[{"text_idx": "#000000", "text": "blogs in auxilinguas colectata per robot"}, {"text_idx": "#000002", "text": "C\u0302i-foje ne estas s\u0302erco. Lau\u0306 la j\u0302usa progresraporto de la estraro de UEA, la nova retejo de la asocio nun estas \u201dteknika preta\u201d. La tuta kosto de la reteja projekto lau\u0306 g\u0302enerala sekretario Aleks Kadar ne superos 100 000 eu\u0306rojn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La 17-an de aprilo aperis en la retejo de UEA \u201dRaporto pri progresoj de la Estraro Januaro-Marto 2021\u201d, kiu apenau\u0306 estis rimarkita en la komitata diskutejo. Tamen g\u0302i enhavas kelkajn atentindajn erojn, precipe pri la multjara reteja projekto, kiu lau\u0306 la raporto nun proksimig\u0302as al sia celo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La raporto atentigas, ke la reteja projekto ne estu nomata \u201dreteja projekto\u201d, c\u0302ar temas pri multo plia krom la retejo:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "AKSO estas la akronimo por Administra Komuna Sistemo Organiza, iniciato de UEA kaj TEJO. G\u0302isdatajn g\u0302eneralajn informojn pri AKSO interesatoj konstante trovas c\u0302e la retejo . Pro tio, ke ofte okazas miskompreno, ke AKSO estas \u201cla nova retejo de UEA\u201d, gravas substreki, ke AKSO estas konstruata lau\u0306 tri partoj: 1) la nova administra sistemo por oficistoj kaj estraranoj de UEA kaj TEJO, nomata AKSO-Administranto; 2) la administra \u201ccerbo\u201d, nomata AKSO-API, kiu enhavas interalie la datumbazon de UEA kaj TEJO; 3) la interfaco de AKSO kun la g\u0302enerala publiko, nome la retejoj de UEA kaj TEJO, kiuj ankau\u0306 kalkulas je statika enhavo, ne rekte influita de AKSO."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Lau\u0306 la progresraporto ekde februaro 2021 estas okazanta \u201dantau\u0306testado de AKSO fare de teamo de specialistoj kaj fakuloj\u201d. La raporto ankau\u0306 atentigas, ke la prokrastig\u0302o de la laboro \u201dhavas neniun kontraktan financan sekvon por UEA\u201d. Lau\u0306 Aleks Kadar, la g\u0302enerala sekretario de UEA, tiuj iom enigmaj vortoj signifas, ke la suma kosto de la tuta projekto ne superos la antau\u0306e konsentitan sumon de 100 000 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La enhavo de la kontrakto inter UEA kaj TEJO pri la reteja projekto (AKSO) ne estas konata, sed lau\u0306 la bilanco de UEA eblis vidi, ke komence de 2020 en la fondaj\u0302o \u201dReteja renovigo\u201d restis iom pli ol 30 000 eu\u0306roj. Por ke la suma kosto efektive ne superu 100 000 eu\u0306rojn, la elspezoj de UEA dum 2021 devas esti minimumaj. TEJO tamen ankau\u0306 c\u0302i-jare bug\u0302etis 23 500 eu\u0306rojn por tiu celo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Krom la informoj pri la retejo, kiuj aperas en \u201dapendico\u201d, la progresraporto rakontas pri la sukcesoj de la estraranoj en siaj respektivaj fakoj. Sub \u201dinformado\u201d oni raportas interalie pri la apero de du \u201dkursoj de Esperanto\u201d en la svahila en la kanalo de UEA en Youtube. La plej populara el la sume ok filmetoj estis spektita iom pli ol 160-foje. Neniu alia el la filmoj atingis cent spektojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sub \u201deksteraj rilatoj\u201d oni povas legi, ke la dua vicprezidanto de UEA, Huang Yinbao (Trezoro), c\u0302iusemajne produktas unu videan rakonton pri Unesko. La plej fres\u0302a el tiuj filmetoj aperis la 23-an de aprilo. Krome Huang Yinbao lau\u0306 la raporto kreis ses novajn \u201dretajn nacilingvajn kanalojn, kie aperas diversaj novaj\u0302oj pri UEA, Esperanto, Unesko, UN kaj aliaj\u201d. Tamen ne klaras, kie troveblas tiuj kanaloj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sub \u201dlanda agado\u201d eblas interalie ekscii, ke la estraro elektis novan kunordiganton de la Afrika Komisiono, Elisee Byelongo. Li interalie kunlaboris pri la svahilaj filmetoj. Sub \u201dkultura agado\u201d oni informas, ke UEA kontribuis al la disvastigo de Esperanta versio de la kanto Jingle Bells."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u201dKunlabore kun Kosmo Strategio, la Estraro organizis kunvenon, De ideo al agado, kun landaj kaj fakaj asocioj c\u0302efe de Eu\u0306ropo, cele al realigo de projektoj subvenciotaj de EU\u201d, la raporto aldonas."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La raporto, kiel dirite, vekis preskau\u0306 nenian diskuton en la komitata retlisto. Komitatano Osmo Buller, la antau\u0306a g\u0302enerala direktoro de UEA, tamen miris, kial aperis neniaj informoj pri la Centra Oficejo au\u0306 pri la financa ekvilibrigo:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Post kiam militista registaro estis transpreninta la potencon de la mortinta c\u0302ada prezidanto Idriss De\u0301by, malgrau\u0306 malpermeso okazis protestoj petantaj transiron al civitana registaro. Almenau\u0306 du homoj estis mortigitaj en la c\u0302efurbo Ng\u0302ameno kaj tri aliloke en la lando. Virino estis mortigita, kiam kontrau\u0306militistaj manifestaciantoj atakis au\u0306tobuson, kaj viro estis mortigita en la suda parto de la lando. La polico uzis larmigan gason por disigi manifestaciantojn. (TD)"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Recep Tayyip Erdog\u0306an, president de Turkia, av anunsied restriktasion plen de movasion de homi da yovdi usk desseptim de mai, eforsante minuar propagasion de *koronavirus. Sekuantu restriktasioni nov, omni laborerii debero suspendar sue aktiviteti u utilisar labor eks dome, ekseptu laborerii eks-klosed per minister de internaj, per eksempl kamp alimentik e fabriki. Voyajasion intr-urbik sine permit esero inhibied. Transportasion publik operero ye kuinkdes prosenti. (TR)"}, {"text_idx": "#000022", "text": "La UK en Belfasto estas nuligita"}, {"text_idx": "#000023", "text": "UEA anoncis nuligon de la c\u0302i-jara Universala Kongreso en Belfasto pro la dau\u0306ranta pandemio. Anstatau\u0306e okazos denove reta kongreso."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Konsiderante la plej lastatempajn evoluojn kaj prognozojn, la Estraro de UEA decidis kun bedau\u0306ro nuligi la c\u0302eestan 106-an Universalan Kongreson (UK) en Belfasto. Anstatau\u0306e okazos duafoje la Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) dum la tagoj antau\u0306viditaj por la UK, nome de la 17-a g\u0302is la 24-a de julio, kaj sub la sama temo: \u201cPaco kaj konfido: universalaj valoroj\u201d."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kiel indikite, c\u0302iuj alig\u0302kotizoj por Belfasto estos repagitaj minus 15 EUR pro administraj kostoj; alternative alig\u0302intoj povos plene konservi sian alig\u0302kotizon por unu el la du venontaj UK-oj. C\u0302iuj kongresaj mendoj (kiel hoteloj kaj ekskursoj) faritaj pere de UEA au\u0306tomate nulig\u0302os; la pagitaj sumoj restos en la UEA-konto de la koncernaj kongresanoj je ilia dispono. C\u0302iu alig\u0302into estos rekte informita de la Kongresa Fako de UEA. Pro tio, ke la nuligo povus forte negative influi la financojn de la Asocio, alig\u0302intoj povas ankau\u0306 konsideri rezignon pri siaj alig\u0302kotizoj donace al UEA, informante pri tio la Kongresan Fakon."