[{"text_idx": "#000001", "text": "La populare nomataj rusaj dometoj, la solaj kun tiu c\u0302i strukturo en Juan de Dios Fraga (Foto: Lucy Gmorell)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "En la periferio de La Lisa, municipo en Havano, estas kvartalo, kiun c\u0302iuj nomas La Rusoj, kvankam g\u0302ia vera nomo estas Juan de Dios Fraga. Tiu c\u0302i nomdueco havas sian historion. En 1964, du jarojn post la diplomatia konflikto inter Kubo, Usono kaj Sovetunio konata en Kubo kiel la Oktobra Krizo kaj la Kuba krizo [eo], en la konstruaj\u0302o de la nuna Universitato de Informadikaj Sciencoj (UCI) estis establita la Radioelektronika Esplorado kaj Au\u0306skult-Centro kiel Bazo Lourdes, surbaze de peto de la plej alta gvidantaro de Sovetunio. Tiel estig\u0302is ankau\u0306 speciala distrikto por la familianoj de sovetiaj oficiroj en Kubo: la rusa kvartalo. C\u0302iuj domoj estis similaj: c\u0302aletoj kun g\u0302ardeno kaj korto, lau\u0306 la konstruskemoj de la Nacia Instituto pri S\u0302parado kaj Log\u0302ado, prezidata de Pastorita Nu\u0301n\u0303ez; kun la escepto de tri grupoj de domoj kun duonrondaj tegmentoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la 70-aj kaj 80-aj jaroj la sekureco de la distrikto estis relativa kaj la parencoj de la rusa militistaro dedic\u0302is sin al komercado de pluraj produktoj. Ankorau\u0306 hodiau\u0306 ekzistas la malproksima memoro pri la frazo \u201cMi ac\u0302etos de la rusoj\u201d (hispane: voy a comprar a los rusos), kiel polvokovrita memoro pri la periodo dum kiu ili log\u0302is en tiu c\u0302i regiono."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Komence de la 90-aj jaroj, post la falo de la socialisma bloko, la rusoj revenis al sia lando kaj la kvartalo restis nelog\u0302ata. En 1993 oni decidis transdoni tiujn hejmojn al la laboristoj de la Imunologia Molekula Centro (CIM) kaj la Instituto Finlay pri Vakcinoj (IFV), kie la hejmoj estis c\u0302irkau\u0306itaj de invadema planto, en Kubo nomata marabu\u0301, kaj ilia interno estis prirabita de log\u0302antoj de najbaraj kvartaloj. Ili s\u0302telis c\u0302ion, kion la sovetianoj postlasis, ec\u0302 la kahelojn sur la plankoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En la jaro 2022, post la trapaso de Uragano Ian, Juan de Dios Fraga estis vizitita de la [kuba] prezidento. Ekde tiu dato, la stratoj estis pavimitaj kaj la loka amfiteatro, kiu estis neuzata dum proksimume 20 jaroj, estis rekonstruita."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nuntempe, la plimulto el la log\u0302antoj estas laboristoj de CIM kaj IFV, sed ili ne estas la tuta log\u0302antaro. Nur la plej malnovaj sciencaj kunlaborantoj (15 jaroj da log\u0302ado en la domo) havis la eblecon elac\u0302eti de la s\u0302tato la posedaj\u0302on transdonitan al ili."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Maldekstre, nova parkejo; dekstre, kontinua strukturo, kiu kombinas domojn kun apoteko, viandbutiko kaj mang\u0302vendejo, c\u0302iuj konstruitaj post la prezidenta vizito (Foto: Lucy Gmorell)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La kloakoj kaj akvoeligiloj de hejmoj elfluas en la dekstran riveron, kiu foje servas kiel amuzejo por infanoj kaj junuloj (Foto: Lucy Gmorell)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Origina strukturo de c\u0302aleto konstruita fine de la 60-aj jaroj (Foto: Lucy Gmorell)."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Komunuma apoteko ene de la komplekso de rekonstruitaj domoj (Foto: Lucy Gmorell)."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Amo de Richard al muziko komencig\u0302is en stokejo de vinilaj diskoj de lia patro kaj evoluis je pasio pri jugoslavia rokmuziko post kiam li log\u0302is kaj laboris en Bosnio dum kelkaj jaroj. Liaj planoj pri EYRC komencis efektivig\u0302i komence de 2021. Fine lia centro celas inkluzivi muzeon kaj ekspoziciejon, suveniran butikon, koncertejon kaj kompreneble g\u0302i ne povus esti parto de Sarajevo sen kafejo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Oni planas vastigi la centron tiel ke g\u0302i inkluzivu muzeon kaj ekspoziciejon, suveniran butikon, koncertejon kaj kafejon. Fonto: Fejsubuk-pag\u0302o de la Ex-Yu Rock Center, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Dum rokmuziko estas plej ofte asociata kun Usono kaj Britio, multaj asertas ke Jugoslavio kreis aferojn kiuj egalis al tiuj de okcidentaj kolegoj. Unu el la plej influaj kaj sukcesaj grupoj en la regiono, Bijelo Dugme (Blanka Butono), originis el Sarajevo kaj registris siajn verkojn kun Abbey Road Studios. En diversaj kampoj ilia miksaj\u0302o de klasikaj rokenrolaj instrumentoj kaj vokaloj kun tradiciaj melodioj de Okcidenta Balkanio kreis au\u0306tentikan muzikstilon."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Muziko pli gravas ol nacieco"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Multaj el la plej bone konataj rokmuzikaj\u0302oj de Jugoslavio devenas de Sarajevo, farante g\u0302in ideala loko por EYRC. Nuntempe muzeo de EYRC estas dedic\u0302ata ne nur al muzikbandoj, venintaj el la teritorio de Bosnio kaj Hercegovino. Ekzemple Majke (Patrinoj), unu el bandoj el Jugoslavio, favorataj de Richard, venis el Kroatio kaj vers\u0302ajne estos prezentata en la centro. Dum c\u0302iuj prezentitaj grupoj havas siajn unikajn historiojn kaj stilojn, EYRC prioritatigas muzikon, ne naciecon. Serbaj, montenegraj, bosnaj, kroataj, slovenaj, kosovaj au\u0306 makedonaj, tiuj c\u0302i bandoj estas konsiderataj unuavice artistoj kaj poste jugoslavoj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kiel ekzemplo povas servi la simila projekto Sevdah Art House, kiu fokusig\u0302as je specifa tipo de bosnia folkmuziko nomata Sevdalinko [eo]. Tiu c\u0302i kafejo kaj muzeo honoras la plurjarcentan muzikan tradicion, kiu ig\u0302is vere populara komence de la 1900-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "EYRC celas ig\u0302i allogilo tiukampe. \u201cG\u0302i ne nur proponos al eksterlandanoj, vizitantaj Sarajevon, unikan eblecon mergig\u0302i je jugoslavia muziko, sed g\u0302i ankau\u0306 ebligos al homoj el la tuta regiono trakti la kulturon je pli neu\u0306trala kaj pozitiva medio\u201d diris Richard, emfazante ke celebrado de jugoslavia rokmuziko celebras plurkulturan historion de Sarajevo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "EYRC ankau\u0306 celas allogi novajn artistojn kaj kurag\u0302igi ilin kundividi ilian muzikon kun lokanoj kaj eksterlandanoj. \u201cTio estas loko kie koncertejo ludos s\u0302losilan rolon en la centro, c\u0302ar g\u0302i ebligos al artistoj el la tuta regiono, kiuj povus esti inspiritaj de la legendaj aferoj prezentitaj en la ekspozicio, kundividi iliajn proprajn verkojn. Honorante la pasintecon, homoj povas iri antau\u0306en kaj evoluigi novajn au\u0306tentikajn stilojn, same kiel kurag\u0302aj artistoj faris tion dum la tuta historio\u201d aldonis Richard."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\u201cMi vidos vin c\u0302e la malfermo\u201d"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Homoj, adorantaj la rokenrolan muzikon de la eksa Jugoslavio, estas ege entuziasmaj pri la ideo de Will Richard. Dragan \u201c\u0110i\u0111i\u201d Jankelic\u0301, eksa tamburisto de Bijelo Dugme, diris ke \u201cla ideo de rokmuzika muzeo de la eksa Jugoslavio en Sarajevo estas vere mojosega kaj mi subtenas g\u0302in per mia tuta koro kaj animo! Mi s\u0302atus vidi nin c\u0302iujn c\u0302e la malferma ceremonio. G\u0302is revido tie!\u201d"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Dino S\u030caran, c\u0302efkantisto de la grupo Letu S\u030ctuke (Fluganta Ezoko), konstatis en lasta intervjuo kun Richard, ke ankau\u0306 li komplete subtenas la projekton kaj pretas kontakti iujn ajn aliajn artistojn kiuj povus interesig\u0302i pri la centro. Sed en tiu c\u0302i intervjuo S\u030caran atentigis pri la c\u0302efa malfacilaj\u0302o, kiun alfrontos la centro: separi la arton disde la artisto. Dum li povas adori la jugoslaviajn rokmuzikajn albumojn, eldonitajn de artistoj antau\u0306 la milito, li agnoskas ke artistoj plu respondecas pri iliaj naciismaj agoj au\u0306 diroj dum kaj post la disfalo de Jugoslavio [eo]."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Sekvi tiun c\u0302i fajnan linion inter aprezi la arton kaj rekoni la kontrau\u0306dirojn de individuaj artistoj estas malfacila, sed necesa parto de la vojo antau\u0306en, kio, kiel komprenas EYRC, devas esti traktita zorgeme kaj denove, celante prioritate la muzikon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u201cTio estas nura komenco, sed EYRC jam montris valoron de sia misio\u201d diris Richard."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Artistoj, produktoroj, administrantoj, promociantoj, fotistoj, j\u0302urnalistoj kaj zelotoj, kiuj dezirus donaci au\u0306 prunti originalajn/au\u0306tentikajn fotojn, afis\u0302ojn, registraj\u0302ojn, instrumentojn, vestojn, dokumentojn, maloftajn registraj\u0302ojn au\u0306 aliajn aj\u0302ojn, kiuj povus esti valoraj por la centro, bonvolu rekte kontakti EYRC. Vi povas kontakti per au\u0306 voki +387 62 332 770 au\u0306 +381 63 386 451."