u0302i kompani'o unu'a'n foj'o'n mal'ferm'is vend'ej'o'n en Hiros\u0302im'o en 1984. G\u0302i prosper'as, ek'vend'int'e vest'aj\u0302'o'n el nov'a material'o nom'at'a heat-tech (kiu supoz'ebl'e signif'as varm-teknologi'o). G\u0302i hav'as mult'a'j'n branc\u0302'o'j'n en'land'e kaj ankau\u0306 en Londono, Honkongo, S\u0302anhajo kaj Seulo. Komenc'e de la jar'o 2009 UNIQLO prognoz'is profit'o'n de 620 miliard'o'j da en'o'j, sed last'a'temp'e g\u0302i s\u0302ang\u0302'is la prognoz'o'n pli alt'e'n al 627 miliard'o'j. La kompani'estr'o Janai Tadas\u0302i far'ig\u0302'is en 2008 la plej ric\u0302'a hom'o en Japani'o, posed'ant'e 570 miliard'o'j'n da en'o'j."}, {"text_idx": "#000863", "text": "Japan'a McDonald\u2019s last'a'n jar'o'n profit'is plej mult'e en si'a histori'o. G\u0302i vend'is 100-en'a'n hamburger'o'n kaj 120-en'a'n kaf'o'n kaj al'tir'is mult'a'j'n klient'o'j'n. Nintendo, kiu vend'as elektron'ik'a'j'n lud'il'o'j'n tut'mond'e, ankau\u0306 profit'as mult'e."}, {"text_idx": "#000864", "text": "Oni analiz'is la kial'o'j'n de la prosper'ig\u0302'o de tiu'j kompani'o'j. La c\u0302ef'a kial'o est'as, ke ili de'pend'as de la en'land'a merkat'o. Mult'a'j japan'a'j industri'o'j de'pend'as de eksport'o, mult'e al Uson'o. Tial, kiam Uson'o tern'as, Japani'o mal'varm'um'as. C\u0302i-foj'e Uson'o est'as serioz'e mal'san'a, do Japani'o est'as mort'ant'a. Tamen la supr'a'j kompani'o'j precip'e de'pend'as de japan'a'j konsum'ant'o'j, do la influ'o de ekster'land'a regres'o est'as mal'pli grand'a."}, {"text_idx": "#000865", "text": "Ali'a kial'o est'as, ke japan'o'j serc\u0302'as pli mal'mult'e'kost'a'j'n kaj pli unik'a'j'n aj\u0302'o'j'n kaj rest'as hejm'e. La vest'aj\u0302'o'j, kiu'j'n UNIQLO vend'as, est'as nov'material'a'j, unik'a'j kaj mal'mult'e'kost'a'j. Hamburger'o'j'n kaj kaf'o'j'n de McDonald\u2019s ec\u0302 mal'ric\u0302'a'j hom'o'j pov'as ac\u0302et'i, kaj en la mal'bon'a ekonomi'o ec\u0302 pli da hom'o'j vol'as ac\u0302et'i tia'j'n mal'mult'e'kost'a'j'n mang\u0302'aj\u0302'o'j'n. Ili em'as rest'i hejm'e; pro tio elektron'ik'a'j lud'il'o'j bon'e vend'ig\u0302'as kiel et'a'j distr'aj\u0302'o'j. Hom'o'j est'as hom'o'j. Ec\u0302 en la ekonomi'a regres'o ili vol'as viv'i hom'ec'e, kaj por tio ili serc\u0302'as en la soci'o tio'n, kio kontent'ig'as ili'a'n mal'grand'a'n felic\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000866", "text": "Fiask'as la land'a log\u0302'ad'o-politik'o en Burundo pro divers'a'j kial'o'j. Kulp'as inter'ali'e la kresk'o de la log\u0302'ant'ar'o en la c\u0302ef'urb'o, soci'politik'a'j kriz'o'j, la mal'alt'ig\u0302'o de la ac\u0302et'pov'o de burund'an'o'j kaj la mank'o de bon'a politik'o pri log\u0302'ad'o."}, {"text_idx": "#000867", "text": "Pez'as la problem'o al salajr'ul'o'j, apart'e al s\u0302tat'funkci'ul'o'j. Tiu'j ne pov'as facil'e pag'i lu'kost'o'j'n kaj sam'temp'e lern'ej'o-kotiz'o'j'n, kaj oni ne forges'u mang\u0302'aj\u0302'o'j'n. Kiu'j bon's\u0302anc'e posed'as et'a'j'n parcel'o'j'n, ne pov'as ili'n bon'e ekspluat'i pro kresk'ant'a viv'o'kost'o (pli ol 200 % inter 1990 kaj 2008)."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Akir'i log\u0302'ej'o'n facil'is dum kaj iom post la koloni'ism'a epok'o. Tamen, post sen'de'pend'ig\u0302'o, si'n'sekv'a'j reg'ist'ar'o'j neglekt'is konstru'i nov'a'j'n hejm'o'j'n. Antau\u0306 1973 la s\u0302tat'o ne nur log\u0302'ig'is s\u0302tat'funkci'ul'o'j'n kontrau\u0306 et'a sum'o, sed ankau\u0306 bon'e ekip'is la dom'o'j'n. Post'e, tamen, alt'ig\u0302'is la kost'o'j por pri'zorg'i log\u0302'ej'o'j'n tia'j'n, kaj la s\u0302tat'o perd'is interes'o'n."}, {"text_idx": "#000870", "text": "En 2007 la reg'ist'ar'o lanc\u0302'is nov'a'n iniciat'o'n: \u201elog\u0302'ad'o kaj urb'o\u201d. Tiel g\u0302i cel'as dispon'ig'i ter'o'n por nov'a'j dom'o'j \u2013 en'tut'e 26 000 jar'e. Tamen oni protest'is, ke tiel mal'aper'os kultiv'ebl'a'j kamp'o'j. Kresk'os do mal'sat'o: pli bon'e, ebl'e, ripar'i kaj pli'bon'ig'i ekzist'ant'a'j'n log\u0302'ej'o'j'n ol konstru'i nov'a'j'n."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Ceter'e not'ind'as, ke kelk'a'j ministr'o'j kaj parlament'an'o'j konstru'ig'as mult'e'kost'a'j'n dom'o'j'n pag'it'a'j'n per korupt'o kaj s\u0302tel'ad'o."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Lau\u0306 la Universal'a Deklaraci'o de Hom'a'j Rajt'o'j \u201ec\u0302iu hav'as rajt'o'n je viv'nivel'o adekvat'a por la san'o kaj bon'fart'o de si mem kaj de si'a famili'o, inkluziv'e de nutr'aj\u0302'o, vest'aj\u0302'o'j, log\u0302'ej'o kaj medicin'a pri'zorg'o kaj neces'a'j soci'a'j serv'o'j\u201d. S\u0302ajn'e ankorau\u0306 ne en Burundo."}, {"text_idx": "#000873", "text": "Sam'seks'em'o ne est'os pun'it'a en Burundo post decid'o en februar'o de la senat'o. Sam'temp'e la senat'an'o'j abol'is la mort'o'pun'o'n."}, {"text_idx": "#000874", "text": "La tiel nom'at'a Integr'it'a Ofic'ej'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j en Burundo bon'ven'ig'is la decid'o'n, kiu nul'ig'as propon'o'n aprob'it'a'n en novembr'o en la land'a asemble'o por pun'i sam'seks'a'j'n rilat'o'j'n. En leter'o la inter'naci'a organiz'aj\u0302'o al'vok'is al la senat'o respekt'i hom'a'j'n rajt'o'j'n kaj mal'akcept'i la asemble'a'n propon'o'n."}, {"text_idx": "#000876", "text": "Burund'an'o'j hav'as divers'a'j'n opini'o'j'n pri sam'seks'em'o. Kelk'a'j dir'as, ke oni pun'u tia'j'n rilat'o'j'n, kiu'j est'as tabu'a'j en Burundo; ali'a'j, ke ili ne kompren'as, kial pun'i hom'o'j'n, kiu'j inter'konsent'as pri si'a seks'a kondut'o. Ili argument'as: \u201eLa reg'ist'ar'o ne inter'ven'u en ag'o'j, kiu'j ne g\u0302en'as ali'a'j'n hom'o'j'n. Se jes, g\u0302i pov'us mal'permes'i seks'a'j'n rilat'o'j'n inter hom'o'j de mal'sam'a'j seks'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000877", "text": "Not'ind'as, ke reprezent'ant'o'j de divers'a'j religi'o'j skrib'is al la prezid'ant'o, mem religi'em'a, kaj pet'is, ke sam'seks'em'ul'o'j est'u pun'it'a'j. Sam'seks'em'o, ili dir'as, pov'us vek'i la koler'o'n de Di'o. Ceter'e ankorau\u0306 ne est'as agnosk'it'a sam'seks'em'ul'a asoci'o en Burundo."}, {"text_idx": "#000879", "text": "Nepalo fin'fin'e far'ig\u0302'is respublik'o kun komun'ist'a reg'ist'ar'o. Reg\u0302'o Gyanendra for'las'is si'a'n palac'o'n en 2008 kaj nun log\u0302'as en Nepalo kiel ordinar'a popol'an'o. Li'a fil'o for'las'is la land'o'n por ek'log\u0302'i en Singapur'o."}, {"text_idx": "#000880", "text": "Post la proklam'o pri la respublik'o nepal'an'o'j esper'is pri pli bon'a'j temp'o'j, sed ne mult'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. Ekzempl'e, la reg\u0302'a palac'o far'ig\u0302'os part'e ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j kaj part'e muze'o, sed pri c\u0302i-last'a ankorau\u0306 atend'as nepal'an'o'j. Sam'e ankorau\u0306 posed'as la ribel'int'o'j si'a'j'n arm'il'o'j'n."}, {"text_idx": "#000881", "text": "La reg'ist'ar'o konsist'as el membr'o'j de divers'a'j komun'ist'a'j parti'o'j nepalaj. Oni ne sci'as, kiom da komun'ist'a'j parti'o'j ekzist'as en la land'o. Ili fond'ig\u0302'is rezult'e de divers'a'j split'ig\u0302'o'j, post kiam dum la reg\u0302'a epok'o tiu au\u0306 ali'a parti'o est'is mal'permes'at'a."}, {"text_idx": "#000882", "text": "Jen la parti'o'j inter'konsent'as kaj unu'ig\u0302'as, jen ili mal'konsent'as kaj de'nov'e dis'ig\u0302'as. Mult'a'j opini'as, ke la parti'o'j unu'ig\u0302'u, sed c\u0302iu parti'o taks'as si'n la ver'a komun'ist'a parti'o kaj rifuz'as ced'i al ali'a'j. Pri politik'a'j afer'o'j ili pli-mal'pli inter'konsent'as, sed ne pri tiu, kiu far'ig\u0302'os la g\u0302eneral'a sekretari'o de unu'ig\u0302'int'a parti'o."}, {"text_idx": "#000883", "text": "Do malgrau\u0306 tio, ke 60 % de la popol'o voc\u0302'don'is por la divers'a'j komun'ist'a'j parti'o'j, ili mal'bon'e reg'as kaj mal'komun'ist'e labor'as. Rest'as do la demand'o, c\u0302u iam la parti'o'j sukces'e kaj definitiv'e unu'ig\u0302'os."}, {"text_idx": "#000884", "text": "Ceter'e mal'aprob'as la komun'ist'o'j'n la uson'a reg'ist'ar'o. Pli kaj pli inter'ven'as en nepala politik'o la ambasador'o'j de Uson'o kaj de Barato. Sed malgrau\u0306 c\u0302io la nepala popol'o pli kaj pli favor'as komun'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#000885", "text": "La jug\u0302'ej'o de Dendermonde en Belgi'o kondamn'is la uson'a'n Inter'ret-gigant'o'n Yahoo!. La ret'per'ant'o est'is akuz'it'a pro la rifuz'o kun'labor'i kun jur'a enket'o. La firma'o ricev'is unu'foj'a'n pun'o'n de 55 000 eu\u0306r'o'j kaj ricev'os c\u0302iu'tag'e pli'a'n pun'o'n de 10 000 eu\u0306r'o'j, se g\u0302i plu rifuz'as kun'labor'i. Yahoo! jam inform'is, ke g\u0302i ne akcept'as la kondamn'o'n, kaj plu's\u0302ov'os la kaz'o'n al arbitraci'a tribunal'o."}, {"text_idx": "#000886", "text": "La polic'a'j instanc'o'j de Dendermonde est'is trov'int'a'j la spur'o'j'n de Inter'ret-krim'ul'o'j, kiu'j uz'is adres'o'j'n de Yahoo! por ek'sci'i financ'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n de komput'il'uz'ant'o'j kaj tiel mal'plen'ig'i ili'a'j'n bank'kont'o'j'n. La polic'o pet'is de Yahoo! la Ip-numer'o'j'n, lig'it'a'j al tiu'j adres'o'j, por pov'i lok'i la krim'ul'o'j'n. La firma'o tamen respond'is, ke g\u0302i est'as uson'a firma'o kaj pro tio hav'as neniu'n dev'ig'o'n al ekster'land'a polic'o."}, {"text_idx": "#000887", "text": "Belg'a jur'ist'o kaj prokuror'o J'a'n Kerkhofs opini'as, ke Yahoo! liver'as serv'o'j'n al person'o'j en Belgi'o, kaj do ja respond'ec'as. \u201eEn simil'a'j okaz'o'j Google kaj Microsoft tuj liver'is la neces'a'j'n don'it'aj\u0302'o'j'n,\u201d al'don'is Kerkhofs."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Sebastian Vos de Finsbury International Policy and Regulatory Advisers (FIPRA) \u201emir'is\u201d pri la akuz'o. \u201eYahoo! hav'as si'a'n intern'a'n regul'ar'o'n,\u201d li dir'is, \u201ekaj lau\u0306 g\u0302i inform'o'j pri la uz'o de ekster'land'a'j uz'ant'o'j pov'as est'i trans'don'it'a'j nur al la uson'a polic'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000889", "text": "La kaz'o memor'ig'as pri la jar'o 2004, kiam la j\u0302urnal'ist'o Shi\u0304 Ta\u0304o est'is arest'it'a en C\u0302ini'o \u201edank'e al\u201d inform'o'j de Yahoo!. Tiam pro'parol'ant'o de la ret'per'ant'o bedau\u0306r'is, ke \u201euz'ant'o'j de g\u0302i'a ret'serv'o en C\u0302ini'o est'is en'karcer'ig'it'a'j, c\u0302ar ili dis'send'is si'a'j'n politik'a'j'n ide'o'j'n tra Inter'ret'o\u201d, sed argument'is, ke Yahoo!, sam'e kiel c\u0302iu'j ali'a'j ekster'land'a'j firma'o'j en C\u0302ini'o, dev'as obe'i la lok'a'j'n leg\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000893", "text": "Tamen last'a'temp'e io okaz'is, kio memor'ig'is mi'n pri la tez'o de Dunne. Iu'n nokt'o'n mi tre klar'e song\u0302'is pri perd'it'a s\u0302los'il'o. La fon'o jen'as: antau\u0306 jar'o'j mi kas\u0302'is s\u0302los'il'o'n de la mal'antau\u0306'a dom'pord'o sub la tegment'o'n de g\u0302arden'a bud'o. Tiel, se unu el ni'a'j fil'o'j sen'avert'e ven'us dum ni'a for'est'o, li pov'us pren'i la s\u0302los'il'o'n kaj en'ir'i la dom'o'n."}, {"text_idx": "#000898", "text": "Mi konklud'is, tamen, ke la eksperiment'o de Dunne pri la temp'o rest'as ne'pruv'it'a. Tamen la tem'o ankorau\u0306 fascin'as mi'n. Ebl'e leg'ant'o de MONATO hav'as spert'o'j'n, kiu'j kontribu'as al diskut'o pri la esenc'o kaj funkci'o de la temp'o."}, {"text_idx": "#000899", "text": "En mi'a'n artikol'o'n Nov'a Esperant'o-muze'o (MONATO 2009/2, p. 22) en's\u0302tel'ig\u0302'is dum la redaktor'a mal'long'ig'o de mi'a origin'a tekst'o du mal'g\u0302ust'ig'o'j, kiu'j'n mi vol'us iom pri'lum'i, kvankam konciz'e tio ne facil'as."}, {"text_idx": "#000900", "text": "1. La artikol'o komenc'ig\u0302'as per vort'o'j \u201eEn la urb'o Svitavy (okcident'a Moravio)\u201d, kio kaj g\u0302ust'as, kaj ne, kio oft'e okaz'ad'as c\u0302e sur'lim'a'j urb'o'j. La redaktor'o ver's\u0302ajn'e konklud'is tio'n de mi'a pli post'a menci'o, ke tie ekzist'is la plej grand'a german'lingv'a bibliotek'o en Moravio. Tio g\u0302ust'is en la konsider'at'a temp'o. Sed nun Svitavy administr'e aparten'as al la bohemi'a region'o Pardubice, do nun g\u0302i est'as konsider'at'a orient-bohemi'a urb'o. Tial kelk'a'j (precip'e mal'jun'a'j) civit'an'o'j konsider'as si'n g\u0302is nun moravi'an'o'j, dum la pli'mult'o sent'as si'n bohemi'an'o'j (au\u0306 la jun'a'j pri'fajf'as tio'n, konsider'ant'e si'n c\u0302eh\u0302'o'j). Por pri'lum'i la esprim'o'j'n por tiu'j, kiu'j ne kon'as la histori'o'n de C\u0302eh\u0302i'o: g\u0302i konsist'as el tri histori'a'j part'o'j: Bohemi'o (okcident'e), Moravio (orient'e) kaj part'o de histori'a Silezio (nord-orient'e). Tamen mult'e pli grand'a part'o de histori'a Silezio nun aparten'as al Pollando."}, {"text_idx": "#000901", "text": "2. Est'as menci'it'e, ke la bibliotek'o de Jaroslav S\u030custr (5800 volum'o'j), kiu'j est'is g\u0302is nun en la muze'o en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301, nun trov'ig\u0302'as en la Esperant'o-muze'o en Svitavy. Sed ne est'as tiel. G\u0302i plu trov'ig\u0302'as en la urb'a muze'o en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301, kie'n g\u0302i'n trans'don'is C\u0302eh\u0302'a Esperant'o-Asoci'o, kiam g\u0302i perd'is si'a'j'n ej'o'j'n en Prago. Sed lau\u0306'bezon'e kelk'a'j ekzempler'o'j est'as prunt'e'don'at'a'j al la Esperant'o-muze'o ekspozici-cel'e kaj en Svitavy trov'ig\u0302'as jam ali'a bibliotek'o, aparten'ant'a al C\u0302e'a, kiu'n oni dau\u0306r'e pli'vast'ig'as (plej'part'e dank'e al donac'o'j, c\u0302ar por ac\u0302et'ad'o mank'as al C\u0302e'a financ'o'j)."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Antau\u0306 550 jar'o'j, la 2an de mart'o 1459, nask'ig\u0302'is en Utreh\u0302to Adriaan Florenszoon Boeyens [bujens], fil'o de s\u0302ip'c\u0302arpent'ist'o, kiu post'e far'ig\u0302'is pap'o Adrian'o la 6a. Por nederland'an'o'j li est'as la sol'a nederlanda pap'o, sed c\u0302ar ankorau\u0306 ne ekzist'is tiu'epok'e mem'star'a nederlanda s\u0302tat'o, por german'o'j li est'as la sep'a german'a pap'o \u2013 la nun'a Benedikto la 16a est'as la ok'a german'a pap'o \u2013, sed kiel ajn: antau\u0306 Johano Pau\u0306lo la 2a, pap'o Adrian'o est'is la last'a ne-ital'a pap'o."}, {"text_idx": "#000903", "text": "Post si'a'j baz'a'j stud'o'j Adrian'o plu'stud'is en Zwolle c\u0302e la tiel nom'at'a'j \u201efrat'o'j de la komun'a viv'o\u201d, kies grav'a eklezi'a re'form'a mov'ad'o, la modern'a devot'ec'o, influ'is grand'a'n part'o'n de okcident'a Eu\u0306rop'o, precip'e en la urb'o'j de la inter'naci'a Hans'o. Tiu devot'ec'o est'as krist'an'a spirit'ec'o, baz'it'a sur regul'a leg'ad'o en la bibli'o kun'e kun tut'e intern'ig'it'a devot'ec'o en la praktik'a c\u0302iu'tag'a viv'o. Unu el la plej fam'a'j verk'o'j el ili'a mez'o est'as Imit'ad'o de Krist'o1 de Tomas'o a Kempis. Post'e Adrian'o stud'is teologi'o'n en Loven'o, kie en 1490 li far'ig\u0302'is profesor'o. Erasm'o (ankau\u0306 eduk'it'a en la rond'o'j de la Modern'a Devot'ec'o) far'ig\u0302'is tie unu el li'a'j student'o'j."}, {"text_idx": "#000905", "text": "Adrian'o est'is tre sobr'a person'o, ne aprez'is la renesanc'a'n abund'o'n de la pap'a kort'eg'o, c\u0302iu'tag'e celebr'is la mes'o'n (kio tiu'epok'e cert'e en Romo ne est'is kutim'o), kaj est'is spert'at'a kiel \u201ebarbar'o el la nord'o\u201d. Li klopod'is re'form'i la kuri'o'n, for'ig'ant'e ric\u0302'a'j'n prebend'o'j'n2. La financ'o'j de la pap'a s\u0302tat'o est'is en mizer'a stat'o, pro la gigant'a'j konstru-el'spez'o'j de la antau\u0306'ul'o'j. Rest'as korespond'aj\u0302'o li'a kun Erasm'o, en kiu li sen'sukces'e pet'as ties help'o'n en la gigant'a'j problem'o'j, kiu'j'n li front'is. Li far'is sam'e sen'rezult'e si'a'n ebl'o'n por form'i kun'labor'o'n politik'a'n inter la eu\u0306rop'a'j imperi'estr'o, reg\u0302'o'j, duk'o'j, graf'o'j k.s. por kontrau\u0306'batal'i la turk'o'j'n, kiu'j \u2013 g\u0302ust'e pro tiu intern-eu\u0306rop'a mal'akord'o \u2013 sen'problem'e konker'is Beogradon kaj Rod'o'n. Ec\u0302 Italion ili nun pov'os minac'i, li tim'is3."}, {"text_idx": "#000906", "text": "Koncern'e la Reformaci'o'n, Adrian'o postul'is de Lutero sen'hezit'e re'kon'i la au\u0306toritat'o'n de la eklezi'o de Romo kaj de la pap'o, sed ali'flank'e li klar'e esprim'is la kulp'o'n de Romo, de la pap'o'j, de la kuri'o pri la mis'aj\u0302'o'j, kiu'j konduk'is al la ag'ad'o de Lutero. La tiu'temp'a'j instanc'o'j en Romo kaj ali'lok'e ne bon'e kompren'is tiu'n si'n'ten'o'n c\u0302e pap'o! Nur pap'o Johano Pau\u0306lo la 2a en si'a jubile'a jar'o 2000 sekv'is Adrian'o'n la 6an koncern'e tiu'n kulp'o'konfes'o'n."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Adrian'o mort'is la 14an de septembr'o 1523, mal'san'a, sol'a, pri'mok'at'a, mal'am'at'a. Nun'temp'e li'a'j rest'aj\u0302'o'j ripoz'as en monument'a tomb'o en la preg\u0302'ej'o Santa Maria dell' Anim'a en Romo. Sur g\u0302i est'as deviz'o: \u201eKiom grav'as, kiu'moment'e ec\u0302 la plej'a virt'a person'o viv'as.\u201d Nur mal'mult'e da turist'o'j au\u0306 pilgrim'o'j trov'as tiu'n c\u0302i preg\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000909", "text": "2. En'spez'o'j de eklezi'ul'o'j, lig'it'a'j al foj'foj'e nur honor'a'j task'o'j."}, {"text_idx": "#000910", "text": "3. Erasm'o ankau\u0306 verk'is libr'o'n pri la demand'o, c\u0302u oni dev'as au\u0306 ne milit'e atak'i la turk'o'j'n."}, {"text_idx": "#000911", "text": "Reprezent'ant'o'j de la urb'o Zamos\u0301c\u0301 deklar'as, ke centr'o pri ekzil'it'o'j est'u konstru'it'a en orient'a Pollando. Dum la du'a mond'milit'o la region'o de Zamos\u0301c\u0301 (kon'at'a kiel Zamojszczyzna) tiom spert'is pri ekzil'o'j, ke nepr'e tie star'u la centr'o."}, {"text_idx": "#000912", "text": "Leter'is la iniciat'int'o'j de la projekt'o al la pol'a prezid'ant'o Lech Kaczyn\u0301ski: \u201eNi hav'as la moral'a'n rajt'o'n admon'i pri ni'a pol'a versi'o de histori'o. C\u0302i tie en la region'o de Zamos\u0301c\u0301 en la jar'o'j 1942-1943 est'is ekzil'it'a'j el si'a'j hejm'o'j pli ol 40 000 hom'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000913", "text": "En la centr'o trov'ig\u0302'u fot'o'j, memor'aj\u0302'o'j kaj ali'a'j dokument'o'j pri pol'o'j for'pel'it'a'j el pli ol 120 vilag\u0302'o'j en la region'o'j. Jerzy Zacharow, unu el la iniciat'int'o'j, dir'is: \u201eLa centr'o est'u kompren'at'a kiel lok'o de eu\u0306rop'a memor'o. G\u0302i est'u komun'a verk'o de ni'a generaci'o, konstru'ot'a kiel monument'o omag\u0302'e al ni'a'j ge'patr'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000914", "text": "La ekzil'o'j lig'ig\u0302'is kun la german'ig'ad'o de orient'a'j teritori'o'j de Pollando kaj ali'a'j region'o'j por kre'i t.n. viv'o'spac'o'n (german'e: Lebensraum). C\u0302irkau\u0306 50 milion'o'j da slav'o'j, precip'e pol'o'j, rus'o'j, belorus'o'j kaj ukrainoj, dev'is est'i trans'log\u0302'ig'it'a'j au\u0306 eksterm'it'a'j."}, {"text_idx": "#000915", "text": "Pro tio aktiv'ul'o'j kiel Zacharow kontrau\u0306'as ekzil'it'o-centr'o'n en Berlino. \u201eGerman'o'j moral'e ne rajt'as konstru'i tie Eu\u0306rop'a'n Centr'o'n pri For'pel'it'o'j\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#000916", "text": "Kiel el'ir'i el la kriz'o?"}, {"text_idx": "#000917", "text": "S\u0302ajn'as, ke la dis'volv'ig\u0302'o de la aktual'a kriz'o (kriz'o de ekonomi'o, kriz'o de politik'o, kriz'o de ekologi'o, kriz'o de soci'o'j ktp) c\u0302iam pli montr'as, ke tut'e ne ebl'as antau\u0306'vid'i g\u0302i'a'n fin'o'n. S\u0302ajn'e la hom'ar'o unu'flank'e evolu'is al stadi'o, kiu postul'as g\u0302eneral'a'n s\u0302ang\u0302'o'n, kaj ali'flank'e g\u0302i ven'is al punkt'o, de kiu la plu'ir'o sur la mal'nov'a voj'o konduk'as al katastrof'o. C\u0302u ebl'as i'o'n ajn antau\u0306'vid'i?"}, {"text_idx": "#000918", "text": "S\u0302ajn'as al mi, kiel mi jam skrib'is en du antau\u0306'a'j artikol'o'j en MONATO, ke la komput'il'a era'o (rimed'o'j de modern'a elektron'ik'a teknologi'o) signif'as por la hom'ar'o simil'a'n salt'o'n, kia'n hav'is la kombin'o de transport'evolu'o kaj la invent'o de la vapor'mas\u0302in'o. Tiel komplet'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la soci'a struktur'o. Ek'est'is, post feu\u0306d'a viv'koncept'o, la burg\u0302'a, kiu inkluziv'is la komenc'o'n de nov'a kapital'ism'a ekonomi'a ord'o, nov'a rol'o de bank'o'j, nov'a politik'a ide'ar'o pri liber'ec'o kaj egal'rajt'ec'o de c\u0302iu'j hom'o'j, kaj ide'o pri naci'o. C\u0302iu'j tiu'j koncept'o'j nun mal'nov'ig\u0302'is kaj brems'as la evolu'o'n de la nov'a komput'ad'a mond'o."}, {"text_idx": "#000920", "text": "Kiu grup'o nun far'ig\u0302'as potenc'a pro la komput'ik'o kaj ne pov'as part'o'pren'i en la reg'ad'o? Nun la reg'potenc'o'n efektiv'e hav'as financ'a'j potenc'ul'o'j (hom'o'j kun mult'a mon'o: kapital'ist'o'j, posed'ant'o'j de ekonomi'a pov'o). Ili pag'as kaj efektiv'e decid'as, kiu'j ver'e reg'u. En la komput'ik'a era'o c\u0302iam pli da potenc'o gajn'as inform'posed'ant'o'j, hom'o'j, kiu'j reg'as en la ret'o."}, {"text_idx": "#000923", "text": "Sekv'e per'e de la ret'o divers'a'j'n form'o'j'n de pov'o trans'pren'as grup'o'j kun sci'o. La mon'o jam dum mult'a temp'o mal'gajn'as la teren'o'n, la labor'posten'o'j jam de long'e mal'gajn'as la batal'o'n kun robot'o'j kaj elektron'ik'a administr'ad'o. Oni kalkul'is, ke en alt'e evolu'int'a'j land'o'j nun'temp'e kun difin'it'a'j re'form'o'j jam nur'a'j 10 % el la labor'ant'a'j hom'o'j pov'as viv'ten'i la ali'a'j'n 90 %. En Germanio jam nun 35 % hav'as labor'posten'o'j'n kaj ili viv'ten'as ali'a'j'n 65 %."}, {"text_idx": "#000927", "text": "Rest'os privat'a posed'o, sed la posed'o de entrepren'o'j far'ig\u0302'os ali'a. Mi pov'as imag'i ekzempl'e la sistem'o'n de mem'administr'ad'o, kiu en Jugoslavio funkci'is tre sukces'e dum pli ol 30 jar'o'j. Esenc'e entrepren'o'j'n kaj fabrik'o'j'n posed'is kolektiv'e c\u0302iu'j, kiu'j tie labor'is. Kiam ili for'ir'is, ili perd'is la posed'rajt'o'n. Tio ebl'ig'is iu'spec'a'n merkat'a'n konkur'ad'o'n, tamen sub reg'ad'o de la s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#000930", "text": "Tia'j posed'ant'o'j est'os traktat'a'j kiel soci'e mal'util'a'j stult'ul'o'j. Fin'fin'e oni valor'ig'os moral'o'n, kiu pri'zorg'os re'arang\u0302'o'n de ekologi'a'j ekvilibr'o'j; oni valor'ig'os grup'o'j'n, kiu'j zorg'os pri serc\u0302'o de ekvilibr'o inter konkur'ad'o kaj toler'a kun'viv'o. G\u0302is tiu nov'a si'n'struktur'ad'o de la hom'ar'o, en kiu c\u0302iu'j er'o'j de la mond'o est'os kun'lig'it'a'j per elektron'ik'a'j ret'o'j, est'ig\u0302'os mult'a'j trau\u0306mat'o'j. La nun'a'j potenc'ul'o'j klopod'os c\u0302iu'manier'e batal'i kontrau\u0306 la s\u0302ang\u0302'o'j \u2013 sed for'pas'is ili'a temp'o."}, {"text_idx": "#000931", "text": "La grand'a kriz'o dau\u0306r'os kelk'dek jar'o'j'n, sed el g\u0302i el'ir'os nov'a re'fres\u0302'ig'it'a hom'ar'o, en kiu ne plu ebl'os s\u0302tat'o kun miliard'o'j da mal'sat'a'j hom'o'j kaj kelk'cent'milion'o'j da terur'e ric\u0302'a'j, en kiu ne ebl'os, ke iu'j ne hav'u pur'a'n akv'o'n kaj pur'a'n aer'o'n. Anstatau\u0306 la plan'it'a'j milit'o'j por akv'a'j rezerv'o'j, apokalips'a'j batal'o'j por reg'i la posed'o'n de teren'o'j, ven'os temp'o nov'a, temp'o en kiu ankau\u0306 ide'o'j kiel Esperant'o ek'hav'os si'a'n valor'o'n."}, {"text_idx": "#000932", "text": "Ebl'as parol'i pri \u201ela batal'o de la reklam'o'j\u201d, en kiu sekular'ist'o'j kaj religi'ist'o'j prov'as prezent'i al la publik'o si'a'j'n kontrau\u0306'a'j'n star'punkt'o'j'n."}, {"text_idx": "#000933", "text": "C\u0302io komenc'ig\u0302'is pas'int'jar'e, kiam la Brit'a Human'ism'a Asoci'o surpriz'ig\u0302'is, al'tir'ant'e al si obl'e pli da mon'o ol atend'it'a por lanc\u0302'i reklam'o'n: \u201eVer's\u0302ajn'e ne ekzist'as Di'o. Do ne mal'trankvil'ig\u0302'u kaj g\u0302u'u vi'a'n viv'o'n.\u201d La asoci'o plan'is aper'ig'i la reklam'o'n sur la flank'o'j de londonaj au\u0306tobus'o'j. Pro vast'a financ'a sub'ten'o por la reklam'o'j ebl'is tiel pri'afis\u0302'i au\u0306tobus'o'j'n en ali'a'j brit'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#000934", "text": "La human'ism'a mesag\u0302'o ec\u0302 pli dis'vast'ig\u0302'is, kiam amas'komunik'il'o'j amuz'it'e raport'is, ke en la sud-angl'a urb'o Southampton religi'em'a s\u0302ofor'o rifuz'is vetur'ig'i bus'o'n port'ant'a'n la \u2013 lau\u0306 li \u2013 ofend'a'n reklam'o'n."}, {"text_idx": "#000935", "text": "Tamen ec\u0302 pli ofend'a montr'is si'n replik'a reklam'o lanc\u0302'it'a de la tiel nom'at'a Krist'an'a Parti'o. G\u0302i'a au\u0306tobus'a reklam'o tekst'is: \u201eTut'cert'e ekzist'as Di'o. Do al'ig\u0302'u al la Krist'an'a Parti'o kaj g\u0302u'u vi'a'n viv'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000936", "text": "Kontrau\u0306 la krist'an'a reklam'o protest'is pli ol mil brit'o'j (kaj la cifer'o dau\u0306r'e kresk'as). Tiel la reklam'o far'ig\u0302'is la kvar'a plej kritik'at'a en la histori'o de la brit'a reklam'ad'o-industri'o. Pivot'is la protest'o'j c\u0302irkau\u0306 la asert'o, ke \u201etut'cert'e\u201d ekzist'as io, pri kio cert'ec'o neniel ebl'as. Kontrast'e la human'ism'a reklam'o al'tir'is nur 326 protest'o'j'n."}, {"text_idx": "#000937", "text": "Malgrau\u0306 la postul'o'j de tiu'j, kiu'j vol'as, ke unu au\u0306 ali'a reklam'o est'u re'tir'it'a, la kontrol-instanc'o respond'ec'a pri reklam'ad'o en Briti'o decid'is permes'i ambau\u0306. La du reklam'o'j prezent'as nur opini'o'j'n, argument'is la instanc'o \u2013 konsci'a, ver's\u0302ajn'e, ke en esenc'e sekular'a Briti'o ekzist'as afer'o'j pli grav'a'j ol au\u0306tobus'a reklam'o-batal'o pri kred'o au\u0306 ne'kred'o."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Iel kun mal'fru'o mi ricev'is la oktobr'a'n numer'o'n, kaj tie mi vid'as en la artikol'o Memor'ant'e mit'o'n (MONATO 2008/10, p. 8) grand'a'n re'tajl'o'n de histori'a ver'o."}, {"text_idx": "#000939", "text": "La kosova batal'o de serb'o'j kontrau\u0306 la turk'a agres'o en 1389 ne est'as mit'o, sed grand'a real'a sang'a batal'o, kiel frenez'a hom'a inter'buc\u0302'ad'o lau\u0306 tiu'temp'a'j terur'a'j kutim'o'j. C\u0302i tiu batal'o las'is profund'a'j'n spur'o'j'n en la kultur'o'j de la balkanaj popol'o'j, sed plej mult'e en la serb'a popol'o, c\u0302ar g\u0302i okaz'is sur serb'a teritori'o kaj kun pli'mult'a part'o'pren'o de serb'a'j batal'ant'o'j sub gvid'o de la serb'a princ'o Lazaro. Tial la serb'o'j (kaj ali'a'j balkanaj popol'o'j) tra jar'cent'o'j memor'as tiu'n batal'o'n."}, {"text_idx": "#000940", "text": "C\u0302i tiu fakt'o est'as tut'e kon'at'a, kaj tial est'as strang'e, ke la redaktor'o pri \u201epolitik'o\u201d las'is c\u0302i tia'n tekst'o'n. La sen'de'pend'ec'o au\u0306 de's\u0302ir'ad'o de Kosovo kaj Metohio el Serbi'o est'as sub grand'a demand'sign'o, c\u0302ar la problem'o'n solv'i apenau\u0306 ebl'os en pac'a manier'o, kio konven'us al la 21a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000942", "text": "Ver's\u0302ajn'e ne est'as ali'a scienc'a teori'o, kiu el'vok'as tiom da kontrau\u0306'dir'o'j kiel la teori'o de evoluci'o. Precip'e tio koncern'as la teori'o'n de Charles Darwin. Kaj est'as kompren'ebl'e: c\u0302ar la teori'o de evoluci'o kontrau\u0306'star'as al la tiel nom'at'a kre'ism'o, la bibli'a koncept'o, lau\u0306 kiu ni'a univers'o est'is kre'at'a de Di'o dum ses tag'o'j antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 6000 jar'o'j. Cert'e, nun'temp'e jam ne real'ig\u0302'as \u201esimi'a'j proces'o'j\u201d simil'a'j al tiu'j en 1925 en Uson'o, kaj oni abol'is la leg\u0302'o'j'n en tiu'j uson'a'j s\u0302tat'o'j, kie oni mal'permes'is instru'ad'o'n de la teori'o de evoluci'o en lern'ej'o'j. Sed religi'a'j fundament'ist'o'j kaj klerik'o'j nun ne dorm'et'as, kaj pen'eg'as per c\u0302iu'j rimed'o'j, se ne mal'permes'i, almenau\u0306 lim'ig'i la instru'ad'o'n de la teori'o de evoluci'o, au\u0306 c\u0302iu'okaz'e en'ig'i en la procez'o'n de instru'ad'o egal'e evoluci'a'n kaj bibli'a'n koncept'o'j'n. Kaj cert'e tio okaz'as ne nur en Uson'o, sed en mult'a'j ali'a'j land'o'j. Tamen dum 150 jar'o'j kontrau\u0306 la teori'o de evoluci'o kaj precip'e kontrau\u0306 darvin'ism'o kontrau\u0306'star'as ne nur kre'ist'o'j, sed sam'e mult'a'j s\u0302tat'a'j kaj soci'a'j ag'ant'o'j, scienc'ist'o'j, instru'ist'o'j, teknik'ist'o'j, mult'a'j simpl'a'j civit'an'o'j ktp. Ec\u0302 ne inter biolog'o'j est'as solidar'ec'o rilat'e al darvin'ism'o. Mult'a'j el ili est'as sub'ten'ant'o'j de lamark'ism'o, nom'o'genez'o, katastrof'ism'o kaj ali'a'j, kvankam la plej'part'o est'as parti'an'o'j de la darvin'a teori'o de evoluci'o."}, {"text_idx": "#000943", "text": "Lamarck \u2013 mal'prosper'a fond'int'o de evoluci'o"}, {"text_idx": "#000944", "text": "La noci'o pri evoluci'o komenc'is form'ig\u0302'i ankorau\u0306 en antikv'ec'o. Mult'a'j filozof'o'j kaj scienc'ist'o'j sci'is pri s\u0302ton'ig\u0302'int'a'j rest'aj\u0302'o'j de best'o'j, kiu'j tiam real'e ne plu ekzist'is. Sed jam en la mez'epok'a Eu\u0306rop'o parol'i pri evoluci'o est'is mort'dang\u0302er'e. Kaj est'as mir'ind'e, ke en epok'o de Renesanc'o, kiam est'is ating'it'a'j rimark'ind'a'j sukces'o'j en fizik'o, matematik'o, astronomi'o, h\u0302emi'o, medicin'o ktp, scienc'ist'o'j neni'o'n skrib'is au\u0306 parol'is pri evoluci'o de viv'a natur'o."}, {"text_idx": "#000946", "text": "Charles Darwin \u2013 la fond'int'o de la scienc'motiv'it'a teori'o de evoluci'o"}, {"text_idx": "#000954", "text": "Antau\u0306 ne'long'e en divers'a'j revu'o'j aper'is inform'o, ke en Kanado scienc'ist'o'j trov'is la trans'ir'a'n c\u0302en'er'o'n inter fis\u0302'o'j kaj la unu'a'j sur'ter'a'j est'aj\u0302'o'j \u2013 la tiel nom'at'a'n Tiktaalik roseae. La ag\u0302'o de la trov'aj\u0302'o est'as 375 milion'o'j da jar'o'j. Kvankam Tiktaalik precip'e log\u0302'is en akv'o kaj hav'is nag\u0302'il'o'j'n, tamen c\u0302i tiu'j last'a'j pli mult'e memor'ig'is pri membr'o'j de amfibi'o'j. Tiu tri-metr'a antikv'a akv'a best'o ver's\u0302ajn'e pov'is el'pas\u0302'i la firm'ter'o'n. Kaj est'as kred'ebl'e, ke ankorau\u0306 est'os trov'it'a'j ali'a'j'n trans'ir'a'j'n c\u0302en'er'o'j'n en evoluci'o."}, {"text_idx": "#000955", "text": "Pas'is ses jar'o'j post la publik'ig'o de \u201eLa origin'o de speci'o'j\u201d de Darwin, kaj en 1865 la monah\u0302'o Mendel inform'is pri la rezult'o'j de si'a'j genetik'a'j esplor'o'j. Cert'e, tio ne est'is kon'at'a de Darwin, nek de la tut'a scienc'a mond'o g\u0302is la komenc'o de 20a jar'cent'o. Sed pro la mal'kovr'o de Mendel, est'is for'ig'it'a unu grav'a mis'kompren'o en la darvin'a teori'o. Se antau\u0306'e s\u0302ajn'is (kaj tio'n argument'is kontrau\u0306'ul'o'j de Darwin), ke pli adapt'it'a'j vari'aj\u0302'o'j tut'egal'e iom post iom perd'as si'a'j'n avantag\u0302'o'j'n pro hibrid'ig\u0302'o kun mal'pli adapt'it'a'j, tamen rezult'e de la mal'kovr'o'j de Mendel far'ig\u0302'is evident'e, ke gen'o'j ne mal'aper'as, kaj kondic\u0302'ig'it'a'j per gen'o'j, la kvalit'o'j ne kun'miks'ig\u0302'as kaj ne akcept'as la mez'a'n valor'o'n, sekv'e pov'os aper'i ec\u0302 post mult'a'j generaci'o'j."}, {"text_idx": "#000959", "text": "Muze'o pri la histori'o de pollandaj jud'o'j"}, {"text_idx": "#000961", "text": "La german'a'j nazi'o'j preskau\u0306 en tut'ec'o real'ig'is si'a'n frenez'a'n plan'o'n: \u201esolv'o de la jud'a problem'o\u201d, rezult'e, ili murd'is la pli'mult'o'n de la jud'o'j en la land'o'j, kiu'j'n ili okup'is en Eu\u0306rop'o. La murd'it'a popol'o rest'as tamen en memor'o per si'a grand'a kontribu'o al mond'a kultur'o, scienc'o kaj civiliz'o, ankau\u0306 per si'a'j ating'o'j por konserv'i, malgrau\u0306 grand'eg'a'j mal'help'o'j, si'a'n ric\u0302'a'n ident'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000963", "text": "En la mond'o funkci'as plur'a'j centr'o'j, kies cel'o est'as omag\u0302'i la memor'o'n de neni'ig'it'a'j jud'o'j, sed ankau\u0306 por esplor'o kaj popular'ig'o de jud'a histori'o kaj kultur'o. Al la plej signif'a'j aparten'as la institut'o Yad Vashem en Jerusalemo: la Institut'o de Memor'o pri la Martir'o'j de Holokau\u0306st'o1. Funkci'as kelk'a'j sam'cel'a'j institut'o'j, ekzempl'e en Nov'jork'o: YIVO, Institut'e for Jewish research (Jud'a Scienc'a Institut'o), kaj en Vas\u0302ington'o la Muze'o de Holokau\u0306st'o. Dis'e tra la mond'o ankau\u0306 ali'lok'e oni labor'as por simil'a'j cel'o'j."}, {"text_idx": "#000964", "text": "Sent'ig\u0302'as tamen grand'a bezon'o konstru'i plur'funkci'a'n, scienc'e, kultur'e kaj eduk'e modern'a'n, mult-per'il'a'n centr'o'n dedic\u0302'it'a'n al la histori'o de jud'o'j ankau\u0306 en Pollando, kie ili setl'ig\u0302'is jam ek'de la 11a jar'cent'o kaj dum kelk'a'j jar'cent'o'j form'is la tut'mond'e plej mult'nombr'a'n jud'a'n diaspor'o'n."}, {"text_idx": "#000965", "text": "La cel'o de la muze'o en Varsovio est'os kultur'ad'o, konserv'ad'o de la hered'aj\u0302'o de tiu mil'jar'a viv'ad'o de jud'o'j sur la teritori'o de la nun'a Pol'a Respublik'o. G\u0302i apog'os c\u0302iu'j'n streb'o'j'n, kiu'j serv'as la eduk'o'n de la jun'a generaci'o en la spirit'o de reciprok'a toler'em'o kaj estim'o. La muze'o est'as konstru'at'a dank'e al harmoni'a kun'labor'o de instanc'o'j de la c\u0302ef'urb'o Varsovio, la ministr'ej'o pri kultur'o kaj naci'a hered'aj\u0302'o, la Societ'o de Jud'a Histori'o kaj donac'int'o'j kaj amik'o'j el la tut'a mond'o. La muze'o pri la histori'o de pol'a'j jud'o'j, fin'konstru'ot'a en 2011, est'os la sol'a en la mond'o, kiu tut'ec'e si'n dedic\u0302'as nur al tiu histori'o. G\u0302i sam'temp'e est'os nov'a, plur'funkci'a establ'aj\u0302'o pri kultur'o en Varsovio."}, {"text_idx": "#000966", "text": "Kial en tiu c\u0302i region'o?"}, {"text_idx": "#000967", "text": "Pollando est'is en pas'int'ec'o grav'a centr'o de jud'a diaspor'o. Plur'a'j jud'o'j log\u0302'ant'a'j en divers'a'j land'o'j vast'e en la mond'o hav'as si'a'j'n radik'o'j'n en Pollando. Valor'as c\u0302i-lok'e re'memor'ig'i, ke Pollando est'is dum plur'a'j jar'cent'o'j etn'e la plej diferenc'ig'it'a land'o en Eu\u0306rop'o, kio pozitiv'e influ'is g\u0302i'a'n kultur'a'n evolu'o'n. Signif'a'j part'o'j de la hered'aj\u0302'o de pol'a'j jud'o'j trov'ig\u0302'as ankau\u0306 sur teritori'o'j de la nun'a'j Litovio, Belorusio, Ukrainio kaj okcident'a Rusio. Grand'part'e ties teritori'o dum kelk'a'j jar'cent'o'j est'is s\u0302tat'e lig'it'a al Pollando."}, {"text_idx": "#000969", "text": "G\u0302ust'e en Pollando dis'volv'ig\u0302'is ric\u0302'a jud'a kultur'o c\u0302iu'teren'e: literatur'o, teatr'o, pentr'art'o kaj ankau\u0306 scienc'o. Favor'is tio'n cert'a au\u0306tonomi'o, kiu'n g\u0302u'is tie la jud'o'j. Al la tiu'rilat'e plej signif'a'j instituci'o'j aparten'is Sejmo de la Kvar Teritori'o'j (Parlament'o)."}, {"text_idx": "#000970", "text": "En Pollando funkci'is en la inter'milit'a period'o (1918\u20131939) la plej grav'a esplor'centr'o kun muze'o kaj bibliotek'o kun la plej ampleks'a libr'o'kolekt'o pri scienc'o kaj jud'a kultur'o. Tem'as pri YIVO (Jud'a Scienc'a Institut'o) en Viln'o. Tiu scienc'a esplor'a institut'o est'is establ'it'a lau\u0306 decid'o de la Konferenc'o de Jud'a'j Scienc'ist'o'j en 1925 en Berlino. La iniciat'int'o'j est'is i. a. Albert Einstein, Sigmund Freud, Szimon Dubnow kaj Josef Leszczyn\u0301ski. La cel'o de YIVO est'is kolekt'ad'o kaj registr'ad'o de material'o lig'it'a kun c\u0302iu'j aktiv'ec'o'j de jud'o'j en la mond'o; esplor'ad'o, per'e de plej modern'a'j metod'o'j pri pas'int'ec'o kaj nun'temp'o de la jud'o'j. Oni plan'is fond'i alt'nivel'a'n alt'lern'ej'o'n, kiu dev'us prepar'i special'ist'o'j'n en divers'kamp'a'j esplor'o'j. Tiu'n cel'o'n ne ebl'is real'ig'i pro eksplod'o de la du'a mond'milit'o, dum kiu la german'a'j okupaci'ant'o'j ne nur murd'is preskau\u0306 la tut'a'n jud'a'n popol'o'n, sed ankau\u0306 neni'ig'is grand'a'n part'o'n de g\u0302i'a kultur'o. En YIVO funkci'is jen'a'j scienc'a'j sekci'o'j: filozofi'a, histori'a, etn'o'kon'ig'a (tem'is pri esplor'o de popol'o'j), ekonomi-statistik'a, psikologi-pedagogi'a kaj jun'ul'ar-esplor'a. Por don'i bild'o'n pri la dimensi'o de la esplor'kamp'o'j valor'as menci'i, ke g\u0302i posed'is 100 000 libr'o'j'n kaj la sam'a'n nombr'o'n de manuskript'o'j. En g\u0302i'a arkiv'o trov'ig\u0302'is valor'eg'a'j, unik'a'j dokument'o'j rilat'ant'a'j jud'a'n pas'int'ec'o'n ek'de la jar'o 1600. Ankau\u0306 art'o'verk'o'j, kaj en tio ikonografi'o pri sinagog'o'j. Tre signif'a est'is la teatr'ologi'a kolekt'o. G\u0302i form'is muze'o'n, kiu port'is la nom'o'n de Ester Rachel Kamin\u0301ska, fam'a jud'a aktor'in'o, konsider'at'a kolon'o de la jud'a teatr'o en la 20a jar'cent'o. En tiu c\u0302i kolekt'o trov'ig\u0302'is kelk'a'j mil'o'j da teatr'a'j fot'o'j, afis\u0302'o'j, skulpt'aj\u0302'o'skiz'o'j. Tiu ric\u0302'a kolekt'o, kiel sol'a en YIVO, form'is konstant'a'n ekspozici'o'n."}, {"text_idx": "#000971", "text": "La el'don'a aktiv'ad'o de YIVO koncentr'ig\u0302'is je el'don'ad'o de monografi'o'j, sed g\u0302i aper'ig'is ankau\u0306 seri'o'n da bros\u0302ur'o'j pri la plur'kamp'a ag'ad'o de jud'o'j en scienc'o kaj kultur'o. Ric\u0302'a est'is g\u0302i'a revu'kolekt'o. G\u0302i ankau\u0306 el'don'ad'is pri'tem'a'j'n revu'o'j'n. En'tut'e inter 1925 kaj 1936 YIVO publik'ig'is 6000 divers'tem'a'j'n verk'o'j'n. YIVO inter 1931 kaj 1939 el'don'ad'is monat'aj\u0302'o'n Bleter (Pag\u0302'o'j de YIVO)."}, {"text_idx": "#000972", "text": "En Viln'o trov'ig\u0302'is ankau\u0306 la ric\u0302'eg'a bibliotek'o Straszun. YIVO hav'is 4 fili'o'j'n: en Varsovio, Berlino, Parizo kaj Nov'jork'o. En Varsovio funkci'is ankau\u0306 asoci'o de amik'o'j de la institut'o. En plur'a'j lok'o'j est'is sub'ten'a'j societ'o'j. Simil'a'j ekzist'is en kelk'a'j land'o'j de Eu\u0306rop'o kaj ekster g\u0302i, en Afrik'o, sud'a Amerik'o, Kanado, Uson'o, Au\u0306strali'o. Dank'e al tiu apog'o YIVO est'is plej signif'a centr'o de kolekt'ad'o kaj dis'vast'ig'ad'o de ating'o'j de la jud'a popol'o. Tiu'kau\u0306z'e pri Viln'o, kie g\u0302i funkci'is, oni nostalgi'e, sed tut'e prav'e dir'as ke \u201eViln'o Jerusalemo est'is\u201d."}, {"text_idx": "#000973", "text": "Ek'de 1940 la centr'o de YIVO trov'ig\u0302'as en Nov'jork'o, c\u0302ar en Pollando sub la okup'ad'o g\u0302i ne pov'is plu funkci'i. Komenc'e g\u0302i baz'ig\u0302'is nur je si'a uson'a kolekt'o."}, {"text_idx": "#000974", "text": "La german'a'j nazi'o'j cel'is ne nur neni'ig'i la jud'a'n popol'o'n, sed ankau\u0306 for'vis\u0302'i pri g\u0302i la memor'o'n per detru'ad'o de la intelekt'a kaj kultur'a jud'a hered'aj\u0302'o. Tio evident'ig\u0302'is jam antau\u0306 la du'a mond'milit'o, dum la tiel nom'at'a kristal'a nokt'o. Tiu nom'o de'ven'as de la amas'o da vitr'o, kiu trov'ig\u0302'is sur la strat'o'j de Berlino kaj ali'a'j german'a'j urb'o'j post la detru'o de butik'o'j kaj sinagog'o'j nokt'e inter la 9a kaj 10a de novembr'o 1938. Krom cent'o'j da sinagog'o'j, ankau\u0306 arkiv'o'j kaj bibliotek'o'j est'is detru'it'a'j. Preskau\u0306 komplet'a detru'ad'o okaz'is, kiam la Tri'a Regn'o okup'is grand'a'n part'o'n de Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#000975", "text": "La german'a'j okupaci'ant'o'j pri'rab'is la institut'o'n kaj la bibliotek'o'n en Viln'o. Part'o'n de g\u0302i'a'j kolekt'o'j ili for'port'is al Germanio."}, {"text_idx": "#000976", "text": "Dum la neni'ig'o de la viln'a get'o en 1943 la nazi'o'j komisi'is al tie rest'ant'a'j labor'ant'o'j brul'ig'i i.a. la rest'int'a'j'n kolekt'o'j'n de YIVO. Por ne-plen'um'o de tiu ordon'o ili minac'is per mort'o'pun'o. Tamen, kelk'a'j risk'is si'a'n viv'o'n por sav'i almenau\u0306 part'o'n de la hered'aj\u0302'o de la pere'int'a jud'a popol'o. Inter la sav'int'o'j de part'o de la kolekt'o trov'ig\u0302'is la fam'a jud'a viln'a poet'o Abraham Suckewer. Tamen, grand'a part'o de la ric\u0302'aj\u0302'o, frukt'o de la jud'a spirit'o, pere'is en flam'o'j."}, {"text_idx": "#000977", "text": "Viln'o c\u0302es'is est'i Jerusalemo de la nord'o, kiel prav'e kaj ne sen fier'o g\u0302i nom'ig\u0302'is. Ric\u0302'en'hav'a libr'o Wilno Jerozolima\u0328 by\u0142o. Rzecz o Abrahamie Suckewerze (Viln'o Jerusalemo est'is. Verk'o pri Abraham Suckewer) est'is verk'it'a de eminent'a kon'ant'o de jud'a kultur'o Daniel Kac. La libr'o aper'is en 2003. El'don'is g\u0302i'n el'don'ej'o Pogranicze (Lim'teritori'o). G\u0302i signif'e kontribu'as por fleg'i la memor'o'n per popular'ig'o de kultur'o'j de minoritat'o'j, apart'e de la jud'a. Mi recenz'is la verk'o'n por S\u0142owo Z\u0307ydowskie (Jud'a Vort'o) en april'o 2004."}, {"text_idx": "#000978", "text": "Post re'trov'o post'milit'e, c\u0302ef'e en Germanio, de signif'a part'o de la kolekt'o'j de YIVO g\u0302i est'is en'ig'it'a en la nov'jork'a kolekt'o kaj post tiu temp'o YIVO en Nov'jork'o trans'pren'is la task'o'n, kiu'n plen'um'is pli fru'e la viln'a YIVO. Mem'kompren'ebl'e, aktiv'ant'e en ali'a'j kondic\u0302'o'j, g\u0302i ne pov'as kontent'ig'e gvid'i esplor'ad'o'n pri hered'aj\u0302'o de jud'o'j en c\u0302iu'j land'o'j, kie ili setl'ig\u0302'is, viv'ant'e diaspor'e."}, {"text_idx": "#000979", "text": "Post'milit'e YIVO en Nov'jork'o lig'is kontakt'o'n kun Jud'a Histori'a Institut'o (Z\u0307IH) en Varsovio kaj el'don'is kelk'a'j'n grav'a'j'n verk'o'j'n pri la holokau\u0306st'o, i.a. Kronik'o de Lodza Get'o. La kun'labor'o dau\u0306r'as. De'long'e tamen sent'ig\u0302'as la bezon'o establ'i scienc-eduk'a'n centr'o'n en Varsovio, kie dum plur'a'j jar'cent'o'j viv'is la plej mult'nombr'a jud'a diaspor'o. En land'o, kie la neni'ig'o de jud'o'j ating'is pint'o'n de ne'imag'ebl'a, sed real'e okaz'int'a solv'o de la jud'a problem'o, amas'a murd'o de jud'a'j log\u0302'ant'o'j. C\u0302iam pli da jud'o'j, inter ili mult'a'j jun'ul'o'j, ven'as al Pollando por kon'at'ig\u0302'i, lau\u0306'ebl'e, kun la pas'int'ec'o de la jud'a popol'o, ankau\u0306 kun radik'o'j de si'a'j propr'a'j famili'o'j. Al tio pov'os signif'e help'i la muze'o. G\u0302i est'as ankau\u0306 neces'a por komplet'ig'i, al'propr'ig'i sci'o'n c\u0302i-rilat'a'n al mond'a scienc'o kaj kultur'o. Nepr'a g\u0302i est'as por la rest'o de la mirakl'e sav'it'a'j, kiu'j malgrau\u0306 c\u0302io decid'is rest'i en Pollando."}, {"text_idx": "#000980", "text": "La ide'o pri konstru'ad'o de tia scienc'e kaj kultur'e valor'a centr'o nask'ig\u0302'is antau\u0306 plur'a'j jar'o'j. Bedau\u0306r'ind'e, nek la fort'o'j de kelk'dek mil jud'o'j log\u0302'ant'a'j sur'lok'e, nek la politik'a situaci'o al tio favor'is. Nur mez'e de la 90aj jar'o'j de pas'int'a jar'cent'o la ide'o matur'ig\u0302'is kaj intern'a kaj ekster'a politik'a situaci'o ebl'ig'is komenc'i g\u0302i'a'n real'ig'o'n. G\u0302i est'os fin'konstru'it'a en 2011 lau\u0306 projekt'o de finn'a arkitekt'o, Rainer Mahlamu\u0308ki. Tamen, ne atend'ant'e g\u0302is la muze'o est'os fin'pret'a, la plen'dedic\u0302'a kaj fak'e alt'kvalit'a dung'it'ar'o sub direktor'o Jerzy Halberstadt jam funkci'ig'is kelk'a'j'n fak'o'j'n de la muze'o. Kiel labor'centr'o serv'as al g\u0302i Ohel (hebre'e: \u201etend'o\u201d) situ'ant'a en najbar'ec'o de la Monument'o pri la Hero'o'j de la Get'o centr'e de la iam'a jud'a kvartal'o. Jam nun tie la viv'o puls'as. Okaz'as interes'a'j preleg'o'j pri histori'o, tradici'o, fest'o'j. Plur'a'j jun'ul'a'j grup'o'j el en- kaj ekster-land'o, c\u0302ef'e el Israelo kaj Uson'o, vizit'as g\u0302i'n. Okaz'as tie, sub gvid'o de fak'ul'o'j, interes'a'j meti'a'j arang\u0302'o'j, dum kiu'j la jun'ul'ar'o hav'as la ebl'o'n esprim'i skrib'e kaj per art'o si'a'j'n opini'o'j'n pri tio, kio dev'as okaz'ad'i en la muze'o. Solen'at'a'j est'as signif'a'j event'o'j el la histori'o de la jud'a popol'o. Ili form'as kor'tus\u0302'a'j'n omag\u0302'o-fest'o'j'n. Maj'e 2008 okaz'is tie arang\u0302'o'j por memor'ig'i la insurekci'o'n de la Varsovia Get'o, okaz'e de la 65a dat're'ven'o. C\u0302e tiu okaz'o ek'aktiv'is la Teatr'a Scen'ej'o de la muze'o. La 10an kaj la 17an de maj'o est'is tie prezent'it'a pol'e teatr'aj\u0302'o de Rabindranath Tagor La pos\u0302t'ofic'ej'o. Ne por mi bril'as stel'o'j. Per tiu prezent'ad'o far'e de gimnazi'an'o'j el Otwock, urb'et'o proksim'a al Varsovio, la muze'o dign'e omag\u0302'is la orf'o'hejm'o'n de Korczak. Mi est'as konvink'it'a, ke en tiu muze'o dev'as trov'ig\u0302'i ankau\u0306 fak'o pri Esperant'o kaj la human'ism'a ide'ar'o, kiu'n g\u0302i vehikl'as. Ja tie en proksim'ec'o, c\u0302e apud'a strat'et'o, log\u0302'is la famili'o Zamenhof post trans'lok'ig\u0302'o el Bjalistoko en 1878. Tia fak'o plen'e akord'ig\u0302'us al la cel'o'j de la muze'o: Esperant'o ja ankau\u0306 aparten'as al la jud'a, pollanda kaj tut'mond'a spirit'a hered'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Mi esper'as, ke ebl'os konvink'i la muze'a'n komitat'o'n pri tiu ide'o. Mi pret'as donac'i tiu'cel'e mi'a'n ric\u0302'a'n Esperant'o-kolekt'o'n. Dum'e, mi ven'ig'is finn'a'n Esperant'o-grup'o'n, lern'ant'o'j'n de Jorma Ahomu\u0308ki, kiu kun interes'o au\u0306skult'is la klar'ig'o'j'n de gvid'ant'in'o de la muze'o, ne sen cert'a fier'o kon'at'ig\u0302'ant'e kun konstru-projekt'o de si'a sam'land'an'o. Klar'a Zamenhof al'glu'is slip'o'n al la tajp'il'o, kiu serv'is al tajp'ad'o de esperant'a'j tekst'o'j: \u201eNi labor'u kaj esper'u\u201d. Valor'as sekv'i s\u0302i'a'n konsil'o'n kaj esper'i kaj kred'i, ke ebl'e ankau\u0306 c\u0302i-rilat'e c\u0302io mars\u0302'os bon'e ..."