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Manifestationes es participato ab milles de homines in Paris et alio urbes de mundo, postquam id es annuntiato ab Curia de Cassatione de Francia, quod Kobili Traore\u0301, suspecto accusato de homicidio de Sarah Halimi, non es judicato, quia mortificatione es facto, quando illo es in medio de eruptione de delusiones, inducto per cannabe, ergo illo non es culposo de homicidio. Sarah Halimi es mortificato ad causa antisemitico. Kobili Traore\u0301 es immigrante Maliense. (FR)"}, {"text_idx": "#000032", "text": "La guvernerio Chekiana obtenis pruvi shokiva, ke oficiri dil servo sekreta milital Rusiana GRU esis konektita al explozi dil depozeyi municional en Vrbe\u030ctice, est-Chekia, en la yaro 2014, pro qui du Chekiani esis mortigita e la habitantaro lokal esis terorigata dum plura monati; tale Rusia exekutis operaci violentoza en altra stato suverena. Jan Hama\u0301c\u030cek, ministerulo provizora di exeterlandaji Chekiana, anuncis, ke il ekpulsis dekeok oficiri dil GRU, qui laboris kom diplomacisti en l\u2019 ambasado Rusiana en Praha. Il anke anulis sua voyajo a Moskva, projetita por lundio, kande il esis negocionta pri furniso posibla di Sputnik-i, vacini kontre-koroanvirusal Rusiana, a Chekia. Rusia negas omna akuzi. (CZ)"}, {"text_idx": "#000033", "text": "In un belle valle, inter alte montanias, in un pais boreal, il olim existeva un regno nominate Micronia. Le inhabitantes dunque se nominava micronianos. Illes non mesurava plus que un pede in longor e alora esseva le minus alte homines in tote le mundo. Nonobstante, illes esseva felice proque lor regno esseva benedicte con pace e prosperitate. Sed un die, un rhythmic ruito strepente plenava le valle. Isto esseva le gigante Gargantoliath que se approximava al citate del micronianos con tonitruante passos. Ille habeva plus que cento pedes de longor. Le rege de Micronia, Micrus III, exiva del citate e parlava assi:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Postea ille jectava un enorme fulmine, que illuminava tote le celo, verso Gargantoliath. Le fulmine colpava le gigante in le fronte. Ille agitava le bracios e gambas spasticamente, como un homine de palea durante un tempesta. Pois ille cadeva al terra con un ruito terribile que faceva omne le casas in Micronia tremer. Le vita le habeva lassate."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Le sequente die le fratres de Gargantoliath veniva pro prender via le corpore e sepelir lo.Post iste die nulle gigantes molestava le felice populo de Micronia."}, {"text_idx": "#000039", "text": "dum le febre superpassa mille grados"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Lassemente le lava flue in basso"}, {"text_idx": "#000043", "text": "In nocte, luminose formas linear"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Hel, le nordic dea del inferno,"}, {"text_idx": "#000048", "text": "tote le mundo habeva iste aspecto"}, {"text_idx": "#000052", "text": "En la ag\u0302o de 83 jaroj forpasis Andrzej Pettyn, unu el la plej konataj voc\u0302oj en Esperantujo, honora membro de Universala Esperanto-Asocio kaj multjara membro de la Akademio de Esperanto."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Matene de la 23-a de aprilo 2021 en sia hejmo en Milano\u0301wek apud Varsovio forpasis Andrzej Pettyn, multjara kunlaboranto de la Esperanto-redakcio de Pola radio. En la lasta tempo liaj sanproblemoj akrig\u0302is kaj li estis flegata en malsanulejo, sed li revenis hejmen tri semajnojn antau\u0306 sia forpaso."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Pettyn naskig\u0302is en 1938 kaj eklaboris kun la Esperanto-redakcio de Pola radio jam kiel junulo en 1959. Li studis pedagogion kaj mallonge laboris kiel instruisto, sed revenis al la radio en 1962. Li laboris en la Esperanto-redakcio dum pli ol 40 jaroj kaj dum multaj jaroj estris g\u0302in."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Li estis dum multaj jaroj ankau\u0306 estro de la finna redakcio de Pola radio. Komence, kiel estro, li ne scipovis la finnan, sed rapide ekmajstris la lingvon, kaj dum 12 jaroj laboris en la finna redakcio."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Li estis ofta kaj s\u0302atata instruisto de Esperanto en someraj kursoj en Finnlando. Inter finnoj li estis nemalofte s\u0302erce nomata per finnigita versio de sia nomo, Antti Pettinen. Li estis ankau\u0306 estrarano de la Pola-finna amikec-asocio, kies bultenon Sisu li dum kelkaj jaroj redaktis."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Pettyn membris en UEA ekde 1958, dum multaj jaroj oficis kiel komitatano, kaj en la jaroj 1977-80 ankau\u0306 kiel estrarano pri edukado. Ekde 1976 g\u0302is 2006 li estis membro de la Akademio de Esperanto. En 2005 li estis elektita honora membro de UEA."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Li verkis grandan kvanton da lernolibroj kaj vortaroj de Esperanto, kaj tradukis multajn literaturajn tekstojn. Neplena listo de liaj verkoj aperas en Vikipedio."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Li evoluigis propran konversacian metodon por instruado de Esperanto. El liaj verkoj aparte menciindas Novaj tendencoj en la instruado de Esperanto, 1965, kaj C\u0302u vi parolas Esperante? kun sondiskoj, en 1988."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Li estis ankau\u0306 granda s\u0302atanto de sia hejmurbeto Milano\u0301wek, kunfondinto de la societo de s\u0302atantoj de Milano\u0301wek kaj au\u0306toro de multaj radiaj programeroj kaj artikoloj pri la urbeto."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Homine morte trovate post novem (9) annos in su appartamento"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Un homine norvegian habeva jacite durante novem (9) annos in su appartamento in Oslo, usque quando le economo discoperiva, que ille habeva morite."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Le caso es interessante anque proque le homine circa su annos sexanta (60) plure vices se maritava e habeva infantes. Al mesme tempore secundo le vicinos ille ha essite un homine introvertite e pois que illes non le habeva incontrate illes pensava, que ille habeva cambiate domicilio o habeva venite a in un asylode vetules."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Le homine era trovate, quando le economo demandavale adjuta del policia in aperir le appartamento, proque in illo debeva esser facite obras demantenentia."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Secundo le politia le homine poteva morir in duo milles dece un (2011), a isto on concludeva secundo un pacchetto de lacte e un lettera."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Le autopsia monstrava, que le homine moriva de causas natural, cuje curso de pension ha essite pausate de 2018, nam on non poteva contactar le. Usque alora anque lor contos era pagate automaticamente de su conto bancari."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Del 12 de april 2012 on commemora in Hungaria le die del deportatos hungare de Tchecoslovachia. In iste die del anno 1947 era comenciate le deportation de habitantes de origine hungare de villages, urbes in le Slovachia del Sud a in Hungaria pro reimplaciar les con nove habitantes de origine slovac de Hungaria. Le jorno commemorative es pro honorar le quasi 100 milles hungaros evacuate a causa del decretos de Benes\u030c del Republica Tchecoslovac a in Hungaria, le quales expellite de lor locos de nascentia, dispossedite de lor citatanitate, communitate e substantias creava un nove domicilio pro se."