[{"text_idx": "#000001", "text": "Operaciumo ( Os) estas sistemprogramaro kiu administras hardvaron kaj softvar resursojn kaj disponigas oftajn servojn por komputilaj programoj.\nC\u0302iuj komputilaj programoj, ekskludantaj firmvaron, postulas operaciumon funkcii."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Grupuzoposedaj operaciumoj planas taskojn por efika uzo de la sistemo kaj ankau\u0306 povas inkludi kontadan softvaron por kostasigno de procesortempo, amasstokadon, presantan, kaj aliajn resursojn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Por hardvarfunkcioj kiel ekzemple enigaj\u0302o kaj produktaj\u0302o kaj memorasigno, la operaciumo funkcias kiel peranto inter programoj kaj la hardvaro, [1] [2] kvankam la aplikig\u0302kodo estas kutime efektivigita rekte per la hardvaro kaj ofte faras sistemvokojn al Os-funkcio au\u0306 estas interrompita per g\u0302i.\nOperaciumoj estas trovitaj sur multaj aparatoj kiuj enhavas komputilon - de pos\u0302telefonoj kaj ludkonzoloj g\u0302is retserviloj kaj superkomputiloj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La domina skribtabla operaciumo estas Vindozo kun merkatparto de proksimume 83.3%.\nmacOS de Apple estas en dua loko (11.2%), kaj la specoj de Linukso estas en tria pozicio (1.55%).\nEn la movig\u0302ema ( dolortelefono kaj tablojdo kombinis) sektoro, lau\u0306 tria kvarono 2016 datenoj, Android de Google estas dominaj kun 87.5 procentoj kaj kreskorapideco 10.3 procentoj je jaro, sekvita per iOS de Apple kun 12.1 procentoj kaj per jarmalkresko en merkatparto de 5.2 procentoj, dum aliaj operaciumoj sumig\u0302as al nur 0.3 procentoj.\nLinuksaj distribuaj\u0302oj estas dominaj en la servilo kaj superkomputiksektoroj.\nAliaj specialig\u0302intaj klasoj de operaciumoj, kiel ekzemple integrig\u0302intaj kaj realtempaj sistemoj, ekzistas por multaj aplikoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "1 BSD kaj g\u0302iaj posteuloj 3.1."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Unu pli uzantaj operaciumoj havas neniujn instalaj\u0302ojn karakterizi uzantojn, sed povas permesi al multoblaj programoj funkcii en tandemo.\nMultuzanta operaciumo etendas la bazan koncepton de multi-ordonado kun instalaj\u0302oj kiuj identigas procezojn kaj resursojn, kiel ekzemple diskspaco, apartenanta al multoblaj uzantoj, kaj la sistemo permesas multoblajn uzantojn interagi kun la sistemo en la sama tempo.\nGrupuzoposedaj operaciumoj planas taskojn por efika uzo de la sistemo kaj ankau\u0306 povas inkludi kontadan softvaron por kostasigno de procesortempo, amasstokadon, presantan, kaj aliajn resursojn al multoblaj uzantoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Distribuita operaciumo administras grupon de apartaj komputiloj kaj igas ilin s\u0302ajni esti ununura komputilo.\nLa evoluo de interkonektitaj komputiloj kiuj povus esti interligitaj kaj komuniki kun unu la alian kau\u0306zis distribuitan komputikon.\nDistribuitaj komputadoj estas arang\u0302itaj sur pli ol unu mas\u0302inon.\nKiam komputiloj en grupo laboras en kunlaboro, ili formas distribuitan sistemon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En Os, distribuis kaj nubkomputik kunteksto, templating rilatas al kreado de ununura virtuala mas\u0302inbildo kiel gasta operaciumo, tiam s\u0302parante g\u0302in kiel ilo por multobla estante virtualajn mas\u0302inojn.\nLa tekniko estas uzita kaj en virtualigo kaj nuba komputikadministrado, kaj estas ofta en grandaj servilstokejoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Integrig\u0302intaj operaciumoj estas dizajnitaj por esti uzitaj en integrig\u0302intaj komputilsistemoj.\nIli estas dizajnitaj por funkciigi sur malgrandaj mas\u0302inoj kiel PDAoj kun malpli au\u0306tonomio.\nIli povas funkciigi kun limigita nombro da resursoj.\nIli estas tre kompaktaj kaj ekstreme efikaj de dezajno.\nWindows CE kaj Minix 3 estas kelkaj ekzemploj de integrig\u0302intaj operaciumoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Realtempa operaciumo estas operaciumo kiu garantias prilabori la okazaj\u0302ojn au\u0306 datenojn antau\u0306 specifa momento en tempo.\nRealtempa operaciumo povas esti unuopaj\u0302o- au\u0306 multi-ordonado, sed kiam multitasking, g\u0302i uzas specialecaj planante algoritmojn tiel ke determinisma naturo de konduto estas atingita.\nOkazaj\u0302-movita sistemo s\u0302ang\u0302as inter taskoj bazitaj sur iliaj prioritatoj au\u0306 eksteraj okazaj\u0302oj dum grupuzoposedaj operaciumoj inters\u0302ang\u0302as taskojn bazitajn sur horlog\u0302o interrompas"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bibliotekoperaciumo estas unu en kiu la servoj kiujn tipa operaciumo disponigas, kiel ekzemple retigado, estas disponigitaj en la formo de bibliotekoj.\nTiuj bibliotekoj estas kunmetitaj per la aplikig\u0302o kaj konfiguraciokodo por konstrui unikernels - kiuj estas specialeca, ununura adresspaco, mas\u0302inobildoj kiuj povas esti deplojitaj al nubo au\u0306 integrig\u0302intaj medioj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fruaj komputiloj estis konstruitaj por elfari serion de ununuraj taskoj, kiel kalkulilo.\nBazaj operaciumtrajtoj estis evoluigitaj en la 1950-aj jaroj, kiel ekzemple log\u0302antaj ekran funkcioj kiuj povis au\u0306tomate prizorgi malsamajn programojn en sinsekvo por akceli pretigon.\nOperaciumoj ne ekzistis en siaj modernaj kaj pli kompleksaj formoj g\u0302is la fruaj 1960-aj jaroj.\nHardvartrajtoj estis aldonitaj, tio ebligis uzon de rultempaj bibliotekoj, interrompojn, kaj paralelan pretigon.\nKiam personaj komputiloj ig\u0302is popularaj en la 1980-aj jaroj, operaciumoj estis direktig\u0302is al ili simila en koncepto al tiuj uzitaj sur pli grandaj komputiloj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En la 1940-aj jaroj, la plej fruaj elektronikaj ciferecaj sistemoj havis neniujn operaciumojn.\nElektronikaj sistemoj de tiu tempo estis programitaj sur vicoj de mekanikaj s\u0302altiloj au\u0306 per j\u0302erzodratoj sur s\u0302topiltabuloj.\nTiuj estis sepciala celo-sistemoj tio, ekzemple, generitajn balistiktablojn por la militistaro au\u0306 kontrolis la printadon de salajro-etatkontroloj de datenoj pri truitaj paperkartoj.\nPost kiam programeblaj g\u0302eneraluzeblaj komputiloj estis inventitaj, mas\u0302inlingvoj (konsistantaj el s\u0302nuroj de la binaraj dig\u0302itoj 0 kaj 1 sur trupaperbendo) estis lanc\u0302itaj tio akcelas la programan procezon (Postaj\u0302o, 1981)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "En la fruaj 1950-aj jaroj, komputilo povis ruligi nur unu programon je fojo.\nC\u0302iu uzanto havis solan uzon de la komputilo por limigita tempodau\u0306ro kaj alvenus en planita tempo kun programo kaj datenoj pri truitaj paperkartoj au\u0306 trubendo.\nLa programo estus s\u0302arg\u0302ita en la mas\u0302inon, kaj la mas\u0302ino estus metita labori g\u0302is la programo kompletigis au\u0306 kras\u0302is.\nProgramoj povus g\u0302enerale esti senararigitaj tra frontkomisiono uzanta togle kaj panellumojn.\nEstas dirite ke Alan Turing estis mastro de tio sur la frua Manc\u0302estra Marko 1 mas\u0302ino, kaj li jam derivis la primitivan koncepton de operaciumo de la principoj de la universala mas\u0302ino de Turing."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pli postaj mas\u0302inoj venis kun bibliotekoj de programoj, kiuj estus ligitaj al la programo de uzanto por kunlabori en operacioj kiel ekzemple enigaj\u0302o kaj produktaj\u0302o kaj generi komputilkodon de hom-legebla simbola kodo.\nTio estis la genezo de la nuntempa operaciumo.\nTamen, mas\u0302inoj dau\u0306re prizorgis ununuran taskon en tempo.\nEn Cambridge University en Anglio la laboratendovico estis c\u0302e antau\u0306a vestaj\u0302os\u0302nuro ( vests\u0302nuro) de kiuj glubendoj estis pendigitaj kun malsamaj koloraj krokodiletoj por indiki tasko-prioritaton."