[{"text_idx": "#000001", "text": "La Dua Respubliko en Hispanio (1931-1939) estis floranta periodo por progresemaj ideoj, kiu draste finig\u0302is kun la alveno de la diktaturo. Tiurilate, en la pedagogia kampo abundis la lernejoj sekvantaj la Freinet-metodon kreitan de la francoj Ce\u0301lestin Freinet (1896-1966) kaj de lia edzino E\u0301lise Lagier-Bruno (1898-1983), kaj bazitan sur la ideo, ke infano estas au\u0306toro de sia propra lernado. Por antau\u0306enigi sian modernan edukprojekton, ili fondis la Kooperativon de Laika Instruado (CEL), kiu havis oficejon por internacia lerneja korespondado, kun Esperanto-fako. Kunordigata de Honore\u0301 Bourguignon, en g\u0302i kunlaboris aliaj esperantistaj instruistoj kiel Marcel Boubou kaj Alfred Roux. Dum ok jaroj (1932-1940) Ce\u0301lestin Freinet redaktis la monatan revuon l\u2019Educateur Prole\u0301tarien [La Proleta Edukisto], kiu inkluzivis konstantajn informojn pri Esperanto. Jam en g\u0302ia unua numero aperis pluraj sciigoj pri la internacia Esperanto-movado kaj pri la uzo de Esperanto en la kadro de la korespondado inter Freinet-lernejoj el malsamaj landoj, en tekstoj verkitaj de Bourguignon.[1]"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Lau\u0306 E\u0301lise Freinet, en 1933, 250 francaj lernejoj komunikig\u0302is internacie en Esperanto, tiel faciligante la korespondadon de 2000 infanoj kun 3000 internaciaj geamikoj (Freinet 1974: 170-171), sed ankau\u0306 la rilatojn inter instruistoj. \u201cPer la korespondado [en Esperanto] establig\u0302as konstanta inters\u0302ang\u0302ado inter francaj kaj eksterlandaj instruistoj, kio permesas al ni disponi pri g\u0302enerala perspektivo de la internacia pedagogio kaj, samtempe, pri la karakterizaj\u0302o de tiuj lernejoj, kiuj partoprenas en la korespondado\u201d (Freinet 1974: 177).[2] Dekoj da tiuj internaciaj lernejoj trovig\u0302is en Hispanio. Ili komunikig\u0302is internacie en pluraj lingvoj, kvankam lau\u0306 Herminio Almendros (1898-1974), unu el la enkondukintoj de la Freinet-pedagogio en Hispanio, la g\u0302enerala regulo estis fari g\u0302in en Esperanto. Nur kiam tio ne eblis, oni devis uzi tradukajn servojn en malsamaj lingvoj (Jime\u0301nez Mier y Tera\u0301n 2002: 115)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La esploroj de Fernando Jime\u0301nez Mier y Tera\u0301n permesas identigi dudekon da tiuj esperantistaj instruistoj en Hispanio.[3] Kelkaj estis konataj movadanoj, kiel la majorkano Jose\u0301(Josep) Rosello\u0301 Ordinas (1882-1966). Li partoprenis kongresojn kaj asociojn, kunfondis Esperantistan Klubon Palman, verkis en la kataluna kaj en Esperanto (interalie pri religiaj temoj) kaj membris en la Lingva Komitato, kvankam poste farig\u0302is subtenanto de Latino sine flexione kaj forlasis la Esperanto-movadon (Margais, 2002: 269-270). Ankau\u0306 menciindas Sidonio Pintado Arroyo (1886-1939). Inter aliaj postenoj, li estis organizanto de infanaj kampadejoj kaj Komisaro de la Nacia Lernejo por Blinduloj kaj Surdmutuloj. Aktiva movadano, li prezidis Hispanan Esperanto-Asocion en 1935-36. Tuj post la Hispana Milito, li estis ekzekutita la 30-an de Majo 1939."