[{"text_idx": "#000000", "text": "La 24-an de majo forpasis Victor Sadler, multjara direktoro de UEA, redaktoro de la revuo Esperanto, poeto, lingvisto kaj iama akademiano. En sia nekrologo Ulrich Lins nomas lin \u201dhomo konsterne talenta\u201d."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Victor Sadler estis 14-jara, kiam en 1951 li eklernis Esperanton. Vere uzi g\u0302in li komencis nur, kiam li studis en Kembrig\u0302o. Tie li alig\u0302is al studenta Esperanto-klubo, en kiu membris aliaj homoj poste grimpontaj al prezidanteco en Universala Esperanto-Asocio (UEA): Humphrey Tonkin, John Wells, Duncan Charters."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Siajn tri jarojn en Kembrig\u0302o Sadler nomis (en intervjuo en 1968) la \u201dplej memorindaj partoj de mia vivo\u201c, dum la tri jarojn en Londono dum doktorig\u0302aj studoj \u201dmi preferas forgesi\u201c. Li same kiel Wells doktorig\u0302is pri fonetiko. Esperanto ig\u0302is en 1960 lia c\u0302iutaga lingvo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En 1959-60 li partoprenis en la reaktivigo de Studenta Tutmonda Esperantista Ligo (STELO), redaktante g\u0302ian stencilitan organon Studento. En ties kvina numero (decembro 1960) Sadler, por distri la legantojn, metas kvar vortojn, kiujn li nomas \u201dpremiinda citaj\u0302o\u201c:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tiel unafoje aperis la nomo de elstarulo, kun kiu li poste kunlaboros dum kelkaj jaroj. Komence de julio 1962 Sadler vojag\u0302is por trimonata restado kiel speciala sendito de UEA al Cejlono (nun Srilanko). Tie li faris 12 prelegojn al entute mil personoj. En 2000 ekzempleroj la universitato presis lian unuan verkon: Esperanta-sinhala vortareto. Post sia reveno al Eu\u0306ropo li publikigis longan artikolon, \u201cAzia strategio\u201d (januaro 1963), kiu dokumentas lian dumvivan interesig\u0302on."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ekde decembro 1962 li estis redaktoro de la revuo Esperanto kiel posteulo de William Auld. Li estis la unua postmilita redaktoro, kiu log\u0302is ne ekster Roterdamo, sed en la Centra Oficejo mem. Sadler havis kroman taskon, tiun de bibliotekisto, kiu gravis, c\u0302ar la libroj ekde 1960 iom post iom transprenitaj el G\u0302enevo urg\u0302e bezonis ordigon kaj pritrakton. Granda amanto de libroj, Sadler dedic\u0302is sin entuziasme al tiu laboro ankau\u0306 en nenombreblaj vesperaj horoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "En oktobro 1962, tuj antau\u0306 lia alveno, en la revuo aperis alvoko \u201cSavu niajn librojn\u201d, kiu estas ankorau\u0306 nun aktuala (au\u0306 nun denove). Ankorau\u0306 samjare UEA ac\u0302etis modernan kopiilon, kiu celis kontentigi la bezonojn de esplorantoj, sed kompreneble utilis al la tuta oficejo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiel direktorino de la Centra Oficejo de UEA (CO) ekde 1955 servis Marianne Vermaas. Estis s\u0302i, kiu kune kun Lapenna organizis la translokadon el Britio al Roterdamo, kaj s\u0302ia rolo pligravig\u0302is, kiam UEA en 1962 ac\u0302etis propran domon en Nieuwe Binnenweg. La perspektivoj por Esperanto vastig\u0302is en orienta Eu\u0306ropo, okazis Universala Kongreso (UK) en Tokio (1965), UEA havis preskau\u0306 34 000 membrojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ke Sadler povus esti s\u0302ia posteulo, origine estis nur ideo de Lapenna \u2013 la aliaj estraranoj hezitis. Ili kompreneble konis Sadler, kiu kiel redaktoro regule c\u0302eestis la estrarkunsidojn. Sed lin, kiu s\u0302ajnis plene enprofundig\u0302inta en siajn redaktoran kaj bibliotekistan taskojn, precipe la vicprezidanto Wensing, direktoro c\u0302e Philips, imagis nek ema nek kapabla transpreni gvidan, unuavice administran laboron."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ke li verkis la poemaron Memkritiko, publikigitan en 1967 (li asertis, ke tiun manuskripton de nekonata au\u0306toro li hazarde trovis en la biblioteko), s\u0302ajnis konfirmo de la impreso, ke li estas nepraktika, iom ekstermonda intelektulo. Sed kiam la estraro intervjuis Sadler, lia sinprezento pasis tiel impone, ke c\u0302iuj, ankau\u0306 Wensing, konvinkig\u0302is, ke li estas tau\u0306ga posteulo de Vermaas."