[{"text_idx": "#000000", "text": "Hispanaj esperantistoj \u2013 fortaj pro diverseco"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Kiom diversaj estis la fruaj esperantistoj en Hispanio? C\u0302u ili plej ofte kunlaboris au\u0306 kverelis? Kiel tio influis la postajn rilatojn dum malfacilaj historiaj periodoj? Jen demandoj interesaj el scienca vidpunkto, kiujn respondas nova studo pri historia sociologio. Roberto Garvi\u0301a verkis la plej kompletan libron pri la hispana Esperanto-movado g\u0302is 1936."}, {"text_idx": "#000002", "text": "J\u0302us aperis c\u0302e la eldonejo de Universitato de Granado ampleksa studo pri la hispana Esperanto-movado kun la titolo Lengua y utopi\u0301a. El movimiento esperantista en Espan\u0303a, (1890-1936) (\u201cLingvo kaj utopio. La esperantista movado en Hispanio (1890-1936)\u201d. En sia hispanlingva recenzo, lia kolego Javier Alcalde skribas:"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ni estas antau\u0306 solida verko, kun grava empiria bazo, kiu utilas kiel kompaso por orientig\u0302i en la labirinto de identecoj, naciismo, laborista internaciismo au\u0306 la malsamaj manieroj kompreni la internan ideon de Esperanto. (...) \u2019Lengua y utopi\u0301a\u2019 estas, g\u0302is nun, la plej bona libro verkita en la hispana pri la Esperanto-movado."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kiam kaj kiel komencig\u0302is via intereso pri Esperanto?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "\u2013 En la jaroj de la transiro al demokratio en Hispanio mi estis membro de CNT, anarkiisma sindikato kun forta esperanta tradicio. Tie mi eksciis pri Esperanto. Mi memoras, ke iun tagon ni havis renkontig\u0302on kun delegacio de la sveda SAC, alia anarkiisma sindikato. Mi antau\u0306g\u0302ojis tiun renkontig\u0302on, konvinkita, ke mi finfine povos au\u0306skulti Esperanton. Sed la kunveno okazis en la angla. Tie mi komprenis, ke la plej bonaj tagoj de Esperanto en la laborista movado okazis pasintece. Jarojn poste mi lernis bazan Esperanton, sed mi ne profundig\u0302is prie."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kiel aperis la ideo verki c\u0302i tiun libron?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u2013 En mia antau\u0306a libro Esperanto and Its Rivals mi komparis la volapukan, esperantan kaj idistan movadojn por provi klarigi, kial Esperanto triumfis super siaj rivaloj. Dum la esplorado mi renkontis kelkajn kuriozajn faktojn pri la hispana esperantismo, kiel ekzemple la strec\u0302ig\u0302ojn inter la katalunismaj esperantistoj kaj tiuj, kiuj ne havis simpation por regionaj naciismoj, la relative grandan partoprenon de la militistoj en la movado, au\u0306 la forton de Esperanto inter la instruistoj kaj en la laborista movado."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u2013 Sed la ideo esplori la hispanan esperantismon antau\u0306 la interna milito fakte havis alian celon. Kion mi volis, estis ekkoni la fonon de la movado en Hispanio por pli bone kompreni la esperantismon dum la diktaturo de Franco. Mia celo estis kompari esperantismon en la Hispanio de Franco kaj en Germana Demokratia Respubliko. En politika scienco estas multe da intereso por studi kiel civilaj socioj funkcias en au\u0306toritataj reg\u0302imoj, do la komparo de la sama movado en du au\u0306toritataj reg\u0302imoj sub malsamaj signoj s\u0302ajnis al mi tre promesplena esplorkampo. Eble estonte mi eklaboros pri c\u0302i tiu kompara esploro."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2013 Felic\u0302e, granda parto de la tiamaj revuoj estas ciferecigitaj, kaj mi ricevis valoregan helpon ankau\u0306 de privataj kaj publikaj bibliotekoj. La c\u0302efa defio ne estis la manko de datumoj, sed trovi rakonton, kiu donus al g\u0302i koheron. Tio ne estis facila, pro la grandega diverseco de la movado, kiu kunigis homojn, kiuj krom Esperanto estis politikaj kontrau\u0306uloj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u2013 Baldau\u0306 post la fino de la dua mondmilito, Hispana Federacio de Esperanto estis leg\u0302igita. Tio estis io tre unika. Unue, c\u0302ar la Federacio estis organizaj\u0302o sendependa de la S\u0302tato kaj la Eklezio, cetere, en epoko kiam la civila socio preskau\u0306 ne ekzistis. Due, la Federacio akceptis, ekde sia estig\u0302o, esperantistojn kiuj partoprenis en ambau\u0306 flankoj en la interna milito. Tie, esperantistoj j\u0302us elirintaj el la koncentrejoj renkontis katolikajn esperantistojn, kiuj subtenis la Franco-reg\u0302imon. La Federacio farig\u0302is loko de repacig\u0302o en tempo kiam neniu, ec\u0302 la katolika eklezio, parolis pri g\u0302i."