[{"text_idx": "#000000", "text": "C\u0302u vi vidas c\u0302iujn lingvojn supre de la pag\u0302o ? Ni tradukas rakontojn el Global Voices por ke civitanaj komunikiloj tra la mondo estu alireblaj por c\u0302iuj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Arto kaj kulturoBona novaj\u0302oCenzuroCivitanaj komunikilojDisvolvadoEdukadoEkonomio kaj komercoElektadoEn- kaj elmigradoEtno kaj rasoFilmoFotografioFres\u0302a Novaj\u0302oHistorioHomaj rajtojHomama agadoHumuroIdeojIndig\u0302enojInternaciaj rilatojInterreta aktivismoJunulojJuroKatastrofoKomunikiloj kaj j\u0302urnalismoLaboroLingvoLiteraturoMedioMilito kaj konfliktoMuzikoNutraj\u0302oParolliberecoPolitikoProtestoRajtoj je seksa diverseco (GLAT)RegadoReligioRifug\u0302intojSanoSciencoSportoTeknikaroUnesko (UNESCO)Unuig\u0302itaj Nacioj (UN)Virinoj kaj socia seksoVojag\u0302o"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Viktor Coj: senmorta ikono de la opozicia sovetia rokmuziko"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Muro de Coj en la centro de Minsko, kie por skribi lian korean familinomon estas uzata la c\u0302ina signo (ideogramo) \u5d14. Foto de Filip Noubel, uzata kun lia permeso."}, {"text_idx": "#000006", "text": "C\u0302iuj ligiloj en tiu c\u0302i artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo kaj tiuj markitaj per [ru], kiuj estas en la rusa."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La 21-a de junio 1962 estis la naskig\u0302tago de Viktor Coj, ruso-korea rok-kantisto, kiu ekverkis en la finaj jaroj de Sovetunio. C\u0302irkau\u0306 lia persono formig\u0302is vera kulto, kiu 30 jarojn post lia tragika morto plu ekzistas en c\u0302iuj rusparolantaj landoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Coj naskig\u0302is en Leningrado [hodiau\u0306 Sankt-Peterburgo], en la familio de la rusino Valentina Guseva kaj etna koreo Robert Coj. Familiaj radikoj de la patro de Coj sekvas el teritorio de la nuntempa Nord-Koreio kaj etendig\u0302as tra Kazah\u0302io. Kau\u0306zis tion deportado de la koreoj al la sovetia teritorio de Centra Azio en la tempo de Stalin [Ndlt: la au\u0306toro eraras \u2014 la koreoj estis deportitaj de la c\u0302elimaj regionoj de Fora Oriento al Centra Azio, do de unu sovetia regiono al alia]."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Viktor Coj studis arton, sed estis ekskludita el lernejo [Ndlt: Coj estis ekskludita el la arta faklernejo de V. Serov pro malbona lernado], post kio li okupig\u0302is pri gitarludado en la 1970-aj jaroj. En tiu tempo la rokmuziko estis plejparte malpermesita de la sovetiaj au\u0306toritatoj, c\u0302ar g\u0302i estis konsiderata simbolo de la \u201cokcidenta dekadenco\u201d, malkongrua al la idealoj de la komunisma ideologio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Arta kariero de Coj komencig\u0302is en 1980 post renkontig\u0302o [ru] kun Boris Grebens\u0302c\u0302ikov [en], unu el la plej influaj muzikistoj de la sovetia alternativa rokmuziko de tiu tempo. G\u0302is 1982 Coj jam establis la muzikgrupon \u201cKino\u201d [en], kiu tuj famig\u0302is tra la tuta Sovetunio. La unua albumo de \u201cKino\u201d nomita \u201c45\u201d estis registrita en 1982 kune kun la grupo de Grebens\u0302c\u0302ikov \u201cAkvarium\u201c. La sekva albumo \u201cNokto\u201d aperis en 1986 kaj ig\u0302is ankau\u0306 parto de la kolekto \u201cRed Wave: 4 Underground Bands from the USSR\u201d [ru] (\u201cRug\u0302a Ondo: 4 subteraj muzikgrupoj el USSR\u201d) en Usono."