}, {"text_idx": "#000982", "text": "1. Lau\u0306'liter'e Brul'ofer'o, esprim'o uz'at'a pri la amas'a neni'ig'o de jud'o'j dum la du'a mond'milit'o."}, {"text_idx": "#000983", "text": "Fru'mart'e eksplod'is en Albanio alt'rang'ul'a seks'skandal'o. El'ofic'ig'it'a est'as la ministr'o pri kultur'o kaj turism'o, Ylli [ili] Pango. La ministr'o, lau\u0306'profesi'e psikolog'o, invit'is al si'a hejm'o jun'a'n jur'ist'in'o'n, kiu pet'is posten'o'n. Dum la konversaci'o Pango pet'is la vir'in'o'n, iom incit'e vest'it'a'n, sen'vest'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000984", "text": "Lau\u0306'dir'e la skandal'o est'as intenc'e arang\u0302'it'a de privat'a televid'a kanal'o kadr'e de kampanj'o por denunc'i korupt'a'j'n s\u0302tat'a'j'n alt'rang'ul'o'j'n. Malgrau\u0306 la sukces'o de la ministr'ec'o de Pango, kiu respond'ec'is pri not'ind'a kresk'o en turism'o ekster'land'an'a, kvar-minut'a film'o mult'kanal'e dis'send'it'a sufic\u0302'is al la c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha tuj eks'ig'i si'a'n ministr'o'n."}, {"text_idx": "#000985", "text": "La skandal'o grav'as, c\u0302ar fin'e de juni'o okaz'os tut'land'a balot'ad'o en Albanio. Ceter'e Pango ne est'as la unu'a ministr'o, kiu tiel el'ofic'ig\u0302'is. Jam pro seks'skandal'o'j perd'is si'a'j'n posten'o'j'n demokrat'a ministr'o pri agr'o'kultur'o kaj social'ist'a ministr'o pri defend'o."}, {"text_idx": "#000988", "text": "Kun surfac'o mal'pli vast'a ol du'on'kvadrat'a kilo'metr'o, la \u201eLand'o de la Vatikan'a Urb'o\u201d est'as la plej et'a s\u0302tat'o de la mond'o. Spit'e de plur'jar'cent'a tradici'o, g\u0302i'a nask'ig\u0302'o relativ'e fres\u0302'dat'as. G\u0302i fakt'e est'is sankci'it'a la 11an de februar'o 1929, sed g\u0302i'a'j histori'a'j antau\u0306'radik'o'j profund'ig\u0302'as en la politik'a'j'n event'o'j'n de la dek-nau\u0306'a jar'cent'o.1"}, {"text_idx": "#000989", "text": "La 20an de septembr'o 1870, dum la pap's\u0302tat'a'j au\u0306toritat'ul'o'j lau\u0306'inter'konsent'e atend'is si'a'j'n koleg'o'j'n de la ital'a reg'ist'ar'o por inter'parol'i pri c\u0302iu'j detal'o'j, la piemontaj trup'o'j en'ir'is Romon kaj okup'is g\u0302i'n tut'a'n krom la Leon'a Urb'o2 plus la najbar'a'j Vatikan'a Mont'et'o kaj Kastel'o Sankt'a Ang\u0302el'o, lau\u0306 la unu'a artikol'o de la kapitulac'o, sub'skrib'it'a je la 15a sam'tag'a hor'o c\u0302e Vila'o Alban'i. Sed la post'a'n tag'o'n la pap'a general'o Kanzler, propr'a'iniciat'e kaj s\u0302arg\u0302'it'e de la Sankt'a Seg\u0302'o, pet'is kaj akir'is, ke la piemontaj trup'o'j okup'u ankau\u0306 la Leon'a'n Urb'o'n, c\u0302ar g\u0302i ne plu est'is s\u0302tat'e pri'zorg'ebl'a, sekv'e, lau\u0306'fakt'e, preskau\u0306 nenies teritori'o."}, {"text_idx": "#000990", "text": "La pap'o prizon'ul'o en Vatikan'o"}, {"text_idx": "#000991", "text": "De tiam Pi'o la 9a, la tiam'a pap'o, si'n konsider'is prizon'ul'o kaj, en'ferm'it'a en la tiel nom'at'a'j apostol'a'j palac'o'j, ne plu el'ir'is el Vatikan'a Mont'et'o: li'a teologi'a n'o'n possumus (ni ne pov'as) pri la problem'o kapabl'i dispon'i pri la teritori'o'j de la Sankt'a Seg\u0302'o (nom'e la pap'o konvink'ig\u0302'is, ke li ne rajt'as ced'i al ali'a'j teritori'o'j'n de la eklezi'o, kaj des mal'pli la urb'o'n Romo mem), kombin'ig\u0302'is kun li'a kondamn'o de la kontrau\u0306'jur'a ag'ad'o de la ital'a'j politik'ist'o'j. Kio ne est'is kaj ne pov'is est'i kompren'it'a tiam, nom'e ke la Sankt'a Seg\u0302'o, liber'ig\u0302'int'e el kompromis'o'j de ter'a potenc'o, favor'ig\u0302'us en'e de mal'mult'e da jar'dek'o'j je nov'a printemp'o de religi'a'j energi'o'j kaj spirit'a'j ferment'o'j, komenc'is real'ig\u0302'i nur en la unu'a'j jar'dek'o'j de la du'dek'a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000992", "text": "Io si'n mov'is post la brec\u0302'o de Port'a Pi'a3: en la tuj'post'a jar'o 1871, ne sen'kontrast'e, la ital'a parlament'o aprob'is la leg\u0302'o'n de la tiel'dir'it'a'j Garanti'o'j al la pap'o: est'is re'kon'at'a'j la suveren'ec'a'j rajt'o'j kaj prerogativ'o'j, kia'j akredit'ig'o de diplomat'a'j reprezent'ant'o'j, la rajt'o trakt'i kun ekster'a'j s\u0302tat'o'j, la sen'kontrol'a uz'o de pos\u0302t'a'j kaj telegraf'a'j serv'o'j, la ekster'teritori'ec'o de la vatikan'a'j palac'o'j kaj Lateran'o kun la Vila'o de Kastel'o Gandolfo, plus c\u0302iu'jar'a mon'kompens'o de 3 250 000 lir'o'j. Krom'e la ital'a s\u0302tat'o rezign'is kiu'n ajn en'trud'ig\u0302'o'n en eklezi'a'j'n afer'o'j'n, rezerv'ant'e al si nur la rajt'ig'o'n al jes'a au\u0306 ne'a ekzekuci'o de pap'a'j dokument'o'j kaj en'trud'ig\u0302'o en la elekt'o de la episkop'o'j. Sed la pap'o rifuz'is kaj la leg\u0302'o'n kaj la mon'kompens'o'n, kaj ekzil'ig\u0302'is en Vatikan'o mal'permes'ant'e al la katolik'o'j part'o'pren'i en la publik'a viv'o."}, {"text_idx": "#000993", "text": "Ses'dek jar'o'j'n la \u201eRoma Problem'o\u201d skrap'c\u0302iz'is la civil'a'n kaj religi'a'n viv'o'n de la ital'o'j, reg\u0302'o kaj pap'o kun'log\u0302'is en Romo ignor'ant'e unu la ali'a'n, almenau\u0306 nivel'e de oficial'ec'o."}, {"text_idx": "#000994", "text": "Divers'a'j hom'o'j, politik'a'j kaj eklezi'a'j, prov'is konduk'i la du reg'ant'ar'o'j'n al rond'a tabl'o, sed la reg\u0302'o ne vol'is rezign'i i'o'n teritori'a'n kaj la pap'o ne perd'i i'o'n sen'de'pend'ec'a'n. En tiu afer'o, fin'e, sukces'is Mus'sol'in'i, la fas\u0302ist'a diktator'o, kaj li ating'is bon'a'n rezult'o'n en 1929, kiam la 11an de februar'o flank'e de ital'a s\u0302tat'o est'is pakt'e re'kon'it'a la suveren'ec'o de la Sankt'a Seg\u0302'o sur la et'a teritori'o kaj konkordat'e norm'ig'it'a'j la rilat'o'j inter la eklezi'o kaj s\u0302tat'o. Kial la fas\u0302ism'a Duc\u0302o, kiu dum fas\u0302ist'a kongres'o de 1919 jam adres'is \u201efirm'a'n invit'o'n al li'a Sankt'a Mos\u0302t'o for'pel'ig\u0302'i el Romo\u201d? Jen li'a prov'o motiv'i la nov'a'n politik'a'n kurs'o'n: \u201eLa latin'a kaj imperi'a tradici'o de Romo hodiau\u0306 est'as reprezent'at'a de katolik'ism'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000995", "text": "Tiel nask'ig\u0302'is la pakt'o, kiu establ'is la plej et'a'n s\u0302tat'o'n de la mond'o, kies reg'ant'o hered'e jam tra'kur'is preskau\u0306 du mil jar'o'j'n, kaj kiu c\u0302i-jar'e celebr'as si'a'n ok'dek'jar'ig\u0302'o'n, post kiam plur'foj'e, ec\u0302 en du'on'publik'a'j deklar'o'j, li montr'is, ke tiu sufer'ig'a event'o de la 20a de septembr'o, tiom celebr'it'a per strat'dedic\u0302'o'j tra tut'a Italio, liber'ig'is la katolik'a'n eklezi'o'n el pez'a inter'plekt'ig\u0302'o, kiu jam de'long'e c\u0302es'is g\u0302i'n protekt'i."}, {"text_idx": "#000996", "text": "1. Oni ne forges'u, ke tem'as pri epizod'o en la tiel nom'at'a Risorgimento au\u0306 \u201eRe'star'ig\u0302'o de Italio\u201d, inter la Kongres'o de Vieno, 1815, kaj la oficial'ig\u0302'o de la ital'a unu'ec'a s\u0302tat'o en 1870. El plur'a'j s\u0302tat'et'o'j, part'e reg\u0302'land'o'j au\u0306 rekt'a'j hered'ant'o'j de la renesanc'a'j respublik'o'j, tiam form'ig\u0302'is Italio en preskau\u0306 si'a nun'a form'o. Dum tiu unu'ig\u0302'a procez'o ankau\u0306 la sufic\u0302'e ampleks'a eklezi'a s\u0302tat'o de la pap'o'j est'is en'glut'it'a en la politik'e tre miks'it'a mov'ad'o. Rezult'e Italio far'ig\u0302'is reg\u0302'land'o sub Viktor'o Emanuelo la 1a."}, {"text_idx": "#000997", "text": "2. Rempar'a part'o de la nun'a Vatikanurbo."}, {"text_idx": "#000998", "text": "3. Pord'eg'o en la tiel nom'at'a'j Au\u0306reli'a'j Rempar'o'j de Romo, konstru'it'a de Michelangelo; dum la konker'o de Romo en 1870 la trup'o'j paf'is brec\u0302'o'n en g\u0302i'n, kio simbol'e fin'is la pap'a'n reg'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000999", "text": "Inter kun'labor'ant'o'j de ni'a revu'o est'ig\u0302'is diskut'ad'o pri tiu'j sign'o'j, kiu'j'n redaktor'o'j dev'as al'don'i en la komput'il'o por prepar'i tekst'o'j'n de au\u0306tor'o'j (tajp'aj\u0302'o'j'n) por en'pag\u0302'ig'o kaj pres'ad'o. Iu'j kun'labor'ant'o'j karakteriz'as ili'n kiel tro komplik'a'j'n au\u0306 ec\u0302 super'flu'a'j'n kaj kritik'as, ke ili est'as tro mult'a'j. Se interes'as vi'n tiu'j ordon'o'j, vi pov'as trov'i ili'n sub la ret'adres'o en la rubrik'o Konvenci'o'j sur la pag\u0302'o Teknik'a'j konvenci'o'j de MONATO. Est'as c\u0302irkau\u0306 20 sign'o'j, kiu'j'n oni bezon'as pli-mal'pli konstant'e."}, {"text_idx": "#001002", "text": "En Japani'o la ekonomi'a regres'o grav'as, kaj nun mal'bon'e efik'as sur lern'ej'an'o'j'n. Ekzempl'e, en element'a'j kaj mez'a'j lern'ej'o'j en guberni'o Tottori mult'ig\u0302'as lern'ant'o'j ne'kapabl'a'j pag'i si'a'j'n tag'mang\u0302'o'j'n. Postul'ant'e pag'o'n, instru'ist'o'j vizit'as famili'o'j'n, sed trov'as, ke tiu'j ne pov'as pag'i pro mal'dung'ig\u0302'o kaj/au\u0306 eks'edz'ig\u0302'o. Nun'temp'e mult'a'j lern'ej'estr'o'j kaj instru'ist'o'j pag'as por si'a'j lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001003", "text": "Mank'as al \u201emal'facil'a'j\u201d famili'o'j subvenci'o'j, lau\u0306 s-in'o Abe Aja, au\u0306tor'o de la libr'o Mal'ric\u0302'ec'o de ge'knab'o'j. El c\u0302iu'j 17 ge'knab'o'j unu kresk'as en sen'patr'a famili'o: tial, lau\u0306 la libr'o, tia'j ge'knab'o'j risk'as est'i ne'sufic\u0302'e eduk'it'a'j. Nask'ig\u0302'as ankau\u0306 tim'o, ke la nun'a ekonomi'a situaci'o tiel sever'as, precip'e por sol'a'j patr'in'o'j, ke mult'ig\u0302'os sen'hejm'a'j patr'in'o'j kun ge'fil'o'j."}, {"text_idx": "#001004", "text": "Lau\u0306'okaz'a'j labor'ist'o'j oft'e s\u0302ang\u0302'as si'a'n labor'lok'o'n, sekv'e si'a'n log\u0302'lok'o'n. Se ili hav'as ge'fil'o'j'n, ankau\u0306 tiu'j dev'as s\u0302ang\u0302'i si'a'n lern'ej'o'n sen sufic\u0302'e da temp'o por eduk'ig\u0302'i kaj amik'ig\u0302'i kun sam'klas'an'o'j."}, {"text_idx": "#001006", "text": "La j\u0302urnal'o Asahi raport'is pri lern'ant'o'j en guberni'a super'a mez'lern'ej'o. Unu'a-jar'a klas'o pret'is akcept'i 40 lern'ant'o'j'n. Fakt'e nur 24 en'ir'is kaj nun rest'as nur 15. En februar'o okaz'is kurs'fin'a ceremoni'o, kiu'n c\u0302e'est'is 121 el 210 akcept'it'o'j. Kie'n ir'is la for'las'int'o'j?"}, {"text_idx": "#001007", "text": "Oni g\u0302eneral'e opini'as, ke la japan'a soci'o garanti'as egal'ec'o'n al c\u0302iu'j. Ekzist'as nek kast'o'j, nek soci'a'j katen'o'j, nek klas'o'j. C\u0302iu'j super'a'j mez'lern'ej'o'j kaj universitat'o'j est'as mal'ferm'it'a'j al c\u0302iu'j kandidat'o'j. Se tiu'j sukces'as en la en'ir'ekzamen'o, hav'ant'e sufic\u0302'e da mon'o kaj kapabl'o, ili rajt'as lern'i kaj stud'i en iu ajn lok'o. Kiam Japani'o est'is ekonomi'e prosper'a kaj c\u0302iu'j relativ'e ric\u0302'a'j, tio ver'is."}, {"text_idx": "#001008", "text": "Nun atak'as mult'a'j'n famili'o'j'n mal'ric\u0302'ec'o, tiel ke iu'j lern'ant'o'j ne pov'as lern'i ec\u0302 en super'a mez'lern'ej'o. Por tiu'j, ir'i al universitat'o est'as ekster la supoz'o. Nun mal'ric\u0302'ec'o de la famili'o'j kau\u0306z'as al ili'a'j ge'fil'o'j mal'kler'ec'o'n, kaj sekv'e perd'o'n de esper'o, kiu kau\u0306z'as pli da mal'ric\u0302'ec'o, kaj pli kaj pli da ali'a'j mal'bon'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001009", "text": "Grav'as, se mult'a'j jun'ul'o'j dev'os mal'ric\u0302'e, mal'kler'e kaj sen'esper'e viv'i. Tio damag\u0302'as ne nur tiu'j'n jun'ul'o'j'n, sed ankau\u0306 Japani'o'n. Malgrau\u0306 mal'bon'a ekonomi'o, Japani'o ankorau\u0306 hav'as grand'a'n potenc'o'n. Sav'i ge'jun'ul'o'j'n est'as la plej grand'a dev'o de la reg'ist'ar'o kaj de la soci'o."}, {"text_idx": "#001011", "text": "En mart'o la j\u0302urnal'o Mainic\u0302i publik'ig'is enket'o'n pri la plan'o'j de 100 c\u0302ef'a'j kompani'o'j por dung'i nov'a'j'n universitat'o-fin'int'o'j'n. Lau\u0306 la enket'o, la kompani'o'j alt'e taks'as jen'a'j'n punkt'o'j'n c\u0302e la kandidat'o'j:"}, {"text_idx": "#001013", "text": "Du'e, la firma'o'j ignor'as lingv'o-kapabl'o'n. La ministr'ej'o pri eduk'ad'o kaj scienc'o (kaj la reg'ist'ar'o) c\u0302iam dir'as, ke japan'o'j hav'as mal'alt'a'n kapabl'o'n uz'i ekster'land'a'j'n lingv'o'j'n (c\u0302ef'e la angl'a'n) kaj plan'as en'konduk'i angl'a'j'n lecion'o'j'n en element'a'j'n lern'ej'o'j'n. Tamen lau\u0306 la enket'o neniu'j kompani'o'j interes'ig\u0302'as pri lingv'o'j."}, {"text_idx": "#001014", "text": "Kia diferenc'o inter la ministr'ej'o kaj la kompani'o'j. La unu'a trud'as al la popol'o la angl'a'n, sed la last'a'j neglekt'as c\u0302i tiu'n kapabl'o'n. Kial la ministr'ej'o insist'as pri la angl'a? Por ke Uson'o pov'u profit'i, vend'ant'e angl'a'j'n libr'o'j'n kaj send'ant'e instru'ist'o'j'n al Japani'o? Por ig'i Japani'o'n la 51a uson'a s\u0302tat'o? Kial la kompani'o'j ne taks'as lingv'o-kapabl'o'n? C\u0302u ili ne plu vol'as ag'ad'i inter'naci'e? C\u0302u jam sufic\u0302'as traduk'ist'o'j kaj interpret'ist'o'j?"}, {"text_idx": "#001016", "text": "Lev'ig\u0302'as divers'a'j demand'o'j ankorau\u0306 sen tau\u0306g'a'j respond'o'j. Tamen cert'as, ke la angl'a ne garanti'as labor'o'n en la 100 c\u0302ef'a'j kompani'o'j. Tio signif'as, ke lern'i la angl'a'n kaj tial el'spez'i energi'o'n kaj mon'o'n, sen'util'as."}, {"text_idx": "#001017", "text": "En for'a kamp'ar'a region'o de la graf'land'o Tipperary [tiperejri] (gael'e: Tiobraid A\u0301rann) situ'as la mal'grand'a vilag\u0302'o Cloughjordan (gael'e: Cloch Shiurda\u0301in). Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j, la vilag\u0302'o est'is kvazau\u0306 mort'ont'a. Plur'a'j el la vend'ej'o'j kaj komerc'a'j entrepren'o'j mal'aper'is; divers'a'j dom'o'j trov'ig\u0302'is en ruin'ig\u0302'int'a stat'o; la river'et'o, kiu flu'as tra la vilag\u0302'o, est'is tiom mal'pur'ig'it'a, ke g\u0302i aspekt'is kiel kloak'o; ne plu est'is vilag\u0302'a apotek'o, nek lok'e log\u0302'ant'a kurac'ist'o; la staci'dom'o ig\u0302'is nur'a fer'voj'a halt'ej'o, sen staci'dom'estr'o au\u0306 dung'it'ar'o; kaj jun'ul'o'j ne plu trov'is labor'o'n en la distrikt'o."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j grup'o da hom'o'j el divers'a'j lok'o'j kaj divers'a'j cirkonstanc'o'j kun'ig\u0302'is por stud'i la ebl'o'n kre'i ekologi'a'n komun'um'o'n en Irlando. Interes'o pri la projekt'o kresk'is, kaj pli da person'o'j al'ig\u0302'is al la grup'o. Post esplor'o'j, oni elekt'is Cloughjordan kiel tau\u0306g'a'n ej'o'n por la iniciat'o. Kvankam ekologi'a'j vilag\u0302'o'j jam ekzist'as en kelk'a'j land'o'j, la koncept'o est'is ne'kon'at'a en Irlando."}, {"text_idx": "#001019", "text": "La 21an de mart'o 2009 est'is oficial'e lanc\u0302'it'a per Duncan Stewart [donkan stjuart], la plej kon'at'a irlanda ekologi'ist'o, la unu'a faz'o de konstru'o de la unu'a ekologi'a vilag\u0302'o en la Verd'a Insul'o. Kvankam g\u0302is nun nur tri dom'o'j est'as preskau\u0306 fin'konstru'it'a'j, sufic\u0302'e grand'a nombr'o da al'ig\u0302'int'o'j jam viv'as en lu'it'a'j log\u0302'ej'o'j en la antikv'a vilag\u0302'o, atend'ant'e la komplet'ig\u0302'o'n de si'a'j nov'a'j dom'o'j. Ec\u0302 en tiu komenc'a period'o de la projekt'o, la c\u0302e'est'o de tiu'j nov'a'j vilag\u0302'an'o'j kau\u0306z'is burg\u0302on'ad'o'n de la unu'a'j flor'o'j de trans'form'ad'o de Cloughjordan. Oni plan'as re'konstru'ad'o'n de la ruin'o'j kaj kaduk'a'j dom'o'j en la original'a vilag\u0302'o; la apotek'o de'nov'e mal'ferm'ig\u0302'is; pli da pasag\u0302er'o'j uz'as la staci'dom'o'n; la lok'a komerc'o profit'as de la nov'a'j log\u0302'ant'o'j; kaj en'tut'e, la g\u0302eneral'a etos'o de Cloughjordan est'as pli optimism'a. An'o'j de la ekologi'a grup'o establ'is du nov'a'j'n entrepren'o'j'n sur la antikv'a c\u0302ef'strat'o, nom'e, libr'ej'o'n/kaf'ej'o'n kaj bicikl'ej'o'n, kiu'j lau\u0306's\u0302ajn'e prosper'as. C\u0302iu'sabat'e la nov'a'j vilag\u0302'an'o'j okaz'ig'as en la vilag\u0302'a plac'o sub'c\u0302iel'a'n merkat'o'n de hejm'far'it'a'j kaj lok'e kultiv'it'a'j produkt'o'j. Tiu'j nov'a'j log\u0302'ant'o'j, kiu'j de'ven'as ne nur de ali'a'j part'o'j de la land'o, sed inkluziv'as ankau\u0306 kelk'a'j'n ekster'land'an'o'j'n, ne form'as apart'a'n komun'um'o'n, sed est'as plen'e integr'ig\u0302'int'a'j en la viv'o de la mal'nov'a vilag\u0302'o. Tio est'as rimark'ind'a en tre tradici'a kaj konservativ'a soci'o kiel tiu de la irlanda kamp'ar'o. Ec\u0302 pli surpriz'e est'as, ke la pli'mult'o est'as urb'an'o'j, kiu'j g\u0302is nun ne est'is kutim'ig\u0302'int'a'j al la kamp'ar'a viv'o."}, {"text_idx": "#001020", "text": "Tri el ni, kiu'j log\u0302'as en mez-irlanda urb'o, ricev'is invit'o'n por c\u0302e'est'i la lanc\u0302'o'n de la unu'a faz'o de la nov'a dom'ar'o. Ni ek'vetur'is tra la trankvil'a kamp'ar'o de la graf'land'o Tipperary, sed c\u0302ar ni ne bon'e kon'is la teren'o'n, ni ir'is per la plej long'a voj'o, kiu konsist'is el mal'larg\u0302'a'j serpent'ant'a'j s\u0302ose'et'o'j. La sun'o bril'is, la pejzag\u0302'o est'is plac\u0302'a, trafik'o mank'is, kaj ni hav'is la impres'o'n, ke ni re'ven'is al la antikv'a Irlando, kiu ekzist'is g\u0302is la al'ven'o de la tiel nom'at'a kaj mal'long'e viv'int'a \u201eKelt'a Tigr'o\u201d (prosper'a konjunktur'o), kiu est'is mort'ig'it'a per la aktual'a mond'a ekonomi'a kriz'o. La spert'o est'is ne'kred'ebl'e agrabl'a. Kiam post long'a vetur'ad'o ni fin'fin'e ating'is Cloughjordan, ni tuj sent'is bon'ven'ig'a'n etos'o'n."}, {"text_idx": "#001021", "text": "G\u0302eneral'e, irlandaj vilag\u0302'o'j ne est'as kompar'ebl'a'j kun la pentr'ind'a'j urb'et'o'j en ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j. La tradici'a irlanda vilag\u0302'o precip'e konsist'as el unu long'a strat'o kun vic'o da mal'alt'a'j dom'et'o'j, plur'a'j et'a'j trink'ej'o'j kaj vend'ej'o'j, kaj preg\u0302'ej'o. Oft'e mank'as lern'ej'o. C\u0302ar la land'o est'is dum jar'cent'o'j tre mal'ric\u0302'a, mal'mult'o disting'as tiu'j'n mal'grand'a'j'n komun'um'o'j'n, kaj dum la last'a'j jar'o'j mult'a'j sufer'is de mal'plan'it'a konstru'ad'o de mal'bel'a'j modern'a'j dom'ar'o'j kaj grand'a'j komerc'a'j kaj apartament'a'j blok'o'j, kiu'j tut'e ne harmoni'as kun la medi'o. Cloughjordan est'as tip'a kamp'ar'a vilag\u0302'o, sed felic\u0302'e, tut'e mank'as tia'j sign'o'j de urb'an'ig'o kaj mis'a pri'konstru'o. Kvankam evident'e mal'ric\u0302'a, g\u0302i prezent'as bon'ven'ig'a'n aspekt'o'n. G\u0302i est'as trankvil'a kaj sen'trafik'a. Kiam ni al'ven'is, ni est'is tuj invit'it'a'j al la komun'um'a hal'o de la antikv'a vilag\u0302'o, kie ni au\u0306d'is divers'a'j'n inform'a'j'n parol'ad'o'j'n kun lum'bild'a'j ilustr'aj\u0302'o'j, pri la ekologi'a projekt'o. Post la inform'sesi'o, kaj vizit'o al la teren'o, kun'e kun grand'a amas'o da log\u0302'ant'o'j kaj vizit'ant'o'j, ni est'is regal'it'a'j per abund'o da bon'gust'a'j sandvic\u0302'o'j, kuk'o'j kaj ali'a'j frand'aj\u0302'o'j, te'o kaj kaf'o. De la hal'o ni re'ven'is al la c\u0302ef'strat'o, kie la gast-ekologi'ist'o Duncan tond'is long'a'n girland'o'n trans la en'ir'ej'o al la teren'o, kie oni konstru'as la ekologi'a'n dom'ar'o'n. Ni antau\u0306'e supoz'is, ke tiu ver's\u0302ajn'e situ'us ekster la mal'nov'a vilag\u0302'o, sed tut'e ne ver'as. Oni en'ir'as per brec\u0302'o apud antikv'a gren'ej'o (kiu'n oni intenc'as restau\u0306r'i), kontrau\u0306'e al la mez'a plac'o de Cloughjordan, do la ekologi'a dom'ar'o situ'as flank'e de la antikv'a vilag\u0302'o, kaj ne apart'ig'it'a de g\u0302i. Do en la est'ont'ec'o g\u0302i form'os integr'a'n part'o'n de la mal'nov'a vilag\u0302'o. Mal'nov'a'j kaj nov'a'j vilag\u0302'an'o'j est'os najbar'o'j."}, {"text_idx": "#001023", "text": "La ekologi'a vilag\u0302'o situ'as sur 67 akre'o'j (1 akre'o = c\u0302irkau\u0306 40 ar'o'j'n). Oni intenc'as konstru'i 130 mal'alt'energi'a'j'n log\u0302'dom'o'j'n. La komun'a varm'ig'sistem'o funkci'os per sun'panel'o'j kaj lign'er'a'j hejt'forn'o'j. Post'e oni ebl'e instal'os vent-turbin'o'j'n. 50 akre'o'j est'as rezerv'it'a'j por parcel'o'j, bien'o kaj arb'ar'o. En la vilag\u0302'o est'os centr'o de eduk'ad'o pri dau\u0306r'ig'ebl'a viv'manier'o. Kun'a uz'ad'o de au\u0306tomobil'o'j est'os stimul'at'a. La voj'o'j inter la dom'o'j est'os por pied'ir'ant'o'j, ne vetur'il'o'j. La river'et'o est'os pur'ig'it'a, kaj lau\u0306 g\u0302i'a bord'o est'os bord'a promen'ej'o kun vic'o'j da frukt'a'j kaj nuks'a'j arb'o'j. Sur la teren'o est'os apartament'ar'o, kiu inkluziv'os entrepren'a'n centr'o'n kaj spac'o'n por terapi'ej'o au\u0306 po'detal'a vend'o. La vilag\u0302'o hav'os fondus'o'n por la proviz'o de eko-entrepren'a centr'o por nov'a'j \u201everd'a'j\u201d iniciat'o'j. Struktur'o jam ekzist'as por proviz'o de inter'ret'a serv'o. En la region'o trov'ig\u0302'as bel'a'j arb'ar'o'j, agrabl'a agrikultur'a pejzag\u0302'o, kaj ne mal'proksim'e est'as la vast'a Lough [loch] Derg (gael'e: Loch Deirgeirt), unu el la plej bel'a'j lag'o'j en tut'a Irlando."}, {"text_idx": "#001024", "text": "En la mal'nov'a Cloughjordan la ekzist'ant'a'j dom'o'j est'as mal'grand'a'j kaj modest'a'j, sed la vilag\u0302'o'j en'hav'as tri bel'a'j'n preg\u0302'ej'o'j'n de mal'sam'a'j konfesi'o'j. La plej grand'a, en la mez'a plac'o, hav'as alt'eg'a'n pint'tur'o'n, vid'ebl'a'n je long'a distanc'o tra la c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o. En'tut'e Cloughjordan est'as agrabl'eg'a lok'o por la ambici'a kaj esper'plen'a iniciat'o, kiu konsist'ig'as la unu'a'n ekologi'a'n komun'um'o'n en Irlando."}, {"text_idx": "#001025", "text": "Parentez'e, ni'a tri'a fil'o est'as membr'o de ali'a grup'o, kiu esper'as kre'i en okcident'a Irlando simil'a'n, sed pli et'skal'a'n kaj mal'pli pretend'em'a'n ekologi'a'n komun'um'o'n, en kiu la c\u0302ef'a komunik'il'o est'os la gael'a (irlanda) lingv'o. La hodiau\u0306'a Cloughjordan est'as angl'e'parol'ant'a vilag\u0302'o, kvankam kred'ebl'e, en la pas'int'ec'o, la c\u0302iu'tag'a lingv'o est'is la gael'a. Ni ne sci'as, kio est'os la si'n'ten'o de la tie'a ekologi'a komun'um'o pri la lingv'a demand'o (c\u0302iam tikl'a afer'o en Irlando)."}, {"text_idx": "#001026", "text": "Pli pri la mister'a insul'o"}, {"text_idx": "#001027", "text": "En MONATO 2004/7 aper'is artikol'o mi'a kun la titol'o Mister'a insul'o Ailsa Craig [ejlza krejg]. Tem'is pri insul'et'o \u2013 fakt'e, apenau\u0306 pli ol alt'a rok'o, kiu situ'as en la mar'o 12 km okcident'e de la sud-okcident'a mar'bord'o de Skot'land'o. G\u0302i'a antikv'a gael'a nom'o: Creag Ealasaid [krejk elasadj] est'as ankorau\u0306 uz'at'a inter gael'parol'ant'o'j. La plej proksim'a haven'o, de kie antau\u0306'e regul'e vetur'is s\u0302ip'o'j al la insul'o, nom'ig\u0302'as Girvan (Garbhan [garvan] en la gael'a). La insul'o long'as iom pli ol 1,2 km, kaj larg\u0302'as iom pli ol 0,8 km. G\u0302i'a alt'o tamen est'as 338,65 m, do g\u0302i star'as kiel impon'eg'a mont'o c\u0302e la for'a horizont'o, kiam oni g\u0302i'n rigard'as ek'de la plag\u0302'o de Girvan. Kiel la fam'a Ayres-rok'o en Au\u0306strali'o, g\u0302i'a kolor'o konstant'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as lau\u0306 la veter'o kaj la temp'o de la tag'o. Kelk'foj'e g\u0302i aspekt'as al'log'e invit'a; ali'foj'e, terur'e minac'a \u2013 ne sen'kau\u0306z'e, c\u0302ar dum la jar'cent'o'j, tie okaz'is plur'a'j s\u0302ip'pere'o'j. Pro tio, sur g\u0302i est'as du lum'tur'o'j. En iu antikv'a verk'o pri la hibrid'a insul'ar'o, la au\u0306tor'o inklud'is la rok'o'n kiel la plej sud'a'n insul'o'n de tiu arkipelag'o."}, {"text_idx": "#001028", "text": "Divers'a'j gvid'libr'o'j pri Ailsa Craig kaj la Ayrshire-region'o al kiu g\u0302i aparten'as, asert'as, ke tiu insul'o neniam hav'is dau\u0306r'a'n log\u0302'ant'ar'o'n. Tamen, iom post publik'ig'o en MONATO de la menci'it'a ese'o, mi konstat'is, ne nur ke, g\u0302is antau\u0306 kelk'a'j jar'dek'o'j, est'is tie dau\u0306r'a log\u0302'ant'ar'o, sed ke tiu et'a komun'um'o konsist'is el an'o'j de la famili'o de mi'a patr'in'o. Tio'n mi mal'kovr'is kiam unu el mi'a'j amik'o'j, kiu log\u0302'as en la urb'o Girvan, donac'is al mi libr'o'n kaj DVD-disk'o'n pri Ailsa Craig. La disk'o montr'as bel'a'j'n vid'aj\u0302'o'n de la insul'o, kaj inklud'as long'a'j'n intervju'o'j'n kun ankorau\u0306 ekzist'ant'a'j membr'o'j de la famili'o'j Girvan kaj Milroy, parenc'o'j de mi'a patr'in'o."}, {"text_idx": "#001029", "text": "Kvankam mi nask'ig\u0302'is en Bolivio, do, lau\u0306 sud-amerik'a leg\u0302'o, mi est'as bolivi'an'o, mi'a'j ge'patr'o'j est'is skot'o'j. Mi'a patr'o, an'o de la nord-skot'a klan'o MacAoidh (angl'ig'it'a Mackay, McKay [maka'j]) de'ven'as de la urb'eg'o Glasgovo; mi'a patr'in'o, de graf'land'o Ayrshire [ejrs\u0302ajr] (gael'e: Inbhir Air [in'r aajr]), region'o en kiu situ'as Girvan. La famili'a nom'o de la av'in'o de mi'a patr'in'o, je la in'a flank'o, est'is Girvan, kaj s\u0302i'a famili'o de'ven'as de la sam'nom'a urb'et'o. (En antikv'ec'o skot'o'j ne hav'is famili'a'j'n nom'o'j'n \u2013 krom la klan'nom'o, se ili est'is klan'an'o'j \u2013 do kelk'foj'e ili est'is kon'at'a'j per la nom'o de si'a log\u0302'lok'o.) Lok'an'o'j'n disting'is du branc\u0302'o'j de la Girvan-famili'o, nom'e, \u201egirvanoj de Girvan\u201d, kaj \u201egirvanoj de Ailsa\u201d. Plur'a'j generaci'o'j de la last'a grup'o log\u0302'is ek'de la 19a jar'cent'o sur la insul'et'o, kie la vir'o'j okup'ig\u0302'is pri min'ad'o de la divers'kolor'a granit'o el kiu konsist'is la rok'o. Tiu granit'o est'is (kaj ankorau\u0306 est'as) tre s\u0302at'at'a, kaj est'as uz'at'a por fabrik'ad'o de curling-s\u0302ton'o'j. Curling (proksim'a prononc'o: \u201ekorling\u201d) est'as tradici'a skot'a vintr'a sport'o, en kiu pez'a'j rond'a'j s\u0302ton'o'j kun metal'a'j ans'o'j est'as glit'ig'at'a'j sur glaci'o. Al la urb'a branc\u0302'o de la famili'o aparten'is la s\u0302ip'estr'o'j de mal'grand'a flot'o de s\u0302ip'o'j (inkluziv'e de fam'a s\u0302ip'o \u201eLady Ailsa\u201d), kiu transport'is la granit'o'n de Ailsa Craig al la c\u0302ef'land'o, kaj, dum'somer'e, turist'o'j'n, kiu'j pas'ig'is kelk'a'j'n hor'o'j'n sur la insul'o, promen'ant'e kaj gust'um'ant'e te'o'n kaj hejm'far'it'a'j'n bak'aj\u0302'o'j'n en la et'a insul'a te'ej'o de unu el la sinjor'in'o'j Girvan. Tia turism'o ne plu est'as permes'it'a, c\u0302ar la insul'o, kiu aparten'as al lok'a nobel'o, nun est'as protekt'at'a ornitologi'a kaj botanik'a rezerv'ej'o. Tamen, el la haven'o en Girvan, ekskurs'ant'o'j pov'as per turism'a s\u0302ip'et'o rond'ir'i la mar'o'n c\u0302irkau\u0306 la insul'o, kaj rigard'i g\u0302i'n de proksim'e, kvankam ili ne plu rajt'as met'i pied'o'n sur g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001030", "text": "La famili'o Girvan ne plu log\u0302'as sur Ailsa Craig. Dum la intervju'o'j, divers'a'j famili'an'o'j esprim'as nostalgi'o'n pri la jar'o'j, kiam la rok'o est'is ili'a hejm'o. Lau\u0306 ili, g\u0302i est'is magi'a kaj lok'o, kie la log\u0302'ant'o'j est'is san'a'j, felic\u0302'a'j kaj bon'e nutr'it'a'j. Ili dir'as, ke ili neniam sufer'is de mal'sat'o, c\u0302ar abund'is kapr'o'lakt'o, s\u0302af'aj\u0302'o, kunikl'aj\u0302'o kaj fis\u0302'o. Pli'e, ili neniam enu'is, c\u0302ar c\u0302iam est'is io interes'a por okup'i la temp'o'n. Dimanc\u0302'e ili kutim'is promen'i sur la bel'a verd'a alt'aj\u0302'o, kie kresk'is mult'a'j speci'o'j de flor'o'j kaj plant'o'j. Fau\u0306n'o konsist'is el mar'bird'o'j, kapr'o'j, s\u0302af'o'j kaj kunikl'o'j. Mar'bird'o'j ankorau\u0306 abund'as, sed mal'pli'ig\u0302'is la nombr'o de bird'o'j de kelk'a'j speci'o'j, precip'e de fraterkul'o'j. Ne nur Girvan-famili'an'o'j tie log\u0302'is, c\u0302ar la lum'tur-gard'ist'o'j hav'is edz'in'o'j'n kaj infan'o'j'n, kaj la komun'um'o ankau\u0306 inklud'is dung'it'a'j'n granit'min'ist'o'j'n. Sabat'e okaz'is danc'o'j en kiu'j part'o'pren'ad'is inter 30 kaj 40 person'o'j. La muzik'o'n proviz'is la insul'an'o'j mem."}, {"text_idx": "#001031", "text": "Mi'a patr'in'o kutim'is rakont'i pri la Girvan-branc\u0302'o de si'a famili'o kaj s\u0302i oft'e menci'is si'a'n parenc'o'n kapitan'o Girvan, s\u0302ip'estr'o de Lady Ailsa1. Tiu est'is Vilhelm'o Girvan, lau\u0306's\u0302ajn'e la last'a posed'ant'o de tiu titol'o kaj de la s\u0302ip'o'j. Tamen, mi'a patr'in'o neniam menci'is \u2013 kaj kred'ebl'e ne sci'is \u2013 ke iam part'o de la famili'o log\u0302'is sur la insul'et'o. Mi dub'as, ke ekzist'as ali'a insul'o en la okcident'a skot'a insul'ar'o, kiu est'as tiom mal'grand'a kaj kiu iam sub'ten'is tiom lau\u0306'proporci'e grand'a'n komun'um'o'n."}, {"text_idx": "#001033", "text": "1. Model'o de la s\u0302ip'o \u201eLady Ailsa\u201d [lejdi ejlza] vid'ig\u0302'as en la muze'o de la Institut'o McKechnie en Girvan."}, {"text_idx": "#001034", "text": "Konstant'e kresk'as la mond'a log\u0302'ant'ar'o. Post proksim'um'e 40 jar'o'j g\u0302i nombr'os nau\u0306 miliard'o'j'n: la kresk'o de'ven'os c\u0302ef'e de land'o'j en Azi'o kaj Afrik'o. Sed en Ukrainio (sam'e kiel en Rusio kaj Belorusio) mal'kresk'os la popol'o."}, {"text_idx": "#001036", "text": "El tio sekv'as konstant'a mal'jun'ig\u0302'o de la log\u0302'ant'ar'o en Ukrainio. Nun la mez'a ag'o est'as 39 jar'o'j; lau\u0306 UN post dek jar'o'j g\u0302i est'os 40."}, {"text_idx": "#001038", "text": "Ripet'ig\u0302'as la demand'o en Ukrainio: \u201eKiu est'is Mazep'a?\u201d C\u0302u li est'is ver'a batal'ant'o kontrau\u0306 rus'o'j, au\u0306 c\u0302u li \u201etrans'ir'is\u201d al la sved'o'j dum la milit'o inter Rusio kaj Svedi'o antau\u0306 300 jar'o'j?"}, {"text_idx": "#001039", "text": "Okaz'e de la 370a dat're'ven'o de la nask'ig\u0302'o de la ukraina hetman'o la prezid'ant'o de Ukrainio inau\u0306gur'is monument'o'n dedic\u0302'it'a'n al Mazep'a. La ceremoni'o okaz'is en la c\u0302ef'urb'o sur plac'o, kie si'a'temp'e dank'e al mon'o de Mazep'a est'is konstru'it'a la milit'katedral'o de Sankt'a Nikolao."}, {"text_idx": "#001040", "text": "Ali'flank'e de la plac'o star'is kontrau\u0306'ul'o'j de la event'o. Ceter'e en Simferopolo (Krimeo) okaz'is pli vast'a manifestaci'o \u201ekontrau\u0306 la perfid'ul'o de la rus'a popol'o\u201d. Portret'o'n de Mazep'a oni pri'j\u0302et'is per ov'o'j."}, {"text_idx": "#001042", "text": "En Ukrainio la popular'ec'o de la prezid'ant'o, Viktor Jus\u0302c\u0302enko, preskau\u0306 nul'as. Krom'e neni'u sci'as, kiu'n politik'a'n parti'o'n sub'ten'i. C\u0302iu'j parti'o'j mult'o'n promes'as, sed neni'o'n far'as. Tio'n montr'as balot'o'j por la parlament'o en la Teropil-provinc'o. Venk'is la parti'o \u201eLiber'o\u201d estr'at'a de Oleg Tjagnijenko. G\u0302i gajn'is 33,8 % de la voc\u0302'o'j, kompar'e kun nur 5,5 % por la prezid'ant'a parti'o \u201eNi'a Ukrainio\u201d."}, {"text_idx": "#001043", "text": "La parti'o \u201eJedinij centr\u201d gajn'is 13,8 % de la voc\u0302'o'j; la Parti'o de Region'o'j 9,7 %; kaj BJUT 8 %. Jen la du'a mal'venk'o por BJUT (okaz'is la unu'a en 2008 en Kievo). La parti'o'n \u201eLiber'o\u201d oni taks'as naci'ism'a. Mult'a'j opini'as, ke g\u0302i'a venk'o pov'us mal'stabil'ig'i kaj ec\u0302 dis'pec'ig'i la land'o'n."}, {"text_idx": "#001044", "text": "\u201eMazingira\u201d est'as vort'o en la svahil'a lingv'o kun signif'o: natur'o, medi'o, natur'protekt'o. En nord'a Tanzanio, distrikt'o Bunda, inter lag'o Victoria kaj natur'rezerv'ej'o Serengeti, est'as ar'o da kvin vilag\u0302'o'j nom'at'a \u201eSalam'a\u201d (pac'o)."}, {"text_idx": "#001045", "text": "Hom'o'j tie viv'as en mal'ric\u0302'o. Vir'in'o'j hav'ig'as akv'o'n el flak'o'j kilo'metr'o'j'n for'a'j. Plur'cent orf'o'j est'as sen viv'rimed'o'j. Ne dispon'ebl'as kurent'o. La vilag\u0302'estr'o, Mramba Simba, parol'as Esperant'o'n, kaj klopod'as uz'i si'a'j'n kontakt'o'j'n kun Eu\u0306rop'o por pli'bon'ig'i la viv'kondic\u0302'o'j'n de la 14 500 vilag\u0302'an'o'j."}, {"text_idx": "#001046", "text": "Mank'as akv'o'put'o'j, lern'ej'o'j, mon'o por eduk'ad'o kaj instru'ad'o de orf'o'j. En 2008 Mramba Simba vizit'is Eu\u0306rop'o'n kaj varb'is por sub'ten'o de la region'a projekt'o \u201eMazingira\u201d, kiu organiz'as konstru'ad'o'n de akv'o'put'o'j kaj lern'ej'o'j, kolekt'as mon'o'n por mikro'kredit'o'j kaj sub'ten'as orf'o'j'n."}, {"text_idx": "#001047", "text": "En sud-german'a urb'o Au\u0306gsburg'o oni tiu'cel'e kolekt'is kelk'mil'o'j'n da eu\u0306r'o'j per divers'a'j ag'ad'o'j. Ayten Ko\u0308ksal, mastr'in'o de friz'ej'o SchnippSchnapp [s\u0302nips\u0302nap] \u2013 onomatope'a vort'o por la ag'o de tond'il'o \u2013 dum du tag'o'j labor'is sen'salajr'e, tond'is har'o'j'n de klient'o'j kaj eminent'ul'o'j, kiel ekzempl'e la federaci'a parlament'an'o Heinz Paula kaj la c\u0302ef'urb'estr'o Kurt Gribl. Tiel s\u0302i en'spez'is 1000 eu\u0306r'o'j'n kaj donac'is la tut'a'n sum'o'n."}, {"text_idx": "#001048", "text": "La akv'o'central'o, funkci'ant'a kiel histori'a muze'o, kolekt'is mon'er'o'j'n kaj mon'bilet'o'j'n. Per la donac'it'a mon'o la vilag\u0302'estr'ar'o de Salam'a ac\u0302et'is inter'ali'e ekip'aj\u0302'o'n por put'o'bor'ad'o. Unu put'o antau\u0306'e kost'is pli ol 6000 eu\u0306r'o'j'n. Nun bor'ant'e mem, oni s\u0302par'as mon'o'n kaj bezon'as nur iom mal'pli ol 800 eu\u0306r'o'j'n por tub'o'j kaj pump'il'o por unu put'o. Grup'o de sub'ten'ant'o'j dau\u0306r'ig'as aktiv'aj\u0302'o'j'n por kolekt'i mon'o'n kaj tiel sub'ten'i la akv'o'projekt'o'n en Salam'a."}, {"text_idx": "#001049", "text": "Alud'e al german'a parol'turn'o ein blaues Wunder erleben (lau\u0306'vort'e: spert'i blu'a'n mirakl'o'n), spert'i mal'agrabl'a'n surpriz'o'n, la teatr'o'ensembl'o Berliner Compagnie verk'is teatr'aj\u0302'o'n titol'it'a'n Das blaue Wunder (La blu'a mirakl'o). Tem'as pri tut'mond'a tendenc'o al privat'ig'o de s\u0302tat'a'j kaj komun'um'a'j entrepren'o'j, precip'e akv'o-proviz'a'j. Kiu kred'as, ke privat'a'j entrepren'o'j labor'as pli bon'e ol publik'a'j, tiu baldau\u0306 spert'os \u201eblu'a'n mirakl'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001050", "text": "Mal'bon'ig\u0302'as kvalit'o, kresk'as prez'o'j. Invest'int'o'j gajn'as grand'eg'a'j'n profit'o'j'n. En Cochabamba, Bolivio, la popol'o komenc'e sufer'eg'is, post'e organiz'is kolektiv'a'n protest'o'n. Tiu mov'ad'o sukces'is. La vend'o de akv'o'proviz'ad'o est'is nul'ig'it'a. Ne c\u0302ie la log\u0302'ant'ar'o sukces'as tiel solidar'ec'e organiz'i \u201eakv'o'milit'o'n\u201d. La financ'pov'a alianc'o de firma'o'j kaj politik'o mult'lok'e energi'e klopod'as antau\u0306'e'n'pus\u0302'i privat'ig'o'n."}, {"text_idx": "#001051", "text": "En la teatr'aj\u0302'o la akv'o-krim'ul'o'j renkont'ig\u0302'as en \u2013 inter'temp'e privat'a \u2013 kanal'ret'o sub Parizo, ali'a'n foj'o'n en psikiatri'a klinik'o en Berlino, en hotel'o Kor\u2019 de Jesuo pint'e de la Krist'o-statu'o super Cochabamba, en dezert'o kaj en kort'o de mal'liber'ej'o. Tie je la fin'o la entrepren'estr'o'j mem spert'as la \u201eblu'a'n mirakl'o'n\u201d. La civil'a rezist'o do venk'as."}, {"text_idx": "#001052", "text": "La direktor'o de la akv'o'central'o en Au\u0306gsburg'o invit'is la ensembl'o'n, kaj la urb'a entrepren'o pag'is la kost'o'j'n. Du'cent gast'o'j vizit'is la spektakl'o'n. La en'spez'o'j de 2000 eu\u0306r'o'j, akir'it'a'j pro vend'o de en'ir'bilet'o'j, est'as donac'it'a'j por akv'o'put'o'j en tanzania Salam'a."}, {"text_idx": "#001053", "text": "Oft'e naci'a'j stereotip'o'j hav'as i'a'n baz'o'n en la real'o. Kaj oft'e ekster'land'an'o pov'as vid'i i'o'n pli bon'e, ol la hom'o'j, kiu'j c\u0302iu'tag'e viv'as en iu medi'o, kaj al kiu'j c\u0302io en g\u0302i s\u0302ajn'as mem'evident'a."}, {"text_idx": "#001054", "text": "La libr'et'o Ksenofobi'a gvid'libr'o al la nederland'an'o'j prezent'as Nederlandon en mok'et'a, sed simpati-plen'a manier'o. Iu'j pri'skrib'o'j konform'as al antau\u0306'jug\u0302'o'j. C\u0302u nederland'an'o'j est'as tiom s\u0302par'em'a'j, kiel oni kutim'e dir'as? Jes, sen'hezit'e respond'as la au\u0306tor'o, ne riproc\u0302'e, sed simpl'e post honest'a observ'ad'o."}, {"text_idx": "#001057", "text": "Mi bedau\u0306r'as, ke mi ne leg'is la Ksenofobi'a'n gvid'libr'o'n al la japan'o'j antau\u0306 la Universal'a Kongres'o en Jokoham'o, kaj mi esper'as, ke el'don'ej'o Ber'o hav'os la bon'a'n ide'o'n el'don'i traduk'o'n de Ksenofobi'a gvid'libr'o al la pol'o'j okaz'e de la kongres'o en Bjalistoko. Kaj mi rimark'as, kun sci'vol'a tim'o, ke ekzist'as ankau\u0306 Ksenofobi'a gvid'libr'o al la kanad'an'o'j!"}, {"text_idx": "#001059", "text": "Cigan'o'j konsist'ig'as la plej grand'a'n minoritat'o'n en Hungari'o. Nun'temp'e frap'as apart'e ili'n la ekonomi'a kriz'o: g\u0302eneral'e mank'as al ili meti'o'j au\u0306 ali'a'j okup'o'j."}, {"text_idx": "#001060", "text": "Last'a'temp'e en si'a au\u0306t'o tra'vetur'is vilag\u0302'o'n instru'ist'o. Subit'e antau\u0306 la au\u0306t'o'n kur'is cigan'a knab'in'o. Evit'ig\u0302'is karambol'o, kaj la knab'in'o ne est'as vund'it'a. Tamen malgrau\u0306 tio aper'is ar'o da cigan'o'j, kiu'j mort'bat'is la instru'ist'o'n. La okaz'int'aj\u0302'o s\u0302ok'is la hungar'a'n publik'o'n."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Simil'e, kiam ruman'a sport'ist'o, an'o de elit'a man'pilk'a klub'o en la urb'o Veszpre\u0301m [vesprem], est'as murd'it'a per tranc\u0302'il'o, la polic'o suspekt'is cigan'o'j'n. En ali'a urb'o, Miskolc [mis\u0302kolc], ar'ig\u0302'is cigan'o'j, kies kondut'o kre'is konflikt'o'j'n. Lau\u0306 la urb'a polic'estr'o, la cigan'o'j c\u0302iel pek'is, krom pri'rab'i bank'o'n."}, {"text_idx": "#001062", "text": "Pro la ekonomi'a kriz'o mal'alt'ig\u0302'as la por'infan'a'j subvenci'o'j, per kiu'j precip'e viv'as la cigan'o'j. Tamen ili mal'oft'e el'migr'as al s\u0302tat'o'j ekonomi'e pli favor'a'j. Do nepr'as, ke la reg'ist'ar'o trov'u solv'o'n."}, {"text_idx": "#001063", "text": "Ek'de fru'a april'o 2009 Albanio kaj Kroati'o membr'as oficial'e en Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO). Fin'fin'e ebl'is membr'ig\u0302'o post intern'a re'form'ad'o de la ekonomi'a kaj jur'a sistem'o'j de la du s\u0302tat'o'j, sam'e pli'fort'ig'o de sekur'ec'o, liber'ec'o kaj ali'a'j aspekt'o'j de la soci'a viv'o."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Alban'o'j est'as sufic\u0302'e entuziasm'a'j pro membr'ig\u0302'o. Tio'n spegul'as last'a'temp'a enket'o, kiu indik'as, ke 98 % de la alban'o'j sub'ten'as membr'ig\u0302'o'n. Tiel ili atend'as pli da fremd'a'j invest'aj\u0302'o'j, kiu'j probabl'e alt'ig\u0302'os pro en'land'a sekur'ec'o. Ceter'e membr'ig\u0302'o en NATO signif'as al'pas\u0302'o'n al membr'ig\u0302'o en la Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Fin'e, NATO-membr'ig\u0302'o firm'ig'as land'lim'o'j'n kaj ties agnosk'o'n far'e de najbar'a'j s\u0302tat'o'j, ekzempl'e Greki'o."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Ne hazard'e, antau\u0306 la NATO-membr'ig\u0302'o de Albanio, Greki'o sub'skrib'is traktat'o'n pri sud'a mar'lim'o, malgrau\u0306 protest'o'j de naci'ism'a'j organiz'aj\u0302'o'j en Greki'o, kiu'j de'long'e vol'as teritori'o'n en Nord'a Epir'o au\u0306 sud'a Albanio."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Bon's\u0302anc'e, Kroati'o jam solv'is problem'o'j'n kun Sloveni'o, kiu por'temp'e est'is blok'int'a ties membr'ig\u0302'o'n kaj kiu sam'e atend'as baldau\u0306'a'n membr'ig\u0302'o'n ankau\u0306 en EU."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Ali'flank'e Makedonio ankorau\u0306 stagn'as pro blok'ig\u0302'o de najbar'a Greki'o, kiu postul'as s\u0302ang\u0302'o'n de la nom'o de tiu c\u0302i s\u0302tat'o. Alban'a'j parti'o'j en Makedonio vol'as, ke g\u0302i nom'ig\u0302'u Nord'a Makedonio, kio kontent'ig'us grek'o'j'n. Post'e oni esplor'us scienc'manier'e la etn'o'genez'a'j'n radik'o'j'n de la popol'o de Makedonio. Se dekstr'ul'a'j reg'ant'o'j slav'makedon'a'j ne tiom long'e obstin'us, Makedonio est'us jam la 29a NATO-membr'o."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Oni atend'as, ke baldau\u0306 membr'ig\u0302'os al NATO ankau\u0306 du ali'a'j okcident-balkanaj land'o'j: Bosnio-Hercegovin'o kaj Montenegro. Tiu'cel'a'n iniciat'o'n jam entrepren'is Albanio kaj Kroati'o kun'labor'e kun Uson'o. Antau\u0306 ne'long'e est'is sub'skrib'it'a inter'konsent'o pri liber'a sen'viz'a komunik'ad'o inter Albanio kaj Bosnio-Hercegovin'o."}, {"text_idx": "#001069", "text": "J\u0302urnal'ist'o en Beogrado, Serbi'o, last'a'temp'e koment'is: \u201eMult'a'j serb'a'j s\u0302ofor'o'j ne vetur'as. Ili est'as arm'it'a'j per si'a'j au\u0306tomobil'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001070", "text": "Tio son'as ver'e, c\u0302ar en Beogrado dum la unu'a semajn'o de april'o pere'is pro trafik-akcident'o'j ok hom'o'j. Neces'as nov'a'j, pli rigor'a'j leg\u0302'o'j, sed tiu'j ankorau\u0306 ne pret'as."}, {"text_idx": "#001071", "text": "Serbi'o situ'as sur balkana narkot'aj\u0302'o-voj'o kaj la polic'o mult'e labor'as kontrau\u0306 kontraband'ist'o'j. Tiu'j ne interes'ig\u0302'as pri Serbi'o kiel merkat'o, simpl'e pri la fakt'o, ke g\u0302i star'as c\u0302e voj'kruc'ig\u0302'o inter ric\u0302'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j. En 2008 la serb'a polic'o ag'is 6 000 foj'o'j'n kaj konfisk'is 1,4 tun'o'j'n da marih\u0302uan'o, 207 kilo'gram'o'j'n da heroin'o kaj 15 kilo'gram'o'j'n da kokain'o."}, {"text_idx": "#001072", "text": "Konstern'ig\u0302'is alt'rang'ul'o'j en Litovio \u2013 la prezid'ant'o Valdas Adamkus, la c\u0302ef'ministr'o Andrius Kubilius kaj la parlament'estr'o Arunas Valinskas \u2013, kiam ili ricev'is strang'a'n leter'o'n. Skrib'is tiel nom'at'a'j Rael-adept'o'j, kiu'j pet'is teren'o'n por konstru'i en Litovio Nif'o-ambasad'ej'o'n (Nif'o = Ne'ident'ig'it'a Flug'ant'a Objekt'o). Lau\u0306 la adept'o'j la Nif'o-civilizaci'o plan'as vizit'i la ter'o'n en la jar'o 2035."}, {"text_idx": "#001073", "text": "Lau\u0306'dir'e j\u0302urnal'ist'o kaj kant'ist'o Claude Vorilhon, kon'at'a kiel Rael, renkont'is en 1973 en Franci'o verd'hau\u0306t'a'n eu\u0306rop'ec-aspekt'a'n viv'ul'o'n, 25 000-jar'ag\u0302'a'n, el la planed'o Elohim'o. La ekster'ter'an'o invit'is la j\u0302urnal'ist'o'n al si'a flug'ant'a teler'o."}, {"text_idx": "#001074", "text": "Tie, lau\u0306 la fam'o, Rael mal'kovr'is la \u201ever'o'n\u201d pri la Sankt'a Skrib'o. La verd'hau\u0306t'ul'o ne'is la teori'o'j'n de Charles Darwin, klar'ig'ant'e, ke hom'o'j'n scienc'e kre'is ekster'ter'a'j civilizaci'o'j, kiu'j perfekt'e reg'as genetik'a'j'n teh\u0302nologi'o'j'n. La Rael-adept'o'j kred'as, ke la kosm'a'j viv'ul'o'j nun vol'as re'ven'i al si'a'j id'o'j. Tial ili bezon'os al'ter'ig\u0302'ej'o'n au\u0306 ambasad'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001075", "text": "En si'a leter'o la Rael-adept'o'j rimark'is, ke Litovio est'as kurag\u0302'a kaj gast'am'a land'o. Adept'o-delegaci'o, kiu vizit'is Litovion, vol'is, ke Litovio est'u la unu'a land'o, kiu renkont'os la ekster'ter'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#001076", "text": "Okcident'a Balkani'o konsist'as el land'o'j, kies relief'o est'as relativ'e mont'ar'a. Tio mal'facil'ig'as la komunik'ad'o'n en la region'o kaj ekster'e'n. Plej post'rest'int'a'j est'as Albanio, Makedonio, Kosovo kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#001077", "text": "Por Makedonio kaj Kosovo tio des pli problem'as, ke ambau\u0306 land'o'j ne hav'as mar'a'n koridor'o'n, do ne konsider'at'as mediterane'a'j, kvankam ili situ'as tre proksim'e al la Adriatik'a, Ionia kaj Ege'a mar'o'j, part'o'j de Mediterane'o. La ekzist'ant'a'j au\u0306t'o's\u0302ose'o'j lig'ant'a'j ili'n kun la mar'o je distanc'o de kelk'cent kilo'metr'o'j tra'pas'as mont'ar'a'n region'o'n en Albanio kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#001078", "text": "Dum la last'a'j jar'o'j okaz'is grand'a'j labor'o'j en Albanio por konstru'i nov'a'j'n au\u0306t'o's\u0302ose'o'j'n lig'ant'a'j'n Kosovon kaj Makedonion kun Adriatik'o, tra la mar'haven'o de Durre\u0308s. La unu'a, konstru'at'a de uson-turk'a kompani'o, est'as jam fin'ig\u0302'ont'a dank'e al la invest'aj\u0302'o reg'ist'ar'a de pli ol miliard'o da eu\u0306r'o'j. La projekt'o antau\u0306'vid'as du'obl'a'n tunel'o'n tra'mont'eg'a'n ses kilo'metr'o'j'n long'a'n kaj la konstru'o'n de kelk'dek alt'a'j pont'o'j kaj ali'a'j voj'art'aj\u0302'o'j. La vetur'ad'o ig\u0302'os komfort'a, mal'long'temp'a kaj sekur'a ankau\u0306 dum'vintr'e. Dank'e al tiu nov'a au\u0306t'o's\u0302ose'o oni pov'as ating'i Kosovon de la mar'o dum du hor'o'j."}, {"text_idx": "#001079", "text": "Est'as projekt'it'a kaj komenc'it'a ankau\u0306 la ali'a au\u0306t'o's\u0302ose'o, lig'ant'a Durre\u0308s kun Makedonio tra la mont'ar'o Martanesh en orient'a Albanio, kun tunel'o'j pli ol tri kilo'metr'o'j'n long'a'j kaj mult'a'j pont'o'j. Dank'e al tiu au\u0306t'o's\u0302ose'o Makedonio ating'ebl'os dum unu hor'o. Krom'e kre'ig\u0302'os favor'a'j kondic\u0302'o'j por pli'long'ig'i la au\u0306t'o's\u0302ose'o'j'n g\u0302is Serbi'o kaj Bulgario. Tio i.a. mal'long'ig'us la distanc'o'n inter Sofio kaj la mar'haven'o de Varna je pli ol 100 kilo'metr'o'j."