[{"text_idx": "#000001", "text": "3: Grupoj, Asocioj kaj Ligoj"}, {"text_idx": "#000002", "text": "La Gaela \u2013 mirinda lingvo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Skrablo: vortludo populara, tamen iom h\u0302aosa"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cRidinde. En normala parolo neniu uzus tian stultaj\u0302on.\u201d"}, {"text_idx": "#000009", "text": "El c\u0302iuj vortludoj en la mondo, la plej fama devas esti Scrabble, tiu bone konata tabul-ludo en kiu oni kreas krucvortojn per hazarde elektitaj tegoletoj. Unue elpensita de arkitekto Alfred Mosher Butts en 1938, la ludo ankorau\u0306 furoras ec\u0302 nun, post 75 jaroj. C\u0302iujare (2014) vendig\u0302as pli ol miliono da ekzempleroj en nur Usono sole."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kvankam originale la ludo estis nur anglalingva, post kelkaj jardekoj aperis adaptaj\u0302oj en pluraj aliaj lingvoj. Ne estas tute klare, kiam oni unue adaptis la ludon al Esperanto, sed en la jaro 1997 germano Wolfram Diestel eldonis sian regularon por esperantlingva Skrablo en la Tut-Tera Teksaj\u0302o. En postaj jaroj oni evoluigis liajn regulojn, kaj hodiau\u0306, ankau\u0306 la plej aktuala regularo havas sian propran retpag\u0302on."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Pro la vasta populareco de Scrabble, estus vers\u0302ajne iom balaste klarigi g\u0302ian regularon c\u0302i tie. Anstatau\u0306e, ni rimarku kelkajn el la unikaj defioj kaj ebloj, kiujn prezentas la ludo en sia Esperanta vestaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La manko de oficialaj ludiloj tamen ne malhelpas maniajn skrablemulojn. Estas sufic\u0302e facile ludi en Esperanto sur nacilingva tabulo; la pli granda defio estas trovi konvenajn tegoletojn. Kompreneble, sur la dorsajn flankojn de nacilingvaj tegoletoj oni povas skribi Esperanto-literojn per feltskribilo ... sed la rezulto estas iom krudaspekta."}, {"text_idx": "#000014", "text": "C\u0302e Esperanto-kunvenoj mi foje renkontas homojn kiuj diligente c\u0302izis au\u0306 ec\u0302 brulmarkis siajn tegoletojn. Kvankam impona, tio estas vere temporaba laboro. Ludantoj ne tiel diligentaj \u2013 au\u0306 eble ne sufic\u0302e maniaj \u2013 eble preferus pli facilan solvon. Fine de la artikolo mi prezentos mian provon krei glumarkojn, kiujn oni povas els\u0302uti kaj presi per komputilo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Scrabble uzas cent tegoletojn entute. Du estas senmarkaj. Ili povas anstatau\u0306i ajnan literon. La aliaj 98 prezentas literojn lau\u0306 ties oftecoj en la angla lingvo. Lau\u0306dire, oni kalkulis tiujn oftecojn analizante artikolojn el la j\u0302urnalo New York Times."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La reguloj de esperantlingva Skrablo ne klarigas, kiel oni elektis la distribuon de g\u0302iaj tegoletoj. C\u0302u ili spegulas efektivan uzon de Esperanto? Mi kontrolis tion uzante ciferigitan version de la Fundamenta Krestomatio el la retarh\u0302ivo Project Gutenberg. Per komputilo, eblas kalkuli kiom ofte c\u0302iu litero aperas en la teksto \u2013 kaj sekve, kiom ofte c\u0302iu litero devus aperi en aro de nur 98 tegoletoj. Ekzemple, se litero havas oftecon de 9.3% en la Krestomatio, ni donu al g\u0302i 0.093 \u00d7 98 = nau\u0306 tegoletojn. Necesis foje rondigi rezultajn kvantojn \u2013 aparte por la plej maloftaj literoj \u2013 por atingi sumon de precize 98 tegoletoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Por la rezulto kompare kun la efektiva distribuo de tegoletoj en Skrablo, vidu figuron Tegoleto"}, {"text_idx": "#000019", "text": "S\u0302ajnas ke la distribuo de tegoletoj pli-malpli spegulas la efektivan lingvouzon. Tiel g\u0302i konvenas por ludo lau\u0306 la anglalingva stilo, kiu permesas derivitajn vortoj. Akcepteblaj en Scrabble estas ne nur la vorto EAT, ekzemple, sed ankau\u0306 la derivaj\u0302oj EATEN, EATING, EATER, ktp. C\u0302u tia ludstilo konvenas por esperantlingva Skrablo?