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Entute Coj verkis kaj registris pli ol 90 kantojn, kiuj tuj ekfuroris tra neoficialaj kanaloj, inkluzive subterajn koncertojn kaj piratajn diskojn: tiutempe pro severa cenzuro malfacilis trovi magnetofonon [Ndlt: la au\u0306toro eraras \u2014 bobenaj magnetofonoj estis abunde produktitaj en Sovetunio kaj haveblis preskau\u0306 en c\u0302iu familio kaj tiuj kasedaj jam popularig\u0302is fine de la 1980-aj jaroj; cenzuro neniel baris tion]."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Malgrau\u0306 ekzistintaj limigoj, vortoj de la kantoj de Coj estis transirantaj de bus\u0302o al bus\u0302o, allogante atenton de neortodoksa junularo ne nur per ideoj pri larg\u0302igo de la rajtoj kaj eblecoj por gejunuloj [Ndlt: kantoj de Coj neniam rilatis al politiko kaj defendado de ies rajtoj, same kiel la artisto mem], sed ankau\u0306 per alvokoj al sendependa pensado kaj manko de lau\u0306doj al la Komunista partio de USSR. Ekzemple en la kanto \u201cPlu agados ni\u201d haveblas jenaj alineoj: \u201cKaj jen ni venis por anonci niajn rajtojn: \u201cJes!\u201d"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Perestrojko ebligis larg\u0302igi spacon por alternativaj ideoj, helpis al ilia liberaligo, speciale en la arta sfero. Danke al tio Coj kaj lia grupo ricevis rajton arang\u0302i oficialajn koncertojn kaj esti intervjuataj en la sovetia televido."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En 1988 Coj aktoris en la filmo \u201cNadlo\u201d (ruse: \u0418\u0433\u043b\u0430), filmita de la reg\u0302isoro Ras\u0302id Nugmanov en la teritorio de la nuna Kazah\u0302io. La filmo elvokis socian reagon, c\u0302ar g\u0302i tus\u0302is problemon de narkotika dependeco, malpermesitan de la sovetia ideologio. Oni opiniis, ke tiu c\u0302i problemo estis propra sole al la Okcidento, kvankam post la Afgana milito (1979-1989) pro la narkotika dependeco suferis multaj reprezentantoj de la sovetia junularo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La filmo, en kiu sonas kantoj de la grupo \u201cKino\u201d, spekteblas c\u0302e Jutubo:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "La 15-an de au\u0306gusto 1990 Coj pereis en Latvio 28 jarojn ag\u0302a, kiam lia au\u0306to koliziis [ru] kontrau\u0306 buso. La antau\u0306tempa morto de la artisto kau\u0306zis plurajn legendojn, ekzemple, ke la legendeca idolo mortigis sin au\u0306 estis murdita de sekretaj servoj de USSR."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kvankam post la morto de Coj pasis jam 30 jaroj li plu konkeras korojn de sennombraj admirantoj en la rusparolantaj landoj kaj regionoj, inspiras multajn homojn ekde muzikistoj g\u0302is kosmonau\u0306toj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En Jutubo filmetoj kun kelkaj liaj kantoj kolektis pli ol 37 milionojn da spektoj. Parto de liaj furorkantoj estis rekantitaj de nuntempaj rok- kaj pop-steluloj kiel ekzemple Zemfira, tataro-bas\u0302kira kantistino, kiu registris sian version de la Coj-kanto \u201cKukolo\u201d (ruse: \u041a\u0443\u043a\u0443\u0448\u043a\u0430)."