}, {"text_idx": "#001080", "text": "Inter 1945 kaj 1961, kiam flor'is amik'ec'o inter Albanio kaj Sovetio, cent'o'j da alban'o'j edz'ig\u0302'is al rus'in'o'j. Tio ebl'is apart'e post la mort'o de Stalin, kiam ge'edz'ig\u0302'o'j tia'j ig\u0302'is lau\u0306'leg\u0302'a'j en ambau\u0306 land'o'j."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Sort'o'n tia'n spert'is la famili'o de Xhavit Sollaku [dj\u0302avit solaku], jun'a ing\u0302enier'o, kaj Ir'in'a. La par'o ge'edz'ig\u0302'is en 1954, post'e nask'ig\u0302'is du g\u0302emel'in'o'j, El'en'a kaj Ver'a. Ir'in'a ek'log\u0302'is en Tiran'o, en Albanio, kie la famili'a viv'o g\u0302is 1961 prosper'is."}, {"text_idx": "#001083", "text": "Tiam, tamen, pro tio, ke la par'o rifuz'is divorc'i, Xhavit kaj Ir'in'a ricev'is pli mal'alt'a'j'n labor'posten'o'j'n. Kiam du frat'o'j de Xhavit prov'is fug\u0302'i okcident'e'n, la s\u0302tat'o send'is la ge'edz'o'j'n provinc'e'n. En 1976 Xhavit est'is arest'it'a kaj, post proces'o \u201emal'antau\u0306 ferm'it'a'j pord'o'j\u201d, kondamn'it'a al mort'o."}, {"text_idx": "#001084", "text": "Tio signif'is, ke li'a'j fil'in'o'j ne rajt'is ir'i al universitat'o kaj la tri vir'in'o'j est'is dev'ig'it'a'j viv'i en for'a vilag\u0302'o, kie dum dek jar'o'j, zorg'e observ'at'a'j de polic'ist'o'j kaj ali'a'j au\u0306toritat'o'j, ili labor'is kiel ter'kultiv'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001085", "text": "Nur en 1988 Ir'in'a rajt'is re'ven'i al Sovetio kun si'a'j fil'in'o'j. Tie, tamen, s\u0302i kon'is mal'mult'a'j'n hom'o'j'n, kaj post preskau\u0306 20 jar'o'j s\u0302i decid'is re'ven'i al la du'a patr'uj'o, al Albanio. Ne plu reg'as tie total'ism'o, kaj la viv'nivel'o sufic\u0302'e pli'bon'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Obamenaj\u0302o, au\u0306 haladz'o de social'ism'a aventur'ism'o"}, {"text_idx": "#001087", "text": "Tiel histori'ist'o'j de la est'ont'ec'o ver's\u0302ajn'e nom'os la nun'a'n tragik'a'n epok'o'n de uson'a histori'o. Ver'dir'e, ekzist'is antau\u0306'a'j reg'ist'ar'o'j, kiu'j ek'is social'ism'a'n aventur'ism'o'n. Clinton kaj Bush (la fil'o), sekv'ant'e utopi'a'j'n ide'o'j'n, dev'ig'is bank'o'j'n romp'i la regul'o'j'n kaj financ'i hipotek'o'n de tiu'j, kiu'j nek kapabl'is nek plan'is re'don'i la s\u0302uld'o'j'n."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Tamen en c\u0302i tiu artikol'o tem'as nek pri la social'ism'o infekt'int'a Uson'o'n, nek pri la ekonomi'a katastrof'o kau\u0306z'it'a de la aventur'ism'o de social'ism'a'j elit'o'j. Tem'as pri sub'fos'o de la land'o-fundament'o rezult'e de neglekt'em'o flank'e de la tri branc\u0302'o'j de la s\u0302tat'reg'ad'o kaj de la du c\u0302ef'parti'o'j (praktik'e jam kvazau\u0306 unu). Rezult'e, en la prezid'ant'a fotel'o de Uson'o nun sid'as ... uzurp'ul'o."}, {"text_idx": "#001089", "text": "\u201eHa, jen de'nov'e konspir'a teori'o,\u201d ek'pens'os ebl'e leg'ant'o, al kiu la amas'komunik'il'ar'o instru'is, ke c\u0302iu ajn, kiu pri'dub'as la leg\u0302'ec'o'n de Obama, est'as obsed'it'a herez'ul'o (angl'e birther, kiu dub'as pri la valid'ec'o de la nask'o-atest'il'o de Obama)."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Atent'u: la patr'o'j-fond'int'o'j cert'e disting'is inter la noci'o'j \u201ecivit'an'o\u201d kaj \u201ehered'a civit'an'o\u201d, kompren'ant'e, ke ili mem ja ne pov'as est'i hered'a'j civit'an'o'j de dum'e ne ekzist'ant'a land'o. Tial ili rezerv'is la kondic\u0302'o'n de simpl'a civit'an'ec'o \u2013 sed nur por si'a'j sam'temp'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001095", "text": "G\u0302ust'e lau\u0306 la du'obl'a kriteri'o la senat'o konklud'is, ke, jes, McCain est'as hered'a civit'an'o. La decid'o est'as strec\u0302'it'a. Ambau\u0306 ge'patr'o'j de McCain ja est'is civit'an'o'j de Uson'o (kaj tre honor'a'j), sed li nask'ig\u0302'is en hospital'o en Panam'o kaj teori'e pov'us far'ig\u0302'i civit'an'o de Panam'o."}, {"text_idx": "#001096", "text": "Tamen kio pri la valid'ec'o de Obama? Kiel okaz'is, ke en nenies kap'o'n ven'is ide'o aplik'i la sam'a'j'n kriteri'o'j'n ankau\u0306 al Obama? Lau\u0306 la oficial'a biografi'o, la biologi'a patr'o de Obama est'is civit'an'o de Kenjo (au\u0306 Briti'o). Sen'de'pend'e de tio sur kies teritori'o li nask'ig\u0302'is (kaj kio trov'ig\u0302'as en li'a ver'a nask'o-atest'il'o), li ne est'as hered'a civit'an'o de Uson'o. Nur pro tio li rajt'as nek serv'i kiel prezid'ant'o de Uson'o nek kampanj'i kiel kandidat'o."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Mal'kiel la noci'o \u201ehered'a civit'an'ec'o\u201d de'ven'ant'a el histori'a pas'int'ec'o, la \u201ecivit'an'ec'o rezult'e de nask'o\u201d est'as difin'it'a en la modern'a uson'a leg\u0302'ar'o. Ekzempl'e, lau\u0306 punkt'o \u00a7 1401(a), infan'o nask'it'a sur teritori'o de Uson'o ig\u0302'as civit'an'o de Uson'o. Tiel akir'as civit'an'ec'o'n la tiel nom'at'a'j \u201eankr'a'j beb'o'j\u201d (angl'e: anchor babies) nask'it'a'j de kontrau\u0306'leg\u0302'a'j log\u0302'ant'in'o'j au\u0306 turist'in'o'j."}, {"text_idx": "#001099", "text": "Ali'a'j punkt'o'j de \u00a7 1401 trakt'as situaci'o'j'n, kiam ge'patr'o'j-uson'an'o'j nask'as beb'o'n ekster'land'e, au\u0306 kiam nur unu el ili est'as uson'an'o. Apart'e punkt'o \u00a7 1401(g)(au\u0306 \u00a7 301(a)(7) de akt'o de 1952 dum la temp'o de la nask'ig\u0302'o de Obama) rilat'as al situaci'o, kiam nur unu el la ge'patr'o'j est'as uson'an'o kaj la nask'ig\u0302'o okaz'is ekster'land'e. La leg\u0302'o postul'as c\u0302i-okaz'e, ke en la moment'o de la akus\u0302'o la patr(in)o-civit'an'o jam hav'u ne mal'pli ol kvin-jar'a'n uson'a'n civit'an'ec'o'n, kalkul'ant'e ek'de 14 jar'o'j, ali'vort'e, ke li/s\u0302i est'u ne mal'pli ol 19."}, {"text_idx": "#001100", "text": "La av'in'o de Obama (lau\u0306 la patr'o) Sarah Obama atest'is: \u201eMi c\u0302e'est'is dum li'a nask'ig\u0302'o en hospital'o de Mombasa, Kenjo, la 4an de au\u0306gust'o 1961\u201d (la original'o de la registr'aj\u0302'o de la intervju'o trov'ig\u0302'as c\u0302e Philip Berg, pri kiu tem'os sub'e). La patr'in'o de Obama (uson'an'in'o) est'is tiam 18, do s\u0302i ne pov'is uson'an'ig'i la beb'o'n en ekster'land'a teritori'o. Tial la propagand'o pen'as kred'ig'i, kvazau\u0306 Obama nask'ig\u0302'us en la uson'a s\u0302tat'o Havajo (kio krom'e ne far'us li'n hered'a civit'an'o)."}, {"text_idx": "#001102", "text": "Atent'u, ke mal'kiel c\u0302iu'j ali'a'j kandidat'o'j je alt'a'j s\u0302tat'a'j posten'o'j, Obama jur'e blok'is al'ir'o'n al c\u0302iu'j si'a'j dosier'o'j, ek'de hospital'o'j de Havajo g\u0302is la universitat'o de Harvard, kie li stud'is. Tio est'as sen'precedenc'a ne nur pro la fakt'o mem de la blok'ad'o, sed ankau\u0306, ke neni'u ajn pet'is li'a'j'n dokument'o'j'n por kontrol'i \u2013 kaj tem'as ja pri la plej super'a posten'o en la land'o. Nur en 2009 kongres'an'o Bill Posey prezent'is leg\u0302'propon'o'n, ke la federal'a elekt'o'komision'o tamen kontrol'u la nask'ig\u0302'atest'il'o'j'n kaj ali'a'j'n dokument'o'j'n de la kandidat'o'j."}, {"text_idx": "#001103", "text": "Kaj jen ec\u0302 pli. La du'a (du'on-)patr'o de Obama, Lol'o Soetoro, est'is civit'an'o de Indonezio. Li adopt'is la jun'ul'o'n kaj ven'ig'is li'n en Indonezion, kie li registr'is la du'on-fil'o'n kiel Barry Soetoro, civit'an'o'n de Indonezio, islam'an'o'n. Indonezio ne re'kon'is du'obl'a'n civit'an'ec'o'n, do se Obama hav'is iu'n uson'a'n civit'an'ec'o'n antau\u0306'e, g\u0302i est'is nul'ig'it'a. Post'e Obama vetur'is el Indonezio ekster'land'e'n, inkluziv'e de Pakistano, kie'n en'ir'o por uson'an'o'j tiu'temp'e est'is mal'permes'at'a. Do la fakt'o pri li'a indonezia civit'an'ec'o est'as evident'a."}, {"text_idx": "#001104", "text": "Post'e, re'ven'int'e en Uson'o'n, li pov'us re-civit'an'ig\u0302'i, sed nur kiel adopt'it'a civit'an'o (angl'e: naturalized citiz'e'n): neniel kiel hered'it'a. En universitat'o de Harvard li pov'us lern'i (kaj ec\u0302 ricev'i stipendi'o'n) kiel ekster'land'an'o (kio facil'e evident'ig\u0302'us, se li'a dosier'o ne est'us ferm'it'a)."}, {"text_idx": "#001105", "text": "Do, unu'e en la histori'o de Uson'o okaz'is grav'eg'a neglekt'o de la konstituci'o. Sekv'e en la Blank'a Dom'o en'log\u0302'ig\u0302'is uzurp'ul'o, kiu ne est'as hered'a civit'an'o de Uson'o. Ebl'e li est'as neni'a civit'an'o de Uson'o, re'ten'int'e si'a'n indonezi'an civit'an'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001106", "text": "\u201eTio ne ebl'as, c\u0302ar tio neniam ajn ebl'is\u201d, ebl'e opini'as la leg'ant'o, kiu unu'a'foj'e al'front'as c\u0302i tiu'n grotesk'a'n situaci'o'n. \u201eKial do c\u0302iu'j silent'is dum la prezid'ant'a kampanj'o en 2008?\u201d"}, {"text_idx": "#001108", "text": "Ek'de somer'o 2008 kelk'dek'o da civit'an'o'j ek'proces'is, deklar'ant'e, ke Obama ne est'as hered'a civit'an'o au\u0306 ebl'e neni'u civit'an'o de Uson'o. Inter la plend'ant'o'j est'is ankau\u0306 mem prezid'ant'a kandidat'o, ambasador'o Al'a'n Keyes. Not'u, ke Keyes est'as nigr'ul'o. C\u0302iu'j jug\u0302'ist'o'j cinik'e sabot'ad'is kaj rifuz'is konsider'i la kaz'o'j'n sub la sam'a pretekst'o, kvazau\u0306 ordinar'a'j uson'a'j civit'an'o'j ne est'us g\u0302en'it'a'j per dub'o'j pri la valid'ec'o de si'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#001109", "text": "Philip Berg kaj la ali'a'j advokat'o'j re-prezent'is si'a'j'n kaz'o'j'n al la Super'a Kort'um'o de Uson'o antau\u0306 c\u0302iu el la sekv'a'j grav'a'j stadi'o'j: antau\u0306 la voc\u0302'don'ad'o de la 4a de novembr'o 2008; antau\u0306 ol la s\u0302tat'o'j konfirm'is la voc\u0302'don'a'n kolegi'o'n; kaj antau\u0306 la kun'ven'o por akcept'i la voc\u0302'don'a'n kolegi'ar'o'n. C\u0302iu'foj'e la Super'a Kort'um'o rezign'is konsider'i la kaz'o'j'n: kial? Jes, vi diven'is g\u0302ust'e: sen'kial'a au\u0306 \u201eno standing\u201d. Au\u0306 traduk'it'a per lingv'o pli propr'a al tiel nom'at'a banan'a respublik'o: \u201eVi'n, hund'o'n, tio ne koncern'as!\u201d"}, {"text_idx": "#001111", "text": "Krom kelk'a'j mal'grand'a'j agent'ej'o'j, neniu'j c\u0302ef'a'j amas'komunik'il'o'j iam tus\u0302'as c\u0302i tiu'j'n grotesk'a'j'n \u2013 sed mem'evident'a'j'n \u2013 fakt'o'j'n. Plej sistem'ec'e kaj regul'e raport'as pri c\u0302i tiu konstituci'a kriz'o la agent'ej'o World Net Daily de Joseph Farah (). Est'is li, kiu kolekt'is pli ol 330 000 sub'skrib'o'j'n, kaj trans'send'is al la Super'a Kort'um'o dek'mil'o'j'n da leter'o'j, postul'ant'a'j tuj kontrol'i la paper'o'j'n de Obama kaj inter'romp'i li'a'n ofic'o'n."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Kial dum Obama-kampanj'o ne protest'is prezid'ant'o Bush, kies dev'o est'as protekt'i la konstituci'o'n? Kial ne protest'is kaj ne protest'as ec\u0302 unu el pli ol 500 kongres'an'o'j, kies dev'o est'as ankau\u0306 protekt'i la konstituci'o'n? Kial ne protest'is kaj ne protest'as la Super'a Kort'um'o, kies dev'o est'as kio? G\u0302ust'e, protekt'i la konstituci'o'n. Kial ne protest'is kaj ne protest'as la respublik'an'a parti'o kontrau\u0306 ne'leg\u0302'a rival'o? Rival'o! Kial la demokrati'a parti'o sub'ten'is ne'leg\u0302'a'n kandidat'o'n? Kial ne protest'is mos\u0302t'a sinjor'in'o Clinton, kiu'n oni tiel sen'ceremoni'e for'pus\u0302'is mez'e de s\u0302i'a propr'a prezid'ant'a kampanj'o? Kial ne protest'is kaj ne protest'as ec\u0302 unu el la 50 tiel nom'at'a'j s\u0302tat-sekretari'o'j, kiu'j kontrol'u la valid'ec'o'n de la kandidat'o'j? Apart'e, kial la sekretari'in'o de Kalifornio ne sub'ten'is la protest'o'n de la prezid'ant'a kandidat'o Al'a'n Keyes? Tio est'as tre mal'bon'a, sinjor'in'o sekretari'in'o, ofend'i 100 % nigr'ul'a'n kandidat'o'n de \u201eprolet'a origin'o\u201d. Tio c\u0302i nom'ig\u0302'as \u201eras'ism'o\u201d, oni sci'u. Oni sever'e riproc\u0302'os vi'n pro tio ..."}, {"text_idx": "#001114", "text": "1. Ndlr: krom, ekzempl'e, rilat'e divers'a'j'n atest'il'o'j'n sub'e menci'it'a'j'n, kiu'j pro ajn'a'j kial'o'j ne kontrol'ebl'as."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Est'as sufok'e kaj mal'san'ig'e sid'i en'dom'e. En la finn'a kamp'ar'o mult'a'j hom'o'j \u2013 sed ne sufic\u0302'e mult'a'j \u2013 s\u0302at'as mov'ig\u0302'i en fres\u0302'a aer'o, sen'de'pend'e de la veter'o. Ne nepr'e est'as bezon'at'a'j mult'e'kost'a'j sport'il'o'j. Oni ja pov'as pied'ir'i, g\u0302u'i la kolor'o'j'n de c\u0302iel'o kaj arb'o'j, fot'i, kuret'i, fis\u0302'kapt'i, vad'i kaj nag\u0302'i en lag'o au\u0306 river'o, konform'e al la log\u0302'lok'o kaj sezon'o."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Por hobi'a'j fis\u0302'kapt'ist'o'j ne tre grav'as la kapt'aj\u0302'o, ili est'as kontent'a'j pri la simpl'a prov'o kapt'i fis\u0302'o'j'n, pri la si'n'mov'ad'o sur lag'o, pri la rigard'ad'o de pejzag\u0302'o'j kaj spir'ad'o de pur'a aer'o. Vintr'e oni pov'as far'i neg\u0302'ul'o'n kaj kastel'o'n el neg\u0302'o, lantern'o'n el neg\u0302'bul'et'o'j au\u0306 el glaci'ig'it'a akv'o en sitel'o. Oni pov'as mars\u0302'i sur dik'a neg\u0302'o kaj rid'eg'i pro la mal'facil'o'j, au\u0306 j\u0302et'ad'i mol'a'j'n neg\u0302'bul'o'j'n al iu cel'o (mal'mol'a'j neg\u0302'bul'o'j est'as mal'permes'it'a'j). Tut'a famili'o au\u0306 amik'a grup'o pov'as amuz'ig\u0302'i kun'e. Se oni log\u0302'as en urb'o, oni unu'e dev'as trov'i iu'n park'o'n au\u0306 vetur'i ekster la urb'o'n, sed en kamp'ar'a'j vilag\u0302'o'j, lern'ej'a'j kort'o'j kaj agrikultur'a'j bien'o'j oni kutim'e pov'as trov'i lud'teren'o'n tuj ekster la el'ir'ej'o. Post sufic\u0302'a lud'ad'o bon'gust'as varm'a trink'aj\u0302'o, mal'varm'a bier'o, rost'it'a'j kolbas'o'j kaj buter'pan'o'j."}, {"text_idx": "#001117", "text": "Domag\u0302'e, ke iu'j famili'o'j ne kutim'ig'as al tio la infan'o'j'n, kiu'j rigid'ig\u0302'as tro jun'a'j. Pro la tro'a sid'ad'o c\u0302e komput'il'o kaj televid'il'o pov'as okaz'i, ke 8-15-jar'ul'o'j ne kapabl'as kau\u0306r'ig\u0302'i, trans'kap'ig\u0302'i, ec\u0302 ne mem'star'e re'star'ig\u0302'i, se ili stumbl'is kaj fal'is sur'ter'e'n. La ge'patr'o'j atent'u, ke ili ne tro lau\u0306d'u si'a'j'n silent'a'j'n, ne'mov'ig\u0302'em'a'j'n kaj bon'kondut'a'j'n et'ul'o'j'n. Ge'knab'o'j bezon'as mult'e pli da liber-aer'a'j aktiv'ad'o'j ol plen'kresk'ul'o'j, kaj la mal'mult'a'j lern'ej'a'j sport'lecion'o'j ne sufic\u0302'as por kresk'ig'i san'a'j'n infan'o'j'n."}, {"text_idx": "#001119", "text": "C\u0302i-vintr'e en Lestija\u0308rvi oni far'is golf'trak'o'n sur la glaci'o de lag'o kaj invit'is hom'o'j'n, kiu'j neniam antau\u0306'e golf'lud'is, lu'i c\u0302io'n bezon'at'a'n je moder'a prez'o. En lapon'stil'a tend'o lag'o'bord'e la lu'ig'ant'o'j semajn'fin'e dej\u0302or'is, brul'ig'is konstant'a'n fajr'o'n, invit'is la en'ir'int'o'j'n sid'ig\u0302'i sur benk'o'j, kovr'it'a'j per boac'o'fel'o'j kaj regal'is ili'n per frand'aj\u0302'et'o'j (pag'end'a'j!). Tra la fum'o'tru'o de la tend'o en's\u0302veb'is neg\u0302'er'o'j, la sid'ant'o'j rigard'ad'is nub'o'j'n konstant'e ali'form'ig\u0302'ant'a'j'n, sun'o'n, lun'o'n. Proksim'e al la bord'o est'is uz'ebl'a ankau\u0306 sen'neg\u0302'a ej'o por lud'o, en kiu oni glit'ig'as dik'a'j'n kegl'o'j'n kiel en kurlingo. La mens'o kaj korp'o bon'fart'as, se oni sufic\u0302'e oft'e ir'as ekster'e'n."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Ne est'as dub'o, ke la plej modern'a komunik'il'o, Inter'ret'o, al'port'is tre mult'a'j'n util'a'j'n kaj avantag\u0302'a'j'n ebl'o'j'n, tut'mond'e. Ni c\u0302iu'j, ankau\u0306 ni'a revu'o, profit'as mult'e de la ret'o. Sed g\u0302i bedau\u0306r'ind'e ankau\u0306 en'hav'as risk'o'j'n ne'mal'mult'a'j'n. C\u0302ar g\u0302i est'as apert'a por c\u0302iu'j, ankau\u0306 mis'uz'ant'o'j kaj krim'ul'o'j profit'as per g\u0302i. Tim'ig'as mi'n, ke inter'temp'e la mis'uz'ad'o ating'as pli kaj pli vast'a'j'n dimensi'o'j'n. C\u0302iu el ni ja kon'as la g\u0302en'o'j'n pro virus'o'j, troj'a'j c\u0302eval'o'j kaj \u2013 plej oft'e \u2013 pro ne'dezir'at'a'j reklam-mesag\u0302'o'j (spam'o). Tamen kontrau\u0306 ili oni pov'as si'n relativ'e bon'e protekt'i. Sed est'as tre mult'a'j delikt'o'j kaj krim'o'j, kiu'j'n ni apenau\u0306 pov'as evit'i. Spit'e al c\u0302iu'j avert'o'j hom'o'j facil'anim'e trans'don'as en la ret'o'n ekzempl'e si'a'j'n bank'indik'o'j'n, tiel ke modern'a'j bank'rab'ist'o'j sid'as komfort'e hejm'e antau\u0306 si'a ekran'o kaj help'e de la ret'o s\u0302tel'as la mon'o'n de ali'a'j. Kio'n far'i kontrau\u0306 fi'ul'o'j, kiu'j en la mond'vast'a ret'o denunc'as, mis'fam'ig'as kaj kalumni'as hom'o'j'n? Malic'a'j lern'ant'o'j ne nur c\u0302ikan'as kamarad'o'j'n, sed ankau\u0306 kompromit'as si'a'j'n instru'ist'o'j'n. Nov'nazi'o'j uz'as la ret'o'n por atak'i kaj ofend'i hom'o'j'n kaj por organiz'i si'a'j'n fi'ag'o'j'n. Teror'ist'o'j per la ret'o pov'as lern'i, kiel konstru'i bomb'o'j'n \u2013 ktp ktp."}, {"text_idx": "#001121", "text": "Last'a'temp'e Germanion alarm'is plur'a'j skandal'o'j pri mis'uz'ad'o grand'stil'a: kompani'o'j spion'is ret-leter'o'j'n de si'a'j dung'it'o'j! Se tio okaz'us nur en konkret'a okaz'o de suspekt'o pri ekzempl'e korupt'ec'o, oni ankorau\u0306 iel pov'us kompren'i. Sed se kompani'o sen iu suspekt'o spion'as c\u0302iu'j'n si'a'j'n dung'it'o'j'n, tio neniel est'as toler'ebl'a."}, {"text_idx": "#001122", "text": "Plej abomen'ind'a tamen por mi est'as la amas'a krim'a uz'ad'o de la ret'o por infan-pornografi'o. Cert'e, tia nau\u0306z'a mis'uz'o de sen'kulp'a'j infan'o'j ekzist'as jam de'long'e, sed nun, help'e de la ret'o, g\u0302i far'ig\u0302'is preskau\u0306 amas-fenomen'o. Fak'ul'o klar'ig'is, ke nur per la ret'o inter's\u0302ang\u0302'ad'o kaj vend'ad'o de pornografi'a'j fot'o'j pov'is ating'i tia'n gigant'a'n dimensi'o'n. Sen'problem'e, fulm'rapid'e kaj mond'vast'e la krim'ul'o'j pov'as kontent'ig'i si'a'n pervers'a'n fantazi'o'n. La polic'o praktik'e ne kapabl'as ver'e persekut'i tiu'j'n krim'ul'o'j'n, jam pro la gigant'a nombr'o de pervers'ul'o'j. Simil'e politik'ist'o'j ja pov'as far'i unu leg\u0302'o'n post ali'a por mal'facil'ig'i la fi'a'n meti'o'n, sed la krim'ul'o'j c\u0302iam trov'as nov'a'j'n voj'o'j'n kaj ebl'o'j'n por dau\u0306r'ig'i si'a'n abomen'ind'a'n ag'ad'o'n kaj komerc'ad'o'n. Ceter'e ni pov'as est'i cert'a'j, ke pro la grand'a postul'ad'o en la ret'o oni nun mis'uz'as mult'e pli ol antau\u0306'e infan'o'j'n por pornografi'o. Jen la mal'bel'eg'a part'o de la ret'o. Sed c\u0302u pro tio ni rezign'u pri g\u0302i'a'j avantag\u0302'o'j? Cert'e ne, sed est'as tim'ig'e, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001123", "text": "Last'a'temp'e, okaz'e de s\u0302tat'estr'a kun'ven'o en C\u0302ini'o por pri'diskut'i mond'a'j'n ekonomi'a'j'n problem'o'j'n, la alban'a c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha vizit'is la Grand'a'n Mur'o'n. La alban'o, kon'at'a en si'a land'o kiel fervor'a migr'ant'o, grimp'is 1500 s\u0302tup'o'j'n por ating'i la plej alt'a'n part'o'n de la mur'o. Tio'n g\u0302is nun far'is neniu'j el la 400 s\u0302tat'estr'o'j vizit'int'a'j la Grand'a'n Mur'o'n. Pro tio la lok'a'j au\u0306toritat'o'j don'is al la alban'a c\u0302ef'ministr'o honor'a'n atest'il'o'n. Berisha dank'is, kompar'ant'e la grimp'ad'o'n kun tiu en la elekt'o-kampanj'o jam komenc'ig\u0302'int'a por la c\u0302i-somer'a'j land'a'j balot'o'j."}, {"text_idx": "#001124", "text": "Antau\u0306 ne'long'e alban'o'j re'memor'is unu el mil'o'j da masakr'o'j okaz'int'a'j dum la c\u0302irkau\u0306 du'on'jar'cent'a komun'ism'a reg\u0302im'o. Tem'as pri la ekzekut'o sen jug\u0302'proces'o de 22 civit'an'o'j akuz'it'a'j pro grenad-eksplod'ig'o en la sovetia ambasad'ej'o en Tiran'o en februar'o 1951."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Tuj post la atak'o la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j list'ig'is hom'o'j'n arest'ot'a'j'n. Inter ili est'is eks'a'j partizan'o'j dum la kontrau\u0306'fas\u0302ist'a milit'o, intelekt'ul'o'j kaj patriot'o'j, kiu'j si'n esprim'is kontrau\u0306 la politik'o de la komun'ist'a parti'o. C\u0302iu'j est'is sen'kulp'a'j, elekt'it'a'j ver's\u0302ajn'e hazard'e por tim'ig'i la popol'o'n."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Nur post la masakr'o la reg\u0302im'o organiz'is sur'paper'a'n jug\u0302'proces'o'n por prav'ig'i la mort'ig'o'j'n. Jug\u0302'ist'o'j kaj prokuror'o'j, kiu'j ne vol'is akcept'i la proces'o'n, est'is tuj mal'dung'it'a'j au\u0306 persekut'at'a'j. Nur kelk'a'j'n monat'o'j'n post'e oni ek'sci'is pri la ver'a'j kulp'ul'o'j pri la atak'o kontrau\u0306 la ambasad'ej'o: polic'an'o'j en la s\u0302tat'a sekur'ec'o."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Gerando est'as c\u0302arm'a urb'o en nord-okcident'a Franci'o, kiu kus\u0302'as sur sam'nom'a du'on'insul'o c\u0302e la Atlantik'a Ocean'o kaj est'as part'o de sud'a Bretoni'o. G\u0302i est'as iam'a c\u0302ef'urb'o, kon'at'a pro si'a'j ric\u0302'a histori'o kaj unik'a aspekt'o. En Gerando super'reg'as du diferenc'a'j pejzag\u0302'o'j: \u201eblank'a\u201d (pro la produkt'ad'o de sal'o el ocean'a akv'o) kaj \u201enigr'a\u201d (pro la najbar'ec'o de vast'eg'a marc\u0302'o de Grand'a Briero)."}, {"text_idx": "#001129", "text": "En g\u0302i'a region'o plur'a'j lok'o'j atest'as pri hom'a log\u0302'ad'o ek'de pra'temp'o'j. Mezolitik'a'j kaj neolitik'a'j rest'aj\u0302'o'j vid'ebl'as en kelk'a'j vilag\u0302'o'j. Aktual'a'j esplor'o'j pruv'is spur'o'j'n de dau\u0306r'a rest'ad'o ek'de la neolitik'o g\u0302is la fer-epok'o, dum kiu period'o la log\u0302'ant'o'j jam praktik'is agrikultur'o'n kaj produkt'is sal'o'n. Post'e la region'o'n konker'is romi'an'o'j. Du dom'ar'o'j sur la kamp'ar'o atest'as pri la tiu'temp'a'j viv'kondic\u0302'o'j, nom'e Clis [kli] kaj Beaulieu [bolje\u0301]. En c\u0302i-last'a supoz'ebl'e est'is di'a kult'ej'o."}, {"text_idx": "#001130", "text": "Gerando est'is koloni'ig'it'a de breton'o'j en la du'a du'on'o de la 6a jar'cent'o. G\u0302i'a origin'a breton'a nom'o est'is Uuenran. Sur'baz'e de la arkeologi'a'j trov'aj\u0302'o'j apud la nun'a preg\u0302'ej'o fin'e de la 19a jar'cent'o, iu'j atribu'as la fond'o'n de la urb'o al trup'o'j de la breton'a princ'o Varoch (577-594), ven'int'a el najbar'a urb'o Vannes [van]. Ali'a'j sub'ten'as la hipotez'o'n, ke Gerando dis'volv'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 la preg\u0302'ej'o de Sankt'a Aubin [obe\u0301n]."}, {"text_idx": "#001131", "text": "Al la breton'a reg\u0302'o Sal'om'o'n (857-874) oni al'jug\u0302'as la fond'o'n de gimnazi'o por kanonik'o'j. La geranda senjori'o est'is reg'at'a de la episkop'o de Nantes [nant] kaj de la duk'o de Bretoni'o. G\u0302i est'ig\u0302'is ankau\u0306 grav'a cel'o por la reg'ant'o'j dum la milit'o pri hered'o de Bretoni'o inter 1342 kaj 1381. Post'e la fam'a famili'o Monfort konstru'ig'is impon'a'j'n rempar'o'j'n c\u0302irkau\u0306 la urb'o'centr'o, traf'e adapt'it'a'j'n al la evolu'o de artileri'o. Tiu'j defend'mur'eg'o'j, kiu'j est'as bon'e konserv'it'a'j, est'as nun vid'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001132", "text": "En la mez'epok'o Gerando est'ig\u0302'is grav'a religi'a, administr'a kaj komerc'a centr'o de la du'on'insul'o, kies ric\u0302'ec'o font'is el komerc'ad'o per sal'o kaj vin'o. En ties c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o aristokrat'o'j konstru'ig'is breton'stil'a'j'n nobel'dom'o'j'n, kiu'j posed'is ankau\u0306 agr'o'j'n, muel'ej'o'n kaj kapel'o'n."}, {"text_idx": "#001133", "text": "La urb'o iam est'is haven'o c\u0302e Atlantik'o, sed ek'de la 16a jar'cent'o pro en'sabl'ig\u0302'o g\u0302i perd'is si'a'n mar'fam'o'n favor'e al Le Croisic [kru\u0306azi\u0301k] kaj Le Pouliguen [pulige\u0301n]. Tiu period'o post'las'is bel'a'j'n c\u0302arpent'aj\u0302'o'j'n en la preg\u0302'ej'o kaj sur pord'eg'o'j de nobel'dom'o'j. Nur la nobel'dom'o en Careil [kare\u0301j] prezent'as nov'stil'a'n log\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Kvankam ekonomi'e mal'fort'ig\u0302'int'a, Gerando plu rest'is religi'a kaj administr'a centr'o. Reg\u0302'a'j ofic'ist'o'j, monah\u0302'o'j, aristokrat'o'j kaj komerc'ist'o'j konstru'ig'is en la mez'epok'a urb'o'part'o klasik'a'j'n arkitektur'aj\u0302'o'j'n, kiu'j don'as la hodiau\u0306'a'n aspekt'o'n de la urb'o. Pilastr'o-pord'o'j, fronton'o'j ornam'as la plej bel'a'j'n dom'o'j'n; dekor'aj\u0302'o'j emfaz'as la regul'ec'o'n de fasad'o'j kaj skulpt'it'a'j luk'o'j pli'bel'ig'as la ardez'a'j'n tegment'o'j'n."}, {"text_idx": "#001136", "text": "Gerando okup'is la du'a'n lok'o'n lau\u0306 la nombr'o de log\u0302'ant'o'j (post Nantes) en la nov'a distrikt'o Loire-Infe\u0301rieure (Mal'alt'a Luar'o). Tamen de la 19a jar'cent'o komenc'ig\u0302'is period'o de demografi'a mal'kresk'o. La urb'o ne profit'is la industri'a'n au\u0306 turism'a'n dis'volv'ig\u0302'o'j'n, okaz'int'a'j'n en la najbar'a'j urb'o'j Saint-Nazaire kaj La Baule. Tamen iom'post'iom'e nov'a'j log\u0302'ej'o'j c\u0302irkau\u0306'is la bulvard'o'j'n, kas\u0302'ant'e la vid'aj\u0302'o'n al sal'marc\u0302'o'j. En la urb'o oni konstru'is staci'dom'o'n en 1879, kaj nov'a'j'n foir'hal'o'j'n en 1912."}, {"text_idx": "#001137", "text": "La konsci'ig\u0302'o pri la grav'ec'o de urb'a hered'aj\u0302'o, pri'kant'it'a de fam'a verk'ist'o Balzac [balza\u0301k], ebl'ig'is registr'o'n de la preg\u0302'ej'o (1856) kaj fortik'aj\u0302'o (1877) en la List'o de Histori'a'j Monument'o'j. Baldau\u0306 post'e komenc'ig\u0302'is la unu'a'j re'nov'ig'o'j. Ek'de 1960 la demografi'a kaj ekonomi'a evolu'o al'don'is nov'a'n aspekt'o'n al la modern'a civit'o, kie najbar'as log\u0302'ej'a'j, komerc'a'j, industri'a'j, sed ankau\u0306 kultur'a'j kaj sport'a'j konstru'aj\u0302'o'j. Arkitekt'o'j zorg'is pri la konserv'o de urb'a aspekt'o per respekt'ad'o de la histori'a'j hered'aj\u0302'o'j kaj panoram'o'j."}, {"text_idx": "#001138", "text": "La fortik'aj\u0302'o de Gerando datum'as grand'part'e de la 15a jar'cent'o. La rempar'o'j'n oni konstru'is sur la lok'o de rest'aj\u0302'o'j. Ses tur'o'j kaj kvar pord'eg'o'j mark'as punkt'o'j'n lau\u0306 la 1434 m long'a'j kaj bon'eg'e konserv'it'a'j kurtin'o'j. G\u0302i prezent'as grav'a'n atest'o'n pri la rapid'ec'o en la adapt'ig\u0302'o de milit'a'j arkitektur'aj\u0302'o'j al la aper'o kaj evolu'o de artileri'o."}, {"text_idx": "#001139", "text": "Unu el la kvar pord'eg'o'j est'as la Pord'eg'o de Sankt'a Mikael'o, kiu star'as, c\u0302irkau\u0306'it'a de du tur'o'j, c\u0302e la c\u0302ef'a en'ir'voj'o kaj montr'as ident'ec'o'n kaj pov'o'n de la urb'o. Konstru'it'a mez'e de la 15a jar'cent'o, en g\u0302i'a'j tur'o'j log\u0302'is si'n'sekv'e guberni'estr'o'j. En la 19a jar'cent'o g\u0302i est'ig\u0302'is urb'o'dom'o. Nun en g\u0302i funkci'as muze'o pri la geranda region'o."}, {"text_idx": "#001140", "text": "La roman'stil'a'n preg\u0302'ej'o'n de Sankt'a Aubin oni detru'is dum rab'ad'o de Gerando en 1342. Post'rest'is nur la ornam'it'a'j pilier'o'j de la konstru'aj\u0302'o. La nun'a'n preg\u0302'ej'o'n oni konstru'is en la 15a kaj 16a jar'cent'o'j en flam'gotik'a stil'o."}, {"text_idx": "#001141", "text": "La Kapel'o de la Blank'a Sinjor'in'o est'as sid'ej'o de urb'a paroh\u0302'ej'o. G\u0302i est'as la plej mal'nov'a konstru'aj\u0302'o, situ'ant'a intern'e de la fortik'aj\u0302'o kaj est'is konstru'it'a en la 13a jar'cent'o. La sobr'ec'o de g\u0302i'a gotik'a stil'o pli'bel'ig'as la unu'sol'a'n nav'o'n. En la kapel'o oni sub'skrib'is la du'a'n traktat'o'n pri Gerando en la jar'o 1381, kiu met'is fin'o'n al la konflikt'o inter la reg\u0302'o de Franci'o kaj la duk'o de Bretoni'o."}, {"text_idx": "#001142", "text": "Kiam la mal'grand'a'j land'o'j Au\u0306strio kaj Hungari'o mal'permes'is kultiv'ad'o'n de maiz'o \u201eMon810\u201d, la uson'a agr'ar-kompani'o Monsanto ne re'ag'is; sed nun mal'permes'is g\u0302i'n ankau\u0306 grand'a land'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU), Germanio. Tuj Monsanto al'ir'is tribunal'o'n por ke tiu nul'ig'u la mal'permes'o'n, c\u0302ar kompren'ebl'e est'as grav'a bat'o por la kompani'o, ke la plej grand'a kaj industri'e grav'a land'o de EU rifuz'as gen'teknik'e manipul'it'a'n Monsanto-maiz'o'n. EU ja g\u0302eneral'e toler'as kultiv'ad'o'n de tiu plant'o, sed sam'e toler'as, se per bon'a'j argument'o'j EU-land'o ne permes'as g\u0302i'n. Do oni pov'as atend'i, ke Monsanto ne venk'os en la proces'o. EU inter'temp'e aprob'is la mal'permes'o'j'n en Hungari'o kaj Au\u0306strio, do g\u0302i apenau\u0306 pov'as ag'i ali'manier'e pri Germanio."}, {"text_idx": "#001143", "text": "Sed c\u0302u tiu maiz'o ne est'as mirakl'a kresk'aj\u0302'o? G\u0302i en'hav'as gen'o'n, kiu protekt'as la plant'o'n kontrau\u0306 damag\u0302'o'j, kiu'j'n kau\u0306z'as et'a tine'o kun la scienc'a nom'o Ostrinia nubilalis. Ties rau\u0306p'o mang\u0302'ant'e al si voj'o'n tra la tig'o'j de maiz'o au\u0306 lupol'o kav'ig'as la plant'o'n, kaj sekv'e de tio la tig'o'j romp'ig\u0302'as kaj la plant'o mort'as. Do per si'a gen'teknik'a truk'o Monsanto garanti'as pli grand'a'j'n rikolt'o'j'n. Sed kial ne c\u0302iu'j kultiv'ist'o'j akcept'as tia'n help'o'n kontrau\u0306 maizotineo? La problem'o est'as, lau\u0306 scienc'a'j stud'o'j uz'at'a'j de la german'a reg'ist'ar'o, ke la venen'o de la en'plant'it'a gen'o pov'as damag\u0302'i ne nur la mal'bon'a'n tine'o'n, sed ankau\u0306 mort'ig'i larv'o'j'n de la c\u0302arm'a'j kaj util'a'j kokcinel'o'j, sam'e abel'o'j'n kaj organism'o'j'n en akv'o'j."}, {"text_idx": "#001144", "text": "Tamen kial ali'a'j land'o'j, precip'e Uson'o mem, Brazilo, Argentinio kaj C\u0302ini'o ne nur toler'as, sed favor'as kultiv'ad'o'n de la Monsanto-maiz'o? C\u0302u tie oni ne tim'as risk'o'j'n au\u0306 c\u0302u oni simpl'e neglekt'as ili'n? En tiu'j land'o'j ankau\u0306 ali'a'j gen'teknik'e manipul'it'a'j plant'o'j est'as jam de'long'e amas'e uz'at'a'j, ekzempl'e soj'o'fab'o'j kaj kolz'o. Sed en Eu\u0306rop'o skeptik'o kaj rezist'o kontrau\u0306 gen'teknik'e s\u0302ang\u0302'it'a'j plant'o'j est'as grand'a. Rifuz'as ili'n ne nur mult'a'j bien'ist'o'j, sed precip'e grand'nombr'e la konsum'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001145", "text": "Apart'e grand'a est'as la skeptik'o en Germanio. Last'e en la sud-german'a region'o Algovio (apud la Alp'o'j) en unu distriko 1600 el c\u0302irkau\u0306 2200 ter'kultur'ist'o'j far'is kontrakt'o'n, lau\u0306 kiu neni'u el ili uz'os gen'teknik'e manipul'it'a'j'n sem'o'j'n kaj best'o'nutr'aj\u0302'o'n. Tio grav'as, c\u0302ar en tiu region'o oni produkt'as precip'e lakt'o'n. G\u0302is antau\u0306 ne'long'e iu'j asert'is, ke praktik'e ne plu ekzist'as nutr'aj\u0302-farun'o por bov'in'o'j sen gen-soj'o; sed la Algovio-bien'ist'o'j klar'ig'is nun, ke ili pov'as elekt'i inter dek du ofert'ant'o'j de bov'o-nutr'aj\u0302'o ne gen'teknik'e miks'it'a. \u201eNi ter'kultur'ist'o'j konsci'as pri ni'a respond'ec'o. Ni vol'as konserv'i ni'a'n pejzag\u0302'o'n kaj ni'a'j'n best'o'j'n tia'j, kia'j ili est'as, kaj protekt'i ni'n kontrau\u0306 ne'kalkul'ebl'a'j risk'o'j\u201d, dir'is pro'parol'ant'o de la distrikt'o."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Dum la mond'a ekonomi'a kriz'o alianc'an'o'j de Albanio apenau\u0306 pov'as kas\u0302'i si'a'j'n financ'a'j'n interes'o'j'n. Tiel, post la membr'ig\u0302'o en Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO) la alban'a ministr'ej'o pri defend'ad'o arang\u0302'os baldau\u0306 konkurs'o'n por ac\u0302et'i 17 nov'a'j'n milit'ist'a'j'n helikopter'o'j'n."}, {"text_idx": "#001149", "text": "Tuj si'n prezent'is almenau\u0306 tri kompani'o'j: la ital'a grup'o Finmeccanica kun si'a Augusta, fili'o de la firma'o EADS kun si'a franc'a-german'a Eurocopter kaj la uson'a entrepren'o Sikorsky kun si'a Black Hawk."}, {"text_idx": "#001150", "text": "Kresk'is diplomati'o flank'e de la koncern'a'j land'o'j por persvad'i la alban'a'n reg'ist'ar'o'n ac\u0302et'i tiu'n au\u0306 ali'a'n helikopter'o'n. Antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j vizit'is Tiran'o'n ital'a'j deput'it'o'j; la franc'a prezid'ant'o Sarkozy entuziasm'e akcept'is la alban'a'n c\u0302ef'ministr'o'n Sal'i Berisha; ankau\u0306 uson'an'o'j tiu'rilat'e ek'aktiv'is. Albanio promes'is dispon'ig'i al defend'ad'o c\u0302irkau\u0306 2 % de si'a land'a bug\u0302et'o."}, {"text_idx": "#001151", "text": "Tri monat'o'j pas'is ... kaj neni'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is post la batal'halt'o. Hamas plu reg'as Gazaon, foj'foj'e lanc\u0302'as raket'o'j'n, la israela kaporal'o est'as ankorau\u0306 mal'liber'a. La israela reg'ist'ar'o mal'permes'as en'ir'o'n de konstru'material'o'j, kaj nur ne'sufic\u0302'a proviant'o pov'as en'ir'i la gaza'an zon'o'n. La gaza'an'o'j plu sufer'as, pro kolektiv'a pun'o, kiu est'as mal'permes'it'a de la konvenci'o de G\u0302enevo, sub'skrib'it'a de Israelo. Mal'san'ul'ej'o'j ne plu hav'as kurac'il'o'j'n, 132 000 hom'o'j ne plu hav'as hejm'a'n flu'a'n akv'o'n, neni'u el la 4000 detru'it'a'j dom'o'j est'as re'konstru'it'a. Sed c\u0302io glat'as: neni'u plu pri'parol'as la afer'o'n. La israelaj milit'krim'ul'o'j vesper'mang\u0302'as kun ali'a'j grand'a'j land'reg'ant'o'j, prepar'ant'e la sekv'ont'a'n buc\u0302'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Surpriz'is mi'n la artikol'o de Sergeo Jurjic\u0302 en MONATO (2009/5, p. 21) pri la inter'lig'it'ec'o de la nom'o \u201even'et'o'j\u201d kun la slav'a'j gent'o'j. Est'as bon'e sci'at'e, ke slav'o'j al'ven'is en okcident'a'n Balkani'o'n nur ek'de la 6a jar'cent'o. Ili'a'j dis'branc\u0302'ig\u0302'int'a'j gent'o'j fond'is la nun'temp'a'j'n sud-slav'a'j'n s\u0302tat'o'j'n. Tamen antau\u0306 ili, long'e antau\u0306 ili, log\u0302'is sur la tie'a'j teritori'o'j iliraj gent'o'j, sam'e etrusk'o'j kaj ali'a'j antikv'a'j popol'o'j parol'ant'a'j simil'a'n lingv'aj\u0302'o'n. Ekzempl'e en Istri'o log\u0302'is istroj, pur'e ilira gent'o. Mir'ind'e, ke Sergeo klopod'as invent'i i'a'n lig'it'ec'o'n de ili kun slav'o'j! Cert'e la nom'o de Venezuelo hav'as rilat'o'n al Venecio, sed neniel al rus'o'j! La reg'ist'ar'o de prezid'ant'o Cha\u0301vez de Venezuelo proksim'ig\u0302'is al la rus'a reg'ist'ar'o pro politik'a'j kaj ideologi'a'j kial'o'j, kio nun est'as tut'e evident'a."}, {"text_idx": "#001153", "text": "Reg\u0302'in'o'tag'o en Nederlando kutim'e est'as grand'a tut'land'a fest'o. Ne nur sub'ten'ant'o'j de la Orang\u0302'o-dinasti'o, sed ankau\u0306 la pli'mult'a'j respublik'em'ul'o'j, ja efektiv'e pli-mal'pli la tut'a log\u0302'ant'ar'o de la land'o tiu'dat'e est'as en fest'a etos'o."}, {"text_idx": "#001154", "text": "C\u0302ie sur la strat'o'j oni dis'met'as la propr'a'j'n vend'o'tapis\u0302'o'j'n por si'a'j var'o'j (oft'e infan'o'j tiel akir'as si'a'j'n plej fru'a'j'n komerc'ist'a'j'n spert'o'j'n pri hejm'kolekt'it'a'j brokant'aj\u0302'o'j \u2013 en Hag'o ec\u0302 tut'nokt'e la tag'o'n antau\u0306'e oni jam komenc'as la fest'ad'o'n); c\u0302ie est'as lud'a'j prezent'ad'o'j sam'e amator'a'j kaj profesi'a'j; c\u0302ie oni ekzerc'as si'n pri tradici'a'j lud'o'j, meti'o'j, prepar'ad'o kaj konsum'ad'o de mal'nov'stil'a'j kaj modern'a'j nutr'aj\u0302'o'j kaj trink'aj\u0302'o'j, muzik'ad'o, kariljon'ad'o ktp."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Post ebl'e du hor'o'j la reg\u0302'a famili'o kolekt'ig\u0302'is en du'etag\u0302'a bus'o kun ne'ferm'it'a tegment'o; mal'rapid'e ili vetur'is tra la vic'star'ant'a publik'o al la palac'o, kie post'e dev'os okaz'i grandioz'a defil'o. Mal'simil'e je plur'a'j ali'a'j land'o'j, tia defil'o kutim'e est'as simpl'a popol'fest'o, cert'e ne milit'ist'a afer'o, kvankam ankau\u0306 grup'o'j da soldat'o'j pov'as part'o'pren'i. Defil'as tie ekzempl'e grup'o'j en lok'a'j naci-kostum'o'j el divers'a'j vilag\u0302'o'j. Dum plur'a'j jar'o'j tia defil'o ne plu est'is centr'a en la fest'ad'o, sed c\u0302i-jar'e pro la 100-jar'a dat're'ven'o de reg\u0302'in'o Julian'a oni ja plan'is g\u0302i'n de'nov'e."}, {"text_idx": "#001158", "text": "Mez'e inter parad'o de mal'nov'tip'a'j c\u0302ar'o'j kaj au\u0306t'o'j kun hom'o'j en histori'a'j vest'aj\u0302'o'j de antau\u0306 jar'cent'o, subit'e jen tra la bar'aj\u0302'o'j, trans kaj tra la publik'o'n ek'paf'ig\u0302'is nigr'a au\u0306tomobil'o. G\u0302i'a antau\u0306'a part'o est'is jam fort'e difekt'it'a, kiam g\u0302i far'ig\u0302'is televid'e vid'ebl'a, kun'tren'ant'e mult'a'j'n vir'in'o'j'n, vir'o'j'n kaj infan'o'j'n. Fin'e g\u0302i kolizi'e ek'halt'is kontrau\u0306 memor'kolon'o pri reg\u0302'in'o Wilhelmina mez'e de plac'et'o, lau\u0306 kiu g\u0302ust'e tiu'moment'e pas'is la bus'o kun la reg\u0302'a famili'o. Polic'ist'o sur'bicikl'a g\u0302ust'e last'sekund'e flank'en'ig\u0302'ant'e si'n kapabl'is sav'i de la au\u0306tomobil'o. C\u0302io'n registr'is la televid'o."}, {"text_idx": "#001159", "text": "Ne est'ig\u0302'is kri'ad'o au\u0306 h\u0302aos'o, sed eg'e si'n'reg'ant'e polic'ist'o'j, brankard'ist'o'j, fleg'ist'o'j k.s. al'kur'is de c\u0302iu'j flank'o'j kaj komenc'is pri'zorg'i la vund'it'o'j'n, dum la nigr'a'n au\u0306t'o'n c\u0302irkau\u0306'is polic'ist'o'j. Al'ven'int'a skip'o de la fajr'o'brigad'o dev'is el'seg'i la vund'it'a'n s\u0302ofor'o'n el la vrak'o. La bus'o kun la reg\u0302'a famili'o, c\u0302iu'j eg'e s\u0302ok'it'a'j, tuj plu'vetur'is al la palac'o fin'e de la ale'o."}, {"text_idx": "#001160", "text": "Mort'is minimum'e ses hom'o'j pro la au\u0306tomobil'a akcident'o. La 38-jar'a far'int'o tuj post la okaz'aj\u0302'o dir'is al la polic'o, ke li ver'e cel'is la reg\u0302'a'n famili'o'n. Est'is li'a intenc'o minimum'e vund'i ili'n. Du'on'tag'o'n post'e ankau\u0306 li mort'is en la mal'san'ul'ej'o. Supoz'ebl'e pro la difekt'ig\u0302'o de la vetur'il'o c\u0302e la tra'vetur'ad'o tra la bar'aj\u0302'o'j'n, li ne plu pov'is bon'e ten'i la stir'il'o'n, kie'n li cel'is. Li nur kelk'a'j'n metr'o'j'n mis'traf'is la bus'o'n. Ankorau\u0306 est'as mult'a'j vund'it'o'j en mal'san'ul'ej'o'j de la c\u0302irkau\u0306'o."}, {"text_idx": "#001161", "text": "En'tut'e la reg\u0302'in'o'tag'o, kiu tiel fest'e komenc'ig\u0302'is, fin'ig\u0302'is kun sent'o pri tragedi'o. En mult'a'j urb'o'j la lok'a'j au\u0306toritat'ul'o'j nul'ig'is la fest'aj\u0302'o'j'n kaj lok'a'j Orang\u0302'o-organiz'aj\u0302'o'j c\u0302es'ig'is la fest'o'n. Kelk'lok'e tamen oni en mal'pli grand'a form'o plu fest'is. Ja preskau\u0306 du'on'jar'o'n oni antau\u0306'plan'is la procesi'o'j'n kun bel'e ornam'it'a'j c\u0302ar'o'j k.s."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Rest'as la demand'o: kia est'os la fest'o est'ont'e? Kelk'a'j koment'ist'o'j jam dir'is, ke la g\u0302is'nun'a liber'a fest'ad'o de reg\u0302'in'o'tag'o ne plu ebl'os. Princ'o'j kaj princ'in'o'j est'ont'e dev'os est'i eg'e s\u0302irm'at'a'j de korp'o'gard'ist'o'j. Ili ne plu sen'g\u0302en'e miks'ig\u0302'u kun la publik'o, kiel g\u0302is nun. Ali'a'j dir'as, ke kontrau\u0306 frenez'ul'o'j ne ekzist'as s\u0302irm'ad'o: se au\u0306t'o'n oni ek'uz'as kvazau\u0306 raket'o'n, neni'u pov'as re'ten'i tio'n."}, {"text_idx": "#001163", "text": "La kulp'ul'o, kies kial'o'j ver's\u0302ajn'e neniam est'os kon'at'a'j, traf'is la land'o'n en la kor'o'n."}, {"text_idx": "#001165", "text": "En la sam'a jar'o, kiam Zamenhof publik'ig'is si'a'n inter'naci'a'n lingv'o'n, nask'ig\u0302'is en sud-orient-german'a vilag\u0302'et'o Max Josef Metzger [maks jozef mecger]: 1887. Post lern'ej'a'j jar'o'j li stud'is katolik'a'n teologi'o'n, doktor'ig\u0302'is kaj labor'is kiel vikari'o en hejm'a region'o."}, {"text_idx": "#001166", "text": "Kiam Germanio deklar'is milit'o'n kontrau\u0306 Franci'o en au\u0306gust'o 1914, la jun'a sacerdot'o tuj patriot'ec'e si'n registr'ig'is kiel volont'ul'a milit'pastr'o. Kun la soldat'o'j li celebr'is mes'o'j'n kaj preg\u0302'is por ili'a glor'a venk'o. Por li'a'j religi'a'j admon'o'j kaj sub'ten'o de la milit-entuziasm'o li ricev'is orden'o'j'n. En 1915 li c\u0302e'est'is kruel'a'j'n batal'o'j'n en Franci'o, konsci'ig\u0302'is pri la mort'ig'a fatal'ec'o de milit'o. Sam'temp'e li eg'e mal'san'ig\u0302'is kaj post'e est'is sen'tau\u0306g'a por milit'serv'o."}, {"text_idx": "#001167", "text": "En oktobr'o 1915 li trans'lok'ig\u0302'is al Graz, Au\u0306strio, kiel g\u0302eneral'a sekretari'o de la Asoci'o de Abstin'em'a'j Katolik'o'j, kaj fond'is la Mond'pac'a'n Lig'o'n de la Blank'a Kruc'o, memor'ig'ant'e per nom'o kaj simbol'o je la Rug\u0302'a Kruc'o. Baldau\u0306 li tie uz'is Esperant'o'n kiel oficial'a'n labor'lingv'o'n. Ankau\u0306 de si'a'j kun'labor'ant'o'j li postul'is, ke ili lern'u la zamenhof'an lingv'o'n. Tiu'temp'e mult'a'j hom'o'j esper'is, ke g\u0302i baldau\u0306 ig\u0302'os vast'e uz'at'a ver'a mond'lingv'o."}, {"text_idx": "#001168", "text": "Post la milit'o kaj la pac'traktat'o de Versailles [versa\u0301j] Metzger est'is la unu'a german'a civit'an'o, kiu oficial'e ricev'is la rajt'o'n publik'e parol'i en Franci'o. Kaj li sekv'is la invit'o'n part'o'pren'i inter'trakt'ad'o'j'n prepar'ant'a'j'n la fond'ig\u0302'o'n de la Lig'o de Naci'o'j, el kiu jar'dek'o'j'n post'e sekv'is Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j. Dum'e tamen reprezent'ant'o'j de la katolik'a eklezi'o suspekt'em'e observ'is li'a'j'n ag'ad'o'j'n kaj publik'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001169", "text": "Li \u2013 ne tut'e mem'vol'e \u2013 trans'lok'ig\u0302'is al la urb'et'o Meitingen en Bavari'o, Germanio, kie li dau\u0306r'ig'is si'a'n labor'o'n, gvid'ant'e la Asoci'o'n de Reg\u0302'o Krist'o (Societ'as Christi Reg'is). En leter'o al pap'o Pi'o la 12a li propon'is ekumen'a'n koncili'o'n. Li fond'is la krist'an'a'n asoci'o'n Una Sancta, kiu postul'is kaj prepar'is la re'unu'ig\u0302'o'n de katolik'a kaj protest'ant'a eklezi'o'j, kaj cert'e ankau\u0306 sub'ten'is toler'em'o'n kaj kun'labor'o'n inter c\u0302iu'j ali'a'j religi'o'j."}, {"text_idx": "#001170", "text": "Ven'is tiran'o'j: Hitler kaj nazi-reg\u0302im'o. Metzger plur'foj'e est'is arest'it'a. En oktobr'o 1943 li est'is kondamn'it'a je mort'o en fi'a pseu\u0306do'proces'o gvid'it'a de \u201efurioz'a Rolando\u201d (german'e: rasender Roland \u2013 Roland Freisler, vid'u /wiki/Roland_Freisler). Li est'is skrib'int'a kas\u0302'leter'o'n al tiam'a sved'a episkop'o de Upsal'a kun propon'o, post fin'o de tiu Hitler-milit'o, konstru'i Germanion demokrat'a'n en unu'ig\u0302'ant'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001172", "text": "La 17an de april'o 1944 oni gvid'is li'n el la c\u0302el'o en la mort'o'c\u0302ambr'o'n, kie oni demand'is pri li'a nom'o, oficial'e kontrol'is li'a'n ident'ec'o'n kaj sen'kap'ig'is li'n per gilotin'o. La procedur'o dau\u0306r'is en'tut'e sep sekund'o'j'n \u2013 tiel oni zorg'e protokol'is."}, {"text_idx": "#001173", "text": "Okaz'e de la 65a dat're'ven'o de tiu mort'ig'o okaz'is memor'kun'ven'o, kiu'n part'o'pren'is divers'a'j organiz'aj\u0302'o'j: katolik'a Pax Christi (pac'o de Krist'o); sindikat'o de eduk'ist'o'j kaj scienc'ist'o'j; alianc'o por hom'a dign'o; kaj Esperant'o-lingv'o'klub'o Augsburg. Inter'ali'e est'is parol'ad'o ankau\u0306 en Esperant'o: Max Josef Metzger \u201eest'is patr'o de la mond'pac'a mov'ad'o\u201d, dir'is la parol'ant'o, kaj \u201emult'flank'e ekzempl'o'don'a, tiom bunt'a, ke c\u0302iu el ni spegul'ig\u0302'e si'n re'trov'as\u201d."}, {"text_idx": "#001174", "text": "Inter la part'o'pren'ant'o'j est'is katolik'a'j pastr'o'j, an'o'j de Asoci'o Reg\u0302'o Krist'o, viktim'o'j de nazi'reg\u0302im'o, anti'fas\u0302ist'o'j, sindikat'an'o'j, politik'ist'o'j kaj esperant'ist'o'j. Eminent'ul'o est'is la holokau\u0306st'post'viv'ant'o Mietek Pemper, 89-jar'ag\u0302'a, kiu konsil'is la reg\u0302isor'o'n Steven Spielberg [stiv'n spilberg] dum la farad'o de la film'o List'o de Schindler [s\u0302indler] en Krakovo."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Post depon'o de flor'buked'o'j la c\u0302e'est'ant'o'j ir'is al la proksim'a kin'ej'o Thalia, kie est'is montr'at'a film'o pri Max Josef Metzger, kiu adiau\u0306'is el si'a viv'o per la vort'o'j: \u201ePost'a'j temp'o'j ebl'e pli bon'e kompren'os mi'n \u2013 c\u0302ar est'is c\u0302iam mi'a fatal'o, ke mi antau\u0306'is la temp'o'n kaj tial ne pov'is est'i kompren'at'a\u201d."}, {"text_idx": "#001176", "text": "C\u0302arm'a urb'o c\u0302e la Finn'a Golf'o"}, {"text_idx": "#001177", "text": "C\u0302i-jar'e la du'a plej mal'nov'a finn'a urb'o Porvoo al'tir'as la atent'o'n pro jubile'o. Tie antau\u0306 200 jar'o'j kun'ven'is la unu'a Diet'o de Finnlando, en kiu car'o Aleksandro 1a proklam'is, ke Finnlando, antau\u0306'e part'o de la sved'a reg\u0302'land'o, est'os aneks'it'a al la Rusia imperi'o kiel au\u0306tonom'a grand'duk'uj'o. La rus'a car'o vol'is trankvil'ig'i la log\u0302'ant'o'j'n per promes'o, ke la luter'an'a religi'o kaj baz'a'j leg\u0302'o'j de Finnlando ne est'os s\u0302ang\u0302'at'a'j. Por 50 jar'o'j li liber'ig'is el milit'serv'o la finn'o'j'n, kiu'j dum jar'cent'o'j serv'is en la sved'a arme'o. Al'don'e li promes'is ankau\u0306, ke la kolekt'it'a impost'mon'o est'os el'spez'at'a nur profit'e al Finnlando. Tiu'j'n favor'a'j'n decid'o'j'n ni supoz'ebl'e s\u0302uld'as al la instru'ad'o kaj leter'o'j de li'a long'temp'a svis'a guvern'ist'o La Harp'e, kiu avert'is li'n, ke est'os eg'e mult'e'kost'e administr'i la afer'o'j'n de la konker'it'a land'o."