[{"text_idx": "#000002", "text": "En la lastaj tagoj multaj rusoj telefonis al la radiostacio Eh\u0302o Moskvi kaj rakontis, kiel ili unuafoje konatig\u0302is kun la verkoj de Aleksandr Solj\u0302enicin. Multaj el la pli ag\u0302aj au\u0306skultantoj legis Unu tago de Ivan Denisovic\u0302 (\u041e\u0434\u0438\u043d \u0434\u0435\u043d\u044c \u0418\u0432\u0430\u043d\u0430 \u0414\u0435\u043d\u0438\u0441\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430), kiam g\u0302i tute lau\u0306leg\u0302e estis publikigita en la sovetia periodaj\u0302o Novij Mir en 1962. Aliaj legis kontrau\u0306leg\u0302ajn tajpitajn kopiojn en la 70-aj kaj 80-aj jaroj, dum la plej junaj jam legis Solj\u0302enicin en la lernejo, au\u0306 els\u0302utis liajn verkojn el la reto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mi mem malkovris Solj\u0302enicin en la librobretaro de miaj gepatroj, kiam mi frekventis la bazan lernejon en orienta Finnlando en la fino de la 1970-aj jaroj. Sed ne estis memklare, ke liaj verkoj estu en la bretaro."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La finna traduko de Ivan Denisovic\u0302 (Ivan Denisovits\u030cin pa\u0308iva\u0308) aperis jam en 1963 c\u0302e la eldonejo Tammi, kiu dau\u0306re havis proksimajn ligojn al la socialdemokratoj. Tiam estis neniuj problemoj, c\u0302ar Solj\u0302enicin estis oficiale akceptita, progresema sovetia verkisto. Sed tia li ne rajtis resti longe. Jam en 1965 li jam estis herezulo, kaj liaj arkivoj estis konfiskitaj de KGB. Liajn verkojn oni ne plu povis publikigi en Sovetio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kvankam Solj\u0302enicin nun estis herezulo, Tammi tamen eldonis unu lian novelaron kaj la verkon Au\u0306gusto 1914, sed en 1974 venis la fino. Prezidento Kekkonen ricevis signalojn el Kremlo kaj flustris en la orelo de c\u0302efministro Kalevi Sorsa. La socialdemokrato Sorsa siatempe estis redaktoro c\u0302e Tammi, kaj plu havis siajn kontaktojn. Li klarigis, ke ne estus tre tau\u0306ge eldoni la grandan verkon Arkipelago Gulago (\u0410\u0440\u0445\u0438\u043f\u0435\u043b\u0430\u0433 \u0413\u0423\u041b\u0430\u0433), kaj tio sufic\u0302is."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Anstatau\u0306e la unuan volumon de Arkipelago en la finna publikigis la sveda eldonejo Wahlstro\u0308m & Widstrand en Stokholmo. La libro ricevis la nomon Vankileirien saaristo, kaj g\u0302in eblis ac\u0302eti en Finnlando, sed multaj municipaj bibliotekoj hezitis \u2013 la verko ja povis \u201dlezi rilatojn kun la eksterlando\u201d."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La dua kaj tria volumoj de Arkipelago Gulago tamen jam povis aperi en Finnlando, sed nun neniu granda eldonejo volis tus\u0302i Solj\u0302enicin. Anstatau\u0306e la malgranda entrepreno Kustannuspiste en Tampereo eldonis Arkipelagon kaj la membiografian verkon Defiis bovido kverkon (Puskipa vasikka tammeen \u2013 \u0411\u043e\u0434\u0430\u043b\u0441\u044f \u0442\u0435\u043b\u0435\u043d\u043e\u043a \u0441 \u0434\u0443\u0431\u043e\u043c). Iom amuze estas, ke la nomo de la eldonejo Tammi signifas g\u0302uste \u201dkverko\u201d."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Jam pli frue la potenca Amikeca Societo Finnlando-Sovetio provis haltigi la eldonon de Au\u0306gusto 1914 en Finnlando. Kaj ne nur Tammi estis trafita. La maldekstra gazeto Kansan Uutiset devis elteni fortan kritikon en sovetiaj amaskomunikiloj, c\u0302ar g\u0302i skribis tro pozitive pri la nobelpremiito kaj liaj verkoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kritiko en sovetiaj gazetoj estis tre serioza afero en Finnlando en la 1970-aj jaroj. Unu kialo por la sovetia furiozo g\u0302uste kontrau\u0306 Kansan Uutiset certe estis la fakto, ke la gazeto pli frue tre kritike skribis pri la invado de C\u0302eh\u0302oslovakio du jarojn pli frue."