}, {"text_idx": "#000013", "text": "De la unua tago (li ekoficis la 1-an de au\u0306gusto 1968) Sadler plenumis la atendojn. Li tuj brilis kiel sistema organizanto. Provizore li restis redaktoro, havis do grandan, malfacile eltenatan laborkvanton. Al la taskaro de Sadler aldonig\u0302is en 1969 la revuo La Monda Lingvo-Problemo (la antau\u0306ulo de la nuna Language Problems and Languge Planning, LPLP), kiun Sadler redaktis g\u0302is 1974."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En januaro 1974 Simo Milojevic\u0301 ig\u0302is vicdirektoro, en majo ankau\u0306 redaktoro. Tio estis necesa, tre bonvena sens\u0302arg\u0302igo de Sadler \u2013 kaj g\u0302i montrig\u0302is vera beno por la oficejo, c\u0302ar tiuj du viroj, kvankam temperamente malsimilaj, movig\u0302is sur la sama ondolongo. Victor kaj Simo amike kaj efike kunlaboris. De tio rimarkeble profitis la multpersona oficejo kaj la tuta UEA, precipe de post 1974, kiam la asocion skuis la perturbo sekvinta la kontrau\u0306volan eksig\u0302on de Lapenna en la Hamburga UK. Vers\u0302ajne Sadler simile suferis kiel Wells, kiu memoras, ke en la estraro de UEA li devis au\u0306skulti la saman pripersonan riproc\u0302adon de Lapenna kiel delonge en la Londona Klubo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ankau\u0306 Tonkin rakontas, ke la oficistoj inkluzive de Sadler ofte malkas\u0302is al li siajn frustrig\u0302ojn pri Lapenna. Sed Sadler eltenis kaj sukcesis ec\u0302 parole kontrau\u0306i al la prezidanto, malkonsilante al li fanfaroni pri tio, ke iu usona universitateto asignis al li honoran doktorecon, kaj ec\u0302 kurag\u0302is diri al Lapenna, ke lastatempan novan specimenon de la eksplodoj, pro kiuj li en kunsidoj estis timata, li konsideras \u201deksterproporcia\u201c."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Victor Sadler kun sia diktafono."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Poste la animoj kvietig\u0302is. Fine de 1974, kvazau\u0306 monumento por Lapenna, aperis la manlibro Esperanto en perspektivo, kies teknika redaktoro estis Sadler. Intertempe lian laboron en la CO subtenis kaj kompletigis Simo Milojevic\u0301. La s\u0302ang\u0302o sentig\u0302is ec\u0302 dum la kafopau\u0306zoj en la CO. Ili longe havis iomete mornan karakteron, interalie c\u0302ar la oficistojn konfuzis la silentemo de Sadler, kiun nur okaze interrompis subita, mallau\u0306te eldirita ironia komento, kies sencon ne c\u0302iu tuj kaptis."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ne nur la oficeja etoso iom post iom pliserenig\u0302is, sed, pli grave, ankau\u0306 la rilatoj inter la CO kaj la estraro: finfine la nova prezidanto (Tonkin) kaj la direktoro bone konis unu la alian jam de la komuna studotempo en Kembrig\u0302o."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ne malofte li surprizis per sia improvizemo. Foje, kiam en UK oni prezentis la modon de la gastiganta lando, li plenigis neantau\u0306viditan interrompon per sprita lau\u0306do de sia propra kostumo, frotante la s\u0302tofon de sia jako. En aprilo 1981 en la revuo aperas redaktora noto, ke Sadler en marto vojag\u0302is al Kanado kaj Usono, poste al Hungario kaj Germanio, kaj la 1-an de aprilo flugos al Brazilo. Sekvas sinturno al la legantoj: \u201cNu, se vi ie renkontos d-ron Sadler (rekonebla lau\u0306 la foto), salutu lin de la roterdamaj oficistoj, kiuj malofte vidas lin lastatempe.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sadler plue flegis kaj demonstris sian s\u0302aton de Azio, de la neeu\u0306ropa mondo. Dufoje li vojag\u0302is al Japanio. En au\u0306tuno 1977 li vojag\u0302is al Irano. Iom antau\u0306 tio li malkovris, unue koresponde, promesplenan bengalan junulon, Probal Das\u0302gupto. Flarante la talenton, Sadler zorgis, ke Das\u0302gupto, 24-jara, venu al Roterdamo kaj pasigu unu monaton (septembro 1977) kiel volontulo en la CO. Li voris la frandaj\u0302ojn de la biblioteko kaj englutis c\u0302ion movade sciindan; poste, en 1980, li revenis por unujara restado en la CO. (De 1990 li estis kunredaktoro de LPLP kaj de 2007 g\u0302is 2013 prezidanto de UEA.)"}, {"text_idx": "#000023", "text": "En majo 1983 Sadler post pli ol dudekjara servado forlasis la Centran Oficejon. Li malakceptis c\u0302iujn proponojn pri festa adiau\u0306o. Milojevic\u0301 transprenis lian oficon, heredante la defion, kiun donis la komputila epoko. En novembro 1980 Sadler anoncis: \u201dKomputilo estos instalita en februaro 1981, kaj programisto jam de kelkaj monatoj laboras por prepari la terenon.