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Por au\u0306skulti eksjugoslavian rokmuzikon kaj celebri g\u0302ian diversecon, klaku en Spotify la muzikliston ExYu fare de Balkan Diskurs lokitan malsupre. Por pli da muziko el la tuta mondo simila al tiu c\u0302i, sekvu Global Voices\u2019 Spotify curations."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Abdusabr, korea islamano en Kirgizio, kundividas la historion de sia konvertig\u0302o al islamo. Ekrankopio el Jutuba kanalo \u201cIslama magazino Umma\u201d."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La historio de sovetiaj koreoj en Centra Azio ig\u0302as ec\u0302 pli fascina. La Jutuba video, eldonita de la islama magazino \u201cUmma\u201d en aprilo 2023, rakontas la historiojn de ses lokaj koreoj en Kirgizio, kiuj konvertig\u0302is al islamo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Koreoj unuafoje venis al Centra Azio antau\u0306 90 jaroj. En 1937 c\u0302iuj 171 781 koreoj, log\u0302intaj en provincoj de la sovetia Fora Oriento [eo], estis devige senditaj al Kazah\u0302io kaj Uzbekio, tiutempe partoj de Sovetunio. La au\u0306toritatoj forsendis tiujn c\u0302i koreojn, c\u0302ar ili timis ke ili estas japanaj spionoj, kiuj povus helpi la malamikon dum la milito inter Sovetunio kaj Japanio."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Iuj el tiuj c\u0302i deportitoj translog\u0302ig\u0302is al la najbara Kirgizio [eo], kiu estas hejmo por 17 000 koreoj. Koreoj en Kirgizio estas plejparte kristanoj, apartenantaj al ortodoksaj, katolikaj kaj protestantaj religiaj komunumoj. Kelkdek apartenas al eta budhana komunumo en Kirgizio, konsistanta el proksimume 120 membroj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Lokaj koreoj en Kirgizio grave diferencas de koreoj en Suda kaj Norda Koreioj. Ili havas proprajn tradiciojn kaj kutimojn. Ili estas integritaj en la kirgiza socio per loka kulturo kaj interetnaj geedzig\u0302oj kun kirgizoj kaj aliaj etnoj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Jen Jutuba video pri la vivo de koreoj en Kirgizio."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ilia intergrig\u0302o ig\u0302as pli kompleksa, c\u0302ar iuj el ili komence de la 2000-aj jaroj komencis konvertig\u0302i al islamo. La ses personaj historioj, kundividitaj de \u201cUmma\u201d, montras tiun c\u0302i tendencon. C\u0302iuj ses viroj s\u0302ang\u0302is siajn nomojn por kongrui al siaj novaj identecoj. Tiu c\u0302i noms\u0302ang\u0302o havas certan precedenton \u2014 sovetiaj au\u0306toritatoj devigis koreojn s\u0302ang\u0302i iliajn nomojn al tiuj rusaj post ilia translokado al Centra Azio en 1937."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Jen Jutuba video de \u201cUmma\u201d pri koreoj en Kirgizio konvertig\u0302intaj al islamo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Jurij Muhammad Jusuf estis la unua konvertito en 2004. Lia transformig\u0302o estas nekredebla, ec\u0302 al li mem. \u201cSe iu dirus al mi komence de la 2000-aj jaroj ke mi legos la Koranon en la araba, mi respondus ke tio estas neebla kaj fantazia\u201d diras li."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Iliaj motivoj por konvertig\u0302i al islamo malsimilas. Abdulvahid, eksa Vladimir, ig\u0302is islamano en 2008 post kiam lia proksima rusa amiko mortis post konvertig\u0302i al islamo. Post kiam lia amiko konvertig\u0302is, li estis la sola islamano en ilia tri-vira grupo, konsistanta el kirgizo, ruso kaj koreo. Li kundividas: \u201cMi traktis tion [morton de la amiko] kiel signon. Alaho diris al mi ne malfruig\u0302i [je konvertig\u0302o al islamo]\u201d. Li aldonas: \u201cAlaho diris al mi esti lia servanto kaj mi akceptis\u201d."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kvar el ili trovis respondojn al siaj demandoj pri la senco de la vivo en islamo. Muhammad Ali kundividas ke li konvertig\u0302is al islamo por pli bone trakti la voc\u0302ojn en sia kapo. Li kredas ke li estis regita de g\u0302ino [eo], diabla spirito. Dum unu jaro post lia konvertig\u0302o al islamo la voc\u0302oj malaperis kaj lia vivo denove ig\u0302is normala."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ili konfesas ilin zorgigis la eventualaj reagoj de iliaj amikoj kaj familio al iliaj decidoj. Solih agnoskas: \u201cMi estis anksia pri tio kion aliaj homoj diros pri mia konvertig\u0302o al islamo\u201d. En iuj kazoj, kiel tio okazis al Muhammad Ali kaj Solih, iliaj familianoj subtenis ilin kaj ankau\u0306 konvertig\u0302is. Al Jurij Muhammad okazis alie kaj li devis krei novan sistemon de subteno. \u201cAlaho s\u0302ang\u0302is mian familion\u201d klarigas li, aldonante ke li edzig\u0302is denove kaj establis novan familion."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Ilia transformig\u0302o estas ankau\u0306 parte la rezulto de la reislamigo de Kirgizio, kiu komencig\u0302is en 1991 post kiam Kirgizio ricevis sendependecon. Tiu c\u0302i procezo kau\u0306zis eksplodan multig\u0302on de la moskeoj kaj madrasoj (islamaj lernejoj), de 38 moskeoj kaj ec\u0302 ne unu madraso en 1991 g\u0302is 2 699 moskeoj kaj 125 madrasoj en 2023. Prozelitismo [eo] ekzistas, rezultante je plu kreskanta nombro de praktikantaj islamanoj kaj novkonvertitoj. Inter ili estas tiuj c\u0302i ses kaj aliaj koreoj, kiel transformig\u0302o en Centra Azio dau\u0306ras."}, {"text_idx": "#000055", "text": "C\u0302i tiu gastartikolo, origine publikigita en la retejo Langoly kaj verkita de Kelsey Wetherbee, estas republikigita en Global Voices kiel parto de interkonsento pri kundivido de enhavo."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Sabaton, la 13-an de majo, homoj tutmonde spektos la finalon de Eu\u0306rovido-Kantkonkurso. Komencig\u0302inte kiel malgranda kantkonkurso inter kelkaj landoj, Eu\u0306rovido ig\u0302is c\u0302efa internacia spektaklo, kiu lanc\u0302as s\u0302lagrojn kaj igas la partoprenantojn internaciaj steluloj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Temas pri bone oleita mas\u0302ino \u2013 kiel g\u0302i devas esti por kunordigi tian amasan eventon. La reguloj estas precizaj, de kiom da homoj povas prezenti sur la scenejo g\u0302is la maksimuma kantolongeco, kaj konkurantoj devas strikte sekvi ilin. Sed la reguloj pri kiuj lingvoj uzeblas s\u0302ajne neniam estis tre konstantaj. Tra la jaroj, ili s\u0302ang\u0302ig\u0302is, ree s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj denove s\u0302ang\u0302ig\u0302is."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Estas dau\u0306ra debato pri tio, en kiu lingvo konkurantoj kantu. La angla lingvo, iam uzata en la konkurso nur de Britio kaj Irlando, superregas la scenejon. Artistoj rezignas pri kantado en oficiala lingvo de sia lando kontrau\u0306 pli vaste komprenata lingvo por akiri popularecon c\u0302e jug\u0302istoj kaj admirantoj, sed c\u0302u tio estas sukcesa strategio?"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Lau\u0306 la Eu\u0306rovido-retejo, \u201cEu\u0306rovido-Kantkonkurso komencig\u0302is kiel teknika eksperimento en televida dissendado: la viva, samtempa, transnacia elsendo\u201d. La unua Eu\u0306rovido-Kantkonkurso okazis en 1956, kun sep konkurantaj landoj: Nederlando, Svisio, Belgio, Germanio, Francio, Luksemburgio kaj Italio."}, {"text_idx": "#000060", "text": "C\u0302iu lando sendis du kantojn kaj Svisio estis elektita kiel gajnanto de la unua konkurso. Nur en la konkurso de 1958 oni decidis ke la gajnanta lando gastigos la eventon venontjare \u2014 tradicio kiu dau\u0306ras g\u0302is hodiau\u0306 lau\u0306eble."}, {"text_idx": "#000063", "text": "En la komenco, ekzistis neniu regulo pri la lingvo en kiu la landoj povas kanti kaj g\u0302is 1965 c\u0302iu lando uzis sian nacian lingvon. Svedio estis la unua lando kiu rompis la normon en tiu jaro partoprenante per kanto en la angla. En la venonta jaro, la organizantoj enkondukis la unuan lingvan regulon, lau\u0306 kiu lando partoprenanta en la konkurso devas uzi unu el siaj oficiale agnoskitaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La regulo estis abolita en 1973, sed poste restarigita en 1977. Tamen, Belgio kaj Germanio rajtis kanti en la angla en tiu jaro, c\u0302ar ili jam estis elektintaj siajn kantojn antau\u0306 la anonco pri la s\u0302ang\u0302o de la regulo."}, {"text_idx": "#000065", "text": "C\u0302i-foje, la regulo validis dum 22 jaroj \u2014 g\u0302is 1999. En la konkurso de tiu jaro, 14 el la 23 kantoj havis versojn en la angla kaj depost tiam la angla estis konstante la lingvo plimulte uzata en la konkurso."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Restas la demando, c\u0302u kanti en la angla povas doni pli bonan s\u0302ancon gajni la konkurson. La klara respondo g\u0302is nun estis jes, se oni konsideras la fakton ke 34 gajnintaj kantoj (au\u0306 46,6 elcentoj) estis en la angla. Ec\u0302 se oni forigas la sep gajnojn de Irlando kaj la kvin gajnojn de Britio (la du partoprenantaj landoj kiuj havas la anglan kiel oficialan lingvon), restas ankorau\u0306 22 fojoj kiam lando gajnis sen kanti en sia oficiala lingvo."