}, {"text_idx": "#001178", "text": "Porvoo est'is fond'it'a c\u0302e la Finn'a Golf'o en 1346 dum la sved'a reg'ad'o. En 1550 reg\u0302'o Gustav'o Vasa ordon'is, ke la porvoanoj trans'log\u0302'ig\u0302'u al la j\u0302us fond'it'a c\u0302ef'urb'o Helsink'o, kiu situ'as je 50 km okcident'e. G\u0302i est'is re'establ'it'a kiel urb'o en 1997 kaj al g\u0302i oni al'lig'is apud'a'j'n kamp'ar'a'j'n komun'um'o'j'n. Nun la log\u0302'ant'ar'o de Porvoo nombr'as 44 700 hom'o'j'n, el kiu'j tri'on'o hav'as la sved'a'n kiel si'a'n ge'patr'a'n lingv'o'n. La sved'a nom'o de la urb'o est'as Borga\u030a (el borg fortik'aj\u0302'o kaj a\u030a river'o, do \u201efortik'aj\u0302'o river'bord'a\u201d). La blu'a urb'a blazon'o sur'hav'as arg\u0302ent'a'n liter'o'n C, de'ven'ant'a'n de la latin'a'j vort'o'j castrum, castellum (kastel'o)."}, {"text_idx": "#001179", "text": "La urb'a'n c\u0302arm'o'n atribu'as mal'nov'a'j lign'o'dom'a'j kvartal'o'j, kie la strat'et'o'j est'as mal'larg\u0302'a'j, bul's\u0302ton'e pavim'it'a'j, border'it'a'j de c\u0302iu'spec'a'j butik'et'o'j kaj kaf'ej'o'j. Do, sur'met'u vi'a'j'n plej komfort'a'j'n s\u0302u'o'j'n por promen'ad'o kaj nepr'e pied'ir'u. Tie situ'as la mal'grand'a s\u0302ton'a preg\u0302'ej'o, en kiu la Diet'o kun'sid'is, kaj la hejm'o-muze'o de la naci'a poet'o de Finnlando, Johan Ludvig Runeberg (1804\u20131877). C\u0302i-last'a aspekt'as kiel en la 19a jar'cent'o, kun mal'jun'a'j verd'a'j plant'o'j kaj mebl'o'j de si'a epok'o. En la urb'o trov'ebl'as ankau\u0306 plur'a'j ali'a'j muze'et'o'j, art'a'j ekspozici'o'j, statu'o'j, g\u0302arden'et'o'j. En la mal'nov'a kvartal'o nun'temp'e log\u0302'as 700 privat'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Car'o Nikolao la 2a (1868\u20131918) ne s\u0302at'is la sved'a'n aspekt'o'n de la urb'o. Por la konstru'ot'a'j dom'o'j li favor'is empir'o'n, kaj li fond'is nov'a'n urb'o'part'o'n sud'e de la mal'nov'a. Inter tiu'j du part'o'j trov'ig\u0302'as la nun'a centr'o de la urb'o: modern'a'j magazen'o'j, au\u0306tobus'a staci'o, foir'a plac'o, ofic'ej'o'j de firma'o'j."}, {"text_idx": "#001181", "text": "Porvoo dispon'ig'as haven'et'o'n al vizit'ant'a'j privat'a'j s\u0302ip'o'j kaj boat'o'j. Sur la apud'a insul'ar'o log\u0302'as tri'mil'o da hom'o'j, kaj trov'ig\u0302'as dek'mil'o da feri'o'dom'o'j. Ne nur s\u0302ip'e oni pov'as ek'kon'i la insul'ar'o'n, sed ankau\u0306 au\u0306t'e kaj bus'e dank'e al du'on'insul'o'j kaj pont'o'j. Turism'a firma'o Porvoo tours propon'as si'a'j'n serv'o'j'n en 13 lingv'o'j, inter ili la c\u0302in'a, c\u0302eh\u0302'a, dan'a, eston'a, franc'a, german'a, hungar'a, rus'a. Du'on'o de la turist'o'j vizit'ant'a'j Porvoon est'as ekster'land'an'o'j. La urb'o mem publik'ig'is si'a'n gvid'libr'et'o'n en plur'a'j lingv'o'j. Ret'o: , ."}, {"text_idx": "#001182", "text": "Oni nom'as la divid'it'a'n nord'a'n urb'o'n de Kosovo, Mitr'o'vic'o'n, la nov'a Jerusalemo. Tie rest'as serb'a'j log\u0302'ant'o'j de Kosovo, kiu'j obe'as ne la reg'ist'ar'o'n en Prishtina sed nur la politik'a'j'n struktur'o'j'n sub'ten'at'a'j'n de Serbi'o. En Mitr'o'vic'o, dum la milit'o de 1998-1999, pere'is mult'a'j hom'o'j kaj est'is detru'it'a'j dom'o'j de alban'o'j."}, {"text_idx": "#001183", "text": "Pro la prem'o de lok'a'j serb'o'j, cent'o'j da alban'a'j famili'o'j for'las'is si'a'j'n hejm'o'j'n kaj fug\u0302'is al la sud'a part'o de la urb'o au\u0306 ali'lok'e'n en Kosovo. Post 1999 oni prov'is persvad'i ili'n hejm'e'n'ir'i kaj re'konstru'i ili'a'j'n dom'o'j'n, sed van'e, c\u0302ar lok'a'j serb'o'j far'is si'a'n plej'ebl'o'n por kontrau\u0306'star'i. Dum'e la reg'ist'ar'o financ'e help'is re'konstru'i cent'o'j'n da serb'a'j dom'o'j."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Last'a'temp'e kvin alban'a'j famili'o'j decid'is re'konstru'i si'a'j'n hejm'o'j'n en la kvartal'o Berdjane, c\u0302e la lok'o Kroi i Vitokut au\u0306 Akv'o'font'o de Vitok. Protekt'is ili'n la polic'o, sam'e an'o'j de la Kosova Tac\u0302ment'o (KFOR) au\u0306spici'at'a de Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO). Tamen c\u0302iu'tag'e lok'a'j serb'o'j per'fort'e protest'is, uz'ant'e s\u0302ton'o'j'n kaj ec\u0302 kartoc\u0302'o'j'n kaj grenad'o'j'n kontrau\u0306 la polic'o. C\u0302i-last'a inter'ven'is per larm'ig'a gas'o."}, {"text_idx": "#001185", "text": "Antau\u0306'e, serb'o'j propon'is al alban'o'j mon'o'n por ac\u0302et'i ties dom'o'j'n kaj parcel'o'j'n proksim'e al la Kroi i Vitakut. Sed nun pro la re'konstru'ad'o velk'as ofert'o'j tia'j. Help'as la vort'o'j de la kosova prezid'ant'o Fatmir Sejdiu: \u201eNi streb'as, ke Kosovo est'u demokrati'a s\u0302tat'o por c\u0302iu'j si'a'j civit'an'o'j kun apart'a atent'o pri mal'pli'mult'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001186", "text": "Protest'is art'ist'o'j en maj'o apud la litova parlament'ej'o kadr'e de kampanj'o \u201eAdiau\u0306, kultur'o\u201d. Sur s\u0302ild'o'j leg'ebl'is: \u201eNe al drast'a impost'ad'o de kultur'o\u201d, \u201eFiask'o por litova kultur'o\u201d, \u201eSav'u litov'an kultur'o'n\u201d, k.a. La kial'o: pro fisk'a'j s\u0302ang\u0302'o'j impost'o'j de art'ist'o'j alt'ig\u0302'is je pli ol 16 %."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Koler'is la prezid'ant'o de la litova art'ist'a asoci'o, Kornelijus Platelis: \u201eNi'a'j impost'o'j du'obl'ig\u0302'is kaj est'ont'e ili dau\u0306r'e kresk'os. Per la honorari'o'j ni apenau\u0306 pov'is akir'i minimum'a'n salajr'o'n. C\u0302u la reg'ist'ar'o opini'as, ke kvar mil'o'j da art'ist'o'j de Litovio solv'os la mank'o'j'n en la s\u0302tat'a bug\u0302et'o?\u201d"}, {"text_idx": "#001188", "text": "La litova ministr'o pri kultur'o, Remigijus Vilkaitis, kiu spekt'is la protest'o'j'n, konsent'is, ke kultur'o mal'bon'e stat'as en la land'o. Tamen li'a'opini'e ne kulp'as la reg'ist'ar'o. La kriz'o ekzist'as, lau\u0306 la ministr'o, de post la s\u0302tat'a re'sen'de'pend'ig\u0302'o en 1990. Ne help'as la mond'a financ'a situaci'o. \u201eLa problem'o ne est'as naci'a sed mond'a\u201d, li al'don'is."}, {"text_idx": "#001189", "text": "La art'ist'o'j cel'is re'ven'i al la antau\u0306'a'j impost'o'j. Tamen la c\u0302ef'ministr'o, Andrius Kubilius, dir'is, ke art'ist'o'j en tiu c\u0302i kriz'a moment'o dev'us est'i solidar'a'j kun la tut'a popol'o. Lau\u0306 li, pli'alt'ig'it'a'j impost'o'j garanti'as g\u0302ust'a'temp'a'n el'pag'o'n de pensi'o'j."}, {"text_idx": "#001190", "text": "Fakt'e ne c\u0302iu'j art'ist'o'j koler'as pro pli alt'a'j impost'o'j. Kelk'a'j rimark'is, ke precip'e kulp'as mal'perfekt'a financ'ad'a sistem'o por kultur'a'j afer'o'j. \u201eImpost'o'j est'as bon'a'j, nur la kultur'a burokrati'o, kiu grand'part'e el'uz'as la mon'o'n, est'as super'flu'a\u201d, dir'is la poet'o Liudvikas Jakimavic\u030cius."}, {"text_idx": "#001191", "text": "La komenc'e trankvil'a protest'o pli'vigl'ig\u0302'is, kiam grup'o de jun'a'j art'ist'o'j prezent'is si'a'n protest'o'n \u201eKruc'um'it'a art'ist'o\u201d por montr'i, kiel oni mort'ig'as litov'an kultur'o'n."}, {"text_idx": "#001192", "text": "Kvin jar'o'j en Eu\u0306rop'a Uni'o"}, {"text_idx": "#001193", "text": "Profesor'o Jon'as C\u030cic\u030cinskas de la Institut'o pri inter'naci'a'j rilat'o'j kaj politik'o de la Universitat'o de Vilnius opini'as, ke Litovio dum la kvin jar'o'j de si'a an'ec'o en Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) gajn'is mult'o'n. Tamen por ating'i averag\u0302'a'n viv'nivel'o'n de EU la litovoj ankorau\u0306 bezon'os 15 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001194", "text": "Kvin'jar'a an'ig\u0302'o de Litovio en EU por la pos\u0302'o de statistik'a litovo al'port'is du'obl'a'n salajr'o'n, sed ankau\u0306 du'obl'a'n prez'o'n por mult'a'j c\u0302iu'tag'e uz'at'a'j produkt'o'j. Se ni kompar'as la prez'o'j'n de antau\u0306 la an'ig\u0302'o en EU je la 1a de maj'o 2004 kun la hodiau\u0306'a'j ni rimark'as, ke i.a. alt'ig\u0302'is prez'o'j de ter'pom'o'j (de 0,17 EUR g\u0302is 0,38 EUR) kaj de kilo'gram'o de sekal'a pan'o (de 0,62 EUR g\u0302is 1,31 EUR). Inter la c\u0302ef'a'j produkt'o'j nur suker'o nun kost'as iom mal'pli ol antau\u0306 kvin jar'o'j."}, {"text_idx": "#001195", "text": "EU manifest'ig\u0302'as ne nur per kresk'o de prez'o'j kaj vigl'a ekonomi'o sed ankau\u0306 per alt'ig\u0302'o de en'spez'o'j. La mez'a pensi'o kresk'is de 107,74 EUR g\u0302is 234,59 EUR, la minimum'a monat'a salajr'o de 144,81 EUR g\u0302is 231,70 EUR kaj la averag\u0302'a net'a monat'a salajr'o de 241,83 EUR g\u0302is 513,50 EUR. Hodiau\u0306 litovoj ating'as c\u0302irkau\u0306 60 % de la averag\u0302'a EU-viv'nivel'o, kompar'e kun nur c\u0302irkau\u0306 40 % antau\u0306 kvin jar'o'j."}, {"text_idx": "#001196", "text": "Fal'is la kvant'o de log\u0302'ant'ar'o. La grand'eg'a el'migr'ad'o est'as konsider'at'a kiel la plej serioz'a perd'o de la land'o. Antau\u0306 kvin jar'o'j Litovio hav'is 3,425 milion'o'j'n da log\u0302'ant'o'j kaj nun 3,346 milion'o'j'n."}, {"text_idx": "#001197", "text": "Kiel ni viv'us se ni est'us ekster EU? \u201eProbabl'e ni est'us kvazau\u0306 blank'a korv'o inter la post'komun'ism'a'j land'o'j, c\u0302ar la ali'a'j est'us en EU. Ebl'e ni hav'us pli da propr'a'j bank'o'j kaj asekur'a'j kompani'o'j, sed tiu'j est'us mal'modern'a'j kaj mal'fort'a'j. Supoz'ebl'e ni'a ekonomi'o est'us direkt'it'a al Ruslando au\u0306 Ukrainio, dum komerc'ad'o kun Okcident'o est'us pli mal'facil'a. Ni produkt'us pli por Orient'o ol por Okcident'o\u201d, opini'as profesor'o C\u030cic\u030cinskas."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Li'a'opini'e, Litovio el'uz'is si'a'j'n ebl'o'j'n je 75 %; por ating'i la averag\u0302'a'n EU-viv'nivel'o'n g\u0302i bezon'os ankorau\u0306 15 jar'o'j'n. La plej grand'a mal'sukces'o de Litovio est'as la ne'sufic\u0302'a modern'ig'o de ekonomi'o; la plej sukces'a est'as la komerc'o orient'it'a al Okcident'o. Li al'don'as, ke grav'a'n instig'o'n por la ekonomi'o don'us al'ven'o de grand'a'j invest'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001199", "text": "La prognoz'o'j por la est'ont'ec'o ne est'as optimism'a'j. Oni'dir'e la ekonomi'o de la land'o c\u0302i-jar'e fal'os je 11 %, dum en la eu\u0306r'o-land'o'j oni antau\u0306'vid'as fal'o'n de nur 4 %. La sen'labor'ec'o en Litovio c\u0302i-jar'e ating'os 13,8 % kaj sekv'ont'jar'e 15,9 %. La sol'a fajr'er'o de esper'o est'as la mal'kresk'o de la inflaci'o, kiu c\u0302i-jar'e dev'us est'i 3,6 %. Sekv'ont'jar'e ni atend'u ec\u0302 deflaci'o'n je 0,4 %."}, {"text_idx": "#001200", "text": "En MONATO (2009/5, p. 20) Maritza Gutie\u0301rrez don'is si'a'n opini'o'n pri lingv'a ekologi'o. La evolu'o ekip'is la hom'o'n per konsci'o, sci'ad'o kaj konscienc'o. Evident'e tio ne help'as kre'i inter'soci'a'n-inter'social'a'n just'ec'o'n kaj konserv'ad'i integr'a'n biosfer'o'n. La de'nask'a individu'a kaj kolektiv'a mem'centr'ism'o kaj orient'ig\u0302'o je c\u0302ef'e materi'a'j profit'o'j kadr'e de la tiel nom'at'a nov'liberal'ism'o redukt'as liber'ec'o'n al liber'ec'o de la kapital'o kaj ties politik'a kaj kultur'a sekur'ig'o je kost'o'j de hom'a mizer'o kaj perd'o de natur'a'j resurs'o'j kaj de la kompens'o'pov'o de la biosfer'o."}, {"text_idx": "#001202", "text": "Lingv'o akompan'as la imperi'o'n de kapital'o, profit'o'j kaj detru'o. C\u0302i tiu imperi'o si'n komunik'as kaj ag'ad'as per kelk'a'j c\u0302ef'a'j lingv'o'j, apart'e per la angl'a kaj g\u0302i'a ekonomi'a fon'o."}, {"text_idx": "#001204", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mort'ig'is teror'ist'o'j kelk'dek'o'n da sen'kulp'a'j hom'o'j en Pakistano. Ali'a'j atenc'o'j tia'j okaz'as en ali'a'j mond'o'part'o'j. Sed kio nask'as teror'ist'o'j'n?"}, {"text_idx": "#001205", "text": "Tiu'n demand'o'n neni'u pov'as respond'i, tamen la nombr'o de teror'ist'o'j kresk'as. Reg'ist'ar'o'j, kun si'a'j arme'o'j, asign'as mult'e da mon'o al batal'o kontrau\u0306'teror'ism'a, sed ankorau\u0306 ne solv'is la problem'o'n. Dum'e la teror'ist'o'j minac'as c\u0302iu'j'n, malgrau\u0306 tio ke plej'part'e hom'o'j dezir'as pac'e kaj sekur'e viv'i."}, {"text_idx": "#001206", "text": "Neni'u est'as de'nask'a teror'ist'o. Kial ili far'ig\u0302'as teror'ist'o'j? Kial teror'ist'o'j, kiu'j ne nur sen'kulp'ul'o'j'n, sed ankau\u0306 si'n mem mort'ig'as, tiel trakt'as la viv'o'n? Oft'e ili ag'as por mister'a cel'o mal'facil'e kompren'ebl'a al ordinar'a'j hom'o'j. Jen situaci'o ne nur terur'a, sed ankau\u0306 bedau\u0306r'ind'a."}, {"text_idx": "#001207", "text": "En Burundo mult'a'j regul'o'j ne est'as observ'at'a'j. Tio tus\u0302'as ankau\u0306 transport'o'n. S\u0302ofor'o'j, ekzempl'e, konsider'as pasag\u0302er'o'j'n kiel fazeol'o'j'n au\u0306 fis\u0302'o'j'n, kiu'j'n oni pov'as lau\u0306'vol'e en'pak'i. Pri'e indiferent'as oficial'ul'o'j, polic'ist'o'j kaj ali'a'j kontrol'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Bus'et'o'j vetur'ant'a'j al kaj el la c\u0302ef'urb'o Bujumburo, au\u0306 ali'lok'e en la land'o, transport'as pasag\u0302er'o'j'n ne lau\u0306 la ekzist'ant'a'j regul'o'j. Por s\u0302ofor'o'j pli grav'as en'spez'i, ol bon'far'i al pasag\u0302er'o'j. Tiel oni vetur'as kontrau\u0306 grand'a risk'o, c\u0302ar okaz'e de akcident'o'j la asekur'o-kompani'o'j rifuz'as pag'i."}, {"text_idx": "#001209", "text": "En 2005 la nov'elekt'it'a reg'ist'ar'o promes'is c\u0302es'ig'i c\u0302i tiu'n manier'o'n vetur'i. La popol'o pli liber'e spir'is. Rezult'e, c\u0302iu posed'ant'o de publik'a transport'il'o dev'is ambau\u0306'flank'e indik'i la maksimum'a'n permes'at'a'n nombr'o'n de pasag\u0302er'o'j. Sam'temp'e la publik'o est'as petit'a help'i en la observ'ad'o de la nov'a regul'o kaj inform'i okaz'e de mal'obe'o. Dung'it'a'j est'is pli da kontrol'ist'o'j, al kiu'j ebl'is raport'i, kiam s\u0302ofor'o'j ignor'is la lim'o'j'n por si'a'j vetur'il'o'j."}, {"text_idx": "#001210", "text": "Komenc'e c\u0302io bon'is kaj mal'mult'ig\u0302'is sur'strat'a'j mort'o'j. Iom post iom, tamen, amik'ig\u0302'is s\u0302ofor'o'j kaj kontrol'ist'o'j, kiu'j ek'akcept'is mon'o'n de la s\u0302ofor'o'j, por ke tiu'j akcept'u krom'a'j'n pasag\u0302er'o'j'n. Ceter'e en land'o, kie pli ol 60 % de la popol'o kapabl'as nek leg'i nek skrib'i, mult'a'j hom'o'j ne kompren'as si'a'j'n rajt'o'j'n kaj do ne plend'as. Eduk'it'a'j hom'o'j, kiu'j uz'as bus'o'j'n, oft'e est'as en konflikt'o kun la s\u0302ofor'o'j, sed pro tio, ke ec\u0302 la polic'o ne inter'ven'as, la afer'o ig\u0302'is kiel normal'a."}, {"text_idx": "#001211", "text": "Do tra la tut'a transport'a sektor'o reg'as korupt'o. Sen'tim'e s\u0302ofor'o'j du'obl'ig'as la nombr'o'n de pasag\u0302er'o'j, kaj tra'pas'as la kontrol'ist'o'j'n. Ekzempl'e, en bus'et'o'n kun 18 sid'lok'o'j ebl'as en's\u0302ov'i pli ol 30 person'o'j'n, kiu'j vojag\u0302'as en mal'bon'a'j kaj neniel sekur'a'j kondic\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001212", "text": "Respond'ec'ul'o'j pri land'a transport'o mal'trankvil'ig\u0302'as pri la re'ven'o al iam'a praktik'o, sed g\u0302is nun far'is neni'o'n por halt'ig'i g\u0302i'n. Ankau\u0306 la kontrol'ist'o'j'n ili ne pun'is. Inter'temp'e asekur'ist'o'j inter'trakt'os nur kun tiu'j, kiu'j obe'as la leg\u0302'o'n. Nun la special'a trafik'polic'o antau\u0306'vid'as kurs'o'n pri strat'a sekur'ec'o en la element'a'j lern'ej'o'j. Ali'a'j pas\u0302'o'j inkluziv'as pli bon'e inform'i pri la leg\u0302'o, por ke la popol'o kompren'u si'a'j'n rajt'o'j'n."}, {"text_idx": "#001213", "text": "La lau\u0306 mi abomen'ind'a tri'pag\u0302'a polemik'o de Alexander Gofen kontrau\u0306 la uson'a prezid'ant'o Obama prezent'as vid'punkt'o'n de nur unu ekstrem-dekstr'a uson'an'o. Jam pruv'it'e est'as, ke ne ekzist'as dub'o pri la civit'an'ec'o de Obama; mal'just'as la akuz'o, kiu trov'ig\u0302'as inter mult'a'j ali'a'j dub'ind'a'j \u201efakt'o'j\u201d kaj supoz'o'j en la artikol'o de Gofen."}, {"text_idx": "#001214", "text": "La pli'mult'o de la uson'an'o'j (kaj cert'e la pli'mult'o de la esperant'ist'o'j, kiu'j'n mi kon'as en Uson'o) hav'as tut'e mal'a'n opini'o'n pri ni'a nov'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#001215", "text": "En'ir'is la Orient-Afrik'a'n Komun'um'o'n Burundo kaj Ruando. Jam membr'as Kenjo, Tanzanio kaj Ugando. La du nov'a'j land'o'j dev'as mult'o'n far'i por adapt'ig\u0302'i al la ali'a'j s\u0302ajn'e pli ric\u0302'a'j membr'o'j. Tiu'rilat'e Burundo ek'instru'is en element'a'j lern'ej'o'j la angl'a'n kaj la svahil'a'n lingv'o'j'n, c\u0302ar tiu'j c\u0302i lingv'o'j est'as mult'e uz'at'a'j en la komun'um'o. Ceter'e la ministr'o pri transport'o anonc'is, ke baldau\u0306 s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os strat'kod'o'j por konform'ig\u0302'i al la komun'um'o."}, {"text_idx": "#001216", "text": "La koncern'a'j s\u0302tat'estr'o'j konsent'is star'ig'i komun'a'n merkat'o'n por var'o'j de la membr'o'j-s\u0302tat'o'j. Plan'at'a est'as nov'a s\u0302ose'o, kiu kun'lig'os la kvin membr'o'j'n. Nun la komun'um'o vol'as pli'fort'ig'i kun'labor'ad'o'n en sfer'o'j politik'a, ekonomi'a kaj soci'a. Tio inkluziv'os komun'a'n valut'o'n, kiu sekv'os jam ekzist'ant'a'n dogan'a'n uni'o'n. Fin'e rezult'os ebl'e federaci'o de orient'a'j afrik'a'j s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#001217", "text": "Sovag\u0302'e mort'ig'it'a est'is la vic'prezid'ant'o de la burunda kontrau\u0306'korupt'a organiz'aj\u0302'o, Ernest Manirumva, en si'a hejm'o nokt'e inter la 8a kaj la 9a de april'o. Sam'temp'e mal'aper'is grav'a'j dosier'o'j. Pro la mal'sukces'o de la polic'o trov'i la mort'ig'int'o'j'n, la uson'a ambasador'o en Burundo, Patrici'a Moller, propon'is la help'o'n de la federaci'a uson'a polic'o FBI."}, {"text_idx": "#001218", "text": "Mult'a'j hom'o'j en Burundo opini'as, ke kulp'as la reg'ist'ar'o. Jam de long'e oni kred'as, ke respond'ec'as la reg'ist'ar'o pri divers'a'j krim'o'j kontrau\u0306 mal'sam'opini'ant'o'j kaj tiu'j, kiu'j denunc'as tio'n, kio'n la au\u0306toritat'o'j far'as. Tial la ministr'o pri justic'o, Je'a'n-Bosco Ndikumana, rapid'e akcept'is la propon'o'n de la ambasador'o."}, {"text_idx": "#001219", "text": "Tim'ig'o, en'prizon'ig'o kaj mort'o-minac'o'j far'e de membr'o'j de la nun reg'ant'a politik'a parti'o far'ig\u0302'is c\u0302iu'tag'aj\u0302'o'j por mult'a'j en Burundo. La inter'ven'o de la uson'a polic'o ili'n esper'ig'as. Mult'a'j nun pet'as, ke la uson'an'o'j ne lim'ig'u si'a'j'n enket'o'j'n al la murd'o de Manirumva, sed pri'esplor'u ali'a'j'n kaz'o'j'n, kies dosier'o'j'n la burunda polic'o ankorau\u0306 ne mal'ferm'is."}, {"text_idx": "#001220", "text": "Est'i uson'an'o au\u0306 ne (2)"}, {"text_idx": "#001221", "text": "C\u0302u ver'e grav'as, c\u0302u Obama est'as uson'an'o au\u0306 kenj'an'o au\u0306 ec\u0302 sen's\u0302tat'ul'o? Dum tiu'j kelk'a'j monat'o'j, dum kiu'j li est'as prezid'ant'o, li far'is mult'e pli por Uson'o, ol li'a \u201euson'a\u201d antau\u0306'ul'o Bush dum ok jar'o'j."}, {"text_idx": "#001222", "text": "La flandr'a'j re'kon'fost'o'j ek'de la somer'o est'os trov'ebl'a'j ankau\u0306 en la franc'a urb'o Cannes. La invent'int'o de la fost'o'j, Dominiek Vervaecke [domini\u0301k vervake] el Oudenburg, j\u0302us sci'ig'is, ke li far'is inter'konsent'o'n kun la urb'estr'ar'o de Cannes. C\u0302i-somer'e 18 tia'j fost'o'j est'os vid'ebl'a'j sur la strand'o de la franc'a ban'lok'o."}, {"text_idx": "#001223", "text": "La ide'o'n pri re'kon'fost'o'j Vervaecke hav'is antau\u0306 20 jar'o'j. Ili konsist'as el alt'a trab'o, kun sur g\u0302i tri'dimensi'a objekt'o tre facil'e re'kon'ebl'a por infan'o'j, kiel rug\u0302'a dom'et'o au\u0306 flav'a banan'o. Ek'de la en'konduk'o de la fost'o'j sur la flandr'a'j strand'o'j, la kvant'o de perd'it'a'j infan'o'j drast'e mal'alt'ig\u0302'is, c\u0302ar la jun'ul'et'o'j mult'e pli facil'e pov'as orient'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#001224", "text": "\u201eLau\u0306'long'e de la flandr'a mar'bord'o jam trov'ig\u0302'as 137 re'kon'fost'o'j, sed ili est'as uz'at'a'j ankau\u0306 en Venecio, Benidormo kaj en plur'a'j franc'a'j ban'lok'o'j. La al'don'o de Cannes est'as por mi kvazau\u0306 fest'o,\u201d koment'is Vervaecke."}, {"text_idx": "#001225", "text": "Unu'a'foj'e en la histori'o de Litovio prezid'os vir'in'o \u2013 53-jar'ag\u0302'a Dali'a Grybauskaite. En elekt'o'j en maj'o, Grybauskaite klar'e venk'is la ali'a'j'n ses kandidat'o'j'n, ricev'int'e 69 % de la voc\u0302'o'j. S\u0302i'a elekt'ig\u0302'o klar'ig\u0302'as simpl'e: s\u0302i'a'n person'ec'o'n litovoj lig'as kun pli grand'a'j ebl'o'j, por ke la land'o tra'viv'u la nun'a'n kriz'a'n period'o'n."}, {"text_idx": "#001226", "text": "Kandidat'ig\u0302'is la nov'a prezid'ant'o kiel sen'de'pend'ul'o, tamen fort'e apog'is s\u0302i'n konservativ'ul'o'j. Dum la elekt'o-kampanj'o s\u0302i kritik'is la antau\u0306'a'n social'demokrat'a'n reg'ist'ar'o'n, agnosk'ant'e, ke s\u0302i'a task'o, kaj tiu de la nun reg'ant'a dekstr'a reg'ist'ar'o, est'as pli'fort'ig'i la ekonomi'o'n."}, {"text_idx": "#001227", "text": "Koment'ist'o'j not'is, ke la elekt'ig\u0302'o de Grybauskaite ebl'e c\u0302es'ig'os la ne'stabil'a'n period'o'n en Litovio, c\u0302ar la nov'a prezid'ant'o spert'as pri ekonomi'o kaj financ'o'j. Antau\u0306 si'a elekt'a triumf'o s\u0302i membr'is en la Eu\u0306rop'a Komision'o kaj respond'ec'is pri la financ'o'j kaj pri la bug\u0302et'o de Eu\u0306rop'a Uni'o. Tamen s\u0302i vol'is hejm'e'n'ir'i por serv'i si'a'n patr'uj'o'n. \u201eMi ne pov'as rest'i ekster'land'e, kiam la ekonomi'o de Litovio sufer'as pro la kriz'o\u201d, s\u0302i dir'is."}, {"text_idx": "#001228", "text": "Grybauskaite promes'is ekzamen'i la labor'o'n de la reg'ist'ar'o. Kon'at'e est'as, ke pri la labor'o de kelk'a'j ministr'o'j s\u0302i ne kontent'as. Ceter'e, lau\u0306 la konstituci'o, post la elekt'ig\u0302'o de nov'a prezid'ant'o, dev'as demisi'i la antau\u0306'a reg'ist'ar'o. Ceter'e, dum la unu'a'j tri jar'o'j de si'a prezid'ant'ec'o, Grybauskaite rezign'os pri du'on'o de si'a salajr'o."}, {"text_idx": "#001229", "text": "S\u0302i sekv'os kiel prezid'ant'o 82-jar'ag\u0302'a'n Valdas Adamkus, kiu fin'as si'a'n du'a'n prezid'ant'a'n mandat'o'n. Adamkus lau\u0306'taks'e est'is respekt'at'a, sed iom mal'fort'a gvid'ant'o: liberal'a kaj aktiv'a en kultur'a'j kaj intelekt'a'j rond'o'j, sed mal'pli efik'a, kiam tem'is pri solv'ad'o de intern'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#001230", "text": "Nun do ankau\u0306 Nord-Korei'o hav'as g\u0302i'n, la atom'bomb'o'n. Definitiv'e. En oktobr'o 2006 g\u0302i la unu'a'n foj'o'n test'is detru'eg'a'n tamen et'a'n bomb'o'n, kaj nun, ec\u0302 ne tri jar'o'j'n post'e, la 25an de maj'o 2009, g\u0302i eksplod'ig'is bomb'o'n mult'obl'e pli fort'a'n, lau\u0306 analiz'o'j de fak'ul'o'j preskau\u0306 sam'e grand'a'n kiel la terur'a bomb'o de Hiros\u0302im'o. G\u0302i'a'n eksplod'o'n registr'is ec\u0302 sism'o'graf'o'j en Bavari'o (Germanio). Nord-Korei'o do est'as la nau\u0306'a atom'potenc'o; kiom ajn terur'a, tamen est'as fakt'o. Ju pli fru'e la inter'naci'a komun'um'o konsci'as pri tio, des pli bon'e. Ne hav'as senc'o'n, ferm'i la okul'o'j'n por ne vid'i la dang\u0302er'o'n."}, {"text_idx": "#001231", "text": "Kiel pov'as est'i, ke tiu monstr'a s\u0302tat'o, post'las'aj\u0302'o de plej mal'lum'a stalin'ism'a epok'o, mal'ric\u0302'eg'a kaj komplet'e (?) izol'it'a, kapabl'as evolu'ig'i kaj konstru'i atom'bomb'o'n? Kaj per kiu mon'o reg\u0302im'o financ'as tio'n, se g\u0302i'a'j civit'an'o'j konstant'e mal'sat'as kaj ne pov'us trans'viv'i sen nutr'aj\u0302'o'help'o el ekster'land'o? Pjongjang'o akir'as fremd'a'j'n valut'o'j'n per vend'ad'o de drog'ac\u0302'o'j (ekzempl'e al Japani'o kaj Au\u0306strali'o), per perfekt'e fals'it'a'j uson'a'j dolar'o'j kaj precip'e per vend'ad'o de raket'o'j. Pro la raket'o'j lau\u0306 serioz'a'j taks'o'j g\u0302i akir'as sol'e dum tiu c\u0302i jar'o c\u0302irkau\u0306 1,5 miliard'o'j'n da dolar'o'j. Tiu'j'n en'spez'o'j'n la reg\u0302im'o tamen ne uz'as por ac\u0302et'i nutr'aj\u0302'o'j'n, sed por konstru'i bomb'o'j'n. Klient'o'j est'as inter'ali'e Irano (c\u0302u baldau\u0306 la dek'a atom'potenc'o?), Sirio, Libio, Egipti'o kaj Pakistano."}, {"text_idx": "#001232", "text": "Tamen, fak'ul'o'j supoz'as, ke krom'e g\u0302i ricev'is help'o'n por si'a atom'program'o de ali'a'j s\u0302tat'o'j. Probabl'e mez'e de la 1990aj jar'o'j g\u0302i ricev'is plutoni'o'n el Rusio. Kon'at'a est'as intim'a kun'labor'ad'o inter Pakistano kaj Nord-Korei'o. \u201eLa komerc'ad'o est'is: Nord-Korei'o liver'as raket'o'teknik'o'n al Pakistano, kaj Pakistano liver'as nukle-teknologi'o'n al Nord-Korei'o\u201d, klar'ig'as Hanns Gu\u0308nther [ginter] Hilpert de la fond'aj\u0302'o Scienc'o kaj Politik'o en Berlino. Kiam antau\u0306 du jar'o'j israelaj batal'aviad'il'o'j bombard'is atom'reaktor'o'n en Sirio, oni trov'is tie indic'o'j'n pri kun'labor'ad'o de nord-kore'o'j por konstru'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001233", "text": "Neni'u tamen sci'as, kiom grand'a est'as la kapabl'o de Pjongjang'o konstru'i bomb'o'j'n. Fak'ul'o'j taks'as, ke g\u0302i dispon'as pri material'o por ses g\u0302is ok bomb'o'j. Ankau\u0306 ne est'as kon'at'e, kiom da raket'o'j g\u0302i kapabl'us proviz'i per bomb'o'j. Okcident'a'j sekret'serv'o'j taks'as, ke pas'os ankorau\u0306 kelk'a'j jar'o'j, g\u0302is Nord-Korei'o dispon'os pri atom'bomb'o tau\u0306g'a por atak'o'j. Sed pli grand'a tim'o est'as, ke g\u0302i pov'us vend'i batal'tau\u0306g'a'n plutoni'o'n al ali'a'j land'o'j au\u0306 ec\u0302 al teror'ist'o'j. Praktik'e ne ebl'as, ver'e mal'ebl'ig'i c\u0302iu'j'n kontrau\u0306'leg\u0302'a'j'n komerc'o'j'n de la komun'ism'a s\u0302tat'o. Ke g\u0302i ek'uz'us atom'bomb'o'n por atak'i najbar'a'n land'o'n, tio ne est'as real'a dang\u0302er'o, c\u0302ar tiu'okaz'e la diktator'a reg\u0302im'o sub'skrib'us si'a'n propr'a'n mort'kondamn'o'n: Uson'o sen'dub'e ne hezit'us tuj detru'i kaj eksterm'i tiu'n monstr'a'n s\u0302tat'o'n."}, {"text_idx": "#001234", "text": "S\u0302los'il'a'n rol'o'n en la tut'a konflikt'o lud'as C\u0302ini'o, kiu g\u0302is nun neglekt'is c\u0302iu'j'n sankci'o'j'n decid'it'a'j'n de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) kontrau\u0306 Nord-Korei'o. 40 el'cent'o'j de c\u0302iu'j nutr'aj\u0302'o'j kaj 70 el'cent'o'j de fosili'a'j karbur'aj\u0302'o'j ven'as tie'n el C\u0302ini'o. Sen ili la grand'a komun'ism'a najbar'o Nord-Korei'o tuj kolaps'us. Anstatau\u0306 pli izol'i la reg\u0302im'o'n per la UN-sankci'o'j de 2006, C\u0302ini'o ec\u0302 pli'vast'ig'is si'a'n liver'ad'o'n de var'o'j. Ceter'e, ankau\u0306 Sud-Korei'o ne komplet'e c\u0302es'ig'is si'a'n help'o'n por la nord'a'j frat'o'j. Sed precip'e, kompren'ebl'e, kulp'as C\u0302ini'o, ke Pjongjang'o nun glor'ig'as si'n est'i la nau\u0306'a atom-potenc'o. Dank'o'n, Pekino!"}, {"text_idx": "#001235", "text": "La uson'a prezid'ant'o Barack Obama anonc'is, ke li vol'as en'ir'i, post long'a pau\u0306z'o, nov'a'n inter'trakt'ad'o'n kun Rusio pri mal'arm'ad'o de atom'batal'il'o'j. Moskvo re'ag'is pozitiv'e, kaj la mond'o do prav'e esper'as progres'o'j'n en tiu kamp'o. En tia situaci'o oni dev'as ne honor'ig'i tiu'n, kiu s\u0302ok'as la mond'o'n per atom'bomb'a test'o. Cert'e, est'us terur'e por hom'o'j tiel brutal'e sub'prem'at'a'j kaj tortur'at'a'j per cerb'o'lav'ad'o kiel nord-kore'o'j, se subit'e c\u0302es'us al'ven'i kamion'o'j kun nutr'aj\u0302'o'j el C\u0302ini'o: ili mal'sat'mort'us post mal'long'a temp'o. Sed sol'e C\u0302ini'o kapabl'as halt'ig'i la frenez'a'j'n diktator'o'j'n kaj general'o'j'n nord-kore'a'j'n. Help'u ni'n, Pekino!"}, {"text_idx": "#001236", "text": "Kiel c\u0302iam post tia katastrof'o, ankau\u0306 pro masakr'o la 11an de mart'o en urb'et'o proksim'e de Stuttgart (sud'a Germanio), kie 17-jar'ul'o murd'is 15 hom'o'j'n, precip'e lern'ant'o'j'n, politik'ist'o'j diskut'is pri konsekvenc'o'j. Post simil'a amok'o-kur'o en orient'a Germanio antau\u0306 du jar'o'j oni jam diskut'is pri mal'permes'o de paf'il'o'j, sed la lobi'o de sport'paf'ist'o'j, c\u0302as'ist'o'j kaj arm'il'produkt'ist'o'j sukces'is mal'help'i iu'n ajn pli sever'a'n leg\u0302'o'n. Nun tamen la parlament'an'o'j en Berlino ne plu est'is halt'ig'ebl'a'j \u2013 tro s\u0302ok'it'a'j est'is la civit'an'o'j kaj politik'ist'o'j post la nov'a masakr'o far'e de jun'ul'o, kiu uz'is por la murd'ad'o pistol'o'n de si'a patr'o, sport'paf'ist'o. Kaj efektiv'e, la parlament'an'o'j rekomend'is komplet'a'n mal'permes'o'n de paf'il'o'j, inkluziv'e de farb'o'pistol'o'j. Per ili oni pov'as kolor'e makul'i hom'o'j'n. Oni argument'is, ke per farb'o'pistol'o'j jun'ul'o'j lern'as cel'i kaj paf'i, tiel ke ili post'e pov'us far'ig\u0302'i murd'ist'o'j. Ho jes, krom'e oni vol'as, ke est'ont'e jun'ul'o'j ne jam ek'de 14, sed nur ek'de la ag\u0302'o de 18 jar'o'j rajt'os uz'i mort'ig'a'j'n paf'il'o'j'n. Kaj oni vol'as, ke est'ont'e kontrol'ist'o'j rajt'os sen antau\u0306'a anonc'o en'ir'i dom'o'j'n de paf'ist'o'j por vid'i, c\u0302u la mort'ig'il'o'j est'as lau\u0306'leg\u0302'e konserv'at'a'j. Tamen, la kontrol'ot'o pov'os rifuz'i la en'ir'o'n de kontrol'ist'o ..."}, {"text_idx": "#001237", "text": "La antau\u0306'e nom'it'a lobi'o do de'nov'e plen'e sukces'is. Mal'permes'o'n de ver'a'j paf'il'o'j kaj ties kontrol'ad'o'n oni rifuz'is per la argument'o, ke per tio oni met'as sport'paf'ist'o'j'n sub \u201eg\u0302eneral'a'n suspekt'o'n\u201d, kvazau\u0306 c\u0302iu el ili est'us eventual'a murd'ist'o. La leg\u0302'don'a'j instanc'o'j kompren'is kaj akcept'is tiu'n argument'o'n. Tio surpriz'as en Germanio, c\u0302ar c\u0302iu'j nov'a'j sekur'ig'a'j leg\u0302'o'j (far'it'a'j precip'e kontrau\u0306 la dang\u0302er'a teror'ism'o) anticip'as g\u0302ust'e tiu'n g\u0302eneral'a'n suspekt'o'n de c\u0302iu'j civit'an'o'j. La leg\u0302'don'ant'o evident'e ek'kon'is, ke al sport'paf'ist'o'j oni pov'as pli mult'e fid'i ol al ordinar'a'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#001238", "text": "Est'as bon'e sci'at'e, ke mond'vast'e tia'j masakr'o'j far'e de jun'ul'o'j c\u0302ie ebl'is nur, c\u0302ar ili'a'j patr'o'j posed'is mort'ig'a'j'n paf'il'o'j'n. Ver'a konsekvenc'o do pov'as est'i nur, kiel okaz'is ekzempl'e en Briti'o, g\u0302eneral'e mal'permes'i ili'n. En Germanio tiu'okaz'e oni hav'us nur c\u0302irkau\u0306 3 milion'o'j'n anstatau\u0306 nun 30 milion'o'j'n da paf'il'o'j. Neni'u ja vol'as, ke polic'an'o'j, soldat'o'j kaj c\u0302as'ist'o'j uz'u nur baston'o'j'n, sed por kio ver'e util'as absurd'a \u201esport'o\u201d paf'ad'o? Mi tamen mir'as, ke krom farb'o'pistol'o'j'n oni ne vol'as mal'permes'i ankau\u0306 akv'o'pistol'o'j'n, c\u0302ar per ili ec\u0302 et'a'j infan'o'j jam lern'as cel'i kaj paf'i!"}, {"text_idx": "#001239", "text": "Du student'in'o'j kaj unu mal'san'a sen'labor'ul'in'o ig\u0302'is unu'a'j viktim'o'j de la batal'o kontrau\u0306 mal'ord'o, kiu'n iniciat'is la municip'a reg'ist'ar'o de Vilnius. La student'in'o'j pun'pag'is preskau\u0306 90 eu\u0306r'o'j'n kaj la sen'labor'a vir'in'o pli ol 100 eu\u0306r'o'j'n, c\u0302ar s\u0302i ne akcept'is si'a'n kulp'o'n. La tri pun'it'o'j kontrau\u0306'leg\u0302'e j\u0302et'is cigared'rest'aj\u0302'o'j'n sur la strat'o'n."}, {"text_idx": "#001240", "text": "La urb'estr'o de Vilnius, Vilius Navickas, tiu'rilat'e est'as rigor'a. \u201eNeces'as pun'i c\u0302iu'j'n, kiu'j mal'pur'ig'as la urb'o'n kaj far'as tio'n intenc'e. Precip'e ni dev'us eduk'i la jun'ul'ar'o'n. Probabl'e ni ne nur pun'os delikt'em'a'j'n person'o'j'n, sed ankau\u0306 dev'ig'os ili'n publik'e labor'i. Ili ord'ig'u la urb'o'n, bala'u strat'o'j'n, kolekt'u cigared'rest'aj\u0302'o'j'n\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#001241", "text": "Por ke la litova c\u0302ef'urb'o Vilnius far'ig\u0302'u pli pur'a kaj bel'a, la urb'a municip'o decid'is pun'i ne nur mal'pur'ig'ant'o'j'n, sed ankau\u0306 mal'ord'em'a'j'n hejm'best'posed'ant'o'j'n; log\u0302'ant'o'j'n, kiu'j las'as si'a'j'n au\u0306t'o'j'n sur herb'ej'o'j; kaj person'o'j'n, kiu'j publik'e uz'as alkohol'aj\u0302'o'j'n au\u0306 kiu'j mal'dec'e fum'as."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Tiu'j, kiu'j ne em'as serc\u0302'i rub'uj'o'n, sed j\u0302et'as rest'aj\u0302'o'j'n sur la strat'o'n, risk'as est'i pun'it'a'j g\u0302is 580 eu\u0306r'o'j. Krom'e inform'o pri ili est'os publik'ig'it'a en municip'a inter'ret'a pag\u0302'o kun indik'o: \u201eIli mal'pur'ig'as ni'a'n urb'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001243", "text": "En maj'o ek'labor'is la nov'a prezid'ant'o de Makedonio, Georg'e Ivanov. Li'n propon'is kaj fort'e sub'ten'is la reg'ant'a dekstr'a parti'o de c\u0302ef'ministr'o Nikol'a Gruevski. Tamen la alban'o'j, konsist'ig'ant'a'j not'ind'a'n el'cent'o'n de la log\u0302'ant'ar'o de tiu c\u0302i respublik'o, g\u0302eneral'e ne sub'ten'is li'n."}, {"text_idx": "#001244", "text": "Dum la inau\u0306gur'a parol'ad'o Ivanov promes'is gvid'i la land'o'n sen'de'pend'e de la divers'a'j naci'o'j kaj etn'o'j en g\u0302i, kontribu'i al prosper'ig'o kaj bon'fart'ig'o de la ekonomi'o, al al'ig\u0302'o de la land'o al Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o kaj organiz'aj\u0302'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o kaj al amik'ec'o kun la najbar'o'j."}, {"text_idx": "#001245", "text": "Bedau\u0306r'ind'e tre baldau\u0306 post tiu c\u0302i deklar'o okaz'is la jen'a mis'pas\u0302'o: li ne invit'is al la inau\u0306gur'a'j solen'aj\u0302'o'j Fatmir Sejdiu, la prezid'ant'o'n de Kosovo, la nov'a kaj najbar'a s\u0302tat'o, kvankam Makedonio est'as agnosk'int'a Kosovon kun'e kun ankau\u0306 Montenegro. La supoz'ebl'a kial'o: la c\u0302e'est'o de la serb'a prezid'ant'o Bor'is Tadic\u0301."}, {"text_idx": "#001246", "text": "Ne'oficial'e, tamen, Ivanov deklar'is, ke la unu'a fremd'a s\u0302tat'estr'o akcept'ot'a de li est'os g\u0302ust'e Fatmir Sejdiu. Tio'n bon'ven'ig'is kosov'an'o'j. Sed sekv'is du'a mis'pas\u0302'o: montr'ig\u0302'is, ke la kosova prezid'ant'o ne est'os akcept'it'a kiel s\u0302tat'estr'o, do sen la kutim'a'j solen'aj\u0302'o'j, pro la apart'a status'o de Kosovo. Rezult'e Sejdiu nul'ig'is la vizit'o'n."}, {"text_idx": "#001247", "text": "Ceter'e, dum kun'ven'o de la Organiz'aj\u0302'o de la Islam'a Konferenc'o en Damasko (Sirio) est'is unu'voc\u0302'e aprob'it'a la propon'o de la alban'a deleg'it'ar'o, fort'e sub'ten'at'a de Sauda Arabi'o, favor'e al agnosk'o de Kosovo kiel sen'de'pend'a s\u0302tat'o. G\u0302is nun 13 el la 57 membr'o-s\u0302tat'o'j de tiu organiz'aj\u0302'o agnosk'as Kosovon kaj 60 s\u0302tat'o'j en'tut'e."}, {"text_idx": "#001249", "text": "La nun'a epok'o en'ir'os se ne la histori'o'n de Uson'o, almenau\u0306 la arkiv'o'j'n de MONATO kiel tragik'a epok'o de social'ism'a aventur'ism'o (MONATO 2009/6, p. 10-12). Tre interes'a est'as la asert'o, ne argument'it'a, c\u0302ar prezent'at'a kiel simpl'a fakt'o, pri la kau\u0306z'o de la financ'a kriz'o."}, {"text_idx": "#001250", "text": "Kiel jam sci'at'e, la rekt'a kau\u0306z'o de la kriz'o est'is la kondut'o de bank'o'j, kiu'j, spekul'ant'e je c\u0302iam alt'ig\u0302'ant'a'j prez'o'j de ne'mov'ebl'aj\u0302'o'j, financ'is hipotek'o'j'n de person'o'j, kiu'j tut'e ne kapabl'is re'pag'i, kaj post'e vend'is ili'a'j'n dom'o'j'n. Sed nun ni lern'as, ke tiu kondut'o de la bank'o'j ne rezult'as el simpl'a permes'o de la antau\u0306'a prezid'ant'o, kiu abol'is la c\u0302i-koncern'a'j'n s\u0302tat'a'j'n regul'o'j'n. Tut'e ne: Bush ne permes'is, li dev'ig'is. La social'ist'o Bush dev'ig'is la bank'o'j'n mal'observ'i bank'a'j'n regul'o'j'n, por ating'i, ke c\u0302iu uson'an'o almenau\u0306 dum unu jar'o spert'u la iluzi'o'n posed'i propr'a'n dom'o'n."}, {"text_idx": "#001251", "text": "Jen interes'a nov'aj\u0302'o. Ec\u0302 se neni'u kred'as g\u0302i'n, est'as interes'e konstat'i, ke ekzist'as hom'o'j, kiu'j pens'as, ke ebl'as kred'ig'i iu'n je tio. Kaj tre fier'ig'e por ni, esperant'ist'o'j: jen la pruv'o, ke per Esperant'o oni pov'as dir'i c\u0302io'n ajn."}, {"text_idx": "#001252", "text": "Japan'o'j tre s\u0302at'as sur'met'i mask'o'n pro divers'a'j kial'o'j. Unu'e mult'a'j kred'as, ke dec'as sur'port'i mask'o'n, kiam ili mal'varm'um'as. Pro la mask'o ili ne mult'e g\u0302en'as ali'a'j'n, kiam ili tus'as kaj tern'as."}, {"text_idx": "#001253", "text": "Du'e ili kred'as, ke mask'o protekt'as ili'n kontrau\u0306 bakteri'o'j kaj virus'o'j dis'j\u0302et'at'a'j de mal'san'ul'o'j. Tri'e, mask'o varm'ig'as. En vintr'o mal'varm'a'j vent'o'j ven'as de Siberio kaj en region'o'j lau\u0306 Pacifik'o atak'as sek'a'j vent'o'j. Por protekt'i si'n kontrau\u0306 tiu'j vent'o'j, ili sur'port'as mask'o'j'n."}, {"text_idx": "#001254", "text": "Kvar'e dum la last'a tri'dek'o da jar'o'j mult'a'j sufer'as pro polen'alergi'o. Fin'e de vintr'o japan'a'j cedr'o'j ek'flor'as kaj el'j\u0302et'as grand'a'n kvant'o'n da polen'o. Lau\u0306 enket'o far'it'a de la j\u0302urnal'o Asahi, 43 % de la japan'o'j sufer'as pro polen'alergi'o. El tiu'j 37 % sufer'as pli ol 16 jar'o'j'n, 14 % 10-15 jar'o'j'n kaj 18 % 5-10 jar'o'j'n. Por defend'i si'n, mult'a'j sur'port'as mask'o'j'n, ec\u0302 nag\u0302-okul'vitr'o'j'n, por ne en'spir'i polen'o'n."}, {"text_idx": "#001255", "text": "Tiu c\u0302i mask'o-mani'o pli fort'ig\u0302'is, kiam minac'is ne'tip'a pneu\u0306moni'o (sars'o) kaj bird'o-grip'o. Dum'e higien-kompani'o'j progres'ig'is la kvalit'o'n de mask'o'j, kaj nun vid'ig\u0302'as en vend'ej'o'j divers'spec'a'j mask'o'j. Tiel Japani'o far'ig\u0302'is la plej el'star'a land'o pro mask'o-kultur'o."}, {"text_idx": "#001256", "text": "Nun, kiam mez'e de maj'o nov'spec'a grip'o ek'aper'is en Japani'o, drast'e mult'ig\u0302'is mask'ul'o'j. La ministr'ej'o pri bon'fart'o kaj labor'o rekomend'as sur'port'i mask'o'j'n en hom'plen'a'j lok'o'j por efik'e kontrau\u0306'star'i la grip'o'n. Rezult'e kelk'a'j lern'ej'o'j, vend'ej'o'j kaj kompani'o'j dev'ig'as lern'ant'o'j'n, komiz'o'j'n kaj labor'ant'o'j'n sur'hav'i mask'o'n."}, {"text_idx": "#001257", "text": "En apotek'o'j, kie oni vend'as mask'o'j'n, svarm'as klient'o'j, tiel ke au\u0306d'ig\u0302'as plend'o'j pri mank'o de mask'o'j. Oni dir'as, ke la vend'o'sum'o de mask'o'j en 2008 est'is 20 miliard'o'j da en'o'j (154 milion'o'j da eu\u0306r'o'j). Pro la grip'o nur higien-kompani'o'j prosper'as en la nun'a stagn'a ekonomi'o."}, {"text_idx": "#001258", "text": "Mi mir'as, ke MONATO don'is tri pag\u0302'o'j'n al Alexander Gofen (MONATO 2009/6, p. 10-12) por kri'i pri supoz'at'a krim'eg'o, ke oni permes'is al ne'legitim'ul'o far'ig\u0302'i prezid'ant'o de Uson'o. Dev'us sufic\u0302'i por mal'kred'indig'i la artikol'o'n la asert'o pri \u201ela ekonomi'a katastrof'o kau\u0306z'it'a de la aventur'ism'o de social'ism'a'j elit'o'j\u201d. Tiu'j bank'ist'o'j ne hav'as ec\u0302 gut'o'n da rug\u0302'a sang'o en la vejn'o'j. Tia'j asert'o'j est'as mark'o de tiu, kiu vid'as konspir'o'j'n c\u0302ie."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Gofen cit'as artikol'o'n 1401(g) de la uson'a leg\u0302'ar'o (vid'u ekzempl'e ), sed mis'prezent'as g\u0302i'n. 1401(g) klar'e dir'as, ke la patr'in'o dev'is log\u0302'i en Uson'o dum almenau\u0306 kvin jar'o'j, kaj ke almenau\u0306 du el tiu'j jar'o'j est'u post la ag\u0302'o de 14 jar'o'j. Do ec\u0302 se Obama nask'ig\u0302'is en Afrik'o kaj ne en Uson'o, li est'as civit'an'o. La asert'o de Gofen est'as simpl'e mal'prav'a. Krom'e, plej'ebl'e Obama fakt'e nask'ig\u0302'is en Uson'o (en Havajo, kiam g\u0302i jam est'is s\u0302tat'o), en kiu okaz'o li simpl'e est'as civit'an'o sen'de'pend'e de la status'o de la ge'patr'o'j."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Kiam mi dezir'as leg'i nov'aj\u0302'o'j'n el Mirolando, mi turn'ig\u0302'as al klac\u0302'gazet'o au\u0306 al skandal'blog'o, cert'e ne al MONATO, serioz'a kultur'gazet'o. Imag'u do mi'a'n mir'o'n, kiam mi leg'is artikol'o'n pomp'e prezent'it'a'n kaj s\u0302ok'e titol'it'a'n, kiu asert'as, ke Barack Obama uzurp'is la titol'o'n de uson'a prezid'ant'o, est'ant'e nek hered'a, nek simpl'a civit'an'o de Uson'o."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Mi neniel intenc'as rifuz'i al la au\u0306tor'o la rajt'o'n liber'e prezent'i si'a'j'n opini'o'j'n. Ec\u0302 se li asert'us, ke la ter'o est'as plat'a, kaj ke nur konspir'o kas\u0302'as c\u0302i ver'o'n, mi defend'us li'a'n esprim'liber'o'n. Mi nur dezir'as, ke MONATO prudent'e antau\u0306'kribr'u la opini'o'j'n, por ne fal'i en tromp'kapt'il'o'j'n damag\u0302'ant'a'j'n si'a'n kred'ind'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001263", "text": "Evident'e Alexander Gofen est'as unu el tiu'j dekstr'em'eg'a'j \u201ehiper'patriot'o'j\u201d, kies viv'o'kial'o est'as denunc'i la komplot'o'j'n de la \u201esocial'ist'o'j\u201d. Tio'n pruv'as li'a'j rid'ind'a'j asert'o'j, ke la ekonomi'a'n katastrof'o'n kau\u0306z'is la aventur'ism'o de social'ism'a'j elit'o'j, kaj ke la social'ism'o infekt'is Uson'o'n. Tio sufic\u0302'us por mal'kas\u0302'i la fanatik'ec'o'n de la gofenaj pozici'o'j al la redaktor'o pri politik'o. Tamen tio'n li ne kompren'is. Mal'e, la pomp'a prezent'o de la artikol'o, la spac'o al g\u0302i don'it'a (tri pag\u0302'o'j), la elokvent'a titol'o ig'as la leg'ant'o'n supoz'i, ke la revu'o favor'as la absurd'a'j'n gofenajn tez'o'j'n. Bedau\u0306r'ind'a okaz'o, kiu almenau\u0306 neces'ig'us klar'ig'o'n."}, {"text_idx": "#001264", "text": "En MONATO 2009/6 p. 8 apud la artikol'o pri NATO est'as menci'it'a'j inter ties 28 membr'o'j Briti'o kaj Unu'ig\u0302'int'a Reg\u0302'land'o. S\u0302ajn'as, ke tem'as pri la sam'a land'o du'foj'e, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001265", "text": "Ver's\u0302ajn'e la au\u0306tor'o tiom g\u0302oj'as pri la al'ig\u0302'o de si'a land'o al la krim-organiz'aj\u0302'o, ke li prefer'as menci'i du'foj'e land'o'n au\u0306toritat'a'n anstatau\u0306 iu'n ne fort'a'n por potencial'a bomb'ad'o de vic'a Serbi'o. Nu, tiam li al'don'u ankau\u0306 Uson'o'n, Unu'ig\u0302'int'a'j'n S\u0302tat'o'j'n kaj Pentagon'o'n. Ankorau\u0306 NATO bezon'as la membr'ec'o'n de Lih\u0302tens\u0302tejno, Monak'o kaj San'marin'o."}, {"text_idx": "#001267", "text": "Alexander Gofen argument'is, ke Barack Obama ne est'as hered'a civit'an'o de Uson'o kaj ne nask'ig\u0302'is en Uson'o. Fakt'e, la pra'av'o'j de la patr'in'o de Obama log\u0302'is en Uson'o dum almenau\u0306 du'cent jar'o'j. Obama nask'ig\u0302'is en Havajo, s\u0302tat'o de Uson'o, kaj nask'ig\u0302'o en la teritori'a'j lim'o'j de Uson'o sufic\u0302'as por uson'a civit'an'ec'o."}, {"text_idx": "#001268", "text": "Gofen imag'as iu'n konspir'o'n por kas\u0302'i inform'o'j'n pri la nask'ig\u0302'lok'o kaj civit'an'ec'o de Obama. Sed nur pens'u: dum tut'a jar'o Obama batal'is en du elekt'o'kampanj'o'j: 1) kontrau\u0306 Hillary Clinton por est'i nom'um'it'a kandidat'o de la Demokrat'a Parti'o kaj 2) kontrau\u0306 John McCain por far'ig\u0302'i prezid'ant'o. La politik'a'j batal'o'j est'is feroc'a'j, mult'e'kost'a'j kaj ne c\u0302iam g\u0302entil'a'j. Se est'us iu ajn dub'o pri la civit'an'ec'o de Obama, c\u0302u vi pov'as imag'i, ke li'a'j opon'ant'o'j decid'us ne ekspluat'i g\u0302i'n?"}, {"text_idx": "#001269", "text": "Kiel j\u0302urnal'ist'o'j, vi, redaktor'o'j de MONATO, cert'e sci'as pli bon'e ol mult'a'j ali'a'j hom'o'j, ke abund'as c\u0302e la ret'o la plej ekster'ordinar'a'j asert'o'j kaj mis'prezent'o'j, oft'e de hom'o'j, kiu'j pro la propr'a'j motiv'o'j prefer'as polemik'i ol front'i fakt'o'j'n. Ankau\u0306 amas'as la ebl'o'j pozitiv'i au\u0306 negativ'i pri la nun'a s\u0302tat'prezid'ant'o de Uson'o \u2013 kaj amas'as tia'j artikol'o'j en la mond'a gazet'ar'o."