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Diskj\u0302okeoj el diversaj rusparolantaj landoj kaj regionoj plenumadis kantojn de Coj au\u0306 rearang\u0302adis ilin. Global Voices [Tutmondaj Voc\u0302oj] intervjuis DJ Hem, naskig\u0302intan en Tas\u0302kento kaj log\u0302antan en Helsinko. DJ Hem arang\u0302as rektajn elsendojn de sovetia muziko en Jutubo, inluzive specialan eldonon de \u201cNaskig\u0302tago de Coj\u201d, aperintan la 21-an de junio. Jen tio, kion DJ Hem rakontas pri la personeco de Coj:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u0413\u0440\u0443\u043f\u043f\u0430 \u00ab\u041a\u0438\u043d\u043e\u00bb \u0431\u044b\u043b\u0430 \u0432\u0442\u043e\u0440\u043e\u0438\u0306 \u043f\u0438\u0442\u0435\u0440\u0441\u043a\u043e\u0438\u0306 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u043e\u0438\u0306, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u0443\u044e \u044f \u043a\u043e\u0433\u0434\u0430-\u0442\u043e \u0443\u0441\u043b\u044b\u0448\u0430\u043b. \u042d\u0442\u043e \u0431\u044b\u043b\u0430 \u043f\u0435\u0441\u043d\u044f \u00ab\u0410\u043b\u044e\u043c\u0438\u043d\u0438\u0435\u0432\u044b\u0435 \u043e\u0433\u0443\u0440\u0446\u044b\u00bb. \u041e\u043d\u0430, \u044d\u0442\u0430 \u043f\u0435\u0441\u043d\u044f \u2014 \u043a\u0430\u043a \u0432 \u0441\u043c\u044b\u0441\u043b\u0435 \u0441\u043e\u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u043d\u0438\u044f, \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u0430 \u2014 \u043a\u0430\u0440\u0434\u0438\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u043c \u0441\u043a\u043e\u0440\u0440\u0435\u043a\u0442\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043b\u0430 \u043c\u043e\u0435\u0308 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043a\u0430\u043a \u043a \u0440\u043e\u043a\u0443 \u0432\u043e\u043e\u0431\u0449\u0435, \u0442\u0430\u043a \u0438 \u043a \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u043c\u0443 \u0440\u043e\u043a\u0443 \u0432 \u0447\u0430\u0441\u0442\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u0414\u0443\u043c\u0430\u044e, \u043f\u043e\u043f\u0443\u043b\u044f\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u00ab\u041a\u0438\u043d\u043e\u00bb \u043e\u0431\u044a\u044f\u0441\u043d\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u043f\u0440\u0435\u0436\u0434\u0435 \u0432\u0441\u0435\u0433\u043e \u043e\u0431\u0449\u0435\u0438\u0306 \u00ab\u0433\u0435\u0440\u043e\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0438\u0306\u00bb \u0430\u0443\u0440\u043e\u0438\u0306 \u0426\u043e\u044f \u2014 \u0435\u0433\u043e \u043c\u0430\u043d\u0435\u0440\u0430 \u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0442\u044c\u0441\u044f \u043d\u0430 \u0441\u0446\u0435\u043d\u0435, \u043c\u0430\u043d\u0435\u0440\u0430 \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f, \u0433\u043e\u043b\u043e\u0441, \u0432\u0435\u0441\u044c \u0435\u0433\u043e \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437... \u0412\u0441\u0435\u0433\u043e \u044d\u0442\u043e\u0433\u043e \u043d\u0435 \u0445\u0432\u0430\u0442\u0430\u043b\u043e \u043d\u0435 \u0442\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u043d\u0430 \u0441\u0446\u0435\u043d\u0435. \u0412\u0441\u0435\u0433\u043e \u044d\u0442\u043e\u0433\u043e \u043d\u0435 \u0445\u0432\u0430\u0442\u0430\u043b\u043e \u0432 \u0436\u0438\u0437\u043d\u0438."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u0415\u0433\u043e \u043b\u0438\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u044b \u0432\u0440\u044f\u0434 \u043b\u0438 \u043a\u043e\u0433\u0434\u0430-\u043d\u0438\u0431\u0443\u0434\u044c \u0443\u0441\u0442\u0430\u0440\u0435\u044e\u0442. \u0410 \u0435\u0433\u043e \u043f\u0435\u0441\u043d\u0438 \u0441 \u0433\u0440\u0430\u0436\u0434\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u043c \u043f\u0430\u0444\u043e\u0441\u043e\u043c \u0432 \u043a\u0430\u043a\u0438\u0435-\u0442\u043e \u043c\u043e\u043c\u0435\u043d\u0442\u044b \u0438 \u043d\u044b\u043d\u0435\u0448\u043d\u0435\u0438\u0306 \u0440\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438\u0306\u0441\u043a\u043e\u0438\u0306 \u0436\u0438\u0437\u043d\u0438 \u043e\u043a\u0430\u0437\u044b\u0432\u0430\u044e\u0442\u0441\u044f \u0430\u043a\u0442\u0443\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c\u0438, \u0438 \u0443\u043c\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b\u043c\u0438 \u043a\u0430\u043a \u043d\u0438\u043a\u043e\u0433\u0434\u0430. \u0427\u0442\u043e \u0443\u0434\u0438\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e, \u0440\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438\u0306\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0440\u043e\u043a- \u0438 \u043f\u043e\u043f-\u0441\u0446\u0435\u043d\u044b \u0432\u0435\u0434\u044c \u0442\u0430\u043a \u0438 \u043d\u0435 \u043f\u043e\u0440\u043e\u0434\u0438\u043b\u0438 \u043d\u0438 \u043e\u0434\u043d\u043e\u0438\u0306 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u044b, \u043d\u0438 \u043e\u0434\u043d\u043e\u0433\u043e \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u043d\u0438\u0442\u0435\u043b\u044f, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0438\u0306 \u0431\u044b \u0443\u043c\u0443\u0434\u0440\u0438\u043b\u0441\u044f \u0441\u0432\u043e\u0438\u043c\u0438 \u0443\u0441\u043b\u043e\u0432\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0442\u0440\u0435\u043c\u044f \u0430\u043a\u043a\u043e\u0440\u0434\u0430\u043c\u0438 \u0437\u0430\u0446\u0435\u043f\u0438\u0442\u044c \u00ab\u0441\u0442\u0440\u0443\u043d\u044b \u0434\u0443\u0448\u0438\u00bb \u0442\u0430\u043a\u043e\u0433\u043e \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u043e\u0433\u043e \u043a\u043e\u043b\u0438\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430 \u043b\u044e\u0434\u0435\u0438\u0306!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La grupo \u201cKino\u201d estis la dua Peterburga grupo, kiun mi iam ajn au\u0306dis. Tio estis la kanto \u201cAluminaj kukumoj\u201d (ruse: \u0410\u043b\u044e\u043c\u0438\u043d\u0438\u0435\u0432\u044b\u0435 \u043e\u0433\u0443\u0440\u0446\u044b). Tiu kanto \u2014 en la senco de enhavo, teksto \u2014 radikale s\u0302ang\u0302is mian rilaton al la rokmuziko g\u0302enerale, al la rusa rokmuziko interalie."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mi pensas ke la populareco de \u201cKino\u201d klarigeblas unuavice per g\u0302enerala \u201cheroeca\u201d au\u0306ro de Coj \u2014 lia maniero tenig\u0302i sur scenejo, maniero de kantado, voc\u0302o, lia tuta imago... C\u0302io c\u0302i mankis al ni ne nur sur la scenejo. C\u0302io c\u0302i mankis al ni en la vivo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tiam tio estis problemo de la tuta lando, j\u0302us komplete s\u0302ang\u0302inta la kurson. Kaj jen tiuj generacioj kaj generacioj de homoj, kreskintaj c\u0302e glorigado de la heroaj\u0302o \u2014 c\u0302e c\u0302iuj c\u0302i homoj kun Perestrojko formig\u0302is ie interne vakuo. Mankis sperto de la vivo sen la heroo. Do la heroo devis aperi kaj tiel okazis al Viktor Coj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Liaj lirikaj tekstoj apenau\u0306 iam arkaig\u0302os. Kaj liaj tekstoj kun civitana patoso en iuj momentoj ankau\u0306 en la nuna rusia vivo estas aktualaj kaj konvenaj kiel neniam. Mirindas ke la rusiaj pop- kaj rok-muzikaj scenejoj naskis ec\u0302 ne unu grupon, ec\u0302 ne unu kantiston, kapablajn per siaj, mi diru, tri akordoj trafi \u201canimajn kordojn\u201d de tiom granda nombro de homoj!"