[{"text_idx": "#000000", "text": "Kiaj koloroj estas la steloj"}, {"text_idx": "#000001", "text": "En la universo estas miliardoj da steloj, kiuj situas kaj distribuas tra la tuta spaco. C\u0302iu el ili havas unikajn trajtojn kaj inter tiuj karakterizaj\u0302oj ni havas la koloron. Lau\u0306longe de la homa historio oni faris demandojn Kiaj koloroj estas la steloj."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Tial, en c\u0302i tiu artikolo ni rakontos al vi kian koloron estas la steloj, kiel vi povas diri kaj kiel g\u0302i influas c\u0302u ili havas unu koloron au\u0306 alian."}, {"text_idx": "#000003", "text": "1 Kiaj koloroj estas la steloj2 Klasifiko de steloj lau\u0306 koloro3 La koloro de la steloj indikas ilian ag\u0302on4 palpebrumi au\u0306 palpebrumi5 Kiom longe la steloj brilas?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sur la c\u0302ielo ni povas trovi milojn da steloj brilantaj, kvankam c\u0302iu stelo havas malsaman brilon, depende de g\u0302ia grandeco, \"ag\u0302o\" au\u0306 distanco de ni. Sed se ni atente rigardas ilin au\u0306 rigardas ilin per teleskopo, ni vidas, ke krome la steloj povas havi malsamajn kolorojn au\u0306 nuancojn, de rug\u0302a g\u0302is blua. Do ni trovas pli bluajn stelojn au\u0306 pli rug\u0302ajn stelojn. Tia estas la kazo de la genia Antares, kies nomo trafe signifas \"Rivalo de Marso\" c\u0302ar g\u0302i konkuras kun la intensaj koloroj de la rug\u0302a planedo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La koloro de la steloj baze dependas de la temperaturo de iliaj surfacoj. Tiel, kvankam g\u0302i s\u0302ajnas kontrau\u0306dira, bluaj steloj estas la plej varmaj kaj rug\u0302aj steloj estas la plej malvarmaj (au\u0306 pli g\u0302uste, la malplej varma). Ni povas facile kompreni c\u0302i tiun s\u0302ajnan kontrau\u0306diron, se ni memoras la spektron, ke preskau\u0306 c\u0302iuj el ni estis instruitaj en la lernejo kiel infanoj. Lau\u0306 la elektromagneta spektro, transviola lumo estas multe pli forta ol infrarug\u0302a lumo. Tial, bluo implicas pli intensan kaj energian radiadon kaj tial egalrilatas al pli altaj temperaturoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Do, en astronomio, steloj s\u0302ang\u0302as koloron depende de sia temperaturo kaj ag\u0302o. Sur la c\u0302ielo ni trovas bluajn kaj blankajn stelojn au\u0306 orang\u0302ajn au\u0306 rug\u0302ajn stelojn. Ekzemple, la Blua Stelo Bellatrix havas temperaturon de pli ol 25.000 Kelvin. Rug\u0302etaj steloj kiel Betelgeuse atingas temperaturojn de nur 2000 K."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Klasifiko de steloj lau\u0306 koloro"}, {"text_idx": "#000008", "text": "En astronomio, steloj estas dividitaj en 7 malsamajn klasojn lau\u0306 sia koloro kaj grandeco. C\u0302i tiuj kategorioj estas reprezentitaj per literoj kaj estas subdividitaj en nombrojn. Ekzemple, la plej junaj (plej malgrandaj, plej varmaj) steloj estas bluaj kaj estas klasifikitaj kiel O-specaj steloj. Aliflanke, la plej malnovaj (plej grandaj, plej malvarmaj) steloj estas klasifikitaj kiel M-tipaj steloj. Nia Suno estas proksimume la grandeco. de mezmasa stelo kaj havas flavecan nuancon. G\u0302i havas surfactemperaturon de proksimume 5000-6000 Kelvin kaj estas konsiderita G2-stelo. Dum g\u0302i maljunig\u0302as, la suno farig\u0302as pli granda kaj pli malvarma, dum g\u0302i farig\u0302as pli rug\u0302a. Sed tio ankorau\u0306 estas miliardoj da jaroj for"}, {"text_idx": "#000009", "text": "La koloro de la steloj indikas ilian ag\u0302on"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ankau\u0306 la koloro de la steloj donas al ni ideon pri ilia ag\u0302o. Kiel rezulto, la plej junaj steloj havas pli bluan nuancon, dum la pli malnovaj steloj havas rug\u0302ecan nuancon. C\u0302i tio estas c\u0302ar ju pli juna la stelo, des pli da energio g\u0302i produktas kaj des pli alta la temperaturo g\u0302i atingas. Male, kiam steloj maljunig\u0302as, ili produktas malpli da energio kaj malvarmeta, farig\u0302ante pli rug\u0302aj. Tamen, c\u0302i tiu rilato inter g\u0302ia ag\u0302o kaj temperaturo ne estas universala c\u0302ar g\u0302i dependas de la grandeco de la stelo. Se stelo estas tre masiva, g\u0302i bruligos fuelon pli rapide kaj farig\u0302os rug\u0302eta en malpli da tempo. Male, malpli amasaj steloj \"vivas\" pli longe kaj dau\u0306ras pli longe por bluig\u0302i."