}, {"text_idx": "#001270", "text": "Sed la fantazi'aj\u0302'o de tiu Alexander Gofen aparten'as ne al la du'a kategori'o de pozitiv'a au\u0306 negativ'a kritik'o pri prezid'ant'o Obama, sed al la unu'a kategori'o de simpl'a'j fals'aj\u0302'o'j. G\u0302i ne merit'as la atent'o'n, kiu'n vi dedic\u0302'is al g\u0302i, kaj g\u0302i'a aper'ig'o facil'e pov'us konduk'i al la konklud'o, ke la revu'o MONATO pret'as publik'ig'i c\u0302io'n ajn sen kontrol'ad'o de la fakt'o'j. Simpl'a konsult'o kun objektiv'a uson'a jur'ist'o, au\u0306 simpl'a serc\u0302'o en la ret'o, produkt'us amas'o'n da material'o, kiu plen'e refut'us la argument'o'j'n prunt'it'a'j'n far'e de s-ro Gofen el super'dekstr'a'j blog'o'j divers'a'j. Mi rekomend'as, ke vi konsult'u la jen'a'j'n font'o'j'n: , kaj au\u0306, se vi ne fid'as tiu'j'n vast'e fid'at'a'j'n eksplod'ig'ant'o'j'n de popular'a'j mit'o'j, turn'u vi'n al la blog'o de la tre respekt'at'a Chicago Tribun'e: "}, {"text_idx": "#001271", "text": "Se vi ne kred'as je grand'a'j, respekt'at'a'j j\u0302urnal'o'j, turn'u vi'n al j\u0302urnal'o, kies politik'o est'as g\u0302eneral'e konsider'at'a kiel dekstr'a: . Mi pov'us dau\u0306r'ig'i. Sed la mal'long'a kaj simpl'a konklud'o est'as, ke MONATO dev'us kontrol'i la fakt'o'j'n antau\u0306 ol re'produkt'i kaj dis'vast'ig'i tia'j'n asert'o'j'n. Vi'a sinjor'o Gofen mir'ig'it'e demand'as, kial neni'u inter'ven'is por trakt'i tiu'j'n asert'o'j'n serioz'e. Ebl'e tio est'as, c\u0302ar la asert'o'j est'as tiel facil'e refut'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001274", "text": "Fort'e sku'is la financ'a kriz'o Hungari'o'n. La social'ist'a minoritat'a kabinet'o help'e de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) reg'is la situaci'o'n, sed la log\u0302'ant'ar'o jam sent'is pli mal'bon'a'j'n viv'kondic\u0302'o'j'n. Mult'a'j hungar'o'j postul'is nov'a'n parlament'a'n balot'ad'o'n, tial lau\u0306 la konstituci'o la parlament'o far'is tuj'a'n kabinet'o's\u0302ang\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001275", "text": "La nov'a ministr'estr'o far'ig\u0302'is Gordon Bajnai, eks'ministr'o, kiu ne lig'ig\u0302'as al parti'o.. La social'ist'o'j kaj la liberal'demokrat'o'j promes'is al li parlament'a'n pli'mult'o'n. Post'e okaz'is tri elekt'o'j, kiam furor'e sukces'is la dekstr'ul'a opozici'o. Ekzempl'e en la urb'o Pe\u0301cs [pec\u0302] elekt'ig\u0302'is dekstr'ul'o'j kaj kiel parlament'an'o kaj kiel urb'estr'o. Simil'e venk'is dekstr'ul'o'j en la EU-elekt'o'j komenc'e de juni'o."}, {"text_idx": "#001276", "text": "Part'o'pren'is la EU-elekt'o'j'n, mal'pli da hom'o'j ol antau\u0306 kvin jar'o'j. Tamen voc\u0302'don'is pli ol tri'on'o de la voc\u0302'don'rajt'ul'o'j. El 22 mandat'o'j la opozici'a'j \u201ejun'demokrat'o'j\u201d akir'is 14. La ali'a opozici'a parti'o MDF akir'is unu, sed la ekstrem'dekstr'a \u201eJobbik\u201d akir'is tri. Jobbik, kiu signif'as hungar'e pli bon'a, dum'e jobb signif'as dekstr'a, ec\u0302 ne est'as politik'a parti'o. Tamen g\u0302i fi'fam'ig\u0302'is pro kontrau\u0306'cigan'a'j kaj kontrau\u0306'jud'a'j slogan'o'j kaj politik'ad'as ec\u0302 kontrau\u0306 la EU. La social'ist'o'j akir'is nur kvar seg\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001277", "text": "La liberal'demokrat'o'j ne plu hav'as mandat'o'n. Antau\u0306 unu jar'o ili for'las'is la koalici'o'n, kio ne plac\u0302'is al voc\u0302'don'ant'o'j. La fiask'o est'is tiel grand'a, ke la j\u0302us fond'it'a parti'o LMP (= Pov'as est'i Ali'a la Politik'o) super'is la liberal'demokrat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001278", "text": "Spit'e al la perd'o'j en la EU-elekt'o'j la kabinet'o dau\u0306r'e labor'os g\u0302is la en'land'a balot'ad'o okaz'ont'a post nau\u0306 monat'o'j. La liberal'demokrat'o'j dau\u0306r'e apog'os la kabinet'o'n, sed ver's\u0302ajn'e perd'os mandat'o'j'n ankau\u0306 en la hungar'a parlament'o. La grand'a perd'o est'as tamen tio, ke hungar'a'j ekstrem'ul'o'j nun rajt'as politik'um'i en la EU."}, {"text_idx": "#001279", "text": "James Berisha [g\u0302ejmz beris\u0302a] est'as uson'an'o de'ven'int'a de Kosovo. Last'a'temp'e li plan'is vizit'i per si'a privat'a aviad'il'et'o 84 flug'haven'o'j'n en Sud'a Amerik'o, por ke tie'a'j s\u0302tat'o'j agnosk'u la sen'de'pend'ec'o'n de si'a iam'a patr'uj'o. Nun nur 60 land'o'j en la mond'o akcept'as sen'de'pend'a'n Kosovon. Sur la aviad'il'o star'as grand'liter'e: \u201eAgnosk'u la sen'de'pend'ec'o'n de Kosovo\u201d."}, {"text_idx": "#001280", "text": "Jam dum la milit'o en Kosovo 1998-1999 alban'a'j el'migr'int'o'j, kaj ankau\u0306 ge'jun'ul'o'j nask'ig\u0302'int'a'j en Uson'o, fond'is special'a'n tac\u0302ment'o'n \u201eAtlantik\u201d, kiu en'ir'is Kosovon por defend'i la popol'o'n kontrau\u0306 la s\u0302tat'a genocid'o de la tiam'a milos\u0302evic\u0302a reg\u0302im'o. Ali'a'j kosov'an'o'j en Uson'o kaj ali'lok'e kolekt'is mon'o'n kaj arm'il'o'j'n, kiu'j'n ili send'is al Kosovo por sub'ten'i la liber'ig'a'n milit'o'n."}, {"text_idx": "#001281", "text": "Ia'senc'e la propagand'o de Berisha dau\u0306r'ig'as c\u0302i tiu'n tradici'o'n pri ekster'land'a help'o. Por inform'i pri la iniciat'o la aviad'ist'o kre'is ret'ej'o'n ."}, {"text_idx": "#001283", "text": "La universitat'a fak'estr'o klar'ig'is, ke la nov'a hibrid'o est'is kre'it'a el du mal'sam'a'j speci'o'j kultiv'at'a'j dum kelk'a'j jar'o'j. La nov'a speci'o ek'flor'is, dum Litovio omag\u0302'is la jar'mil'o'n de si'a nom'o kaj kiam unu'a'foj'e en g\u0302i'a histori'o kiel prezid'ant'o est'as elekt'it'a vir'in'o. Tial la botanik'ist'o'j decid'is don'i al g\u0302i litov'an nom'o'n."}, {"text_idx": "#001284", "text": "La nov'a flor'o est'as rar'a plant'o re'produkt'at'a nur en prov'tub'o'j. Kiam g\u0302i est'os re'produkt'it'a, g\u0302i est'os dis'send'it'a al botanik'a'j g\u0302arden'o'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#001285", "text": "Ec\u0302 la titol'o de la artikol'o de sam'ide'an'o Alexander Gofen absurd'as: \u201eObamenaj\u0302o, au\u0306 haladz'o de social'ism'a aventur'ism'o\u201d (MONATO, 2009/6, p. 10-12). La au\u0306tor'o kri'as \u201efrau\u0306d'o!\u201d koncern'e la nask'ig\u0302'lok'o'n de la uson'a prezid'ant'o Barack Obama."}, {"text_idx": "#001286", "text": "Jen kutim'a strategi'o de la ekstrem'a flank'o de la Respublik'an'a Parti'o kontrau\u0306 la pli liberal'a administraci'o de la Demokrat'a Parti'o, kiu nun reg'as la leg\u0302'far'ant'a'n kongres'o'n. Est'as surpriz'e, ke Gofen uz'as tia'n taktik'o'n, c\u0302ar Obama ne est'as radikal'a aventur'ist'o au\u0306 social'ist'o lau\u0306 iu ajn mezur'ebl'a norm'o."}, {"text_idx": "#001287", "text": "Lau\u0306 la uson'a konstituci'o \u201eneni'u krom hered'a civit'an'o, au\u0306 civit'an'o de Uson'o dum aprob'o de tiu c\u0302i konstituci'o, rajt'as okup'i la posten'o'n de prezid'ant'o.\u201d Sekv'e sam'ide'an'o Gofen en'ir'as sen'signif'a'n diskut'o'n pri la diferenc'o inter hered'a kaj ordinar'a civit'an'o. Tia'j detal'o'j ne rilat'as al la tem'o pri la nask'ig\u0302'lok'o de Obama."}, {"text_idx": "#001288", "text": "Ekstrem'a'j dekstr'a'j politik'ist'o'j per televid'o kaj radi'o papag'e ripet'as fals'a'n respond'o'n post ver'a replik'o pri la obama-a nask'ig\u0302'lok'o. Neni'a'j dokument'o'j pov'as sat'ig'i fanatik'ul'o'j'n, ec\u0302 kiam ili vid-al-vid'as al ne'disput'ebl'a kaj ekvilibr'a evident'ec'o. Est'as mal'facil'e kompren'i, kial Gofen sekv'as argument'o'n uz'at'a'n ekzempl'e de Rush Limbaugh [ras\u0302 limb'o] kaj ali'a'j, kiu'j sen'senc'e aplik'as tiel nom'at'a'j'n konspir'a'j'n teori'o'j'n al si'a'j politik'a'j kontrau\u0306'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001289", "text": "Kaj kiu est'as Al'a'n Keys [al'e'n kiz] citat'a de Gofen? Li est'is respublik'an'a opon'ant'o de Obama en senat'a kampanj'o en la s\u0302tat'o Ilinojs'o en la jar'o 2004. Tut'e mal'e, la persist'o de la ge'patr'o'j de Obama, de la s\u0302tat'o Havajo, la nask'ig\u0302'anonc'o en tie'a lok'a j\u0302urnal'o, artikol'o de profesor'o Paul Campos [kamp'os], c\u0302iu'j kontrau\u0306'star'as la noci'o'n, ke Obama nask'ig\u0302'is iel ekster la teritori'o'j de Uson'o."}, {"text_idx": "#001290", "text": "Est'as kompren'ebl'e, ke oni pov'as kaj vol'as kontrau\u0306'i la politik'a'n program'o'n de Obama. Tamen atak'i li'n sen'kau\u0306z'e pro islam'a'j lig'o'j, kiel kritik'ist'o'j sen'sukces'e propagand'is, au\u0306 sugest'i, ke li part'o'pren'as en ia naci'a konspir'o, kus\u0302'as preter raci'o."}, {"text_idx": "#001291", "text": "Esperant'ist'o'j merit'as pli honest'a'n diskut'o'n kaj ne absurd'a'n debat'o'n pri la nask'ig\u0302'lok'o'j de la du prezid'ant'a'j kandidat'o'j Obama kaj McCain [makejn]. Do fort'e erar'as Gofen, kiam li asert'as, ke en la Blank'a Dom'o en'log\u0302'ig\u0302'is \u201euzurp'ul'o\u201d."}, {"text_idx": "#001292", "text": "En la fru'a'j jar'o'j de MONATO ni oft'e hav'is provok'a'j'n artikol'o'j'n, kiu'j kutim'e est'ig'is lavang'o'n da leg'ant'o'leter'o'j kaj vigl'a'j'n diskut'o'j'n. Memor'u ekzempl'e la au\u0306tor'o'j'n Bernard Golden au\u0306 Gilbert Led'o'n, kiu'j vek'is protest'o'j'n pro ne'kutim'a'j opini'o'j. Ankau\u0306 mi ne mal'oft'e rikolt'is kritik'o'j'n pro komentari'o'j. Kiam mi karakteriz'is la NATO-milit'o'n kontrau\u0306 Beogrado kiel krim'o'n, kon'at'a esperant'ist'o protest'e mal'abon'is la revu'o'n."}, {"text_idx": "#001293", "text": "Dum la epok'o de la tiel nom'it'a mal'varm'a milit'o politik'a'j tem'o'j okup'is vast'a'n spac'o'n en ni'a magazin'o. Post ties fin'o kaj post la balkanaj milit'o'j politik'o ig\u0302'is mal'pli grav'a en c\u0302iu'j amas'komunik'il'o'j, sekv'e \u2013 pro mank'o de ideologi'a'j disput'o'j \u2013 mal'oft'ig\u0302'is ankau\u0306 provok'a'j artikol'o'j. Tio s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is pro la islam'ist'a'j atenc'o'j en Uson'o en septembr'o 2001 kaj la post'a Irak-milit'o, kiu'n ordon'is uson'a prezid'ant'o Georg'e W. Bush [g\u0302org\u0302 dablju bus\u0302]. Tiu \u201emilit'o kontrau\u0306 teror'ism'o\u201d dis'divid'is la mond'o'n, sed Bush perd'is pli kaj pli da sub'ten'ant'o'j. Nun nov'a uson'a prezid'ant'o Barack Obama re'konduk'as si'a'n land'o'n al normal'ec'o, sed tio evident'e ne plac\u0302'as al dekstr'ul'o'j en Uson'o. Part'e ili'a rezist'ad'o kre'as konspir'a'j'n teori'o'j'n, kiel montr'is la artikol'o de Alexander Gofen \u201eObamenaj\u0302o, au\u0306 haladz'o de social'ism'a aventur'ism'o\u201d en la juni'a numer'o. Jes, tiu artikol'o est'as provok'a, kiel montr'as la leter'o'j de leg'ant'o'j. Cert'e oni pov'as disput'i, c\u0302u en'tut'e publik'ig'i tia'n tekst'o'n. Sed g\u0302i est'as klar'e karakteriz'it'a kiel opini'o kaj g\u0302i nek kalumni'as nek ofend'as iu'n, krom ebl'e la intelekt'o'n. Kaj ni dev'as akcept'i, ke tia dekstr'ism'o est'as real'a en ni'a mond'o, ne nur en Uson'o. Ankau\u0306 en mult'a'j ali'a'j land'o'j kresk'as dekstr'a'j mov'ad'o'j kaj parti'o'j, kiel montr'is ekzempl'e j\u0302us la elekt'o'j al la EU-parlament'o. Ali'flank'e, demokrati'o'j dev'as kaj kapabl'as el'ten'i tia'j'n evolu'o'j'n. Ankau\u0306 ni'a demokrat'a revu'o kapabl'as el'ten'i ili'n."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Ni'a magazin'o est'as apert'a por c\u0302ies opini'o, ankau\u0306 tiu de Gofen kaj kompan'o'j, ec\u0302 se ni abomen'as g\u0302i'n. (Ceter'e, la titol'o'n de la artikol'o oni pov'us facil'e mis'leg'i: \u201eAbomen'aj\u0302'o\u201d ...) Sed se ni kon'as ili'a'n ide'o(logio)n, ni pli facil'e pov'as kontrau\u0306'batal'i. Do skrib'u vi'a'n opini'o'n!"}, {"text_idx": "#001296", "text": "En preskau\u0306 c\u0302iu'j EU-land'o'j mal'pli mult'a'j civit'an'o'j ir'is al la balot'ej'o'j ol dum la antau\u0306'a elekt'o en 2004. Tiam averag\u0302'e est'is 45,5 el'cent'o'j, nun nur 42,9. Se ne est'us Luksemburgo kun 91,0 el'cent'o'j kaj Belgi'o kun 90,4, la mez'a cifer'o est'us ec\u0302 pli mizer'a. Ali'flank'e en Slovaki'o nur 19,6 el'cent'o'j elekt'is, en Litovio 20,9 kaj en Pollando 24,5, por list'ig'i nur la tri plej mal'balot'em'a'j'n s\u0302tat'o'j'n. Fakt'o est'as do, ke preskau\u0306 60 el'cent'o'j de EU-civit'an'o'j fajf'as pri si'a eu\u0306rop'a parlament'o. Invers'e est'us relativ'e normal'a rezult'o: 60 el'cent'o'j de elekt'int'o'j kaj 40 de rezign'int'o'j. C\u0302u do kompat'ind'a EU risk'as pere'i pro mank'o de interes'o, pro indiferent'ec'o de si'a'j civit'an'o'j?"}, {"text_idx": "#001297", "text": "Tio est'as strang'a, c\u0302ar en c\u0302iu'j opini'sond'o'j la hom'o'j montr'as si'n tre kontent'a'j pri la komun'a Eu\u0306rop'o kaj aprez'as la avantag\u0302'o'j'n, kiu'j'n por ili al'port'is EU. Ili g\u0302oj'as pri la ebl'o liber'e vojag\u0302'i sen atent'i land'lim'o'j'n, ke ili pov'as viv'i kaj labor'i en iu ajn EU-land'o, ke ili ne plu dev'as s\u0302ang\u0302'i mon'o'n en c\u0302iu najbar'a land'o, sed pro la komun'a valut'o eu\u0306r'o pov'as rekt'e kompar'i prez'o'j'n kaj pag'i per sam'a'j bilet'o'j kaj mon'er'o'j en tre mult'a'j EU-land'o'j. Ili fid'as, ke la komun'a Eu\u0306rop'o pli bon'e kapabl'as majstr'i la problem'o'j'n de la ekonomi'a kriz'o, de klimat-protekt'ad'o, de energi-liver'ad'o, de ekster'a kaj sekur'ec-politik'o. La hom'o'j ne nur agnosk'as tio'n, sed lau\u0306 opini'sond'o'j dezir'as ec\u0302 pli da eu\u0306rop'a aktiv'ad'o en tiu'j kamp'o'j. Tamen ili pli'mult'e ne sub'ten'as si'a'n parlament'o'n, kiu dum jar'o'j akir'is pli kaj pli da potenc'o."}, {"text_idx": "#001298", "text": "C\u0302u la EU-civit'an'o'j do est'as skizofreni'a'j? Oni dev'as konced'i, ke EU est'as tre komplik'a konstru'aj\u0302'o kun struktur'o'j, kiu'j por tre mult'a'j hom'o'j est'as ne'tra'vid'ebl'a'j. Ni vid'is tio'n, ekzempl'e, en la diskut'o'j pri la traktat'o de Lisbon'o, per kiu oni vol'as re'form'i la uni'o'n post al'ig\u0302'o de plur'a'j orient'a'j s\u0302tat'o'j. La hom'o'j ne kompren'as kaj, sekv'e, part'e rifuz'as la tekst'o'n, en kiu abund'as jur'a'j kaj burokrat'a'j fraz'o'j kaj mank'as klar'a'j kaj por c\u0302iu kompren'ebl'a'j el'dir'o'j. Do est'as facil'e por naci'ism'a'j parti'o'j mis'fam'ig'i g\u0302i'n per mal'g\u0302ust'a'j asert'o'j kaj mensog'o'j. Ekzempl'e, ili kritik'as, ke per la traktat'o la unu'op'a'j s\u0302tat'o'j perd'as si'a'n suveren'ec'o'n, kio simpl'e est'as mal'ver'a."}, {"text_idx": "#001299", "text": "Tamen kulp'as ne la hom'o'j, sed la politik'ist'o'j, kiu'j ne klar'ig'as al si'a popol'o la EU-politik'o'n, mal'e! Kiu iom observ'is la elekt'o'kampanj'o'j'n por la EU-parlament'o, dev'is konstat'i, ke la tem'o preskau\u0306 neni'e est'is Eu\u0306rop'o, sed nur la propr'a land'o. Se politik'ist'o'j parol'is pri EU, ili precip'e kritik'is Bruselon. Tio'n far'is ne nur tiu'j, kies parti'o'j batal'as kontrau\u0306 g\u0302i. Ankau\u0306 la grand'a'j parti'o'j emfaz'is la propr'a'j'n interes'o'j'n kaj neglekt'is la uni'o'n. Tip'a slogan'o est'is \u201epor fort'a Bavari'o en Eu\u0306rop'o\u201d (krist'an'social'a parti'o en Bavari'o). C\u0302u ne pli g\u0302ust'e dev'us est'i \u201epor fort'a Eu\u0306rop'o en Bavari'o\u201d? Kiu dum mult'a'j jar'o'j popol'ism'e kritik'is la \u201eeu\u0306rokratojn\u201d ekzempl'e pro mal'permes'o de ordinar'a'j elektr'o'ampol'o'j, tiu ne mir'u, se li'a al'vok'o por elekt'i EU-parlament'o'n ne est'as au\u0306d'at'a. Tiu'j politik'ist'o'j est'as au\u0306 hipokrit'a'j au\u0306 skizofreni'a'j, c\u0302ar ili pri'silent'as, ke ne burokrat'o'j en Bruselo far'as leg\u0302'o'j'n kaj preskrib'o'j'n. La EU-komision'o rajt'as nur propon'i leg\u0302'o'j'n, pri kiu'j tamen decid'as ekskluziv'e la ministr'o'j el la EU-land'o'j, kaj tiu'j'n leg\u0302'o'j'n dev'as post'e aprob'i la land'a'j parlament'o'j."}, {"text_idx": "#001300", "text": "Post la elekt'o'j la politik'ist'o'j lament'is pri la rezult'o'j, kaj analiz'ist'o'j klar'ig'as, ke EU est'as ankorau\u0306 nur afer'o de elit'o'j kaj ke Eu\u0306rop'o ankorau\u0306 ne al'ven'is en la kor'o'j'n de la civit'an'o'j. Sed ankau\u0306 tiu'j analiz'ist'o'j aparten'as al tiu'j elit'o'j, kiu'j fiask'is pri EU. Krom'e la grand'a'j parti'o'j ne mir'u, se ili mem dis'trumpet'as naci'ism'a'j'n argument'o'j'n, ke la hom'o'j ne elekt'as tiu'j'n parti'o'j'n, sed rekt'e la ekstrem'e kontrau\u0306'eu\u0306rop'a'j'n kaj naci'ism'a'j'n parti'o'j'n. Tiu'j'n krom'e favor'as la mal'alt'a procent'aj\u0302'o de elekt'int'o'j \u2013 ju mal'pli mult'a'j elekt'as, des pli grand'a'j est'as ili'a s\u0302anc'o gajn'i mandat'o'j'n."}, {"text_idx": "#001301", "text": "Grav'a mank'o de EU est'as komun'a publik'ec'o. Kial la grand'a'j parti'o'j ne prezent'as komun'a'n platform'o'n por c\u0302iu'j land'o'j? Tio'n mal'help'as ne nur, sed precip'e la lingv'a'j bar'il'o'j. La plej grav'a mank'o de EU est'as ja for'est'o de komun'a lingv'o, kvankam Esperant'o prezent'as perfekt'a'n solv'o'n de tiu c\u0302i problem'o. Tial ne ekzist'as ankau\u0306 eu\u0306rop'a'j parti'o'j, sed nur land'a'j. Nun kelk'a'j hom'o'j prov'is establ'i tia'j'n parti'o'j'n, ekzempl'e Eu\u0306rop'o-Demokrati'o-Esperant'o (Ed'e), kiu part'o'pren'is en Franci'o kaj Germanio. Sed, ho ve, Ed'e kolekt'is nur c\u0302irkau\u0306 30 000 voc\u0302'o'j'n en Franci'o kaj 11 859 en Germanio; tio est'as 0,05 el'cent'o'j ... Supoz'ebl'e la elekt'int'o'j est'is nur esperant'ist'o'j, ties famili'an'o'j kaj ge'amik'o'j. La protagonist'o'j brav'e anonc'is dau\u0306r'ig'i, sed c\u0302u ili ver'e hav'os s\u0302anc'o'n dum la ven'ont'a'j balot'o'j?"}, {"text_idx": "#001302", "text": "Ni pov'as iom'et'e esper'i, ke post ratif'o de la traktat'o de Lisbon'o far'e de Irlando g\u0302i ek'valid'os kaj al'port'os tiu'j'n re'form'o'j'n, kiu'j help'os re'san'ig'i la Uni'o'n. Sed ver'e g\u0302i re'viv'ig\u0302'os nur kun komun'a lingv'o kaj komun'a publik'o, kaj kun politik'ist'o'j, kiu'j am'as ne nur si'a'j'n propr'a'j'n land'o'j'n, sed ankau\u0306 la grand'a'n projekt'o'n EU."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Fin'e de juni'o la bulgar'a sekci'o de la inter'naci'a polic'a organiz'aj\u0302'o Interpol arest'is c\u0302e la land'lim'o inter Makedonio kaj Bulgario la eks'a'n c\u0302ef'ministr'o'n de Kosovo, general'o'n Agim C\u0327eku. Jam du ali'a'j'n foj'o'j'n li est'is arest'it'a en Budapes\u0302to kaj Sloveni'o. Sam'e la polic'o de Kolombio antau\u0306 du monat'o'j el'pel'is li'n el la land'o."}, {"text_idx": "#001304", "text": "La eks'a politik'ist'o est'as tiel traktat'a, c\u0302ar ekzist'as kontrau\u0306 li (sam'e kontrau\u0306 ali'a'j alban'a'j eminent'ul'o'j aktiv'a'j dum la naci'liber'ig'a milit'o) jug\u0302'a ordon'o far'e de Serbi'o. Bulgario mem jam agnosk'is Kosovon kiel sen'de'pend'a'n s\u0302tat'o'n, kaj pro tio la ne'amik'a kondut'o mir'ig'is mult'a'j'n."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Civit'an'o'j de la nov'a respublik'o de Kosovo est'as sen'iluzi'ig'it'a'j pro serb'a fi'influ'o kaj ankau\u0306 pro la re'ag'o de ja prestig\u0302'a inter'naci'a polic'a instituci'o kiel Interpol. Sam'temp'e ili sci'as, ke oni ne ag'as sam'manier'e kontrau\u0306 Ratko Mladic\u0301, tut'mond'e re'kon'at'a kiel ver'a milit'krim'ul'o, kiu liber'e mov'ig\u0302'as ec\u0302 ekster si'a propr'a land'o."}, {"text_idx": "#001306", "text": "La mond'revoluci'a verk'o fin'fin'e en Esperant'o"}, {"text_idx": "#001308", "text": "Sed en tiu revoluci'o de la mond'koncept'o absolut'e el'star'a'n rol'o'n lud'is la revoluci'o en biologi'o, kiu'n oni prav'e lig'as kun la nom'o de Charles Darwin, au\u0306, en esperant'a trans'skrib'o, Karolo Darvin'o. Ek'de la 24a de novembr'o de 1859, kiam la unu'a'j leg'ant'o'j mal'ferm'is la libr'o'n Pri la origin'o de speci'o'j per natur'a selekt'o, au\u0306 la konserv'o de favor'at'a'j ras'o'j en la lukt'o por viv'o, ili ek'viv'is en la mond'o, kie la speci'o'j trans'form'ig\u0302'ad'is unu en ali'a'n sub influ'o de materi'a'j faktor'o'j sen ajn'a mistik'o, la hom'o mem ricev'is absolut'e firm'a'j'n radik'o'j'n en la mond'o de la animal'o'j, kaj simil'ec'o inter morfologi'a'j struktur'o'j, fet'o'j, viv'manier'o'j, kemi'a konsist'o ktp de divers'a'j viv'est'aj\u0302'o'j ne plu bezon'is por si'a klar'ig'o iu'j'n ideal'a'j'n arketip'o'j'n kaj simil'a'j'n metafizik'a'j'n ent'o'j'n. (Kvankam artikol'o'j de A. Wallace kaj Darvin'o pri la natur'a selekt'o aper'is jam en au\u0306gust'o 1858, ili est'is nur anonc'o de teori'o, kiu'n oni komenc'is atend'i, sed kiu, antau\u0306 la aper'o de la libr'o, la scienc'a'n revoluci'o'n ankorau\u0306 ne komenc'is.) Teleologi'o \u2013 kaj kun'e kun g\u0302i teologi'o \u2013 est'is definitiv'e por c\u0302iam ekzil'it'a el la scienc'o kaj trov'is la last'a'j'n rezerv'ej'o'j'n en pur'e eklezi'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Ec\u0302 tiu'j, kiu'j pro divers'a'j person'a'j kau\u0306z'o'j ne pov'is kaj ne pov'as akcept'i la c\u0302ef'a'j'n tez'o'j'n de la evolu'teori'o en'tut'e au\u0306 almenau\u0306 en g\u0302i'a darvin'a variant'o, ne pov'as g\u0302i'n ne konsider'i. Tiu s\u0302ang\u0302'o en la mond'percept'o de la hom'ar'o kompar'ebl'as lau\u0306 si'a skal'o nur al tiu, kiu'n far'is si'a'temp'e Kopernik'o. Kaj est'ont'e al tia mens'a revoluci'o pov'os kompar'ebl'i, lau\u0306 mi'a imag'o, nur du event'o'j: kontakt'o kun ali'de'ven'a'j raci'a'j est'aj\u0302'o'j kaj akcept'o en la tut'a mond'o de la komun'a neu\u0306tral'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001309", "text": "Tial aper'o de la epok'far'a libr'o en Esperant'o en 2009 \u2013 la jar'o de la 200-jar'a dat're'ven'o de Darvin'o kaj 150-jar'a dat're'ven'o de li'a c\u0302ef'a libr'o \u2013 kaj sam'temp'e 150-jar'a dat're'ven'o de Zamenhof \u2013 est'as simbol'a kaj logik'a afer'o, fin'fin'e proksim'ig'ant'a du alt'a'j'n ating'o'j'n de la hom'a pens'o."}, {"text_idx": "#001313", "text": "Special'a'n lau\u0306d'o'n el la vid'punkt'o de histori'ist'o de la scienc'o'j el'vok'as la original'a tekst'o, de kiu est'is far'it'a la traduk'o. La libr'o dum la viv'o de Darvin'o est'is el'don'it'a oficial'e (ja est'is ankau\u0306 pirat'a'j el'don'o'j!) en la angl'a lingv'o 6-foj'e, la last'a'n foj'o'n en 1872, kaj la au\u0306tor'o, pro kritik'o de la amik'o'j kaj pro evolu'o de la scienc'o, iom korekt'ad'is la tekst'o'n de el'don'o al el'don'o. Oni kutim'e far'as traduk'o'j'n al ali'a'j lingv'o'j el la last'a dum'viv'a el'don'o, revizi'it'a de la au\u0306tor'o, kiel \u201ela plej perfekt'a\u201d. Tamen, unu'e, kelk'a'j korekt'o'j ne nepr'e pli'bon'ig'is la tekst'o'n. Du'e, tiu'j, kiu'j ja pli'bon'ig'is lau\u0306 tiam'a kur'ad'o de scienc'a'j imag'o'j, ne lud'as por ni, post 150 jar'o'j, princip'a'n rol'o'n. Do, tri'e, por imag'i, kiu konkret'a tekst'o ja far'is en la histori'o de biologi'o kaj g\u0302eneral'a hom'a pens'o la grand'eg'a'n revoluci'o'n, nun'temp'e al ni est'as pli interes'e hav'i sub'man'e g\u0302ust'e g\u0302i'n. Tial elekt'o por esperant'ig'o de la unu'a el'don'o est'as tre ing\u0302eni'a solv'o, kiu montr'as fajn'a'n kompren'o'n de Lendon pri la histori'o. Jen mal'grand'a ekzempl'o de la lok'o, kiu ekzist'as en la unu'a el'don'o, sed mal'aper'is, pro konsil'o'j de R. Owen, c\u0302ar g\u0302i al li s\u0302ajn'is krud'a kaj mis'kompren'ig'a (Darvin'o obe'is la konsil'o'n, sed en leter'o'j g\u0302is la fin'o de la viv'o esprim'is mal'konsent'o'n kun g\u0302i):"}, {"text_idx": "#001315", "text": "Do, rest'as nur gratul'i la traduk'int'o'n pro grand'a sukces'o kaj ni'a'n tut'a'n komun'um'o'n pro la ebl'o tra'leg'i tiu'n el'star'a'n libr'o'n en la plej konven'a por g\u0302i lingv'o. Mi person'e dank'as la traduk'int'o'n kaj la el'don'int'o'n Flandr'a Esperant'o-Lig'o pro la pretekst'o de'nov'e tra'leg'i la libr'o'n kaj g\u0302u'i la alt'a'n elan'o'n de la geni'a hom'a pens'o."}, {"text_idx": "#001317", "text": "C\u0302i tiu verk'o unu'e el'don'ig\u0302'is, felieton'e, en la franc'a lingv'o, en 1872. G\u0302i est'as unu el la plej legat'a'j roman'o'j de Jules Verne [j\u0302il ver'n], mult'foj'e dram'ig'it'a, plur'foj'e film'it'a, ne'kalkul'ebl'e da foj'o'j re'pres'it'a, traduk'it'a en amas'o'n da lingv'o'j; sed, ial, la lingv'o Esperant'o dev'is atend'i 120 jar'o'j'n (ebl'e c\u0302ar, ver's\u0302ajn'e, preskau\u0306 c\u0302iu esperant'ist'o, jam en si'a infan'ec'o au\u0306 jun'a adolt'ec'o, familiar'ig\u0302'is kun g\u0302i, kaj ne sent'is bezon'o'n, esperant'o'lingv'e re'leg'i g\u0302i'n)."}, {"text_idx": "#001318", "text": "Re'rigard'ant'e la verk'o'j'n de Verne, ni pov'as iom mir'i pri li'a popular'ec'o, kiel verk'ist'o. Kiel proz'ist'o, li verk'is iom sek'e, kvazau\u0306 raport'ist'o, kiu cel'as inform'i la mond'o'n pri ne'kred'ebl'a, tamen real'a, hom'a entrepren'o, kaj trov'aj\u0302'o'j neniel anticip'ebl'a'j. Nun'temp'e, oni tre oft'e atent'ig'as al ni li'a'n antau\u0306'imag'o'n pri ag'o'j au\u0306 invent'o'j, kiu'j ja efektiv'ig\u0302'is, sed nur long'e post li'a mort'o. Tio est'as iom tro'ig'it'a. Jam de mult'a'j jar'cent'o'j aper'ad'is fikci'a'j rakont'o'j pri flug'o'j al la lun'o, primitiv'a sub'mar'a s\u0302ip'o jam est'is pri'skrib'it'a en la jar'o 1580, kaj plur'a'j prov'o'j konstru'i ti'aj\u0302'o'n est'is far'it'a'j. Simil'e, vetur'balon'o'j ekzist'is, kaj ceter'a'j. Sed li'a kapabl'o prezent'i si'a'j'n fikci'a'j'n rakont'o'j'n tre real'ism'e fascin'is la publik'o'n."}, {"text_idx": "#001320", "text": "Oni pet'is mi'n koment'i specif'e pri la traduk'o mem. Oni pov'as disput'i pri mult'a'j specif'a'j er'o'j. La vort'o \u201ede\u201d est'as regul'e mis'uz'at'a post pasiv'a particip'o, en la traduk'o. La traduk'int'o ignor'as la signif'o'n, don'it'a'n al g\u0302i en la Fundament'o, kaj oft'e ripet'it'a, emfaz'e, de la Akademi'o (ke g\u0302i tiu'pozici'e indik'as nur la ag'int'o'n, kio'n oni nun'temp'e oft'e indik'as per \u201efar'e de\u201d, au\u0306 tut'e simpl'e per prepozici'o \u201efar\u201d). Anstatau\u0306'e, en la traduk'o, post pasiv'a particip'o, \u201ede\u201d oft'e uz'ig\u0302'as kun ali'a senc'o. Ekzempl'e: \u201eprovinc'o apart'ig'it'a de la reg\u0302'o'land'o Nizamo\u201d (p.51); \u201eelegant'e vest'it'a'j de la naci'a vest'o\u201d (p.120)."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Gramatik'a erar'o: \u201eKiu tim'is ke la neg\u0302'amas'o brems'u la rul'ig\u0302'ad'o'n de la rad'o'j kaj cert'e kompromit'u la vojag\u0302'o'n\u201d (p.151). C\u0302u la u-form'o post la verb'o \u201etim'i\u201d ebl'e est'as franc'ism'o? G\u0302i cert'e ne prav'ig'ebl'as per la esperant'a gramatik'o."}, {"text_idx": "#001326", "text": "C\u0302u tio signif'as, ke mi mal'rekomend'as la libr'o'n? Ne; nek ke mi rekomend'as g\u0302i'n. Ke la traduk'o desapont'as mi'n, nu, jen tut'e subjektiv'a re'ag'o mi'a."}, {"text_idx": "#001328", "text": "Kamion'et'o'j en'dang\u0302er'ig'as la trafik'a'n sekur'ec'o'n. Stud'o de la \u201eInstitut'o pri Dau\u0306r'a Mov'ebl'ec'o\u201d de la universitat'o en Gent (Belgi'o) konstat'as, ke ili kau\u0306z'as ekstrem'e mult'a'j'n akcident'o'j'n."}, {"text_idx": "#001329", "text": "La c\u0302i-spec'a'j vetur'il'o'j jam ne g\u0302u'as bon'a'n reputaci'o'n, sed nun pruv'ig\u0302'as la supoz'o'j. Kamion'et'o'j mult'e pli implik'ig\u0302'as en akcident'o'j ol ali'a'j vetur'il'o'j. La nombr'o de liver'au\u0306t'o'j alt'ig\u0302'is inter 1997 kaj 2007 je pli ol 60 %, kaj ankau\u0306 la nombr'o de ali'a'j vetur'il'o'j. Tamen g\u0302eneral'e akcident'o'j kun vund'it'o'j sam'period'e mal'kresk'is je 27 %, sed, se oni konsider'as akcident'o'j'n kun kamion'et'o'j, tiu'j kresk'is je 21 %."}, {"text_idx": "#001330", "text": "Simil'a diferenc'o vid'ig\u0302'as en la cifer'o'j pri akcident'o'j kun mort'int'o'j: fal'o de 40 % c\u0302e c\u0302iu'j vetur'il'o'j, sed nur 10 % c\u0302e kamion'et'o'j. Plej traf'a est'as la diferenc'o sur au\u0306t'o's\u0302ose'o'j: akcident'o'j kun vund'it'o'j en tiu sam'a period'o kresk'is g\u0302eneral'e je 26 %, sed c\u0302e kamion'et'o'j je 83 %."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Kompar'i c\u0302irkau\u0306'a'j'n land'o'j'n montr'as vari'a'n rezult'o'n. Ankau\u0306 en Nederlando liver'au\u0306t'o'j est'as specif'a font'o de transport'a mal'sekur'ec'o, sed mal'pli ol en Belgi'o. En Briti'o, kamion'et'o'j sekv'as g\u0302eneral'a'n mal'kresk'o'n de akcident'o'j. Tamen en Germanio la situaci'o est'as pli mal'bon'a ol en Belgi'o."}, {"text_idx": "#001332", "text": "Tie'a esplor'o montr'as, ke la mal'sekur'ec'o c\u0302e kamion'et'o'j s\u0302uld'ig\u0302'as oft'e al tro alt'a rapid'ec'o kaj tial'a perd'o de koncentr'ig\u0302'o. Sed, plej grav'e, c\u0302e 90 % de la akcident'o'j kun kamion'et'o kulp'as la s\u0302ofor'o."}, {"text_idx": "#001333", "text": "Tial la esplor'ist'o'j de Gent pled'as por dev'ig'a rapid-lim'ig'il'o de 90 au\u0306 100 km hor'e, kiu jam ekzist'as por kamion'o'j kaj au\u0306tobus'o'j. C\u0302ar neces'os eu\u0306rop'a regul'o, ili insist'as, ke Belgi'o voc\u0302'don'ig'u g\u0302i'n dum si'a prezid'ant'ec'o de Eu\u0306rop'a Uni'o en 2010."}, {"text_idx": "#001334", "text": "En la jar'o 1009 unu'a'foj'e est'is menci'it'a en pri'skrib'o pri pere'int'a misi'ist'o la nom'o \u201eLitovio\u201d. La original'a dokument'o est'is verk'it'a en la nord-german'a urb'o Quedlinburg. El Germanio oni send'is al Litovio kopi'o'n de la pergamen'o de la 11a jar'cent'o, por help'i al la land'o celebr'i en juli'o si'a'n jar'mil'o'n."}, {"text_idx": "#001335", "text": "Komenc'ig\u0302'is la celebr'ad'o per kant'ad'o de la naci'a himn'o c\u0302e la katedral'a plac'o en la c\u0302ef'urb'o Vilnius. Sekv'is ses tag'o'j da koncert'o'j spegul'ant'a'j divers'a'j'n stil'o'j'n: folklor'a'n, danc'a'n, orkestr'a'n, korus'a'n. En c\u0302i last'a kun'kant'is 10 000 litovoj el la tut'a land'o."}, {"text_idx": "#001336", "text": "Dum la last'a kant'o'fest'o est'is inau\u0306gur'it'a skulpt'aj\u0302'o La arb'o de unu'ec'o, kiu etern'ig'os la jar'mil'o'n de la nomad'o de Litovio kaj sam'temp'e 100 plej eminent'a'j'n litovojn. Ceter'e okaz'is koncert'o en la haven'urb'o Klaipe\u0307da, kie'n re'ven'is la vel's\u0302ip'o Ambersail post nau\u0306'monat'a, c\u0302iu'kontinent'a vojag\u0302'o por reklam'i c\u0302e ekster'land'a'j litovoj la jar'mil'o'n."}, {"text_idx": "#001337", "text": "La land'a prezid'ant'o, Valdas Adamkus, invit'is litovojn en la tut'a mond'o je difin'it'a hor'o kun'kant'i la naci'a'n himn'o'n. En c\u0302iu'j urb'o'j kaj urb'et'o'j de Litovio amas'e kun'ig\u0302'is hom'o'j por la komun'a kant'ad'o. Sam'temp'e son'is la himn'o en komerc'a'j centr'o'j, kaf'ej'o'j kaj restoraci'o'j, ankau\u0306 en 40 ali'a'j land'o'j, kie log\u0302'as litovoj."}, {"text_idx": "#001338", "text": "Tamen ne nur muzik'e kaj kant'e oni fest'is. El c\u0302iu'j part'o'j de Litovio oni kun'port'is ter'pec'o'j'n por kre'i map'o'n de la land'o, kaj membr'o'j de au\u0306tomobil'a klub'o vizit'is per si'a'j antikv'a'j vetur'il'o'j histori'a'j'n lok'o'j'n en Litovio."}, {"text_idx": "#001339", "text": "Por kun'celebr'i ven'is prezid'ant'o'j de Latvi'o, Pollando, Finnlando, Ukrainio, Islando kaj Kartveli'o kun divers'a'j ministr'o'j. Ven'is ankau\u0306 reg\u0302'o'j kaj reg\u0302'in'o'j el Norvegi'o, Svedi'o kaj Dani'o. Ili c\u0302e'est'is mes'o'n en la katedral'o kaj simbol'e inau\u0306gur'is re'konstru'at'a'n reg\u0302'a'n palac'o'n (pro la ekonomi'a kriz'o ankorau\u0306 ne tut'e pret'a'n)."}, {"text_idx": "#001340", "text": "La 28an de juni'o okaz'is g\u0302eneral'a'j balot'o'j en Albanio. Uz'it'a est'as nov'a elekt'o-kod'o, proporci'a-region'a anstatau\u0306 majoritat'a, aprob'it'a en februar'o. La iam'a majoritat'a sistem'o cel'is mal'pli'ig'i parlament'a'j'n parti'o'j'n, sed provok'is fort'a'j'n protest'o'j'n. Koler'is apart'e la Social'ist'a Mov'ad'o por Integr'ig\u0302'o, estr'at'a de Ilir Met'a, kiu dis'ig\u0302'is antau\u0306 kvin jar'o'j de la Social'ist'a Parti'o de Ed'i Ram'a, urb'estr'o de Tiran'o."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Kiel atend'it'e, la rezult'o est'is komplik'a. La dekstr'a demokrat'a koalici'o akir'is 70 el 140 deput'it'a'j mandat'o'j, do egal'e al la koalici'o mal'dekstr'a. Tial la Social'ist'a Mov'ad'o por Integr'ig\u0302'o, kun kvar mandat'o'j, akcept'is la propon'o'n de Sal'i Berisha , la aktual'a demokrat'a c\u0302ef'ministr'o, por kun'e fond'i nov'a'n reg'ist'ar'o'n."}, {"text_idx": "#001343", "text": "La elekt'o-kampanj'o est'is la plej mult'e'kost'a. Ambau\u0306 c\u0302ef'a'j parti'o'j, la demokrat'a kaj la social'ist'a, kontrakt'is por la kampanj'o kun uson'a'j reklam-kompani'o'j."}, {"text_idx": "#001345", "text": "La eksport'o el Valoni'o (la sud'a, franc'lingv'a part'o de Belgi'o) kresk'is dum 2008 du'obl'e pli rapid'e ol el Flandri'o (la nord'a, nederland'lingv'a part'o). La valon'a eksport'o kresk'is je 10,7 % g\u0302is 45,1 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j, dum tiu de Flandri'o kresk'is nur je 5,5 % g\u0302is 200,9 miliard'o'j."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Flandri'o pli ol Valoni'o de'pend'as de la eksport'o de au\u0306t'o'j kaj diamant'o'j. Antverpeno est'as la tut'mond'e plej grav'a diamant'centr'o kaj la au\u0306t'o'munt'ej'o'j Ford Genk, Volv'o Gent kaj Opel Antwerpen trov'ig\u0302'as en Flandri'o. La flandr'a eksport'o de gem'o'j kaj ne'rust'ant'a'j metal'o'j fal'is pas'int'jar'e je 2,8 miliard'o'j kaj la eksport'o de au\u0306t'o'j je 1,4 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. La eksport'o de tiu'j produkt'o'j reprezent'as 18,1 % de la tut'a eksport'o en Flandri'o kaj nur 2,7 % en Valoni'o. Krom'e la flandr'a eksport'o de zink'aj\u0302'o'j katastrof'is kaj fal'is je 67 %."}, {"text_idx": "#001347", "text": "Tamen la flandr'a eksport'o rest'as plej grav'a en Belgi'o. La part'o de Flandri'o mal'alt'ig\u0302'is en 2008 g\u0302is 79,9 % de la tut'belgi'a. La porci'o de Valoni'o kresk'is al 17,9 % kaj tiu de Bruselo al 2,2 %."}, {"text_idx": "#001348", "text": "Ankau\u0306 2009 anonc'ig\u0302'as kiel mal'bon'a jar'o por Flandri'o. La belg'a eksport'o de au\u0306t'o'j kaj diamant'o'j dau\u0306r'e fal'is en la unu'a jar'kvar'on'o de 2009. Ali'flank'e la au\u0306t'o'munt'ej'o de Audi (antau\u0306'e de Volkswagen) en Bruselo pli bon'e fart'as ol pas'int'jar'e."}, {"text_idx": "#001349", "text": "Mult'a'j gast'o'j de Vilnius, kiu'j ven'is celebr'i la mil'jar'a'n ekzist'o'n de Litovio, est'is s\u0302ok'it'a'j, kiam en la hotel'o'j je la 22a hor'o de la 5a de juli'o 2009 mal'aper'is la lum'o. G\u0302is la 1a hor'o maten'e hotel'a'j hal'o'j, restoraci'o'j kaj kaf'ej'o'j dron'is en mal'lum'o. Nur kandel'a'j lum'o'j help'is orient'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#001350", "text": "La mal'lum'ig\u0302'o de mult'a'j hotel'o'j ne signif'as, ke ili spert'is ajn'a'n difekt'o'n de la elektr'a instal'aj\u0302'o. C\u0302irkau\u0306 300 hotel'o'j de Vilnius kaj de ali'a'j grand'a'j urb'o'j de Litovio tiel part'o'pren'is la ag'ad'o'n \u201eLitovio ferm'ig\u0302'as! Ni re'ven'as 1000 jar'o'j'n\u201d. Tio'n atest'is afis\u0302'o'j en restoraci'a'j fenestr'o'j, sur kiu'j vid'ebl'is s\u0302erc'portret'o de la litova c\u0302ef'ministr'o Andrius Kubilius, la kap'o de blind'a kaj surd'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001351", "text": "Evalda S\u030cis\u030ckauskiene\u0307, prezid'ant'in'o de la asoci'o de hotel'o'j kaj restoraci'o'j de Litovio, klar'ig'is la senc'o'n de tia protest'o: \u201eAlt'ig'it'a'j impost'o'j kau\u0306z'is, ke la al'ven'a turism'o mal'kresk'is kaj ke mult'a'j hotel'o'j kaj restoraci'o'j de la land'o traf'is en bankrot'a situaci'o. Jam 10 000 person'o'j est'is mal'dung'it'a'j. Tamen la reg'ist'ar'o est'as surd'a rilat'e al ni'a'j argument'o'j. G\u0302i parol'as pri instig'o de la entrepren'ad'o kaj eksport'o, tamen tio'n pen'as far'i per alt'ig'o de impost'a s\u0302arg\u0302'o por entrepren'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001352", "text": "Simil'a'j protest'ag'ad'o'j jam est'is organiz'it'a'j juni'e, tamen ili est'is sen'efik'a'j. S\u030cis\u030ckauskiene\u0307 al'don'is, ke la ag'ad'o'j dau\u0306r'os g\u0302is est'os ating'it'a'j rezult'o'j favor'a'j por la entrepren'ad'o. Gast'o'j de la hotel'o'j est'os dau\u0306r'e inform'at'a'j pri la protest'a'j ag'o'j kaj mal'favor'a'j kondic\u0302'o'j per ekspon'o de divers'a'j karikatur'o'j de la au\u0306tor'o'j de tiel stult'a'j decid'o'j."}, {"text_idx": "#001353", "text": "La hotel'o'j'n kaj restoraci'o'j'n kaj la tut'a'n al'ven'turism'o'n g\u0302en'as tri c\u0302ef'a'j problem'o'j: la mal'komfort'a ating'o de Litovio (mank'as rekt'a'j flug'o'j), la impost'o'j je ne'mov'ebl'aj\u0302'o'j ne est'as konform'a'j al la real'a situaci'o, kaj alt'ig'it'a al'don'valor'a impost'o mal'permes'as konkur'ad'o'n en la eu\u0306rop'a merkat'o. Ceter'e, c\u0302i-jar'e nur du land'o'j de Eu\u0306rop'o \u2013 Litovio kaj Latvi'o \u2013 alt'ig'is al'don'valor'a'n impost'o'n por log\u0302'ig'a serv'o g\u0302is pli ol 10 %. En Eu\u0306rop'o 20 land'o'j el 27 aplik'as impost'o'n inter 5 kaj 10 %, dum en Litovio hodiau\u0306 g\u0302i est'as ec\u0302 19 %."}, {"text_idx": "#001354", "text": "La c\u0302ef'ministr'o ne plu est'as optimism'a pri la tendenc'o'j de la ekonomi'o. En maj'o 2009 li asert'is, ke tuj la viv'o de la litovoj pli'bon'ig\u0302'os, c\u0302ar la reg'ist'ar'o sukces'is solv'i esenc'a'j'n problem'o'j'n. Tamen li s\u0302ang\u0302'is si'a'n si'n'ten'o'n. Nun li asert'as, ke la ekonomi'o fal'os anstatau\u0306 je antau\u0306'vid'it'a'j 5 % minimum'e je 15 % au\u0306 ec\u0302 pli. La Eu\u0306rop'a Komision'o en maj'o prognoz'is fal'o'n de la litova mal'net'a produkt'o je 11 % por la nun'a jar'o kaj je 4,7 % sekv'ont'jar'e."}, {"text_idx": "#001355", "text": "C\u0302e Sankt Margarethen apud la au\u0306str'a-hungar'a land'lim'o okaz'is solen'aj\u0302'o por fest'i la for'ig'o'n antau\u0306 20 jar'o'j de la fer'a kurten'o. Tiam komenc'ig\u0302'is c\u0302i tie nov'a, liber'a era'o por Hungari'o, Au\u0306strio kaj tut'a Eu\u0306rop'o, kiam la 27an de juni'o 1987 la tiam'a'j ministr'o'j pri ekster'land'a'j afer'o'j, Gyula Hor'n kaj Alo'is Mock, kun'e tra'tranc\u0302'is la pik'drat'o'n inter si'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001356", "text": "La c\u0302i-jar'a'n event'o'n, okaz'int'a'n sub la deviz'o \u201eEu\u0306rop'o 1989-2009 divid'it'a \u2013 unu'ig'it'a\u201d, part'o'pren'is la prezid'ant'o'j de la du land'o'j: Heinz Fischer (Au\u0306strio) kaj La\u0301szlo\u0301 Solyom (Hungari'o)."}, {"text_idx": "#001358", "text": "La 19an de au\u0306gust'o 1989 okaz'e de piknik'o de Tut'eu\u0306rop'a Uni'o oni simbol'e mal'ferm'is la lim'o'n dum kelk'a'j hor'o'j. Tiu'n ebl'o'n por fug\u0302'i uz'is 600 000 s\u0302tat'an'o'j de la iam'a German'a Demokrati'a Respublik'o (GDR), kiu'j tiu'temp'e feri'is en Hungari'o. Omag\u0302'e al tiu event'o nun c\u0302i-lok'e est'as memor'park'o."}, {"text_idx": "#001359", "text": "La politik'ist'o'j pas\u0302'is simbol'e tra la \u201ePord'eg'o de liber'o\u201d, kiu re'memor'ig'as pri la amas'a fug\u0302'o de orient'german'o'j. Eskort'o de 70 GDR-au\u0306t'o'j \u201eTrabant'o\u201d, part'e en hel'a'j kolor'o'j, vetur'is bru'e hup'ant'e el Hungari'o trans la lim'o. Inter ili trov'ig\u0302'is ankau\u0306 au\u0306t'o'j, kiu'j'n for'las'is fug\u0302'int'a'j GDR-s\u0302tat'an'o'j."}, {"text_idx": "#001361", "text": "Mi memor'as ali'a'n proz'aj\u0302'o'n de la sam'a verk'int'o el la artikol'o Di'o, ben'u Uson'o'n! (MONATO 2002/11, p. 9). C\u0302iam li emfaz'as patriot'ec'o'n kaj kapital'ist'a'j'n virt'o'j'n kaj montr'as mal'am'o'n al komun'ist'o'j, social'ist'o'j, islam'an'o'j kaj ali'a'j an'o'j de li j\u0302et'it'a'j en la \u201edamn'a'n mal'bon'aks'o'n\u201d, kiu'n, li kred'as, just'a milit'o dev'us eksterm'i. Sam'opini'as Krani'o kaj tibi'o'j, sekret'a societ'o fond'it'a en 1832, kies emblem'o montr'as krani'o'n super kruc'it'a'j tibi'o'j en cirkl'o. Jes ja, la sam'a, kiu'n oni vid'is sur nazi'a'j tank'o'j, kiu'n oni pov'as ankorau\u0306 vid'i sur brit'a'j sub'mar's\u0302ip'o'j. Bush (la patr'o kaj ec\u0302 la fil'o) kon'as tiu'n societ'o'n, est'ant'e membr'o de g\u0302i."}, {"text_idx": "#001362", "text": "Atent'em'a'j leg'ant'o'j de MONATO ne don'u tro da grav'ec'o al tiu klac\u0302'ad'em'a verk'ist'o, ebl'e nov'a uson'an'o, kiu iam si'n prezent'is, kiel hav'ant'o'n de du'obl'a civit'an'ec'o."}, {"text_idx": "#001363", "text": "En juli'o la uson'a prezid'ant'o Barack Obama vizit'is la okcident-afrik'a'n s\u0302tat'o'n Ganao. La event'o est'is ver'e histori'a: jen la unu'a foj'o, ke Obama vizit'is la region'o'n (krom antau\u0306 ne'long'e Egipti'o'n). Bon'ven'ig'is la prezid'ant'o'n gana'an'o'j, kie'n ajn li ir'is, dum la unu'tag'a vizit'o."}, {"text_idx": "#001364", "text": "Ne hazard'e la prezid'ant'o elekt'is Ganaon. Koment'ist'o'j en Afrik'o opini'is, ke la vizit'o send'as grav'a'n mesag\u0302'o'n al afrik'a'j gvid'ant'o'j, nom'e, ke la uson'a reg'ist'ar'o kaj fakt'e la mond'o alt'e taks'as demokrati'o'n kaj for'est'o'n de korupt'o. Ganao en la last'a'j jar'o'j voc\u0302'don'is lau\u0306 demokrati'a'j princip'o'j kaj elekt'is gvid'ant'o'j'n spegul'ant'a'j'n la vol'o'n de la popol'o. Tio ne okaz'as en ali'a'j afrik'a'j land'o'j kiel ekzempl'e Nig\u0302erio, Kenjo au\u0306 Zimbabvo."}, {"text_idx": "#001365", "text": "Obama preleg'is al la ganaa parlament'o, dir'ant'e, ke Afrik'o bezon'as ne tiran'ec'o'n au\u0306 fort'ul'o'j'n, sed just'ec'o'n kaj obe'o'n al la leg\u0302'ar'o. Ceter'e Afrik'o kre'u fort'a'j'n demokrati'a'j'n instituci'o'j'n, inkluziv'e de liber'a esprim'ad'o, sen'de'pend'a'j justic'o'j, honest'a'j polic'o'j kaj fort'a'j parlament'o'j."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Post la c\u0302ef'urb'o la prezid'ant'o vizit'is kastel'o'n en la apud'a urb'o Cape Coast, de kie en antau\u0306'a'j jar'cent'o'j oni eksport'is sklav'o'j'n al Eu\u0306rop'o kaj Amerik'o."}, {"text_idx": "#001367", "text": "Belgi'o est'as strang'a mal'grand'a s\u0302tat'o kun ses parlament'o'j: federaci'a (kun du c\u0302ambr'o'j: c\u0302ambr'o de deput'it'o'j kaj senat'o), flandr'a region'o, valon'a region'o, c\u0302ef'urb'a region'o, franc'lingv'a komun'um'o (respond'ec'a pri lingv'a'j kaj kultur'a'j tem'o'j en Valoni'o kaj Bruselo) kaj german'lingv'a komun'um'o (respond'ec'a pri proksim'um'e 74 000 german'lingv'an'o'j)."}, {"text_idx": "#001368", "text": "Komenc'e de juni'o la belg'o'j dev'ig'e voc\u0302'don'is por c\u0302iu'j parlament'o'j escept'e de la federaci'a. Inter'temp'e rapid'e kun'met'ig\u0302'is kvin reg'ist'ar'o'j, kaj s\u0302ajn'e en grand'a harmoni'o. La divers'a'j intenc'deklar'o'j hav'is kelk'a'j'n komun'a'j'n trajt'o'j'n. Evident'e c\u0302iu'j vol'as real'ig'i s\u0302par'o'j'n. La reg'ist'ar'o'j mem vol'as montr'i ekzempl'o'n, lim'ig'ant'e la nombr'o'n de ministr'o'j kaj mal'grand'ig'ant'e ili'a'j'n stab'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Plu'e Flandri'o intenc'as s\u0302par'i du miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j kaj ating'i bug\u0302et'a'n ekvilibr'o'n en 2011, dum Valoni'o esper'as ating'i ekvilibr'o'n nur en 2015 au\u0306 2016. Sed la region'o'j ankau\u0306 vol'as invest'i por re'viv'ig'i la ekonomi'o'n. Valoni'o lanc\u0302'is du'a'n \u201eMarshall\u201d-plan'o'n (Georg'e Marshall [g\u0302org\u0302 mars\u0302al], uson'an'o, help'is re'viv'ig'i la eu\u0306rop'a'n ekonomi'o'n post la du'a mond'o'milit'o) kaj plan'as help'o'n de 1,6 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. La brusela region'o barakt'as en mal'facil'a financ'a situaci'o kaj atend'as help'o'n de la federaci'a reg'ist'ar'o. Sed la financ'o'j de la federaci'o montr'ig\u0302'as ne'el'ten'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001371", "text": "La en'spez'o'j el Flandri'o est'as konsider'ind'e pli grand'a'j kaj vast'a'j sum'o'j do flu'as al Valoni'o kaj Bruselo. Valoni'o s\u0302ajn'as pli soci'em'a, kiam tem'as ekzempl'e pri azil'pet'ant'o'j kaj sen'labor'ul'o'j, kiu'j bezon'as pli da mon'o por instru'ad'o kaj soci'a'j serv'o'j. Tamen Flandri'o est'as pli ric\u0302'a region'o (unu el la plej ric\u0302'a'j en Eu\u0306rop'o) kaj s\u0302ajn'e pli efik'e funkci'as. Flandr'a'j politik'ist'o'j opini'as, ke la valon'a'j el'spez'o'j ebl'as nur pro la pli strikt'a financ'a politik'o en Flandri'o."}, {"text_idx": "#001372", "text": "Flandr'a'j industri'ist'o'j opini'as, ke la ekonomi'o, g\u0302ust'e pro tiu'j for'flu'o'j de mon'o, perd'as dinamik'ec'o'n. Jam de kvin jar'o'j la flandr'o'j postul'as s\u0302tat'a'n trans'form'ig\u0302'o'n, por ke c\u0302iu region'o hav'u pli da respond'ec'o ankau\u0306 pri en'spez'o'j, sed la franc'lingv'an'o'j ne em'as part'o'pren'i la debat'o'n. En 2007 komenc'ig\u0302'is tiu'rilat'e trakt'ad'o'j, sed la c\u0302ef'a sekv'o est'as nur paraliz'it'a federaci'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Nun la star'punkt'o de la flandr'a reg'ist'ar'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. G\u0302i decid'is aplik'i la tiel nom'at'a'n Maddens-doktrin'o'n. La flandr'a politik'olog'o Bart Maddens propon'is, ke oni ne plu postul'u s\u0302tat're'form'o'n, sed el'uz'u leg\u0302'a'j'n kaj konstituci'a'j'n ebl'o'j'n por organiz'i Flandri'o'n lau\u0306 propr'a vol'o kaj firm'e inter'rilat'u kun la federaci'o."}, {"text_idx": "#001374", "text": "Ceter'e evident'as, ke la mon'o, pri kiu dispon'as la federaci'a reg'ist'ar'o, ne plu sufic\u0302'os por plen'um'i g\u0302i'a'j'n respond'ec'o'j'n. Kaj la brusela region'o kaj Valoni'o bezon'as pli'a'n financ'a'n help'o'n. Ceter'e alarm'ig'e est'as por Valoni'o, ke la flandr'a ministr'o respond'ec'a pri la bug\u0302et'o, Philippe Muyters, aparten'as al la dekstr'a parti'o N-VA, kiu cel'as apart'a'n flandr'a'n s\u0302tat'o'n. Antau\u0306'vid'ebl'as do en Belgi'o strec\u0302'a period'o."}, {"text_idx": "#001375", "text": "Kontrast'e al la noci'o de mult'a'j ekster'land'an'o'j, la pli'mult'o de la belg'o'j \u2013 ankau\u0306 en Flandri'o \u2013 ne dezir'as la dis'fal'o'n de si'a land'o, kvankam en Flandri'o konsider'ind'e kresk'as la nombr'o de tiu'j, kiu'j konsent'us divid'i la land'o'n, se fin'e ne pov'os inter'konsent'i la region'o'j."