[{"text_idx": "#000001", "text": "Heredo funkcias ne kiel pensite"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Centra koncepto en biologio estas DNA, la molekulo, kiu tenas c\u0302iujn necesajn informojn por funkciigi c\u0302elon. G\u0302enerale kiam oni parolas pri DNA kaj heredado de genetikaj informoj, oni parolas pri la DNA en la nukleo, la kerno de la c\u0302elo. Tiuj DNA-molekuloj venas en paroj, el kiuj unu venas de la patro kaj unu de la patrino. Kvankam tiu kompreno de heredado estas g\u0302usta, g\u0302i ne estas tute kompleta. Ekzistas pli da DNA en la c\u0302elo ekster la nukleo, kiu lau\u0306 la kompreno de biologoj nur estas heredata de la patrino, sed nova esploro kreas dubojn pri tio. Se estontaj esploroj konfirmos tion kaj trovos definitivan meh\u0302anismon, tio s\u0302ang\u0302os onian komprenon de heredo kaj eble gvidos al kuracmetodoj por severaj malsanoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "DNA ekster la nukleoC\u0302eloj de animaloj, plantoj kaj fungoj plenas je multaj etaj mas\u0302inoj kun siaj propraj funkcioj: la organetoj. La plej grava el ili estas la antau\u0306e menciita nukleo, kiu entenas la DNA kaj dissendas genetikajn informojn al la aliaj organetoj por krei kompleksajn molekulojn. Tre interesaj estas ankau\u0306 la mitoh\u0302ondrioj, kiuj liberigas energion el sukero en c\u0302iuj kompleksaj c\u0302eloj, au\u0306 la h\u0302loroplastoj, kiuj respondecas pri fotosintezo en plantaj c\u0302eloj. C\u0302i tiuj du organetoj ne estas tute fabrikataj de la c\u0302elo, sed havas siajn proprajn DNA-molekulojn kaj aliajn ilojn por mem reprodukti sin. Strukture ili fakte multe similas al prokariotoj: tre simplaj organismoj kiel bakterioj, kiuj ne havas c\u0302elkernon au\u0306 kompleksajn organetojn. Homoj havas nur mitoh\u0302ondriojn kaj neniujn h\u0302loroplastojn. Ili ne enhavas multe da DNA, sed kompreni la DNA kiun ili havas estas gravege. Pro tio ke la mitoh\u0302ondrioj provizas energion al la c\u0302elo, mutacioj en la mitoh\u0302ondrioj povas kau\u0306zi severajn malsanojn, specife en organoj kiel la cerbo, kiuj bezonas multe da energio."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La origino de mitroh\u0302ondria DNANe estas hazarda koincido ke mitoh\u0302ondrioj tiom similas al prokariotoj. Surbaze de interalie iliaj tre similaj strukturoj kaj metodoj de reproduktado, biologoj konkludis ke la mitoh\u0302ondrioj vers\u0302ajne origine estis memstaraj organismoj. Iam, unu el tiuj pramitoh\u0302ondrioj estis \u201dmang\u0302ata\u201d de pli granda c\u0302elo, sed pro iu kialo g\u0302i ne povis esti digestata. Bons\u0302ance tamen, la c\u0302eesto de la pramitoh\u0302ondrio ne g\u0302enis la gastigantan c\u0302elon. Fakte, g\u0302i estis tre efika energifabriko, kiun la c\u0302elo povis bone utiligi. Ekestis kunlaboro, kiun oni nomas endosimbiozo. La c\u0302elo provizas organikajn molekulojn al la pramitoh\u0302ondrio kaj la pramitoh\u0302ondrio provizas energion al la c\u0302elo. Ig\u0302ante dependa de la pli granda c\u0302elo, la pramitoh\u0302ondrioj povis ig\u0302i pli efikaj per perdi grandan parton de sia DNA, kiun ili ne plu bezonis. Ekzistis evolua premo por igi la DNA kiel eble plej mallonga, g\u0302is restas nur kelkaj genoj, kiuj necesas por la reproduktado kaj la funkciado de la organeto. Tiel kreig\u0302is la moderna mitoh\u0302ondrio. Interesa fakto estas ke en preskau\u0306 c\u0302iuj organismoj, kiuj sekse reproduktas sin, la mitoh\u0302ondrioj venas nur de unu el la gepatroj. Tiun gepatron oni g\u0302enerale nomas la patrino, la ino au\u0306 la femalo, sed la grava diferenco nur rilatas al formo de la gameto (seksa c\u0302elo) kaj havas neniujn politikajn au\u0306 socialajn implikojn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Malsamaj gametojOni povas pli bone kompreni kial oni ricevas mitoh\u0302ondriojn