[{"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "La historio pri kiel latinamerikaj intelektuloj trovis konsolon en la komunisma Prago"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Brazila verkisto Jorge Amado kaj lia filo (kvara de maldekstre), c\u0302eh\u0302a j\u0302urnalisto kaj dramaturgo Jan Drda (la unua maldekstre), en Dobr\u030ci\u0301s\u030c, c\u0302eh\u0302a kastelo, kiu servis kiel rezidejo por c\u0302eh\u0302aj kaj internaciaj verkistoj, en 1950. Foto el la arh\u0302ivo de Paloma Amado, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Antau\u0306 KOVIM-19 Prago estis vizitata c\u0302iutage de milionoj da turistoj, serc\u0302antaj c\u0302ipan bieron kaj impresan arkitekturon. En la 1950-aj jaroj la c\u0302efurbo de la tiama C\u0302eh\u0302oslovakio altiradis vere malsaman amason da vojag\u0302antoj: maldekstrajn intelektulojn de la tuta mondo, dezirantajn vidi kio estas la vivo c\u0302e socialismo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Multaj el tiuj politikaj turistoj venis el Latinameriko kaj inkluzivis literaturajn gigantojn kiel Jorge Amado and Gabriel Garci\u0301a Ma\u0301rquez. Por longe forgesita, tiu c\u0302i historio estas nun poiomete remalkovrata kaj rekonsiderata en C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dum la Malvarma milito dau\u0306ris, Okcidento kaj Sovetunio engag\u0302ig\u0302is en intensaj propagandaj klopodoj por montri superecon de siaj politikaj kaj socio-ekonomiaj sistemoj, kutime celante homojn en Azio, Afriko, Mezoriento kaj Latinameriko. Kaj ambau\u0306 flankoj konsideris arton kiel unu el la efikaj manieroj sendi tiun c\u0302i mesag\u0302on."}, {"text_idx": "#000009", "text": "En Sovetunio, la Tutlanda Societo de Kulturaj Ligoj kun Eksterlando au\u0306 VOKS, lau\u0306 sia mallongigo en la rusa, havis taskon inviti publikajn intelektulojn kaj verkistojn el la tuta mondo ne nur al Sovetunio, sed ankau\u0306 al aliaj socialismaj landoj kaj kurag\u0302igi ilin verki pri ili."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tiel Prago ig\u0302is kultura maldekstra renkontig\u0302ejo tiutempe, kolektante komencantajn kaj maturajn maldekstrajn verkistojn, kiel la turka Naz\u0131m Hikmet kaj la sovetia Ilja Ehrenburg."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Pablo Neruda fakte eble ec\u0302 prenis sian plumnomon de la c\u0302eh\u0302a verkisto de la 19-a jarcento, poeto kaj j\u0302urnalisto Jan Neruda (la c\u0302ilia poeto naskig\u0302is kiel Ricardo Elie\u0301cer Neftali\u0301 Reyes Basoalto). Li neniam agnoskis tion, sed fotoj de li promenanta lau\u0306 strato de Neruda en Prago au\u0306 pozanta antau\u0306 restoracioj kaj bierejoj nomitaj \u201cNeruda\u201d donas firman bazon por tiuj spekulacioj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Michal Zourek, foto uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ekzistis serio da au\u0306toritatismaj reg\u0302imoj en Latinameriko, kiuj amase rompadis homajn rajtojn, reference al la neceso subpremi maldekstrajn subfosajn fortojn. Tio klarigas kial latinamerikaj artistoj favoraj al komunisma ideologio povis ricevi materialan kaj moralan subtenojn el Orienta Eu\u0306ropo. Rigardante la rememorojn pri iliaj vojag\u0302oj, la tekstojn verkitajn en la 1940-aj kaj 1950-aj, ni vidas ke ili kutime plenas je entuziasmo. Kompreneble certaj trajtoj [de socialismaj socioj] grave impresis tiujn intelektulojn, venintajn el evolulandoj, speciale la stato de la kultura sfero en Orienta Eu\u0306ropo. Estas multaj mencioj pri la alta kvalito de teatraj dramoj, lerneja infrastrukturo kaj publikaj librejoj, kaj la alta nivelo de popola edukado."