}, {"text_idx": "#001376", "text": "Antau\u0306 vesper'mang\u0302'o c\u0302e la pord'o'j de infan'g\u0302arden'o'j amas'ig\u0302'as mal'jun'ul'o'j por akcept'i si'a'j'n ge'nep'o'j'n al si'a hejm'o. Ili ne nur prepar'as mang\u0302'o'j'n por si'a tut'a famili'o, sed ankau\u0306 far'as preskau\u0306 c\u0302iu'j'n hejm'labor'o'j'n, inkluziv'e de pri'zorg'o pri si'a'j ge'nep'o'j."}, {"text_idx": "#001378", "text": "Mi demand'is al mi'a patr'o: \u201eKiam vi sent'is vi'n plej g\u0302oj'a dum vi'a tut'a viv'o?\u201d. Li respond'is sen'hezit'e: \u201eDum mi kaj vi'a patr'in'o zorg'is pri vi'a fil'in'et'o, c\u0302ar la knab'in'et'o don'is grand'a'n g\u0302oj'o'n al ni ja mult'e.\u201d Li'a respond'o est'is ekster mi'a atend'o. Jes, mi'a fil'in'o est'is bon'e zorg'at'a de mi'a'j ge'patr'o'j dum s\u0302i'a infan'ec'o, c\u0302ar mi kaj mi'a edz'in'o labor'is en urb'o c\u0302. 50 km for de mi'a hejm'lok'o. Tiam ankau\u0306 mi'a'j ge'patr'o'j est'is pli ol 60-jar'a'j. Nun mi'a fil'in'o est'as 15-jar'a knab'in'o kaj, kvankam mi'a patr'o for'pas'is antau\u0306 ok jar'o'j, s\u0302i ankorau\u0306 bon'e memor'as li'n."}, {"text_idx": "#001379", "text": "Nun'temp'e mal'jun'ul'o'j, oft'e emerit'o'j, kiu'j rest'as hejm'e, tamen mult'e help'as al si'a'j ge'fil'o'j. Do ankau\u0306 ili lud'as grand'a'n rol'o'n en si'a famili'o, kvankam kun grand'a ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001381", "text": "La problem'o pri la obstrukc'o de la sur'strat'a cirkul'ad'o ekzist'as pli-mal'pli en c\u0302iu'j grand'a'j urb'o'j en la mond'o. Dum la last'a'j du'dek jar'o'j post la radik'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j en Bulgario la 10an de novembr'o 1989 tiu c\u0302i problem'o far'ig\u0302'is apart'e grav'a por la c\u0302ef'urb'o Sofio, kies log\u0302'ant'ar'o rapid'e kresk'is, ating'int'e pli ol 1 200 000 hom'o'j. Sam'e rapid'e kresk'is la nombr'o de la au\u0306tomobil'o'j, grand'a part'o de kiu'j est'as import'it'a'j uz'it'a'j el la okcident-eu\u0306rop'a'j land'o'j. C\u0302iam ankorau\u0306 ne est'as solv'it'a la demand'o de la trafik'o c\u0302e iu'j s\u0302los'il'a'j voj'kruc'ig\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001382", "text": "Tio ig'is Nikol'a'j Georgiev kalkul'i la jar'a'j'n mal'gajn'o'j'n por la land'o pro la s\u0302top'ig\u0302'o de la sur'strat'a cirkul'ad'o nur en Sofio. Li publik'ig'is tiu'j'n kalkul'o'j'n en artikol'o titol'it'a Sofio mal'gajn'as 1,5 miliard'o'j'n da lev'o'j1 jar'e pro la obstrukc'o'j de la sur'strat'a cirkul'ad'o, aper'ig'it'a en la c\u0302iu'tag'a j\u0302urnal'o 19\u2019 de la 11a de decembr'o 2008. La sum'o 1,5 miliard'o'j da lev'o'j egal'valor'as al 3 % de la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) de la land'o. Tiu c\u0302i ekonomi'a mal'gajn'o est'as la real'a mal'gajn'o. Est'as ankau\u0306 virtual'a mal'gajn'o \u2013 preter'las'it'a'j gajn'o'j kaj en'spez'o'j. La labor'ant'o'j vetur'as averag\u0302'e pli 45 minut'o'j'n tag'e, kaj en la urb'o lau\u0306 la inform'o de BGBusiness labor'as c\u0302irkau\u0306 680 000 hom'o'j. Se ili ne perd'us tiu'n c\u0302i temp'o'n por vetur'ad'o, ili pov'us labor'i kaj produkt'i person'a'j'n kaj publik'a'j'n en'spez'o'j'n. Praktik'e tag'e por la ekonomi'o de Sofio est'as mal's\u0302par'at'a'j 510 000 labor'hor'o'j au\u0306 117,3 milion'o'j da labor'hor'o'j jar'e. Tiel'e anstatau\u0306 est'ad'o en la vetur'il'o'j ili real'ig'us al'don'e 3 % MEP por la land'o. En la c\u0302ef'urb'o est'as produkt'at'a 33 % de la MEP de la land'o au\u0306 c\u0302irkau\u0306 18,6 miliard'o'j da lev'o'j por la jar'o 2007. C\u0302e 40-hor'a labor'semajn'o c\u0302iu sofi'an'o en 2007 produkt'is MEP dum unu labor'hor'o je 14,9 lev'o'j. Se la okup'it'o'j en Sofio labor'us al'don'e 45 minut'o'j'n anstatau\u0306 perd'i si'a'n temp'o'n en la trafik'o, c\u0302iu'n labor'tag'o'n ili est'us kre'int'a'j al'don'e produkt'o'n por 7,59 milion'o'j da lev'o'j au\u0306 1,747 miliard'o'j da lev'o'j jar'baz'e. Se tiu c\u0302i al'don'a produkt'o real'ig\u0302'us, ankau\u0306 akumul'ig\u0302'us nov'a'j en'spez'o'j el impost'o'j sum'e 700 milion'o'j da lev'o'j. Krom'e pro la kilo'metr'o'j'n long'a'j kolon'o'j de vetur'il'o'j krom la labor'ant'o'j sufer'as ankau\u0306 c\u0302iu'j ceter'a'j vetur'ant'o'j, kiu'j perd'as temp'o'n, neces'a'n por ripoz'o kaj por pli'bon'ig'ad'o de la kvalifik'o."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Iu tamen gajn'as el la trafik's\u0302top'ig\u0302'o'j. Tiu'j est'as la benzin'kompani'o'j. C\u0302iu'tag'e pro la obstrukc'o'j disip'ig\u0302'as c\u0302irkau\u0306 600 000 litr'o'j da brul'aj\u0302'o lau\u0306 la don'it'aj\u0302'o'j de la reg'ist'ar'o. Tiu'j c\u0302i 600 kubaj metr'o'j konsum'it'a'j en la c\u0302ef'urb'a trafik'o don'as por ili sum'a'n profit'o'n de 24 000 lev'o'j."}, {"text_idx": "#001385", "text": "En la supr'e cit'it'a numer'o de la gazet'o 19\u2019 est'as inform'o, ke pro la mult'nombr'a'j obstrukc'o'j de la sur'strat'a cirkul'ad'o, kiu'j ampleks'as tut'a'n Eu\u0306rop'o'n, Eu\u0306rop'a Uni'o hav'as jar'e perd'o'n de c\u0302irkau\u0306 140 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. La ekonomi'o de Uson'o perd'as tial jar'e proksim'um'e 200 miliard'o'j'n da dolar'o'j. La problem'o'j, lig'it'a'j kun la vic'o'star'ad'o sur la strat'o'j, instig'is iu'j'n s\u0302tat'o'j'n entrepren'i mal'tradici'a'j'n ag'o'j'n por lim'ig'o de la nombr'o de la au\u0306tomobil'o'j, koncentr'ant'e si'a'j'n pen'o'j'n al ating'o de ideal'a stat'o de la publik'a transport'o. Ankau\u0306 en Bulgario est'as lanc\u0302'it'a'j ide'o'j tiu'direkt'e."}, {"text_idx": "#001386", "text": "La Eu\u0306rop'a Komision'o anonc'is last'a'temp'e, ke Makedonio, Serbi'o kaj Montenegro jam plen'um'as la kondic\u0302'o'j'n por ebl'ig'i ek'de 2010 liber'a'n mov'ig\u0302'o'n de ili'a'j civit'an'o'j tra Eu\u0306rop'a Uni'o (EU), dum Albanio kaj Bosnio ankorau\u0306 ne. Oni ec\u0302 ne menci'is la plej nov'a'n balkan'an s\u0302tat'o'n, Kosovo."}, {"text_idx": "#001387", "text": "Tial au\u0306d'ig\u0302'is voc\u0302'o'j, ke \u201ela krist'an'a Eu\u0306rop'o akcept'as nur krist'an'a'j'n land'o'j'n\u201d. C\u0302u jes au\u0306 ne, Albanio, lau\u0306 ties c\u0302ef'ministr'o Sal'i Beris\u0302a, solv'u si'a'j'n \u201ehejm'task'o'j'n\u201d: tio est'as pli rigor'e kontrol'i la land'lim'o'n, batal'i kontrau\u0306 korupt'o kaj hav'ig'i al la civit'an'o'j nov'a'j'n bio'metrik'a'j'n ident'ec-kart'o'j'n kaj pasport'o'j'n."}, {"text_idx": "#001388", "text": "Civit'an'o'j de la land'o'j de okcident'a Balkani'o de'long'e sufer'as pro la mal'facil'o liber'e mov'ig\u0302'i tra EU, kie viv'as kaj labor'as cent'mil'o'j da ili'a'j sam'patr'uj'an'o'j kaj sam'famili'an'o'j. Ceter'e, EU-konsul'ej'o'j postul'as mult'a'j'n dokument'o'j'n kaj mon'o'n, kio, okaz'e de ne'akir'ebl'o de viz'o, ne re'don'ebl'as."}, {"text_idx": "#001389", "text": "Pro tia'spec'a diskriminaci'o ec\u0302 pli sufer'as Kosovo, kiu ek'de 1999 far'ig\u0302'is ia'senc'e get'o. La direktor'in'o de la Kosova Iniciat'o por Stabil'ig'o dir'is, ke \u201ekosov'an'o'j mal'facil'e mov'ig\u0302'as ec\u0302 en'e de la region'o.\u201d Tamen la c\u0302eh\u0302'a ambasador'in'o en Pris\u030ctina argument'is, ke \u201eKosovo est'os part'o de la procez'o kaj EU far'os si'a'n plej'ebl'o'n por help'i g\u0302i'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001390", "text": "Anonc'ant'e la liber'a'n mov'ig\u0302'o'n de civit'an'o'j, la komision'o tamen avert'is Serbi'o'n, ke g\u0302i ne liver'u pasport'o'j'n al alban'o'j de Kosovo. Tio montr'as ali'a'n diskriminaci'o'n rilat'e alban'o'j'n, dum serb'o'j de Kosovo hav'as du's\u0302tat'an'ec'o'n kaj pov'os mov'ig\u0302'i sen'problem'e."}, {"text_idx": "#001391", "text": "Sen'dub'e la situaci'o komplik'ig\u0302'as, c\u0302ar kvin EU-membr'o'j (Slovaki'o, Rumani'o, Hispanio, Greki'o kaj Kipro) ankorau\u0306 ne agnosk'is la sen'de'pend'ec'o'n de la nov'a s\u0302tat'o Kosovo. Tamen Eu\u0306rop'o ne pov'as hav'i du kriteri'o'j'n rilat'e viz'o'j'n por la last'a'j land'o'j de la mal'nov'a kontinent'o."}, {"text_idx": "#001392", "text": "Inter 1964 kaj 1990 mal'permes'is la alban'a s\u0302tat'o religi'a'j'n rit'o'j'n kaj el'don'aj\u0302'o'j'n kaj ferm'is c\u0302iu'j'n religi'a'j'n instituci'o'j'n. Pli mal'pli sam'epok'e g\u0302i mal'permes'is \u2013 tamen ne lau\u0306'leg\u0302'e \u2013 boks'ad'o'n. Ambau\u0306 mal'permes'o'j rezult'is el la amik'ec'o inter Albanio kaj komun'ism'a C\u0302ini'o de Mau\u0306 Zedong."}, {"text_idx": "#001393", "text": "Lau\u0306 la alban'a boks'ist'o kaj verk'ist'o Ahmet Golemi, Mau\u0306 c\u0302e'est'is en 1963 sport'a'n event'o'n en Pekino kaj, spekt'ant'e boks'ad'o'n, s\u0302ok'ig\u0302'is pro \u201ekruel'a sport'o, kiu pov'us mal'pli'ig'i la log\u0302'ant'ar'o'n de C\u0302ini'o\u201d. Tuj post'e \u201eburg\u0302'a\u201d boks'ad'o est'is mal'permes'it'a."}, {"text_idx": "#001394", "text": "Sam'e kelk'a'j'n monat'o'j'n post'e en Albanio. Tiam prosper'is boks'ad'o kaj Albanio est'is pret'ig'ant'a team'o'n por part'o'pren'i lud'o'j'n en Indonezio. Ahmet Golemi, kiu en sekv'a'j jar'o'j dau\u0306r'e verk'is por la gazet'ar'o pri boks'a'j afer'o'j, est'is en'karcer'ig'it'a."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Dum la mal'permes'o alban'o'j c\u0302iam s\u0302at'is c\u0302i tiu'n sport'o'n kaj kas\u0302'e spekt'is matc\u0302'o'j'n dank'e al fremd'land'a'j televid'a'j el'send'o'j (kaj sam'e far'is dum ekzempl'e inter'naci'a'j kanzon-festival'o'j)."}, {"text_idx": "#001396", "text": "La islanda parlament'o akcept'is per minimum'a pli'mult'o la kandidat'ig\u0302'o'n de Islando por an'ig\u0302'i al Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Tiu c\u0302i nov'aj\u0302'o apenau\u0306 ricev'is atent'o'n en belg'a'j komunik'il'o'j. Ili nur menci'is la fakt'o'n sen koment'o'j. Tamen belg'a'j EU-parlament'an'o'j pozitiv'e re'ag'is al tiu c\u0302i decid'o, sam'e kiel Jose\u0301 Manuel Barroso, la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o."}, {"text_idx": "#001397", "text": "G\u0302is antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j Islando est'is kon'at'a en Belgi'o nur pro raport'o'j de rav'it'a'j turist'o'j, kiu'j pag'is relativ'e alt'a'j'n prez'o'j'n por vizit'i tiu'n c\u0302i land'o'n, kaj post'e eu\u0306fori'e rakont'is pri unik'a'j spert'o'j."}, {"text_idx": "#001398", "text": "Tamen en period'o, kiam la rent'o por s\u0302par'depon'o'j en Belgi'o apenau\u0306 sufic\u0302'is por kovr'i la inflaci'o'n, islandaj bank'o'j reklam'is ne'kutim'a'j'n interez'o'j'n. Kiam la renom'a revu'o Test-Aankoop (Ac\u0302et-test'o'j) indik'is la island'an Kaupting-bank'o'n kiel la plej favor'a'n, kaj kiam la prestig\u0302'a financ'a revu'o Trends (Tendenc'o'j) pozitiv'e konsil'is, la belg'a fili'o de la islanda bank'o rapid'e ating'is 20 000 klient'o'j'n, kiu'j sen'zorg'e konfid'is al g\u0302i si'a'n tut'a'n s\u0302par'mon'o'n."}, {"text_idx": "#001399", "text": "Kiam en 2008 kelk'a'j uson'a'j bank'o'j ek'hav'is problem'o'j'n, ili kun'tir'is ankau\u0306 la islandajn. La s\u0302par'kont'o'j de la Kaupting-fili'o'j en Belgi'o kaj Luksemburgo blok'ig\u0302'is. Belg'a'j klient'o'j eg'e protest'is c\u0302e la reg'ist'ar'o, c\u0302ar tiu garanti'is la s\u0302par'depon'o'j'n de klient'o'j de belg'a'j bank'o'j en problem'o'j, sed ne tiu'j'n de Kaupting-Belgi'o. Fin'fin'e belg'a kooperativ'a bank'o Landbouwkrediet (Kredit'bank'o por Ter'kultur'ist'o'j) trans'pren'is c\u0302iu'j'n klient'o'j'n. Tiu'j tamen dev'is atend'i g\u0302is juli'o 2009, antau\u0306 ol ili pov'is de'nov'e dispon'i pri si'a mon'o."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Dum mult'a'j jar'o'j la bon'fart'a Islando prefer'is rest'i sen'de'pend'a. G\u0302i tamen hav'is komerc'a'n traktat'o'n kun Eu\u0306rop'a Uni'o. La prosper'o de Islando baz'ig\u0302'is grand'part'e sur bank'a'j afer'o'j, tiel ke la financ'a sektor'o reprezent'is 34 % de la ekonomi'o. Rezult'e de la financ'a kriz'o la tri c\u0302ef'a'j bank'o'j est'as trans'pren'it'a'j de la s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Fin'fin'e la s\u0302uld'o'j de Islando ig\u0302'is kvin- g\u0302is nau\u0306-obl'o de la mal'net'a en'land'a produkt'o. Mult'a'j island'an'o'j perd'is si'a'j'n s\u0302par'mon'o'n kaj ofic'o'n. Eu\u0306rop'a Uni'o pov'us sub'ten'i la land'o'n por super'i la kriz'o'n. Tial la si'n'ten'o en Islando renvers'ig\u0302'is. En 2009 form'ig\u0302'is minoritat'a reg'ist'ar'o kun Alianc'o, la sol'a parti'o, kiu sub'ten'is la al'ig\u0302'o'n al EU, kaj Verd'a Mal'dekstr'o, sub c\u0302ef'ministr'in'o Sigur\u00f0ardo\u0301ttir. Kaj nun la parlament'o fin'fin'e voc\u0302'don'is al'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#001402", "text": "Malgrau\u0306 la financ'a'j problem'o'j, belg'a EU-parlament'an'o opini'as, ke la membr'ig\u0302'o pov'os efektiv'ig\u0302'i en minimum'a temp'o. Mult'eg'a'j regul'o'j plen'um'end'as de kandidat'o'j por al'ig\u0302'i al EU. Tamen i.a. pro la komerc'a traktat'o kaj pro mult'a'j rilat'o'j kun ali'a'j eu\u0306rop'a'j s\u0302tat'o'j, plen'um'i tiu'j'n regul'o'j'n apenau\u0306 est'os problem'o por Islando."}, {"text_idx": "#001403", "text": "Al'ig\u0302'o de tiu c\u0302i ankorau\u0306 nun bon'fart'a land'o kun nur 320 000 log\u0302'ant'o'j ne pov'os tus\u0302'i la ekonomi'a'n situaci'o'n de la Uni'o. Supoz'ebl'e do Islando al'ig\u0302'os en 2011. Tio pov'us okaz'i sam'temp'e kun la al'ig\u0302'o de Kroati'o, se Sloveni'o ne veto'os pro lim'disput'o'j. La du nov'a'j land'o'j ig\u0302'us la 28a kaj 29a membr'o'j de la Uni'o."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Kiam mi est'is jun'a, hom'o'j vetur'is per s\u0302ip'o \u2013 grav'a trafik'il'o en mi'a region'o, kvankam mal'rapid'a. Per s\u0302ip'o mi'a patr'in'o vizit'is si'a'j'n ge'patr'o'j'n, tamen mal'oft'e, c\u0302ar ili log\u0302'is tro long'e for. Nepr'is 20 hor'o'j da vetur'ad'o: long'a vojag\u0302'o, kaj long'a distanc'o, lau\u0306 mi'a patr'in'o."}, {"text_idx": "#001405", "text": "Tamen, pro la rapid'a evolu'o de la c\u0302in'a ekonomi'o est'as konstru'it'a'j last'a'temp'e s\u0302ose'o'j. Au\u0306t'o'j'n oni ac\u0302et'as: nun mi ating'as per au\u0306t'o la hejm'lok'o'n de mi'a patr'in'o en'e de du hor'o'j. Mi'a fil'in'et'o opini'as la distanc'o'n mal'long'a. C\u0302u do la distanc'o est'as long'a au\u0306 ne? Mi ne sci'as."}, {"text_idx": "#001406", "text": "Por la somer'a sezon'o Kroati'o en'las'as rusi'an'o'j'n sen viz'o'j, sed sufic\u0302'as rigard'i la map'o'n por kompren'i, ke ne ebl'as sen viz'o'j (transit'a'j au\u0306 s\u0302engenaj) tra'vetur'i sur-ter'e land'o'j'n kiu'j bar'as, barier'as la eventual'a'n itiner'o'n: Hungari'o, Rumani'o, Slovaki'o, Pollando. Nur aer'e ebl'as traf'i Kroati'o'n sen viz'o'j, sed vojag\u0302'i aer'e est'as sufic\u0302'e kost'e por ni, la fer'voj'ist'o'j, kiu'j fer'voj'e ja hav'as privilegi'o'j'n je bilet'o'j g\u0302is almenau\u0306 la eks'a sovetia lim'o, do g\u0302is la supr'e menci'it'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001407", "text": "El ni'a'j ses vojag\u0302'o'j tra eu\u0306rop'a'j land'o'j ni nur du'foj'e pet'is invit'il'o'j'n por ek'hav'i viz'o'j'n (unu'e ital'a'n, du'e s\u0302engenan) de franc'in'o. Mi nun turn'is mi'n al turism'a buro'o por ac\u0302et'i turism'a'n viz'o'n al Kroati'o, sed la buro'o vend'as g\u0302i'n nur kun'e kun log\u0302'ad'o (ne mal'pli ol sep-tag'a) en iu gast'ej'o en la land'o."}, {"text_idx": "#001408", "text": "Jen, mi dev'as nun solv'i la problem'o'n kun la viz'o'j. Mi person'e opini'as, ke EU perd'as mult'a'j'n en'spez'o'j'n pro la viz'a reg\u0302im'o kun Rusio, c\u0302ar mult'eg'a'j rusi'an'o'j pro tio prefer'as ripoz'i en Turki'o, Egipti'o au\u0306 Taj'land'o, kie oni don'as (vend'as) la viz'o'j'n tuj en flug'haven'o au\u0306 c\u0302e'lim'e."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Kelk'a'j medit'o'j rilat'e al la pork'a grip'o"}, {"text_idx": "#001410", "text": "La 11an de juni'o Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) atribu'is al la nun'temp'a epidemi'o de \u201epork'a\u201d grip'o au\u0306 pli g\u0302ust'e al la grip'o AH1N11 la plej alt'a'n, tio est'as la ses'a'n, nivel'o'n (faz'o 6). Do, la epidemi'o dis'vast'ig\u0302'is preskau\u0306 en c\u0302iu'j kontinent'o'j, t.e. jam okaz'is pandemi'o: kresk'int'a kaj dau\u0306r'int'a transmisi'o de la infekt'o inter hom'o'j. Antau\u0306 ne'long'e la vari'aj\u0302'o de la grip'virus'o A de sub'tip'o H1N1, kiu kau\u0306z'is la nun'temp'a'n pandemi'o'n, est'is nom'it'a oficial'e \u201eCalifornia 042009\u201d. En 76 land'o'j jam est'as registr'it'a'j c\u0302irkau\u0306 162 000 mal'san'ul'o'j, el kiu'j 1150 mort'is (en Meksiko pli ol 100). Fakt'e tem'as pri la unu'a pandemi'o de infekt'mal'san'o en la 21a jar'cent'o kaj la du'a post aidos'o, kiu dis'vast'ig\u0302'as ek'de la 80aj jar'o'j de la 20a jar'cent'o. La last'a tre grav'a pandemi'o de grip'o, AH3N2 (\u201ehonkonga grip'o\u201d), okaz'is en 1968, kiam mal'san'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 du miliard'o'j da hom'o'j, el kiu'j mult'a'j mort'is. Al g\u0302i antau\u0306'is en 1957 preskau\u0306 simil'e vast'a pandemi'o de grip'o, sed kau\u0306z'it'a de la virus'o AH2N2, kiu est'is nom'it'a \u201eazi'a grip'o\u201d."}, {"text_idx": "#001411", "text": "La nun'temp'a epidemi'o de \u201epork'a\u201d grip'o komenc'ig\u0302'is en april'o de 2009 en Meksiko. C\u0302ar oni suspekt'is, ke la font'o de unu'a'j infekt'ad'o'j de hom'o'j est'is pork'o'j, la mal'san'o de'komenc'e est'is nom'it'a \u201epork'a\u201d grip'o. La nom'o \u201epork'a\u201d grip'o jam de'long'e est'is kon'at'a al epidemi'olog'o'j. Ekzempl'e, jam en 1976 en Nov-J\u0302erzej'o (Uson'o) pork'o'j est'is la font'o de grip'o por mult'a'j milit'serv'ant'o'j. Sed pork'o'j pov'as prezent'i dang\u0302er'o'n en ali'a'j rilat'o'j. En la c\u0302el'o'j de la trake'o kaj la bronk'o'j de pork'o'j pov'as sukces'e mult'obl'ig\u0302'i ne nur la propr'a'j (pork'a'j) grip'a'j virus'o'j, sed ankau\u0306 tiu'j de hom'o'j kaj bird'o'j. Inter ili'a'j gen'a'j fragment'o'j pov'as okaz'i inter's\u0302ang\u0302'o'j kaj rezult'e de tio nask'ig\u0302'as kun'met'it'a'j virus'o'j, kapabl'a'j kau\u0306z'i vast'a'j'n epidemi'o'j'n."}, {"text_idx": "#001412", "text": "En la komenc'o, la kvar'a nivel'o est'is atribu'it'a al la epidemi'o de \u201epork'a\u201d grip'o lau\u0306 la klasifik'ad'o de MOS, c\u0302ar la epidemi'o est'is lokaliz'it'a, kaj la intens'ec'o de transmisi'o de grip'virus'o'j ne est'is tro grand'a. Sed en la fin'o de april'o MOS atribu'is al la epidemi'o la kvin'a'n nivel'o'n, c\u0302ar la mal'san'o jam est'is registr'it'a ne nur en Meksiko, sed ankau\u0306 en Uson'o kaj en mult'a'j ali'a'j land'o'j, kaj klar'ig\u0302'is, ke grip'virus'o'j aktiv'e transmisi'ig\u0302'as inter hom'o'j. Lau\u0306 decid'o de MOS, la mal'san'o'n oni c\u0302es'is nom'i \u201epork'a\u201d grip'o, sed grip'o AH1N1."}, {"text_idx": "#001413", "text": "Est'is el'labor'it'a'j ekstrem'a'j prevent'a'j rimed'o'j: la rigor'a izol'ad'o de infekt'it'o'j kaj de c\u0302iu'j suspekt'at'o'j kaj la observ'ad'o de person'o'j, kiu'j est'is en kontakt'o kun mal'san'ul'o'j. Krom'e, oni kontrol'is c\u0302iu'j'n al'ven'int'o'j'n el region'o'j, kie est'is registr'it'a'j mal'san'ul'o'j, oni mezur'is la temperatur'o'n help'e de sen'kontakt'a'j termo'metr'o'j, est'is amas'a port'ad'o de defend'a'j mask'o'j ktp. Por kurac'ad'o de la mal'san'ul'o'j oni komenc'is uz'i efektiv'a'j'n kurac'il'o'j'n: oseltamivir (Tamiflu) kaj ali'a'j'n, kio fort'e mal'pli'grand'ig'is la mort'ec'o'n. En Meksiko je la fin'o de maj'o oni de'nov'e mal'ferm'is restoraci'o'j'n, kin'ej'o'j'n ktp. Scienc'ist'o'j aktiv'e okup'ig\u0302'as pri el'labor'ad'o de specif'a vakcin'o."}, {"text_idx": "#001414", "text": "Tamen en la mond'o la mal'san'o dau\u0306r'e dis'vast'ig\u0302'as. Ec\u0302 en mal'proksim'a'j region'o'j, ekzempl'e, en Au\u0306strali'o, dum unu semajn'o la kvant'o de mal'san'ul'o'j kvar'obl'ig\u0302'is. Tre grav'as, ke oni prognoz'u la est'ont'a'n evolu'o'n de epidemi'o. Ne'long'e est'is el'trov'it'e, ke en gen'ar'o de la vari'aj\u0302'o de grip'virus'o AH1N1, kiu kau\u0306z'as la pandemi'o'n, en'ten'ig\u0302'as gen'o'j de grip'virus'o'j de bird'o'j, pork'o'j kaj hom'o'j. Ekzist'as ankau\u0306 la dang\u0302er'o de mal'favor'a'j mutaci'o'j de tiu'j virus'o'j au\u0306 de ili'a'j re'kombin'ad'o'j kun ali'a'j grip'virus'o'j. Ver's\u0302ajn'e tio okaz'is en 1918, kiam est'ig\u0302'is la plej dang\u0302er'a grip'virus'a pandemi'o."}, {"text_idx": "#001415", "text": "G\u0302is nun ne est'as kompren'ebl'e kial en 1918 kaj 1919 dis'vast'ig\u0302'is tia terur'a grip'virus'a pandemi'o (mis'nom'it'a \u201ehispan'a grip'o\u201d), kiam mal'san'ig\u0302'is tri'on'o de la mond'log\u0302'ant'ar'o kaj mort'is pli ol 20 milion'o'j da hom'o'j. Tiam la log\u0302'ant'ar'o ne hav'is iu'n ajn imun'ec'o'n al tiu virus'o, kiu transmisi'ig\u0302'is aer'gut'e. Al la pandemi'o kontribu'is mond'milit'a h\u0302aos'o kaj grand'a'j migr'ad'o'j.Tiam ne est'is el'labor'it'a'j efektiv'a'j prevent'a'j rimed'o'j kaj for'est'is la neces'a'j kurac'il'o'j. La pandemi'o est'is kau\u0306z'it'a de grip'virus'o AH1N1, t.e. de la sam'a sub'tip'o de la virus'o, kiu kau\u0306z'is la nun'temp'a'n pandemi'o'n, sed, ver's\u0302ajn'e, de ali'a vari'aj\u0302'o. Antau\u0306 ne'long'e dank'e al la sved'a patolog'o'anatomi'ist'o J. Hultin est'is ricev'it'a'j specimen'o'j de pulm'a hist'o de inuit'a vir'in'o, mort'int'a pro grip'o en 1918 (la kadavr'o konserv'ig\u0302'is en kondic\u0302'o'j de etern'a glaci'ec'o en Alasko). La uson'a'j scienc'ist'o'j J. Taubenberger kaj kun'labor'ant'o'j el'ig'is la virus'o'n el tiu'j specimen'o'j kaj re'konstru'is g\u0302i'a'n gen'ar'o'n. Ili kompar'is g\u0302i'n kun la gen'ar'o de la virus'o de bird'a grip'o H5N1 kaj supoz'is la ver'simil'a'j'n kau\u0306z'o'j'n de la alt'a malign'ec'o kaj de aer'gut'a trans'ig'o de la virus'o de \u201ehispan'a grip'o\u201d. La grip'virus'o de 1918 hav'is diferenc'o'j'n kompar'e kun la bird'a grip'virus'o H5N1 en la struktur'o de iu'j amin'o'acid'o'j kaj tial pli facil'e kun'lig'ig\u0302'is kun recept'il'o'j de hom'a'j c\u0302el'o'j. Krom'e la virus'o de 1918 blok'ad'is la hom'a'n interferon'o'n (kontrau\u0306'virus'a protein'o en organism'o) kaj tial dis'vast'ig\u0302'is lau\u0306 la tut'a'j spir'voj'o'j kaj pli facil'e transmisi'ig\u0302'is aer'gut'e. Sed ankorau\u0306 rest'as ne klar'a'j la natur'a'j port'ant'o'j de la virus'o. Oni pov'as propon'i, ke tiu'j est'is pork'o'j, en kies c\u0302el'o'j okaz'is re'kombin'ad'o de grip'virus'o'j de bird'o'j, hom'o'j kaj pork'o'j. Dec\u0302ifr'ad'o de la kau\u0306z'o'j de la \u201ehispan'a epidemi'o\u201d tre grav'as por efektiv'a prognoz'o de nun'temp'a'j kaj est'ont'a'j grip'virus'a'j epidemi'o'j. Ver's\u0302ajn'e ekzist'as mal'grand'a kruc'a imun'ec'o al divers'a'j vari'aj\u0302'o'j de la sam'a sub'tip'o de grip'a'j virus'o'j, kio almenau\u0306 iom'et'e re'ten'as la dis'vast'ig\u0302'o'n de la nun'temp'a pandemi'o kaj mort'ad'o pro g\u0302i."}, {"text_idx": "#001416", "text": "La epidemi'o de grip'o AH1N1 do dau\u0306r'as. Efektiv'a'j vakcin'o'j pov'as aper'i plej fru'e dum au\u0306tun'o 2009. Pro oft'a vari'em'o de la grip'virus'a struktur'o neces'as konstant'e s\u0302ang\u0302'i antigen'a'j'n kun'met'aj\u0302'o'j'n en vakcin'o. Tre grav'as kre'i efektiv'a'j'n kaj ne mult'e'kost'a'j'n kurac'il'o'j'n ating'ebl'a'j'n por la log\u0302'ant'o'j de mal'ric\u0302'a'j land'o'j. Natur'a'j rezerv'uj'o'j de grip'virus'o'j \u2013 divers'spec'a'j best'o'j \u2013 est'as grand'eg'a'j. La kvant'o de re'kombin'ad'o'j de virus'o'j est'as preskau\u0306 sen'fin'a. Mutaci'o'j ne est'as prognoz'at'a'j. Neces'as c\u0302irkau\u0306'bar'i pork'bred'ej'o'j'n kontrau\u0306 kontakt'o kun bird'o'j. Tre grav'as konstant'e kontrol'i bird'o'j'n kaj pork'o'j'n cel'e al evident'ig'o de grip'virus'o'j, kio permes'as g\u0302ust'a'temp'e mal'kas\u0302'i kaj prevent'i epidemi'o'j'n de grip'o. Sam'e neces'as regul'e esplor'kontrol'i la labor'ist'o'j'n de pork- kaj bird-bred'ej'o'j. Tre grav'as hav'i tut'mond'a'n sistem'o'n de sen'prokrast'a re'ag'ad'o. Oni pov'as opini'i, ke se tio est'us efektiv'ig'at'a, la grip'virus'a \u201epork'a\u201d epidemi'o ne est'us traf'int'a ni'n ne'atend'it'e. Cert'e, por tio neces'as grand'a'j mon'rimed'o'j. Sed halt'ig'i jam dis'vast'ig\u0302'int'a'n pandemi'o'n est'os pli mult'e'kost'e."}, {"text_idx": "#001417", "text": "1. La akronim'o'j H1N1, H2N2, H3N2, H5N1 ktp koncern'as du protein'a'j'n substanc'o'j'n (antigen'o'j'n) en la supr'aj\u0302'a kovr'il'o de la grip'virus'o: hem'aglutin'in'o'n kaj neu\u0306raminidazon. C\u0302e la virus'o'j de grip'o A de hom'o kaj best'o'j ekzist'as 15 tip'o'j de hem'aglutin'in'o'j (ili'n oni mark'as per liter'o H kaj numer'o'j 1 g\u0302is 15) kaj 9 de neu\u0306raminidazoj (liter'o N kaj cifer'o'j 1 g\u0302is 9). C\u0302e grip'virus'o'j pov'as renkont'ig\u0302'i divers'a'j kombinaj\u0302'o'j de c\u0302i tiu'j protein'a'j substanc'o'j."}, {"text_idx": "#001418", "text": "Pro la inform'o'j de la komunik'il'o'j pri tensi'o'j inter la du belg'a'j lingv'o'komun'um'o'j, oni ebl'e ek'hav'is la impres'o'n, ke en Belgi'o c\u0302io stagn'as. Tamen, malgrau\u0306 la intern'a'j problem'o'j, la land'o ankorau\u0306 funkci'as kaj en fres\u0302'dat'a raport'o de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) est'as kelk'a'j esper'don'a'j inform'o'j."}, {"text_idx": "#001419", "text": "Fin'e de mart'o 2009 la kvant'o de labor'posten'o'j est'is je du'on'a procent'o pli alt'a ol en mart'o 2008. Belgi'o est'is unu el mal'mult'a'j land'o'j, kie tio okaz'is. Mez'um'e en EU g\u0302i fal'is je 1,3 %."}, {"text_idx": "#001420", "text": "En la unu'a kvar'on'o de 2009 mal'aper'is 0,2 % de la labor'posten'o'j en Belgi'o, sed tio est'is pli bon'a ol la ceter'o de la Uni'o, kie est'is fal'o je 0,9 %. El la grand'a'j s\u0302tat'o'j nur Germanio ne montr'is konsider'ind'a'n perd'o'n de posten'o'j. En ambau\u0306 land'o'j la entrepren'o'j prov'as evit'i mal'dung'o'j'n c\u0302ie kie ebl'as."}, {"text_idx": "#001421", "text": "La EU-raport'o krom'e menci'as, ke la sen'labor'ec'o inter maj'o 2008 kaj maj'o 2009 kresk'is je 2,1 %, sed en Belgi'o nur je 1,6 %. Kontrau\u0306'e la cifer'o'j de jun'ul'ar'a sen'labor'ec'o en Belgi'o montr'as pli mal'bon'a'n rezult'o'n ol la eu\u0306rop'a mez'um'o."}, {"text_idx": "#001422", "text": "De'nov'e en nord'a Nig\u0302erio mort'ig'is islam'a'j milit'ist'o'j au\u0306 jihadistoj pli ol 1000 hom'o'j'n. La mort'ig'o'j, en la s\u0302tat'o'j Kan'o, Bauchi, Born'o kaj ali'a'j, sekv'as simil'a'j'n atak'o'j'n antau\u0306 unu jar'o en la s\u0302tat'o Plateau."}, {"text_idx": "#001423", "text": "Nig\u0302erio dau\u0306r'e sufer'as en la nord'o pro religi'a kriz'o inter krist'an'o'j kaj islam'an'o'j. La nig\u0302eria konstituci'o est'as sekular'a kaj re'kon'as la kun'ekzist'o'n de krist'an'o'j kaj islam'an'o'j. Malgrau\u0306 tio mil'o'j da hom'o'j en la last'a'j dek jar'o'j est'as mort'ig'it'a'j en la c\u0302ef'e islam'a nord'a part'o de Nig\u0302erio, kie oni sekv'as preskau\u0306 cent'el'cent'e s\u0302ari'o'n, la islam'a'n leg\u0302'ar'o'n. La sud'a part'o est'as c\u0302ef'e krist'an'a."}, {"text_idx": "#001424", "text": "En la nun'a kriz'o islam'a'j jihadistoj atak'is preg\u0302'ej'o'j'n, polic'ej'o'j'n kaj hejm'o'j'n de krist'an'o'j. Akr'ig\u0302'is la atak'o'j apart'e en s\u0302tat'o Born'o, kiu divid'as land'lim'o'n kun C\u0302ado. Prezid'ant'o Umaru Mus'a Yar'Adua sur'strat'ig'is polic'an'o'j'n kaj soldat'o'j'n en plur'a'j nord'a'j s\u0302tat'o'j. Li ordon'is, ke soldat'o'j kapt'u kaj se ebl'e mort'ig'u jihadistojn."}, {"text_idx": "#001425", "text": "Problem'o'j okaz'as, kiam politik'ist'o'j ekspluat'as etn'a'j'n diferenc'o'j'n por sem'i mal'am'o'n kaj mal'amik'ec'o'n inter la pli ol 450 etn'a'j grup'o'j en Nig\u0302erio. Ne antau\u0306'vid'ebl'as fin'o de la konflikt'o'j en region'o, kie korupt'a'j politik'ist'o'j mis'uz'as si'a'n pov'o'n por reg'i civit'an'o'j'n \u2013 ne mal'oft'e fanatik'ul'o'j'n religi'a'j'n, kiu'j rest'as ne'eduk'it'a'j kaj mal'avantag\u0302'ig'it'a'j."}, {"text_idx": "#001426", "text": "Unu'ec'a'n universitat'a'n en'ir'ekzamen'o'n organiz'as C\u0302ini'o en juni'o de c\u0302iu jar'o. La ekzamen'o okaz'as sam'temp'e en divers'a'j region'o'j de la land'o. Por diplom'it'o'j de super'a'j mez'lern'ej'o'j, precip'e tiu'j el mal'ric\u0302'a'j famili'o'j, part'o'pren'o en la ekzamen'o est'as la sol'a voj'o por for'ig'i mal'ric\u0302'ec'o'n. Tial la ekzamen'o far'ig\u0302'is tre grav'a event'o pro mult'a'j lig'it'ec'o'j kun la soci'o."}, {"text_idx": "#001427", "text": "En Ningbo, urb'o en sud'a C\u0302ini'o, patr'in'o pet'is help'o'n de polic'an'o pro trafik'a obstrukc'o sur la voj'o al la ekzamen'ej'o. La polic'an'o au\u0306t'e transport'is s\u0302i'n kaj s\u0302i'a'n fil'o'n al la ekzamen'ej'o malgrau\u0306 la rug\u0302'a lum'o c\u0302e voj'kruc'ig\u0302'o'j. En la urb'o Xi'an pli ol 50 ge'patr'o'j de ekzamen'at'o'j bar'is per ruband'o'j strat'o'n je 500 metr'o'j for'e de la lern'ej'o, en kiu ili'a'j ge'fil'o'j part'o'pren'is la ekzamen'o'n, tim'ant'e bru'o'n g\u0302en'i la ekzamen'at'o'j'n."}, {"text_idx": "#001428", "text": "En ordinar'a'j tag'o'j tia'j ag'o'j est'as kontrau\u0306'leg\u0302'a'j, tamen la publik'o montr'is grand'a'n indulg'em'o'n al simil'a'j ekster'ordinar'a'j ag'o'j en moment'o tre grav'a por la lern'ant'o'j. En iu'j lok'o'j la polic'o ec\u0302 help'is ge'patr'o'j'n blok'i voj'o'j'n c\u0302irkau\u0306 la ekzamen'ej'o. Iu'j magistrat'o'j dekret'is lim'ig'o'n al la bru'ad'o de vetur'il'o'j por kre'i kviet'a'n etos'o'n en la ekzamen'a period'o."}, {"text_idx": "#001429", "text": "Kontrast'e al la mal'trankvil'o de ge'patr'o'j, komerc'ist'o'j bon'e util'ig'as la okaz'o'n. April'e ili ofert'as divers'a'j'n demand'ar'o'j'n, gvid'libr'o'j'n kaj preleg'o'j'n de prestig\u0302'a'j instru'ist'o'j pri la ekzamen'o. Libr'o'j pri la angl'a lingv'o hav'as plej grand'a'n debit'o'n: mult'a'j c\u0302in'o'j pens'as, ke est'as facil'e trov'i labor'o'n post universitat'a stud'ad'o, se ili pov'as flu'e parol'i la angl'a'n."}, {"text_idx": "#001430", "text": "Maj'e abund'as reklam'o'j pri san'ig'a'j nutr'aj\u0302'o'j special'e por antau\u0306'ekzamen'a'j lern'ant'o'j. Juni'e, tuj post la ekzamen'o, turism'a'j agent'o'j propon'as al lern'ant'o'j kaj ge'patr'o'j feri'o'j'n. La rezult'o'j de la ekzamen'o est'as anonc'at'a'j fin'e de juli'o kaj komenc'e de au\u0306gust'o, kaj do tiam restoraci'o'j kaj distr'ej'o'j apart'e vigl'as kaj prosper'as pro la mal'avar'a konsum'o far'e de la sukces'int'o'j. Al fest'o'j tia'j est'as invit'at'a'j kutim'e instru'ist'o'j, parenc'o'j, amik'o'j kaj koleg'o'j."}, {"text_idx": "#001431", "text": "La ekzamen'o ankau\u0306 kurag\u0302'ig'as profit'ad'o'n kaj krim'o'j'n. En ret'pag\u0302'ar'o'j fi'ul'o'j vend'as spion'a'j'n aparat'o'j'n, kiu'j'n oni vid'as nur en la film'o-seri'o pri James Bond 007. Promes'it'e est'as, ke ac\u0302et'int'o'j ricev'os per la aparat'o'j help'o'n dum la ekzamen'o. Tiu c\u0302i fripon'aj\u0302'o est'as efektiv'ig'it'a de komplic'ar'o: kelk'a'j en'miks'ig\u0302'as kiel lern'ant'o'j en la ekzamen'ej'o'n kaj tele'send'as demand'o'j'n al la ceter'a'j, kas\u0302'it'a'j en proksim'a apartament'o; la last'a'j solv'as la demand'o'j'n kaj send'as la respond'o'j'n al la lern'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001432", "text": "C\u0302i-jar'e en la nord-orient'a urb'o Songyuan la polic'o mal'kovr'is grav'a'n okaz'o'n de fripon'ad'o. Mez'lern'ej'a instru'ist'in'o kaj s\u0302i'a koleg'o est'as arest'it'a'j pro implik'ig\u0302'o en la fripon'aj\u0302'o. Ili vend'is spion'a'j'n aparat'o'j'n al si'a'j lern'ant'o'j. Ankau\u0306 lern'ant'o'j plen'e el'volv'is si'a'j'n talent'o'j'n. Iu'j el'trov'is divers'a'j'n rimed'o'j'n, ekzempl'e skrib'il'o'j'n kun kas\u0302'it'a'j slip'et'o'j au\u0306 kopi'o'j, por fripon'i dum la ekzamen'o."}, {"text_idx": "#001433", "text": "Rezult'o de fres\u0302'a enket'o montr'is soci'a'n problem'o'n, ke c\u0302irkau\u0306 70 % de urb'a'j lern'ant'o'j ir'is al la ekzamen'ej'o en la akompan'o de la ge'patr'o'j, kaj 90 % de la lern'ant'o'j elekt'is universitat'o'n tut'e lau\u0306 la propon'o de si'a'j ge'patr'o'j. Mank'as mem'star'ec'o al c\u0302in'a'j lern'ant'o'j, precip'e al sol'infan'o'j. Tro dorlot'it'a'j, ili ne kapabl'as kontrau\u0306'i divers'a'j'n prem'o'j'n; en'ofic'ig\u0302'int'e, ili ne pov'as star'ig'i bon'a'j'n rilat'o'j'n kun koleg'o'j au\u0306 rapid'e akomod'ig\u0302'i al nov'a'j situaci'o'j."}, {"text_idx": "#001434", "text": "Mikro'kredit'o'j: c\u0302u help'o au\u0306 tromp'o?"}, {"text_idx": "#001435", "text": "En la jar'o 2006 la Nobel-premi'o pri pac'o est'is trans'don'it'a al la banglades\u0302a ekonomik'ist'o Muhammad Yunus kaj la Grameen Bank iniciat'it'a de li. Tio est'is re'kon'o de mikro'kredit'o'j, sistem'o de et'skal'a kredit'don'ad'o al mal'ric\u0302'a'j person'o'j, kiu'j ne kapabl'as prunt'e'pren'i mon'o'n de bank'o. La banglades\u0302a ekzempl'o est'is imit'at'a en mult'a'j land'o'j, sed kritik'ant'o'j pli'oft'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001436", "text": "Lau\u0306 la entrepren'a histori'o, Muhammad Yunus, diplom'it'o de la uson'a Vanderbilt University kaj profesor'o c\u0302e la Universitat'o de Chittagong, en 1974 prunt'e'don'is egal'valor'o'n de 27 dolar'o'j al grup'o de 42 famili'o'j por ebl'ig'i al ili la produkt'ad'o'n kaj vend'ad'o'n de et'a'j il'o'j. Normal'e, tiu'j person'o'j pov'us akir'i mon'o'n nur de uzur'ist'o'j. La person'a iniciat'o de Yunus evolu'is al esplor'projekt'o de li'a universitat'o, kaj en 1983 est'is kre'it'a la sen'de'pend'a Grameen (\u201evilag\u0302'a\u201d) Bank. En tio help'is la reg'ist'ar'o, ShoreBank, mal'grand'a uson'a bank'o, kaj Ford Foundation."}, {"text_idx": "#001437", "text": "Baz'a (sed ne c\u0302iam aplik'at'a) princip'o de mikro'kredit'o'j est'as ke prunt'e'pren'ant'o dev'as aparten'i al grup'o de plur'a'j person'o'j. La ali'a'j grup'an'o'j neniel jur'e garanti'as la s\u0302uld'o'n, sed praktik'e tamen la grup'o iel atent'as, ke la prunt'e'pren'ant'o bon'e kondut'as kaj ke la mon'o iam est'os re'pag'it'a. Grameen Bank hav'as klient'ar'o'n je 97 % in'a'n kaj asert'as, ke 98 % de la prunt'o'j est'as re'pag'at'a'j."}, {"text_idx": "#001438", "text": "Tip'a ekzempl'o est'as sinjor'in'o Mosammat Taslima Begum, kiu en 1992 prunt'e'pren'is 20 dolar'o'j'n por ac\u0302et'i kapr'in'o'n kaj ig\u0302'is sukces'a entrepren'ist'in'o. S\u0302i akcept'is en 2006 la Nobel-premi'o'n nom'e de Yunus kaj li'a bank'o."}, {"text_idx": "#001439", "text": "Mal'facil'as klar'ig'i al la publik'o kial la lau\u0306'dir'e sukces'a'j Grameen-princip'o'j est'as aplik'at'a'j kaj lau\u0306d'at'a'j tut'mond'e, dum Banglades\u0302o rest'as unu el la plej mal'ric\u0302'a'j land'o'j de la mond'o. C\u0302u la tut'o est'as nur fikci'o, viv'ten'at'a per propagand'o kaj mon'donac'o'j, c\u0302u efektiv'e est'as mirakl'a metod'o au\u0306 c\u0302u nur kelk'lok'e est'as real'a'j rezult'o'j? Jam de jar'o'j cirkul'as dub'o'j."}, {"text_idx": "#001440", "text": "Mez'e de juli'o 2009 la brit'a revu'o The Economist aper'ig'is artikol'o'n pri mikro'kredit'o'j baz'it'a'n sur esplor'o'j de du universitat'o'j. Massachusets Institut'e of Technology (Mit) kontrol'is, c\u0302u profit'ant'o'j de mikro'kredit'o'j en la barata urb'eg'o Hyderabad post 18 monat'o'j est'is pli bon'fart'a'j ol kontrol'grup'o, kiu neni'o'n ricev'is. Konklud'o: ambau\u0306 grup'o'j rest'is sam'e mal'ric\u0302'a'j. Kelk'a'j person'o'j fond'is entrepren'et'o'n, sed plej'oft'e la mon'o est'is uz'at'a por kur'ant'a'j famili'a'j el'spez'o'j. Esplor'o'j de Yale University en Filipinoj konduk'is al simil'a konklud'o. La artikol'o ankau\u0306 aper'is sur la ret'pag\u0302'o de la revu'o, sekv'is vigl'a diskut'o kaj sekv'e ankau\u0306 ali'a'j inform'il'o'j raport'is pri la tem'o, al'port'ant'a'j pli'a'j'n ekzempl'o'j'n."}, {"text_idx": "#001443", "text": "C\u0302u la individu'o'j kaj s\u0302tat'o'j, kiu'j financ'e sub'ten'as mikro'kredit-sistem'o'j'n, halt'ig'u si'a'j'n donac'o'j'n? Tut'e ne, sed ili kontrol'u, c\u0302u ili'a mon'o ver'e est'as uz'at'a lau\u0306 la origin'a'j ide'o'j: mal'ric\u0302'ul'o'j eskap'u el mal'ric\u0302'ec'o, post iom da temp'o ne plu hav'u s\u0302uld'o'j'n, sed kontrau\u0306'e pov'u s\u0302par'i. Tiel ek'est'os kredit'sistem'o, kiu efik'e funkci'as kaj ne plu bezon'as ekster'a'n help'o'n. La mon'help'o est'ont'e ir'u al mikro'financ'ad'o, pli larg\u0302'a ag'ad'teren'o, kiu ankau\u0306 inkluziv'as instru'ad'o'n, konsil'ad'o'n, asekur'o'n ktp."}, {"text_idx": "#001444", "text": "C\u0302u est'i apert'a por c\u0302ies opini'o?"}, {"text_idx": "#001445", "text": "Mi'n s\u0302ok'as la respond'o de Stefan Maul (MONATO 2009/8-9, p. 5) pri la artikol'o (\u201eopini'o\u201d) de Alexander Gofen. En'ver'e mi atend'is de S. Maul, kiu'n mi taks'is eminent'a j\u0302urnal'ist'o kaj ekvilibr'a honest'a person'o, simpl'a'n respond'o'n: \u201eJes, ni erar'is pro ne'sufic\u0302'a kontrol'o de la fakt'o'j kaj mank'o de ni'a distanc'ig\u0302'o dis'de tia'j akuz'o'j.\u201d Punkt'o. Vid'int'e, ke neni'u el ni, hom'o'j, est'as sen'erar'a, re'kon'i unu ni'a'n evident'a'n erar'o'n est'as honor'ind'a, lau\u0306d'ind'a kondut'o."}, {"text_idx": "#001447", "text": "Nu, se tia est'as la el'don'lini'o de la revu'o, mi atend'as, ke aper'os \u2013 mal'avar'e en'pag\u0302'ig'it'a'j kaj titol'it'a'j, sen'a'j je ia ajn kritik'a distanc'ig\u0302'o \u2013 artikol'o'j asert'ant'a'j, ke: la holokau\u0306st'o est'as fals'a invent'o, g\u0302i neniam okaz'is; la nigr'ul'o'j est'as mal'pli inteligent'a'j, ol la blank'ul'o'j; la mort'o'pun'o neces'as por gard'i la soci'ord'o'n; la gej'o'j est'as mens'mal'san'a'j; la tortur'o neces'as por ni'n defend'i de la teror'ism'o; la vir'in'o'j dev'as rest'i hejm'e por gard'i la infan'o'j'n kaj trik'i s\u0302trump'o'j'n; ktp ktp. Ankau\u0306 tiu'j c\u0302i pens'manier'o'j est'as ja real'a'j, ec\u0302 bedau\u0306r'ind'e amas'e dis'vast'ig'it'a'j en ni'a mond'o. Demokrati'a, serioz'a kultur'magazin'o cert'e dev'as avert'i pri ili'a ekzist'o, sed cert'e ne dedic\u0302'u al ili, sen'koment'e, tut'a'j'n pag\u0302'o'j'n!"}, {"text_idx": "#001448", "text": "Ignat Florian Bociort, c\u0302ie kon'at'a kiel ekvilibr'a rezon'ant'o, en la artikol'o Mis'pas\u0302'o kontrau\u0306 la etik'o de la j\u0302urnal'ism'o1 skrib'as: \u201eNi g\u0302ust'e kompren'u la \u201asen'respond'ec'o'n pri la opini'o'j\u2019, c\u0302ar g\u0302i ne sen'lim'as: neni'u demokrati'a kaj matur'a revu'o akcept'as hodiau\u0306 artikol'o'j'n de naci'ist'o'j, ras'ist'o'j, au\u0306 sen'baz'a'j'n blamaj\u0302ojn pri labor'o au\u0306 person'ec'o de la hom'o'j. Al tio al'don'ig\u0302'as, en la E-revu'o'j, la observ'ad'o de la spirit'o de Esperant'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001449", "text": "Se la el'don'politik'o de MONATO konfirm'ig\u0302'os tia, kia est'is j\u0302us deklar'it'a de s-ro Maul, kun grand'a bedau\u0306r'o mi dev'os distanc'ig\u0302'i de la revu'o kaj cert'e ne plu abon'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001450", "text": "C\u0302u est'i apert'a por c\u0302ies opini'o? (2)"}, {"text_idx": "#001451", "text": "Mi mal'abon'is last'a'n jar'o'n pro tio, ke mi est'is mal'dung'it'a, do mi'n surpriz'is ricev'i, sen'pag'e, ekzempler'o'n de MONATO (2009/8-9). Mi rimark'is, ke la leter'o'j plej'part'e pri'protest'as artikol'o'n en la juni'a numer'o pri la nov'a furor'o de la uson'a ekstrem'dekstr'o, la (ne)civit'an'ec'o de prezid'ant'o Obama. C\u0302ar mi ne ricev'is ekzempler'o'n de la juni'a MONATO, mi ne pov'is leg'i tiu'n artikol'o'n. Sed, leg'int'e kaj au\u0306d'int'e la idiot'aj\u0302'o'j'n de tia'j frenez'ul'o'j, mi hav'as bon'a'n ide'o'n pri g\u0302i'a en'hav'o. La problem'o est'as, ke MONATO taks'as g\u0302i'n interes'a, provok'a ide'o, kiu \u201enek kalumni'as nek ofend'as iu'n, krom ebl'e la intelekt'o'n\u201d. G\u0302ust'e, la intelekt'o'n. MONATO kutim'e vol'as inform'i kaj provok'i je inteligent'a, intelekt'a nivel'o kaj klopod'as mal'kas\u0302'i la objektiv'a'n ver'o'n de la situaci'o, anstatau\u0306 sen'kritik'e papag'um'i la asert'o'j'n de iu kaj tiu."}, {"text_idx": "#001452", "text": "Mi sci'vol'as, c\u0302u Alexander Gofen est'as s\u0302erc'em'a ruz'ul'o, kiu verk'is provok'a'n strang'aj\u0302'o'n nur por bat'i la vesp'ej'o'n. Ebl'e MONATO en'konduk'u nov'a'n rubrik'o'n nom'it'a'n \u201eFrenezulgvato\u201d. Vi jam raport'is pri la raelanoj, kiu'j vol'as konstru'i Nif'o-ambasad'o'n en Litovio (esper'ebl'e ne en Vilnius, urb'o mal'pur'eg'a pro tiom da cigared'rest'aj\u0302'o'j)."}, {"text_idx": "#001454", "text": "Por cert'ig\u0302'i, ke la re'ven'o de la papili'o est'as ne nur impres'o, tri asoci'o'j de papili-am'ant'o'j, la nederlanda, la flandr'a kaj la valon'a, organiz'is papili'nombr'ad'o'j'n. C\u0302i-jar'e en la 2a de au\u0306gust'o mil'o'j da em'ul'o'j nombr'is mult'e pli da ekzempler'o'j ol en la pas'int'a jar'o. Wouter Vanreusel [vou\u0306tr vanrejsl] de la asoci'o Natuurpunt vzw klar'ig'as, ke est'as iom tro fru'e por jam jubil'i, sed ke tut'e klar'e almenau\u0306 provizor'e la papili'o re'ven'is kaj don'as esper'o'n pri ni'a medi'o. Tag'a'j papili'o'j ja tre rapid'e re'ag'as al medi'a mal'pur'ig\u0302'o au\u0306 al klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j. \u201eKompar'e kun la pas'int'a jar'o ni nombr'is mult'e pli\u201d, dir'as Vanreusel. \u201ePlej okul'frap'a est'as la re'ven'o de la kard'o'papili'o (Vanessa cardui), kiu nun est'as, kaj en Flandri'o kaj en Valoni'o kaj en Nederlando, la plej oft'a papili'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001455", "text": "Frank-Walter Steinmeier, la kandidat'o de la german'a parti'o SPD por la kancelier'a posten'o post'au\u0306tun'e, lanc\u0302'is nov'a'n kampanj'o'n por redukt'i la kvant'o'n de sen'labor'ul'o'j. Li antau\u0306'dir'is, ke, se oni sekv'os li'a'j'n rekomend'o'j'n, sen'labor'ec'o en Germanio redukt'ig\u0302'os dum la ven'ont'a'j dek jar'o'j g\u0302is nul'o."}, {"text_idx": "#001456", "text": "Do, li vid'ig'as al kvar milion'o'j da sen'labor'ul'o'j labor'posten'o'n. Vid'ig'as, sed ruz'e ne promes'as: \u201eEst'as ebl'e, ke ni ating'os la cel'o'n.\u201d Sed aktual'e li bezon'as kampanj'o'n por lev'i si'n kaj si'a'n parti'o'n el la abism'o de la balot'a'j prognoz'o'j. Tial mez'e de somer'feri'a vaku'o li lanc\u0302'is pas\u0302'o'n post pas\u0302'o si'a'n plan'o'n: unu'e per oni'dir'o'j, post'e antau\u0306 public'ist'o'j, fin'e antau\u0306 la publik'o."}, {"text_idx": "#001457", "text": "Tamen dub'as ne nur la publik'o. La politik'a'j konkur'ant'o'j akr'e riproc\u0302'as la kandidat'o'n: CDU kaj FDP pro mal'sincer'ec'o kaj sen'kompetent'o; mal'dekstr'ul'o'j, c\u0302ar ili promes'is redukt'i sen'labor'ec'o'n nur je du milion'o'j; kaj verd'ul'o'j asert'as, ke Steinmeier pirat'is ili'a'n slogan'o'n, progres'i per medi'o'protekt'a'j projekt'o'j."}, {"text_idx": "#001458", "text": "Kio'n pov'as prognoz'i la leg'ant'o'j de MONATO? Nu, se difin'it'a'j parti'o'j antau\u0306'vid'as redukt'i sen'labor'ec'o'n je kelk'a'j el'cent'o'j, ali'a'j je du'on'o, Steinmeier nun ja komplet'e plen'e tut'e, nur rest'as super'i ili'n per pli glor'a vizi'a prognoz'o. C\u0302u ni do perspektiv'u, ke en dek jar'o'j c\u0302iu german'o hav'os ne nur unu labor'lok'o'n, sed ec\u0302 du, ebl'e pli da? Ke ili tiam bezon'os tiom da por viv'ten'i si'n kontent'ig'e?"}, {"text_idx": "#001461", "text": "En la muze'o Albert'in'a en Vieno trov'ig\u0302'as 41 000 desegn'aj\u0302'o'j kaj 900 000 grafik'aj\u0302'o'j. G\u0302i'n fond'is en 1776 la princ'o Albert Kasimir von Sachsen-Teschen. Ek'de 1822 la kolekt'o est'as publik'e vizit'ebl'a. Hodiau\u0306 g\u0302i'n posed'as la s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001462", "text": "La konstru'aj\u0302'o star'as sur iam'a bastion'o de la viena urb'o'mur'o proksim'e al la s\u0302tat'a oper'ej'o. Dum re'nov'ig'o inter 1996 kaj 2003, kiam la kolekt'o est'is ferm'it'a, est'is konstru'it'a sub'ter'a depon'ej'o 3000 kub'metr'o'j'n grand'a. Krom'e oni konstru'is en la sub'a etag\u0302'o rond'a'j'n fenestr'o'j'n por sugest'i \u2013 lau\u0306 la arkitekt'o'j \u2013 s\u0302ip'o'n."}, {"text_idx": "#001463", "text": "Tamen post pluv'eg'o en juni'o 2009 en'flu'is kelk'cent litr'o'j da akv'o en la nov'a'n depon'ej'o'n. Bon's\u0302anc'e neniu'j art'aj\u0302'o'j est'as difekt'it'a'j. Tamen pro tro alt'a aer'a humid'ec'o oni dev'is for'transport'i la valor'a'j'n objekt'o'j'n, kiu'j trov'ig\u0302'as en divers'grand'a'j skatol'o'j. Dum ses semajn'o'j 80 help'ant'o'j labor'is po 100 hor'o'j'n semajn'e."}, {"text_idx": "#001464", "text": "Ne'respond'it'a est'as la demand'o, kiu pag'os la kost'o'j'n \u2013 g\u0302is nun milion'o'n da eu\u0306r'o'j. Ebl'e kau\u0306z'is la problem'o'n fus\u0302'it'a labor'o dum la re'konstru'ad'o. Inform'o'j pri Albert'in'a leg'ebl'as c\u0302e: /wiki/Muze'o_Albert'in'a."