\u201c En longa artikolo kun la titolo \u201dKion portos la au\u0306tomatigo al UEA?\u201c li skizis estontecon sen skribmas\u0302inoj, sliparoj kaj kartotekoj, sed kun grandaj novaj s\u0302ancoj. Li eble ankau\u0306 imagis, ke unu el liaj s\u0302atataj projektoj, la kreo de regionaj oficejoj de UEA tra la mondo, ne plu estas necesa en mondo teknike interproksimig\u0302anta."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Li sekvis la allogan inviton de nederlanda kompanio, kiu volis esplori la utiligeblon de Esperanto en komputila tradukado. Sadler, kiu neniam antau\u0306e laboris ekster \u201cEsperantujo\u201d kaj kiu en la intervjuo de 1968 leg\u0302ere deklaris, ke pri la konstruado de profesia kariero li neniam cerbumis, do kiel 48-jarulo komencis novan etapon de sia vivo, proksiman al sia iama, delonge pasinta studfako. Kaj li sukcesis tie ne malpli ol en siaj dumaj nesciencaj okupoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En 1989 aperis lia verko Working with Analogical Semantics. La kompanio ne povis post 1990 plue financi la ambician projekton \u201cDistributed Language Translation\u201d (DLT), sed Sadler povis alikadre dau\u0306rigi sian laboron en la kampo de lingva teknologio. Ankau\u0306 post la pensiig\u0302o (2002) li private plulaboris pri DLT."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En 1986-87 Sadler mallonge estis estrarano de UEA pri financoj. Al UK li ne plu venis. Je koncernaj demandoj li respond-demandis lakone: \u201dPor fari kion?\u201c Li ankau\u0306 malofte venis al Roterdamo, ekzemple por Malferma Tago. Tamen, en 2015, preskau\u0306 duonan jarcenton post Memkritiko, aperis lia dua poemaro: Perversaj rilatoj. Pro la du poemaroj oni g\u0302enerale konsideras Sadler unu el la plej originalaj voc\u0302oj de la Esperanta poezio."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Tra sia tuta vivo li montris, ke li estis konsterne talenta \u2013 de poezio g\u0302is komputiko. Kontrau\u0306diroj? Ili apartenis al lia karaktero. Li povis esti tenera amiko, kvankam li kapablis aspekti kiel indiferenta skeptikulo. Laste, lia sanstato ig\u0302is c\u0302iam pli malbona, sed g\u0302is la fino li s\u0302atis prizorgi siajn plantojn en la g\u0302ardeno kaj hejmo, trovante plezuron en la kunestado kun sia edzino kaj la c\u0302iutaga konversacio Esperanta kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Saluton al granda malnova amiko, kun kiu mi kunlaboris diversnivele ekde la revuo \"Studento\" g\u0302is priliteraturaj eseoj kaj eldonaj\u0302oj en la postaj jardekoj. C\u0302iam humura, brila, sed respekte retenig\u0302ema, talenta poeto kaj rigora redaktoro, amikeca lau\u0306trajte, amika lau\u0306kore R.I.P."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Gratulon al Ulrich Lins pro elstare bona nekrologo.\nVictor estis varbita al Esperanto de D.B. Gregor, instruisto de la itala en la gimnazio, kiun c\u0302eestis Victor en sia hejmurbo Northampton en meza Anglujo.\nKiam mi eniris la Universitaton de Kembrig\u0302o en 1957, mi tuj alig\u0302is al la studenta E-Klubo fondita tie, se mi ne eraras, de Victor la antau\u0306an jaron.\nFrandaj\u0302oj: por la UK en Harrogate (1961) Victor, mi, kaj Humphrey Tonkin kune okupis la saman hotelc\u0302ambron. En la kongreso Victor kaj mi kune aktoris en japana teatraj\u0302eto."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kiam la g\u0302enerala direktoro, kies nivelo de Esperanto estis ekzempla, ja laboris en la oficejo, kiun li estris. Kiam la revuo \"Esperanto\", kies lingva nivelo estis senriproc\u0302a, estis malpli bunta, sed pli interesa kaj utila. Kiam la organo de UEA (la sama revuo) ec\u0302 dispongis al siaj legantoj rubrikon por leteroj kaj reagoj. Ho, kiaj tempoj!"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mi plu konservas memorojn pri li, ne multajn, sed senescepte agrablajn kaj karajn, el la tempo, kiam mi volontule dej\u0302oris kiel libroservisto en la Centra Oficejo en 1981-82. Al junulo el Azio, fakte ankorau\u0306 studento sen nenia influpovo sur seriozaj asociaj aferoj, li lasis impreson, ke li estas en sia esenco c\u0302arme petolema persono, kiu kutime bridis sian (eble britan?) s\u0302ercemon."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]