[{"text_idx": "#000000", "text": "blogs in auxilinguas colectata per robot"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Imitinda lingvistika priskribo de Esperanto"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nun ekzistas anglalingva libro, kiu povas konvinki profesian lingviston, ke estas fruktodone kaj interese esplori Esperanton kaj precipe g\u0302ian uzon per la ordinaraj lingvistikaj metodoj uzataj por la studo de la tiel nomataj naturaj lingvoj. Tion konstatas en sia recenzo Jouko Lindstedt. Sed la libro evidente estas interesa ankau\u0306 por esperantistoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "(Bita versio de la libro estas libere des\u0302utebla el la reto.)"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Iom krude simpligite, la esperantistoj ne s\u0302atas la profesiajn lingvistojn, c\u0302ar tiuj ne s\u0302atas Esperanton. Unue, multaj lingvistoj kredas pri Esperanto falsajn faktojn (ke g\u0302i celas forpus\u0302i c\u0302iujn aliajn lingvojn, au\u0306 ke oni ne povas flue paroli g\u0302in, kaj certe ne denaske); due, por multaj lingvistoj Esperanto estas neinteresa surpapera afero, kiu ne povas alporti ion al la scienca studo de la homa lingvo; kaj trie, multaj lingvistoj konsideras Esperanton nura utopiaj\u0302o, kiu ne povas proponi seriozan lingvopolitikan alternativon al la nuna lingva ordo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kompreneble ekzistas ankau\u0306 pli bone informitaj lingvistoj, kaj iuj el ili ec\u0302 mem estas parolantoj de Esperanto. Du el tiuj, Sabine Fiedler kaj Cyril Robert Brosch, verkis c\u0302i tiun studon, kies celo estas ripari la du unuajn mankojn menciitajn: doni al lingvistoj bazajn faktojn pri Esperanto kaj precipe montri, ke scienca studado de Esperanto kiel lingvo efektive uzata kaj parolata estas interesa el la vidpunkto ankau\u0306 de la g\u0302enerala lingvistiko. La libro intence ne multe tus\u0302as la trian temon, la eventualan lingvopolitikan rolon de Esperanto, c\u0302ar la aliro estas priskriba, tio estas, oni prezentas la aferojn kiel ili estas, ne tiel, kiel ili devus esti."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La c\u0302efa empiria bazo de la libro estas parola materialo registrita en ok diversaj Esperantaj konferencoj kaj renkontig\u0302oj dum la jaroj 2014\u20132018. La abunda uzo de au\u0306tentaj ekzemploj el tiu materialo proponas plurajn frandaj\u0302ojn \u2013 kaj certe parto de la legantoj de c\u0302i tiu recenzo trovas tie ankau\u0306 sin mem, kvankam c\u0302iuj mencioj pri nomoj estas forigitaj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La c\u0302efa enhavo de la studo"}, {"text_idx": "#000009", "text": "La unua, enkonduka parto de la libro prezentas la bazajn konceptojn kaj la c\u0302efajn celojn de la studo, la dua parto prezentas bazajn faktojn pri Esperanto. C\u0302i tiuj du partoj estas eble pli ampleksaj ol ili estus en studo pri iu etnolingvo, sed la au\u0306toroj evidente opiniis, kaj certe prave, ke oni ne povas premisi iajn ajn antau\u0306ajn sciojn pri la temo, ec\u0302 inter lingvistoj. Mi tamen demandas min, c\u0302u oni vere c\u0302iam devas prezenti esperantologion kiel branc\u0302on de interlingvistiko kaj planlingvistiko, kaj poste havi la devigan c\u0302apitron pri aprioraj filozofiaj planlingvoj, pri Volapuko, Latino sine flexione, Klingono, Quenya kaj Dothraki, kvankam ili neniel rilatas al Esperanto kiel lingvo aktive uzata. Ja oni rajtas skribi studojn pri la angla lingvo sen havi devigan c\u0302apitron pri g\u0302ermana lingvohistorio kaj la gota lingvo!"}, {"text_idx": "#000010", "text": "La au\u0306toroj tamen alimaniere bone utiligas la lingvistikon de la angla lingvo: la studo de la angla kiel interlingvo (English as a lingua franca, ELF) estas nun vigla scienca kampo, kaj de tie oni ricevis plurajn rezultojn, kiujn oni povis fruktodone kompari kun tiuj pri Esperanto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La tria parto de la libro raportas pri la uzo de Esperanto ekster ties lingva komunumo: temas pri metaforaj, artaj, komercaj kaj aliaj uzoj de la nomo Esperanto au\u0306 iuj apartaj vortoj Esperantaj, la uzo de Esperanto en iuj filmoj ktp. La au\u0306toroj mem konfesas, ke temas pri aparta \u201cekskurso\u201d; miaopinie tiu parto, kvankam en si mem interesa, ne bone sidas en la tuta strukturo de la libro."