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Post le prime guerra mundial in 1918 quasi un million de hungaros deveniva habitantes del nove stato Tchecoslovachia. Iste stato era reestablite post le secunde grande guerra e le programma del governamento tchecoslovac in [hu] Kassa ([sk] Kos\u030cice) le 5 de april 1945 declarava le germanos e le hungaros culpabile in commun."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Brigid O\u2019Keeffe, associate professor at Brooklyn College in New York, has studied the origins of Esperanto in the context of the general history of the European era of internationalism at the turn of the previous century. In this article written for Libera Folio she tells about her new book, of interest also to Esperantists who already are familiar with the history of the language itself."}, {"text_idx": "#000081", "text": "In 1908, ordinary people from across imperial Russia eagerly placed classified ads in Espero, a relatively short-lived Esperantist periodical published in St. Petersburg. With hope and curiosity, they were reaching out to the world and seeking Esperantist pen pals. From his humble Russian village, Pavel Moshchanskii wanted to correspond about all kinds of topics and to make friends with Esperantists from the distant corners of Russia and the wider world."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Esperantist correspondence seemed to offer something greater than friendship and virtual travel, however. In exchanging letters with his Esperantist pen pals, he hoped to \u201cfigure out\u201d his \u201cworldview.\u201d Moshchanskii was interested, in particular, in discussing societal debates over the so-called \u201csexual question.\u201d V. Gromov wanted to exchange letters on painting and to trade photographs with his hoped-for Esperantist pen pals. N. Nosenko wanted to correspond on the topic of women\u2019s equality. P. Slugin sought pen pals interested in exchanging colorful postcards. Slugin hoped to receive postcards featuring European landscapes he would likely never see with his own eyes. He promised in turn to send postcards featuring Kazan, Samara, Saratov, Astrakhan, and other provincial Russian cities."}, {"text_idx": "#000083", "text": "M. Beregavskii, a village schoolteacher, wanted Esperanto pen-pals who would discuss with him the big social questions of the age. He promised he would reply promptly to any letters received. F. D. Ovchinnikov of Rostov-on-Don inquired if there were any Esperantists who wanted to correspond with him on the topic of hypnotism. A. N. Bekerman wanted to correspond on the topics of electronics and photography. N. G. Zibarev wanted pen pals with whom he could exchange letters about astronomy. From his corner of Sevastopol, it seems, he could imagine a wide world and a still wider cosmos. A. Beiman wanted pen pals who would write to him in Esperanto \u201con the most diverse questions of life.\u201d"}, {"text_idx": "#000084", "text": "All of these ordinary Russian Esperantists \u2013 whose lives we can but glimpse through their pithy pen pal classified ads \u2013 sought to expand their horizons during the twilight of the tsarist empire. They wanted to share ideas and to connect across the borders \u2013 linguistic, cultural, and political \u2013 that otherwise divided humanity. Esperanto correspondence promised a unique opportunity to explore the world and get to know the diverse peoples who inhabited it \u2013 all without ever leaving one\u2019s humble corner of imperial Russia."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Esperantist correspondence seemed to offer them knowledge, friendship, virtual travel, but also new, modern identities as global citizens and socially networked cosmopolitans. They were schoolteachers, students, bureaucrats, scientists, aristocrats and workers. They represented a cross section of literate Russian society. These ordinary Russian Esperantists were not outliers to their age."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Instead, I argue, they exemplify an ordinary global-mindedness that was characteristic of their age \u2013 an era of anxious globalization that presents striking historic parallels to our own. Dismissed too often to the footnotes of scholarly study or else overlooked entirely, Esperantists and their creative endeavors are worthy of historians\u2019 focused attention."}, {"text_idx": "#000087", "text": "What motivated women and men throughout late imperial and early Soviet Russia to heed Zamenhof\u2019s internationalist call and to learn Esperanto? What can Esperanto tell us about the global-mindedness \u2013 the internationalist hopes and dreams \u2013 of the ordinary people who took to pen and paper in revolutionary Russia and deployed Esperanto in earnest pursuit of a wide array of goals \u2013 personal no less than geopolitical?"}, {"text_idx": "#000088", "text": "What, too, can Esperanto allow us to see about the global dimensions of late imperial Russia and the early Soviet Union? What was it about late imperial Russia that prompted Zamenhof to offer the world his language of hope? How and why did late imperial Russia provide fertile soil in which the nascent Esperanto movement took root? And what did and could international proletarian revolution mean for Esperantists in the early Soviet Union? Why and how did their Esperantist dreams begin to wither in the Stalinist 1930s? What can the demise of the Soviet Esperantist movement in the Stalinist 1930s help us to better understand about Soviet internationalism and the USSR\u2019s often anguished relationship to foreign languages and their speakers?"}, {"text_idx": "#000089", "text": "These are the primary questions that animate my book, Esperanto and Languages of Internationalism in Revolutionary Russia, that is forthcoming with Bloomsbury in June 2021."}, {"text_idx": "#000090", "text": "For Esperantists, perhaps, the story of Esperanto\u2019s origins is well-worn territory, a story they know likes the backs of their hands. In my book, however, I have endeavored to place the story of both the language\u2019s origins and Zamenhof\u2019s personal biography squarely in the context of late imperial Russian history and the wider European age of fin-de-siecle internationalism."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Zamenhof\u2019s was an age of technocratic scheming, of creative and often desperate searching for alternative futures among a European educated elite obsessed with the anxious gallop of globalization. It was an age in which cosmopolitan elites proved eager for a solution to the curse of Babel \u2013 a curse made all the more perplexing amidst the revolutionary changes ushered in by rapid industrialization, novel telecommunication systems, militant nationalism, and expanding markets."}, {"text_idx": "#000092", "text": "For many in fin-de-sie\u0300cle Europe and across the world, Zamenhof\u2019s Esperanto appeared a tailor-made language of internationalism. For his own part, Zamenhof rooted his Esperantist vision in his own anguished response to the indignities he suffered as a Jew in tsarist Russia."