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Sube vi vidos bildon per kiu oni komparas la elcenton de kantoj senditaj de c\u0302iu lando en lingvo alia ol sia oficiala lingvo kun la nombro de fojoj kiam la lando gajnis."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La mapo prezentas kelkajn interesajn modelojn. Ekzistas tendenco de okcidento al oriento. G\u0302enerale, okcidentaj landoj partoprenas per kantoj en siaj naciaj lingvoj pli ofte, dum landoj de centra kaj orienta Eu\u0306ropo havas preferon por neoficialaj lingvoj. Tamen, kiam oni komparas tion kun la nombro de gajnoj, s\u0302ajnas ke okcidenteu\u0306ropaj landoj havas g\u0302enerale pli da gajnoj el orienteu\u0306ropaj landoj, kio sugestas favoran korelacion por kantado en denaska lingvo."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Kaj ec\u0302 se la forigo de la lingva regulo en 1999 kondukis al drasta kresko de la nombro de kantoj en la angla, la kresto de la tendenco povas esti tre baldau\u0306a. Ekde 2018, pligrandig\u0302is la nombro de kantoj en lingvoj aliaj ol la angla. En 2021, c\u0302iuj tri unuaj lokoj kantis en oficiala lingvo de sia lando, kio lastfoje okazis en 1995. La gajninto de 2022, Ukrainio, dau\u0306rigis la tendencon kantante en sia oficiala lingvo, la ukraina."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Kvankam fres\u0302dataj gajnintoj kantis en oficiala lingvo de sia lando, tio ne estas tiom ordinara afero. La grafikaj\u0302o montras la dek plej fres\u0302datajn gajnintojn kiuj kantis en oficiala lingvo de sia lando. La plej fres\u0302data estis Ukrainio en 2022 kaj la malplej fres\u0302data el tiuj dek estis Irlando en 1992, do jen diferenco de 30 jaroj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kvankam oni permesis de multaj jaroj kanti en lingvo kiu ne estas oficiala en sia lando kaj kvankam tio ig\u0302is normo, ankorau\u0306 ekzistas homoj kiuj ne kontentas pri tiu decido. En 2008, la franca konkurinto, Se\u0301bastien Tellier, kantis la kanton \u201cDivine\u201d en la angla. Tio naskis disputojn inter tiuj kiuj havas la taskon protekti la francan lingvon."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Pli fres\u0302date, hispana konkurinto Ruth Lorenzo estis kritikita de la Reg\u0302a Akademio Hispana (Real Academia Espan\u0303ola, la registara ento kiu reguligas la hispanan lingvon), pro sia elekto kanti \u201cDancing in the Rain\u201d plejparte en la angla. Ruth respondis: \u201cLa angla estas realaj\u0302o en Hispanio kaj mi volis speguli tion en mia kanto\u201d. S\u0302i dau\u0306rigis klarigante ke nur la korusa parto estos kantata en la angla."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Alia interesa tendenco estas la inkluzivo de aliaj tipoj de lingvoj en kantojn, ekzemple fikciaj lingvoj kaj signolingvoj. Belgio estis la unua lando kiu konkuris per kanto en fikcia lingvo en 2003. Urban Trad, la belga konkurinto, gajnis la duan lokon per sia kanto, \u201cSanomi\u201d. Belgio konkursis denove per kanto en fikcia lingvo en 2008, sed kun multe mapli da sukceso. Nederlando ankau\u0306 kantis en miksaj\u0302o de angla kaj fikcia lingvo en 2006, ankau\u0306 kun malmulte da sukceso."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Ekzistis ankau\u0306 multaj uzoj de signolingvo. Kvin landoj inkluzivis signolingvon en siajn kantojn. Tamen, la reguloj postulas ke c\u0302iu kanto devas havi voc\u0302an muzikon kaj ne povas esti nur instrumenta, do kanto nur en signolingvo ne estas teknike permesata. Malgrau\u0306 tio, tiuj tendencoj montras la inkludon kaj la kreskantan popularecon de diversaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La c\u0302i-jara konkurso rapide alproksimig\u0302as. C\u0302ar landoj devas antau\u0306e elekti sian kanton, ni jam scias, kiuj estos la c\u0302i-jaraj lingvoj. El la 37 landoj, 28 konkuros kun kanto tute en la angla au\u0306 inkluzivos anglajn versojn iagrade. Kvankam tio estas rompo de la tendenco de la pasintaj kelkaj jaroj inkluzivi pli da oficialaj lingvoj kaj malpli da angla lingvo, tio povus esti pro la fakto ke la angla estas la lingvo de la c\u0302i-jara gastiganta lando, Britio."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Dum c\u0302i-jare ni vidos preskau\u0306 c\u0302ioman dominadon de la angla lingvo en Eu\u0306rovido-Kantkonkurso, kerne la spektaklo temas pri kunigi homojn por komuna sperto. Malgrau\u0306 sia pasintjara gajno, Ukrainio ne gastigos la eventon pro sekurecaj zorgoj rilataj al la dau\u0306ranta invado de Rusio. Anstatau\u0306e, ili partneris kun Britio, kiu gajnis la duan lokon, kaj la spektaklo okazos en Liverpool. La c\u0302i-jara slogano estas \u201cUnited By Music\u201d, por montri la partnerecon inter Britio kaj Ukrainio kaj ankau\u0306 la potencon de muziko por kunigi homojn. La duonfinaloj estos elsendataj mardon, la 9-an de majo, kaj j\u0302au\u0306don, la 11-an de majo. La finalistoj konkuros sabaton, la 13-an de majo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Trovu ludliston kun la c\u0302i-jaraj Eu\u0306rovido-kantoj c\u0302i tie kaj rigardu en Global Voices Spotify por pliaj ludlistoj lingve diversaj."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La 16-an de marto, la moldava parlamento aprobis je dua legado leg\u0302projekton proponitan de la partio Ago kaj Solidareco (PAS) por s\u0302ang\u0302i la nomon de la s\u0302tata lingvo en la konstitucio kaj en c\u0302iuj aliaj leg\u0302oj, de \u201cmoldava\u201d al \u201crumana\u201d, anoncas NewsMaker. La iniciato celas lau\u0306igi la leg\u0302aron al la decido de la Konstitucia Kortumo farita en 2013, kiu diras ke la Deklaracio de Sendependig\u0302o de Moldavio \u2014 kiu mencias la rumanan lingvon \u2014 superas la konstitucian tekston, inkluzive rilate la nomon de la s\u0302tata lingvo."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Kiel diskutite en artikolo de Dr. Charles King publikigita en la scienca gazeto Slavic Review (1991), la moldava lingvo estis konstruita dum la frua sovetia kulturpolitiko, kun fokuso pri la Moldava Au\u0306tonoma Socialisma Sovetrespubliko (MASSR), kiu ekzistis de 1924 g\u0302is 1940 c\u0302e la ukraina-rumana landlimo kaj estas nun la moderna Moldava Respubliko."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Pliaj s\u0302ang\u0302oj en la leg\u0302propono inkluzivas anstatau\u0306igi la nomon de la ferio \u201cLimba noastra\u0306\u201d [nia lingvo] per \u201cLimba roma\u0302na\u0306\u201d [rumana lingvo] kaj agnoski la malaktualig\u0302on de la frazo de la konstitucia Artikolo 13, nome \u201cfunkciante surbaze de la latina alfabeto\u201d. C\u0302iuj s\u0302ang\u0302oj devos esti faritaj al la reglamentoj ene de 30 tagoj post la ekvalido de la leg\u0302o."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La leg\u0302propono estis aprobita de 58 deputitoj. Membroj de la partio PAS festis la rezulton kriante \u201cBrave\u201d. \u201cGratulojn. Tiu c\u0302i voc\u0302donado estas iom malfrua\u201d, diris Igor Grosu, proparolanto de la parlamento."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tamen, la komunistaj kaj socialistaj partioj kontrau\u0306is la leg\u0302proponon. Deputitoj c\u0302eestis la sesion kun afis\u0302oj kiaj \u201cLa Konstitucio de Moldavio: Moldavio, moldavoj, moldava\u201d kaj \u201cLa popolo estas suverena. PAS estas tirano\u201d. La partioj ec\u0302 proponis forigi la leg\u0302proponon de la agendo, sed ilia propono ne ricevis la necesan nombron de voc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Pola popolartistino Karolina Cicha [eo], kantistino, komponistino, multinstrumentistino kaj unu-virina orkestro provas uzi la muzikon por venki historian antau\u0306jug\u0302on vidalvide de minoritataj grupoj en Eu\u0306ropo. En c\u0302i tiu intervjuo kun Global Voices, s\u0302i klarigas kial s\u0302i prezentas la muzikon de minoritatoj en Pollando, c\u0302u sole, c\u0302u kune kun siaj kolegaj artistoj."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Por multaj minoritataj grupoj, esti aliigita [ndltr. esti reprezentata de aliaj homoj] estas konata sperto. Sed muziko povas oferti vojon al interkultura [eo] dialogo kaj kundivido de transkultura [eo] perspektivo. C\u0302ar muziko ofte estas s\u0302losila kultura kaj nacia identigiloj \u2013 konsekvence trans generacioj \u2013 muziko povas konservi kulturojn kaj malhelpi ilian nenaturan asimiladon [eo] meze de antau\u0306jug\u0302o au\u0306 diskriminacio de la plimulto."}, {"text_idx": "#000091", "text": "C\u0302io, kion mi devas diri pri g\u0302i, estas ie inter la melodioj. Muziko parolas pli ol vortoj. G\u0302i estas la lingvo de emocioj. G\u0302i estas beleco. Vi devas iri al koncerto au\u0306 au\u0306skulti albumon [por kompreni g\u0302in]."