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La kvara parto de la libro estas la kerno de la tuta studo: priskribo de komunikado en Esperanto surbaze de au\u0306tenta materialo. Lau\u0306 la amplekso de la materialo kaj la varieco de la diversaj aliroj, temas pri vere pioniraj esploradoj. Bedau\u0306rinde mi povas nur listi la c\u0302apitrojn, konsciante, ke eble ne c\u0302iuj lingvistikaj terminoj estas konataj por vi legantoj: metakomunikado; konversaciaj riparoj; humuro; frazeologiaj\u0302oj kaj metaforoj; lingvoalternado en parolo; diferenco inter la skriba kaj parola lingvaj\u0302oj; sintenoj al diversaj akc\u0302entoj; s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto; Esperanto kiel lingvo de laborejo. Estus interese havi c\u0302apitron ankau\u0306 pri Esperanto kiel enfamilia lingvo, sed tio postulintus kolektadon de alispeca materialo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En la kvina parto oni prezentas la konkludojn pri tio, kiel funkcias komunikado en Esperanto. En la antau\u0306lasta c\u0302apitro oni prezentas unu gravan fakton pri la tiel nomata lingva posedrajto: lernante Esperanton oni farig\u0302as kunposedanto de la lingvo, ne ties prunteprenanto, kiel lernante fremdan nacilingvon, kaj tio estas liberiga sento. Lau\u0306 mi la \u201cfacileco\u201d de Esperanto bazig\u0302as grandparte sur tiu fakto, ne nur sur la facila gramatiko; kaj ankau\u0306 por mi estis novaj\u0302o, ke jam tia lingvistika klasikulo kiel Edward Sapir priskribis tiun fenomenon rilate planlingvojn. Estas nur iom domag\u0302e, ke c\u0302i tiu c\u0302apitro venas nur voste de la libro, iom kiel postpensaj\u0302o, kvankam oni mencietas la aferon jam en la komenca noto (la pag\u0302o numerita \u201dxx\u201d). Sed jen temo por iu venonta esploristo de la Esperanta komunikado: kiel konkrete priskribi kaj eble ec\u0302 mezuri c\u0302i tiun liberecon?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "La bibliografio de la libro estas tre ampleksa kaj utila \u2013 tamen ne tute sen lakunoj, c\u0302ar mankas Introduction to Interlinguistics de Federico Gobbo (2020), kiu pro iu kau\u0306zo estas reprezentata nur per unusola artikolo. Sekvas listo de ducento da sonregistraj\u0302oj kaj iuj aliaj materialoj. Antau\u0306 la librofina indekso trovig\u0302as ankorau\u0306 la dekses-regula gramatiko de Fundamento de Esperanto. Miaopinie oni devus en c\u0302i tia libro aldoni por lingvistoj la rimarkon, ke kompreneble la dek ses reguloj neniam sufic\u0302is solaj por krei ec\u0302 nur unu g\u0302ustan frazon en Esperanto; nur leginte ankau\u0306 la Fundamentan Ekzercaron oni ricevas ian ideon, kiel Esperantaj frazoj aspektas kaj kia estas ekzemple la kutima vortordo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "C\u0302u tamen iomete pledi por Esperanto?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La libro prezentas interalie imponan grafikaj\u0302on pri partoprenantoj de Esperanto-arang\u0302oj en Germanio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Kiel postulas la priskriba aliro de la studo, la au\u0306toroj eksplicite ne okupig\u0302as pri la demando, c\u0302u Esperanto devus esti akceptita por pli vasta uzo kaj c\u0302u g\u0302i iam povos ricevi oficialan agnoskon (p. 20, 21). Tio ankau\u0306 helpas lingviston, kiu ne bone konas Esperanton, rilati al la libro serioze. G\u0302enerale la au\u0306toroj ja sukcesas sekvi tiun agadlinion, sed mi tamen notis kelkajn lokojn, kie ilia amo al Esperanto igis ilin eble iom tro videble pledi por Esperanto."