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Zamenhof offered Esperanto to the world not only as a practical linguistic means of overcoming Babel, but also as the foundation of a future moral community of global citizens. Esperanto demanded that ordinary Russians and the wider world confront the inescapable question of how best to communicate in an age of internationality and competing conceptions of global citizenship."}, {"text_idx": "#000094", "text": "My book is a study of how men and women in revolutionary Russia variously contended with the challenges and opportunities of the evolving relationship between language and international communication in an avowedly global age. It shows how the question of international language and international communication shaped revolutionary Russia\u2019s debates about its \u2013 and ordinary people\u2019s \u2013 place and role in an interconnected but divided world."}, {"text_idx": "#000095", "text": "To write this book, I turned especially to Russian archives \u2013 but also to libraries and archives in Palo Alto, Berlin, Vienna, and London \u2013 so as to bring to life an overlooked but vibrant grassroots internationalism that linked ordinary Russians to friends and comrades all over the world in an era of global transformation."}, {"text_idx": "#000096", "text": "I explore early Soviet Esperantists\u2019 often frustrating struggle to campaign for Esperanto as essential to the Bolsheviks\u2019 pursuit of global proletarian revolution. My book turns a spotlight on the linguistic cacophony of the early Communist International (Comintern)."}, {"text_idx": "#000097", "text": "I examine the Bolshevik politics of language diversity as they took shape in the new institutions and networks of socialist internationalism sponsored by the Bolsheviks\u2019 earth-shattering revolution. I explore how and why Soviet Esperantists failed to persuade the Bolsheviks to adopt Esperanto as an official language of the Comintern\u2019s work. I highlight the challenges they faced as they sought to apply Esperanto to interwar Soviet cultural diplomacy."}, {"text_idx": "#000098", "text": "The early Soviet Union\u2019s Esperantists raised painful and urgent questions about translation and interpretation, about linguistic justice and socialist internationalism, about Marxist theory and the language of the higher phase of communism. They were tireless in their efforts to sync the goals of Bolshevik internationalism with transnational proletarian Esperantism in the 1920s and early 1930s."}, {"text_idx": "#000099", "text": "They mobilized the transnational Esperantist press, the novel mass media powers of radio broadcasting, and the epistolary Esperantist social networks that predated the October Revolution in their bids to apply Esperanto\u2019s revolutionary potential to the Bolsheviks\u2019 domestic and foreign policy goals. Yet the early Soviet Esperantists\u2019 endeavors frequently crashed against the stubborn walls of Bolshevik indifference toward \u2013 and bureaucratic impatience with \u2013 the so-called \u201cinternational language question.\u201d"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Seen in this light, the Soviet Union\u2019s hosting of the SAT World Congress in Leningrad in 1926 stands out as one of the most visible and extraordinary moments of the early Soviet state\u2019s otherwise relatively lackluster support of the Soviet Esperantist movement."}, {"text_idx": "#000101", "text": "My book ends with a focus on the tragedy of Stalin\u2019s Great Purges and Terror of the late 1930s \u2013 a terrible time that decimated the Union of Soviet Esperantists and destroyed the lives of individual Soviet Esperantists and their families. In this case, too, the tragic demise of the Soviet Esperantists during the bleak years of Stalin\u2019s Terror must be understood in its wider historical context."}, {"text_idx": "#000102", "text": "The destruction of the Soviet Esperantists is a terrifying emblem of the broader Soviet tension between xenophobia and internationalism in the twentieth century. And yet, even after the Stalinist destruction of the Union of Soviet Esperantists, the legacy of Esperanto lived on in the Cold War. The early Soviet Esperantist movement and the language politics it insistently highlighted for a wary Bolshevik regime informed later Soviet approaches to the Cold War contest over superpower language supremacy."}, {"text_idx": "#000103", "text": "In all of these ways, I show, the history of Esperanto in revolutionary Russia opens windows to thinking more deeply and widely about an earlier era of world history whose legacies are still very much with us in our current, ever more connected, and ever more fractured world."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Brigid O\u2019Keeffe, asista profesoro c\u0302e Brooklyn College en Novjorko, esploris la originon de Esperanto kuntekste de la g\u0302enerala historio pri la eu\u0306ropa epoko de internaciismo je tiu jarcents\u0302ang\u0302o. En artikolo verkita por Libera Folio s\u0302i rakontas pri sia nova libro, interesa ankau\u0306 por esperantistoj, kiuj jam bone konas la historion de la lingvo mem."}, {"text_idx": "#000107", "text": "La verko de Brigid O\u2019Keeffe aperos en la angla en junio 2021."}, {"text_idx": "#000108", "text": "En 1908 ordinaraj homoj el diversaj partoj de la Rusa imperio entuziasme mendis anoncetojn en Espero, relative efemera esperantista periodaj\u0302o el Sankt-Peterburgo. Kun espero kaj scivolo ili serc\u0302is kontakton kun la mondo kaj esperantistajn plumamikojn. El sia rusia vilag\u0302eto Pavel Mos\u0302c\u0302anskij provis korespondi pri c\u0302iaj temoj kaj amikig\u0302i kun esperantistoj en foraj partoj de Rusio kaj la pli vasta mondo."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Esperantista korespondado tamen s\u0302ajnis proponi ion pli grandan ol nura amikeco kaj imagataj vojag\u0302oj. Inters\u0302ang\u0302ante leterojn kun siaj esperantistaj plumamikoj, li esperis klarigi sian \u201cmondorigardon\u201d. Mos\u0302c\u0302anskij aparte volis partopreni en socia debato pri la tiel nomata \u201cseksa demando\u201d. V. Gromov volis korespondi pri pentrado kaj inters\u0302ang\u0302i fotojn kun siaj ontaj esperantistaj plumamikoj. N. Nosenko volis korespondi pri la temo virina egaleco. P. Slugin serc\u0302is plumamikojn kiujn interesas inters\u0302ang\u0302ado de koloraj pos\u0302tkartoj. Slugin esperis ricevi pos\u0302tkartojn kun Eu\u0306ropaj pejzag\u0302oj, kiujn li vers\u0302ajne neniam vidus per siaj propraj okuloj. Li promesis siaflanke sendi pos\u0302tkartojn kun bildoj de Kazan, Samara, Saratov, Astrah\u0302an kaj aliaj provincaj rusiaj urboj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "M. Beregavskij, vilag\u0302a instruisto, serc\u0302is esperantistajn plumamikojn, kiuj diskutu kun li la grandajn sociajn demandojn de la epoko. Li promesis rapide respondi al c\u0302iuj leteroj. F. D. Ovc\u0302innikov en Rostov-c\u0302e-Don scivolis, c\u0302u ekzistas esperantistoj kiuj pretus korespondi kun li pri la temo hipnotismo. A. N. Bekerman volis korespondi pri la temoj elektroniko kaj fotografio. N. G. Zibarev serc\u0302is plumamikojn kun kiuj li povus inters\u0302ang\u0302i leterojn pri astronomio. En sia angulo de Sebastopolo, s\u0302ajne, li povis imagi pli vastan mondon kaj ec\u0302 pli vastan kosmon. A. Beiman serc\u0302is plumamikojn, kiuj skribu al li en Esperanto \u201cpri plej diversaj demandoj de la vivo\u201d."