}, {"text_idx": "#000019", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] plibonigo estis la Atlas Supervisor prezentita kun la Manc\u0302estra Atlas komisiita en 1962, \"konsiderita per multaj kiel la unua rekonebla moderna operaciumo\".\nBrinch Hansen priskribis g\u0302in kiel \"la plej signifan sukceson en la historio de operaciumoj.\""}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tra la 1950-aj jaroj, multaj gravaj ecoj estis iniciatitaj en la kampo de operaciumoj, inkluzive de grup-procesado, enigaj\u0302o/produktaj\u0302o interrompo, bufrante, multitasking, bobenante, rultempaj bibliotekoj, lig-s\u0302arg\u0302ante, kaj programojn por arang\u0302ado de rekordoj en dosieroj.\nTiuj ecoj estis inkluditaj au\u0306 ne inkluditaj en apliksoftvaro c\u0302e la opcio de aplikig\u0302oprogramistoj, prefere ol en aparta operaciumo utiligita per c\u0302iuj aplikoj.\nEn 1959, la SHARE Operaciumo estis publikigita kiel integra programo por la IBM 704, kaj poste en la 709 kaj 7090 komputilegoj, kvankam g\u0302i estis rapide anstatau\u0306ita fare de IBSWS /IBJOB sur la 709, 7090 kaj 7094."}, {"text_idx": "#000022", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] OS/360 ankau\u0306 iniciatis la koncepton kiun la operaciumo retenas trako de c\u0302iuj la sistemresursoj kiuj estas uzitaj, inkluzive de programo kaj datenspacasigno en c\u0302efa memoro kaj dosierspaco en sekundara stokado, kaj s\u0302losadon de dosiero dum g\u0302isdatigo.\nKiam la procezo estas finita pro iu kialo, c\u0302iuj tiuj resursoj estas reprenitaj per la operaciumo."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Control Data Corporation evoluigis la Scope operaciumon en la 1960-aj jaroj, por grup-procesado.\nEn kunlaboro kun la Universitato de Minesoto, la Kronos kaj poste la Nos operaciumoj estis evoluigitaj dum la 1970-aj jaroj, kiuj apogis samtempan aron kaj timeshareante uzon.\nKiel multaj komercaj timesharing sistemoj, g\u0302ia interfaco estis etendaj\u0302o de la Dartmouth BASIC operaciumoj, unu el la pioniraj klopodoj en timesharing kaj programlingvoj.\nEn la malfruaj 1970-aj jaroj, Control Data kaj la Universitato de Ilinojso evoluigis la PLATONO operaciumon, kiu uzis plasmajn panelekranojn kaj longdistancajn tempodividadretojn.\nPlatono estis rimarkinde noviga por g\u0302ia tempo, havante realtempan retbabilon, kaj multuzantajn grafikajn ludojn."}, {"text_idx": "#000026", "text": "UNIVAC, la unua komerca komputilproduktanto, produktis serion de FUNKCIULAJ operaciumoj [ citaj\u0302o bezonata ].\nKiel c\u0302iuj fruaj grandframaj sistemoj, tiu aro-orientita sistemo administris magnetajn tamburojn, diskojn, kartlegantojn kaj liniprintilojn.\nEn la 1970-aj jaroj, UNIVAC produktis la Real-Time Basic (RTB) sistemon por apogi grandskalan tempodividadon, ankau\u0306 strukturiziten post la Dartmouth BC-sistemo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Digital Equipment Corporation evoluigis multajn operaciumojn por g\u0302iaj diversaj komputillinioj, inkluzive de TOPS-10 kaj TOPS-20 tempodividadsistemoj por la 36-bitaj PDP-10 klassistemoj.\nAntau\u0306 la g\u0302eneraligita uzo de UNIX, TOPS-10 estis precipe populara sistemo en universitatoj, kaj en la frua ARPANET- komunumo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La grandega investo en softvaro por tiuj sistemoj faris c\u0302ar la 1960-aj jaroj igis la plej multajn el la originaj komputilproduktantoj dau\u0306ri evoluigi kongruajn operaciumojn kune kun la hardvaro.\nRimarkindaj apogitaj komputilegaj operaciumoj inkludas:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "La unuaj mikrokomputiloj ne havis la kapaciton au\u0306 bezonis por la kompleksaj operaciumoj kiuj estis evoluigitaj por komputilegoj kaj au\u0306tetoj;\nminimumismaj operaciumoj estis evoluigitaj, ofte s\u0302arg\u0302ite de nurlegebla memoro kaj konataj kiel ekranoj .\nUnu rimarkinda frua diska operaciumo estis KP.U/M, kiu estis apogita sur multaj fruaj mikrokomputiloj kaj estis proksime imitita per la MS-maprodo de Mikrosofto, kiu ig\u0302is vaste populara kiel la operaciumo elektita por la IBM-komputilo\nEn la 1980-aj jaroj, Apple Computer Inc.\n(nun Apple) prirezignis g\u0302iajn popularajn apple II-seriojn da mikrokomputiloj en enkonduki la Apple Macintosh, komputilon kun noviga grafika uzantinterfaco (GUI) en la Mac Os."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La enkondukon de la Intel 80386 CPU-peceto en oktobro 1985, [11] kun 32-bita arkitekturo kaj pag\u0302igaj kapabloj, provizis personajn komputilojn per la kapablo prizorgi multitasking operaciumojn kiel tiuj de pli fruaj minikomputiloj kaj komputilegoj.\nMikrosofto reagis al tiu progreso dungante Dave Cutler, kiu evoluigis la VMS operaciumon por Digital Equipment Corporation.\nLi gvidus la evoluon de la Windows NT operaciumo, kiu dau\u0306re funkcias kiel la bazo por la operaciumoj de Mikrosofto vicas.\nSteve Jobs, kunfondinto de Apple, komencis VENONTAN Computer Inc.\n, kiu evoluigis la NExTSTEP operaciumon.\nNExTSTEP poste estus akirita fare de Apple kaj utiligita, kune kun kodo de FreeBSD kiel la kerno de Mac OS X (macOS post plej malfrua noms\u0302ang\u0302o)."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La GNU Projekto estis komencita de aktivulo kaj programisto Richard Stallman kun la celo de kreado de kompleta liberprogramara anstatau\u0306aj\u0302o al la proprieta UNIX operaciumo.\nDum la projekto estis tre sukcesa en duplikatado de la funkcieco de diversaj partoj de UNIX, evoluo de la Hurd kerno pruvis esti neproduktema.\nEn 1991, finna komputilsciencstudento Linus Torvalds, kun kunlaboro de volontuloj kunlaborantaj super la Interreto, publikigis la unuan version de la Linukso-kerno.\nG\u0302i baldau\u0306 estis kunfandita per la Gnu uzantospac komponentoj kaj sistemprogramaro por formi kompletan operaciumon.\nEkde tiam, la kombinaj\u0302o de la du gravaj komponentoj estis kutime prisignita kiel simple \"Linukso\" de la softvarindustrio, noma kongreso ke Stallman kaj la Libera Programaro-Fundamento restas malfavoraj al, preferante la nomon GNUO/Linukson.\nLa Berkeley Software Distribution, konata kiel BSD, estas la UNIX-derivaj\u0302o distribuita fare de la Universitato de Kalifornio, Berkeley, komencante en la 1970-aj jaroj.\nLibere distribuis kaj adaptita al multaj minikomputiloj, g\u0302i poste ankau\u0306 akiris sekvantan por uzo sur Komputiloj, plejparte kiel FreeBSD, NetBSD kaj OpenBSD."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Unikso-similaj sistemoj estis origine skribita en asembla lingvo.\nKen Thompson skribis B, plejparte baziten sur BCPL, surbaze de lia sperto en la MULTICS- projekto.\nB estis anstatau\u0306igita per C, kaj Unikso-similaj sistemoj, rewriten en C, evoluis en grandan, kompleksan familion de inter-rilataj operaciumoj kiuj estis influaj en c\u0302iu moderna operaciumo (vidu Antau\u0306historion)."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La Unikso-similaj sistem-simila familio estas varia grupo de operaciumoj, kun pluraj gravaj sub-kategorioj inkluzive de Sistemo V, BSD, kaj Linukso.\nLa nomo \" UNIX \" estas varmarko de La Malferma Grupo kiu licencas g\u0302in por uzo kun iu operaciumo kiu estis montrita harmonii kun iliaj difinoj.\n\"UNIX-simila\" kutimas ofte rilati al la granda aro de operaciumoj kiuj similas la originan UNIX."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Unikso-similaj sistem-similaj sistemoj funkcias per vastan gamon de komputilaj arkitekturoj.\nIli estas uzitaj peze por serviloj en komerco, same kiel specialkomputiloj en akademiaj kaj ing\u0302enieristikmedioj.\nLiberaj UNIX-variaj\u0302oj, kiel ekzemple Linukso kaj BSD, estas popularaj en tiuj lokoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Kvar operaciumoj estas atestitaj fare de La Malferma Grupo (tenilo de la Unikso-similaj sistemoj-varmarko) kiel Unikso-similaj sistemoj.