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En unu loko la au\u0306toroj skribas pri iu parolanto en sia materialo, lerninta Esperanton nur de tri kaj duona jaroj, ke iu lerninta la anglan, francan au\u0306 germanan same mallonge \u201ceble... ne kapablus esprimi sin tiel bone\u201d (p. 127). Tio estas en sia kunteksto nebezonata rimarko, kiu ne atentas, ke temas nur pri unusola individuo, kiu ja eble povas havi specialan talenton pri lingvoj. En alia loko (p. 149) la au\u0306toroj, indulgante sin en malofta apologia tono, skribas, ke \u201cmalsame ol aliajn lingvojn, Esperanton povas lerni sufic\u0302e bone ec\u0302 plenkreskuloj\u201d, sen doni ian ajn sciencan referencon por pravigi tiun aserton. Krome, lingvisto neniam devus paroli g\u0302eneralige pri \u201caliaj lingvoj\u201d, tio tuj sonas neprofesie: en la mondo ekzistas c\u0302irkau\u0306 7 000 parolataj lingvoj (plus miloj da signolingvoj), kaj neniu vere scias, c\u0302u iuj el ili eble estus pli facilaj ol Esperanto."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La au\u0306toroj skribas, ke la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto klare indikas, ke g\u0302i estas \u201cvivanta, natura lingvo\u201d (p. 325). Sekvapag\u0302e ili diras, ke c\u0302ar Esperanto estas vivanta lingvo, g\u0302i s\u0302ang\u0302ig\u0302as (p. 326). Post nau\u0306 pag\u0302oj ili skribas, ke \u201cEsperanto farig\u0302is vivanta lingvo, kio inkludas lingvos\u0302ang\u0302ig\u0302on\u201d (p. 335). \u201cNatura lingvo\u201d kaj \u201cvivanta lingvo\u201d povas havi diversajn difinojn, sed la au\u0306toroj ne vere klarigas, kio do estas \u201cvivanta lingvo\u201d \u2013 krom ke g\u0302i estas io kio s\u0302ang\u0302ig\u0302as..."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Citante poemon de William Auld, la au\u0306toroj ne povis ne mencii, ke li estis trifoje kandidatigita por la Nobel-premio pri literaturo (p. 284). Tamen granda parto de la legantoj de la libro estas certe universitatanoj, kiuj scias, ke c\u0302iu ajn universitata profesoro pri lingvo au\u0306 literaturo rajtas kandidatigi verkistojn por Nobel, do ne temas pri aparte granda atingo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La au\u0306toroj ja bone kaj diversflanke konas Esperanton, sed mi tamen devas atentigi pri kelkaj neprecizaj\u0302oj, ec\u0302 eraroj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La fenomeno de denaskuloj (denaskaj parolantoj de Esperanto) estas enkondukata unuavice kiel rezulto de \u201cinternaciaj paroj\u201d, do gepatroj kun malsamaj denaskaj lingvoj, kiuj parolas inter si Esperante (p. 48, 53\u201354). Poste (p. 57) oni tamen malkas\u0302as, ke eble du trionoj de la denaskuloj havas gepatrojn kun la sama denaska lingvo. La afero ne estas nur detalo sed havas principan signifon, c\u0302ar la esperantistoj g\u0302enerale aprezas c\u0302iujn lingvojn, kaj g\u0302uste por la \u201cinternaciaj paroj\u201d estus malfacile foroferi unu au\u0306 la alian el iliaj propraj lingvoj por transdoni al la infanoj Esperanton. Kaj se Esperanto restas nur la lingvo inter la gepatroj, la infanoj vers\u0302ajne ne akiros Esperanton kiel veran denaskan lingvon. Sekve la familioj de \u201cinternaciaj paroj\u201d estas nek sufic\u0302a nek la plej tipa medio produktanta denaskulojn, kaj estas domag\u0302e, ke la au\u0306toroj recikligas tiun malnovan miton."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La s\u0302erca amletero donita kiel teksto \u201ckonsistanta nur el afiksoj uzataj kun vortklasaj finaj\u0302oj por formi vortojn\u201d efektive enhavas ne nur afiksojn, sed ankau\u0306 multajn pronomojn, prepoziciojn kaj senfinaj\u0302ajn adverbojn (p. 155)."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Lau\u0306 la au\u0306toroj (p. 212), en la Manifesto de Rau\u0306mo (1980) la Esperanta parolkomunumo estis difinita kiel \u201cmem elektita diaspora lingva minoritato\u201d. Ili ne estas la solaj, kiuj tiel kredas, sed la originala teksto diras: \u201cla serc\u0302ado de propra identeco igis nin koncepti esperantistecon kvazau\u0306 la aparteno al mem elektita diaspora lingva minoritato\u201d \u2013 la vorto kvazau\u0306 estis certe grava por almenau\u0306 parto de la subskribintoj de la manifesto."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La sonregistraj\u0302o de la parolado de Zamenhof en la unua UK de 1905 (p. 335) estus ja vera sensacio, sed la referenco montras, ke temas pri la bone konata registraj\u0302o, en kiu Zamenhof voc\u0302legas la komencon de la Unua Libro \u2013 kiel jaro de la registrado estas kutime indikata 1909."