}, {"text_idx": "#000092", "text": "C\u0302i tiuj humanigaj klopodoj kongruas kun la pensado de la germana \u201cfilozofo de ekzistanteca pesimismo\u201d Arthur Schopenhauer [eo], kiu proponis en sia \u201cLa mondo kiel volo kaj reprezento\u201d ke muziko estas universala lingvo kiu povas malkas\u0302i niajn internajn paroladojn kaj dezirojn kaj povas esti lingvo de kompreno kaj akcepto, helpante nin eviti fali en antau\u0306jug\u0302on kaj protekti nin kontrau\u0306 eterna sufero."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Tra s\u0302ia muziko, Cicha elstarigas la plurdimensiecon de la pola kaj orienteu\u0306ropa kulturoj. En 2017, kune kun Bart Pa\u0142yga, s\u0302i surbendigis la albumon Tatar Album (P\u0142yta Tatarska) , kun kantoj de la krimeaj kaj volgaj tataroj [eo], kiuj c\u0302erpas el tradicioj kaj sonoj el la jaro 1397, de kiam datig\u0302as la unuaj mencioj pri la tataroj en la Granda Duklando de Litovio."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La tataroj, specife la Lipka-tataroj [eo], estas parto de la pola pejzag\u0302o ekde la 14-a jarcento. Kiel multaj el sia speco, Lipka-tataroj estis parto de la pli granda tjurka islama familio, kiuj skribas en la araba alfabeto kaj parolas la tataran lingvon [eo], tamen, dum la asimilprocezoj en Pollando (tra la tielnomita pola-centrismo), multe de tiu kulturo kaj historio perdig\u0302is \u2013 kvankam aktivuloj kaj artistoj [eo] komencis revivigi la tataran heredaj\u0302on en la lastaj jaroj."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Karolina Cicha, kiu naskig\u0302is en la Podlah\u0302ia provinco de Pollando, diskutis kial s\u0302i estas allogita al la tatara muziko:"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Multaj tataroj log\u0302as en mia hejmregiono. Ili translog\u0302ig\u0302is al Pollando antau\u0306 pli ol 600 jaroj, kreskis en la pola kulturo kaj samtempe ne forgesis pri sia identeco kaj islamo [eo]."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Tamen, ec\u0302 antau\u0306 c\u0302i tiu albumo plena de tatara muziko, Karolina surbendigis alian albumon Wieloma je\u0328zykami (Nau\u0306 lingvoj), kiu prezentis kantojn de aliaj polaj malplimultoj, kiel belorusoj, litovoj, rusoj, ukrainoj, judoj, romaoj, kaj du kantoj de la tatara nacia minoritato."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Tamen, s\u0302i ne haltis malkovri la sonojn de malplimultoj. En au\u0306gusto 2022, s\u0302i venis al la malnova sinagogo en Plzen\u030c [Plezeno, C\u0302eh\u0302io], kune kun Patricja Betley kaj Karolina Matuszkiewicz, en tradiciaj naciaj vestaj\u0302oj, por prezenti la kantojn de la karaimoj [eo], la sola tjurka malplimulto kiu konfesas judismon [eo]."}, {"text_idx": "#000100", "text": "...Kiam temas pri la karaismanoj [eo], tiu c\u0302i minoritato c\u0302eestas ankau\u0306 en Pollando kaj estas lau\u0306organize tre dinamika. Estis la polaj karaismanoj mem, kiuj petis min arang\u0302i kaj disvolvi sian muzikon."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Karolina ne simple prezentas la muzikon de minoritatoj \u2013 s\u0302i ankau\u0306 kantas en iliaj lingvoj:"}, {"text_idx": "#000102", "text": "Min tre interesig\u0302as minoritatoj, tial mia deziro lerni la fonetikon de lingvoj. Dum lernado de la lingvo, vi devas ankau\u0306 lerni pri la kulturo kaj mondbildo [eo] de difinita minoritato."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Prezentinte la muzikistojn dum la karaima muzikkoncerto en la sinagogo de Plezeno (Plzen\u030c), la tria sekretario de la litova ambasadejo en C\u0302eh\u0302io, Kristina Baubinaite\u0307, rimarkigis, ke Unesko konsideras la lingvon de la karaimoj kiel grave endang\u0302erigita, lau\u0306dante la rolon de Karolina en la procezo de g\u0302ia konservado. En 2021 Karolina publikigis albumon plenan de karaima muziko nomita Karaimska mapa muzyczna."}, {"text_idx": "#000104", "text": "C\u0302i tiu pola muzikistino ankau\u0306 faras intensan esploradon pri la artefaktoj, sonoj kaj historiokantoj en la aliaj lingvoj; ekzemple, por la tatara albumo, s\u0302i vizitis la Krimeon, Tatarstanon kaj Kazah\u0302ion [c\u0302iuj en eo]."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Mi vojag\u0302as eksterlanden kun la muziko de minoritatoj log\u0302antaj en Pollando ekde 2014... La rakonto pri la kunteksto de la kanto estas gravega elemento de c\u0302iu koncerto. Mi preparas ilin dise. Gravas la c\u0302eesto de kelkaj kantoj g\u0302uste pro tiu c\u0302i kunteksto, kiu diras multon pri la luktoj kaj suferoj de difinita minoritato. Multaj homoj trovas kompaton kun c\u0302i tio kaj permesas al ili vidi sian landon kaj siajn vivojn kun pli granda perspektivo."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Tra tiuj prezentoj, s\u0302i rakontas la rakontojn de la komunumo: prezentante la minoritatan grupon, elstarigante la c\u0302efelementojn de la muziko, kundividante la celojn de la komunumo kaj g\u0302iajn reprezentantojn, kaj instruante la publikon pri la komponistoj au\u0306 kreintoj de la kanto. S\u0302ia tatara albumo inkludis pecojn de krime-tataraj kantoj, kiel ekzemple Ey Gu\u0308zel Q\u0131r\u0131m. Tiu c\u0302i peco esploras tragedian pag\u0302on de la krime-tatara historio \u2014 la amasa deportado de krime-tataroj [eo] en 1944 \u2014 same kiel rakontojn de karaimoj kiuj komencis movig\u0302i de Krimeo al Litovio kaj Pollando en la 14-a jarcento, dau\u0306rante en la 19-a kaj 20-a jarcentoj."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Ni kutime renkontig\u0302as bonan akcepton de nia muziko. Homoj ofte miras, ke en slava lando estas minoritatoj devenantaj el la tjurka lingvogrupo. La c\u0302eesto de belorusoj, ukrainoj au\u0306 litovoj en la regiono estas apenau\u0306 surpriza, sed malmultaj homoj scias pri tataroj au\u0306 karaimoj, ec\u0302 en Pollando mem."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Se demandite kion s\u0302i plej s\u0302atas pri tiu speco de muziko, Cicha respondas ene de la muzika universalismo de Schopenhauer:"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Mi ne havas muzikan edukadon. Mi estas memlernantino. Mi lernis c\u0302ion lau\u0306orele kiel vilag\u0302aj muzikistoj... En muziko, mi interesig\u0302as pri universalaj emocioj kaj kiel ili manifestig\u0302as per loka kanto. Mi ne limigas min al mondmuziko. Ekzemple, mi j\u0302us surbendigis la albumon \u2018SAD\u2019, kiun mi kunkreis kun Sw@da, kiu estas la kreinto de elektronika muziko."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Lau\u0306 Schopenhauer, ec\u0302 artistoj ne estas protektitaj kontrau\u0306 la sufero de la vivo. Tamen, la rekompenco por la artisto estas la pura, vera kaj profunda scio pri la interna naturo de la mondo."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Por au\u0306skulti la muzikon de Karolina Cicha kaj festi la diversecon de muzikistoj, kulturoj kaj lingvoj en Pollando, rigardu la Spotify-liston de Global Voices c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Jam pasis preskau\u0306 kvar jaroj depost ekvalidis prezidenta dekreto kiu limigas la studadon de indig\u0302enaj lingvoj en la naciaj respublikoj de la Rusa Federacio. Tio okazis en 2017 kiam la parlamento de la Respubliko de Tatarstano [eo] nuligis la devigan studon de la tatara lingvo [eo] en lernejoj. Kian efikon tio havis sur la nacia mem-identeco de tataroj log\u0302antaj en Rusio?"}, {"text_idx": "#000115", "text": "En julio 2017, dum kunveno de la Konsilio pri Interetnaj Rilatoj pri efektivigo de la nacia s\u0302tata politiko de Rusio, prezidento Vladimir Putin deklaris, ke infanoj ne devas esti devigataj studi indig\u0302enajn lingvojn en la naciaj respublikoj kiuj estas parto de Rusio. En novembro de la sama jaro, la parlamento de Tatarstano aboliciis la devigan studon de la tatara lingvo en lernejoj kaj reduktis la horojn de g\u0302ia instruado en lernejoj de 20 g\u0302is 2 horoj semajne. Interese, c\u0302i tiu decido kontrau\u0306is la Konstitucion de la Rusa Federacio, same kiel la rusan federacian leg\u0302aron kiu disponigas egalan juran statuson al la rusa kaj tatara lingvoj en Tatarstano."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Tataroj en Rusio longe sentas premon rilate al sia identeco kaj la uzo de sia gepatra lingvo. Tio estis la situacio kiam politikaj motivoj regis super la jura ordo, malgrau\u0306 la fakto ke la rusa leg\u0302aro garantias la uzadon kaj studadon de minoritataj indig\u0302enaj lingvoj. G\u0302enerale, la nova politiko s\u0302ajnis malkongrua kun la rajtoj de malplimultoj, garantiitaj de la konstitucio. La decido limigi la spacon por indig\u0302enaj minoritataj lingvoj montris la superecon de unu (reganta) nacia kulturo kaj etneco, kaj kelkaj sentis ke g\u0302i kau\u0306zis malkreskon de la multkulturismo de la lando."