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Aparte gravaj en la hispana Freinet-komunumo estis Simeo\u0301n Omella, Jose\u0301 de Tapia kaj Ana Gavi\u0301n. Simeo\u0301n Omella Cipria\u0301n (1895-1950) instruis en la lernejo de la vilag\u0302o Plasencia del Monte, en Hu\u0306esko/Osko. Dum la milito li laboris en Barcelono kiel estro de la lernejo por georfoj La Paloma [La Kolombo]. Poste li ekzilig\u0302is en Francio, unue en la koncentrejo de Barcare\u0300s kaj poste en Carmaux, Tarn[4]. Siaflanke, la andaluso Jose\u0301 de Tapia Bujalance (1896-1989) instruis en pluraj lernejoj de Katalunio. Li farig\u0302is esperantisto junag\u0302e, lernigante la internacian lingvon al grupo de anarkiistoj en 1914-18, kiuj laboris en minejo. Post la milito li konatig\u0302is kun la francaj koncentrejoj de Agen, Argele\u0301s, Barcaree\u0300s kaj Saint Cyprien antau\u0306 fine ekzilig\u0302i en Meksiko. Trie, la barcelona instruistino Ana Gavi\u0301n Escarra (n. 1904) memorigas nin, ke ankau\u0306 ekzistis virina flanko de tiu c\u0302i afero. Tiel, en la lernejo de Vallbona d\u2019Anoia, apud Barcelono, s\u0302iaj lernantinoj eldonis la unuan Freinet-kajeron en Hispanio faritan de infaninoj, El Carol. Postmilite, s\u0302i restis laborante kiel instruistino en sia lando."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Esperantlingva eldonaj\u0302o de la franca Freinet-movado. Aperis en oktobro de 1939."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Fakte, kiel vidate, la dum- kaj postmilita sorto de tiuj Freinet-instruistoj, kiuj ankau\u0306 interesig\u0302is pri Esperanto, estis tre diversa. Kelkaj, kiel Gavin, sukcesis dau\u0306rigi sian profesion dum la diktaturo. Aliaj, kiel Vicente Ten Aloy (1912-1946), estis postmilite en hispanaj koncentrejoj ; elirante en 1943 korpe kaj psike malforta, li malfermis lernejon en lia naskig\u0302urbo Be\u0301tera, sed baldau\u0306 mortis (Castillo Ferrer 2013:55-64). Tamen, la plimulto estis elpelita kaj ne plu instruis en publikaj lernejoj. Kelkaj ekzilig\u0302is, kiel Omella kaj de Tapia. Kaj aliaj estis mortpafitaj, kiel Pintado. Kroma ekzemplo tiurilate estas Ricardo Ma\u0301rquez (n. en Alconchel, Badajoz, 1906), mortpafita en 1936.[5] Kaj same estis ekzekutita la malagdevena Ricardo Ferna\u0301ndez Cabal (1908-1938). C\u0302i-foje ni konas la cirkonstancojn de tiu morto, c\u0302ar Ferna\u0301ndez Cabal partoprenis la fug\u0302on de Ezkaba, kune kun aliaj 794 homoj. Mallonge poste, li estis denove kaptita kaj la 8-an de Septembro 1938 li estis mortpafita kiel unu el la organizantoj de la fug\u0302o.[6]"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Vers\u0302ajne la plej aktiva propagandisto de Esperanto en la hispana Freinet-medio estis Salvador Dasi Llopis (Valencia, 1911). En 1935-36 li verkis artikolaron (almenau\u0306 13 tekstojn) en la pedagogia revuo El Magisterio Espan\u0303ol [La Hispana Instruado] pri lerneja korespondado kun Japanio, Pollando kaj Rusio, kaj pri rilataj temoj, kiel Esperanto kaj instruistoj, Esperanto kiel kulturigilo, Esperanto kaj pacifismo, Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) kaj aliaj. Tiu agado ankau\u0306 atingis eh\u0302on en la nacia Esperanto-movado. Ekzemple, la numero 61 (julio 1936) de Hispana Esperanto-Gazeto, oficiala organo de Hispana Esperanto-Asocio, raportis la jenon: \u201cSur la grava gazeto \u2019El Magisterio Espan\u0303ol\u2019 (numero de la 28a de majo 1936) ni legas interesan artikoleton de S-ro Salvador Dasi komentante la novaj\u0302on ke en la Konferenco de la Asocio por Nova Edukado (Utrecht, Nederlando) oni uzis Esperanton kiel oficiala[n] lingvo[n], flanke de la franca, angla, germana kaj nederlanda, kaj ke en Oslo oni akceptis konkludojn pri enkonduko de Esperanto en la unuagradaj lernejoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dum la Hispana Milito, Salvador Dasi, ano de la valencia Grupo Laborista Esperantista, kunlaboris per originalaj tekstoj kun la kontrau\u0306fas\u0302isma Esperanto-gazeto Popola Fronto, sed ne c\u0302esis esti instruisto. Tiurilate, estante leu\u0306tenanto apud Kordobo en la fronto de Andaluzio, la 17an de novembro de 1937 li verkis leteron al skeptika amiko, kiu pridubis la eblecon lerni kaj instrui dummilite. Fragmenton de tiu letero publikigis Popola Fronto, al kiu apartenas la sekvantaj du alineoj:[7]"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u201cNe c\u0302iam falas obusoj sur la tranc\u0302eoj; kiam la mitraliloj[8] silentas k c\u0302esas la plumba hajlado, en la manoj de la soldatoj aperas la elementaj libroj por legolerni. Tiam, la oficiroj, kiuj\u2014kiel mi\u2014estis instruistoj antau\u0306 la milito, kun la komisaroj, politikaj delegitoj k ankau\u0306 serg\u0302entoj posedantaj ioman kulturon, vigle kunlaboras helpante la delegitojn de la Milico de Kulturo de la bataliono, en ilia tasko. Tre ofte, ec\u0302 la majoro klarigas au\u0306 proponas solvon de problemoj al kelkaj soldatoj, kiuj s\u0302atas la matematikojn. Fervore komencas la soldatoj siajn klopodojn por skribi vortojn, uzante la genuojn kiel skribotablon. Tiuj c\u0302i lecionoj estas preskau\u0306 c\u0302iutagaj, se la Stabo ne ordonas atakon; tiel la kulturo, malrapide sed konstante, kreskas."}, {"text_idx": "#000010", "text": "C\u0302u vi do komprenis jam la gravan rolon de la Milico de la Kulturo. C\u0302u vi povas kompreni la alternadon de obusoj kun legolibroj, de pafilo kun krajono? Vere estas ia surprizo, tiu emo al klerigo subite vekig\u0302inta sub la bruego de obusaj eksplodoj. Tiuj \u2019plenkreskuloj\u2019 kiuj c\u0302eestis vespere al niaj lernejoj, dum proksimaj pasintaj tempoj\u2014pli por vis\u0302i la vilag\u0302an tedon ol por emo al scio\u2014estis la unuaj improvizitaj k kurag\u0302aj milicanoj, transformig\u0302inte poste, lau\u0306 dekretoj de la Registaro, en tre disciplinataj soldatoj,[9] kiuj, dum pau\u0306zo en la parapeto, strec\u0302e tenante pafilon inter ambau\u0306 kruroj, kurbigas sian spinon legante lernejajn librojn speciale eldonitajn por la batalantaj analfabetoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000029", "text": "[2] Tradukis tiun citon Javier Alcalde."}, {"text_idx": "#000033", "text": "[6] Anekdote, la organizantoj de tiu fug\u0302o uzis Esperanton kiel sekretan lingvon dum g\u0302ia pretigado. Vidu Ezkieta (2017)."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Militrakonto est le carnet de bord d\u2019une recherche sur l\u2019imaginaire transnational de la seconde guerre mondiale a\u0300 travers les sources en espe\u0301ranto.\nAfrikaans \u2013 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u2013 Bahasa Indonesia \u2013 Catala\u0300 \u2013 Deutsch \u2013 Espan\u0303ol \u2013 Esperanto \u2013 English \u2013 Franc\u0327ais \u2013 \u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05ea \u2013 Italiano \u2013 \u65e5\u672c\u8a9e \u2013 Magyarul \u2013 Po polsku \u2013 Portugue\u0302s \u2013 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0438\u0306"}, {"text_idx": "#000042", "text": "\u201cRealisma kaj vera rakonto\u201d pri la mondo: La alveturado de Lucien Pe\u0301raire orienten (1928-1932)De arda kredanto al disidentoLa malmilito de svisa esperantistoLa taksiisto kaj la nau\u0306 krucoj"}]