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Zourek klarigas kiel Prago kaj Moskvo ig\u0302is sekura loko por tiuj intelektuloj, ebligante al ili kontakti kaj renkonti unu la alian. \u201cTio estis ne malofta afero, ke famaj intelektuloj el Latinameriko renkontig\u0302is unuafoje en Orienta Eu\u0306ropo\u201d li diras. \u201cEn iliaj patrujoj tio ne eblis, c\u0302ar la lokaj au\u0306toritatismaj kaj kontrau\u0306komunismaj registaroj simple malebligus tion.\u201d"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Vizitante Pragon au\u0306 aliajn lokojn en C\u0302eh\u0302oslovakio, maldekstraj intelektuloj, plejparte viroj, estis traktataj kiel VIP-oj: Ili povis gasti en luksaj hoteloj, iliaj elspezoj estis pagataj, ili havis aliron al dulingvaj c\u0302ic\u0302eronoj, ricevis honorariojn pro siaj verkoj kaj iliaj verkoj estis tradukataj al la c\u0302eh\u0302a au\u0306 slovaka."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Tiuj, kiuj ricevis verkistajn restadpermesojn, povis resti por longa tempo, speciale en la kastelo Dobr\u030ci\u0301s\u030c, rezidejo de la Unio de C\u0302eh\u0302oslovakaj Verkistoj de la 1940-aj g\u0302is la 1990-aj. Iuj restis ec\u0302 pli longe, ricevinte politikan azilon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Byly jim placeny cestovni\u0301 vy\u0301daje a be\u030chem pec\u030clive\u030c napla\u0301novane\u0301ho programu jim byl prezentova\u0301n znac\u030cne\u030c idealizovany\u0301 obraz mi\u0301stni\u0301ho z\u030civota. Hoste\u0301 na opla\u0301tku po na\u0301vratu s\u030ci\u0301r\u030cili pozitivni\u0301 dojmy prostr\u030cednictvi\u0301m cestopisu\u030a, c\u030cla\u0301nku\u030a a pr\u030cedna\u0301s\u030cek. Fenome\u0301n \u201cpoliticke\u0301ho turismu\u201d byl du\u030alez\u030citou souc\u030ca\u0301sti\u0301 sove\u030ctske\u0301 propagandy. Jednalo se o dlouhodobe\u030c pla\u0301novanou strategii, jeji\u0301z\u030c poc\u030ca\u0301tky mu\u030az\u030ceme hledat za\u0301hy po r\u030ci\u0301jnove\u0301 revoluci. Du\u030alez\u030citou u\u0301lohu v ni\u0301 sehra\u0301li pra\u0301ve\u030c intelektua\u0301love\u0301, ktere\u0301 Sove\u030ctsky\u0301 svaz touz\u030cil zi\u0301skat na svou stranu a na\u0301sledne\u030c je vyuz\u030ci\u0301t v ideologicke\u0301 bitve\u030c."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Iliaj vojag\u0302elspezoj estis pagitaj kaj dum iliaj zorgeme preparitaj vojag\u0302programoj ili povis vidi nur la plej idealajn partojn de la loka vivo. Responde al tio la eksterlandaj gastoj povis disvastigi siajn pozitivajn impresojn per vojag\u0302rakontoj, artikoloj kaj konferencoj. Tiu fenomeno de \u201cpolitika turismo\u201d estis s\u0302losila komponanto de sovetia propagando, bone planita strategio kiu aperis tuj post la rusa revolucio en 1917. C\u0302efa rolo estis destinita por intelektuloj, kiujn Sovetunio deziris havi c\u0302e sia flanko por poste uzi ilin en sia ideologia lukto kontrau\u0306 Okcidento."