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Tataroj, estante tjurklingva popolo kun plejparte islama kredo, estas la dua plej granda etno en Rusio, kie la domina vektoro de nacia identeco estas ortodoksa slava. Ili ankau\u0306 estas la plej granda tjurka komunumo en la Rusa Federacio. La komunumo inkludas tatarojn vivantaj en la Respubliko de Tatarstano (36 procentoj), same kiel volgaj tataroj, siberiaj tataroj, astrah\u0302anaj tataroj, krime-tataroj [eo], kaj aliaj pli malgrandaj grupoj. La nombro da tataroj en Rusio lau\u0306 la s\u0302tata censo de 2010 estas proksimume ses milionoj. C\u0302ar ili estas ankau\u0306 disvastigitaj ekster Rusio, la tataroj de ekster Tatarstano kaj de ekster Rusio sentas specialan ligon al Tatarstano, kiu reprezentas sian nacion, identecon kaj bezonojn."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Tatarstano estas parto de la Rusa Federacio, kaj kune kun la aliaj 21 naciaj respublikoj, estas egala subjekto de la federacia s\u0302tato. La naciaj respublikoj, kontraste al aliaj federaciaj subjektoj \u2014 krajoj (teritorioj), oblastoj (regionoj) \u2014 havas specialan juran statuson, kun la rajto havi propran konstitucion, leg\u0302donajn instancojn, kaj ec\u0302 sian propran prezidenton (en Tatarstano). Gravas mencii ke ilia speciala statuso ankau\u0306 donas al ili la rajton determini siajn naciajn lingvojn je la oficiala nivelo en la respubliko kune kun la s\u0302tata lingvo, la rusa."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Tamen, post la prezidenta iniciato en 2017, kaj g\u0302ia efektivigo en Tatarstano, la tatara lingvo, kaj kun g\u0302i, la statuso de la tatara nacio kaj Tatarstano mem s\u0302ajnis perdi sian pozicion, por iuj nacia tragedio. Tamen prezidento Putin opiniis, ke la studado de denaskaj lingvoj estu libervola. Lau\u0306 li, \u201cdevigi homon lerni lingvon kiu ne estas denaska por li estas same neakceptebla kiel redukti la nivelon kaj tempon por la instruado de la rusa.\u201d Putin ankau\u0306 nomis la rusan lingvon \u201cla natura spirita kadro de nia tuta multnacia lando\u201d."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Malgrau\u0306 ke aktivuloj kaj anoj de la publiko esprimis malkonsenton, arang\u0302is protestajn mitingojn, kaj ec\u0302 prezentis plendon c\u0302e la Eu\u0306ropa Kortumo pri Homaj Rajtoj [ru] pri la nova lingvopolitiko, multaj instruistoj de la tatara perdis sian laboron baldau\u0306 post kiam g\u0302i estis efektivigita, kaj la statuso de la lingvo dau\u0306re estas malcerta."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Laste sed ne balaste, la fermo de la Tuttatara Publika Centro (Vsetatarskiy Obshestvenniy Centr) [ru] konsternis multajn homojn. Tio okazis post kiam la prokurorejo postulis, ke la plej malnova nacia organizaj\u0302o de la tataroj estu agnoskata kiel ekstremista."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Reviglante la konfliktitan tataran kulturon"}, {"text_idx": "#000123", "text": "Paradokse, la tumulto c\u0302irkau\u0306 la lingvopolitiko kau\u0306zis reviglig\u0302on de la tatara kulturo en Rusio. La pli juna generacio trovis novan direkton por mem-identeco, kondukante al novaj evoluoj kaj kultura agado en Tatarstano kaj preter g\u0302i. Kune kun la nacia festo Sabantuy, kiu estas celebrata en urboj c\u0302ie en Rusio kaj celas prezenti sian kulturon, tataroj retrovis kaj ec\u0302 modernigis aliajn iam forgesitajn tradiciojn kaj kutimojn."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Ekzemple, elementoj de tradicia brodaj\u0302o farig\u0302is parto de modernaj elegantaj vestaj\u0302oj, kaj pluraj markoj nun aldonas tradiciajn s\u0302ablonojn al puloveroj au\u0306 libertempaj vestaj\u0302oj. La c\u0302apeleto tubetejka [eo] farig\u0302is eleganta akcesoraj\u0302o en la vestaro de la moderna virino. Tataraj bazaroj kaj merkatoj ankau\u0306 renaskig\u0302as en iniciatoj kiel ekzemple Pechen Bazary (Bazaro Pec\u0327a\u0308n ), la fojnomerkato en Kazano [eo], la c\u0302efurbo de Tatarstano."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Sportc\u0302emizo kun tatara s\u0302ablono, dezajnita de Tatarcha Casual. Foto de la tatara festivalo el la arkivo de Elmira Lyapina, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Paroli la tataran, porti tradiciajn vestaj\u0302ojn, ludi tataran muzikon, organizi malsamajn festivalojn nun estas rigardata kiel signo de prestig\u0302o. Tataraj kantoj estas prezentitaj pli ofte en federaciaj amaskomunikilaj kanaloj: junaj artistoj kiel Dina Garipova , Saida Mukhametzyanova , Elmira Kalimullina c\u0302iuj estis la parto de la franc\u0302iza [eo] spektaklo \u201cThe Voice\u201d [La Voc\u0302o] en la rusa televido."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Krome, tatara kin- kaj filmfestivaloj ankau\u0306 altiris novan atenton. La talenta, juna tatara direktoro Ilshat Rakhimbay rakontis al Global Voices pri sia percepto de c\u0302i tiu revivigo kaj la kresko de tatara nacia identeco responde al politikaj limigoj."}, {"text_idx": "#000128", "text": "G\u0302i estas sufic\u0302e mirinda, kaj samtempe tamen ne surpriza. Efektive, [ni vidis] la evoluon de diversaj tataraj kulturaj festivaloj, pli da prezentistoj de tatara muziko au\u0306 muziko en tatara lingvo, kaj pli grave\u2014pli da agnosko kaj rekono ne nur de la publiko, sed ankau\u0306 de la au\u0306toritatoj kun pli profunda nivelo de konscio. Montrig\u0302is pli profunda respekto por la lingvo kaj kulturo, kaj ne ekzistas tia ekskludo kiel antau\u0306e \u2014 g\u0302i ne estas nur la sceneja kulturo, sed ankau\u0306 tiu estas subtenata."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Ekrankopio de la mallonga filmo \u201cImagine\u201d (2017), direktoro Ilshat Rakhimbay."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Tiel, la filmoj de Ilshat Rakhimbay estas faritaj tra la prismo de \u201cTatar-eco\u201c. Se demandite kial nacia identeco gravas al li kiel produktisto, li klarigis:"}, {"text_idx": "#000131", "text": "G\u0302i estas nur kodo, kiu komence estas ankrita en vi mem, kaj per la lingvo kaj kulturo, en kiuj vi kreskis, vi vidas la tutan mondon. Per vortoj, gepatra lingvo, formig\u0302as speciala rilato al la mondo, la tero, la c\u0302ielo, la homoj kaj la C\u0302iopova."}, {"text_idx": "#000132", "text": "En la 19-a jarcento, la germana filozofo GW Hegel, en sia \u201cGrundlinien der Philosophie des Rechts\u201d [Elementoj de la filozofio de la juro] proponis la vojon al organika komunumo: \u201cEstu homo kaj respektu aliajn kiel personojn.\u201d Li emfazis, ke lingvo estas s\u0302losila elemento de mem-identeco au\u0306 mem-decido. Se nacio estus senigita de la s\u0302losila elemento de sia identeco, multnacia komunumo povus perdi la unikan kulturan heredaj\u0302on kiun g\u0302i reprezentas. Artisto povas ricevi nacian amon kiam la nacio rekonas sin en siaj verkoj, sed c\u0302u la rekono de la nacia identeco de minoritato postulas pli larg\u0302an publikan akcepton?"}, {"text_idx": "#000133", "text": "Elvi Sidheri, foto de la au\u0306toro, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Li estis kvar tagojn inter la plastaj seg\u0302oj en la Barah\u0302a flughaveno en Madrido [c\u0302iuj eo], atendante ke migrantaj agentoj estu tiel decaj por doni al li respondon. Li vojag\u0302is por perfektigi sian [hispanan] lingvon per stipendio de la Casa Espan\u0303a (eo: Domo Hispanio) de Tirano, Albanio [c\u0302iuj eo], sed li jam estis perdita pri kiom da fojoj li recitis en sia menso la versojn de la poetoj Lope de Vega, Go\u0301ngora kaj Garci\u0301a Lorca. La plibonigon [de sia hispanlingva nivelo] li jam estis faranta ne en la klasc\u0302ambro, sed konvinkante la policon pri tio ke li ne portis drogojn au\u0306 estis plananta eklog\u0302i en Madrido: nur por koni la urbon. Li povus senti sin kiel Quijote en la mezo de la jaro 2000, sed, tiukaze, neniu pridubus la eniron al tiu Regno de Hispanio tiel malsaman al la bonecoj kiujn li imagis. Lia sola peko estis havi albanan pasporton, lando el kiu alvenis nur katastrofaj novaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Li ne povis atendi plu kaj decidis malantau\u0306eniri. Lia pacienco atingis sian limon. \u201cSe Hispanio ne volas ricevi Elvi-on, Elvi ankau\u0306 ne volas eniri Hispanion\u201d, li diris al si mem, plifortigante elmontron kiu karakterizas lin g\u0302is hodiau\u0306: paroli pri si mem en la tria persono. Li turnis sin duonvoje, petis sian pasporton kaj komencis la sekvan flugon al Albanio. Li konis kaj ne konis Madridon samtempe en tiu okazo."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Politikaj situacioj estis malfaciligantaj la disvastigon de la albana kulturo en la mondo. La internacia izoliteco de Albanio, unue, dum la komunisma reg\u0302imo de Enver Hog\u0302a (1944-1985), kaj la nuna diplomatia blokado de Kosovo, lando rekonita hodiau\u0306 de 97 el la 193 membroj de UN [eo], kunlaboris por portreti kulturon kiu, ec\u0302 kuntekste de Balkanio, estas imagata kiel la plej enigma. Oni taksas ke estas inter kvin kaj ses milionoj da homoj kiuj sin identigas etne kiel albanojn, kaj ne log\u0302as nur en Albanio. Ili konsistigas la c\u0302efan etnon en Kosovo (c\u0302irkau\u0306 93%), la c\u0302efan etnan minoritaton en Nord-Makedonio [eo] kaj havas konsiderindan c\u0302eeston en Nigramonto, Italio kaj Grekio, aldone al grava diasporo en Usono, Italio kaj Norda Eu\u0306ropo [c\u0302iuj eo]."