\nLA C\u0302P.-U\u0306 de poparta pagado kaj AIKSO de IBM estas kaj posteuloj de la origina System V Unikso-similaj sistemoj kaj estas dizajnitaj por funkcii nur per la hardvaro de ilia respektiva vendisto.\nEn kontrasto, tiu de Sun Microsystems\nSolaris povas funkcii per multoblajn specojn de hardvaro, inkluzive de X86 arkitekturo kaj Sparc serviloj, kaj Komputiloj.\nLa macOS, de pomo anstatau\u0306aj\u0302o por pli frua (ne-Unikso-similaj sistemoj) Makintos\u0302o-Os de Apple, estas hibrida kerno-bazita BSD-variaj\u0302o derivita de NExTSTEP, Mach, kaj FreeBSD."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Unikso-similaj sistemoj-kunfunkciebleco estis serc\u0302ita establante la POSIx- normon.\nLa POSIx-normo povas esti aplikita al iu operaciumo, kvankam g\u0302i estis origine kreita por diversaj Unikso-similaj sistemoj-variaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Subgrupo da la Unikso-similaj sistemoj-familio estas la Berkeley Software Distribution familio, kiu inkludas FreeBSD, NetBSD, kaj OpenBSD.\nTiuj operaciumoj estas plej ofte trovitaj sur retserviloj, kvankam ili ankau\u0306 povas funkcii kiel persona komputilo Os.\nLa Interreto s\u0302uldas multon da g\u0302ia ekzisto al BSD, kiel multaj el la protokoloj nun ofte utiligite per komputiloj ligi, sendi kaj ricevi datenojn super reto estis vaste efektivigitaj kaj rafinita en BSD.\nLa Tutmonda Reto ankau\u0306 estis unue montrita sur kelkaj komputiloj prizorgantaj Os bazitan sur BSD nomita NExTSTEP."}, {"text_idx": "#000042", "text": "En 1974, Universitato de Kalifornio c\u0302e Berkeley instalis g\u0302ian unuan unikan sistemon.\nDum tempo, studentoj kaj kunlaborantaro en la komputilsciencsekcio tie komencis aldoni novajn programojn por igi aj\u0302ojn pli facilaj, kiel ekzemple tekstredaktiloj.\nKiam Berkeley ricevis novajn VAX komputilojn en 1978 kun Unikso-similaj sistemoj instalis, la studentoj de la lernejo modifis Unikso-similajn sistemojn ec\u0302 pli por ekspluati la hardvareblecojn de la komputilo.\nLa Defense Advanced Research Projects Agency (Defendo Advanced Research Projects Agency) de Usono Sekcio de Defendo prenis intereson, kaj decidis financi la projekton.\nMultaj lernejoj, entreprenoj, kaj registaraj organizoj rimarkis kaj komencis uzi version de Berkeley de Unikso-similaj sistemoj anstatau\u0306e de la oficiala distribuite fare de AT&T."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Steve Jobs, sur forlasado de Apple Inc.\nen 1985, formis NeXT Inc., firmaon kiu produktis lukskvalitajn komputilojn funkciantajn per vario de BSD nomita NExTSTEP.\nUnu el tiuj komputiloj estis utiligita fare de Tim Berners-Lee kiel la unua retservilo se temas pri krei la Tutmondan Reton."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Programistoj kiel Keith Bostic instigis al la projekto por anstatau\u0306igi ajnan ne-liberan kodon kiu originis c\u0302e Bell Labs.\nPost kiam tio estis farita, aliflanke, AT&T jurpersekutis.\nPost du jaroj da lau\u0306leg\u0302aj disputoj, la BSD-projekto generis kelkajn liberajn derivaj\u0302ojn, kiel ekzemple NetBSD kaj FreeBSD (kaj en 1993), kaj OpenBSD (de NetBSD en 1995)."}, {"text_idx": "#000045", "text": "macOS (antau\u0306e \"Mac OS X\" kaj pli posta \"OS X\") estas vico de malfermaj kernaj grafikaj operaciumoj evoluigitaj, surmerkatigite, kaj vendita fare de Apple, kies plej malfrua estas antau\u0306-s\u0302arg\u0302ita sur la tuta nuntempe ekspedantaj makintos\u0302oj.\nmacOS estas la posteulo al la origina klasikaj\u0302o Mac OS, kiu estis la primara operaciumo de Apple ekde 1984.\nMale al g\u0302ia antau\u0306ulo, macOS estas UNIX operaciumo konstruita pri teknologio kiu estis evoluigita c\u0302e VENONTA tra la dua duono de la 1980-aj jaroj kaj supren g\u0302is Apple ac\u0302etis la firmaon frue en 1997.\nLa kiun operaciumo unue estis publikigita en 1999 kiel Mac OS X-Servilo 1.0, sekvis en marto 2001 de klientversio ( Mac OS X-v10.0 \" Gepardo \").\nEkde tiam, ses pli klara \"kliento\" kaj \" servilo- \" eldonoj de macOS estis liberigitaj, g\u0302is la du estis kunfanditaj en Os Xa 10.7 \" Leono \"."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Antau\u0306 g\u0302ia kunfalado kun macOS, la servileldono - macOS Server - estis arkitekture identa al sia skribtabla ekvivalento kaj kutime funkciis per la linio de Apple de Macintosh servil hardvaro.\nmacOS Server inkludis laborgrupadministrado- kaj administraciosoftvarilojn kiuj disponigas simpligitan aliron al esencaj retservoj, inkluzive de pos\u0302ta transiga agento, Samba servilon, LDAP servilon, domajnanoman servilon, kaj aliajn.\nKun Mac OS X-v10.7 Lion, c\u0302iuj servilaspektoj de Mac OS X-Servilo estis integritaj en la klientversion kaj la produkton remarkitajn kiel \"OS X\" (faligante \"Mac\" de la nomo).\nLa servililoj nun estas ofertitaj kiel aplikig\u0302o."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La Linukso-kerno originis de 1991, kiel projekto da Linus Torvalds, dum universitata studento en Finnlando.\nLi pos\u0302tis informojn pri lia projekto sur novaj\u0302grupon por komputilstudentoj kaj programistoj, kaj ricevis subtenon kaj asistadon de volontuloj kiuj sukcesis pri kreado de kompleta kaj funkcia kerno."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Linukso estas Unikso-similaj sistem-simila, sed estis evoluigita sen iu Unikso-similaj sistemoj-kodo, male al BSD kaj g\u0302iaj variaj\u0302oj.\nPro g\u0302ia sincera licencmodelo, la Linukso-kern kodo estas havebla por studo kaj modifo, kiuj rezultigis sian uzon sur larg\u0302a gamo de komputikmas\u0302inaro de superkomputiloj g\u0302is s\u0302ika-gardadoj.\nKvankam taksoj indikas ke Linukso estas utiligita sur nur 1.82% de c\u0302iu \"skribotablo\" (au\u0306 tekokomputilo) Komputiloj, [14] g\u0302i estis vaste adoptita por uzo en serviloj [15] kaj integritaj sistemoj [16] kiel ekzemple pos\u0302telefonoj.\nLinukso anstatau\u0306is Unikso-similajn sistemojn en multaj platformoj kaj estas uzita sur la plej multaj superkomputiloj inkluzive de la supraj 385.\nMultaj el la samaj komputiloj estas ankau\u0306 sur Green500 (sed en malsama sinsekvo), kaj Linukso funkcias per la c\u0302efa 10-a Linukso estas ankau\u0306 ofte uzita sur aliaj malgrandaj energi-efikaj komputiloj, kiel ekzemple dolortelefonoj kaj smartu\u0306ac\u0302e.\nLa Linukso-kerno estas utiligita en kelkaj popularaj distribuoj, kiel ekzemple Red Hat, Debiano, Ubuntu, Linu\u0306 Mint kaj Google"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Kromo kiun Os estas operaciumo surbaze de la Linukso-kerno kaj dizajnita fare de Google.\nG\u0302i estas evoluigita eksteren en la malferma en la Chromium OS malfermfontec variaj\u0302o kaj Google faras proprietan variaj\u0302on de g\u0302i (simila al la disigo por la Kromo kaj Kromretumilo).\nEkde Chromium OS-celaj komputiluzantoj kiuj foruzas la plej grandan parton de sia tempo sur la Interreto, g\u0302i estas plejparte tTT-legilo kun limigita kapablo prizorgi lokajn aplikojn, kvankam g\u0302i havas enkonstruitan dosiermanag\u0302eron kaj multmediludilon (en pli postaj versioj, (modifitaj) Android-programoj ankau\u0306 estis apogitaj, c\u0302ar la retumilo estis produktita por apogi ilin).\nAnstatau\u0306e, g\u0302i dependas de Interretaj aplikoj (au\u0306 Teksaj\u0302programoj) uzitaj en la tTT-legilo por plenumi taskojn kiel ekzemple tekstotraktado.\nKromo kiun Os devias de Kromo-Os en tiu Kromo estas malfermfonta kaj uzita c\u0302efe de programistoj dum Kromo-Os estas la operaciumo ekspedita eksteren en Chromebooks."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Vindozo estas familio de proprietaj operaciumoj dizajnitaj fare de Microsoft Corporation kaj c\u0302efe lau\u0306celaj al Intel-arkitekturo surbaze komputilojn, kun lau\u0306taksaj 88.9 procentoj totala uzokutimakcio de Web ligis komputilojn.