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En kelkaj kazoj, ni vidas stelojn kiuj estas tre proksimaj unu al la alia kaj havas tre kontrastajn kolorojn. Tio estas la kazo de la albina stelo en Cigno. Nuda okulo, Albireo aspektas kiel ordinara stelo. Sed per teleskopo au\u0306 binokloj ni vidos g\u0302in kiel ununura stelo de tre malsama koloro. La plej hela stelo estas flava (Albireo A) kaj g\u0302ia kunulo estas blua (Albireo B). G\u0302i estas sendube unu el la plej belaj kaj facile videblaj duobloj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Siriuso estas unu el la plej helaj en la norda hemisfero kaj estas facile videbla vintre. Kiam Siriuso estas tre proksime al la horizonto, g\u0302i s\u0302ajnas brili en c\u0302iuj koloroj kiel festolumoj. Tiu c\u0302i fenomeno estas neniel produktata de stelo, sed de io multe pli proksima: nia etoso. La malsamaj tavoloj de aero c\u0302e malsamaj temperaturoj en nia atmosfero signifas ke lumo de la stelo ne sekvas rektan vojon, sed estas refraktita ree kaj denove dum g\u0302i vojag\u0302as tra nia atmosfero. Tio estas konata de amatoraj astronomoj kiel atmosfera turbuleco, kiu igas stelojn \"palpebrumi\"."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sen dubo vi estos rimarkinta la sovag\u0302an s\u0302ancelig\u0302on de la steloj, tiun konstantan \"palpebrumi\" au\u0306 \"palpebrumi\". Ankau\u0306 vi rimarkos, ke c\u0302i tiu flagrado farig\u0302as pli intensa dum ni proksimig\u0302as al la horizonto. C\u0302i tio estas c\u0302ar ju pli proksima stelo estas al la horizonto, des pli de la atmosfero g\u0302ia lumo devas trapasi por atingi nin, kaj tial des pli g\u0302i estas tus\u0302ita de atmosfera turbuleco. Nu, en la kazo de Siriuso, kiu estas tre hela, la efiko estas ec\u0302 pli prononcita. Tiel, en nekonstantaj noktoj kaj proksime de la horizonto, tiu turbuleco igas la stelon s\u0302ajni ne senmova, kaj ni vidas g\u0302in kiel j\u0302etante malsamajn ombrojn. Natura kaj c\u0302iutaga efiko fremda al la steloj, kiu ankau\u0306 influas la kvaliton de observoj kaj astrofotoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kiom longe la steloj brilas?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Steloj povas brili dum miliardoj da jaroj. Sed nenio dau\u0306ras eterne. La brulaj\u0302o, kiun ili havas por nukleaj reagoj, estas limigita kaj elc\u0302erpig\u0302as. Kiam mankas hidrogeno por bruligi, heliumfandado transprenas, sed male al la antau\u0306a, g\u0302i estas multe pli energia. Tio igas la stelon disetendig\u0302i milfoje sian originan grandecon c\u0302e la fino de sia vivo, ig\u0302ante giganto. La ekspansio ankau\u0306 igas ilin perdi varmon c\u0302e la surfaco kaj devi distribui pli da energio sur pli granda areo, tial ili rug\u0302ig\u0302as. La escepto estas c\u0302i tiuj rug\u0302aj gigantaj steloj, konataj kiel la zono de gigantaj steloj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rug\u0302aj gigantoj ne dau\u0306ras tre longe kaj rapide konsumas la malmulte da brulaj\u0302o al ili restis. Kiam tio okazas, la nukleaj reagoj ene de la stelo finig\u0302as por subteni la stelon: gravito tiras sur sian tutan surfacon kaj s\u0302rumpas la stelon g\u0302is g\u0302i ig\u0302as nano. Pro c\u0302i tiu brutala kunpremado, la energio estas koncentrita kaj g\u0302ia surfaca temperaturo altig\u0302as, esence s\u0302ang\u0302ante sian brilon al blanka. La kadavro de stelo estas blanka nano. Tiuj stelaj kadavroj estas alia escepto al c\u0302efsekvencaj steloj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mi esperas, ke per c\u0302i tiu informo vi povas lerni pli pri kia koloro estas la steloj kaj kion g\u0302i influas."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Estu la unua por komenti"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Lasu vian komenton Nuligi respondon"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Via retpos\u0302ta adreso ne estos eldonita. Postulita kampojn estas markita per *"}]