}, {"text_idx": "#000111", "text": "C\u0302iuj c\u0302i ordinaraj rusiaj esperantistoj \u2013 el kies vivoj ni povas vidi nur marg\u0302enan eron tra c\u0302i tiuj etaj korespond-anoncoj \u2013 provis vastigi siajn horizontojn dum la lastaj jaroj de la cara imperio. Ili volis dividi ideojn kaj havi kontaktojn trans la limoj \u2013 lingvaj, kulturaj kaj politikaj \u2013 kiuj cetere dividis la homaron. Esperanta korespondado promesis unikan eblon esplori la mondon kaj ekkoni la diversajn popolojn log\u0302antajn en g\u0302i \u2013 neniam forlasante sian foran angulon de la Rusa imperio."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Esperantista korespondado s\u0302ajnis proponi al ili sciojn, amikecon, imagatajn vojag\u0302ojn, sed ankau\u0306 novajn, modernajn identecojn kiel mondaj civitanoj kaj socie interligitaj kosmopolitoj. Ili estis instruistoj, studentoj, burokratoj, sciencistoj, aristokratoj kaj laboristoj. Ili reprezentis kversekcon de la edukita rusia societo. C\u0302i tiuj ordinaraj rusiaj esperantistoj ne estis marg\u0302enuloj de sia epoko."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Male, mi asertas ke ili estas ekzemploj de ordinara tutmondig\u0302a tendenco kiu estis tipa por ilia epoko \u2013 tempo de maltrankvila tutmondig\u0302o kiu montras frapajn similecojn kun la nia. Esperantistoj kaj iliaj kreaj entreprenoj estas tro ofte marg\u0302enigitaj en la piednotojn de sciencaj studoj au\u0306 tute preteratentataj, sed ili meritas la fokusitan atenton de historiistoj."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Kio motivis virinojn kaj virojn dum la lastaj jaroj de la cara Rusio kaj la frua Soveta Rusio au\u0306di la internaciisman alvokon de Zamenhof kaj lerni Esperanton? Kion Esperanto povas instrui al ni pri la tutmonda sinteno \u2013 la internaciismaj esperoj kaj revoj \u2013 de la ordinaraj homoj, kiuj en revolucia Rusio kaptis skribilon kaj paperon por uzi Esperanton en sincera strebado al vasta gamo da celoj \u2013 geopolitikaj sed ankau\u0306 personaj."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Kaj kion krome Esperanto permesos al ni vidi pri la tutmondaj dimensioj de la malfrua cara Rusio kaj la frua Sovetunio? Kio en la malfrua imperia Rusio inspiris Zamenhof proponi al la mondo sian lingvon de la espero? Kiel kaj kial la malfrua cara Rusio donis fekundan grundon en kiu la naskig\u0302anta Esperanto-movado povis radikig\u0302i? Kion signifis kaj kion povintus signifi la internacia proleta revolucio por esperantistoj en la frua Sovetio? Kial kaj kiel iliaj esperantistaj revoj komencis velki en la stalinismaj 1930-aj jaroj? Kion la detruo de la sovetia esperantista movado en la stalinismaj 1930-aj povas helpi nin pli bone kompreni pri sovetia internaciismo kaj la ofte angora rilato de Sovetio kun fremdaj lingvoj kaj ties parolantoj?"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Por esperantistoj la rakonto pri la origino de Esperanto eble jam estas eluzita teritorio, rakonto, kiun ili konas kiel la dorsojn de siaj propraj manoj. Tamen, en mia libro, mi strebis meti la rakonton pri la origino de la lingvoj kaj pri la persona biografio de Zamenhof rekte en la kuntekston de la historio de malfrua cara Rusio kaj la pli vasta eu\u0306ropa epoko de internaciismo de tiu jarcents\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000118", "text": "La epoko de Zamenhof estis tempo de teknokrata planado, de krea kaj ofte despera serc\u0302ado de alternativaj estontecoj fare de eu\u0306ropa edukita elito, obsedita de la angora galopo de la tutmondig\u0302o. G\u0302i estis epoko, en kiu kosmopolitaj elitoj intense interesig\u0302is pri solvo al la malbeno de Babelo \u2013 malbeno des pli konfuza meze de la revoluciaj s\u0302ang\u0302oj alkondukitaj de rapida industriig\u0302o, novaj telekomunikaj sistemoj, agresa naciismo kaj vastig\u0302antaj merkatoj."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Por multaj en la jarcents\u0302ang\u0302a Eu\u0306ropo kaj en la tuta mondo la Esperanto de Zamenhof s\u0302ajnis perfekte tajlorita lingvo de la internaciismo. Siaflanke Zamenhof bazis sian esperantistan vizion sur sia propra dolorplena reago al la maldignaj\u0302oj, kiujn li devis trasuferi kiel judo en cara Rusio."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Zamenhof proponis Esperanton al la mondo ne nur kiel praktikan lingvan ilon por venki Babelon, sed ankau\u0306 kiel la fundamenton de estonta morala komunumo de mondaj civitanoj. Esperanto postulis, ke ordinaraj rusianoj kaj la pli vasta mondo konfrontu la neeviteblan demandon pri tio kiel plej bone komuniki en epoko de internacieco kaj konkurantaj konceptoj pri monda civitaneco."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Mia libro estas studo pri tio, kiel viroj kaj virinoj en la revolucia Rusio diversmaniere traktis la defiojn kaj s\u0302ancojn de la evoluanta rilato inter lingvo kaj internacia komunikado en dedic\u0302ite tutmonda epoko. G\u0302i montras, kiel la demando de internacia lingvo kaj internacia komunikado formis la debatojn de la revolucia Rusio pri g\u0302ia loko, kaj la loko de g\u0302iaj ordinaraj log\u0302antoj, en interkonektita sed dividita mondo."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Por verki c\u0302i tiun libron, mi precipe turnis min al rusiaj arkivoj \u2013 sed ankau\u0306 al bibliotekoj kaj arkivoj en Palo Alto, Berlino, Vieno kaj Londono \u2013 por vivigi neglektitan sed viglan radiknivelan internaciismon kiu ligis ordinarajn rusianojn kun amikoj kaj kamaradoj c\u0302ie en la mondo en epoko de tutmonda transformig\u0302o."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Mi esploras la ofte frustrajn provojn de fruaj sovetiaj esperantistoj kampanji por Esperanto kiel esenca ilo en la bols\u0302evisma strebado al tutmonda proleta revolucio. Mia libro turnas reflektoron al la lingva kakofonio de la frua Komunista Internacio (Komintern)."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Mi esploras la bols\u0302evisman politikon de lingva diverseco dum g\u0302ia formig\u0302o en la novaj institucioj kaj retoj de socialisma internaciismo subtenita de la mondoskua revolucio de la bols\u0302evistoj. Mi esploras kiel kaj kial la sovetiaj esperantistoj malsukcesis konvinki la bols\u0302evistojn ekuzi Esperanton kiel oficialan lingvon en la laboro de Komintern. Mi akcentas la defiojn kiujn ili trafis, kiam ili provis apliki Esperanton en la sovetia kultura diplomatio en la intermilitaj jaroj."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La esperantistoj de la frua Sovetio levis dolorajn kaj urg\u0302ajn demandojn pri tradukado kaj interpretado, pri lingva justeco kaj socialisma internaciismo, pri marksisma teorio kaj la lingvo de la pli alta fazo de komunismo. Ili estis nelacigeblaj en siaj strebadoj kunligi la celojn de la bols\u0302evisma internaciismo kun transnacia proleta esperantismo en la 1920-aj kaj fruaj 1930-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "En siaj strebadoj apliki la revolucian potencialon de Esperanto por la enlandaj kaj eksterlandaj politikaj celoj de la bols\u0302evistoj ili mobilizis la transnacian esperantistan gazetaron, la novajn amaskomunikajn kapablojn de radiofonio kaj la leterajn esperantistajn sociajn retojn de la antau\u0306revolucia tempo. Tamen la strebadoj de la fruaj sovetiaj esperantistoj regule estis disrompitaj kontrau\u0306 la obstinaj muregoj de la bols\u0302evista indiferento kaj burokrata senpacienco al la \u201cinternacia lingva demando\u201d."