\nLa plej malfrua versio estas Fenestroj 10."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Servileldonoj de Fenestroj estas vaste utiligitaj.\nEn la lastaj jaroj, Mikrosofto elspezis signifan kapitalon por antau\u0306enigi la uzon de Fenestroj kiel servila operaciumo.\nTamen, la uzokutimo de Fenestroj sur serviloj ne estas same g\u0302eneraligita kiel sur personaj komputiloj kiel Fenestroj konkuras kontrau\u0306 Linukso kaj BSD pri servilmerkatparto."}, {"text_idx": "#000054", "text": "ReactOS estas Vindoz-alternativa operaciumo, kiu estas evoluigita sur la principoj de Fenestroj - sen utiligado de ajna da la kodo de Mikrosofto."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Ekzistas multaj operaciumoj kiuj estis signifaj en sia tago sed jam ne estas tiel, kiel ekzemple AmigaOS;\nklasika Makintos\u0302o-Os, la ne-Unikso-similsistemaj antau\u0306ulo al la macOS de Apple;\nKelkaj dau\u0306re estas uzitaj en nic\u0302merkatoj kaj dau\u0306re estas evoluigitaj kiel minoritatplatformoj por entuziasmulkomunumoj kaj specialistaplikoj.\nOpenVMS, antau\u0306e de DEC, estas dau\u0306re sub aktiva evoluo de Hewlett-Packard.\nAnkorau\u0306 aliaj operaciumoj preskau\u0306 estas utiligitaj ekskluzive en akademiularo, por operaciumoj-eduko au\u0306 farendaj\u0302o esplori en operaciumkonceptoj.\nTipa ekzemplo de sistemo kiu plenumas ambau\u0306 rolojn estas MINIx, dum ekzemple Singularity estas uzita sole por esplorado."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Aliaj operaciumoj ne gajnis signifan merkatparton, sed lanc\u0302is inventojn kiuj influis c\u0302efajn operaciumojn, ne la Planon de malplej Bell Labs 9."}, {"text_idx": "#000057", "text": "La komponentoj de operaciumo c\u0302iuj ekzistas por fari la malsamajn partojn de komputillaboro kune.\nC\u0302iu uzantsoftvaro devas ekzameni la operaciumon por uzi ajnan da la hardvaro, c\u0302u g\u0302i estu same simpla kiel muso au\u0306 klavaro au\u0306 kiel komplekso kiel Interreta komponento."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kun la helpo de la firmvaro kaj peliloj, la kerno disponigas la plej bazan nivelon de kontrolo de c\u0302iuj la hardvaraparatoj de la komputilo.\nG\u0302i administras memoraliron por programoj en la RAM, kiun g\u0302i determinas kiuj programoj ricevas aliron al kiu hardvarresursoj, g\u0302i metas supren au\u0306 rekomencigas la operaciantajn s\u0302tatojn de la CPU por optimuma operacio c\u0302iam, kaj g\u0302i organizas la datenojn por longperspektiva ne-volatila stokado kun dosiersistemoj en tia amaskomunikilaro kiel diskoj, glubendoj, fulmmemoro, ktp."}, {"text_idx": "#000059", "text": "La operaciumo disponigas interfacon inter aplikaj\u0302osoftvaro kaj la hardvaro, tiel ke aplikaj\u0302osoftvaro povas interagi kun la hardvaro nur obeante regulojn kaj procedurojn programitajn en la operaciumon.\nLa operaciumo ankau\u0306 estas aro de servoj kiuj simpligas evoluon kaj plenumon de aplikaj\u0302osoftvaroj.\nRuligi aplikaj\u0302osoftvaron implikas la kreadon de procezo tra la operaciumkerno kiu asignas memorspacon kaj aliajn resursojn, establas prioritaton por la procezo en multi-ordonantaj sistemoj, s\u0302arg\u0302ojn programo duuma kodo en memoron, kaj iniciatas plenumon de la aplikaj\u0302osoftvaro kiu tiam interagas kun la uzanto kaj per hardvaraparatoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Interrompoj estas centraj al operaciumoj, c\u0302ar ili disponigas efikan manieron por la operaciumo por interagi kun kaj reagi al g\u0302ia medio.\nLa alternativo - havanta la operaciumon \"spektas\" la diversajn fontojn de enigaj\u0302o por la okazaj\u0302oj (sondante) kiuj postulas agon - povas esti trovita en pli ag\u0302aj sistemoj kun tre malgrandaj stakoj (50 au\u0306 60 bajtoj) sed estas nekutimaj en modernaj sistemoj kun grandaj stakoj.\nInterromp-bazita programado estas rekte apogita per la plej multaj modernaj CPUoj.\nInterrompoj provizas komputilon per maniero de au\u0306tomate s\u0302parado de lokulregistrokuntekstoj, kaj prizorgado de specifa kodo en respondo al la okazaj\u0302oj.\nEc\u0302 tre bazaj komputiloj apogas hardvarinterrompojn, kaj permesas al la programisto precizigi kodon kiu povas esti prizorgita kiam tiu okazaj\u0302o okazas."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Kiam interrompo estas ricevita, la hardvaro de la komputilo au\u0306tomate suspendas whatever programo nuntempe funkcias, s\u0302paras sian statuson, kaj prizorgas komputilkodon antau\u0306e asociis kun la interrompo;\ntio estas analoga al metado de legosigno en libron en respondon al telefonvoko.\nEn modernaj operaciumoj, interrompoj estas pritraktitaj per la kerno de la operaciumo.\nInterrompoj povas veni de au\u0306 la hardvaro de la komputilo au\u0306 la kuradprogramo."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Kiam hardvaraparato ekigas interrompon, la kerno de la operaciumo decidas kiel por trakti tiun okazaj\u0302on, g\u0302enerale prizorgante iun pretigokodon.\nLa kvanto de kodo estanta prizorgita dependas de la prioritato de la interrompo (ekzemple: persono kutime respondas al fumalarmalarmo antau\u0306 respondado de la telefono).\nLa pretigo de hardvarinterrompoj estas tasko kiu estas kutime delegita al softvaro nomita pelilo, kiu povas esti parto de la kerno de la operaciumo, parto de alia programo, au\u0306 ambau\u0306.\nPeliloj tiam povas relaji informoj al aktuala programo de diversaj rimedoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Programo ankau\u0306 povas ekigi interrompon al la operaciumo.\nSe programo deziras aliri hardvaron, ekzemple, g\u0302i povas interrompi la kernon de la operaciumo, kiu kau\u0306zas kontrolon esti pasita reen al la kerno.\nLa kerno tiam prilaboras la peton.\nSe programo deziras kromajn resursojn (au\u0306 deziras dej\u0302eti resursojn) kiel ekzemple memoro, ekigas interrompon por ricevi la atenton de la kerno."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Modernaj mikroprocesoroj (CPU au\u0306 MPU) apogas multoblajn labormanierojn.\nCPUoj kun tiu kapableco ofertas almenau\u0306 du reg\u0302imojn:\nEn generalperiodoj, inspektista reg\u0302imoperacio permesas senrestriktan aliron al c\u0302iuj mas\u0302inresursoj, inkluzive de c\u0302iuj MPU-instrukciaj\u0302o.\nUzanta reg\u0302imoperacio metas limojn por instrukciuzo kaj tipe nuligas rektan aliron al mas\u0302inresursoj.\nCPUoj eble havos aliajn reg\u0302imojn similajn al uzantreg\u0302imo ankau\u0306, kiel ekzemple la virtualaj reg\u0302imoj por kopii pli ag\u0302ajn procesorspecojn, kiel ekzemple 16-bitaj procesoroj sur 32-bita, au\u0306 32-bitajn procesorojn sur 64-bita."}, {"text_idx": "#000065", "text": "C\u0302e potenc au\u0306 ricelado, la sistemo komencig\u0302as en inspektistreg\u0302imo.\nPost kiam operaciumkerno estis s\u0302arg\u0302ita kaj komencita la limo inter uzantreg\u0302imo kaj inspektistreg\u0302imo (ankau\u0306 konata kiel kernreg\u0302imo) povas esti establita."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Inspektistreg\u0302imo estas utiligita per la kerno por malaltaj niveltaskoj kiuj bezonas senrestriktan aliron al hardvaro, kiel ekzemple kontrolado kiel memoro estas alirita, kaj komunikante per aparatoj kiel ekzemple diskiloj kaj vidbendo elmontras aparatojn.\nUzantreg\u0302imo, en kontrasto, estas utiligita por preskau\u0306 everything alia.\nAplikaj\u0302osoftvaroj, kiel ekzemple tekstprilaboriloj kaj datumbazmanag\u0302eroj, funkciigas ene de uzantreg\u0302imo, kaj povas nur aliri mas\u0302inresursojn turnante kontrolon de al la kerno, procezo kiu kau\u0306zas s\u0302ang\u0302on al inspektistreg\u0302imo.\nTipe, la translokigo de kontrolo al la kerno estas realigita efektivigante softvaran interrompo instrukcion, kiel ekzemple la Motorola 68000TRAPinstrukcio.\nLa softvarinterrompo igas la mikroprocesoron s\u0302ang\u0302i de uzantreg\u0302imo g\u0302is inspektistreg\u0302imo kaj komenci efektivigi kodon kiu permesas al la kerno preni kontrolon."