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kiam Solj\u0302enicin ricevis la nobelpremion, la filmo Unu tago de Ivan Denisovic\u0302 devis havi premieron en c\u0302iuj nordiaj c\u0302efurboj samtempe. Sed en Finnlando la premiero ne okazis \u2013 la filmo estis malpermesita, c\u0302ar g\u0302i \u201dpovis lezi la rilaton al ekstera potenco\u201d. Poste, kiam la filmo estis montrita en la televido de Svedio, la resendilo en Alando estis mals\u0302altita. En Finnlando nur la log\u0302antoj de Ostrobotnio c\u0302e la okcidenta marbordo povis vidi la filmon \u2013 c\u0302e la marbordo eblis kapti la elsendon rekte el Svedio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Dudek jarojn poste mi konatig\u0302is kun la verkoj de Solj\u0302enicin pli konkrete. Estis la jaro 1991, mi intertempe lernis la rusan kaj ig\u0302is Moskva korespondanto por la gazeto Kansan Uutiset. La elektitaj verkoj de Solj\u0302enicin estis j\u0302us eldonitaj en Sovetio, sed kompreneble ne haveblis en la librovendejo. Anstatau\u0306e mi ac\u0302etis la tutan stakon c\u0302e vendisto ekster la pordoj de librovendejo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En vesperoj kaj liberaj tagoj mi sidis en mia laborc\u0302ambro c\u0302e Preobraj\u0302enskaja plos\u0302c\u0302ad en norda Moskvo kaj legis volumon post volumo, dum Sovetio malrapide sed neeviteble disfalis ekster la fenestro. Mi legis la tutan Arkipelagon, mi legis la fruajn novelojn de Solj\u0302enicin, kaj mi relegis La Kancerkliniko-n kaj En la unua cirklo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Speciale En la unua cirklo estis stranga travivaj\u0302o, legi g\u0302in en Moskvo, en tio, kio dau\u0306re nomig\u0302is Sovetio. La verko grandparte temas pri okazaj\u0302oj en la c\u0302efurbo de Sovetio, mi povis rekoni la stratojn de la libro kaj imagi, kiel la urbo devis aspekti c\u0302irkau\u0306 la jaro 1950, kiam Solj\u0302enicin estis enfermita en la apudmoskva sciencista prizono Marfino."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Oni foje diras, ke la lingvaj\u0302o de Solj\u0302enicin estas malfacila, sed tiel mi neniam spertis la aferon. Por mi lia lingvaj\u0302o estas la plej natura rusa lingvo kiu ekzistas, eble c\u0302ar liaj verkoj iamaniere ig\u0302is mia perfektiga kurso pri la rusa. Krome mi s\u0302atas, ke li c\u0302iam uzas la literon \u0435\u0308, kiu en la rusa plej ofte estas anstatau\u0306igata per simpla \u0435. Ja ne c\u0302iam estas facile elruzi, kie estas la g\u0302usta akcento en rusaj vortoj, sed la litero \u0435\u0308 c\u0302iam estas akcentita."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tamen mia entuziasmo elc\u0302erpig\u0302is ie meze de liaj teatraj\u0302oj, kaj mi neniam havis fortojn por aparte multaj pag\u0302oj en lia enorma epopeo kun la nomo La rug\u0302a rado (\u041a\u0440\u0430\u0441\u043d\u043e\u0435 \u043a\u043e\u043b\u0435\u0441\u043e). Post la disfalo de Sovetio mi dum jaroj apenau\u0306 tus\u0302is liajn verkojn, sed tute lastatempe li revenis al mi, nun sur lumdisko. La televida serio En la unua cirklo estas unu el la plej bonaj produktaj\u0302oj de la rusia s\u0302tata televido dum la lastaj jaroj, kaj plej bele estas, ke la voc\u0302o de la rakontanto estas tiu de la au\u0306toro mem."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Solj\u0302enicin mem revenis al s\u0302ang\u0302ita Rusio en 1994, al lando kiun li ne plu rekonis. La lastajn jarojn li c\u0302iam pli parolis al surduloj. La Rusio, pri kiu li parolis, eble povis ekzisti nur en liaj revoj. Kiu scias, eble li nun estas tie."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Aleksandr Solj\u0302enicin naskig\u0302is en Kislovodsk en suda Rusio la 11-an de decembro 1918, kaj mortis en Moskvo la 3-an de au\u0306gusto 2008. La 6-an de au\u0306gusto oni enterigas lin en la tombejo de la monah\u0302ejo Donskoj en Moskvo."}]