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u2013 Por kompreni tion, necesis enprofundig\u0302i en la movadon antau\u0306 la milito: kiel la esperantistoj, malgrau\u0306 siaj grandegaj diferencoj, strebis konservi spiriton de kunlaboro kaj konkordo. La plej grava konkludo estas, ke la forto de Esperantismo klarig\u0302as pro g\u0302ia interna diverseco."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Kiel vi taksas la nunan staton de la esplorado pri la esperantista movado?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u2013 Felic\u0302e en la lastaj jaroj publikig\u0302is tre valoraj verkoj pri esperantismo. Eble antau\u0306 kelkaj jaroj ne estis facile publikigi ion rilatan al la movado en scienca revuo, pro antau\u0306jug\u0302o kontrau\u0306 esperantistoj \u2013 kiujn oni vidis kiel unutemajn estaj\u0302ojn malproksimajn de la realo \u2013, au\u0306 pro lingvaj baroj \u2013 c\u0302ar por esplori Esperanton oni devas lerni la lingvon. Hodiau\u0306 tio ne plu estas tiel, kaj oni komprenas, ke por klarigi la spiriton de epoko necesas atenti g\u0302ian diversecon kaj studi ne nur tiujn politikajn kaj sociajn agantojn, kiuj nuntempe, kvankam ne al la tiutempuloj, s\u0302ajnas pli gravaj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "\u2013 Konsiderante la transversan karakteron de la esperantismo, la movado estas bonega elirpunkto por pli bone kompreni la sociajn kaj politikajn konfliktojn, kiuj markis epokon. Estas vere, ke esperantismo meritas sciencan traktadon pro si mem, sed ankau\u0306 por pli bone klarigi aliajn fenomenojn, kiel la evoluo de formala logiko, la debatoj pri historia memoro, la invento de novaj pedagogioj, la apero de naciismaj movadoj, la internaciigo de la laborista movado ktp., en kiuj la esperantistoj lasis gravan spuron."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kiel fakulo pri sociologio de organizaj\u0302oj, kion vi opinias pri la rolo de la esperantistaj asocioj en c\u0302i tiu epoko de pandemioj kaj militoj?"}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u2013 Male al la deklaroj de SAT kaj TEJO pri la milito en Ukrainio, la deklaro de UEA estas plene seniluziiga. S\u0302ajnas al mi, ke UEA spertas tion, kion sociologoj nomas \u201ctransiro de celoj\u201d. Tio okazas kiam movado flankenlasas siajn celojn, kiuj farig\u0302as pura retoriko, por koncentri siajn energiojn por resti flose. La celo de la esperantismo, kiel mi vidas g\u0302in, ne estas la disvastigo de Esperanto. La celo estas reciproka respekto, kaj la instrumento estas Esperanto. Sub la ombrelo de neu\u0306traleco, UEA renversis la rilaton inter rimedoj kaj celoj. Fronte al la timo krei internajn dividojn, kiuj povus endang\u0302erigi g\u0302ian ekzistadon mem, UEA preferis rigardi alidirekten."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u2013 Oni povus argumenti, ke UEA faris la samon en antau\u0306aj okazoj, kaj ke preni klaran pozicion nun, kiam la viktimoj estas eu\u0306ropanoj kaj blankuloj, estas hipokriteco. C\u0302i tiu kritiko estas tute g\u0302usta. Tial mi kredas, ke nun estas la momento por reg\u0302ustigi g\u0302ian agadon kaj rekoni la erarojn de la nuntempo kaj de la pasinteco. Se ne nun, kiam?"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Carnap \u2013 filozofo forgesita de esperantistoj"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Leginte la interesan intervjuon, dankante pro la invito al legado, mi scivolas chu simile al niaj hispaniaj samlingvanoj en 1936, kiuj post la interna, sanga milito, decidadis kunlabori, kun la reprezentantoj de la alia parto de la socio, chu niaj samlingvanoj el rusio, Ukrainio, Pollando, chu mi mem, scipovos konkeri la malamsentojn, vekitajn dum la chijara milito?"}, {"text_idx": "#000027", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]