}, {"text_idx": "#000067", "text": "En uzantreg\u0302imo, programoj kutime havas aliron al limigita aro de mikroprocesorinstrukciaj\u0302o, kaj g\u0302enerale ne povas efektivigi iujn ajn instrukciaj\u0302on kiuj eble povis kau\u0306zi interrompon al la operacio de la sistemo.\nEn inspektistreg\u0302imo, instrukciaj ekzekutlimigoj estas tipe forigitaj, permesante al la kerno senrestriktan aliron al c\u0302iuj mas\u0302inresursoj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La termino- \"uzanta reg\u0302imo rimedo\" g\u0302enerale rilatas al unu au\u0306 pluraj CPU-registroj, kiuj enhavas informojn ke la aktuala programo ne estas permesita s\u0302ang\u0302i.\nProvoj s\u0302ang\u0302i tiujn resursojn g\u0302enerale kau\u0306zas s\u0302ang\u0302on al inspektistreg\u0302imo, kie la operaciumo povas trakti la kontrau\u0306leg\u0302an operacion la programo provis, ekzemple, devigeble finante (\"mortigo\") la programon)."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Inter aliaj aj\u0302oj, multiprogramada operaciumkerno devas esti respondeca por administrado de c\u0302iu sistemmemoro kiu estas nuntempe en uzo de programoj.\nTio certigas ke programo ne influas memoron jam en uzo de alia programo.\nEkde programaj tempakcio, c\u0302iu programo havendaj\u0302o sendependan aliron al memoro."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Koopera memoradministracio, uzita per multaj fruaj operaciumoj, supozas ke c\u0302iuj programoj faras libervolan uzon de la memormanag\u0302ero de la kerno, kaj ne superas sian asignitan memoron.\nTiu sistemo de memoradministracio preskau\u0306 vidig\u0302as neniam plu, c\u0302ar programoj ofte enhavas cimojn kiuj povas igi ilin superi sian asignitan memoron.\nSe programo malsukcesas, g\u0302i povas kau\u0306zi memoron utiligitan per unu au\u0306 pluraj aliaj programoj por esti trafita au\u0306 overwriten.\nMalicaj programoj au\u0306 virusoj povas celkonscie s\u0302ang\u0302i alian la memoron de programo, au\u0306 povas influi la operacion de la operaciumo mem.\nKun koopera memoradministracio, g\u0302i prenas nur oni konstruis programon por kras\u0302i la sistemon."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Memorprotekto ebligas la kernon limigi la aliron de procezo al la memoro de la komputilo.\nDiversaj metodoj de memorprotekto ekzistas, inkluzive de memorsegmentigo kaj televokado.\nC\u0302iuj metodoj postulas iun nivelon de hardvarsubteno (kiel ekzemple la 80286 MMU), kiu ne ekzistas en c\u0302iuj komputiloj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "En kaj segmentigo kaj televokado, certaj protektitaj reg\u0302im registroj precizigas al la CPU kiun memoradreson g\u0302i devus permesi aktualan programon aliri.\nProvoj eniri aliajn adresojn ekigas interrompon kiu kialo la CPU por reeniri inspektistreg\u0302imon, metante la kernon en pagendaj\u0302on.\nTio estas nomita segmentigmalregulaj\u0302o au\u0306 seg-v por fus\u0302kontakto, kaj c\u0302ar estas kaj malfacile asigni senchavan rezulton al tia operacio, kaj c\u0302ar g\u0302i estas kutime signo de konstrua programo, la kerno g\u0302enerale frekventas finado de la ofenda programo, kaj raportas la eraron."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Fenestroversioj 3.1 tra mi havis iun nivelon de memorprotekto, sed programoj povis facile eviti la bezonon uzi g\u0302in.\nG\u0302enerala protektofau\u0306lto estus produktita, indikante ke segmentigmalregulaj\u0302o okazis;\ntamen, la sistemo ofte kras\u0302us c\u0302iuokaze."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La uzo de virtuala memoro traktanta (kiel ekzemple televokado au\u0306 segmentigo) signifas ke la kerno povas elekti kiun memoron c\u0302iu programo uzo povas en iu antau\u0306fiksita tempo, permesante al la operaciumo uzi la samajn memorlokojn por multoblaj taskoj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Se programo provas alirmemoron kiu estas ne en sia aktuala intervalo de alirebla memoro, sed tamen estis asignita al g\u0302i, la kerno estas interrompita en lau\u0306 la saman manieron kiam g\u0302i faris kiam la programo estis superi sia asignita memoro.\nUnder UNIX tiu speco de interrompo estas referita kiel pag\u0302fau\u0306lto."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Kiam la kerno detektas pag\u0302fau\u0306lton kiun g\u0302i g\u0302enerale adaptas al la virtuala memorintervalo de la programo kiu ekigis g\u0302in, doni al g\u0302i aliron al la memoro petis.\nTio donas al la kerno liberan rajtigojn super kie la memoro de speciala aplikig\u0302o estas stokita, au\u0306 ec\u0302 c\u0302u au\u0306 ne g\u0302i estis fakte asignita ankorau\u0306."}, {"text_idx": "#000077", "text": "En modernaj operaciumoj, memoro kiu estas alirita malpli ofte povas esti provizore stokita en vendotablo au\u0306 alia amaskomunikilaro por igi tiun spacon havebla por uzo de aliaj programoj.\nTio estas nomita inters\u0302ang\u0302a, kiel areo de memoro povas esti utiligita per multoblaj programoj, kaj kion tiu memorareo enhavas povas esti inters\u0302ang\u0302ita au\u0306 inters\u0302ang\u0302ita sur postulo."}, {"text_idx": "#000078", "text": "\"Virtuala memoro\" provizas la programiston au\u0306 la uzanton per la percepto kiu ekzistas multe pli granda kvanto de RAM en la komputilo ol estas vere tie."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Multitasking rilatas al la kurado de multoblaj sendependaj komputilaj programoj sur la sama komputilo;\ndonante la aspekton ke g\u0302i plenumas la taskojn en la sama tempo.\nC\u0302ar la plej multaj komputiloj povas fari maksimume unu au\u0306 du aj\u0302ojn foje, tio estas g\u0302enerale farita per grupuzoposedo, kio signifas ke c\u0302iu programo uzas parton de la tempo de la komputilo efektivigi."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Operaciumkerno enhavas planan programon kiu determinas kiom multe da tempo c\u0302iu procezo foruzas efektivigi, kaj en kiu orda ekzekutkontrolo devis esti pasigita al programoj.\nKontrolo estas pasigita al procezo per la kerno, kio permesas la programaliron al la CPU kaj memoron.\nPoste, kontrolo estas resendita al la kerno tra iu mekanismo, tiel ke alia programo povas esti permesita uzi la CPU.\nTiu tielnomita pasado de kontrolo inter la kerno kaj aplikoj estas nomita kuntekstos\u0302altilo."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Frua modelo kiu regis la asignon de tempo al programoj estis nomita koopera multitasking.\nEn tiu modelo, por kiam kontrolo estas pasigita al programo preter la kerno, g\u0302i povas efektivigi tiel longe kiel g\u0302i deziras antau\u0306 eksplicite resendado de kontrolo al la kerno.\nTio signifas ke malica au\u0306 panea programo eble ne nur malhelpas iujn ajn aliajn programojn uzado de la CPU, sed g\u0302i povas pendigi la tutan sistemon se g\u0302i eniras senfinan buklon."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Modernaj operaciumoj etendas la konceptojn de aplikig\u0302opremption al peliloj kaj kernkodo, tiel ke la operaciumo havas profilaktan kontrolon de internaj ruligotempoj ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La filozofio reganta profilaktan multitasking estas tiu de certigi ke c\u0302iuj programoj ricevas regulan tempon sur la CPU.\nTio implicas ke c\u0302iuj programoj devas esti limigitaj en kiom multe da tempo ili estas permesitaj foruzi sur la CPU sen esti interrompitaj.\nPor plenumi tion, modernaj operaciumkernoj faras uzon de tempigita interrompo.\nProtektita reg\u0302im tempigilo estas metita per la kerno kiu ekigas revenon al inspektistreg\u0302imo post kiam la precizigita tempo pasis.\n(Vidu super sekcioj sur Interrompoj kaj Dual Mode Operation."}, {"text_idx": "#000084", "text": "En multaj ununura uzanta operaciumoj koopera multitasking estas tute adekvata, c\u0302ar hejmaj komputiloj g\u0302enerale prizorgas malmulton de tratestitaj programoj.