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Vidate en tiu lumo, la sovetia gastigo de monda kongreso de SAT en Leningrado en 1926 elstaras kiel unu el la plej videblaj kaj eksterordinaraj momentoj de la cetere sufic\u0302e mankohava subteno de la frua sovetia s\u0302tato al la esperantista movado en Sovetio."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Mia libro finig\u0302as kun fokuso al la tragedio de la grandaj purigoj kaj teroro de Stalino fine de la 1930-aj jaroj, terura epoko, kiu neniigis Sovetrespublikaran Esperantistan Union kaj detruis la vivojn de individuaj sovetiaj esperantistoj kaj iliaj familianoj. Ankau\u0306 en c\u0302i tiu kazo la tragika sorto de la sovetiaj esperantistoj dum la frostaj jaroj de la stalina teroro devas esti komprenita en sia pli vasta historia kunteksto."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La detruo de la sovetiaj esperantistoj estas horora simbolo de la pli vasta sovetia tensio inter ksenofobio kaj internaciismo en la dudeka jarcento. Kaj tamen ec\u0302 post la stalina detruo de SEU, la heredaj\u0302o de Esperanto pluvivis dum la malvarma milito. La frua sovetia esperantista movado kaj la lingva politiko kiun g\u0302i insiste emfazis al la hezitema bols\u0302evisma registaro havis signifon en pli malfruaj sovetiaj aliroj al la konkuro pri grandpotenca lingva regado dum la malvarma milito."}, {"text_idx": "#000130", "text": "En c\u0302iuj c\u0302i manieroj, mi montras ke la historio de Esperanto en la revolucia Rusio malfermas fenestrojn al pli profundaj kaj vastaj pensoj pri antau\u0306a epoko de monda historio, kies heredaj\u0302o multmaniere plu estas kun ni en nia nuna, c\u0302iam pli interligita kaj c\u0302iam pli dividita mondo."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Unesko unuafoje aperigis retan enketon en Esperanto, por kolekti vidpunktojn por baldau\u0306a raporto pri edukado. Ene de kelkaj tagoj jam 600 esperantistoj plenigis la enketilon, kaj nun Unesko esperas, ke estos miloj da respondoj en Esperanto."}, {"text_idx": "#000135", "text": "La enketo de Unesko en Esperanto."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Unesko estas la eduka, scienca kaj kultura organizaj\u0302o de Unuig\u0302intaj Nacioj, kaj havas specialajn konsultajn rilatojn kun UEA. Por kolekti vidpunktojn por raporto pri la estonteco de edukado, planata por novembro 2021, Unesko publikigis enketilon en kelkaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Unuafoje, lau\u0306 iniciato de Renato Corsetti, tia enketilo en la retejo de Unesko aperas ankau\u0306 en Esperanto. Dum la unuaj tri tagoj jam sescent homoj plenigis la esperantlingvan enketilon, rakontas Renato Corsetti. Unesko nun esperas, ke miloj da esperantistoj partoprenos."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Libera Folio: Vi havis gravan rolon en la realigo de la Unesko-enketo, nun aperanta en la retejo. Kiel tio sukcesis?"}, {"text_idx": "#000141", "text": "\u2013 Unue doni al la esperantistoj eblecon partopreni kaj diri sian opinion pri grandaj problemoj de edukado kaj due doni al ili la eblecon informi, ke Unesko ne hontas uzi Esperanton, pri kio certe hontus la itala registaro au\u0306 EU."}, {"text_idx": "#000142", "text": "C\u0302u kaj kial gravas, ke multaj plenigu la esperantlingvan version?"}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u2013 C\u0302ar ili havas kalkulilon lau\u0306 lingvoj kaj oni povos nombri kiom da homoj respondis en Esperanto, kaj certe, se nur dek tri respondos, niaj reklamoj pri 2 milionoj da esperantistoj tuj aperos iom troaj."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Bedau\u0306rindas kompreneble, ke la esperantlingvan variaj\u0302on s\u0302ajne eblas trovi nur, se oni konas g\u0302ian precizan adreson. Tio grave malpliigas g\u0302ian videblecon."}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u2013 Mi jam korespondis kun ili pri tio kaj lau\u0306 promeso de hierau\u0306 ili atendas iomete, c\u0302ar ili devas aldoni aliajn tri lingvojn al tiu pag\u0302o kaj la zorganto pri la pag\u0302o atendas por enmeti la kvar nomojn samtempe."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Krom Unesko, ankau\u0306 alia internacia organizaj\u0302o en la sistemo de UN lastatempe akceptis enhavon en Esperanto en sia pag\u0302aro. Temas pri Monda Organizaj\u0302o pri Sano (angle World Health Organization, WHO), kiu aperigis ankau\u0306 esperantlingvan version de ampleksa kurso pri la kronviruso."}, {"text_idx": "#000149", "text": "\u2013 Pro la grandega laboremo de la du c\u0302efaj aktivuloj grava kontribuo de UMEA entute ne estis necesa. UMEA-anoj provlegis kaj prikomentis la tekstojn kaj la \u201dklarigan vortliston:\u201d. Lau\u0306 ni, en la fina versio medicina terminologio estas sufic\u0302e bone uzita."}, {"text_idx": "#000150", "text": "\u2013 Indas scii, ke la MOS-kursoj ofte ne estas c\u0302efe por medicinaj profesiuloj, sed ankau\u0306 por membroj kaj aktivuloj de aliaj grupoj, kiuj s\u0302atas bone orientig\u0302i pri specifa temo, au\u0306 simple por interesitaj unuopuloj sen grandaj antau\u0306konoj pri la temo."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Lau\u0306 Christoph Klawe la aperigo de la kurso en Esperanto samtempe estas perfekta maniero montri al eksteruloj, ke Esperanto efektive estas uzata kaj bone funkcias."}, {"text_idx": "#000152", "text": "\u2013 Sukceso je la sama nivelo ekz. estis la fakto, ke World Medical Association pretis publikigi la Esperanto-tekston de la Deklaracio de G\u0302enevo en sia retpag\u0302aro."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Le fragile ramettos del arbores"}, {"text_idx": "#000155", "text": "al fundo del profunde laco?"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Io vole remaner a iste litore"}, {"text_idx": "#000160", "text": "Ille que tace ha dicte toto"}, {"text_idx": "#000163", "text": "Ne okazos la IJK en Ukrainio"}, {"text_idx": "#000164", "text": "TEJO decidis nuligi la Internacian Junularan Kongreson, kiu devis okazi en Ukrainio ekde la 26-a de julio 2021."}, {"text_idx": "#000165", "text": "Dum sia lasta kunsido, la estraro de TEJO decidis ne gastigi c\u0302eestan IJK-n 2021. La evento devintus okazi de la 26-a de julio g\u0302is la 1-a de au\u0306gusto 2021 en la c\u0302efurbo de Ukrainio. Tion anoncis Carlos Pesquera Alonso, la vicprezidanto de TEJO."}, {"text_idx": "#000169", "text": "La LKK proponis organizi g\u0302in en malgranda formato kaj ni helpos ilin se ili dau\u0306re volas organizi renkontig\u0302on, sed ne kiel IJK-n. Por kiuj konsideras la situacion alimaniere, ili povus alig\u0302i kaj partopreni tiun eventon proprariske. Dume, ni komencos la laboron por ebligi la 2-an interretan IJK-n kaj tiel doni la oportunon Esperantumi al c\u0302iuj en la mondo sen sana malhelpo."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Informo pri la nuligo aperas ankau\u0306 en la retejo de TEJO. Anstatau\u0306 la fizika IJK do okazos dua reta IJK, kiu ne estos ligita kun Ukrainio. C\u0302u tamen okazos ia internacia junulara renkontig\u0302o en Ukrainio ankorau\u0306 ne klaras."