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La unua c\u0302apitro de la libro priskribas Orientan Germanion per malflataj vortoj kiel ekzemple en tiu c\u0302i sceno, kiam Ma\u0301rquez eniris restoracion por matenmang\u0302o: \u201cTio kion homoj havis por matenmang\u0302o, povus esti ekvivalento de kompleta plado en la resto de [Okcidenta] Eu\u0306ropo kaj povus esti oble pli c\u0302ipa. Sed tiuj homoj aspektis detruitaj kaj amaraj kaj mang\u0302is enormajn porciojn de viando kaj frititaj ovoj sen iu ajn g\u0302ojo.\u201d En alia c\u0302apitro pri Moskvo, li skribas pri la tabuita temo de la kulto de personeco de Stalin, citante sian rusan c\u0302ic\u0302eronon, kiu diris: \u201cSe Stalin plu vivus [li mortis en 1953], ni havus la Trian mondmiliton. Stalin estis la plej sangavida, la plej malica kaj plej memama figuro en la rusa historio.\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "En C\u0302eh\u0302oslovakio komunismo finig\u0302is en la au\u0306tuno de 1989 kaj en la sukcedintaj s\u0302tatoj Slovakio kaj C\u0302eh\u0302io la socialisma pasinteco kutime estas konsiderata kiel morna periodo de rompo de homaj rajtoj, vojag\u0302limigoj kaj trudita obeado al Moskvo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Tia vidpunkto kolorigas aliron de c\u0302eh\u0302aj kaj slovakaj historiistoj al la maldekstraj intelektuloj, vizitintaj ilian landon dum tiu tempo. Kiel rimarkigas Zourek, studinta en C\u0302eh\u0302io kaj Argentino:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Be\u030chem my\u0301ch univerzitni\u0301ch studii\u0301 jsem sice zaslechl zmi\u0301nky, z\u030ce v C\u030ceskoslovensku poby\u0301val Pablo Neruda c\u030ci Jorge Amado, ale neme\u030cl jsem pr\u030cedstavu, z\u030ce se jednalo o fenome\u0301n tak vy\u0301razny\u0301. Jiny\u0301mi slovy, z\u030ce intenzivni\u0301 kontakty mezi obe\u030cma regiony existovaly jiz\u030c pr\u030ced kuba\u0301nskou revoluci\u0301. Roli zde moz\u030cna\u0301 hraje urc\u030city\u0301 despekt k te\u030cmto autoru\u030am. Mnozi\u0301 na ne\u030c nahli\u0301z\u030ceji\u0301 jako na idealisty c\u030ci uz\u030citec\u030cne\u0301 idioty, kter\u030ci\u0301 svou na\u0301vs\u030cte\u030cvou vyja\u0301dr\u030cili souna\u0301lez\u030citost s rez\u030cimem, ktery\u0301 se nes\u030cti\u0301til na\u0301sili\u0301 a perzekuci\u0301. Cela\u0301 problematika je ale mnohem komplexne\u030cjs\u030ci\u0301."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Dum mia studado en universitato mi au\u0306dis kelkajn menciojn pri Pablo Neruda kaj Jorge Amado, kiuj pasigis tempon en C\u0302eh\u0302oslovakio, sed mi ne imagis ke tio estis tiom profunda fenomeno, ke ambau\u0306 regionoj havis tiajn kontaktojn ec\u0302 antau\u0306 la Kuba revolucio [1959]. Tio okazis eble pro la malestimo, kun kiu tiuj au\u0306toroj estas nun traktataj [en C\u0302eh\u0302io kaj Slovakio]: multaj konsideras ilin idealistoj au\u0306 utilaj idiotoj, kiuj per siaj vizitoj subtenis reg\u0302imojn engag\u0302itajn je perforto kaj persekutado. La problemo estas kompreneble oble pli komplika ol tio."