\nLa AmigaOS estas escepto, havante profilaktan multitasking de g\u0302ia tre unua versio.\nWindows NT estis la unua versio de Vindozo kiu devigis profilaktan multitasking, sed g\u0302i ne atingis la hejmuzantmerkaton g\u0302is Windows XP (c\u0302ar Windows NT estis lau\u0306cela c\u0302e profesiuloj)."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Aliro al datenoj stokitaj sur vendotabloj estas centra kvalito de c\u0302iuj operaciumoj.\nKomputiloj stokas datenojn pri vendotabloj utiligantaj dosierojn, kiuj estas strukturitaj lau\u0306 specifaj manieroj por enkalkuli pli rapidan aliron, pli alta fidindecon, kaj por fari pli bonan uzon de la havebla spaco de la veturado.\nLa specifa maniero en kiu dosieroj estas stokitaj sur disko estas nomita dosiersistemo, kaj ebligas dosierojn havi nomojn kaj atributojn.\nG\u0302i ankau\u0306 permesas al ili esti stokita en hierarkio de adresaroj au\u0306 bros\u0302uroj arang\u0302itaj en adresararbo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Fruaj operaciumoj g\u0302enerale apogis ununuran specon de diskilo kaj nur unu specon de dosiersistemo.\nFruaj dosiersistemoj estis limigitaj en sia kapacito, rapideco, kaj en la specoj de dosiernomoj kaj adresarstrukturoj kiujn ili povis uzi.\nTiuj limigoj ofte reflektis limigojn en la operaciumoj kiujn ili estis dizajnitaj por, igante g\u0302in tre malfacila ke operaciumo apogus pli ol unu dosiersistemon."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Dum multaj pli simplaj operaciumoj apogas limigitan vicon da opcioj por alirado de stokadosistemoj, operaciumoj kiel UNIX kaj Linukso apogas teknologion konatan kiel virtuala dosiersistemo au\u0306 VFS.\nOperaciumo kiel ekzemple UNIX apogas larg\u0302an aron de memorunuoj, nekonsiderante iliaj dezajno- au\u0306 dosiersistemoj, permesante al ili esti alirita tra ofta aplikig\u0302o programadointerfacon (API).\nTio igas g\u0302in nenecesa ke programoj havus ajnan scion pri la aparato kiun ili aliras.\nVFS permesas al la operaciumo provizi programojn per aliro al senlima nombro da aparatoj kun senfina diverseco de dosiersistemoj instalitaj sur ili, helpe de specifaj peliloj kaj dosiersistems\u0302oforoj."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Ligita memorunuo, kiel ekzemple durdisko, estas alirita tra pelilo.\nLa pelilo komprenas la specifan lingvon de la veturado kaj povas traduki tiun lingvon en normlingvon uzitan per la operaciumo por aliri c\u0302iujn diskilojn.\nEn UNIX, tio estas la lingvo de blokaparatoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Kiam la kerno havas konvenan pelilon modloko, g\u0302i tiam povas aliri la enhavon de la diskilo en kruda formato, kiu povas enhavi unu au\u0306 pluraj dosiersistemojn.\nDosiersistems\u0302oforo kutimas traduki la komandojn uzitajn por aliri c\u0302iun specifan dosiersistemon en norman aron de komandoj kiujn la operaciumo povas uzi paroli al c\u0302iuj dosiersistemoj.\nProgramoj tiam povas trakti tiujn dosiersistemojn surbaze de dosiernomoj, kaj adresaroj/bros\u0302uroj, enhavis ene de hierarkia strukturo.\nIli povas krei, forigi, malferma, kaj proksime dosierojn, same kiel kolektas ke diversaj informoj pri ili, inkluzive de alirpermesoj, grandeco, libera spaco, kaj kreado kaj modifo datas."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Diversaj diferencoj inter dosiersistemoj igas apogajn c\u0302iujn dosiersistemojn malfacilaj.\nPermesitaj karakteroj en dosiernomoj, kazosentemo, kaj la c\u0302eesto de diversaj specoj de dosieratributoj igas la efektivigon de ununura interfaco por c\u0302iu dosiersistemo senkurag\u0302iga tasko.\nOperaciumoj tendencas rekomendi uzi (kaj tiel apogas indig\u0302ene) dosiersistemojn specife dizajniten por ili;\nekzemple, NTFS en Fenestroj kaj Ext3 kaj ReiserFS en Linukso.\nTamen, en praktiko, triapartneraj s\u0302oforoj estas kutime disponeblaj doni subtenon por la plej vaste uzitaj dosiersistemoj en la plej multaj g\u0302eneraluzeblaj operaciumoj (ekzemple, NTFS estas disponebla en Linukso tra NTFS-3g, kaj Ext2/3 kaj ReiserFS estas disponeblaj en Fenestroj tra triaparta softvaro)."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Subteno por dosiersistemoj estas tre multfaceta inter modernaj operaciumoj, kvankam ekzistas pluraj komunaj dosiersistemoj por kiujn preskau\u0306 c\u0302iuj operaciumoj inkludas subtenon kaj s\u0302oforojn.\nOperaciumoj varias sur dosiersistemsubteno kaj sur la diskoformatoj kiujn ili povas esti instalitaj.\nSub Fenestroj, c\u0302iu dosiersistemo estas kutime limigita en petskribo al certa amaskomunikilaro;\nekzemple, KDoj devas uzi ISO 9660 au\u0306 UDF, kaj en Vindozo Vista, NTFS estas la nura dosiersistemo sur kiu la operaciumo povas esti instalita.\nEstas eble instali Linukson sur multaj specoj de dosiersistemoj.\nMale al aliaj operaciumoj, Linukso kaj UNIX permesas al ajna dosiersistemo esti uzita nekonsiderante la amaskomunikilaro en kiujn g\u0302i estas stokita, c\u0302u g\u0302i estas durdisko, disko (KD, DVD ...\n, USB-memoro, au\u0306 ec\u0302 enhavite ene de dosiero situanta sur alia dosiersistemo."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Pelilo estas specifa speco de softvaro evoluigita por permesi interagadon per hardvaraparatoj.\nTipe tio konsistigas interfacon por komunikado per la aparato, tra la specifa komputilbuso au\u0306 komunikadsubsistemo ke la hardvaro estas ligita al, disponigante komandojn al kaj/au\u0306 ricevante datenojn de la aparato, kaj sur la alia fino, la necesaj\u0302interfacojn g\u0302is la operaciumo kaj programoj.\nG\u0302i estas specialeca hardvar-dependa komputila programo kiu ankau\u0306 estas operaciumo-specifa tio ebligas alian programon, tipe operaciumo au\u0306 apliksoftvarpakaj\u0302o au\u0306 komputilan programon kurantan sub la operaciumkernon, interagi travideble per hardvaraparato, kaj kutime disponigas la necesaj\u0302interrompomanipuladon necesa por iuj necesaj nesinkronaj temp-dependaj hardvaraj interagadaj bezonoj."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Sub versioj de Fenestroj antau\u0306 Vista kaj versioj de Linukso antau\u0306 2.6, c\u0302io s\u0302oforekzekuto estis kooperativaj, signifante ke se s\u0302oforo enirus senfinan buklon g\u0302i frostigus la sistemon.\nPli lastatempaj revizioj de tiuj operaciumoj asimilas kernpremption, kie la kerno interrompas la s\u0302oforon por doni al g\u0302i taskojn, kaj tiam apartigas sin de la procezo g\u0302is g\u0302i ricevas respondon de la pelilo, au\u0306 donas al g\u0302i pli da taskoj farendaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Nuntempe la plej multaj operaciumoj apogas diversecon de retigadprotokoloj, hardvaron, kaj petskribojn por uzado de ili.\nTio signifas ke komputiloj prizorgantaj malsimilajn operaciumojn povas partopreni oftan reton por dividado resursoj kiel ekzemple komputiko, dosieroj, printiloj, kaj skaniloj uzantaj au\u0306 dratumitajn au\u0306 sendratajn ligojn.\nRetoj povas esence permesi al la operaciumo de komputilo aliri la resursojn de malproksima komputilo apogi la samajn funkciojn kiel g\u0302i povis se tiuj resursoj estis ligitaj rekte al la loka komputilo.\nTio inkludas c\u0302ion de simpla komunikado, al uzado interkonektis dosiersistemojn au\u0306 ec\u0302 dividantajn la grafikojn au\u0306 solidan hardvaron de alia komputilo.\nKelkaj retservoj permesas al la resursoj de komputilo esti aliritaj travideble, kiel ekzemple Ssh kiu permesas al interkonektitaj uzantoj rektan aliron al la komandliniinterfaco de komputilo."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Kliento-/servilretigado permesas al programo sur komputilo, nomita kliento, ligi tra reto al alia komputilo, nomita servilo.\nServiloj ofertas (au\u0306 gastigas) diversajn servojn al aliaj retkomputiloj kaj uzantoj.