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Pli ol dudek jarojn post sia unua intenco viziti Hispanion, Elvi Sidheri estas unu el la malmultaj tradukistoj kaj kulturaj perantoj inter la iberamerika mondo kaj la albana mondo. Fakte, li estas sperta konanto de la kultura monda romantiko kaj precipe de Hispanameriko c\u0302ar li estas tradukisto de la hispana, itala kaj portugala al la albana, kaj dedic\u0302is du romanojn al Hispanio: Du mondoj (Dy\u0308 bote, origine en la albana), publikita en 2019, kaj A Espan\u0303a con Amor (Sama titolo en originala verkaj\u0302o albane) [eo: Al Hispanio kun Amo], eldonita en 2021."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Kun tiu spirito, ni parolis kun Elvi Sidheri per retpos\u0302to kaj jen la intervjuo, kiu estis redaktita."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la Espan\u0303a de mis suen\u0303os de juventud, la que habi\u0301a conocido leyendo a Lope de Vega, Go\u0301ngora y Garci\u0301a Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no senti\u0301 ningu\u0301n resentimiento hacia Espan\u0303a. Volvi\u0301 a los pocos an\u0303os, en 2004, y despue\u0301s muchas otras veces, cada vez que podi\u0301a. De hecho, despue\u0301s de dos de\u0301cadas tome\u0301 esa experiencia como inspiracio\u0301n y la plasme\u0301 como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A Espan\u0303a con amor, por ma\u0301s que el libro no sea autobiogra\u0301fico."}, {"text_idx": "#000141", "text": "G\u0302i estis tre s\u0302oka, c\u0302ar mi rimarkis ke la Hispanio de miaj song\u0302oj en mia juneco, kiun mi konis legante Lope de Vega, Go\u0301ngora, Graci\u0301a Lorca, estis io alia. Sed, kvankam mi konstatis ke realeco malsamas, mi ne sentis ian rankoron kontrau\u0306 Hispanio. Mi revenis ene de kelkaj jaroj, en 2004, kaj poste multalifojojn, c\u0302iufoje kiam mi povis. Fakte, post du jardekoj mi prenis tiun sperton kiel inspiron kaj reflektis g\u0302in kiel au\u0306toro en parto de mia libro eldonita en 2021, Al Hispanio kun Amo, malgrau\u0306 tio ke la libro ne estas au\u0306tobiografia."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Elvi Sidheri, albana verkisto kaj tradukisto"}, {"text_idx": "#000143", "text": "Kiel vi rekonektis kun la hispana mondo poste?"}, {"text_idx": "#000146", "text": "Kion vi povus rakonti al ni pri c\u0302i tiuj kulturaj diferencoj inter Hispanio kaj Latinameriko el via perspektivo kaj viaj spertoj?"}, {"text_idx": "#000150", "text": "Las poblaciones indi\u0301genas conforman la parte ma\u0301s importante de la imagen que tenemos de Ame\u0301rica Latina, y en particular la que yo tengo como hispano\u0301filo porque son el corazo\u0301n mismo del continente americano. Pienso en la mezcla de etnias, lenguas, tradiciones y rai\u0301ces que aportaron civilizaciones histo\u0301ricas y tambie\u0301n en el aporte de culturas nativas: sin ellas Ame\u0301rica Latina no seri\u0301a la misma."}, {"text_idx": "#000152", "text": "La indig\u0302enaj popoloj konsistigas la plej gravan parton de la bildo kiun ni havas de Latinameriko, kaj precipe tiun kiun mi havas kiel hispansimpatianto, c\u0302ar ili estas la koro mem de la amerika kontinento. Mi pensas pri la miksaj\u0302o de etnoj, lingvoj, tradicioj kaj radikoj kiuj kontribuis al historiaj civilizacioj kaj ankau\u0306 pri la kontribuo de denaskaj kulturoj: sen ili Latinameriko ne estus la sama."}, {"text_idx": "#000157", "text": "C\u0302u ekzistas vortoj en la albana kiujn oni povas traduki klare al la hispana, sed samtempe, traduki ilin en aliajn lingvojn malfacilegas c\u0302ar ne ekzistas ekvivalentoj?"}, {"text_idx": "#000161", "text": "La que siempre me ha fascinado es \u201chermosa\u201d, ya que es una de las primeras palabras que aprendi\u0301 al leer el libro \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judi\u0301o alema\u0301n sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judi\u0301a a quien llamaban la \u201cFermosa\u201d. Para mi\u0301, Espan\u0303a y el mundo y culturas hispa\u0301nicas son simplemente hermosas."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Tiu kiu c\u0302iam fascinis min, estas \u201chermosa\u201d [eo: bela], c\u0302ar g\u0302i estas unu el la unuaj vortoj kiujn mi lernis legante la libron \u201cLa judi\u0301a de Toledo\u201d [eo: La judino de Toledo] de Lion Feuchtwanger. Li estas juda-germana verkisto, postvivanto de la Holokau\u0306sto, kiu en sia romano priskirbas la amon inter reg\u0302o Alfonso VIII kaj Raquel, juda knabino kiun oni nomis \u201cFermosa\u201d. Por mi, Hispanio kaj la mondo kaj hispanaj kulturoj estas simple belaj."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Kiu literaturo temas pri la ligoj inter la albana kaj la hispana mondo?"}, {"text_idx": "#000167", "text": "Poca y no esta\u0301 traducida. El cla\u0301sico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: ti\u0301tulo original en albane\u0301s) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Espan\u0303ola inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al espan\u0303ol y yo siempre recomiendo su traduccio\u0301n por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. Tambie\u0301n me gustari\u0301a destacar mi libro A Espan\u0303a con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y espan\u0303oles desde la de\u0301cada de 1930 hasta nuestros di\u0301as a trave\u0301s de tres historias de amor en tres e\u0301pocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en Espan\u0303a la novela policial La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero espan\u0303ol y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)"}, {"text_idx": "#000168", "text": "Malmulta kaj ne estas tradukita. La referenca klasikaj\u0302o estas la fama libro Hasta la vista (NdlR [Hispane*]: originala titolo albane) de la granda au\u0306toro Pietro Marko, kie li priskribas la Hispanan Enlandan Militon inspiritan de siaj propraj spertoj kiel volontulo de la Internaciaj Brigadoj. Oni neniam tradukis al la hispana kaj mi c\u0302iam rekomendas g\u0302ian tradukon pro lia malkonsento al diktatoreco kaj la spertoj kiujn li rakontas. Mi ankau\u0306 s\u0302atus reliefigi mian libron Al Hispanio kun Amo, en kiu mi priskribas kulturajn kaj homajn rilatojn inter albanoj kaj hispanoj de la 1930-aj jaroj g\u0302is nuntempo tra tri amrakontoj en tri malsamaj tempoj. (NdlR [hispane]: en junio, estis eldonita en Hispanio la polica romano La espi\u0301a de cristal de Pere Cervantes, kiu starigas amrakonton inter hispana raportisto kaj postvivantino de albana milito en la postmilita Kosovo)"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Estante la albana literaturo malmulte konata, pri kiu ni devus atenti por kompreni pli bone c\u0302i tiun kulturan panoramon? La nomo de la verkisto Ismail Kadare\u0301 c\u0302iam aperas, sed kiuj aliaj estas?"}, {"text_idx": "#000170", "text": "La literatura albanesa esta\u0301 viviendo una especie de renacimiento, despue\u0301s de la cai\u0301da del re\u0301gimen totalitario en Albania, pero tambie\u0301n en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que esta\u0301n creando una nueva ola sin vi\u0301nculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo re\u0301gimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Kadare\u0301 es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los ma\u0301s de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras esta\u0301n inevitablemente vinculadas a aquel periodo histo\u0301rico. E\u0301l supo jugar majestuosamente con la censura, sen\u0303alando problemas que nadie ma\u0301s podri\u0301a. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vi\u0301rgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitucio\u0301n, las organizaciones criminales mafiosas y nada ma\u0301s, como si Albania y los albaneses fue\u0301ramos so\u0301lo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura."}, {"text_idx": "#000172", "text": "La albana literaturo vivas specon de renaskig\u0302o, post la falo de la totalisma reg\u0302imo en Albanio, sed ankau\u0306 en Kosovo, kaj estas multaj talentaj verkistoj kiuj kreas novan ondon sen ligoj, malmultaj influoj kaj malsama pensmaniero de la malnova reg\u0302imo kaj g\u0302iaj reflektoj en nia literatura spaco, kiel ekzemple Erjus Mezini au\u0306 Kristaq Turtulli."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Kadare\u0301 estas grandulo, kaj ne mi diras tion, sed la duonmondaj lektoroj en la pli ol tridek lingvoj en kiuj liaj libroj estis tradukitaj. Sed liaj verkoj estas neeviteble ligitaj al tiu historia periodo. Li sciis ludi majeste kun cenzuro, montrante problemojn kiujn neniu povis montri. Tamen, malfelic\u0302a fakto en kiun multaj falas kiam ili skribas pri Albanio estas konsideri c\u0302iam la perforton de la mezepoka Kanun, la Vi\u0301rgenes Juradas (J\u0302uritaj Virgulinoj), la Hoxha-diktaturon, la prostituadon, la krimajn organizojn de mafio kaj nenion pli, kvazau\u0306 Albanio kaj albanoj estas nur tio. G\u0302i estas io tre disdegna, kiu ne faras justecon al Albanio au\u0306 al g\u0302ia literaturo."