}, {"text_idx": "#001465", "text": "Dum jar'o'j en Belgi'o mank'as karcer'lok'o'j. Gard'ist'o'j plend'eg'as pri strec\u0302'a'j situaci'o'j pro tro'log\u0302'at'ec'o. Polic'ist'o'j perd'as motiv'ig\u0302'o'n, c\u0302ar ar'o da krim'ul'o'j, kapt'it'a'j en fres\u0302'a far'o, tamen rest'as liber'a'j pro mank'o de lok'o'j. Divers'a'j ministr'o'j pri justic'o far'is promes'o'j'n, ekzamen'is kaj dau\u0306r'e ekzamen'as ebl'a'j'n solv'o'j'n, sed la situaci'o apenau\u0306 pli'bon'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001466", "text": "Sed en'karcer'ig'it'o'j mem zorg'as pri solv'o. En juli'o tri krim'ul'o'j eskap'is el prizon'o en Brug\u0302'o per kaper'it'a helikopter'o. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e tri ali'a'j uz'is eskal'o'n, kiu'n labor'ist'o'j post'las'is, por trans'ramp'i mur'o'n kaj fug\u0302'i per la au\u0306t'o de la patr'in'o de unu kapt'it'o, kiu atend'is antau\u0306 la en'ir'ej'o (el'ir'ej'o?)."}, {"text_idx": "#001467", "text": "De'nov'e, komenc'e de au\u0306gust'o, du gangster'o'j for'kur'is, c\u0302i-foj'e el la jug\u0302'ej'o en Bruselo, post kiam tie'n en'ir'is kaj minac'is arm'it'a'j kaj mask'it'a'j help'ant'o'j. Tri eskap'o'j de ok person'o'j en nur du semajn'o'j. G\u0302is la mez'o de au\u0306gust'o en la nun'a jar'o jam eskap'is 39 kapt'it'o'j."}, {"text_idx": "#001468", "text": "Evident'e la ministr'o pri justic'o, Stefaan De Clerck [stefa\u0301n dekle\u0301rk] dron'as sub kritik'o'j de komunik'il'o'j kaj de opozici'a'j politik'a'j parti'o'j. Oni efektiv'e far'is ne'pardon'ebl'a'j'n erar'o'j'n. Jam en 2007 okaz'is du fug\u0302'o'j per helikopter'o. La parlament'o tiam voc\u0302'don'is por sekur'ig'i la c\u0302ef'a'j'n prizon'o'j'n por mal'ebl'ig'i tio'n kaj antau\u0306'vid'is bug\u0302et'o'n. Sed, en 2009, unu el la plej dang\u0302er'o'j bandit'o'j en Belgi'o trov'ig\u0302'is en mal'liber'ej'o, kie mank'is g\u0302ust'e la promes'it'a sekur'ec'o."}, {"text_idx": "#001469", "text": "La krim'ul'o'j, kiu'j'n oni vol'is pri'jug\u0302'i en la brusela justic'palac'o, jam far'is plur'a'j'n per'fort'aj\u0302'o'j'n kaj aper'is antau\u0306 jug\u0302'ist'o pro prov'o pri'rab'i, kun minac'ad'o al et'ul'o kaj paf'ad'o al polic'ist'o'j. Sed la serv'o, kiu zorg'is pri ili'a tie'a al'ven'o, taks'is ili'a'n c\u0302e'est'o'n en la jug\u0302'ej'o sen'risk'a, kaj do c\u0302e'est'is nur ne'arm'it'a'j gard'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001470", "text": "Ne nur eskap'o'j est'ig'as pri'mok'a'j'n artikol'o'j'n en la gazet'o'j. La kompat'ind'a ministr'o pri justic'o dev'as digest'i mont'o'n da plend'o'j kaj pri'mok'o'j, sed li'a pov'o est'as tre lim'ig'it'a pro au\u0306tonomi'o de la justic'o."}, {"text_idx": "#001471", "text": "C\u0302u la eskap'o'j efektiv'e kontribu'as al la solv'o de la lok'mank'o'j? Fakt'e la grand'a pli'mult'o de la eskap'int'o'j post'e re'kapt'ig\u0302'as. Sed est'us pli efik'e, se la belg'a'j polic'o kaj justic'o pen'ad'us gard'i dang\u0302er'a'j'n bandit'o'j'n kaj solv'i la lok'mank'o'n anstatau\u0306 mobiliz'i arme'o'n por re'trov'i eskap'int'o'j'n. Ali'flank'e oni ne tro plend'u. Antau\u0306 jar'o'j iam eskap'is pli ol 250 hom'o'j en unu jar'o."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Mi el'pens'is la jen'a'n anagram'o'n de \u201eEsperant'o lingv'o inter'naci'a\u201d: Tiran'i ne ven'ig'os la ter'pac'o'n. Tio ne rilat'as al Esperant'o, sed ebl'e ali'a leg'ant'o trov'os pli tau\u0306g'a'n."}, {"text_idx": "#001473", "text": "Reg'ist'ar'a'j reprezent'ant'o'j de kvar EU-land'o'j (Au\u0306strio, Hungari'o, Rumani'o kaj Bulgario), Turki'o kaj Eu\u0306rop'a Uni'o sub'skrib'is la 13an de juli'o 2009 en la turk'a c\u0302ef'urb'o Ankar'o inter'konsent'o'n pri la konstru'o de strategi'e grav'a gas'o'dukt'o Nabucco (), kiu preter'pas'os Rusion. G\u0302i dev'as mal'pli'ig'i la de'pend'ec'o'n de Eu\u0306rop'o de la rus'a gas'o. La cel'o est'as konstru'i gas'tub'o'n 3300 km long'a'n tra la menci'it'a'j land'o'j g\u0302is distribu'a centr'o en orient'a Au\u0306strio, tra kiu ek'de 2014 est'os transport'at'a gas'o de Azi'o al Eu\u0306rop'o. La konstru'ad'o kost'os 7,9 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j kaj dev'as komenc'ig\u0302'i en 2011."}, {"text_idx": "#001474", "text": "Iniciat'int'o de la projekt'o est'as la au\u0306str'a entrepren'o OMV. Kun'part'o'pren'ant'o'j est'as Mol (Hungari'o), Transgaz (Rumani'o), Bulgargaz (Bulgario) kaj BOTAS\u0327 (Turki'o). Ses'a partner'o, ek'de februar'o 2008, est'as la german'a RWE. Politik'a konsil'ist'o de la projekt'o est'as Joschka Fischer, eks'a german'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j."}, {"text_idx": "#001475", "text": "Eu\u0306rop'a Uni'o sub'ten'as la konstru'o'n de la gas'o'dukt'o, kaj ankau\u0306 Uson'o pled'is por g\u0302i. La gas'tub'o en la unu'a faz'o dev'us c\u0302iu'jar'e transport'i 10 kaj post'e 31 miliard'o'j'n da kubaj metr'o'j da gas'o. Rusio antau\u0306'e'n'pus\u0302'as konkurenc'a'n projekt'o'n Sud'a flu'o por liver'i rus'a'n gas'o'n al Eu\u0306rop'o. Ekspert'o'j tim'as, ke neni'u el la du gas'tub'o'j est'os profit'ig'a, c\u0302ar jam ekzist'as ali'a'j. Pli'a konkurenc'a projekt'o est'as Nord'a flu'o, tra kiu oni transport'os rus'a'n gas'o'n tra la Balt'a Mar'o al Germanio (MONATO, 2006/1)."}, {"text_idx": "#001476", "text": "De kie flu'os gas'o por Nabucco?"}, {"text_idx": "#001477", "text": "La c\u0302ef'a problem'o de Nabucco est'as kontrakt'i kun pli da liver'ont'a'j land'o'j. La part'o'pren'ant'a'j entrepren'o'j deklar'is, ke ili ricev'is promes'o'j'n pri gas'liver'o'j el Azerbajg\u0302ano, nord'a Irako kaj Turkmeni'o. Cert'a'j promes'o'j tamen preskau\u0306 ne est'as, c\u0302ar ankau\u0306 C\u0302ini'o, Pakistano kaj Barato hav'as grand'a'n interes'ig\u0302'o'n pri gas'liver'o'j."}, {"text_idx": "#001478", "text": "C\u0302i-moment'e cert'a liver'ant'o est'as nur Azerbajg\u0302ano. Tamen la liver'o'j el tiu land'o ne sufic\u0302'os por plen'ig'i la kapacit'o'n de Nabucco, c\u0302ar la land'o pov'as cert'ig'i jar'e nur kvar miliard'o'j'n da kubaj metr'o'j. Turki'o dezir'as, ke ankau\u0306 irana gas'o flu'u en la gas'tub'o al Eu\u0306rop'o, se la politik'a'j kondic\u0302'o'j permes'us tio'n. Irano posed'as la du'e plej grand'a'j'n gas'kus\u0302'ej'o'j'n en la mond'o. Uson'o tamen est'as strikt'e kontrau\u0306 negoc'o'j kun Tehrano pro la disput'o lig'e kun la irana atom'program'o. Ali'a ebl'a partner'o est'as Turkmeni'o."}, {"text_idx": "#001479", "text": "Jose\u0301 Manuel Barroso, la prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o, deklar'is, ke la gas'tub'o kontribu'os al la energi'sekur'ec'o de Eu\u0306rop'o kaj Turki'o. G\u0302i mal'ferm'os ankau\u0306 la pord'o'n por nov'a era'o en rilat'o'j kun Turki'o. La turk'a c\u0302ef'ministr'o Recep Tayyip Erdog\u0306an [reg\u0302ep tajip e\u0301rdoan] karakteriz'is la politik'a'n inter'konsent'o'n pri la gas'o'dukt'o kiel histori'a'n moment'o'n por la energi'a sekur'ec'o en Eu\u0306rop'o. La deklar'o de la sved'a prezid'ant'ec'o de la EU-Konsili'o tekst'is, ke la pli'bon'ig'it'a liver'sekur'ec'o est'as strategi'e grav'a por EU. Pli'e oni sub'strek'as, ke la funkci'ant'a eu\u0306rop'a energi'merkat'o dev'as vari'ig'i la proviz'ad'o'n per brul'aj\u0302'o'j kaj transport'voj'o'j."}, {"text_idx": "#001480", "text": "La sub'skrib'ad'o de la inter'konsent'o mal'fru'ig\u0302'is monat'o'j'n pro la postul'o'j de Turki'o pri mal'mult'e'kost'a'j liver'o'j de gas'o je special'a'j kondic\u0302'o'j. Fin'e g\u0302i rezign'is pri tio kaj re'ag'is kompromis'e. G\u0302i ne plu insist'as hav'i 15 procent'o'j'n de la transport'at'a gas'o. Ali'flank'e, Turki'o okaz'e de kriz'o vol'as hav'i al'ir'o'n al la eu\u0306rop'a'j gas'rezerv'o'j. Oni akcept'is tio'n, kaj la gas'o'dukt'o'n oni konstru'os tiel, ke gas'o pov'as flu'i en ambau\u0306 direkt'o'j. Do, Turki'o tiu'okaz'e pov'us import'i gas'o'n ankau\u0306 el Alg\u0302erio kaj Norvegi'o. Turki'o opini'as ricev'i jar'e g\u0302is 150 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j da en'spez'o'j rezult'e de la gas'transit'o."}, {"text_idx": "#001481", "text": "Pas'is kvin jar'o'j ek'de la membr'ig\u0302'o je la 1a de maj'o 2004 de Pollando en Eu\u0306rop'a Uni'o (EU). Ebl'as jam far'i la bilanc'o'n de la pol'a'j avantag\u0302'o'j. Unu el la plej grav'a'j est'as la al'ir'o al financ'ad'o por la ekonomi'a dis'volv'ig\u0302'o: teknik'a'j struktur'o'j, entrepren'ad'o, scienc'a'j esplor'o'j, kre'ad'o de nov'a'j labor'lok'o'j, financ'ad'o de agrikultur'o kaj de kamp'ar'a'j region'o'j."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Ek'de la 1a de maj'o 2004 g\u0302is la fin'o de maj'o 2009 c\u0302iu'j trans'pag'o'j de EU al Pollando ating'is sum'o'n de 31 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. Ali'flank'e Pollando dum tiu period'o kontribu'is al la bug\u0302et'o de EU per 14 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. La bilanc'o do sum'ig\u0302'as je plus'o de 17 miliard'o'j en'tut'e, au\u0306 preskau\u0306 3,5 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j jar'e, kio en pol'a'j zlot'o'j don'as impon'a'n sum'o'n de 14 miliard'o'j. En la jar'o'j 2004-2007 Pollando ricev'is la maksimum'a'n sum'o'n kaj tre bon'e profit'is la eu\u0306rop'uni'a'j'n mon'rimed'o'j'n (PHARE, ISPA, NPR 2004-2006, Fondus'o'n por Kun'ten'ig\u0302'o, rimed'o'j'n por agrikultur'o kaj por kamp'ar'a'j region'o'j). Pollando far'is grand'a'n salt'o'n antau\u0306'e'n en la jar'o 2008, kiam g\u0302i pov'is akir'i grand'a'n kvot'o'n (preskau\u0306 20 % de la tut'a bug\u0302et'o de 70 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j por la period'o 2007-2013) por la real'ig'ad'o de la koher'ig'a politik'o."}, {"text_idx": "#001483", "text": "Pollando ek'de si'a membr'ig\u0302'o ricev'ad'is c\u0302iu'jar'e pli da mon'o. En la jar'o 2008 tiu tendenc'o est'is halt'ig'it'a kaj Pollando ricev'is la sam'a'n sum'o'n kiel en 2007. Ankau\u0306 la membr'o'kotiz'o de Pollando en EU c\u0302iu'jar'e kresk'is. Fin'fin'e la sald'o de la kont'o'j kun EU en la jar'o 2008 est'is je preskau\u0306 600 milion'o'j da eu\u0306r'o'j pli mal'bon'e ol en 2007."}, {"text_idx": "#001484", "text": "La Fondus'o por Kun'ten'ig\u0302'o (angl'e Cohesion Fund, german'e Koha\u0308sionsfonds, franc'e Fonds de cohe\u0301sion) est'as unu el la financ'a'j il'o'j, per kiu'j EU cel'as mal'grand'ig'i la diferenc'o'j'n en la dis'volv'ig\u0302'o de la region'o'j kaj membr'o's\u0302tat'o'j. Por la jar'o'j 2007-2013 la fondus'o dispon'as pri en'tut'e 70 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001485", "text": "La help'o est'as destin'it'a al land'o'j, kies lau\u0306'person'a mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) est'as mal'pli ol 90 % de la EU-mez'um'o, kaj est'as uz'ot'a por infra'struktur'a'j invest'o'j en medi'protekt'ad'o kaj transport'o."}, {"text_idx": "#001487", "text": "Xu Jinming ne kompren'as, kial teror'ist'o'j mort'ig'as sen'kulp'a'j'n hom'o'j'n kaj mort'ig'as ec\u0302 si'n mem (MONATO 2009/8-9, p. 7). C\u0302u tiu'j, kiu'j far'as tio'n, mem kompren'as? Trov'end'a'j kaj pun'ot'a'j est'u tiu'j, kiu'j pens'as anstatau\u0306 la sen'kulp'ul'o'j kaj manipul'as ili'n, por ke ili si'n ofer'u por ties em'o'j! C\u0302u sen'kulp'ul'o'j est'as mort'ig'end'a'j pro iu ajn kial'o?"}, {"text_idx": "#001488", "text": "Stefan Maul supoz'as, ke la elekt'int'o'j por Ed'e est'as nur esperant'ist'o'j, ties famili'an'o'j kaj ge'amik'o'j (MONATO 2009/8-9, p. 8). Tio ne ver'as. Jen du tial'o'j kontrau\u0306 tiu supoz'o:"}, {"text_idx": "#001489", "text": "En 2004 mi voc\u0302'don'is por Ed'e, nur pro raci'a'j argument'o'j, c\u0302ar tiu'temp'e mi nur sci'is pri la ekzist'o de Esperant'o, sed kon'is neniu'n esperant'ist'o'n."}, {"text_idx": "#001490", "text": "En 2009 mi kandidat'ig\u0302'is por Ed'e, kaj sekv'e analiz'is lok'a'j'n rezult'o'j'n. En mi'a departement'o ni ricev'is 667 voc\u0302'don'o'j'n en 2004, kaj 408 en 2009 (tamen en eu\u0306rop'a Franci'o la nombr'o kresk'is el 25 067 g\u0302is 27 408). En mi'a urb'et'o, el c\u0302irkau\u0306 2200 voc\u0302'don'int'o'j Ed'e ricev'is 1 voc\u0302'o'n en 2004 (ne mi, c\u0302ar mi log\u0302'is apud Parizo), kaj ankau\u0306 1 c\u0302i-jar'e (mi sci'as, ke est'is mi!), tamen mult'a'j hom'o'j tie kon'as mi'a'n esperant'ist'ec'o'n. En la najbar'a urb'o, el c\u0302irkau\u0306 6500 voc\u0302'don'int'o'j Ed'e ricev'is 10 voc\u0302'o'j'n en 2004 kaj 54 en 2009. Tamen la lok'a esperant'ist'a asoci'o kon'as nur unu Esperant'o-parol'ant'o'n en tiu urb'o, kiu ne est'as politik'e fam'a."}, {"text_idx": "#001491", "text": "Mi konklud'as, ke ver's\u0302ajn'e est'as hom'o'j, kiu'j voc\u0302'don'is por Ed'e sen rekt'e kon'i esperant'ist'o'j'n, sen ebl'i parol'i Esperant'o'n. Unu tia est'as mi'a kuz'o, kiu dir'is al mi: \u201eTre bon'a ide'o! Se vi sukces'os, mi volont'e lern'os Esperant'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001492", "text": "Al japan'a'j ge'edz'ig\u0302'a'j fest'o'j oni kutim'e invit'as c\u0302irkau\u0306 100 hom'o'j'n, 50 el edz'a flank'o, 50 el edz'in'a. La gast'o'j inkluziv'as parenc'o'j'n, amik'o'j'n kaj koleg'o'j'n. Kiel c\u0302ef'gast'o'j'n oni invit'as super'ul'o'j'n el si'a'j labor'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001494", "text": "Kompani'o tia est'as Officeagent, fond'it'a en 2001. Last'a'n jar'o'n ven'is 100 pet'o'j, du'obl'e pli ol en 2006. La tarif'o est'as 20 000 en'o'j (c\u0302. 150 eu\u0306r'o'j) krom vetur'kost'o'j por c\u0302iu anstatau\u0306'ant'o. Lau\u0306 la fond'int'o de la kompani'o, s-ro Takemoto: \u201eIu'j pet'as help'o'n, pretekst'ant'e, ke la invit'it'o'j ne pov'os ven'i pro ne'atend'it'a problem'o, sed fakt'e ili ne hav'as intim'a'j'n koleg'o'j'n kaj amik'o'j'n. Hom'a'j rilat'o'j pli kaj pli mal'dens'ig\u0302'as pro la mal'aper'o de dum'viv'a dung'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001495", "text": "Raport'is la j\u0302urnal'o Asahi pri vir'a \u201eanstatau\u0306'ant'o\u201d, 37-jar'a, kiu jam pli ol 20 foj'o'j'n lud'is si'a'n rol'o'n en ge'edz'ig\u0302'a'j fest'o'j kiel koleg'o au\u0306 amik'o de la edz'o. Li far'as mal'long'a'n, banal'a'n salut'o'n kaj ec\u0302 petit'e kant'as. Sed nepr'as, ke li est'u atent'a por kas\u0302'i si'a'n anstatau\u0306'ant'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001497", "text": "G\u0302is la 1990aj jar'o'j, japan'o'j labor'is en unu kompani'o g\u0302eneral'e g\u0302is emerit'ig\u0302'o. Do neniam mank'is invit'ot'o'j \u2013 ec\u0302 mal'e, sed kiu'n elekt'i mal'facil'is kaj pov'is don'i mal'agrabl'a'n sent'o'n al ne-invit'it'o'j. En provinc'a'j kaj kamp'ar'a'j urb'o'j ge'edz'ig\u0302'a'j fest'o'j est'as grand'a'j kun pli ol 200 invit'it'o'j. Tamen la fest'o'j pli kaj pli mal'grand'ig\u0302'is, tiel ke nun furor'as mal'grand'a'j event'o'j, nur kun famili'an'o'j, au\u0306 foj'e ec\u0302 neni'u fest'o."}, {"text_idx": "#001498", "text": "Invit'it'o'j dev'as donac'i mon'o'n al la ge'edz'o'j. Vir'in'o'j dev'as vest'i si'n per kimon'o kaj por tio ili dev'as vizit'i bel'ig'ist'in'o'n, pag'ant'e mult'e. Oft'e ili ir'as al la fest'o ne volont'e sed du'on'dev'ig'e. En la nun'a mal'varm'a soci'o kaj mal'prosper'a ekonomi'o est'as pli bon'e solv'i la problem'o'n per mon'o, invit'ant'e profesi'a'j'n \u201egast'o'j'n\u201d, kiu'j g\u0302oj'e c\u0302e'est'as kaj gaj'ig'as la etos'o'n."}, {"text_idx": "#001499", "text": "En la unu'a jar'du'on'o de 2009 la mon'kvant'o en s\u0302par'depon'o'j de Belgi'o ne'kutim'e kresk'is je 11 %. Fin'e de juni'o la tut'a kvant'o ating'is 172,5 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j, absolut'a'n rekord'o'n por Belgi'o."}, {"text_idx": "#001500", "text": "S\u0302par'i pli grand'a'n part'o'n de si'a'j en'spez'o'j est'as tendenc'o en la land'o'j, kiu'j uz'as eu\u0306r'o'n. En la unu'a kvar'on'o de 2009, en tiu zon'o oni s\u0302par'is 15,6 % de la en'spez'o'j, sed en Belgi'o ec\u0302 15,8 %. Tio est'as kresk'o je 1,8 % por la eu\u0306r'o'region'o kaj 2,7 % por Belgi'o kompar'e al la unu'a jar'kvar'on'o de 2008."}, {"text_idx": "#001501", "text": "El la statistik'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o (Eurostat) vid'ebl'as, ke Belgi'o plej kontrast'as kun Briti'o, kie oni nun'temp'e el'spez'as proksim'um'e c\u0302io'n, kio'n oni per'labor'is."}, {"text_idx": "#001502", "text": "Sanxingdui trov'ig\u0302'as en la urb'o Guanghan, 40 kilo'metr'o'j'n nord'e de C\u0302engduo, c\u0302ef'urb'o de la c\u0302in'a provinc'o Sic\u0302u\u0306an'o. G\u0302i ricev'is la nom'o'n pro tri alt'a'j kaj krut'a'j ter-amas'o'j sur vast'a eben'aj\u0302'o. Tie arkeolog'o'j trov'is ruin'o'n de antikv'a urb'o kun are'o de 12 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j kaj el'fos'is grand'a'n kvant'o'n da bronz'a'j, jad'a'j kaj or'a'j objekt'o'j. La lok'a reg'ist'ar'o konstru'ig'is grandioz'a'n muze'o'n tie kaj pet'as list'ig'i la ruin'o'n kiel Mond'a'n Hered'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001503", "text": "Printemp'e de 1929 lok'a ter'kultur'ist'o Yan Daocheng trov'is kav'o'n, mason'it'a'n per s\u0302ton'o'j, kiam li fos'is apud si'a dom'o. El g\u0302i li el'fos'is pli ol 400 delikat'a'j'n jad'aj\u0302'o'j'n. Tio al'tir'is atent'o'n de kurioz'aj\u0302'ist'o'j kaj arkeolog'o'j, kaj baldau\u0306 komenc'ig\u0302'is pri'fos'ad'o. En 1986 brik'ej'a'j labor'ist'o'j trov'is jad'a'n ring'o'n, kiam ili pren'is argil'o'n. Inform'ig\u0302'int'e pri tio, arkeolog'a team'o komenc'is esplor'o'n kaj trov'is du grand'a'j'n kult'ej'o'j'n de la dinasti'o Shang (17a jar'cent'o \u2013 11a jar'cent'o antau\u0306 ni'a era'o). El ili oni el'fos'is pli ol 1700 objekt'o'j'n el bronz'o, jad'o, lak'o, argil'o au\u0306 or'o, 80 el ebur'o, pli ol 4600 mon'er'o'j'n kaj grand'a'n kvant'o'n de konk'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001504", "text": "La arkeologi'a el'trov'o s\u0302ajn'e renvers'as la konklud'o'n de c\u0302in'a'j histori'ist'o'j kaj arkeolog'o'j, kiu'j g\u0302eneral'e opini'as, ke la c\u0302in'a civilizaci'o font'is de la basen'o de la Flav'a River'o kaj dis'vast'ig\u0302'is al la tut'a land'o. Sed la ruin'o atest'as, ke ankau\u0306 la basen'o de Jangzi'o est'as font'o de la c\u0302in'a civilizaci'o, kaj pruv'as la not'o'j'n de histori'a'j dokument'o'j pri la regn'o Shu. Antau\u0306 5000 g\u0302is 3000 jar'o'j tie est'is c\u0302ef'urb'o de la regn'o kaj kultur'a centr'o inter'komunik'at'a kun la mez'a kaj mal'supr'a basen'o de la Flav'a River'o."}, {"text_idx": "#001505", "text": "Sed oni ne sci'as, kial la regn'o for'las'is la c\u0302ef'urb'o'n, kaj la bril'a civilizaci'o subit'e c\u0302es'is. Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j la mal'kovr'o de antikv'a ruin'o en Jinsha, proksim'a al la provinc'a c\u0302ef'urb'o C\u0302engduo, inspir'is arkeolog'o'j'n: objekt'o'j el'fos'it'a'j el la du lok'o'j est'as mir'ind'e simil'a'j. Iu'j opini'as, ke la civilizaci'o de la ruin'o Jinsha, pli mal'fru'a je 500 au\u0306 1000 jar'o'j, ebl'e est'as la dau\u0306r'o de tiu de Sanxingdui. Ali'a'j konjekt'as, ke la regn'o trans'lok'ig\u0302'is de Sanxingdui al Jinsha pro milit'o, inund'o au\u0306 pest'o. Sed la kau\u0306z'o rest'as ne'kon'at'a pro neni'u atest'o."}, {"text_idx": "#001506", "text": "Enigm'a'j est'as ankau\u0306 mult'a'j objekt'o'j el'fos'it'a'j el la ruin'o de Sanxingdui. Plej mir'ind'a'j est'as hom'figur'a'j bronz'aj\u0302'o'j kun grand'a'j okul'o'j kaj alt'a naz'o, la aspekt'o est'as diferenc'a de orient-azi'an'o'j. Ili spegul'as eminent'a'n meti'lert'ec'o'n. Iu'j special'ist'o'j opini'as, ke la el'fos'it'a'j objekt'o'j reprezent'as kultur'o'n de la gent'o Qiang, kiu log\u0302'as en la guberni'o'j Beichuan kaj Pingwu kaj konserv'as anim'ism'a'n kaj fetic\u0302'ism'a'n religi'o'n. Tamen ali'a'j suspekt'as, ke la bronz'aj\u0302'o'j est'as kombin'o'j de la c\u0302in'a kultur'o kun iu fremd'a, c\u0302ar sur ili est'as neni'u skrib'o krom desegn'o'j mal'sam'a'j ol tiu'j trov'it'a'j en ali'a'j lok'o'j de C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001508", "text": "La artikol'o klar'ig'as, kial MONATO rajt'as, ja ne'vol'e, sed sen'tim'e aper'ig'i nazi'a'n slogan'o'n."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Paragraf'o 86a de la german'a krim'jur'a kodeks'o mal'permes'as, minac'ant'e per pun'o, publik'a'n uz'o'n de fas\u0302ist'a'j simbol'o'j, parol'o'j, mot'o'j ktp, de'ven'ant'a'j el la temp'o de la \u201etri'a regn'o\u201d. G\u0302i valid'as ankau\u0306 por aktual'a'j fas\u0302ism'a'j simbol'o'j, do por tia'j, kiu'j \u201esimil'as konfuz'ebl'e\u201d al la nazi'a'j."}, {"text_idx": "#001511", "text": "Klar'a decid'o, sed sekv'o'j en la praktik'o montr'ig\u0302'as komplik'a'j. Jam plump'a'j imit'o'j ne est'as facil'e trakt'ebl'a'j de la jug\u0302'ist'o'j kaj, invers'e, kontrau\u0306'fas\u0302ist'a bon'intenc'e tra'strek'it'a svastik'o antau\u0306 du jar'o'j apenau\u0306 pov'is eskap'i pun'a'n verdikt'o'n."}, {"text_idx": "#001512", "text": "Aktual'a kaz'o est'as apart'e delikat'a. La ekstrem'dekstr'a organiz'aj\u0302'o \u201eBlood and Honour\u201d, fond'it'a en la 80aj jar'o'j en Briti'o, est'as mal'permes'it'a en 2000 en Germanio. Lau\u0306 la ministr'ej'o pri intern'a'j afer'o'j, g\u0302i ag'as kontrau\u0306 la konstituci'a ord'o kaj inter'naci'a kompren'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001513", "text": "La organiz'aj\u0302'o uz'as angl'a'lingv'e la slogan'o'n de la hitlera jun'ul'ar'o \u201eBlut und Ehre\u201d, do \u201eSang'o kaj honor'o\u201d. Sed nun, vend'ist'o de t-c\u0302emiz'o'j kun la angl'a'lingv'a slogan'o, evident'e kontrau\u0306'leg\u0302'a, kontrau\u0306'is advokat'e akuz'o'n antau\u0306 sub'a jug\u0302'ej'o \u2013 kaj gajn'is la proces'o'n c\u0302e la federaci'a kort'um'o en Karlsruhe."}, {"text_idx": "#001514", "text": "Lau\u0306 la decid'o de la tie'a'j jug\u0302'ist'o'j, nazi'a'j slogan'o'j en fremd'a'j lingv'o'j ne rekt'e per'as ties en'hav'o'n kaj ne plu est'as re'kon'ebl'a'j kiel ident'ig'il'o'j de kontrau\u0306'konstituci'a'j organiz'aj\u0302'o'j. Sekv'e, german'lingv'a uz'o de nazi'a'j mot'o'j est'as pun'at'a, dum cel'konsci'a traduk'aj\u0302'o en ali'a'j lingv'o'j rest'as ne'persekut'at'a."}, {"text_idx": "#001515", "text": "C\u0302u do Karlsruhe locuta, causa fin'it'a \u2013 Karlsruhe parol'is, do fin'ig\u0302'is la afer'o? Almenau\u0306 mir'ig'as, ke german'a'j jug\u0302'ist'o'j en 2009 agnosk'as la angl'a'n lingv'o'n, post pli ol 60 jar'o'j da pen'a instru'ad'o en si'a land'o, \u201efremd'a\u201d. C\u0302u ili ver'e taks'as membr'o'j'n, klient'o'j'n, simpati'ant'o'j'n, do la \u201ebrun'em'a'n\u201d part'o'n de la german'a popol'o, tiom stult'a'j, ke ili ne re'kon'as la tiam'a'j'n kaj ankorau\u0306 aktual'a'j'n nazi'a'j'n kaj nazi'em'a'j'n kapt'il'o'j'n?"}, {"text_idx": "#001516", "text": "Ne, ili bon'e kon'as la truk'o'j'n de la ekstrem'a'j dekstr'ul'o'j, lud'ant'a'j nun ankau\u0306 per lingv'o'j. Sed ili prefer'as re'j\u0302et'i la kaz'o'n al la politik'o, la soci'o mem. Lau\u0306 ili, la pun'leg\u0302'o sol'a ne kapabl'as for'ig'i la nazi'a'n ide'ar'o'n el la soci'o. Cert'e. Sed en ali'a'j kaz'o'j tia'j super'a'j kort'um'o'j ne hezit'as mem'konsci'e kaj decid'em'e inter'ven'i per verdikt'o."}, {"text_idx": "#001517", "text": "C\u0302u neces'as psikolog'a ret'help'o esperant'lingv'a?"}, {"text_idx": "#001519", "text": "Sed ne c\u0302iu'j opini'as tiel. Antau\u0306 du'on'jar'cent'o iu'j au\u0306tor'o'j \u2013 ekzempl'e Michel Foucault \u2013 ek'montr'is, ke la frenez'o est'as antau\u0306 c\u0302io la bild'o, kiu'n iu soci'o far'as por si pri kelk'a'j inter si'a'j an'o'j: kolektiv'a, histori'a percept'o; oni ne konsider'as kiel frenez'ul'o'j'n en c\u0302i'a'j land'o'j kaj en c\u0302i'a'j epok'o'j la sam'a'j'n person'spec'o'j'n. Ali'a'j \u2013 ekzempl'e Hannah Arendt kaj Stanley Milgram \u2013 kompren'is kaj klopod'is por klar'ig'i: kutim'ul'o'j, kiu'j sent'as si'n bon'fart'a'j, kaj kiu'j s\u0302ajn'as al si'a c\u0302irkau\u0306'ul'ar'o normal'a'j, en tiu grup'o ag'as ne'raci'e, mal'e al si'a'j interes'o'j, kaj precip'e mal'e al la interes'o'j de ali'a'j, g\u0302is genocid'o kaj medi'detru'o."}, {"text_idx": "#001522", "text": "La esperant'ist'o'j form'as en la nun'a hom'ar'o special'e interes'a'n grup'o'n. Ili'a c\u0302e'est'o en la pli'mult'a'j land'o'j, ili'a divers'eg'a spert'o pov'us instig'i kler'ig'a'j'n inter's\u0302ang\u0302'o'j'n por ili kaj ili'a'j sam'ide'an'o'j, kaj ankau\u0306 por la inter'kultur'a psikologi'o."}, {"text_idx": "#001523", "text": "Al kio serv'as la psikologi'o?"}, {"text_idx": "#001525", "text": "La organiz'aj\u0302'o Psikolog'o'j de la Mond'o (PDM) est'as fond'it'a por kun'ir'i, en Franci'o kaj ali'lok'e, kun person'o'j, kiu'j dezir'as konsult'i por solv'i problem'o'j'n, kiu'j'n star'ig'as ili'a mens'a kaj rilat'a viv'o au\u0306 por pli'bon'ig'i si'a'n labor'o'n c\u0302e hom'o'j barakt'ant'a'j kontrau\u0306 tia'j problem'o'j. En Franci'o tem'as ekzempl'e pri \u201esen'paper'ul'o'j\u201d (hom'o'j sen legitim'il'o'j); famili'an'o'j de Alzheimer-mal'san'ul'o; soci'a'j fak'ul'o'j, kiu'j kontakt'ig\u0302'as kun sen'hejm'ul'o'j en la strat'o'j de urb'o'j. Ali'lok'e, ekzempl'e pri in'a'j viktim'o'j de edz'a violent'o en Kabili'o, togolaj rifug\u0302'int'o'j en Ganao, volont'ul'o'j en Palestino ..."}, {"text_idx": "#001526", "text": "Konsider'ant'e la karakteriz'aj\u0302'o'j'n de la esperant'ist'a komun'um'o, PDM s\u0302at'us sci'i, c\u0302u est'us oportun'e mal'ferm'i ret'konsult'ej'o'n. La opini'o'j diverg\u0302'as: c\u0302u tiu propon'o renkont'us sufic\u0302'a'n interes'o'n? C\u0302u est'as psikologi'a'j problem'o'j \u2013 klinik'a'j, soci'a'j, inter'kultur'a'j \u2013 kiu'j grav'us por la leg'ant'ar'o de MONATO?"}, {"text_idx": "#001527", "text": "Skrib'u vi'a'j'n demand'o'j'n, sugest'o'j'n, koment'o'j'n kaj propon'o'j'n al ."}, {"text_idx": "#001528", "text": "Antau\u0306 plur'a'j jar'o'j en c\u0302i tiu revu'o mi rezon'is pri Uson'o, kie tiam pli kaj pli mult'a'j hom'o'j ne plu pov'is viv'ten'i si'n kaj si'a'j'n famili'o'j'n per unu posten'o, sed dev'is akcept'i plur'a'j'n labor'o'j'n, c\u0302ar en la c\u0302ef'a posten'o ili ne akir'is sufic\u0302'e da salajr'o. Mi esprim'is la tim'o'n, ke tia evolu'o post iom da temp'o okaz'os ankau\u0306 en ali'a'j industri'a'j land'o'j. Bedau\u0306r'ind'e tiu tim'o montr'ig\u0302'is real'a, kiel montr'as fres\u0302'a'j cifer'o'j en Germanio. Probabl'e ili valid'as simil'e, almenau\u0306 tendenc'e, por mult'a'j ali'a'j land'o'j industri'a'j."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Normal'a posten'o lau\u0306 la kriteri'o'j en Germanio est'as dung'it'ec'o plen'e social'e asekur'it'a, kun minimum'e du'on'o de la kutim'a plen'a semajn'a labor'temp'o kaj kun ne'lim'ig'it'a kontrakt'o en unu entrepren'o. C\u0302e ne'tip'a'j okup'o'j minimum'e unu el tiu'j kriteri'o'j ne ekzist'as. C\u0302iu kvar'a ne'sufic\u0302'e okup'at'a labor'ist'o en Germanio trov'ig\u0302'as sub la minac'o de mal'ric\u0302'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001531", "text": "Tamen la divers'a'j form'o'j de ne'tip'a'j okup'o'j al'port'as ne nur mal'bon'o'n sed ankau\u0306 s\u0302anc'o'j'n. Dum la pas'int'a'j jar'o'j mult'a'j hom'o'j antau\u0306'e sen'labor'a'j help'e de tiu'j (s\u0302tat'e sub'ten'at'a'j) instrument'o'j de la labor'merkat'o trov'is nov'a'j'n labor'lok'o'j'n. Sekv'e Germanio spit'e al la ekonomi'a kriz'o hav'as konsider'ind'e mal'pli mult'a'j'n sen'labor'ul'o'j'n ol mez'e de tiu c\u0302i jar'dek'o. Lim'ig'it'a dung'ad'o kaj por'temp'a labor'o sam'e kiel prunt'o'labor'o al'port'as por labor'don'ant'o'j ebl'ec'o'n re'ag'i al s\u0302ang\u0302'o'j de merkat'o, al labor'ist'o'j la perspektiv'o'n de post'a firm'a dung'it'ec'o."}, {"text_idx": "#001532", "text": "Sed invers'e, prunt'o'labor'ist'o'j oft'e ne sukces'as re'akir'i normal'a'n posten'o'n. Se hom'o'j dum mult'a'j jar'o'j dev'as el'ten'i en tia'j ne'tip'a'j labor'kondic\u0302'o'j, la nov'a'j form'o'j mal'traf'as la cel'o'n. Ili ig\u0302'as normal'a'j \u2013 kaj tio ne est'as normal'a. Mult'a'j labor'ist'o'j pag'as alt'a'n prez'o'n por tio. Ili rezign'as je pli alt'a'j salajr'o'j, je profesi'a karier'o kaj stabil'ec'o. Alarm'as, ke hom'o'j kun ne'tip'a'j labor'o'j apart'e risk'as mal'ric\u0302'ig\u0302'i. Lau\u0306 la statistik'o c\u0302iu du'a akir'as mal'pli ol 9,85 eu\u0306r'o'j/hor'e. En neni'u kompar'ebl'a land'o la sektor'o de sub'nivel'a'j salajr'o'j kresk'is tiom rapid'e kiom en Germanio."}, {"text_idx": "#001536", "text": "En tiu c\u0302i kun'tekst'o mi re'ven'as al la artikol'o de Alexander Gofen pri la uson'a prezid'ant'o Barack Obama. Mult'a'j el vi prav'e kritik'is g\u0302i'n kaj protest'is. Iu'j opini'is, ke uson'an'o'j kun sam'a'j ide'o'j est'as neglekt'ind'a minoritat'o. Sed inter'temp'e ating'is ni'n mult'a'j raport'o'j el Uson'o, kiu'j montr'as, ke tamen ne tiom mal'mult'a'j civit'an'o'j de la land'o pens'as simil'e al Gofen. Memor'u, ke en li'a artikol'o (en la juni'a numer'o) jam en la titol'o aper'as la riproc\u0302'o pri \u201esocial'ism'a aventur'ism'o\u201d kaj ke en'konduk'e Gofen sen iu'j klar'ig'o'j skrib'is, ke social'ism'o infekt'is Uson'o'n kaj ke la nun'a'n ekonomi'a'n kriz'o'n kau\u0306z'is \u201ela aventur'ism'o de social'ism'a'j elit'o'j\u201d. Tio est'as kurioz'a asert'o, c\u0302ar ne pov'as est'i iu ajn dub'o, ke tiu'n katastrof'o'n kau\u0306z'is ne social'ist'o'j, sed nur'e kapital'ist'o'j. Ali'flank'e est'as tut'e ne'klar'e, kiel Gofen kaj kompan'o'j (sub)kompren'as la noci'o'n \u201esocial'ism'o\u201d. Kaj nun tiu c\u0302i vort'o aper'as en c\u0302iu'j kritik'o'j kaj polemik'o'j de uson'an'o'j, kiu'j kontrau\u0306'as kaj kondamn'as la re'form'o'n de la san'serv'o'j en Uson'o, kiu'n Obama promes'is dum si'a elekt'o'kampanj'o. Li'a cel'o est'as simpl'e, ke c\u0302iu civit'an'o hav'u minimum'a'n san-asekur'o'n, kiel est'as en preskau\u0306 c\u0302iu'j ali'a'j industri'a'j land'o'j, almenau\u0306 en Eu\u0306rop'o. Sed leg'ant'e la raport'o'j'n pri kun'ven'o'j de uson'an'o'j kun'vok'it'a'j de politik'ist'o'j de la demokrat'a parti'o (do tiu de Obama), mi hav'as la impres'o'n, ke la kontrau\u0306'ul'o'j de la re'form'plan'o per part'e histeri'a'j re'ag'o'j kun la c\u0302iam'a riproc\u0302'o pri \u201esocial'ism'o\u201d part'e est'as psik'e mal'san'a'j."}, {"text_idx": "#001538", "text": "Antau\u0306 20 jar'o'j la detru'it'a berlina mur'o signal'is la fin'o'n de la mal'varm'a milit'o en Eu\u0306rop'o. Tamen, du monat'o'j'n antau\u0306'e, en au\u0306gust'o 1989, c\u0302irkau\u0306 du milion'o'j da litovoj, latv'o'j kaj eston'o'j star'is hom'c\u0302en'e inter Vilniuso, Rig'o kaj Talin'o je distanc'o de c\u0302irkau\u0306 600 km."}, {"text_idx": "#001539", "text": "Tiel ili atent'ig'is pri la 50a dat're'ven'o de la Molotov-Ribbentrop-pakt'o, lau\u0306 kiu Sovetio kaj Germanio sekret'e konsent'is divid'i mez'a'n Eu\u0306rop'o'n. Sam'temp'e la hom'o'j vol'is montr'i, ke sen la tri balt'a'j popol'o'j la kontinent'o ne pov'os est'i unu'ec'a kaj liber'a. Lau\u0306'long'e de tiu c\u0302i \u201ebalt'a voj'o\u201d flirt'is nigr'a'j funebr'a'j ruband'o'j kaj brul'is kandel'o'j de hom'o'j, kiu'j esprim'is si'a'n dezir'o'n sen'de'pend'e viv'i. En 1991 la rev'o real'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001540", "text": "Ankau\u0306 la au\u0306gust'o de 2009 ne trankvil'is en Baltio. En c\u0302iu'j tri land'o'j okaz'is jubile'a celebr'ad'o de la \u201ebalt'a voj'o\u201d, kiu'n akompan'is koncert'o'j, divers'a'j manifestaci'o'j kaj ali'a'j arang\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001541", "text": "C\u0302irkau\u0306 60 000 hom'o'j part'o'pren'is maraton'o'n inter Vilniuso kaj Talin'o, trans'don'ant'e unu al ali'a simbol'a'j'n kruc'et'o'j'n. Ali'a'j kur'is po unu kilo'metr'o'n kadr'e de la kampanj'o Mi'a kor'o bat'as por Baltio. Aviad'ist'o'j dis'j\u0302et'is flor'o'j'n, kaj engag\u0302'ig\u0302'is ankau\u0306 glis'paras\u0302ut'ant'o'j, bicikl'ant'o'j, motor'cikl'ant'o'j kaj vel's\u0302ip'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001542", "text": "La c\u0302ef'a'j jubile'a'j arang\u0302'o'j okaz'is la 23an de au\u0306gust'o. Tiam tra Litovio est'is port'at'a torc\u0302'o de la Balt'a Asemble'o, okaz'is mes'o en la katedral'o de Vilniuso, kaj est'is inau\u0306gur'it'a'j fot'o'ekspozici'o'j. Sam'temp'e en Vilniuso, Rig'o kaj Talin'o, en la lingv'o'j litova, latv'a kaj eston'a, est'is kantat'a kant'o Baltio jam vek'ig\u0302'as popular'a antau\u0306 du jar'dek'o'j. C\u0302e la lim'punkt'o latv'a-eston'a est'is star'ig'it'a monument'o: sep metal'a'j man'prem'e star'ant'a'j siluet'o'j."}, {"text_idx": "#001543", "text": "Sam'tag'e la c\u0302ef'ministr'o'j de la tri balt'a'j land'o'j (la litova Andrius Kubilius, la latv'a Valdis Dombrovskis kaj la eston'a Andrus Ansip) sub'skrib'is deklaraci'o'n, ke en Eu\u0306rop'o est'u konscienc'e kaj sen'kas\u0302'e pri'taks'at'a komun'a memor'o pri la total'ism'a'j reg\u0302im'o'j de la 20a jar'cent'o \u2013 stalin'ism'o kaj nazi'ism'o. Ili inter'konsent'is, ke la 23a de au\u0306gust'o far'ig\u0302'u tag'o de re'memor'o de stalin'ism'a'j kaj nazi'ism'a'j viktim'o'j."}, {"text_idx": "#001544", "text": "Honor'o'n al la part'o'pren'int'o'j de la \u201ebalt'a voj'o\u201d esprim'is la estr'o de la Eu\u0306rop'a Komision'o Jose\u0301 Manuel Barroso. La direktor'o de Unesk'o Koichiro Matsuura rimark'is, ke la hom'a c\u0302en'o dev'ig'is Sovetion deklar'i la Molotov-Ribbentrop-pakt'o'n ne plu valid'a, tiel atest'ant'e pri la influ'o de et'a'j s\u0302tat'o'j al mond'a'j afer'o'j. La uson'a s\u0302tat'sekretari'in'o Hillary Clinton dir'is, ke pro la \u201ebalt'a voj'o\u201d la tri land'o'j far'ig\u0302'is c\u0302ampion'o'j pri demokrati'o kaj hom'a'j rajt'o'j."}, {"text_idx": "#001547", "text": "Pas'is 60 jar'o'j. Kia'j s\u0302ang\u0302'o'j okaz'is inter'temp'e en C\u0302ini'o? Malgrau\u0306 tio, ke mi, 49-jar'ag\u0302'ul'o, ne tra'pas'is la tut'a'n period'o'n, mi pov'as respond'i al la demand'o."}, {"text_idx": "#001548", "text": "Antau\u0306 la C\u0302in'a Popol'a Respublik'o mi'a'j ge'av'o'j nask'is ses infan'o'j'n. Nur tri plen'kresk'is: la ali'a'j tri mort'is pro mal'sat'o au\u0306 mal'san'o. Ankau\u0306 plen'kresk'ul'o'j tiam viv'is g\u0302eneral'e nur g\u0302is si'a 45a jar'o. Mi'a'j ge'patr'o'j dir'is, ke kiel ali'a'j ili log\u0302'is en kaduk'a dom'et'o kaj oft'e mal'sat'is. Ceter'e ili neniam vizit'is lern'ej'o'n kaj ec\u0302 ne pov'is skrib'i si'a'n nom'o'n."}, {"text_idx": "#001549", "text": "Ec\u0302 mi memor'as, ke en mi'a mal'grand'a hejm'o star'is sol'e lit'o'j kaj mang\u0302'o'tabl'o. Mi'a patr'in'o far'is ni'a'j'n vest'aj\u0302'o'j'n kaj s\u0302u'o'j'n kaj ni mang\u0302'is riz'o'n kaj legom'o'j'n plant'it'a'j'n de mi'a'j ge'patr'o'j. Viand'o mal'oft'e vid'ebl'is sur ni'a mang\u0302'o'tabl'o. Do, malgrau\u0306 tio, ke en la komenc'a'j jar'o'j de la C\u0302in'a Popol'a Respublik'o, mi'a viv'o est'is mal'ric\u0302'a, mi tamen sufic\u0302'e mang\u0302'is kaj ankau\u0306 mi'a san'o est'is protekt'at'a. Kiel mi'a'j proksim-ag\u0302'ul'o'j, mi pov'is vizit'i lern'ej'o'n kaj mult'a'j el ni diplom'it'ig\u0302'is el mez'lern'ej'o."}, {"text_idx": "#001551", "text": "Tia'manier'e klimat'iz'il'o'j, lav'mas\u0302in'o'j, kolor'a'j televid'il'o'j, elektr'a'j vent'um'il'o'j, telefon'o'j, frid'uj'o'j kaj ali'a'j famili'a'j aparat'o'j nun bon'e funkci'as en c\u0302in'a'j hejm'o'j. Voj'o'j est'as konstru'at'a'j, alt'a'j dom'o'j arb'ar'as en urb'o'j kaj nov'a'j dom'o'j punkt'as la kamp'ar'o'n."}, {"text_idx": "#001553", "text": "Hierau\u0306 mi promen'is en mi'a najbar'aj\u0302'o. Tie, kie est'is antau\u0306'e riz'kamp'o'j, star'as nov'a log\u0302'kvartal'o kun mult'a'j dom'o'j. En unu el la dom'o'j mi trov'is en la fenestr'o anonc'o'n pri ties vend'o. Tiu c\u0302i dom'o est'is konstru'it'a antau\u0306 ebl'e du jar'o'j kaj est'is log\u0302'at'a de jun'a famili'o. Tiu, tamen, dev'is for'las'i si'a'n hejm'o'n, supoz'ebl'e ne plu pov'ant'e re'pag'i al la bank'o prunt'it'a'n mon'o'n."}, {"text_idx": "#001554", "text": "En tia okaz'o unu'e la bank'o prov'as vend'i g\u0302i'n. Kiam g\u0302i ne vend'ig\u0302'as, la bank'o al'met'as la dom'o'n al au\u0306kci'o tra tribunal'o. La nombr'o de dom'o'j c\u0302e au\u0306kci'o'j eg'e mult'ig\u0302'is ek'de la last'a somer'o. En mart'o 2008 la nombr'o est'is 3773, sed en juli'o 2009, 7229. Pro la mal'bon'a ekonomi'o mult'a'j ne plu pov'as re'pag'i la mon'o'n prunt'it'a'n por ac\u0302et'i dom'o'n."}, {"text_idx": "#001555", "text": "La j\u0302urnal'o Mainic\u0302i raport'is en au\u0306gust'o pri divers'a'j tia'j okaz'o'j. Ekzempl'e S\u0302imada Kooj\u0302i (42-jar'a, fals'a nom'o por kas\u0302'i la ident'ec'o'n de la famili'o), kiu labor'is en fabrik'o pri elektr'a'j aparat'o'j, ac\u0302et'is dom'o'n antau\u0306 16 jar'o'j kontrau\u0306 48 milion'o'j da en'o'j (400 000 eu\u0306r'o'j)."}, {"text_idx": "#001556", "text": "Li plan'is re'pag'i monat'e 160 000 en'o'j'n kaj somer'e kaj vintr'e, pro special'a'j krom'salajr'o'j, 450 000 en'o'j'n. G\u0302is nun li c\u0302iam re'pag'is, sed en la last'a au\u0306tun'o la situaci'o c\u0302e la fabrik'o mal'bon'ig\u0302'is, kaj li'a salajr'o est'as tranc\u0302'it'a je 30 %. Ceter'e li mult'e s\u0302uld'is pro la eduk'ad'o de si'a'j ge'fil'o'j. Nun li tim'as, ke, se li ne ricev'os la vintr'a'n krom'pag'o'n, li dev'os for'las'i si'a'n hejm'o'n."}, {"text_idx": "#001557", "text": "Lau\u0306 la Asoci'o de Ne'mov'ebl'a Propr'aj\u0302'o, mult'ig\u0302'as rifug\u0302'int'o'j pro dom'perd'o. Ec\u0302 se hom'o'j vol'as vend'i si'a'n dom'o'n, tio mal'facil'as en la nun'a ekonomi'a situaci'o. Tial, ekzempl'e, Kizuki Tooru (50-jar'a, de'nov'e fals'a nom'o) perd'is si'a'n apartament'o'n, ac\u0302et'it'a'n 18 jar'o'j'n antau\u0306'e. Tamen rest'as s\u0302uld'o, kaj li deklar'is si'n bankrot'a. Li'a'j famili'an'o'j for'las'is li'n, kaj li log\u0302'as sol'a en mal'grand'a apartament'o, van'e serc\u0302'ant'e labor'o'n."}, {"text_idx": "#001558", "text": "G\u0302is la 1990aj jar'o'j mult'a'j hom'o'j labor'is en la sam'a kompani'o g\u0302is emerit'ig\u0302'o. En'spez'it'a'j mon'o'j dau\u0306r'e mult'ig\u0302'is lau\u0306 tiel nom'at'a sistem'o de lau\u0306'labor'jar'a salajr'o. Mult'a'j, tamen, ne antau\u0306'vid'is la s\u0302ang\u0302'o'j'n en la soci'o kaj en la ekonomi'o. Sav'i hom'o'j'n tia'j'n est'as la task'o de la politik'o. Help'o tamen ne ven'as, au\u0306 tre mal'rapid'e, kaj pli kaj pli vid'ebl'as rifug\u0302'int'o'j pro dom'perd'o en park'o'j de la grand'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#001559", "text": "Fin'e de au\u0306gust'o okaz'is g\u0302eneral'a elekt'o al la japan'a c\u0302ambr'o de reprezent'ant'o'j. Kiel antau\u0306'vid'it'e, triumf'is la Demokrat'a Parti'o (DP) super la reg'ant'a Liberal'a Demokrat'a Parti'o (LDP)."}, {"text_idx": "#001560", "text": "La venk'eg'o okaz'is dank'e al ne'demokrati'a balot-sistem'o en'konduk'it'a de LDP jam en 1996. Tiel la parti'o esper'is etern'e reg'i. La problem'o kus\u0302'as c\u0302e la distrikt'o'j, kie nur unu kandidat'o gajn'as elekt'o'n, tiel ke voc\u0302'o'j por la ne'sukces'int'o'j est'as sen'util'a'j. La distrikt'o'j liver'as 300 seg\u0302'o'j'n, kontrast'e al krom'a'j 180 seg\u0302'o'j, kiu'j est'as pri'balot'at'a'j lau\u0306 proporci'a sistem'o."}, {"text_idx": "#001562", "text": "La elekt'o-slogan'o de LDP tekst'is: \u201eLDP hav'as respond'ec'o-fort'o'n.\u201d Per tiu koncept'o, kiu ne ekzist'as en vort'ar'o'j, LDP vol'is montr'i, ke g\u0302i hav'as vol'o'n, dev'o'n kaj pov'o'n gvid'i Japani'o'n kun respond'ec'o. Mult'a'j hom'o'j kred'is, tamen, pro event'o'j de la pas'int'a'j jar'o'j, ke ver'dir'e mank'as fort'o tia."}, {"text_idx": "#001563", "text": "En septembr'o 2005 venk'is LDP, sub c\u0302ef'ministr'o Koizumi, inter'ali'e pro promes'o privat'ig'i la pos\u0302t'a'n sistem'o'n. Baldau\u0306 evident'ig\u0302'is, ke la privat'ig'o sekv'ig'as pli alt'a'j'n tarif'o'j'n kaj for'ig'o'n de pos\u0302t'ofic'ej'o'j, ekzempl'e el vilag\u0302'o'j. Krom'e la reg'ist'ar'o pli kaj pli mol'ig'is la regul'o'j'n, kiu'j protekt'is labor'ist'o'j'n, don'ant'e grand'a'n profit'o'n al la kapital'ist'ar'o. Aper'is sen'labor'ul'o'j, ne'regul'a'j labor'ist'o'j kaj tre mal'ric\u0302'a'j famili'o'j. Mal'jun'ul'o'j est'is diskriminaci'at'a'j. Ec\u0302 beb'nask'o far'ig\u0302'is mal'facil'a pro mank'o de kurac'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Post Koizumi sekv'is divers'a'j c\u0302ef'ministr'o'j, dum la reg'ist'ar'o montr'ig\u0302'is pli kaj pli ne'kapabl'a. La last'a c\u0302ef'ministr'o, Asoo, mal'sag\u0302'e re'ag'is al la ekonomi'a kriz'o, tiel ke fin'e pro mal'am'o kontrau\u0306 LDP, ne am'o por DP, japan'o'j elekt'is la last'a'n."}, {"text_idx": "#001565", "text": "Nun DP fort'as kaj en la c\u0302ambr'o de reprezent'ant'o'j kaj en la c\u0302ambr'o de konsil'ant'o'j. G\u0302i nun pov'os far'i, kio'n g\u0302i vol'as. La ont'a c\u0302ef'ministr'o, Hatojama Jukio, promes'is: \u201eMi cel'as soci'o'n plen'a de frat'ec'o, en kiu c\u0302iu'j viv'o'j est'as zorg'e gard'at'a'j kaj la felic\u0302'o de ali'a est'os ankau\u0306 la ni'a. Mi c\u0302es'ig'os la g\u0302is nun far'it'a'n mis'uz'o'n de la bug\u0302et'o kaj uz'os tiel nask'it'a'n mon'o'n por la bon'o de popol'an'a'j viv'o'j. Tio est'as la s\u0302ang\u0302'o de la reg'ist'ar'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001566", "text": "DP-reg'ist'ar'o est'as histori'a event'o. Post la du'a mond'milit'o, dum pli ol 60 jar'o'j, preskau\u0306 c\u0302iam LDP reg'is Japani'o'n. G\u0302i de'pend'is de la kapital'ist'ar'o kaj Uson'o, dis'don'ant'e part'et'o'n de la profit'o'j kiel s\u0302mir'mon'o'n al sub'ten'ant'o'j kaj ali'a'j. Fakt'e mult'a'j estr'ar'an'o'j de DP de'ven'as de LDP, sed la parti'o batal'is kontrau\u0306 LDP kaj do ne facil'e ced'os al mal'nov'a'j metod'o'j."}, {"text_idx": "#001567", "text": "Se DP plen'um'os si'a'j'n promes'o'j'n, g\u0302i s\u0302ang\u0302'os la soci'o'n kaj la naci'o'n. Tial oni pov'os nom'i g\u0302i'a'n grand'a'n venk'o'n revoluci'o."}, {"text_idx": "#001568", "text": "Akcept'i kaj scienc'o'n kaj Bibli'o'n"}, {"text_idx": "#001569", "text": "En la artikol'o Super'viv'o de plej tau\u0306g'a teori'o (MONATO 2009/8-9, p. 22-24) oni asert'as, ke la teori'o de evoluci'o est'as kontrau\u0306'at'a, c\u0302ar g\u0302i \u201ekontrau\u0306'star'as al la tiel nom'at'a kre'ism'o, la bibli'a koncept'o, lau\u0306 kiu ni'a univers'o est'is kre'at'a de Di'o dum ses tag'o'j antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 6000 jar'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001570", "text": "Tio suspekt'ig'as, ke Darwin est'is engag\u0302'it'a kontrau\u0306'star'i la asert'o'n pri la ses tag'o'j kaj la ses mil'o'j da jar'o'j. C\u0302u ebl'as pens'i, ke Darwin naiv'e ne sci'is, ke \u201ela ses tag'o'j\u201d (kaj c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j) est'as, jam de long'a temp'o, interpret'it'a'j kiel mit'a kadr'o por trans'don'i la koncept'o'n de la di'a kre'ad'o? Krom'e, c\u0302u ver'e Darwin konstant'e distanc'ig\u0302'is de la koncept'o de kre'ism'o?"}, {"text_idx": "#001571", "text": "Est'as, cert'e, iu'j nov'darvin'ism'a'j ne'ant'o'j de kre'ism'o; pli preciz'e, tiu'j c\u0302i kontrau\u0306'star'as la fundament'ist'a'j'n kre'ist'o'j'n, lau\u0306 kiu'j Di'o, post la komenc'a kre'ad'o, dau\u0306r'ig'as inter'ven'i, de temp'o al temp'o, por di'e help'i la evoluci'o'n. Ne, do, pro la supr'e'menci'it'a'j motiv'o'j la teori'o de evoluci'o est'as kontrau\u0306'at'a. Kutim'e di'kred'ant'a'j scienc'ist'o'j akcept'as kaj la scienc'e pruv'it'a'n evoluci'o'n kaj la tradici'a'n bibli'a'n kre'ism'o'n."}, {"text_idx": "#001572", "text": "Supoz'ebl'e ankau\u0306 en vi'a kutim'a gazet'o oft'ig\u0302'is erar'o'j dum la pas'int'a'j jar(dek)oj. Mi mem mal'kovr'as pli kaj pli mult'a'j'n ec\u0302 en renom'a tut'land'a j\u0302urnal'o de Germanio, kiu c\u0302iam fier'is pri si'a sen'erar'a lingv'aj\u0302'o. La problem'o est'as, ke el'don'ej'o'j mal'dung'is c\u0302iu'j'n revizi'ant'o'j'n, c\u0302ar komput'il'a'j korekt'o'program'o'j est'as mult'e mal'pli kost'a'j ol hom'fort'o'j. Sed ec\u0302 plej ampleks'a komput'il'a program'o ne kapabl'as mal'kovr'i c\u0302iu'j'n lingv'a'j'n erar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001573", "text": "Ankau\u0306 en ni'a revu'o aper'as erar'o'j, kvankam ni ne rezign'is pri la luks'o de hom'a'j revizi'ant'o'j. Kiam antau\u0306 kelk'a temp'o atent'em'a leg'ant'o rimark'is plur'a'j'n ne'kutim'a'j'n erar'o'j'n en divers'a'j artikol'o'j, est'ig\u0302'is diskut'ad'o inter la kun'labor'ant'o'j, kiel oni pov'us pli'bon'ig'i ni'a'n sistem'o'n de erar-serc\u0302'ad'o. La princip'o est'as, ke ne nur au\u0306tor'o'j kaj redaktor'o'j atent'as pri mal'g\u0302ust'a'j vort'o'j kaj gramatik'aj\u0302'o'j, sed ke normal'e minimum'e du revizi'ant'o'j leg'as manuskript'o'n kaj atent'ig'as la redakci'a'n sekretari'o'n pri erar'o'j, tiel ke antau\u0306 en'pag\u0302'ig'o li pov'as el'sark'i ili'n. Se do tiom da hom'o'j prov'leg'as, kial tamen aper'as erar'o'j? Simpl'e c\u0302ar hom'o'j est'as erar'em'a'j \u2013 nur la katolik'a pap'o est'as mem'difin'e ne'erar'i'pov'a ..."