[{"text_idx": "#000000", "text": "Maskerado c\u0302irkau\u0306 la mortoNazimondo en Hungarujo"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Iom da suno en malvarma akvo"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Rusa verkisto V.S\u0302alamov, kiu havis amaran sperton de mallibero dum la\ntempo de Stalin, opiniis, ke vivo sub tre pena premo (ekzemple en Stalin-tempa\nmalliberejo) transformas en bruton iun ajn homon. Lau\u0306 li, ekzistas iu\nsojlo, post kiu la rezistokapablo de individuo rompig\u0302as. Kaj c\u0302iuj ig\u0302as\negalaj, t.e. c\u0302iuj ig\u0302as malnoblaj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Felic\u0302e la plejparto de la legantaro de LOdE ne havas senperan\nsperton por konsenti au\u0306 malkonsenti kun unu el la du opinioj. Sed ekzistas\nkaj transdoneblas al la aliaj la fiksita memoro de martiroj kaj herooj\nde la svagaj tempoj de la pasinta jarcento."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Per stranga, felic\u0302a kaj certe ne hazarda koincido la esperantistoj\nricevis c\u0302i-jare du dokumentojn de tia speco: en la serio Kargo\naperis la rememoroj de Nina Langlet pri la fas\u0302ista agonio en Hungario,\nkaj preskau\u0306 samtempe UEA aperigis libron de Tivadar Soros lau\u0306 la sama"}, {"text_idx": "#000011", "text": "La homoj de la j\u0302us pasinta jarcento s\u0302okas kaj promesas maltrankvilan\nfuturon. Sed \u2014 iom da suno en malvarma akvo \u2014 samegale ili donas unu\noptimisman lecionon: la historion de la homa digno oni povas fini nur kun\n\u201cla fina solvo\u201d, radikala arang\u0302o de la homa demando."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Dum tiu tempo la persekutoj al judoj intensig\u0302is. La germanoj jam klare antau\u0306vidis sian malvenkon en la mondmilito, kaj nun ili kune kun la sagokruculoj, la hungaraj fas\u0302istoj, rapidis plenumi la \u201cfinan solvon\u201d, do la neniigon de la hungara judaro."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Soros jam antau\u0306e havis eventoric\u0302an vivon, kiu inkluzivis fug\u0302adon tra Siberio el milita mallibereco (priskribita en Modernaj Robinsonoj en 1924), kaj fondadon de Literatura Mondo, la c\u0302efa kultura revuo en Esperanto. La familio Soros (origine Schwartz) estis judoj, kaj nun ili zorge planis kaj arang\u0302is por lau\u0306eble savi siajn vivojn g\u0302is la antau\u0306vidata malvenko de la nazioj. Evidente la advokato Tivadar disponis pri sufic\u0302e da mono, kaj li sukcesis ec\u0302 perlabori plian monon dum la neleg\u0302a vivo kiel \u201cpseu\u0306dokristano\u201d. Antau\u0306 c\u0302io li havis talenton kontakti plej diversajn homojn, kiuj povis helpi lin au\u0306 kiujn li povis helpi, kaj li investis sian monon en plurajn kas\u0302ejojn por la familio kaj en amason da falsaj dokumentoj por s\u0302ajnigi \u201carjan\u201d identecon."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La rakonto de Soros pri tiu tumulta tempo, kruele fatala por tiom da homoj, estas flua, ekscita, ec\u0302 bonhumora. Li prezentas la okazaj\u0302ojn rekte kaj klare, li koncize klarigas siajn motivojn por agi tiel au\u0306 c\u0302i tiel, sed li neniam tedas, li evitas emocian lamentadon kaj restas ekvilibra ec\u0302 en la plej frenezaj kondic\u0302oj. Fine regas plena infero c\u0302irkau\u0306 li kaj liaj familianoj, kiam sagokruculoj teroras la urbegon, mortpafante milojn da judoj kaj j\u0302etante ilin en Danubon. Soros priskribas c\u0302ion nete, sed lia c\u0302efa atento restas c\u0302e la propraj zorgoj kaj la insista klopodo travivi g\u0302is alvenos la rusoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La verko aperis unue en 1965 c\u0302e Re\u0301gulo. En 2001 UEA reeldonis g\u0302in en formo zorgege redaktita de Humphrey Tonkin. Tonkin aldonis 50 pag\u0302ojn da tre utilaj kaj interesaj notoj, kiuj ege plivalorigas la verkon. La libro do donas proksimecon kaj individuan c\u0302eeston surloke per la atesto de Soros, kaj samtempe, kvazau\u0306 flustre, precizajn historiajn faktojn pri la okazaj\u0302oj dum tiu kaosa periodo. Ambau\u0306 partoj aperas en tre plac\u0302aj stiloj, malsamaj sed c\u0302iu el ili konvena al sia rolo. Entute la verko estas modela el c\u0302iuj vidpunktoj, kaj mi rekomendas g\u0302in al c\u0302iaj legantoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Maskerado c\u0302irkau\u0306 la morto: s\u0302ercemulo kontrau\u0306 Holokau\u0306sto"}, {"text_idx": "#000019", "text": "La au\u0306toro estis juda: li naskig\u0302is en 1894 kaj mortis en 1968, en Nov-Jorko. Li havis tre grandan kulturon, c\u0302ar li estis advokato, doktoro kaj esperantisto. Fakte, tiu c\u0302i libro estis verkita esperante (= origina lingvo)."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Hungarujo vivis dek monatojn de teroro, sed la Armeo Rusa klopodis liberigi g\u0302in! La au\u0306toro estis tamen bons\u0302anca: li povis savi sin mem, sian familion, kaj multajn personojn. Li klopodis havi malveran identecon kristanan\n(por si mem kaj sia familio): ne-hebrea Lelek Szabo kiu kapablis c\u0302irkau\u0306-eviti nazajn kontrolojn, helpante multajn judojn kaj provizante al ili malverajn dokumentojn, luigante finfine c\u0302ambrojn al ili."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La itala traduko (\"Ballo in maschera a Budapest\") estis farita de Margherita Bracci Testasecca. Lau\u0306 mi, la titolo signifas, ke la au\u0306toro kapablis trompi Nazojn kiuj estis la simbolo de racismo, de perforto kaj de morto."}]