\nTiuj servoj estas kutime disponigitaj tra havenoj au\u0306 numeritaj alirpunktoj preter la retadreso de la servilo.\nC\u0302iu havennombro estas kutime rilata al maksimumo de unu aktuala programo, kiu estas respondeca por pritraktado de petoj en tiu haveno.\nDemono, estanta uzantoprogramo, povas en victurno aliri la lokajn hardvarresursojn da tiu komputilo pasigante petojn al la operaciumkerno."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Multaj operaciumoj apogas unu au\u0306 pluraj vendist-specifajn au\u0306 malfermajn interkonektajn protokolojn ankau\u0306, ekzemple, SNA sur IBM sistemoj, DECnet sur sistemoj de Digital Equipment Corporation, kaj Mikrosoft-specifajn protokolojn ( SMB) sur Fenestroj.\nSpecifaj protokoloj por specifaj taskoj ankau\u0306 povas esti apogitaj kiel ekzemple NF por dosieraliro.\nProtokolas kiel ESound, au\u0306 esd povas esti facile etendita super la reto por disponigi sonon de lokaj aplikoj, sur la sonhardvaro de malproksima sistemo."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Komputilo estanta sekura dependas de kelkaj teknologioj laborantaj konvene.\nModerna operaciumo disponigas aliron al kelkaj resursoj, kiuj estas haveblaj al softvaro funkcianta per la sistemo, kaj al eksteraj aparatoj kiel retoj per la kerno."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Aldone al la permesi au\u0306 nuligi modelon de sekureco, sistemo kun altnivela de sekureco ankau\u0306 ofertas revizielektojn.\nTiuj permesus spuradon de petoj por aliro al resursoj (kiel ekzemple, \"kiu legis tiun dosieron?\nInterna sekureco, au\u0306 sekureco de jam kuranta programo estas nur eblaj se c\u0302iuj eventuale damag\u0302aj petoj devas esti arang\u0302itaj tra interrompoj al la operaciumkerno.\nSe programoj povas rekte aliri hardvaron kaj resursojn, ili ne povas esti certigitaj."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Ekstera sekureco implikas peton de ekster la komputilo, kiel ekzemple ensaluto c\u0302e ligita konzolo au\u0306 iu speco de retligo.\nEksteraj petoj ofte estas pasis tra peliloj al la kerno de la operaciumo, kie ili povas esti pasitaj sur aplikojn, au\u0306 arang\u0302itaj rekte.\nSekureco de operaciumoj longe estis konzerno pro tre sentemaj datenoj tenitaj sur komputiloj, kaj de komerca kaj armea naturo.\nUsono registaro Sekcio de Defendo (DoD) kreis la Trusted Computer System Evaluation Criteria (TCSEC) kiu estas normo kiu metas bazajn postulojn por taksado de la efikeco de sekureco.\nTio ig\u0302is da decida graveco al operaciumproduktantoj, c\u0302ar la TCSEC kutimis analizi, klasifiki kaj selekti fidindajn operaciumojn estantajn pripensita por la pretigo, stokado kaj rehavigo de sentemaj au\u0306 konfidencaj informoj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Retservoj inkludas proponojn kiel ekzemple dosierpartumo, presaj\u0302servoj, retpos\u0302to, retejoj, kaj dosiertransigo protokolas (FTP), la plej granda parto de kiu povas esti kompromitinta sekurecon.\nC\u0302e la frontlinio de sekureco estas hardvaraparatoj konataj kiel fajromuroj au\u0306 entrudig\u0302detekto/preventaj sistemoj.\nSur la operaciumnivelo, ekzistas kelkaj softvarfajromuroj haveblaj, same kiel entrudig\u0302detekto-/preventaj sistemoj.\nLa plej multaj modernaj operaciumoj inkludas softvarfajromuron, kiu estas ebligita defau\u0306lte.\nSoftvarfajromuro povas esti formita por permesi au\u0306 nei rettrafikon g\u0302is au\u0306 de servo au\u0306 aplikig\u0302o funkcianta per la operaciumo.\nTial, oni povas instali kaj esti prizorganta nesekuran servon, kiel ekzemple Telnet au\u0306 Ftp, kaj ne devas esti minacita per sekurecorompo c\u0302ar la fajromuro neus c\u0302iun trafikon provante ligi al la servo sur tiu haveno."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Alternativa strategio, kaj la nura sablokesto strategio havebla en sistemoj kiuj ne renkontas la Popek- kaj Goldberg-virtualigpostulojn, estas kie la operaciumo ne prizorgas uzantoprogramojn kiel indig\u0302ena kodo, sed anstatau\u0306e au\u0306 kopias procesoron au\u0306 disponigas gastiganton por p-koda bazita sistemo kiel ekzemple Java."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Interna sekureco estas aparte signifa por multuzantaj sistemoj;\npermesas al c\u0302iu uzanto de la sistemo havi privatajn dosierojn kiuj la aliaj uzantoj ne povas mistraktumi au\u0306 legi.\nInterna sekureco ankau\u0306 estas decida se revizio devas esti da iu uzo, c\u0302ar programo eble povas preteriri la operaciumon, inkluzivan de preterirado de revizio."}, {"text_idx": "#000105", "text": "C\u0302iu komputilo kiu estas funkciigota fare de individuo postulas uzanto-interfacon.\nLa uzanto-interfaco estas kutime referita kiel s\u0302elo kaj estas esenca se homa interagado estas apogota.\nLa uzanto-interfaco rigardas la adresarstrukturon kaj petas servojn de la operaciumo kiu akiros datenojn de enirhardvaraparatoj, kiel ekzemple klavaro, muso au\u0306 kreditkartleganto, kaj petas operaciumservojn por elmontri promptilojn, statusmesag\u0302ojn kaj tian sur produktaj\u0302aj hardvaraparatoj, kiel ekzemple vidigilo au\u0306 printilo.\nLa du la plej multaj komunaj formoj de uzanto-interfaco historie estis la komandliniinterfaco, kie komputilkomandoj estas tajpitaj eksteren linio-post-linio, kaj la grafika uzantinterfaco, kie vida medio (plej ofte TIMEMULO) c\u0302eestas."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La plej multaj el la modernaj komputilsistemoj apogas grafikajn uzantinterfacojn (GUI), kaj ofte inkludas ilin.\nEn kelkaj komputilsistemoj, kiel ekzemple la origina efektivigo de la klasikaj\u0302o Mac OS, la GUI estas integra en la kernon."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Dum teknike grafika uzantinterfaco ne estas operaciumservo, integrigi subtenon c\u0302iukaze en la operaciumkerno povas permesi al la GUI esti pli respondema reduktante la nombron da kuntekstos\u0302altiloj necesaj ke la GUI por elfarus siajn produktaj\u0302funkciojn.\nAliaj operaciumoj estas modulaj, apartigante la grafiksubsistemon de la kerno kaj la Operaciumo.\nEn la 1980a UNIX, VMS kaj multaj aliaj havis operaciumojn kiuj estis konstruitaj tiun manieron.\nLinukso kaj macOS ankau\u0306 estas konstruitaj tiun manieron.\nModernaj eldonoj da Microsoft fenestroj kiel ekzemple Vindozo Vista efektivigas grafiksubsistemon kiu estas plejparte en uzanto-spaco;\ntamen la grafikaj desegnaj\u0302rutinoj de versioj inter Windows NT 4.0 kaj Fenestraj Servilo 2003 ekzistas plejparte en kernspaco.\nFenestroj 9x havis tre malgrandan distingon inter la interfaco kaj la kerno."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Multaj mastrumsistemoj permesas al la uzanto instali au\u0306 krei ajnan uzanto-interfacon kiun ili deziras.\nLa Fenestra Sistemo X lige kun Gnome au\u0306 KDE-Plasmo 5 estas ofte trovita arang\u0302o sur plej multe de la Unikso-similaj sistemoj kaj Unikso-similaj sistem-similaj (BSD, Linukso, Solaris) sistemoj.\nKelkaj Fenestroj alkanonadas anstatau\u0306aj\u0302ojn estis liberigitaj por Vindozo, kiuj ofertas alternativojn al la inkludita Fenestros\u0302elo, sed la s\u0302elo mem ne povas esti apartigita de Fenestroj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Multaj Unikso-similaj sistem-bazitaj GUIoj ekzistis dum tempo, la plej multaj derivig\u0302is de X11.-konkurado inter la diversaj vendistoj de Unikso-similaj sistemoj (HP, IBM, Suno) kau\u0306zis multe da fragmentig\u0302o, kvankam laboro por normigi en la 1990-aj jaroj al COSE kaj CDE malsukcesis pro diversaj kialoj, kaj estis poste superbrilitaj per la g\u0302eneraligita adopto de GNOMO kaj K-Grafika uzulinterfaco.\nAntau\u0306 libera programaro-bazitaj ilaroj kaj grafikaj uzulinterfacoj, Motif estis la g\u0302enerala ilaro/skribtabla kombinaj\u0302o (kaj estis la bazo sur kiu CDE estis evoluigita)."