}, {"text_idx": "#000171", "text": "En 2020 aperis Ne estas fido nur, kolekto de paroladoj kaj aliaj tekstoj de Mark Fettes el lia tempo kiel prezidanto de UEA. Jens S. Larsen trastudis la verkon. Li trovas, ke la libro konfirmas la impre\u00adson, kiun oni tiam povis ekhavi pri li: g\u0302enerale simpatia kaj kompetenta homo, sed de tempo al tempo kun katastrofaj misjug\u0302oj."}, {"text_idx": "#000172", "text": "En c\u0302i tiu kolekto la plej katastrofa misjug\u0302o de Fettes sendube estas la dua c\u0302apitro \u201dStrategia vizio por UEA\u201d, komisiona raporto de 2012. Ec\u0302 se tiajn raportojn ku\u00adtime el\u00adlaboras esence la komi\u00adsion\u00adestro kaj la ceteraj nur aprobas, pri c\u0302i tiu respon\u00addecas nau\u0306 homoj krom la \u201ckunordiganto\u201d Fettes mem. Kiel multaj tiaj raportoj, ankau\u0306 c\u0302i tiu havas la karak\u00adteron de interna labor\u00addokumento kaj tial estas sufic\u0302e neinteresa al la g\u0302enerala publiko. Sed ec\u0302 al homoj apar\u00adte inte\u00adresitaj c\u0302i tiu teksto estas praktike nelegebla. G\u0302i ne nur mal\u00adaktualig\u0302is, sed jam en la momento de verkado vane luktis por akiri ian rilaton kun la realo. Mi dubas ke iu g\u0302ojos revidi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Nur unu konkretan ekzemplon: Sur p. 37 estas preterpase menciita \u201dmodernigo kaj ampleksigo de la Delegita Reto\u201d, kvazau\u0306 estus memkompreneble ke tio estas aspirinda kaj facile farebla. Sed oni neniam ion au\u0306das de la Delegitoj! Kial la sola beletra esprimo de ilia ekzisto estas la satira \u201dMi konis delegiton\u201d de Jean Thierry? Kion ili finfine faras? Jam en 1939 oni rezignis statistiki iliajn servojn. Kiucele oni bezonas ilin hodiau\u0306 kiam ekzistas la Interreto? C\u0302u oni abolu ilin au\u0306 radikale redifinu iliajn taskojn? Tiu diskuto estus multe pli interesa kaj facile povus esti la c\u0302efa temo de unu tuta mandato de UEA-prezidanto."}, {"text_idx": "#000174", "text": "La artikoloj en la libro dividig\u0302as en kvar partojn. La du aliaj tekstoj de parto 1 (\u201cStrate\u00adgio\u201d) estas malpli katastrofaj ol la strategia raporto, sed ne tre inspiraj. Oni ne bezonas mang\u0302i tutan ovon por konstati ke g\u0302i estas putra, do sendube multaj legantoj baldau\u0306 lacig\u0302os se ili legos la libron de\u00adkomence. Jug\u0302i la libron nur lau\u0306 la unua parto estus tamen nejuste. Multe pli le\u00adgeblaj estas la UK-festprelegoj kaj nov\u00adjaraj salutoj kolektitaj en la dua parto (\u201dSes jaroj prezidaj\u201d)."}, {"text_idx": "#000176", "text": "La titolo \u201dNe estas fido nur\u201d estas la komencaj vortoj de la 18-a c\u0302apitro de la fama \u201dLa infana raso\u201d de William Auld, kaj citaj\u0302o el g\u0302i rolas kvazau\u0306 antau\u0306parolo por la libro. Kial ne pli simple kaj nature fari el la subtitolo \u201dElektitaj artikoloj kaj paroladoj el la jaroj 2010\u20132019\u201d c\u0302efan kaj solan titolon? Fettes mem klarigas en la enkonduko: \u201dSiatempe, Ivo Lapenna nomis iom similan kolekton simple Elektitaj paroladoj kaj prelegoj, tiel alproprigante al si la plej simplan kaj trafan solvon.\u201d"}, {"text_idx": "#000178", "text": "Oni rimarkas multajn kontrastojn inter la verko de Lapenna (2-a eld. 2009) kaj tiu de Fettes. La\u00adpenna en sia en\u00adkonduko notas ke \u201dla paroladoj nun presitaj en c\u0302i tiu libro iusence signas la etapojn de evoluo de la Espe\u00adranto-Movado g\u0302enerale kaj de Universala Esperanto-Asocio aparte en la peri\u00adodo 1950-1966\u201d \u2013 dum Fettes en sia enkonduko konfesas ke li laboris \u201dc\u0302iam kun la konscio, ke la rezultaj tekstoj havas efemeran sig\u00adnifon, au\u0306 signifon nur en difinita organiza kunteksto\u201d, sed opiniis ke kvankam \u201d[n]e temas pri vere sistemeca analizo de la aktuala situacio de Esperanto\u201d, kelkaj tekstoj povus esti kon\u00adservindaj."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Lapenna do c\u0302iam sciis en kiu etapo aktuale trovig\u0302as la laboro de UEA; Fettes tute rezignas koncepti g\u0302in lau\u0306 etapoj! Lau\u0306 Esperanto en Perspektivo c\u0302ap. 22.4.5, pri tiu degenero oni tamen povas kulpigi Lapenna-n mem. En 1968 fiaskis la tiel nomata \u201dSkandinavia propono\u201d al Unesko, kiu postulus bug\u0302eteron por \u201cobjektive konsideri en kiuj sferoj ekzistas bezono por internacia lingvo kaj por esplori la eblecojn havigi rimedojn de komu\u00adnikado por kontentigi tiujn bezonojn\u201d."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Pro insista pledo de unu sveda politikisto-esperantisto (s\u0302ajne Ingemund Bengtsson) UEA rezignis fari kampanjon surbaze de la propono. Ekde tiu tempo mankas al UEA sufic\u0302e konkreta laborcelo. Ne plu eblas mobilizi la membraron por etapo kiu povus konduki al sukceso same grava kiel la partnerig\u0302o kun Unesko en 1954. \u201dLa celoj c\u0302ie dronis\u201d (kiel Fettes citas Kalocsay sur p. 70), c\u0302ar sen etapaj venkoj oni ne povas havi finan venkon. Tiel simple estas."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Kvankam nun estas tre malklare al kiu konkreta celo konduku la partnereco inter UEA kaj Unesko, la kontaktoj al la UN-sistemo restas tre diligente kaj sukcese flegataj de UEA. Bona ekzemplo de tio estas alia arti\u00adkolaro de 2020, nome \u201cGvidilo al la 17 Celoj por Dau\u0306ripova Evoluigo de Unu\u00adig\u0302intaj Nacioj\u201d, eldonita de Esperanto por UN kunlabore kun UEA kaj redaktita de Humphrey Tonkin kaj Rakoen Maertens. En g\u0302i c\u0302iu el la 17 UN-Celoj estas pre\u00adzentita kaj diskutita de fake interesita esperantisto: \u201dForigi malric\u0302on\u201d de Renato Corsetti, \u201dForigi malsaton\u201d de Heidi Goes ktp. La kvara estas de Mark Fettes pri \u201dBon\u00adkvalita edukado\u201d."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Fettes en sia kontribuo ne sugestas ke Esperanto estu elemento de bonkvalita edukado, sed nur aludas la rajton ricevi bazan edukadon en sia gepatra lingvo. En grandaj partoj de la mondo tio ankorau\u0306 ne estas memevidenta afero, kaj en la UN-Celo mem g\u0302i ec\u0302 ne estas eksplicite menciita. Mal\u00adgrau\u0306 tiu manko, la c\u0302apitro de Fettes estas tre bone verkita \u2013 c\u0302i tie denove parolas la engag\u0302ita fakulo."}, {"text_idx": "#000183", "text": "En sia antau\u0306parolo Tonkin bedau\u0306ras ke la \u201dmanko de menciado de lingvoj inter la dek sep Celoj estas frape evidenta kaj en si mem bedau\u0306rinda kaj erara\u201d, sed konsolas sin kaj nin per tio ke \u201dEspe\u00adranto havas rilaton kun c\u0302iuj el la Celoj\u201d, c\u0302ar \u201d[s]en efika lingva komunikado, neniuj el la Celoj real\u00adig\u0302os\u201d \u2013 jen la moderna superstic\u0302o pri lingvo kiel komunikilo, kiu nur povas konduki al idealigo de denaska unulingveco en la Angla. La foresto de prilingva UN-Celo tamen absolute ne estas hazarda. Siatempe Unesko fakte havis vastajn planojn koncerne dispelon de \u201damaskomunikila imperiismo\u201d, kiuj komplete fiaskis. La historio de tiu fiasko estas tre instrua."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Jam en la fruaj 1970\u2010aj jaroj komencig\u0302is debato pri la rolo de la amas\u00adkomuni\u00adkiloj en la epoko de tutmondig\u0302o, kaj en 1980 post trijara laboro de Unesko-komisiono, gvidita de la fama Irlanda politikisto Sea\u0301n MacBride, g\u0302i konkretig\u0302is en la raporto \u201dMultaj voc\u0302oj, unu mondo\u201d. (Sam\u00adjare aperis ankau\u0306 la unua numero de Monato, inspirite de la sama debato.) La MacBride-raporto men\u00adcias plur\u00adloke ankau\u0306 la rolon de lingvo en la tut\u00admonda informa mal\u00adegaleco, tamen ne proponante solvojn."