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Lau\u0306 la reguloj, ludanto de Skrablo rajtas uzi ne nur radikojn, sed ankau\u0306 kunmetitajn vortojn lau\u0306 la anglalingva stilo. Eblas aldoni afiksojn, vortfinaj\u0302ojn, kaj ec\u0302 akuzativon. Do akcepteblaj estas ne nur MANG\u0302, ekzemple, sed ankau\u0306 MANG\u0302U, MANG\u0302ILO, MANG\u0302ILARO, MANG\u0302ILAREGUJO, EKSMANG\u0302AJ\u0302AC\u0302ON, ktp, ktp ..."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kiel rapide evidentig\u0302as, Skrablo en Esperanto estas multe pli h\u0302aosa ludo ol g\u0302ia anglalingva kuzo. Preskau\u0306 c\u0302iam eblas aldoni ankorau\u0306 alian afikson, finaj\u0302on, au\u0306 radikon por fari novan vorton el malnova. Rezulte, ludantoj emas krei monstrajn vortojn, kaj la ludo iusence perdas sian defion!"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Inter la diversaj ludstiloj eblaj, ni rimarku kelkajn:"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Foje, la neeviteble monstraj vortoj povas esti utilaj \u2013 ekzemple en ludo por komencantoj kiuj konas nur malmultajn radikojn. Por ili, la fekunda vortfarado de Esperanto povas faciligi la ludon kaj instigi kreemon. Por eviti tutajn sensencaj\u0302ojn, ludgvidanto eble volus postuli, ke vorto validas nur se ludanto kapablas uzi g\u0302in en sencohava frazo. La rezultaj disputoj povas esti tre amuzaj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Por pli tradicia ludo, oni povas akcepti nur vortojn troveblajn en PIV au\u0306 ReVo, ekzemple. Similan regulon havas ankau\u0306 anglalingva Scrabble. Ec\u0302 ekzistas oficialaj vortaroj por Scrabble-konkursoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Esperanto estas tre tolerema pri kunmetaj\u0302oj, kaj ne malofte oni uzas vorton tute kompreneblan lau\u0306 siaj eroj, tamen ne troveblan en vortaro. Rezulte, ludanto ne c\u0302iam povas facile diveni, c\u0302u kunmetita vorto estos akceptebla au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Simpla solvo estas malpermesi kunmetitajn vortojn entute. Anstatau\u0306e, oni akceptu nur radikojn (ekz. MANG\u0302, KAP, afiksojn AD, ONT, kaj la \u201cmemstarajn\u201d vortojn kiuj ne bezonas finaj\u0302on PER, ANKAU\u0306)."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tia ludo povas esti iom pli defia, sed g\u0302i forigas la problemon de disputoj pri dubindaj sencoj, kaj ankau\u0306 \u2013 almenau\u0306 parte \u2013 la dubon, c\u0302u vorto estos trovebla en vortaro au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000028", "text": " la bonega TTT-skrablejo, kie oni povas ludi kontrau\u0306 ne nur homoj, sed ankau\u0306 komputilo. Ludantoj povas ludi ajnan vorton \u2013 ec\u0302 tute sensencan \u2013 do plej bone oni unue konsentu pri vortaro, c\u0302u akcepti kunmetitajn vortojn, ktp.Glumarkoj por tegoletojJen PDF-dokumento kiun mi kreis por simpligi esperantigon de nacilingvaj tegoletoj. Presu sur glumark-paperon (ekzemple n-ron 5165 au\u0306 5265 de la marko Avery).Glumarko por tabulo: kvar apartaj foliojAlia presebla PDF-dokumento. La formato tau\u0306gas por presi sur Letter-formataj folioj kaj fiksi al nacilingva tabulo.Glumarko por tabulo: unu granda folioAnkorau\u0306 alia presebla PDF-dokumento. Unu granda folio, presebla per grandformata presilo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Jen la bonega TTT-skrablejo, kie oni povas ludi kontrau\u0306 ne nur homoj, sed ankau\u0306 komputilo. Ludantoj povas ludi ajnan vorton \u2013 ec\u0302 tute sensencan \u2013 do plej bone oni unue konsentu pri vortaro, c\u0302u akcepti kunmetitajn vortojn, ktp."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Jen PDF-dokumento kiun mi kreis por simpligi esperantigon de nacilingvaj tegoletoj. Presu sur glumark-paperon (ekzemple n-ron 5165 au\u0306 5265 de la marko Avery)."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Glumarko por tabulo: kvar apartaj folioj"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Alia presebla PDF-dokumento. La formato tau\u0306gas por presi sur Letter-formataj folioj kaj fiksi al nacilingva tabulo."}]