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Efektive, kiam oni parolas pri \u201cAlbanio\u201d kaj \u201cKosovo\u201d, oni kutime proliferigas negativajn, au\u0306 almenau\u0306 antau\u0306modernajn kaj malhelajn stereotipojn. Kion oni povus fari de kultura produktado por kontrau\u0306stari tiujn bildojn kaj oferti al la mondo pli fidelan, modernan kaj kosmopolitan vizion de la nunaj Albanio kaj Kosovo?"}, {"text_idx": "#000175", "text": "Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quiza\u0301s, porque les resulta ma\u0301s fa\u0301cil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atencio\u0301n en el cara\u0301cter cosmopolita ancestral ti\u0301pico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad caracteri\u0301stica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judi\u0301os en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa \u00ad\u2013co\u0301digo de honor tradicional albane\u0301s\u00ad\u2013 nuestra actitud alegre y nuestra obstinacio\u0301n y cara\u0301cter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regi\u0301menes opresores."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Samkiel eksterlandanoj, albanaj au\u0306toroj kutime fokusig\u0302as pri tio, eble, c\u0302ar ili trovas g\u0302in pli facila ol profundigi aliajn aferojn. En mia literaturo, kontrau\u0306e, mi c\u0302iam provas koncentri atenton al la tipa prapatra kosmopolita karaktero de la albanoj. Ekzemple, en la fakto ke nia tero c\u0302iam estis vojkrucig\u0302o de civilizacioj, lingvoj, kulturoj kaj tradicioj kaj tio kondukas al malferma menso kaj karakteriza gastamo kiu videblas, interalie, en la savo de la judoj en la Dua mondmilito au\u0306 en la ricevo de rifug\u0302intoj de la kosova milito en 1999. Mi klopodas elstarigi el nia Besa -tradicia honora kodo en Albanio- nian gajan sintenon kaj nian persiston kaj nevenkeblan karakteron fronte al la malfacilaj\u0302oj de la vivo, malbona destino, la invadantoj kaj subpremaj reg\u0302imoj."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Mi estas konvinkita ke kulturaj pontoj inter niaj kulturoj kaj homoj estos dau\u0306re konstruitaj, precipe per literaturo, kaj mi faros mian plej bonegan parton por doni mian kontribuon en c\u0302i tiu kunteksto, kiel au\u0306toro kaj kiel tradukisto."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Ekrankopio el la Jutuba kanalo de CNN Prima montras kiel au\u0306to kun rusia numerplato estis dispentrita en la centro de Prago per porukrainaj sloganoj kaj koloroj."}, {"text_idx": "#000182", "text": "C\u0302eh\u0302io estas hejmo por preskau\u0306 50 000 rusiaj civitanoj. Pro la rusia milito en Ukrainio ilia sorto estas malcerta c\u0302ar Prago ne plu liveras vizojn al Rusio, c\u0302ia aera kaj fervoja komunikado inter la du landoj haltis kaj iuj homoj en C\u0302eh\u0302io interligis la agreson de Putin kaj c\u0302iujn rusojn tro rapide."}, {"text_idx": "#000183", "text": "La 24-an de februaro rusianoj vekig\u0302is kun novaj\u0302o pri milito en Ukrainio. Krom eksenti s\u0302okon, malesperon, timon, elrevig\u0302on kaj malhonoron, iuj el ili log\u0302antaj ekster Rusio ig\u0302is ankau\u0306 celoj por koleraj ne-rusoj, kiuj ne diferencigas inter la rusia gvidantaro kaj la rusa popolo."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Vidu ekzemple la diskriminacion au\u0306 ec\u0302 la ekskludon de rusiaj studentoj dum lekcioj en universitatoj au\u0306 la kazon de c\u0302eh\u0302a profesoro alvokinta bojkoti rusiajn studentojn kaj apliki \u201csiajn personajn sankciojn\u201d. La profesoro, en afis\u0302o publikigita en sociaj retoj kaj poste forigita, diris ke tio estis emocia reago. La universitato Charles en Prago pardonpetis al siaj studentoj pro la diskriminacia konduto de iuj instruistoj."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Iuj rusparolantoj log\u0302antaj en Eu\u0306ropo, inkluzive en C\u0302eh\u0302io, kundividis historiojn de rusofobio: grupoj de hoteloj deklaris bojkoton de posedantoj de rusiaj kaj belorusaj pasportoj kaj kelkaj agentejoj de nevomeblaj\u0302oj anoncis ke ili ne plu vendos nevomeblaj\u0302ojn al civitanoj de Rusio. Rusiaj lernantoj estis c\u0302ikanataj en lernejoj, iuj krac\u0302is surstrate al studento parolinta ruse per telefono, iuj kriis \u201cMortu, rusa ac\u0302ulino!\u201d al rusdevena j\u0302urnalistino, iuj humiligis rusparolantojn de ukraina kaj armena devenoj, kaj taksiisto elj\u0302etis virinon el la au\u0306to c\u0302ar s\u0302i parolis ruse kun siaj infanoj. Poste evidentig\u0302is ke la kliento estis j\u0302urnalistino de la rusia opozicia interreta televidkanalo Doj\u0302d, kiu estas unu el plej fortaj kritikantoj de Putin."}, {"text_idx": "#000186", "text": "Plejparto el tiuj c\u0302i ekzemploj de diskriminacio estis kundividitaj en sociaj retoj kun alvoko haltigi rusofobian konduton kaj fari distingon inter rusoj kaj rusparolantoj, kaj inter rusoj kiuj subtenas kaj oponas Putinon. En certaj kazoj la au\u0306toroj de tiaj afis\u0302oj mals\u0302altis la komentojn au\u0306 forigis ilin pro la malamaj komentoj."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Malgrau\u0306 la partopreno de rusiaj civitanoj en porukrainaj manifestacioj, financado kaj alia volontula subteno de ukrainaj rifug\u0302intoj, malgrau\u0306 alvokoj de c\u0302eh\u0302aj oficialuloj ne egaligi rusiajn civitanojn al decidoj de rusia registaro, la ondoj de diskriminacio kontrau\u0306 rusoj kaj belorusoj disvastig\u0302as tra C\u0302eh\u0302io, same kiel tra aliaj s\u0302tatoj de Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000188", "text": "Iuj c\u0302eh\u0302aj aktivuloj komentis afis\u0302ojn dirinte ke tiu c\u0302i rusofobio estas pravigebla kaj en kelkaj kazoj ili pardonpetis, sed ili ne pensis ke tio estas evitebla; en kelkaj komentoj estis ankau\u0306 proponoj pri C\u0302eh\u0302io libera de rusoj."}, {"text_idx": "#000189", "text": "Rusofobio ankau\u0306 etendig\u0302as al alinomado de produktoj kaj lokoj. Ekzemple la fama \u201crusa glaciaj\u0302o\u201d kiu estis kulta produkto por generacioj povas esti baldau\u0306 alinomita de sia fabrikanto al \u201cukraina glaciaj\u0302o\u201d. Simile la strato kie la rusia ambasadejo trovig\u0302as povas esti parte alinomita al strato de ukrainaj herooj (Ukrajinsky\u0301ch hrdinu\u030a), kiel okazis en Litovio."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Malgrau\u0306 la fakto ke en Rusia Federacio log\u0302as preskau\u0306 200 etnaj grupoj, kun malsamaj vidpunktoj kaj politikaj elektoj, au\u0306 la fakto ke rusparolantoj povas esti naskitaj kaj kreski en alia lando, rusofobio estas aplau\u0306data de certaj homoj en C\u0302eh\u0302io rilate iun ajn kun rusia pasporto au\u0306 rusia naskig\u0302loko au\u0306 kiu parolas la rusan."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Tamen iuj c\u0302eh\u0302oj jam komprenis la dang\u0302erojn de akuzado de c\u0302iuj rusoj pri la krimoj de la rusia armeo, komparante tion al c\u0302asado de sorc\u0302istinoj."}, {"text_idx": "#000192", "text": "C\u0302eh\u0302aj leg\u0302oj garantias kontrau\u0306diskriminacian aliron al c\u0302iuj civitanoj kaj ne-civitanoj de C\u0302eh\u0302io, liverante la institucion de la ombudsmano kiel resurson, observadon kaj kontroladon de la kazoj de diskriminacio. La Rusa Domo en Prago reagis al tiuj c\u0302i situacioj kaj skribis retmesag\u0302on por kundividi la historion de rusofobio en C\u0302eh\u0302io."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Sed eble plej zorgige estas ke tiu c\u0302i rusofobio estas prezentata de porrusiaj gazetoj, kiuj funkcias en C\u0302eh\u0302io au\u0306 celas g\u0302in kaj troigas tiujn c\u0302i ekzemplojn por plu pravigi siajn proprajn perfortajn diskursojn kontrau\u0306 Eu\u0306ropo kaj g\u0302iaj valoroj."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Estas grave kompreni ke multaj rusoj sentas sin \u201csieg\u0302itaj\u201d: sekve de granda diplomatia krizo en 2021 kaj nunaj striktaj sankcioj, ili ne povas vojag\u0302i hejmen per aviadilo au\u0306 trajno, iliaj familioj ne povas ricevi c\u0302eh\u0302ajn vizojn kaj por multaj ekonomiaj sankcioj ankau\u0306 limigas au\u0306 frostigas iliajn eblecojn uzi kreditkartojn kaj bankajn g\u0302irojn."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Akumulig\u0302intaj historiaj tavoloj de rusofobio"}, {"text_idx": "#000196", "text": "La konduto kontrau\u0306 rusoj au\u0306 posedantoj de rusiaj pasportoj (kaj pli frue de sovetiaj pasportoj) c\u0302iam estis specifa en la teritorio de C\u0302eh\u0302io kaj ne malgrande tio estas ligita al la invado al C\u0302eh\u0302oslovakio fare de la trupoj de la Varsovia Pakto la 21-an de au\u0306gusto 1968. Tankoj kaj armitaj soldatveturiloj subpremis la Pragan Printempon. Kvankam g\u0302i estis membro de la Varsovia Pakto, C\u0302eh\u0302oslovakio estis suverena s\u0302tato, do la invado de sovetiaj aliancanoj estis kaj plu estas konsiderata granda nacia tragedio. G\u0302i estas ankau\u0306 fonto de dau\u0306ra kontrau\u0306rusa humoro kiu plu vivas hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Poste ondo de rusofobio aperis en 2014 post kiam Rusio aneksis la Krimean duoninsulon. Prago subtenis la sankciojn de Eu\u0306ropa Unio kontrau\u0306 Rusio. Tio ankau\u0306 refortigis ekstreme negativan percepton de Rusio, kiu estis foje vastigata inkludante la rusan popolon."