nur de la femala gameto, se oni komprenas kial oni bezonus malsamajn gametojn. G\u0302enerale, en preskau\u0306 c\u0302iuj specioj, kiuj sekse reproduktas sin, ekzistas du specoj de gametoj: grandaj kaj malgrandaj. En homoj, la grandaj gametoj nomig\u0302as ovoc\u0302eloj kaj la malgrandaj nomig\u0302as spermoc\u0302eloj. Oni pensus ke el evolua perspektivo, havi malsamajn gametojn estus malbona afero, pro tio ke oni povas reprodukti sin nur kun parto de la populacio, sed la avantag\u0302oj pli grandas ol la kostoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Vers\u0302ajne en la komenco ekzistis nur unu speco de gametoj, kiu kunfandig\u0302is kun similaj gametoj por krei novan organismon. Tio funkciis, sed ne senprobleme. Pro tio ke ambau\u0306 gametoj kontribuis al la citoplasmo de la nova c\u0302elo, ili ambau\u0306 kontribuis mitoh\u0302ondriojn. Havi malsamajn mitoh\u0302ondriojn en la sama c\u0302elo estas malbona por la c\u0302elo, ekzemple pro tio ke mitoh\u0302ondrioj komparas siajn genojn al tiuj de kolegoj, kiam ili vundig\u0302as. Por tio gravas ke ili c\u0302iuj havu identajn genojn. Kompreneble, la mitoh\u0302ondrioj de ambau\u0306 gametoj volis regi la c\u0302elon, do ekestis evolua konkurso."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Oni pensas ke finfine, unu mitoh\u0302ondrio ekhavis mutacion, kiu ebligis al g\u0302i detrui fremdajn mitoh\u0302ondriojn. Tio kompreneble donis grandan avantag\u0302on al tiu mitoh\u0302ondrio, do la geno rapide plivastig\u0302is en la populacio. Je iu momento, la geno tiom disvastig\u0302is, ke la s\u0302anco ke du gonatoj kun agresemaj mitoh\u0302ondrioj renkontig\u0302is, ig\u0302is pli kaj pli granda. Kompreneble tio estas malbona por la organismo, c\u0302ar se la mitoh\u0302ondrioj atakas de du flankoj, neniuj restas por la vera laboro. Je tiu punkto, la c\u0302elo devis interveni. Kelkaj c\u0302eloj ekhavis mutaciojn, kiuj ebligis al ili la subpremadon de la mitoh\u0302ondrioj. Tiel la mitoh\u0302ondrioj de la alia c\u0302elo povis detrui ilin kaj lasi la proprajn mitoh\u0302ondriojn regi la c\u0302elon. La c\u0302eloj, kiuj tiel subpremis la mitoh\u0302ondriojn ja perdis la rajton de kontribui mitoh\u0302ondriojn, sed tio pli bonis ol havi neniujn entute, do la mutacio rapide disvastig\u0302is."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Je c\u0302i tiu punkto ekzistis malsamaj gametoj, sed ili ankorau\u0306 povis kunfandig\u0302i kun gametoj de ambau\u0306 specoj. Malgrau\u0306 tio, la plej bona kombino klare estis inter malsamaj gametoj, do gametoj, kiuj nur akceptis la alian specon havis avantag\u0302on. Tio rezultis je selektado por \u201delekta geno\u201d, kiu certigis ke la gameto ne povis kunfandig\u0302i kun gametoj de la sama speco. Tiam vere ekestis malsamaj seksoj. La diferencoj en la formo de la gametoj estas la rezulto de la reprodukta strategio de homoj. Juste pro tio ke la spermoc\u0302elo rajtas kontribui nur kutiman DNA, g\u0302i povas esti multe pli eta ol ovoc\u0302elo kaj tio estas avantag\u0302o, c\u0302ar oni povas krei multe pli da ili per malmulte da energio. La ovoc\u0302elo estas pli granda kaj oni povas produkti nur kelkajn, sed oni ja povas kontribui pli."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La origina propono de tiu c\u0302i meh\u0302anismo de la disig\u0302o de seksoj estis subtenata de matematika modelo. Oni povas legi pli pri tio en la origina publikaj\u0302o:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "C\u0302u mitoh\u0302ondria DNA povas tamen esti transdonata per la spermoc\u0302elo?Multaj metabolismaj malsanoj estas kau\u0306zataj de eraroj en la mtDNA (mitoh\u0302ondria DNA), c\u0302ar la mitoh\u0302ondrioj respondecas pri la metabolismo de la c\u0302elo. Se oni suspektas ke paciento havas tian malsanon, oni do ofte analizas ties mtDNA kaj tiun