}, {"text_idx": "#000185", "text": "MacBride transdonas sian raporton al M\u2019Bow."}, {"text_idx": "#000186", "text": "G\u0302uste sub la prezidanteco de Humphrey Tonkin, UEA havis altajn esperojn pri la komisiono de MacBride. En 1977 oni ec\u0302 sukcesis igi la G\u0302eneralan Direktoron de Unesko Amadou-Mahtar M\u2019Bow festparoli al la Universala Kongreso en Rejkjaviko. La Usona registaro de prezidento Jimmy Carter estis pli-malpli simpatia al la klopodoj de la komisiono, sed la sekva de Ronald Reagan (1981-1988) atakegis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000187", "text": "Surbaze de la raporto, landoj kiel Barato, Indo\u00adnezio kaj Egiptio argumentis por reguligi la agadon de grandaj amas\u00adkomunikaj kompanioj en evolu\u00adantaj landoj. Ne estis malfacile prezenti tion kiel atakon je la pres\u00adlibereco. Dum la periodo 1984-2003 Usono (kaj parte Britio) ec\u0302 ne estis membro de Unesko, kaj remembrig\u0302o okazis nur kiam Unesko distancigis sin al la raporto. La g\u0302eneralan rezulton de la Reagan-registara amaskomunikada politiko ni vidas hodiau\u0306 en la akrega socia debato pri \u201dfalsaj novaj\u0302oj\u201d."}, {"text_idx": "#000188", "text": "La disvastig\u0302o de interreta aliro komencis solvi kelkajn el la problemoj de amaskomunikila kaj g\u0302enerale kultura imperiismo, ebligante ekzemple en 2004 la portalon Global Voices, kiu havas ankau\u0306 Esperanto\u00adversion (Tutmondaj Voc\u0302oj). Se oni imagas mondon en kiu la Fina Venko jam okazis, tia iniciato mem\u00adkompreneble havus originalan nomon en Esperanto; sed malfacile estas imagi c\u0302iujn etapojn necesajn por atingi tian mondon. Notindas, tamen, ke la slogano de Unesko-Kuriero (kiun oni tamen ne presas sur la kovrilo) estas g\u0302uste ... \u201cMultaj voc\u0302oj, unu mondo\u201d. MacBride forpasis en 1988, sed lia spirito vivas plu. La dau\u0306ranta debato inspiris ankau\u0306 la lasta\u00adtempan \u201cAgadplanon por Eu\u0306ropa Demokratio\u201d de la Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000189", "text": "Fettes en sia kolekto mencias nek lingvan nek amaskomunikilan imperi\u00adismon (nek ismojn entute). Lia sinteno pri lingva imperiismo videble estas tiu de la malfrua Lapenna, sed g\u0302i intertempe farig\u0302is tiel norma en la Esperantomovado ke oni ne plu bezonas uzi la malbelan vorton imperiismo ekspli\u00adcite. Sed neeksplicita li volas esti ankau\u0306 pri lingvistiko. Li entute malrekomendas \u201dtro strikte kroc\u0302i nin al niaj ideoj pri la lingvo\u201d, c\u0302ar jam \u201dtroa fokusig\u0302o al la lingveco de Esperanto povas malhelpi nian komprenon\u201d (p. 125). Oni eble povas kompreni se Fettes ne s\u0302atas dau\u0306rigi la tre politikigitan retorikon de la 1970-aj jaroj, sed kiam li komencas skeptiki pri la valoro de scienca ekkono, li farig\u0302as iom tro moderna por mia gusto."}, {"text_idx": "#000190", "text": "C\u0302i-rilate Fettes kontrastas ankau\u0306 al Tonkin. Fettes (c\u0302u profesia malsano?) rigardas la lingvon unua\u00advice kiel edukilon; li ec\u0302 bedau\u0306ras ke \u201c\u2019[e]dukado\u2019 kaj \u2019lingvoj\u2019 delonge konceptig\u0302as dise\u201d (p. 12). Sed li ankau\u0306 emas rigardi g\u0302in kiel naturan esprimilon: \u201dLingvo estas ne nur homfarita afero, sed parto de [la] loka vivo, kaj la granda diver\u00adseco de la tero kaj de la homaj kulturoj sur la tero postulas ankau\u0306 grandan diversecon de lingvaj rimedoj por priskribi kaj esprimi tiujn lokajn vivojn\u201d (p. 108). Tio estas bona kaj malbona:"}, {"text_idx": "#000191", "text": "Bone estas ke Fettes intuicie komprenas ke la fonto de la ekologia krizo estas en la mezo: je la nacia nivelo, inter la loka kaj la internacia. La plej lokaj agantoj, la indig\u0302enoj, kaj la homaraj agantoj, repre\u00adzentataj per la UN-sistemo, havas koincidajn legitimajn interesojn, kiuj kontrastas al nom\u00adbro da ne\u00adlegi\u00adtimaj naciaj interesoj kiujn iuj regantaj fortoj ne deziras cedi. Tio ebligas koncepti ankau\u0306 Espe\u00adranton kiel naturan lingvon: ekzistas tutmonda vivo apud la lokaj, kiu bezonas esti priskribata kaj esprimata."}, {"text_idx": "#000192", "text": "Malbone estas nur ke Fettes ne komprenis ke la lingvo estas individua afero, ne socia. La lingva diverseco pluekzistas c\u0302ar homoj decidas ke ili bezonas g\u0302in, ne c\u0302ar loka lingvo priskribas sian lokon pli adekvate ol aliloka lingvo. La lingvoj ne parolas, parolas la homoj \u2013 kaj ili uzas sian lingvon por krei vortojn kies senco konformas same al la homa naturo kiel al ilia konkreta vivo. La vortoj nek kreskas el la tero, nek konsistigas la lingvon, sed estas mem rezulto de lingva agado."}, {"text_idx": "#000193", "text": "Do, kion fari por ke estontaj inteligentaj kaj diligentaj estraroj de UEA evitu katastrofajn mis\u00adjug\u0302ojn? Mi vidas almenau\u0306 kvar farendaj\u0302ojn: unue, reformi au\u0306 aboli la Delegitan Reton; due, adopti science adekvatan lingvodoktrinon; trie, orientig\u0302i kaj engag\u0302ig\u0302i pri amaskomunikada demokratio; kvare, informite de la aktualigitaj lingvodoktrino kaj ideoj pri amaskomunikada demokratio, formuli la aktualan etapon de la laboro."}, {"text_idx": "#000194", "text": "Tion diri estas pli simple ol fari, sed necesas kompreni pli detale kio estas la problemo de la nuna, ne konsciata lingvodoktrino de UEA, se la asocio povu efike agadi. Skizon de pli adekvata doktrino mi verkis kaj publikigis c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000195", "text": "La tempo de la paroladoj de Fettes jam pasis"}, {"text_idx": "#000196", "text": "La 21-an de marto pro virusa infekto mortis en Pe\u0301cs (Hungario) Oldr\u030cich Kni\u0301chal (1939-2021), verkisto en Esperanto, la c\u0302eh\u0302a kaj la slovaka."}, {"text_idx": "#000197", "text": "Li naskig\u0302is en Humenne\u0301 (nun Slovakio), studis historion kaj lingvojn en Prago, kaj poste laboris en tiu urbo kiel j\u0302urnalisto."}, {"text_idx": "#000198", "text": "Kiel ofte okazas c\u0302e elstaraj esperantistoj, li lernis la lingvon kiel adoleskulo, en 1955. Movade li aktivis kiel komitatano de C\u0302eh\u0302a Esperanto-Asocio kaj redaktoro-fondinto de ties gazeto \u201cStarto\u201d. Li publikigis ne malpli ol 300 artikolojn kaj studojn en nacilingvaj kaj movadaj gazetoj; verkis, tradukis kaj redaktis entute 38 volumojn kaj 5 periodaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Kvardekjara, li translokig\u0302is al Budapes\u0302to, kaj farig\u0302is la vivkunulo de la verkistino E\u0301va To\u0301falvy. En Hungario li redaktis slovaklingvan gazeton kaj eldonis c\u0302irkau\u0306 25 librojn c\u0302eh\u0302e kaj slovake, originale kaj ankau\u0306 traduke el la hungara."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Kun sia edzino li kunau\u0306toris la romanon Kiuj semas plorante, gajnintan la Premion Raymond Schwartz en 1980. Liaj ceteraj verkoj inkluzivas la esearon Komenio kaj la internacia lingvo (1974), la romanon Adiau\u0306, Kuzko! (1987), kaj la volumon Mediteme (originala kaj tradukita prozo 1980).\u200b"}]