[{"text_idx": "#000000", "text": "Tiu c\u0302i artikolo estas parto de la prelego (17 junio 2010) de profesoro Heo Seongdo de la fako de la c\u0302inaj lingvo kaj literaturo de Seula S\u0302tata Universitato. Per g\u0302i ni povas kompreni, kiel granda estis la dinastio Joseon (Chosun, 1392-1910) en la korea duoninsulo, la pralando de Koreio."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Hong Daeyong, kiu studis matematikon, verkis la libron Damheonseo (en la c\u0302inaj ideogramoj)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "G\u0302i estas tradukita en la korean lingvon, kaj vi povas trovi g\u0302in en bibliotekoj. La 5-a volumo de la libro estas pri matematiko. Mi diros al vi, kia estis la matematika problemo en la libro eldonita en la tempo de Joseon."}, {"text_idx": "#000003", "text": "\"La volumo de la sfero estas 62 208 'Cheok' (\u5c3a). Elkalkulu la diametron de la sfero.\" Trovig\u0302as tre multaj problemoj, kiujn oni devas solvi per la \"cos, sin, tan\". En la matematika libro Juhaesuyong trovig\u0302as jena klarigo: \"sinA\" estas \u6b63\u5f26 (jeong-hyeon, zhengxuan); \"cosA\" estas \u9918\u5f26 (yeo-hyeon, yuxuan); \"tanA\" estas \u6b63\u5207 (jeong-jeol, zhengqie); \"cotA\" estas \u9918\u5207 (yeo-jeol, yuqie); \"secA\" estas \u6b63\u5272 (jeong-hal, zhengge); \"cosecA\" estas \u9918\u5272 (yeo-hal, yuge); \"1-cosA\" estas \u6b63\u77e2 (jeong-sil, zhengshi); kaj \"1-sinA\" estas \u9918\u77e2 (yeo-sil, yushi)."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Por tiuj kalkuloj oni bezonas trigonometriajn funkciojn, c\u0302u ne? Efektive la trigonometria tabelo estis aldonita c\u0302e la plej lasta parto de la libro Juhaesuyong. Ekzemple, estas skribite, ke Jeong-hyeon 25\u00b042\u201951\" (= sin25.4251) estas 0.4338883739118."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mi skribis g\u0302in g\u0302is la fina cifero por vidi g\u0302is kioma loko g\u0302i dau\u0306ras post decimala punkto. G\u0302is la 13-a loko. C\u0302u vi do ne pensas, ke la matematika libro de Joseon estas sufic\u0302e bona? Jen unu alia problemo en la matematika libro de Joseon: \"La loko A kaj la loko B estas sur la sama meridiano.\""}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kio estas tiuj \"Goroe\" kaj \"Jongryo\"? Vi kredeble jam vidis la malnovan mapon Daedong-yeojido, faritan de Gim Jeongho, kiam vi (koreaj au\u030cskultantoj) estis lernanto en elementa lernejo. C\u0302u vi ne pensas, ke la mapo estas tre simila al la nuntempa? Kiel povas esti, ke la malnova mapo de Joseon tiel similas al la hodiau\u0306a? Tio eblis, c\u0302ar mezurado estis tre akurata."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La mapo Daedong-yeojido uzis la mezuradon de 10 Li-oj. G\u0302ia 1 skalo (grado) estis 10 Li-oj. Tiam li uzis la c\u0302aron nomatan \"Girigogeo\"."}, {"text_idx": "#000010", "text": "G\u0302i estis inventita en la tempo de la Orienta Jin de C\u0302inio, c\u0302irkau\u0306 la 4-a jc. La perimetro de la rado akurate estis 17 Cheok-oj, kiu egalas al pli-malpli 5 metroj. Kiam g\u0302i rondiras 100-foje, la tamburo sur la c\u0302aro sonas unufoje, kaj kiam la tamburo sonas 10-foje, la tintilo sur la tamburo sonas unufoje."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La \"Goroe\" kaj \"Jongryo\" supre menciitaj estas g\u0302uste tiuj c\u0302i. Kiam la distanco estas de 5 km, t.e. 10 Li-oj, la tintilo sonas unufoje. Gim Jeongho uzis tiun c\u0302aron."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kaj la reg\u0302o Sejong ofte vizitis la termofonton en Onyang pro sia hau\u0306to-malsano. Kaj en tiu kazo li c\u0302iam tiris ankau\u0306 la \"Girigogeo\", kaj volis elkalkuli la ekzaktan distancon inter Hanyang (tiama nomo de Seulo) kaj Onyang."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Radiko de matematikaj nocioj en Koreio"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kie do estis la semo de matematiko de nia popolo? Ni vidas belajn konstruaj\u0302ojn c\u0302e la templo Bulguksa en la urbo Gyeongju, kaj ankau\u0306 la admirindan s\u0302tonan budho-statuon c\u0302e Seokkuram. Por konstrui la templon oni devis havi almenau\u0306 arkitektan teknikon, kvankam oni ne havis arkitekturon, c\u0302u ne? Por havi arkitektan teknikon oni bezonis almenau\u0306 fizikan teknikon, kvankam oni ne havis fizikon, c\u0302u ne? Kaj por havi fizikan teknikon, oni bezonis almenau\u0306 aritmetikon, kvankam oni ne havis matematikon, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "En 682 oni starigis \"Gukhak\" (nacia lernejo) en la tempo de la reg\u0302o Sinmun. En g\u0302i oni establis la fakon de filozofio, kie oni edukis administrajn oficistojn, kaj kie oni instruis konfuceanismon ktp. Estas tie alia fako, matematiko, kie trovig\u0302is doktoroj kaj helpinstruistoj pri matematiko."