}, {"text_idx": "#001574", "text": "Ali'flank'e, oni ne pov'as asert'i, ke mult'ig\u0302'is erar'o'j en ni'a magazin'o dum la jar'o'j. Sed tut'cert'e ec\u0302 kun plej bon'a sistem'o de kontrol'ad'o ni ne pov'os trov'i c\u0302iu'j'n erar'o'j'n. Krom'e ni ne vol'as s\u0302tel'i de iu'j el vi la hobi'o'n de erar-c\u0302as'ad'o. Ebl'e vi memor'as, ke antau\u0306 long'a temp'o la \u201elingv'o'pap'o\u201d Bernard Golden regul'e inform'is ni'a'j'n leg'ant'o'j'n pri la erar'o'j, kiu'j'n li trov'is en antau\u0306'a numer'o. Li'a'j artikol'o'j, spic'it'a'j per malic'et'a'j koment'o'j, est'is amuz'a leg'aj\u0302'o. Mi mem est'as tre mal'bon'a revizi'ant'o; precip'e en mi'a'j propr'a'j artikol'o'j mi ne facil'e trov'as la erar'o'j'n, kaj ankorau\u0306 nun mi prefer'as pres'i manuskript'o'n por revizi'i g\u0302i'n sur paper'o. Kun tekst'o sur la ekran'o mi c\u0302iam hav'as problem'o'j'n. Sed tio probabl'e est'as nur mi'a person'a mal'facil'aj\u0302'o. Post mult'jar'a redakt'a labor'o kun paper'o mi ne kapabl'as for'las'i tiu'n kutim'o'n, ne plen'e fid'ant'e al komput'il'a'j ekran'o'j. Kiel ajn, mi esper'as, ke la revizi'ant'o'j trov'os ankau\u0306 est'ont'e tiu'j'n erar'o'j'n, kiu'j'n mi preter'vid'is."}, {"text_idx": "#001575", "text": "Kiam antau\u0306 140 jar'o'j konservativ'a german'a kancelier'o Otto von Bismarck per leg\u0302'o en'konduk'is s\u0302tat'a'n social'a'n asekur'o'n, li tio'n far'is ne nur por help'i mal'ric\u0302'a'j'n civit'an'o'j'n, sed ankau\u0306 por sufok'i social'ism'a'n mov'ad'o'n. Tio tamen ne funkci'is, c\u0302ar la labor'ist'ar'o spit'e al la s\u0302tat'a bon'far'o prefer'is social'ism'o'n kaj social'demokrat'o'j'n. Sed la pionir'a far'o de Bismarck efik'is, ke hodiau\u0306 en praktik'e c\u0302iu'j eu\u0306rop'a'j kaj mult'a'j ali'a'j demokrat'a'j s\u0302tat'o'j pli-mal'pli bon'e funkci'as tia social'a asekur'o. Ties tri plej grav'a'j kompon'ant'o'j est'as san'asekur'o, pensi'a kas'o kaj asekur'o kontrau\u0306 sen'labor'ec'o. Ili garanti'as, ke c\u0302iu civit'an'o en kaz'o de bezon'o ricev'as la neces'a'n help'o'n kaj ne dev'as pag'i c\u0302io'n el propr'a pos\u0302'o. Kompren'ebl'e tio valid'as precip'e por mal'ric\u0302'ul'o'j. La plej grav'a el la tri kompon'ant'o'j est'as la san'asekur'o, c\u0302ar apenau\u0306 est'as hom'o'j, kiu'j neniam mal'san'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001576", "text": "Sed kio est'as tut'e normal'a en Eu\u0306rop'o kaj mult'a'j ali'a'j industri'a'j land'o'j, tio tut'e ne est'as normal'a en la plej ric\u0302'a demokrati'o Uson'o. Tie ne ekzist'as s\u0302tat'a san'asekur'o, nur privat'a. Tial inter'temp'e 47 milion'o'j hom'o'j viv'as sen san'asekur'o, kaj tio mort'ig'as: c\u0302iu'jar'e 18 000 vir'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j mort'as en Uson'o, c\u0302ar sen protekt'o per asekur'o ili ne pov'as vizit'i kurac'ist'o'n. Statistik'e tio signif'as, ke c\u0302iu'n hor'o'n mort'as du mal'ric\u0302'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001577", "text": "Neni'u eu\u0306rop'a land'o politik'e el'ten'us tia'j'n cifer'o'j'n, kaj eu\u0306rop'an'o'j komplet'e mal'kompren'e observ'as la scen'o'j'n de inter'civit'an'a \u201emilit'o\u201d en Uson'o, kiu komenc'ig\u0302'is kiam prezid'ant'o Barack Obama anonc'is si'a'j'n plan'o'j'n por s\u0302tat'a san'asekur'o. Mi imag'as, kio okaz'us en Germanio, se en mi'a urb'o civit'an'o'j ven'us kun paf'il'o'j al parti'kun'ven'o, se ili kri'ant'e insult'us deput'it'o'j'n pro la san'asekur'o jen kiel \u201enazi'o'j'n\u201d, jen kiel \u201ekomun'ist'o'j'n\u201d. Oni karakteriz'us tia'j'n protest'o'j'n kiel absurd'a'j'n kaj frenez'a'j'n."}, {"text_idx": "#001578", "text": "Evident'e la uson'a soci'o est'as fend'it'a, profund'e fend'it'a. Unu'flank'e star'as parti'an'o'j de Obama (\u201edemokrat'o'j\u201d, ali'flank'e adept'o'j de \u201erespublik'an'o'j\u201d), kiu'j rigor'e rifuz'as c\u0302i'a'n s\u0302tat'a'n asekur'o'n, per c\u0302iu'j rimed'o'j. Ankau\u0306 ne mult'e util'is, ke Obama dum parol'ad'o antau\u0306 la kongres'o (parlament'o) cit'is el leter'o de la j\u0302us mort'int'a Ted Kennedy [ke\u0301nedi], kiu est'is demokrat-parti'a politik'ist'o agnosk'it'a de la tut'a naci'o. Est'as \u201ela grand'a, ne'komplet'ig'it'a afer'o de ni'a soci'o\u201d, li skrib'is, fin'fin'e garanti'i al c\u0302iu civit'an'o en la plej ric\u0302'a land'o de la mond'o rajt'o'n je san'protekt'o. Tem'as pri \u201efundament'a'j princip'o'j de just'ec'o\u201d, skrib'is Kennedy, fin'e ec\u0302 pri \u201ela karakter'o de ni'a land'o\u201d."}, {"text_idx": "#001579", "text": "Kia est'as la uson'a karakter'o? Kiom solidar'a vol'as est'i tiu naci'o, kiom da s\u0302tat'ec'o bezon'as land'o, kies fond'o'mit'o'j rakont'as pri sen'lim'a liber'ec'o kaj pri hero'a, dau\u0306r'e fier'a individu'ism'o? Uson'an'o'j terur'e tim'as tro potenc'a'n s\u0302tat'o'n, kio'n eu\u0306rop'an'o'j absolut'e ne kompren'as. Cert'e, mult'a'j en'migr'int'o'j ven'is al Amerik'o pro politik'a (oft'e ankau\u0306 religi'a) sub'prem'o en si'a'j (eu\u0306rop'a'j) hejm'land'o'j kaj rev'is pri la land'o de sen'fin'a'j ebl'o'j, pri grandioz'a liber'ec'o sen iu ajn sub'prem'o. La dogm'o de Uson'o est'is kaj est'as: c\u0302iu, kiu vol'as, pov'as viv'i liber'e kaj bon'e, sen influ'o de la s\u0302tat'o, nur per la propr'a individu'a fort'o."}, {"text_idx": "#001581", "text": "Se uson'an'o'j ne sub'ten'os la projekt'o'n de Obama, ili akcept'as ke dau\u0306r'e mort'os du mal'ric\u0302'ul'o'j dum c\u0302iu hor'o \u2013 est'ont'e supoz'ebl'e pli mult'a'j. Ebl'e ili memor'u, ke Otto von Bismarck, kiu invent'is social'a'n asekur'o'n, ne est'is social'ist'o, sed konservativ'a politik'ist'o. Ke li'a plan'o, tiel batal'i kontrau\u0306 social'ism'o, ne funkci'is, tio ja montr'as: s\u0302tat'a san'asekur'o est'as nek social'ism'a nek ali'parti'a afer'o, sed simpl'e hom'a bezon'o en modern'a soci'o."}, {"text_idx": "#001582", "text": "Kiam flor'is la brit'a imperi'o, la nov'a'j eu\u0306rop'a'j mastr'o'j okup'is inter'ali'e okcident'a'n Nepalon inkluziv'e de la region'o Gorka (kiu'n angl'a'lingv'an'o'j, parentez'e, em'as erar'e prononc'i \u201egurk'a\u201d1). Tie la brit'o'j trov'is hom'o'j'n fidel'a'j'n kaj sincer'a'j'n, kiu'j apart'e tau\u0306g'is kiel soldat'o'j kaj gard'ist'o'j. Gorkanoj pret'is mort'i por protekt'i si'a'j'n nov'a'j'n reg'ant'o'j'n, kaj tial la brit'o'j volont'e ili'n dung'is por batal'i por la imperi'o."}, {"text_idx": "#001583", "text": "En la dau\u0306r'o de la temp'o gorkanoj far'ig\u0302'is tre valor'a'j kaj util'a'j. Brit'o'j uz'as ili'n por plej dang\u0302er'a'j milit'a'j task'o'j. Oni ne sci'as, kiom da gorkanoj mort'is en mond'a'j milit'o'j: ne'oficial'a statistik'o indik'as, ke pere'is en Eu\u0306rop'o kaj ali'a'j mond'o'part'o'j pli ol du milion'o'j."}, {"text_idx": "#001584", "text": "Fakt'e, gorkanoj tiel kurag\u0302'e serv'as, ke ili ricev'is 14 tiel nom'at'a'j'n viktoriajn kruc'o'j'n, la plej alt'a'n honor'o'n, kiu'n pov'as ricev'i brit'a milit'ist'o. Sed, malgrau\u0306 tio, ke gorkanoj fidel'e serv'as Briti'o'n dum mult'e pli ol unu jar'cent'o (ekzempl'e dum la du'a mond'milit'o kaj ankau\u0306 nun'temp'e), ili ricev'is nur ses'on'o'n de la salajr'o de brit'a soldat'o. Tia'manier'e bon'e profit'is Briti'o. Gorkanoj do pet'is, ke ili est'u dung'at'a'j kaj pag'at'a'j sam'e kiel brit'a'j soldat'o'j."}, {"text_idx": "#001585", "text": "Unu'e lam'is ili'a kampanj'o, g\u0302is popular'a brit'a aktor'in'o, Joanna Lumley [g\u0302oana la\u0301mli], ek'pled'is por la gorkanoj. S\u0302i'a patr'o iam labor'is kun gorkanoj kaj sci'is, kiel kurag\u0302'e ili batal'is. La kampanj'o fin'e sukces'is, kaj la brit'a reg'ist'ar'o akcept'is, ke gorkanoj ricev'u sam'a'n salajr'o'n kiel brit'o'j kaj est'u akcept'at'a'j en Briti'o kiel brit'o'j. Do, kiam Lumley vizit'is Nepalon, s\u0302i est'is bon'ven'ig'at'a kvazau\u0306 fil'in'o de gorkano."}, {"text_idx": "#001587", "text": "C\u0302i-jar'e en Pollando oni re'memor'ig'is la 70-jar'ig\u0302'o'n de la komenc'o de la du'a mond'o'milit'o. Pollando est'is invad'it'a la 1an de septembr'o 1939, tamen argument'ebl'e komenc'ig\u0302'is la milit'o pli fru'e, la 7an de april'o, kiam ital'o'j atak'is kaj ek'okup'is Albanion. Pri'koment'is tiam la event'o'n brit'a ministr'o, Lord'o Cecil: \u201eLa perfid'a atak'o de Mus'sol'in'i al Albanio est'as sen'dub'e la plej mal'bel'a per'fort'aj\u0302'o kontrau\u0306 najbar'a s\u0302tat'o dum la mal'facil'a nun'temp'a situaci'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001588", "text": "Pri la event'o'j de antau\u0306 70 jar'o'j dir'is la german'a kancelier'o Angel'a Merkel: \u201eLa german'a popol'o sent'as etern'a'n respond'ec'o'n pri tiu milit'o.\u201d Tamen ankorau\u0306 ne tiel agnosk'e esprim'is si'n Beogrado pri la genocid'o en Kosovo au\u0306 ec\u0302 Ateno pri tiu en C\u0302amerio (grek'a region'o sud'e de Albanio, el kiu'j est'as el'pel'it'a'j en 1944 la tie'a'j alban'o'j)."}, {"text_idx": "#001589", "text": "\u201eTrans'don'u la administr'ad'o'n de Litovio al Skandinavi'o\u201d \u2013 tia tekst'o vid'ebl'as c\u0302e reklam'ej'o'j tra Litovio. Sur afis\u0302'o'j aper'is ankau\u0306 map'o'j, sur kiu'j la nom'o'j de litovaj urb'o'j est'as skrib'it'a'j kun skandinav'a'j fin'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Tia'manier'e la iniciat'int'o'j de la reklam'o-kampanj'o vol'is atent'ig'i, ke skandinav'a'j land'o'j bon'e reg'as si'a'n ekonomi'o'n kaj ke litovoj lern'u de si'a'j najbar'o'j. \u201eNi observ'as, kaj jen imit'ind'a ekzempl'o\u201d, opini'as la estr'in'o de la kampanj'o."}, {"text_idx": "#001591", "text": "Tamen la reklam'o'j ofend'is kelk'a'j'n litovojn. La estr'o de la social'demokrat'a parti'o koler'is kontrau\u0306 la ofend'a stil'o de la afis\u0302'o'j. \u201eS\u0302ajn'as, ke ni est'as mal'kler'a'j, ne'eduk'it'a'j kaj mal'kompetent'a'j mem'star'e administr'i ni'a'n land'o'n\u201d, li dir'is. Ali'a parlament'an'o ec\u0302 taks'is la kampanj'o'n kontrau\u0306'konstituci'a, pro la propon'o for'don'i la land'o'n al Skandinavi'o."}, {"text_idx": "#001592", "text": "Defend'is la iniciat'o'n g\u0302i'a estr'in'o. \u201eLa form'o de la reklam'o est'as nur humur'o. Propr'a'vol'e rezign'i pri la administr'ad'o kaj far'ig\u0302'i ies koloni'o est'as absurd'aj\u0302'o. Normal'e ajn'a varb'ad'o provok'as simpati'o'n kaj koler'o'n\u201d, s\u0302i dir'is, al'don'ant'e, ke la protekt'ant'o de la iniciat'o est'as la prezid'ant'in'o de Litovio."}, {"text_idx": "#001593", "text": "Post atak'o en februar'o, kiam pere'is 11 soldat'o'j burundaj, mort'is en septembr'o en Somali'o pli'a'j 21 pac'trup'an'o'j de la Afrik'a Uni'o (AMISOM). La islam'a ribel'ant'ar'o Shebab konsider'as la soldat'o'j'n invad'int'o'j. Dum la atak'o est'is vund'it'a'j 40 trup'an'o'j el Somali'o, Ugando kaj Burundo, inkluziv'e de la AMISOM-c\u0302ef'o, general'o Nathan Mugisha."}, {"text_idx": "#001594", "text": "La burunda reg'ist'ar'o anonc'is kvin'tag'a'n naci'a'n funebr'o'n sed deklar'is si'a'n pret'ec'o'n dau\u0306r'e sub'ten'i la pac'procez'o'n en Somali'o. Reg'ist'ar'a pro'parol'ist'o, Philippe Nzobonariba, dir'is, ke Burundo est'is tiel sub'ten'at'a dum inter'frat'a milit'o kaj do g\u0302i reciprok'e help'u ali'a'j'n land'o'j'n en simil'a situaci'o. Se Burundo ne est'us ricev'int'a help'o'n tia'n, atent'ig'is Nzobonariba, Burundo est'us en pli terur'a stat'o ol nun Somali'o."}, {"text_idx": "#001595", "text": "La c\u0302erk'o'j en'hav'ant'a'j la kadavr'o'j'n de la 12 burundaj mort'ig'it'o'j est'as akcept'it'a'j de du ministr'o'j kaj post'e met'it'a'j en hal'o'n, kie famili'an'o'j adiau\u0306'is la viktim'o'j'n."}, {"text_idx": "#001596", "text": "La burunda popol'o ne kompren'as, kial milit'as sam'land'an'o'j en Somali'o. Mult'a'j tim'as, ke la ribel'ant'a'j Shebab-an'o'j ek'atak'os en Burundo mem. \u201eGrav'as help'i ali'a'j'n re'trov'i kaj pli'fort'ig'i pac'o'n,\u201d ven'as tip'a re'ag'o, \u201esed neces'as rapid'eg'e re'hejm'e'n'ig'i ni'a'j'n frat'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001597", "text": "Opozici'an'o'j en Burundo opini'as, ke soldat'o'j est'as tie'n send'it'a'j kontrau\u0306'leg\u0302'e kaj sen la aprob'o de la naci'a asemble'o. C\u0302iu'j parti'o'j postul'as, ke la reg'ist'ar'o klar'e dir'u al la popol'o, kial burund'an'o'j dej\u0302or'as en Somali'o."}, {"text_idx": "#001598", "text": "Si'a'flank'e atent'ig'as Shebab, ke se la burunda reg'ist'ar'o send'os trup'o'j'n al Somali'o, tiu'j re'ven'os en c\u0302erk'o'j. Tio jam okaz'is."}, {"text_idx": "#001599", "text": "Last'a'temp'e aper'is nov'a el'don'o de slav'makedon'a enciklopedi'o, kompil'it'a de la Akademi'o de Scienc'o'j de Makedonio sub la au\u0306spici'o de la reg'ist'ar'o. En'est'as, kiel atend'it'e, mult'a'j mal'ver'o'j histori'a'j kaj politik'a'j. Ec\u0302 diplomat'o'j de la brit'a kaj uson'a ambasad'o'j en Skopj'e protest'is pro la asert'o, inter'ali'e, ke dum la ribel'o alban'a en la jar'o 2001 la naci'liber'ig'a'j tac\u0302ment'o'j de la popol'a arme'o est'is trejn'it'a'j de uson'brit'a'j spert'ul'o'j milit'ist'a'j. Tio ne ver'as."}, {"text_idx": "#001600", "text": "Plej bedau\u0306r'ind'e, la slav'makedon'a'j t.n. scienc'ist'o'j insist'as pri si'a'j mal'ver'a'j s\u0302ovinism'a'j tez'o'j kontrau\u0306'alban'a'j rilat'e la log\u0302'ant'ar'o'n en tiu c\u0302i mult'etn'a land'o. Ili skrib'as, ke alban'o'j, kiu'j lau\u0306 last'a'j don'it'aj\u0302'o'j konsist'ig'as c\u0302. 26 % de la popol'o, est'as al'ven'int'a'j el nord'a Albanio, do ne au\u0306tokton'as en la respublik'o."}, {"text_idx": "#001601", "text": "Tio cert'e mal'ver'as. Est'as pruv'it'e, ke alban'o'j est'as post'e'ul'o'j de iliroj kaj pelasg'o'j, okup'int'a'j vast'a'n teritori'o'n de Danub'o g\u0302is la Adriatik'a kaj Ionia Mar'o'j, inkluziv'e de la nun'temp'a Makedonio. La antikv'a sci'ul'o Strabon'o (63-20 antau\u0306 la komun'a era'o) not'is en la sep'a volum'o de si'a Geografi'o, ke \u201eiliroj kaj makedon'o'j parol'as sam'a'n lingv'aj\u0302'o'n [kaj] hav'as simil'a'j'n mor'o'j'n kaj kutim'o'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#001602", "text": "Slav'o'j al'ven'is nur post la 6a jar'cent'o. Dum la tut'a temp'o alban'o'j konsist'ig'is pli'mult'o'n, apart'e en Okcident'a Makedonio. Lau\u0306 statistik'o'j de la jar'o'j 1921 kaj 1941 alban'o'j konsist'ig'is ekzempl'e 70 % en Gostivar, 60 % en Diber (De'bar), 43 % en Shkup (Skopj'e), 88 % en Tet'ov'e (Tet'ov'o), 52 % en Struga, ktp."}, {"text_idx": "#001603", "text": "G\u0302is antau\u0306 kelk'a'j jar'dek'o'j, Skopj'e est'is la urb'o kun la plej grand'a nombr'o de alban'o'j en g\u0302i. Hodiau\u0306 log\u0302'as tie pli ol 200 000 alban'o'j. Tamen, lau\u0306 ret'pag\u0302'o'j kompil'it'a'j de la makedon'a reg'ist'ar'o, leg'ebl'as, ke Skopj'e konsist'as el slav'makedon'o'j, islam'an'o'j, turk'o'j kaj mal'mult'e da alban'o'j."}, {"text_idx": "#001604", "text": "Rid'ind'a asert'o! Cert'e oni konsider'as alban'o'j'n, kiu'j plej'mult'e aparten'as al la islam'a religi'o, simpl'e islam'an'o'j au\u0306 turk'o'j."}, {"text_idx": "#001605", "text": "Balot'is 41 % de la voc\u0302'don'rajt'a log\u0302'ant'ar'o de la katalun'a urb'et'o Arenys de Munt [arens\u0302' de mu'n] respond'e al la demand'o: \u201eC\u0302u vi konsent'as, ke Kataluni'o far'ig\u0302'u plen'rajt'a s\u0302tat'o sen'de'pend'a, demokrati'a kaj soci'a en'e de Eu\u0306rop'a Uni'o?\u201d El tiu'j, kiu'j voc\u0302'don'is, respond'is 96,18 % favor'e al sen'de'pend'ec'o de Kataluni'o dis'de Hispanio."}, {"text_idx": "#001606", "text": "En'tut'e est'is kun'vok'it'a'j la 13an de septembr'o 6515 civit'an'o'j por voc\u0302'don'i. Part'o'pren'is la balot'o'n pli da hom'o'j ol en la referendum'o pri la eu\u0306rop'a konstituci'o (40,43 %) kaj en la last'a'j eu\u0306rop'a'j elekt'o'j (35,14 %)."}, {"text_idx": "#001607", "text": "Al la balot'ej'o ir'is pli da urb'an'o'j, ol esper'is la organiz'ant'o'j. Antau\u0306 la balot'o oni ricev'is leter'o'j'n de la ekstrem'dekstr'a frank'ism'a parti'o Falang'e [falanh\u0302e] kaj de la social'ism'a parti'o nun'temp'e reg'ant'a en Hispanio. Ambau\u0306 leter'o'j invit'is la log\u0302'ant'ar'o'n ne part'o'pren'i. Ceter'e okaz'is sam'tag'e ali'a'j balot'o'j, sed ebl'is respond'i al la demand'o pri sen'de'pend'ig\u0302'o nur en unu'sol'a balot'ej'o."}, {"text_idx": "#001608", "text": "Kontrau\u0306 la balot'o protest'is en la centr'a plac'o de Arenys de Munt 60 an'o'j de la frank'ism'a parti'o. La falang'ist'o'j montr'is hispan'a'j'n flag'o'j'n kaj frank'ism'a'j'n simbol'o'j'n. Ili fas\u0302ism'e salut'is, asert'ant'e, ke Kataluni'o est'as hispan'a. Polic'an'o'j izol'is la fas\u0302ism'a'j'n protest'ant'o'j'n dis'de katalun'a'j sen'de'pend'ist'o'j. De apud'a'j balkon'o'j, najbar'o'j bat'is kaserol'o'j'n por bru'e protest'i kontrau\u0306 la c\u0302e'est'o de fas\u0302ist'o'j."}, {"text_idx": "#001609", "text": "Oni balot'is en la sid'ej'o de kultur'a asoci'o apud la urb'o'dom'o pro mal'permes'o de s\u0302tat'a tribunal'o kun'vok'i la referendum'o'n. Tial la magistrat'o de la urb'et'o trans'don'is la iniciat'o'n al la asoci'o. Lau\u0306 Carles Mo\u0301ra [karles mor'a], urb'estr'o de Arenys de Munt, la cel'o est'is obe'i la jug\u0302'a'n decid'o'n, kiu mal'permes'is c\u0302i'a'n kun'labor'o'n de la magistrat'o. La urb'o'dom'a salon'o, kiu dev'us gast'ig'i la urn'o'j'n, akcept'is sang'o'donac'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001610", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la balot'o mal'hav'as leg\u0302'a'n valor'o'n, la fakt'o, ke urb'et'o tamen organiz'is balot'o'n kontrau\u0306 la vol'o de la s\u0302tat'o, kaj kun fas\u0302ism'a protest'o, est'is vast'e pri'raport'at'a en inter'naci'a'j amas'komunik'il'o'j. La urb'estr'o difin'is la tag'o'n kiel fest'o'n de demokrati'o, dir'ant'e: \u201eNi kontrau\u0306'as neniu'n, sed klopod'as star'ig'i pont'o'j'n por dialog'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001611", "text": "Lau\u0306 la magistrat'o, Arenys de Munt est'as la unu'a katalun'a municip'o, kiu liber'e kaj demokrati'e voc\u0302'don'is por sen'de'pend'a Kataluni'o. Nun pli ol 60 ali'a'j municip'o'j plan'as sam'e referendum'i. Ili kun'labor'as kaj kre'is ret'ej'o'n: ."}, {"text_idx": "#001612", "text": "La j\u0302urnal'o La Vanguardia raport'is, ke last'a'temp'e du'obl'ig\u0302'is la apog'ant'o'j de sen'de'pend'ig\u0302'o de Kataluni'o. Sam'e, lau\u0306 la j\u0302urnal'o, kresk'as sen'de'pend'ism'o ekzempl'e en Kebekio."}, {"text_idx": "#001613", "text": "Post la venk'o de la Demokrati'a Parti'o (DP) en la g\u0302eneral'a elekt'o, Hatojama Jukio est'is elekt'it'a mez'e de septembr'o la 93a c\u0302ef'ministr'o de Japani'o. La nov'a ministr'ar'o konsent'is pri du baz'a'j princip'o'j: \u201ereal'ig'o de ver'a popol'a suveren'ec'o\u201d kaj \u201ereal'ig'o de en'hav'o'ric\u0302'a region'a suveren'ec'o\u201d. Kun'lig'it'a'j est'as tri slogan'o'j: \u201emem'star'o kaj kun'viv'ad'o\u201d, \u201ere'kre'o de soci'a'j lig'il'o'j\u201d kaj \u201efrat'ec'a soci'o\u201d."}, {"text_idx": "#001614", "text": "Reg'ist'ar'o gvid'at'a de la Demokrati'a Parti'o est'as histori'a event'o. Dum la pas'int'a'j 50 jar'o'j la Liberal'a Demokrati'a Parti'o (LDP) preskau\u0306 c\u0302iam reg'is Japani'o'n. Tiu reg'ad'o s\u0302ajn'is etern'e dau\u0306r'ont'a kaj g\u0302is la 90aj jar'o'j japan'o'j ne apart'e interes'ig\u0302'is pri politik'o. Ili kontent'is, viv'ant'e en pac'o kaj en ekonomi'a progres'o."}, {"text_idx": "#001615", "text": "Tamen iom post iom mal'aper'is la optimism'o kaj c\u0302i-jar'e japan'o'j elekt'is nov'a'n reg'ist'ar'o'n, esperant'e pri pli hom'ec'a soci'o. Malgrau\u0306 tio, ke lau\u0306 enket'o'j preskau\u0306 du'on'o de la japan'a popol'o kred'is, ke ne mult'o drast'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os, tamen jam okaz'is kvazau\u0306 \u201erevoluci'a'j\u201d pas\u0302'o'j politik'a'j."}, {"text_idx": "#001616", "text": "La plej okul'frap'a koncern'as la c\u0302es'ig'o'n de la konstru'ad'o de la dig'o Janba en la guberni'o Gunma. La dig'o est'is plan'it'a en 1952 kaj est'us pret'a en 2015. G\u0302i est'as jam g\u0302is 80 % komplet'a, sed la nov'a reg'ist'ar'o taks'as la konstru'ad'o'n mis'uz'o de la s\u0302tat'a bug\u0302et'o. G\u0302i konsum'is jam la ekvivalent'o'n de 3,5 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001617", "text": "Ankau\u0306 leg\u0302'o'j, kiu'j mizer'ig'is la viv'o'n de japan'o'j dum la period'o de LDP, est'os nul'ig'it'a'j. Ili inkluziv'as la leg\u0302'o'n \u201eHelp'o al handikap'it'o'j\u201d, kiu fakt'e ne help'is, sed trud'is pli da el'spez'o'j rilat'e pri'zorg'ad'o'n. Ankau\u0306 la tiel nom'at'a nov'a kurac'ad'a sistem'o est'os nul'ig'it'a: tiu c\u0302i sistem'o mal'alt'ig'is la bug\u0302et'o'n por fleg'i mal'jun'ul'o'j'n kaj far'ig\u0302'is unu el la kau\u0306z'o'j de la mal'venk'o de LDP."}, {"text_idx": "#001618", "text": "Re'far'ot'a est'as la leg\u0302'o \u201eHelp'o al sol'patr'in'o'j\u201d, kies al'don'a subvenci'o est'as nul'ig'it'a. Popular'a est'as ankau\u0306 promes'o mal'alt'ig'i la el'las'o'j'n de karbon'a mono'oksid'o. LDP promes'is 8-procent'a'n mal'pli'ig'o'n; la nun'a reg'ist'ar'o de Hatojama Jukio 25-procent'a'n."}, {"text_idx": "#001619", "text": "Promes'it'a'j est'as ankau\u0306 ali'a'j re'form'o'j kaj nov'a'j leg\u0302'o'j. Kun esper'o do japan'o'j nun spekt'as televid'o'n kaj leg'as j\u0302urnal'o'j'n."}, {"text_idx": "#001620", "text": "Hatojama Jukio nask'ig\u0302'is en februar'o 1947 al elit'a famili'o. Pra'av'o rol'is kiel prezid'ant'o de la C\u0302ambr'o de Deput'it'o'j; av'o far'ig\u0302'is c\u0302ef'ministr'o kaj sukces'e star'ig'is diplomati'a'j'n rilat'o'j'n inter Japani'o kaj Sovetio; li'a patr'o est'is ministr'o pri ekster'a'j rilat'o'j."}, {"text_idx": "#001621", "text": "Jukio stud'is administr'ad'o'n en Tokio, post'e c\u0302e Stanford en Uson'o. Tie li renkont'is si'a'n nun'a'n edz'in'o'n Mijuki, eks'a'n aktor'in'o'n. En 1976, en Uson'o, li entuziasm'ig\u0302'is pri la 200-jar'a dat're'ven'o de Uson'o kaj decid'is far'ig\u0302'i politik'ist'o."}, {"text_idx": "#001622", "text": "En 1986 li est'is elekt'it'a kiel deput'it'o de la Liberal'a Demokrati'a Parti'o (LDP). En 1993 li for'las'is LDP-on kaj al'ig\u0302'is al grup'o, kiu cel'is fond'i nov'a'n parti'o'n \u2013 la Demokrati'a'n Parti'o'n. En juni'o 2009 li est'is elekt'it'a kiel parti'a prezid'ant'o. Li'a'j deviz'o'j est'as \u201efrat'ec'o\u201d kaj \u201eamik'o'j en pluv'o\u201d (valor'a'j est'as amik'o'j, kiu'j help'as ec\u0302 dum mal'avantag\u0302'a'j situaci'o'j)."}, {"text_idx": "#001623", "text": "En septembr'o c\u0302i-jar'e li preleg'is c\u0302e Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j. Li dir'is: \u201eLa mond'o al'front'as divers'a'j'n mal'facil'aj\u0302'o'j'n. La nov'nask'it'a Japani'o ne fug\u0302'os el tiu'j. Sur'baz'e de la spirit'o de \u201afrat'ec'o\u2019, mi klopod'as, por ke Japani'o est'u pont'o inter Orient'o kaj Okcident'o, inter progres'int'a'j land'o'j kaj progres'ant'a'j land'o'j, inter divers'a'j kultur'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#001624", "text": "\u201eNun Japani'o dev'as plen'um'i kvin defi'o'j'n: la unu'a est'as batal'o kontrau\u0306 la mond'a ekonomi'a kriz'o, la du'a est'as lukt'ad'o kontrau\u0306 tut'mond'a klimat's\u0302ang\u0302'o, la tri'a est'as redukt'o de nukle'a'j arm'il'o'j, la kvar'a est'as pac'o, ekspluat'ad'o kaj mal'ric\u0302'ec'o en la mond'o, kaj la kvin'a est'as la fond'o de Orient-Azi'a Uni'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001625", "text": "Menci'ind'as la tri'a defi'o. Kiel dir'is la nov'a c\u0302ef'ministr'o, kvankam Japani'o posed'as la kapabl'o'n kre'i nukle'a'j'n arm'il'o'j'n, g\u0302i fidel'os al la princip'o'j ili'n nek posed'i, nek en'konduk'i, nek produkt'i."}, {"text_idx": "#001626", "text": "Tiu c\u0302i mesag\u0302'o mult'e kurag\u0302'ig'is japan'a'j'n atom'bomb-sufer'ant'o'j'n kaj, post epok'o, kiam Japani'o em'is sekv'i Uson'o'n kvazau\u0306 koloni'o, la c\u0302ef'ministr'o mesag\u0302'is al la mond'o, ke en'konduk'at'a est'as nov'a era'o en la japan'a politik'o."}, {"text_idx": "#001627", "text": "C\u0302u amnesti'o konduk'os al pac'o?"}, {"text_idx": "#001628", "text": "Dum la last'a'j jar'dek'o'j la nig\u0302er'delt'a region'o de Nig\u0302erio rest'as milit'ej'o. Kulp'as c\u0302ef'e la federaci'a reg'ist'ar'o, kiu dau\u0306r'e neglekt'as la popol'o'j'n de region'o, el kiu ven'as naft'o, la c\u0302ef'a en'spez'il'o de Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#001629", "text": "La Organiz'aj\u0302'o de Petrol-Eksport'ant'a'j Land'o'j (OPEL) permes'as al Nig\u0302erio, la ses'e plej grand'a land'o lau\u0306 naft'o-rezerv'o'j, produkt'i tag'e tri milion'o'j'n da barel'o'j da naft'o. Sed malgrau\u0306 ke pli ol 90 % de la land'a'j en'spez'o'j de'ven'as de naft'o, la popol'o, kaj apart'e la civit'an'o'j de la nig\u0302er'delt'a region'o, rest'as mal'ric\u0302'a'j."}, {"text_idx": "#001630", "text": "Ili sufer'as de divers'a'j katastrof'o'j kau\u0306z'it'a'j de inter'naci'a'j naft'o-kompani'o'j kiel Shell, Mobil, Chevron kaj Texaco. Bien'o'j kaj precip'e river'o'j est'as polu'it'a'j de la kompani'o'j: oft'e river'o'j prezent'as la sol'a'n manier'o'n akir'i akv'o'n por trink'i kaj por ali'a'j c\u0302iu'tag'a'j bezon'o'j. Sam'temp'e mort'as la fis\u0302'o'j pro h\u0302emi'aj\u0302'o'j, kiu'j'n la kompani'o'j el'las'as en la river'o'j'n."}, {"text_idx": "#001631", "text": "Dum est'as detru'it'a'j tut'a'j vilag\u0302'o'j, kun'e kun bien'o'j kaj ali'a'j soci'a'j kaj kultur'a'j hav'aj\u0302'o'j, mank'as mal'san'ul'ej'o'j, lern'ej'o'j, bon'a'j s\u0302ose'o'j ktp, fakt'e c\u0302io por montr'i, ke la tie'a popol'o produkt'as kaj posed'as la ric\u0302'aj\u0302'o'n de Nig\u0302erio. Tial mort'as la log\u0302'ant'o'j de la nig\u0302er'delt'a region'o pro neglekt'o kaj pro ekologi'a'j problem'o'j, dum la naft'o-en'spez'o'j'n la federaci'a reg'ist'ar'o aplik'as en la nord'a'j s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#001632", "text": "Nig\u0302erdeltanoj, kiu'j dum la epok'o de la arme'a'j reg\u0302im'o'j protest'is, kiel Ke'n Saro Wiwa, est'as mort'ig'it'a'j. Dum la last'a'j 10 jar'o'j da s\u0302ajn-demokrati'o neni'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. Eks'a prezid'ant'o Olusegun Obasanjo send'is soldat'o'j'n en 1999 al la nig\u0302er'delt'a urb'o Od'i kaj mort'ig'is c\u0302iu'j'n log\u0302'ant'o'j'n kaj detru'is la urb'o'n, c\u0302ar la log\u0302'ant'o'j, protest'ant'e kontrau\u0306 esplor'o'j de la naft'o-kompani'o'j, mort'ig'is unu'sol'a'n soldat'o'n."}, {"text_idx": "#001633", "text": "En la last'a'j jar'o'j mort'is mil'o'j en la region'o, kiu far'ig\u0302'is unu el la plej mal'sekur'a'j en la mond'o. Divers'a'j milit'ist'o'j, modern'e arm'it'a'j de ekster'land'a'j nig\u0302erdeltanoj, dau\u0306r'e lukt'as kontrau\u0306 soldat'o'j de la federaci'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001634", "text": "Part'e pro la mal'stabil'ec'o mult'a'j inter'naci'a'j kompani'o'j, kies labor'ist'o'j est'as kapt'it'a'j kaj liber'ig'it'a'j nur post pag'o de grand'a'j mon'sum'o'j, c\u0302es'is esplor'i. Ne nur ekster'land'a'j dung'it'o'j, sed ankau\u0306 nig\u0302eri'an'o'j est'as tiel minac'at'a'j. Rezult'e fal'as naft'o-en'spez'o'j. Land'o kapabl'a produkt'i tag'e tri milion'o'j'n da barel'o'j da naft'o liver'as fakt'e nur 700 000."}, {"text_idx": "#001635", "text": "Re'ag'e al la situaci'o, kaj spit'e al la vol'o de politik'ist'o'j kaj tradici'a'j region'a'j reg\u0302'o'j, kiu'j profit'as de la mal'ord'o, la reg'ist'ar'o last'a'temp'e deklar'is amnesti'o'n kaj promes'is kre'i ministeri'o'n task'it'a'n re'konstru'i la region'o'n. Komenc'e neni'u fid'is la reg'ist'ar'o'n, sed part'e pro la inter'naci'a komun'um'o la amnesti'o ek'efik'is. Liber'ig'it'a'j est'as en'prizon'ig'it'a'j milit'ist'o'j, dum tiu'j ankorau\u0306 liber'a'j for'don'is si'a'j'n arm'il'o'j'n al federaci'a'j soldat'o'j."}, {"text_idx": "#001636", "text": "La popol'o nun atend'as por vid'i, c\u0302u la federaci'a reg'ist'ar'o plen'um'os c\u0302iu'j'n si'a'j'n ali'a'j'n promes'o'j'n rilat'e la region'o'n. Ebl'e tamen fin'e re'ven'os pac'o al la nig\u0302er'delt'a popol'o."}, {"text_idx": "#001637", "text": "La plej inteligent'a'n propon'o'n c\u0302i-jar'e far'is sen'dub'e la libia revoluci'estr'o Muhamar Gadafi. La eks'teror'ist'a beduen'o postul'is dis'bat'i Svis'land'o'n, c\u0302ar tie post pu(g)na inter'bat'ad'o li'a fil'o est'is arest'it'a. Lau\u0306 li la german'a part'o de Svis'land'o trans'ig\u0302'u al Germanio, la franc'a al Franci'o kaj la ital'a al Italio. Klar'e, ke Italio kaj Franci'o est'as favor'at'a'j de Gadafi, c\u0302ar kaj la franc'a prezid'ant'o Nikol'as Sarkozi kaj la ital'a grand'sinjor'o Silvi'o Berluskoni est'as li'a'j sen'tim'a'j intim'a'j amik'o'j. Tamen g\u0302is nun oni ne pov'is observ'i, ke la german'a kancelier'o Angel'a Merkel est'us amik'in'o de la libi'an'o. Ali'flank'e Svis'land'o rilat'as relativ'e mal'amik'e al Germanio, c\u0302ar la german'a financ-ministr'o per drast'a'j vort'o'j dras\u0302'is Svis'land'o'n (kaj Lih\u0302tens\u0302tejnon), c\u0302ar ili ebl'ig'is al ekster'land'a'j (do ankau\u0306 german'a'j) impost'rifuz'ant'o'j depon'i si'a'n nigr'a'n mon'o'n en ties bon'kor'a'j bank'o'j kaj pag'i neni'a'n tribut'o'n al iu ajn s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001638", "text": "Svis'o'j kaj lih\u0302tens\u0302tejn'an'o'j est'is ofend'it'a'j, tamen s\u0302ang\u0302'is si'a'j'n bank'preskrib'o'j'n, tiel ke eu\u0306rop'a'j financ'dizert'int'o'j nun dev'as serc\u0302'i (kaj facil'e trov'as) ali'a'j'n impost-oaz'o'j'n ie ajn en Oceani'o \u2013 la sol'a mal'avantag\u0302'o est'as, ke ili nun dev'as long'e flug'i por vid'i si'a'n mon'o'mont'o'n. Sed ebl'e ili ja perd'is, pro la financ'kriz'o, mon'o'n. Tiel okaz'is al la c\u0302ef'o de la plej grand'a german'a privat'bank'o DB. En la jar'o 2007 li ricev'is salajr'o'n de 13,9 milion'o'j da eu\u0306r'o'j, dum 2008 nur (!) 1,4 milion'o'j'n; la en'spez'o'j de la kompat'ind'a bank'ist'o do fal'eg'is je 90 %! Imag'u, se vi dev'us sufer'i tia'n redukt'ig\u0302'o'n de vi'a salajr'o. Do vi pov'as kompren'i, ke li nun est'as ver'e mizer'a mal'ric\u0302'ul'o."}, {"text_idx": "#001639", "text": "Ebl'e tamen li est'is tiel prudent'a, ke li invest'is si'a'n antau\u0306'e per'labor'it'a'n mon'o'n en tabak-kompani'o'j. Tio'n far'is uson'a'j san'asekur'a'j kompani'o'j, kiu'j ac\u0302et'is tabak'akci'o'j'n je en'tut'e 4,5 miliard'o'j da dolar'o'j. Kiel oni pov'as leg'i sur cigared'skatol'et'o'j, fum'ad'o mort'ig'as. La san'asekur'a'j kompani'o'j do profit'as ne nur pro vend'ad'o de tabak'o, sed ankau\u0306 pro fru'a'j mort'o'j de si'a'j klient'o'j, al kiu'j ili ne dev'as pag'i en okaz'o de mal'san'ig\u0302'o. Sed krom'e ili postul'as de fum'ant'o'j kotiz'o'j'n pli alt'a'j'n, ol dev'as pag'i ne'fum'ant'o'j. Ver'e ruz'a negoc'ad'o, c\u0302u ne? C\u0302ar fum'ant'o'j lau\u0306 la uson'a statistik'o mort'as c\u0302irkau\u0306 dek jar'o'j'n pli fru'e, ol ali'a'j, kaj do ne ating'as ag\u0302'o'n, en kiu oni kutim'e sufer'as mal'san'o'j'n."}, {"text_idx": "#001640", "text": "Ho jes, Uson'o c\u0302iam de'nov'e super-surpriz'as ni'n per kurioz'aj\u0302'o'j. Nun g\u0302i vol'as postul'i de ekster'land'a'j vizit'ant'o'j en'ir'mon'o'n de dek dolar'o'j. German'o'j kon'as tio'n: German'a Demokrati'a Respublik'o postul'is de okcident'a'j vizit'ant'o'j en'ir'mon'o'n de 25 (okcident-german'a'j) mark'o'j por c\u0302iu tag'o; kompens'e oni ricev'is tamen 25 mal'pli valor'a'j'n orient'a'j'n mark'o'j'n. 20 jar'o'j'n post tiu social'ism'a negoc'o do nun kapital'ism'a Uson'o aplik'as tiu'n c\u0302i eks'mod'a'n metod'o'n por en'spez'i mon'o'n, kiu'n g\u0302i, ceter'e, vol'as invest'i por akcel'i turism'o'n, c\u0302ar ven'as pli kaj pli mal'mult'a'j ekster'land'an'o'j. Mi hav'as kelk'a'j'n problem'o'j'n por kompren'i tiu'n c\u0302i logik'o'n. S\u0302ajn'as al mi, ke kolizi'as cel'o kaj rimed'o."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Mister'a'j est'is c\u0302i-jar'e ankau\u0306 ali'a'j kolizi'o'j. Ekzempl'e la 10an de februar'o en la kosm'o kolizi'is du satelit'o'j. Unu est'is satelit'o de la ret'o Iridium, kiu mond'vast'e ebl'ig'as pos\u0302'telefon'ad'o'n. La ali'a est'is eks'a rus'a tele'komunik'a satelit'o. Ambau\u0306 detru'ig\u0302'is komplet'e kaj je horor'o de kosm'o'fak'ul'o'j post'e dis'vast'ig'is rub'aj\u0302'nub'eg'o'j'n, kiu'j pov'as damag\u0302'i ali'a'j'n satelit'o'j'n. Naiv'e mi imag'is, ke la kosm'o est'as tiom vast'a, ke praktik'e ne ebl'as tia'j akcident'o'j. Sed nun mi leg'is, ke tie s\u0302veb'as ne mal'pli ol 600 000 rub'aj\u0302'er'o'j de eks'a'j kosm'a'j aparat'o'j. Kaj pro tio la inter'naci'a kosm'o'staci'o dum dek jar'o'j dev'is jam ok foj'o'j'n s\u0302ang\u0302'i si'a'n itiner'o'n por evit'i kolizi'o'n."}, {"text_idx": "#001642", "text": "Simil'e tut'e ne'probabl'a est'as kolizi'o de sub'mar'a'j s\u0302ip'o'j en vast'a ocean'o, tamen ankau\u0306 tio okaz'is, sam'e komenc'e de februar'o. Tiam tus\u0302'is unu la ali'a'n franc'a kaj brit'a sub'mar'a'j kolos'o'j (140 kaj 150 metr'o'j'n long'a'j) kun atom'arm'il'o'j. Normal'e tio ne ebl'as, c\u0302ar sub'mar'ist'o'j en silent'a mar'o kutim'e au\u0306d'as la motor'bru'o'n de ali'a s\u0302ip'o. Est'as mirakl'o, ke la du averi'int'o'j nur dev'is est'i ripar'at'a'j, sed ne okaz'is atom'katastrof'o. Mal'lau\u0306t'ec'o pov'as kau\u0306z'i problem'o'j'n ankau\u0306 sur'ter'e. Ju pli mult'a'j elektro'au\u0306t'o'j trafik'os sur la strat'o'j, des pli grand'a est'os dang\u0302er'o por pied'ir'ant'o'j kaj bicikl'ist'o'j, c\u0302ar ili ne au\u0306d'as la sen'bru'a'j'n vetur'il'o'j'n. Tial oni nun instal'as en elektro'au\u0306t'o'j lau\u0306t'parol'il'o'j'n, kiu'j el'las'as pseu\u0306d'a'n motor'bru'o'n, por tiel avert'i ne nur blind'ul'o'j'n, sed ankau\u0306 ali'a'j'n hom'o'j'n, por ke ili pov'u evit'i kolizi'o'j'n. Absurd'a ide'o? Ebl'e g\u0302i pov'as sav'i viv'o'j'n, sed ni ne rev'u pri sen'bru'a trafik'o, kiel en C\u0302ini'o, kie ankorau\u0306 plej mult'a'j trafik'il'o'j est'as sen'bru'a'j bicikl'o'j."}, {"text_idx": "#001643", "text": "Tiu c\u0302i popular'a popol'respublik'o en 2009 pomp'e fest'is si'a'n 60-jar'a'n jubile'o'n. Kiom g\u0302i prosper'is dum tiu long'a period'o, oni pov'as ek'kon'i per el'dir'o de infan'o. C\u0302in'a et'ul'o al la demand'o, kiu'n profesi'o'n li al'streb'as, respond'is: \u201eMi vol'as far'ig\u0302'i korupt'a s\u0302tat'ofic'ist'o.\u201d Ni dezir'as al la klar'vid'a et'ul'o, ke la plan'o real'ig\u0302'u, je li'a felic\u0302'o kaj tiu de C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001645", "text": "Haider ne atend'is plen'um'o'n de si'a ide'o, sed li tuj ek'praktik'is si'a'n propr'a'n ekster'land'a'n, au\u0306 ekster's\u0302tat'a'n, politik'o'n, kiu ne tre kongru'is kun la ekster'land'a politik'o de la ver'a liber'a s\u0302tat'o Au\u0306strio. Tiel li hav'is amik'a'j'n rilat'o'j'n kun la tiam'a iraka diktator'o Husejn, kiu'n li vizit'is. Ceter'e li intim'e amik'ig\u0302'is kun fil'o de la libia diktator'o Gadafi."}, {"text_idx": "#001646", "text": "Haider ne viv'is sufic\u0302'e long'e por komplet'ig'i si'a'j'n inter'naci'a'j'n rilat'o'j'n kaj tiel ig'i la ekster'land'a'n politik'o'n de si'a provinc'o ver'e s\u0302tat'ec'a kaj tiel ar'ig'i argument'o'j'n por la est'ont'a liber'a s\u0302tat'o, au\u0306 respublik'o, Karintio."}, {"text_idx": "#001647", "text": "Last'a'temp'e la prezid'ant'o de la provinc'a parlament'o en Karintio, Josef Lobnig, an'o de la posthajdera parti'o BZO\u0308, permes'is uz'i galeri'o'n en la provinc'a dom'o Klagenfurter Landhaus por mal'ferm'i ekspozici'o'n pri foto'material'o el nord'a Korei'o, far'it'a de la au\u0306str'a fot'ist'o Wolfgang Bogner, sub pomp'a titol'o \u201eMal'kovr'o de imperi'ism'a mensog'o-propagand'o pri Nord-Korei'o\u201d."}, {"text_idx": "#001648", "text": "Intenc'o kaj tendenc'o de la ekspozici'o est'as argument'i, ke Nord-Korei'o est'as ord'ig'it'a s\u0302tat'o, en kiu ne trov'ig\u0302'as mal'sat'a'j hom'o'j, almoz'pet'ant'o'j kaj fremd'ul'o'j. Tiel plen'um'ig\u0302'as la franc'a dir'manier'o \u201eekstrem'o'j tus\u0302'as unu la ali'a'n\u201d. Tia'manier'e funkci'ul'o de ekstrem'dekstr'a parti'o dispon'ig'as s\u0302tat'a'n propr'aj\u0302'o'n por montr'i ideologi'a'n propagand'o'n favor'e al unu el la plej krim'a'j reg\u0302im'o'j, kiu'j iam ekzist'is en la mond'o."}, {"text_idx": "#001649", "text": "Interes'a apud'inform'o: la sam'a amik'o de nord-kore'a'j cirkonstanc'o'j komenc'e de juli'o mal'permes'is uz'i la sam'a'n ej'o'n por reprezent'ant'o'j de la Eu\u0306rop'a Parlament'o. Ili vol'is honor'i grup'o'n, kiu inter'parol'ant'e kaj mal'konstru'ant'e antau\u0306'jug\u0302'o'j'n prov'as solv'i la lingv'a'n kaj etn'a'n problem'ar'o'n de karintiaj sloven'o'j."}, {"text_idx": "#001650", "text": "Tial la vic'prezid'ant'o de la Eu\u0306rop'a Parlament'o, Miguel Angel Martinez, ne ricev'is permes'o'n atribu'i la Eu\u0306rop'a'n Civit'an'a'n Premi'o'n al grup'o, kiu for'las'is la mal'bon'a'n karinti'an tradici'o'n de naci'social'ism'o."}, {"text_idx": "#001651", "text": "Fin'ig\u0302'as la 30a jar'o de ni'a magazin'o. Kiel mi skrib'is c\u0302i-lok'e antau\u0306 unu jar'o, ni ne intenc'is pomp'e fest'i tiu'n jubile'o'n. Tamen est'as, ec\u0302 se modest'a, sukces'o por ni ating'i g\u0302i'n. Kaj ni pov'as konstat'i, ke ankau\u0306 tiu c\u0302i jar'o est'is interes'a lau\u0306 mult'a'j aspekt'o'j. Karakteriz'is g\u0302i'n grav'a'j tem'o'j, ekzempl'e milit'o'j en Afgani'o kaj Irako, kriz'o'j de energi'o kaj financ'o'j, Irano, klimat'o kaj nov'a uson'a prezid'ant'o. Okaz'e de la jubile'o mi foli'um'is la unu'a'n jar'kolekt'o'n, tiu'n de 1980, kaj iom mir'is: en g\u0302i ni trakt'is grand'part'e sam'a'j'n tem'o'j'n, kiel 30 jar'o'j'n post'e."}, {"text_idx": "#001652", "text": "Ni hav'is artikol-seri'o'n pri Afgani'o, kiu'n tiam prov'is konker'i la sovetia arme'o. Kiel kon'at'e, Sovetio fiask'is kaj dev'is re'tir'i si'a'j'n trup'o'j'n \u2013 c\u0302u sam'e dev'os far'i la nun'a alianc'o sub gvid'o de Uson'o, kiu invad'is la land'o'n? Ankau\u0306 pri Irano ni raport'is plur'foj'e, post la sukces'o de la islam'a revoluci'o. Okcident'a'j reg'ist'ar'o'j tim'is, ke ties ide'o'j dis'vast'ig\u0302'os al ali'a'j islam'a'j land'o'j. Ankau\u0306 hodiau\u0306 ili tim'as Iranon, nun pro la ebl'o, ke la land'o ek'hav'os atom'bomb'o'n. Kiel najbar'a Pakistano, kiu ankau\u0306 en 1980 est'is tem'o pro divers'a'j perturb'o'j. Diferenc'e tamen Irako tiam ne est'is en la fokus'o de interes'o, kiel nun."}, {"text_idx": "#001654", "text": "En Uson'o en 1980 elekt'ig\u0302'is nov'a prezid'ant'o, Ronald Re'ag'a'n. Li ne ricev'is la pac'premi'o'n de Nobel, kvankam dum si'a du'a ofic'period'o li mult'o'n far'is por mild'ig'i la tiam'a'n mal'varm'a'n milit'o'n inter Sovetio kaj Uson'o. Ankau\u0306 c\u0302i-jar'e en Uson'o ek'reg'is nov'a prezid'ant'o, kiu tuj ricev'is la Nobel-premi'o'n, ne pro merit'o'j, sed nur pro mit'o'j, ne pro far'o'j, sed pro vort'o'j, kiel dir'as kritik'ant'o'j. Ni esper'u, ke la far'o'j sekv'os dum la ven'ont'a jar'o. C\u0302io'n bon'a'n por 2010 al vi c\u0302iu'j!"}, {"text_idx": "#001655", "text": "Antau\u0306 la fin'o de la jar'o svis'a'j civit'an'o'j est'os decid'int'a'j pri eventual'a al'don'o de unu'sol'a fraz'o al la konstituci'o: \u201eEst'as mal'permes'it'e konstru'i minaret'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001656", "text": "Rekt'a demokrati'o est'as karakteriz'aj\u0302'o de Svis'land'o, sed g\u0302i'a ver'a funkci'ad'o est'as mal'pli kon'at'a. Por pli bon'e kompren'i la afer'o'n, ind'as konsci'i du aspekt'o'j'n. Unu'e, la konstituci'o pov'as est'i s\u0302ang\u0302'it'a nur per'e de referendum'o (kontrast'e al mult'a'j ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j). Du'e, civit'an'o'j mem pov'as rekt'e propon'i s\u0302ang\u0302'o'j'n, se ili kolekt'as skrib'a'n sub'ten'o'n de 100 000 civit'an'o'j (en land'o kun en'tut'e c\u0302irkau\u0306 kvin milion'o'j da civit'an'o'j). Pro tio civit'an'o'j pov'as mem decid'i pri si'a konstituci'o."}, {"text_idx": "#001657", "text": "Dum la somer'o de 2009 pli ol 100 000 civit'an'o'j sub'ten'is propon'o'n mal'permes'i konstru'ad'o'n de minaret'o'j. La reg'ist'ar'o kaj la parlament'o rapid'e deklar'is si'a'n mal'aprob'o'n, sed ne pov'is evit'i referendum'o'n. Por tio'n prevent'i, la au\u0306toritat'o'j est'us dev'int'a'j montr'i, ke la propon'it'a tekst'o lez'as inter'naci'a'n jur'o'n. Tio'n ili ne montr'is."}, {"text_idx": "#001658", "text": "Tiu'j konstituci'a'j propon'o'j (nom'at'a'j \u201einiciativ'o'j\u201d) oft'e ven'as ne de simpl'a'j civit'an'o'j. Kutim'e politik'a'j parti'o'j, grav'a'j asoci'o'j au\u0306 sindikat'o'j iniciat'as tia'j'n klopod'o'j'n. Membr'o'j de la Svis'a Popol'parti'o (naci'ist'a kaj konservativ'a) propon'is la iniciativ'o'n kontrau\u0306 minaret'o'j. Tiu c\u0302i parti'o antau\u0306 ne'long'e flor'is, opon'ant'e la Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n kaj ekster'land'a'j'n en'migr'int'o'j'n. Krom tio g\u0302i est'ig'as mal'amik'a'j'n si'n'ten'o'j'n kontrau\u0306 islam'an'o'j, malgrau\u0306 ili'a relativ'e bon'a integr'ig\u0302'o en la land'o."}, {"text_idx": "#001659", "text": "Islam'an'o'j nombr'as iom pli ol 300 000 en Svis'land'o (el 7,5 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j: grand'a nombr'o da log\u0302'ant'o'j fakt'e ne est'as civit'an'o'j). Ili ne form'as unu'ec'a'n komun'um'o'n, pro si'a'j tre divers'a'j de'ven'o'j, lingv'o'j kaj kutim'o'j. Plej'part'e ili de'ven'as el Balkani'o kaj ne observ'as tre strikt'a'n islam'a'n \u201ereg\u0302im'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001660", "text": "Nun'temp'e ekzist'as nur kvar minaret'o'j en Svis'land'o kaj nur unu nov'a est'as propon'at'a. Al'don'end'as, ke c\u0302iu'j tiu'j minaret'o'j est'as silent'a'j (neni'u muezin'o al'vok'as hom'o'j'n). Tamen klar'as, ke la demand'o pri minaret'o'j ne grav'as en Svis'land'o kaj ke la naci'ist'o'j trov'is tie bon'a'n okaz'o'n varb'i pri si'a'j tem'o'j."}, {"text_idx": "#001661", "text": "Nun'temp'e demand'o'j pri integr'ig\u0302'o de islam'an'o'j oft'e aper'as en eu\u0306rop'a'j land'o'j. Sed nur en Svis'land'o ebl'as tiel simpl'e rekt'e pet'i konstituci'a'n mal'permes'o'n konstru'i nov'a'j'n minaret'o'j'n. Plu'e ebl'as imag'i, ke ali'a'j simil'a'j propon'o'j sekv'os tiu'n c\u0302i iniciativ'o'n."}, {"text_idx": "#001662", "text": "Opon'ant'o'j de la iniciativ'o opini'as, ke minaret'o'j est'as nur'a'j arkitektur'a'j ornam'aj\u0302'o'j. Kontrau\u0306'e, sub'ten'ant'o'j de la mal'permes'a propon'o cert'as, ke tia'j konstru'aj\u0302'o'j est'as il'o'j por invad'i krist'an'a'j'n land'o'j'n. Diskut'o'j preskau\u0306 ne plu ebl'as pri tiu'j mal'sam'a'j vid'punkt'o'j."}, {"text_idx": "#001663", "text": "Formal'a religi'a liber'ec'o ne est'us en'dang\u0302er'ig'it'a pro la mal'permes'o, sed rest'as la problem'o, ke nur unu religi'o al'front'us mal'permes'o'n de si'a'j konstru'aj\u0302'o'j. Al'don'e, tia'j religi'a'j demand'o'j kutim'e est'as decid'at'a'j de la kanton'o'j (provinc'o'j de Svis'land'o) en tiu c\u0302i plur'religi'a land'o. Do la propon'o, se akcept'it'a, don'us nov'a'n kompetent'o'n al la naci'a federal'a s\u0302tat'o kontrast'e al mal'nov'a'j tradici'o'j."}, {"text_idx": "#001664", "text": "Kompren'ebl'e ind'as debat'i religi'a'j'n tem'o'j'n. Tamen rest'as la c\u0302ef'a impres'o, ke demagogi'a parti'o prov'as uz'i demokrati'o'n por firm'ig'i ksenofobi'o'n. Krom tio, la propon'ant'o'j pret'ig'is eg'e provok'em'a'j'n afis\u0302'o'j'n, nur'a'j'n karikatur'o'j'n de islam'o. Kiam oni montr'as tiu'j'n afis\u0302'o'j'n en islam'a'j land'o'j, mal'facil'as klar'ig'i, ke tio est'as part'o de normal'a demokrati'a diskut'o."}, {"text_idx": "#001665", "text": "Ankorau\u0306 preciz'ig'end'as, c\u0302u tiu'j afis\u0302'o'j est'os mal'permes'it'a'j en kelk'a'j urb'o'j. Kompren'ebl'e sekv'is diskut'o en j\u0302urnal'o'j pri la liber'ec'o si'n esprim'i. C\u0302ia'okaz'e, se la propon'o est'os akcept'it'a, Svis'land'o est'os la sol'a okcident'a land'o, kiu mal'permes'as minaret'o'j'n. Mal'facil'os al la svis'a reg'ist'ar'o tio'n kompren'ig'i al ekster'land'o. Sekv'os ebl'e problem'o'j por la svis'a komerc'o."}, {"text_idx": "#001666", "text": "La rol'o de religi'o'j en la soci'o est'as tau\u0306g'a demand'o. Sed la risk'o'j, kiu'j prezent'ig\u0302'as pro politik'a'j diskut'o'j tia'j, pov'as est'i grand'a'j por la bild'o kaj sekur'ec'o de Svis'land'o. Tiu'j, kiu'j dezir'as al'front'i islam'a'j'n mov'ad'o'j'n, nun far'is unu'a'n pas\u0302'o'n en tiu direkt'o."}, {"text_idx": "#001667", "text": "Esper'ebl'e ne sekv'os per'fort'a'j re'ag'o'j. Svis'land'a'j civit'an'o'j kutim'as rifuz'i tia'j'n ekstrem'a'j'n propon'o'j'n, kaj est'us mal'pez'ig'o por la instanc'o'j, se c\u0302io tiel fin'ig\u0302'os. Larg\u0302'a'j rajt'o'j est'as grand'a ric\u0302'ec'o en demokrati'o, sed ili pov'as est'i mis'uz'at'a'j de provok'ist'o'j dezir'ant'a'j star'ig'i hom'o'n kontrau\u0306 hom'o."}]