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Grafikaj uzantinterfacoj evoluas dum tempo.\nEkzemple, Fenestroj modifis g\u0302ian uzanto-interfacon preskau\u0306 c\u0302iun fojon nova grava versio de Fenestroj estas liberigitaj, kaj la Mac Os GUI s\u0302ang\u0302ig\u0302is dramece kun la enkonduko de Mac OS X en 1999."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Realtempa operaciumo (RTOS) estas operaciumo destinita por aplikoj kun fiksaj templimoj ( realtempa komputiko).\nTiaj aplikoj inkludas kelkajn malgrandajn integritajn sistemojn, au\u0306tamotorajn regilojn, industrirobotojn, kosmos\u0302ipon, industrian kontrolon, kaj kelkajn grandskalajn komputiksistemojn."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Integritaj sistemoj kiuj interkonsentis templimojn utiligas realtempan operaciumon kiel ekzemple VxWorks, PikeOS, eCos, QNX, MontaVista Linukso kaj RTLinu\u0306.\nWindows CE estas realtempa operaciumo kiu dividas similajn APIojn al skribtablaj Fenestroj sed dividas neniun el skribotablo la kodbazo de Fenestroj.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Symbian Os ankau\u0306 havas RTOS-kernon (EKA2) komencantan kun versio 8.0b."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Kelkaj integritaj sistemoj utiligas operaciumojn kiel ekzemple Palmo-Os, BSD, kaj Linukso, kvankam tiaj operaciumoj ne apogas realtempan komputikon."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Operaciumevoluo estas unu el la plej komplikaj agadoj pri kiuj komputikhobiisto povas okupig\u0302i.\n[ citaj\u0302o bezonis ] s\u0302atokupa operaciumo povas esti klasifikita kiel unu kies kodo ne estis rekte derivita de ekzistanta operaciumo, kaj havas malmultajn uzantojn kaj aktivajn programistojn."}, {"text_idx": "#000116", "text": "En kelkaj kazoj, s\u0302atokupevoluo estas en subteno de \" hejmbiero \" komputanta aparaton, ekzemple, simpla unu-plata komputilo funkciigita far 6502 mikroprocesoro.\nAu\u0306, evoluo povas esti por arkitekturo jam en g\u0302eneraligita uzo.\nOperaciumevoluo povas veni de totale novaj konceptoj, au\u0306 povas komencig\u0302i modeligante ekzistantan operaciumon.\nEn c\u0302iu kazo, la hobiisto estas lia/sia propra ellaboranto, au\u0306 povas interagi kun malgranda kaj foje senstruktura grupo de individuoj kiuj havas kiel interesoj."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Ekzemploj de s\u0302atokupa operaciumo inkludas Syllable."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Diverseco de operaciumoj kaj porteblo"}, {"text_idx": "#000119", "text": "Apliksoftvaro estas g\u0302enerale skribita por uzo en specifa operaciumo, kaj foje ec\u0302 por specifa hardvaro.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Dum portado de la aplikig\u0302o por funkcii per alia Os, ke la funkcieco postulita per tiu aplikig\u0302o povas esti efektivigita alimaniere fare de tiu Os (la nomoj de funkcioj, signifo de argumentoj, ktp.) postulanta la aplikig\u0302on esti adaptita, s\u0302ang\u0302ita, au\u0306 alie konservis."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Unikso-similaj sistemoj estis la unua operaciumo ne skribita en asembla lingvo, igante g\u0302in tre portebla al sistemoj diferenca de g\u0302ia indig\u0302ena PDP-11."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Tiu kosto en apogado de operaciumoj-diverseco povas esti evitita anstatau\u0306e skribante petskribojn kontrau\u0306 softvarplatformoj kiel Java au\u0306 Qt.\nTiuj abstraktadoj jam havas portitan la koston de adaptado al specifaj operaciumoj kaj siaj sistembibliotekoj."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Alia aliro estas ke operaciumvendistoj adoptus normojn.\nEkzemple, POSIx kaj Os-abstraktado tavoligas disponigi komunecojn kiuj reduktas portajn kostojn."}, {"text_idx": "#000123", "text": "En 2014, Android estis unua (nuntempe ne reproduktita per aliaj, en ununura jaro) operaciumo iam por ekspedi sur miliardo da aparatoj, ig\u0302ante la plej populara operaciumo de instalita bazo."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Listo da gravaj publikaj\u0302oj en operaciumoj\nListo de pioniroj en komputado"}, {"text_idx": "#000127", "text": "Multics History kaj la historio de operaciumoj"}, {"text_idx": "#000128", "text": "Prezento de scio kaj rezonado"}, {"text_idx": "#000129", "text": "En komputiko, operaciumo (angle: Operating system au\u0306 OS), estas speciala programaro, sen kiu ne eblas uzi plispecifajn programarojn. G\u0302i oficas kiel \"bazo\", al kiu aliaj programaroj apogig\u0302as, kiuj do devos esti projektataj por tiu operacio, alie ili ne estos rekonataj."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Lau\u0306 pli serioza difino, operaciumo estas aro de subrutinoj kaj strukturo de datumoj respondecaj pri la kontrolo kaj administrado de komputilaj aparataroj kaj de programaroj, kiuj estas rulataj sur la komputilo."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Kutime, operaciumo antau\u0306arang\u0302as por la uzanto grafikan au\u0306 tekstan interfacon por atingi la aparataron (diskoj, memoro, I/O) de la sistemo. En sistemoj kun pluruzanto-reg\u0302imo, tia atingo dependas de la rajtoj de c\u0302iu unuopa uzanto."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Tia atingo dependas, en sistemoj kiuj funkcias en pluruzanta reg\u0302imo, de rajtoj de c\u0302iu uzanto."}, {"text_idx": "#000133", "text": "La c\u0302efa tasko de la operaciumo estas permesi al la uzanto, homa au\u0306 ne, rekte interagi kun la mas\u0302ino."}, {"text_idx": "#000134", "text": "2 Operaciumoj por labortablaj kaj porteblaj komputiloj\n3 Operaciumoj por mobilaj aparatoj"}, {"text_idx": "#000135", "text": "G\u0302enerale moderna operaciumo strukturig\u0302as en kelkaj defau\u0306ltaj partoj:"}, {"text_idx": "#000136", "text": "La kerno: grupo de fundamentaj funkcioj, strikte ligitaj inter ili kaj kun la aparataro, kiuj estas rulataj kun la plej grandaj rajtoj, la kerna reg\u0302imo; la kerno havigas la bazajn funkciojn por c\u0302iuj aliaj partoj de la operaciumo, kiuj plenumas proprajn funkciojn per servoj oferataj de la operaciumo. La kerno, lau\u0306 la tipo de operaciumo, povas enhavi aliajn partojn (klasika kerno, unupeca au\u0306 modula) au\u0306 plenumi nur bazajn funkciojn, delegante plejeble multe funkciojn al objektoj/eksteraj kondukantoj (mikrokerno);\nLa administrilo de dosiersistemo: g\u0302i plenumas petojn por akiri al amasmemoriloj. G\u0302i estas uzata kiam oni akiras al dosiero en disko kaj konservas trakon de malfermitaj dosieroj kaj de permesoj por akiri al dosieroj. ;\nSistemo de virtuala memoro, kiu disponigas petatan memoron de programaroj kaj de operaciumo mem, konservas en amasmemorilo la zonojn de memoro momente ne uzatajn de programarojn kaj garantias, ke la permutitaj pag\u0302oj estas reenmetitaj en memoro, se petitaj;\nPlanilo, kiu skandas la tempon de plenumo de pluraj procezoj kaj garantias, ke c\u0302iu procezo estas rulata dum petita tempo;\nBufro, kiu ricevas de programaroj la presotajn datumojn kaj g\u0302i presas ilin lau\u0306 ordo, tiel ke programaroj povas dau\u0306rigi sen atendi, ke presado terminas;\nGrafika interfaco (S\u0302elo) kiu permesas homojn interagi kun mas\u0302ino."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Operaciumoj por labortablaj kaj porteblaj komputiloj"}, {"text_idx": "#000138", "text": "Realtempa operaciumo estas speciala g\u0302enro de operaciumo, kapablaj garantii respondon en fiksita tempo (milisekundoj au\u0306 mikrosekundoj) al c\u0302iu ekstera okazo. C\u0302i tiu rekvizito influas en la strukturo de la sistemo: realtempaj sistemoj uzas ofte la polling-teh\u0302niko anstatu\u0306 ol interrompo por administri la aparatojn keaj ne havas virtualan memoron. La realtempaj sistemoj trovig\u0302as ofte en industria au\u0306 muzika kadroj au\u0306 kie respondo de sistemo en maksima tempo antau\u0306fiksita necesas."}]