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La nomo de la fako estis \"Myeongsan-gwa\". \"Myeong\" signifas klarecon, \"san\" signifas kalkuladon, kaj \"gwa\" signifas fakon. En nuna tempo g\u0302i estas la matematika fako."}, {"text_idx": "#000017", "text": "\"Selektinte junajn publikajn oficistojn talentajn pri matematiko en la ag\u0302o inter 15- kaj 30-jaroj, oni instruis matematikon al ili dum 9 jaroj.\""}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tiel estas skribite en la historio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Post la studo ili farig\u0302is publikaj matematikaj oficistoj. Kaj tiu oficisto estis nomita \"San-gwan\". Tiu sistemo de San-gwan dau\u0306ris de la tempo de Tri Regnoj g\u0302is la fino de la dinastio Joseon. La publikaj matematikistoj kontribuis tre multe al la evoluo de la korea matematiko. Kion do faris ili? Pri impostado, konstruado de citadeloj kaj ordigo de kultivaj kampoj, ili laboris c\u0302iam."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ili laboris pri impostado. Kaj por scii la situacion de tiama matematiko ni bezonas scii la lernbolibron, per kiu oni instruis matematikon."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Inter ili hodiau\u0306 ni povas vidi nur la libron Gujangsansul."}, {"text_idx": "#000023", "text": "G\u0302i estis eldonita en C\u0302inio en la antikva tempo, ne certa. Oni supozas, ke la libro aperis plej malfrue en Qin-dinastio (c\u0302irkau\u0306 la 3-a jarcento a.K.)."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Se temas pri ekvacio, mia koro tremis kun g\u0302ojo, kiam mi unuafoje vidis la esprimon \"Bangjeong\" (\u65b9\u7a0b, kiu signifas ekvacion en la korea lingvo) en tiu libro. Kiam mi lernis ekvacion (Bangjeong) en mezlernejo kaj altmezlernejo, mi tre scivolis pri la vera signifo de la termino Bangjeong."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Neniu instruisto sciigis al mi la veran signifon de la vorto mem. Kaj kiam mi legis la libron Samguksagi (Rakonto pri Tri Regnoj, far Gim Busik), mi eksciis, ke niaj prapatroj jam uzis la vorton Bangjeong en la epoko de Tri Regnoj (c\u0302irkau\u0306 4-7-a jc.). Sed g\u0302is tiam mi ne sciis tion kaj nur supozis, ke g\u0302i estus fremdlanda matematiko."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La nomo de la 9-a c\u0302apitro estas \"Gugo\" (\u52fe\u80a1, c\u0302ine 'gougu'). \"Gu\" signifas hokon, kaj \"go\" signifas femuron."}, {"text_idx": "#000027", "text": "G\u0302i estas la lasta c\u0302apitro, kie aperas la kvadrata ekvacio, kaj la nombro de nekonataj kvantoj estas g\u0302is 5. Tio do estas 5-kvanta ekvacio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Nia popolo jam en la antikva tempo -- de Tri Regnoj -- instruis tiujn funkciojn. Sed ni ne sciis tion kaj nur supozis, ke g\u0302i estus la okcidenta matematiko. Kaj ankorau\u0306 nun ni instruas tiel. Jen ni vidu la vorton \"Mil-lyul\" (\u5bc6\u7387)."}, {"text_idx": "#000029", "text": "\"Mil\" signifas sekreton, kaj \"lyul\" signifas kvocienton. Estas skribite, ke la valoro de Millyul estas 3. Sed en la matematika lernolibro de la dinastio Goryeo g\u0302i estas 3.14. Kaj en la libro verkita de Lee Sunji, Chiljeongsan Oepyeon, per kiu li elkalkulis la kalendaron, la valoro de Millyul estas 3.14159. Tion nia popolo jam faris en la tempo de Tri Regnoj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mi forte esperas, ke ni instruos al la lernantoj en la c\u0302apitroj de \"pluso kaj minuso\", ke niaj prapatroj plej malfrue jam en la jaro 682, en la tempo de Tri Regnoj, nomis pluson \"Jeong\" (\u6b63) kaj nomis minuson \"Bu\" (\u8ca0). Sed por oportuneco ni uzas la universalajn matematikajn simbolojn \"+\" kaj \"\u2013\" anstatau\u0306 la c\u0302inajn ideogramojn \u6b63 kaj \u8ca0."}]