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Enigma por mi restis la longeta anglalingva traduko el la Zamenhofa Antau\u0306parolo de la Fundamento (p. 330\u2013331, kun resendo al g\u0302i sur p. 334). Kvankam prezentita kvazau\u0306 citaj\u0302o (kun des\u0302ovita maldekstra marg\u0302eno), g\u0302i neniel respondas al la originala Esperanta teksto de tiu fama Antau\u0306parolo, sed estas ties libera parafrazo, kun iuj anakronismaj komentoj (en 1905 oni havis ne \u201cAkademion\u201d sed la ekfunkciantan Lingvan Komitaton, kiu tamen ne estis eksplicite menciita en la Antau\u0306parolo; oni ankorau\u0306 ne parolis pri \u201coficialigo\u201d de radikoj; kaj buso certe ne estus tia ekzemplo de internaciismo, kiun Zamenhof donus). Bedau\u0306rinde mia eldono de la Fundamento estas alia ol tiu uzita de la au\u0306toroj, sekve mi ne povas solvi la enigmon; sed mia provizora teorio estas, ke ili citas ne el la efektiva Antau\u0306parolo, sed el ties komentario fare de moderna editoro, au\u0306 ec\u0302 el la editora antau\u0306parolo. Neinformita leganto restas tamen sub la erara impreso, ke temas pri teksto de Zamenhof."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En priskriba lingvistiko multas skoloj, metodoj kaj aliroj, kaj malofte unusola lingvisto, au\u0306 du lingvistoj kiel c\u0302i-kaze, priskribas iun lingvon el tiel diversaj vidpunktoj kiel en c\u0302i tiu libro. Tial estas kompreneble, ke la au\u0306toroj ne povis egale bone regi c\u0302iujn metodojn (kaj tio veras ankau\u0306 pri c\u0302i tiu kompatinda recenzanto). Mi havas la impreson, ke ekzemple la studo de la Esperanta frazeologio (pri kiu Fiedler jam pli frue publikigis) kaj la diversaj c\u0302apitroj utiligantaj la metodojn de konversacia analizo staras sur firma metodologia grundo, dum en iuj aliaj c\u0302apitroj oni povas atentigi pri kelkaj malfortaj punktoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ekzemple, en la c\u0302apitro pri akc\u0302entoj de Esperanto, la Sanskrit-devena termino sandhi estas uzata pri enmorfemaj asimilig\u0302oj (p. 310), kvankam g\u0302i propre signifas nur asimilig\u0302ojn c\u0302e morfemlimoj. Sampag\u0302e oni donas la prononcojn [a\u014bkau\u0306] kaj [li\u014bvo] kiel ekzemplojn, kie la rekta rilato inter grafemo kaj fonemo rompig\u0302as, sed nur la dua el la ekzemploj estas tia, c\u0302ar en [a\u014bkau\u0306] la asimilig\u0302o de /n/ povas esti nur alofona."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kvankam la c\u0302apitro pri la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto estas kompetente verkita, g\u0302ia teoria enkonduko ne estas. Ke \u201clingvo s\u0302ang\u0302ig\u0302as por servi al bezonoj de homoj\u201d (p. 325) estas tre malplimulta opinio inter lingvohistoriistoj, kaj estus malfacile defendi g\u0302in krom rilate iujn s\u0302ang\u0302ojn en vortprovizo. Piednote oni referencas al la klasika teoria libro de Rudi Keller (Sprachwandel), sed nur menciante sen klarigo lian metaforon de la \u201cnevidebla mano\u201d, prunteprenitan el ekonomiko, kaj sen aparte apliki g\u0302in al la s\u0302ang\u0302ig\u0302o de Esperanto. Efektive, g\u0302uste surbaze de la modelo de Keller estus malfacile argumenti, ke lingvoj s\u0302ang\u0302ig\u0302as c\u0302efe por servi al ies bezonoj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Nun ekzistas libro, kiun oni povas enmanigi al profesia lingvisto, kaj tiu (espereble superante siajn eventualajn antau\u0306jug\u0302ojn) povas konvinkig\u0302i, ke estas fruktodone kaj interese esplori la strukturon kaj precipe la uzon de Esperanto per metodoj, kiujn oni evoluigis por la studo de la tiel nomataj naturaj lingvoj. Krome, c\u0302iu lingvisto-esperantologo devas legi c\u0302i tiun libron kaj strebi al la sama alta kvalito!"}, {"text_idx": "#000033", "text": "The server is temporarily unable to service your\nrequest due to maintenance downtime or capacity\nproblems. Please try again later."}]