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Kra\u0301tce po str\u030cedni\u0301 s\u030ckole jsem navs\u030cti\u0301vil Chile, kde univerzita byla plna\u0301 sove\u030ctsky\u0301ch vlajek, portre\u0301tu\u030a Lenina, v knihkupectvi\u0301 se proda\u0301vala di\u0301la Marxe a Engelse. Myslel jsem si, z\u030ce ta ideologie je mrtva\u0301, necha\u0301pal jsem, jak ne\u030ckdo mu\u030az\u030ce obdivovat zloc\u030cinnou ideologii, ktera\u0301 omezovala svobodu slova, bra\u0301nila lidem studovat, realizovat sny. Tento antagonisticky\u0301 postoj obou regionu\u030a ke komunismu je prima\u0301rne\u030c da\u0301n zcela odlis\u030cnou historickou zkus\u030cenosti\u0301. Proto se domni\u0301va\u0301m, z\u030ce pr\u030ci hodnoceni\u0301 komunismu je tr\u030ceba se oprostit od rodinne\u0301 anamne\u0301zy, ktera\u0301 mnohdy bra\u0301ni\u0301 vide\u030ct tento transnaciona\u0301lni\u0301 fenome\u0301n v jeho mnohobarevnosti. Tento pr\u030ci\u0301stup mi bohuz\u030cel sta\u0301le u mnoha c\u030cesky\u0301ch historiku\u030a chybi\u0301. Mysli\u0301m, z\u030ce neni\u0301 na\u0301hodne\u0301, z\u030ce politika komunisticke\u0301ho C\u030ceskoslovenska ve tr\u030ceti\u0301m sve\u030cte\u030c se te\u030cs\u030ci\u0301 ve\u030cts\u030ci\u0301mu za\u0301jmu v zahranic\u030ci\u0301 nez\u030cli mezi c\u030cesky\u0301mi badateli. Teprve v posledni\u0301ch letech se to zac\u030ci\u0301na\u0301 me\u030cnit a mysli\u0301m, z\u030ce to do urc\u030cite\u0301 mi\u0301ry souvisi\u0301 s postupny\u0301m vystr\u030ci\u0301zlive\u030cni\u0301m c\u030ceske\u0301 spolec\u030cnosti z antikomunismu. Ve\u030cr\u030ci\u0301m, z\u030ce v na\u0301sleduji\u0301ci\u0301ch letech vznikne r\u030cada praci\u0301, ktere\u0301 pouka\u0301z\u030cou na to, z\u030ce komunisticke\u0301 C\u030ceskoslovensko de\u030clalo v rozvojove\u0301m sve\u030cte obdivuhodne\u0301 ve\u030cci, na ktere\u0301 se nepodar\u030cilo po roce 1989 u\u0301spe\u030cs\u030cne\u030c nava\u0301zat. Napr\u030ci\u0301klad na poli kultury."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Baldau\u0306 post fini mezlernejon mi vizitis C\u0302ilion, kie la universitato estis plena je sovetiaj flagoj, portretoj de Lenin, kie librovendejoj proponis la verkojn de Marks kaj Engels. Mi pensis ke ideologio estas jam morta kaj ne povis kompreni kiel iu ajn povas admiri kriman ideologion, kiu limigis esprimliberecon, malebligis al homoj studentig\u0302i, realigi siajn revojn. Tiu antagonisma pozicio de la du regionoj rilate komunismon ekzistas c\u0302efe danke al vere malsama historia sperto. Pro tio mi opinias ke ni devas taksi komunismon, ni devas separi nin mem de niaj familiaj sperto kaj historio, kiuj ofte malebligas al ni vidi la transnacian fenomenon en g\u0302ia plena diverseco."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Malfelic\u0302e malasociig\u0302o ankorau\u0306 ne okazas al multaj c\u0302eh\u0302aj historiistoj. Mi pensas ke ne estas surprize, ke homoj en la evolulandoj estas pli interesitaj pri la politiko de la komunisma C\u0302eh\u0302oslovakio ol pri siaj samtempuloj en C\u0302eh\u0302io. Tio komencas s\u0302ang\u0302ig\u0302i iom en la lastaj jaroj kaj mi opinias ke tio okazas danke al la lau\u0306grada retaksado de la komunisma periodo fare de la c\u0302eh\u0302a socio. Mi kredas ke en la venontaj jaroj ni vidos pliajn seriojn da verkoj, montrantaj ke la komunisma C\u0302eh\u0302oslovakio faris rimarkindajn aferojn en la evoluonta mondo, kiuj estis plejparte forlasitaj post 1989, ekzemple en la kultura sfero."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Arto kaj kulturoCenzuroCivitanaj komunikilojEn- kaj elmigradoHistorioInternaciaj rilatojKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLingvoLiteraturoPolitikoRifug\u0302intojVojag\u0302o"}]