de samfamilianoj kiel la patrino au\u0306 fratino. Tio ankau\u0306 okazis en la infana malsanulejo de Cincinnati en Usono. Tio, kio surprizis la esploristojn, estis ke kvarjarag\u0302a knabo havis mikson de mtDNA, dum oni devus nur ricevi mtDNA de la patrino. Kompreneble ili unue pensis ke la analizenda sango estis kontag\u0302ita, au\u0306 ke alia eraro okazis, do ili petis novan sangon kaj sendis g\u0302in al diversaj laboratorioj, kie g\u0302i estis analizata per malsamaj metodoj. La rezultoj montris ke, surprize, neniu eraro okazis. La knabo vere havis miksitan mtDNA kaj sciante kie serc\u0302i, la esploristoj trovis 10 parencojn kun la sama kondic\u0302o kaj entute 17 homojn en 3 malsamaj familioj. Lau\u0306 la observoj de la esploristoj, filino kun miksita mtDNA povas transdoni la mtDNA sen interveno de sia partnero al siaj propraj infanoj, kio signifas ke s\u0302iaj infanoj havas mtDNA de la avo, sed ne de la patro. Tio estis la kazo kun la knabo en kiu ili origine trovis la miksitan mtDNA. Kiam knabo heredas mtDNA de ambau\u0306 gepatroj, ig\u0302as pli kompleksa. S\u0302ajnas ke depatra transdono de mtDNA estas dominanta, kio signifas ke nur unu gepatro bezonas havi la kondic\u0302on por transdoni g\u0302in al siaj infanoj. Tio signifas ke knaboj kun miksita mtDNA ankau\u0306 povas transdoni mtDNA al iliaj infanoj, almenau\u0306 foje. La esploristoj jam havas plurajn aldonajn kandidatojn, kiuj eble havas c\u0302i tiun kondic\u0302on. Ili ec\u0302 estimas ke 1/5000 homoj povus havi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Oni ankorau\u0306 ne certas pri la meh\u0302anismo per kiu mtDNA povus esti transdonata de patro al siaj infanoj, sed ekzistas divenoj pri kiel io c\u0302i tia povus funkcii. Kutime, c\u0302iuj mitoh\u0302ondrioj de la spermoc\u0302elo, kiuj atingas la ovoc\u0302elon estas detruataj. Tio okazas per specifa molekula indikilo, kiu povas esti rekonata de la ovoc\u0302elo kaj detruata. Sendependa esploristo, kiu ne rekte envolvig\u0302is en la esploro, pensas ke eble la mitoh\u0302ondrioj ne estas detruataj, pro tio ke tiu indikilo ne estas g\u0302uste ligata al la mitoh\u0302ondrio. Tiel la ovoc\u0302elo ne povas scii ke la mitoh\u0302ondrio estas detruenda, kun la rezulto de Frankenstein-c\u0302elo kun la mitoh\u0302ondrioj de du homoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kial gravas?Unue, pli bona kompreno de la homa korpo c\u0302iam estas utila, sed pli nuancita kompreno de heredado ankau\u0306 havas pli rektajn konsekvencojn. Ekzistas paroj, kiuj ne povas havi (sanajn) infanojn pro la risko de transdono de malsanaj mitoh\u0302ondrioj. Jam ekzistas beboj kiuj naskig\u0302is kun tri gepatroj. Unu patro kaj unu patrino donacas nuklean DNA, dum la alia patrino donacas ovoc\u0302elon sen nukleo. Tiel la bebo povas heredi sanajn mitoh\u0302ondriojn. Kvankam c\u0302i tiaj beboj naskig\u0302is sane, la teh\u0302nologio estas etike tre polemika, do g\u0302i estas kontrau\u0306leg\u0302a en multaj landoj. Felic\u0302e, la fakto ke patroj povas transdoni mtDNA povus solvi tiun problemon. La malkovrintoj pensas ke estontece, oni eble sukcesos uzi la mitoh\u0302ondriojn de la patro apud au\u0306 ec\u0302 anstatau\u0306 la mitoh\u0302ondriojn de la patrino, kio signifas ke neniu tria persono estus necesa."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Por havi bebon kun tri gepatroj, du ovoc\u0302eloj necesas, el kiuj unu provizas nukleon kaj la alia provizas mitoh\u0302ondriojn, kaj unu spermoc\u0302elo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Pli da detaloj pri la esploro kaj depatra heredado oni povas trovi en c\u0302i tiu scienca publikaj\u0302o:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Laste, mi s\u0302atus danki Jon Perry de Stated Clearly, kiu prenis la tempon por respondi al miaj demandoj pri la evoluo de seksoj:"}]