}, {"text_idx": "#000030", "text": "En 2018 la rusia reg\u0302isoro Kirill Serebrennikov [en] faris la filmon \u201cSomero\u201d (ruse: \u041b\u0435\u0442\u043e), dedic\u0302itan al la vivo de Coj kaj al la kreado de la unua albumo de la grupo \u201cKino\u201d komence de la 1980-aj jaroj. Tiu filmo ricevis tiujare la Oran Palmon en la Festivalo de Cannes."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Coj estas la kulta figuro ne nur en la kina kaj muzika mondoj. Lia imago ig\u0302is ankau\u0306 ikono de la nuntempa urba pejzag\u0302o en pluraj postsovetiaj landoj, kie haveblas grafitaj\u0302oj kaj skupltaj\u0302oj, glorantaj liajn kantojn. La plej populara estas grafitaj\u0302o \u201cCoj vivas!\u201d (ruse: \u0426\u043e\u0438\u0306 \u0436\u0438\u0432!)."}, {"text_idx": "#000032", "text": "En Minsko, c\u0302efurbo de Belorusio, trovig\u0302as memormuro dedic\u0302ita al Coj. G\u0302i situas en unu el centraj parkoj de la urbo:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "En Almato, la eksa c\u0302efurbo de Kazah\u0302io, la 21-an de junio 2018 aperis statuo [ru] de Coj memore al proksimaj rilatoj de la kantisto al tiu c\u0302i lando."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Viktor Coj eliris kun la afis\u0302o de \u201cS\u0302ang\u0302oj\u201d en Almato"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Coj inspiris ec\u0302 kosmonau\u0306tojn de la Krimea astrofizika observatorio en la vilag\u0302o Nauc\u0302no, kiuj omag\u0302e al li nomis asteroidon 2740 (Coj)."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mankas duboj, ke la vortoj de liaj kantoj, kiujn rusparolantoj de c\u0302iuj mondanguloj g\u0302is nun parkeras, citas kaj uzas en c\u0302iutaga parolo, ankau\u0306 plu inspiros novajn generaciojn de admirantoj. Inter la plej popularaj estas konsiderataj vortoj el lia kanto \u201cPaketo da cigaredoj\u201d (ruse: \u041f\u0430\u0447\u043a\u0430 \u0441\u0438\u0433\u0430\u0440\u0435\u0442)."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mi sidas kaj rigardas al fremda c\u0302ielo el fremda fenestro\nKaj, vidas ec\u0302 ne unu konatan stelon.\nMi vagadis lau\u0306 c\u0302iuj vojoj tien kaj reen,\nMi retroturnig\u0302is \u2014 kaj ne sukcesis vidi la spurojn."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Sed se haveblas en la pos\u0302o paketo da cigaredoj,\nDo c\u0302io estas ne tiom malbona por hodiau\u0306a tago.\nKaj bileto je aviadilo kun arg\u0302enta alo,\nKiu, ekflugante, lasas surtere nur ombron."}, {"text_idx": "#000046", "text": "C\u0302i tiu artikolo estas parto de RuNet, projekto de Global Voices por interpreti la ruslingvan interreton."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Arto kaj kulturoCivitanaj komunikilojFilmoHistorioJunulojMuzikoRuNet Echo"}, {"text_idx": "#000050", "text": "C\u0302u eblas revivigi \u201ctatarismon\u201d malgrau\u0306 la identeca politiko de Rusio?"}, {"text_idx": "#000051", "text": "\u201cLa Balkanoj estas la eu\u0306ropa Latinameriko en multaj belaj aspektoj\u201d, diras albana verkisto Elvi Sidheri"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Meksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}, {"text_idx": "#000057", "text": "C\u0302iuj komentoj estas kontrolitaj de administranto. Ne sendu vian komenton pli ol unufoje c\u0302ar tiu povus esti markita kiel spamo.\nBonvolu konduti respekteme al aliaj. Komentoj kiuj enhavas malamajn esprimojn, obscenaj\u0302ojn kaj personajn atakojn ne estos aprobitaj."}]