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Krom la ekonomiaj kaj politikaj sankcioj kontrau\u0306 Rusio fare de kelkaj s\u0302tatoj, iuj homoj sentantaj ke ne sufic\u0302as simple kondamni rusiajn aktivadojn en Ukrainio kaj kundividi subtenon al Ukrainio, decidis ke ili devas apliki siajn proprajn sankciojn ne kontrau\u0306 la lando, sed kontrau\u0306 la civitanoj de Rusio."}, {"text_idx": "#000199", "text": "La rusa komunumo en C\u0302eh\u0302io: historia c\u0302eesto"}, {"text_idx": "#000200", "text": "La historio de la rusa komunumo en C\u0302eh\u0302io dau\u0306ras pli ol jarcenton, komencig\u0302inte en la 1920-aj jaroj, kiam rusoj fug\u0302is post la rusa revolucio en 1917 kaj ricevis helpon de la Masaryk-registaro. Estis signifa c\u0302eesto de sovetiaj soldatoj kaj iliaj familioj de 1948 g\u0302is 1989, kiu kreskis post la invado en 1968. Tiuj foririntaj en 1989 estis anstatau\u0306itaj de nova ondo de migrantoj, inkluzive de ric\u0302aj rusoj ac\u0302etantaj nemoveblaj\u0302ojn kaj ankau\u0306 de mezklasaj rusianoj kiuj studas kaj log\u0302as c\u0302i tie. Ili plejparte koncentrig\u0302is en Prago kaj en Karlovy Vary, kaj Maria\u0301nske\u0301 La\u0301zne\u030c en la okcidenta parto de la lando."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Lau\u0306 la datumoj de la C\u0302eh\u0302a Statistika Oficejo, en 2020 estis c\u0302irkau\u0306 42 000 eksterlandanoj kun rusiaj pasportoj, kiuj log\u0302is en C\u0302eh\u0302io pli ol 12 monatojn surbaze de longdau\u0306ra vizo au\u0306 konstanta log\u0302permesilo, inkluzive tiujn kiuj serc\u0302is azilon c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La renovigita esprimo de rusofobio pruvas denove la fakton ke historio estas cikla. Reprezentantoj de iuj komunumoj pagas la prezon de agreso de aliaj, kvankam ili ne estas tiuj kiuj komencis g\u0302in au\u0306 havas neniun rilaton al g\u0302i. Tion atestis la kontrau\u0306aziana rasismo dum la pandemio de Kovim-19. Kaj nun la sama fenomeno denove aperas en Eu\u0306ropo kaj ie ajn rilate rusojn kaj rusparolantojn."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Por pli da informoj pri c\u0302i tiu temo, vidu nian specialan dosierujon Rusio invadas Ukrainion."}, {"text_idx": "#000206", "text": "Wordle, la minimumisma interreta ludo furoranta en la mondo, unuafoje eniris nian leksikonon en oktobro 2021. Tio okazis kiam Josh Wardle, programa ing\u0302eniero el Brooklyn, Novjorko, decidis fari la ludon alirebla por la publiko."}, {"text_idx": "#000207", "text": "Wordle origine estis dezajnita kiel vortodivena puzlo donacota al lia partnero, sed post kiam g\u0302i evidentig\u0302is populara inter familio kaj amikoj, li metis g\u0302in en simplan publikan retejon. La 1-an de novembro 2021 nur 90 homoj estis ludintaj la ludon. En la du sekvintaj monatoj la ludo altiris centmilojn da zelotoj kaj ig\u0302is populara hejma amuzaj\u0302o. G\u0302ia raporto de rezultoj bazita sur emotikonoj \u2014 stakoj da koloraj kvadratoj reprezentantaj kiom multaj provoj necesis por rekoni la kvinliteran vorton \u2014 inundis la bendojn de niaj sociaj retoj."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Wordle okupis nian imagon g\u0302is tia ekstremo, ke g\u0302i estis nomita \u201cgisto de Omicron\u201d. Sed kial ni s\u0302atas g\u0302in tiom multe?"}, {"text_idx": "#000209", "text": "Wordle is the sourdough starter of Omicron."}, {"text_idx": "#000211", "text": "Wordle estas la gisto de Omicron."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Kial c\u0302iuj frenezig\u0302is pro Wordle?"}, {"text_idx": "#000214", "text": "Iuj ankau\u0306 aprezas la ludon c\u0302ar g\u0302i estas afero kiu povas okazi unufoje tage, kio signifas ke g\u0302i postulas nur kelkajn minutojn de via tempo kaj ne sendas al vi tedajn memorigojn, nek montras al vi reklamon nek invitas vin konkuri kun aliaj ludantoj (kvankam g\u0302i montras al vi viajn personajn rezultojn)."}, {"text_idx": "#000215", "text": "Ekrankopio de la Wordle-retejo kun simplaj klarigoj pri kiel ludi la ludon."}, {"text_idx": "#000216", "text": "\u201cMi pensas ke homoj s\u0302atas ke estas tiu c\u0302i aj\u0302o en Interreto kiu simple estas amuza\u201d, diris Wardle en intervjuo al The New York Times. \u201cG\u0302i ne provas fari ion nerimarkitan kun viaj datumoj au\u0306 pupiloj. G\u0302i simple estas amuza ludo\u201d."}, {"text_idx": "#000217", "text": "La 1-an de februaro la zelotoj de la ludo vekig\u0302is kun la novaj\u0302o ke The New York Times ac\u0302etas Wordle kontrau\u0306 \u201cnenomita sepcifera sumo\u201d. Wardle publikigis emocian afis\u0302on c\u0302e Tvitero, dirante ke li estis \u201cg\u0302ojega\u201d pro la kontrakto kaj aldonante ke la ludo \u201cig\u0302is io pli granda ol li iam imagis\u201d."}, {"text_idx": "#000218", "text": "It has been incredible to watch the game bring so much joy to so many and I feel so grateful for the personal stories some of you have shared with me \u2014 from Wordle uniting distant family members, to provoking friendly rivalries, to supporting medical recoveries."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Estas nekredeble vidi la ludon alporti tiom da g\u0302ojo al tiom multaj homoj kaj mi estas tre kontenta pro la personaj historioj kiujn kelkaj el vi kundividas kun mi \u2014 de Wordle unuiganta forajn familianojn g\u0302is provokado de amikema konkurado kaj subtenado de medicina rehabilitado."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Kvankam la j\u0302urnalo promesis ke la ludo \u201cunue restos senpaga\u201d, multaj timis ke la ac\u0302eto baldau\u0306 lasos ilin sen ilia c\u0302iutaga lingvistika zeno. Tamen iuj uzantoj rimarkis ke la ludo povas esti facile konservita sur loka servilo kaj resti alirebla senpage."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Wordles of the World is an ever-growing #multilingual list of \u2018#wordle\u2019 games from all over the world, aiming at being as comprehensive as possible."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Have fun playing with your language(s), and remember: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000228", "text": "Wordles of the World estas plu kreskanta #plurlingva listo de \u2018#wordle\u2019-ludoj el la tuta mondo, celanta esti lau\u0306eble plej kompleta."}, {"text_idx": "#000229", "text": "Amuzig\u0302u ludante kun viaj lingvo(j) kaj memoru: una lingua numquam satis est. "}, {"text_idx": "#000230", "text": "La Wordles en la listo varias de la belorusa kaj kornvala al la filipina kaj kazah\u0302a, sed ankau\u0306 inkludas versiojn en la klingona kaj usona signolingvo (g\u0302i nomig\u0302as Dactle). Iuj lingvoj kiel la ukraina havas pli ol unu Worlde-opcion: eblas elekti Slovko, Kobza kaj Wordle en la ukraina."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Luda revivigo de indig\u0302enaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000233", "text": "La populareco de la ludo ankau\u0306 kreis novajn oportunojn por promocii indig\u0302enajn lingvojn: log\u0302anta en Maui, sciencisto kaj lingva aktivulo Keola Donaghy kreis havajan version nomitan Hulihua por marki la starton de \u201cMahina \u2018O\u0304lelo Hawai\u2018i\u201d (Monato de la havaja lingvo)."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Donaghy uzis malfermitan kodon origine publikigitan de Hannah Park kaj poste modifitan de Aidan Pine, lingvisto kaj programa evoluiganto el Brita Kolombio. Pine kreis version de Wordle en la gitksana lingvo, indig\u0302ena lingvo parolata de la gitksana nacio en nordokcidenta parto de Brita Kolombio."}, {"text_idx": "#000235", "text": "Estas ankau\u0306 aliaj renaskig\u0302oj de Wordle, inkluzive de Eldrow, kiu donas s\u0302losilan vorton kaj petas vin diveni kio estas la antau\u0306a vorto en la vico, kaj Absurdle, \u201ckonkura\u201d versio bazita sur artefarita inteligenteco, kiu \u201caktive klopodas eviti doni al vi la respondon\u201d."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Estas ankau\u0306 Lewdle, kiu, kiel vi divenis, estas bazita sur vortaro el obscenaj kaj maldecaj vortoj, kaj Custom Wordle, kiu ebligas al vi fari vian propran ludon enigante vorton kiun aliaj devas diveni (g\u0302i estas pruvite populara en lernejaj klasc\u0302ambroj)."}, {"text_idx": "#000237", "text": "En la mondo kie niaj c\u0302iutagaj spertoj estas superplenaj je vortoj kaj kun tiom multaj informfontoj alvokantaj nian atenton, estas simple bone elspiri, meti flanken viajn sociajn retojn kaj pasigi kvin minutojn meditante pri unusola vorto \u2014 duoble pli se tio estas vorto en via denaska lingvo."}]