[{"text_idx": "#000000", "text": "Oni ofte asertas, ke Esperanto estas simpla kaj regula lingvo, kaj pro tio facile lernebla. Multaj esperantistoj povas proprasperte atesti, ke ili pli rapide atingis funkciantan lingvoscion en Esperanto ol en aliaj novaj lingvoj. Sed multaj lingvistoj diras, ke c\u0302iuj lingvoj estas same komplikaj. Jouko Lindstedt rakontas, kial."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Se oni montras gramatikon au\u0306 lernolibron de Esperanto al iu ordinara ne-esperantisto, ne estas malfacile konvinki tiun, ke Esperanto vere aspektas pli simpla ol tiuj fremdlingvoj, kiujn la ne-esperantisto konas el la lernejo, kaj ke g\u0302i tial certe estus ankau\u0306 pli facile lernebla. Sed se vi provas fari la samon al lingvisto, tiu eble kuntiras la brovojn kaj restas nekonvinkita. Tamen la lingvisto, kiel specialisto, ja devus vidi la faktojn pli bone ol la ordinarulo. Kio okazas \u2013 kial la lingvisto s\u0302ajnas vidi malpli bone?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Se vi insistas, la lingvisto klarigas, ke facileco estas relativa afero kaj dependas de tio, kiu lernas la lingvon: c\u0302u infano au\u0306 plenkreskulo, c\u0302u iu kies denaska lingvo similas al la lingvo lernata au\u0306 iu kies denaska lingvo estas tute malsimila. Vi povas koncedi, ke la vojo de eu\u0306ropano al Esperanto povas vere esti pli mallonga ol tiu de c\u0302ino au\u0306 japano, sed tamen: Esperanto ja havas simplan strukturon kaj estas tial ankau\u0306 por c\u0302ino pli facila ol, ekzemple, la angla (vers\u0302ajne vi uzus g\u0302uste tiun ekzemplon). Sed se vi estas malbons\u0302anca, la lingvisto ec\u0302 ne kredas, ke unu lingvo povas esti pli simpla ol alia! Kiel tio eblas?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dum la deknau\u0306a jarcento, kiam la plimulto de la lingvistoj esploris la lingvojn hind-eu\u0306ropajn (kaj precipe ties historion), ili opiniis, ke tiuj lingvoj (eble kune kun la s\u0302emidaj, ekzemple la araba kaj hebrea), estas aparte malsimplaj kaj tial ankau\u0306 ric\u0302aj, esprimpovaj kaj evoluintaj. La popoloj malpli civilizitaj parolis pli simplajn lingvojn, per kiuj ne eblis esprimi c\u0302iujn subtilaj\u0302ojn de la homa penso."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Se la angla verbo havas maksimume kvin fleksiajn formojn, dum de c\u0302iu finna verbo oni povas havi 12.000 formojn, certe oni ne povas rigardi la du lingvojn egale malsimplaj \u2013 kvankam ni kredas, ke anglalingvano tamen povas esprimi per sia lingvo c\u0302ion kion finno per la sia? Ho, diris la lingvistoj, ja la angla verbo estas pli simpla ol la finna, sed kiel tutaj\u0302oj la du lingvoj estas egale malsimplaj. Lingvo, kiu ig\u0302as simpla unuloke, kompensas tion per malsimpleco aliloke. Sed neniu povis vere klarigi, kiele tia kompensa meh\u0302anismo povus funkcii, au\u0306 kial g\u0302i entute devus ekzisti \u2013 krom por savi la dogmon. La lingvistoj agis lau\u0306 la devizo \"se la teorio kaj la realo ne kongruas, ve al la realo!\"."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nune ekzistas tamen pli kaj pli da lingvistoj, kiuj kurag\u0302as paroli pri lingvoj pli kaj malpli simplaj, emfazante, ke simpleco ne signifas primitivecon au\u0306 mankon de esprimpovo. Ekzemple, parto de la lingvistoj diras, ke aparte simplaj estas la kreolaj lingvoj, do lingvoj al kiuj pli frue dum ilia historio mankis denaskaj parolantoj, c\u0302ar ili naskig\u0302is ekzemple inter diversdevenaj afrikaj sklavoj (ankau\u0306 la difino en NPIV estas nemalbona). Aliaj plu vidas en tiu aserto kas\u0302itan rasismon, sed felic\u0302e unu el la korifeoj de tiu \"simpleca\" skolo, John McWhorter, estas mem nigrahau\u0306ta. Trovig\u0302as ankau\u0306 lingvistoj tezantaj, ke certaj specoj de interlingvaj kontaktoj tendencas simpligi lingvojn; unu el la plej famaj estas Peter Trudgill, konata socilingvisto \u2013 kiu kurag\u0302is prezenti sian tezon nur post longa kariero kaj firma pozicio en la scienca mondo, kaj ankau\u0306 tiam nur kiel hipotezon."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La komuna trajto de tiu lastatempaj teorioj estas, ke ili emfazas la rolon de la plenkreskulaj lingvolernantoj en la simpligo de iuj lingvoj. Se lingvo estas transdonata normale de unu generacio de parolantoj al la sekva, infana generacio, g\u0302i povas iom post iom amasigi c\u0302iajn malsimplajn gramatikaj\u0302ojn kaj strangajn parolsonojn. Sed se en iu periodo de sia historio la lingvo estas uzata de relative multaj parolantoj, kiuj lernis g\u0302in nur kiel plenkreskuloj, g\u0302i tendencas forfaligi parton de tiuj malsimplaj\u0302oj. La kreolaj lingvoj estas ekstrema kazo, c\u0302ar iam ili havis nul denaskajn parolantojn. Sed ankau\u0306 la relative simpla gramatiko de la angla lingvo estas klarigata per la rolo de alilingvanoj dum g\u0302ia pli frua historio en Britio: iam oni atentigis pri la rolo de la france parolantaj normanoj (post 1066), sed nuntempe oni pli emfazas la pli fruan influon de la invadaj skandinavoj, kiuj parolis la pranordian (norenan) lingvon, kaj ankau\u0306 tiun de la diversaj keltaj popoloj, kiuj iom post iom ig\u0302is angleparolantoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nu, kion do diri pri Esperanto? Se iu lingvisto, ne scianta pri la historio de Esperanto, konatig\u0302us kun ties gramatiko, s\u0302i-li povus unue konkludi, ke temas pri lingvo simpligita de kontakto kun aliaj lingvoj \u2013 eble pri iu kreola lingvo latinida? Tamen al mi s\u0302ajnas, ke baldau\u0306 la lingvisto komencus dubi. La deviga markilo -n de la rekta objekto estus neatendita trajto en tia lingvo (krom eble en pronomoj). Stranga estus ankau\u0306 la deviga distingo inter verboj transitivaj kaj netransitivaj, do tio, ke oni ne povas diri La kunveno finis. (Se tia distingo ekzistus en la lingvo, oni atendus trovi en g\u0302i almenau\u0306 eksplicitan markilon de la transitiveco c\u0302e la verbo, kvazau\u0306 La prezidanto finigis la kunveno, au\u0306 La prezidanto finis g\u0302in la kunveno.) Kaj la lingvisto eble ankau\u0306 demandus sin, c\u0302u tiu lingvo vere estis iam uzata en komunumo de c\u0302iutagaj parolantoj, kvankam g\u0302i enhavas pronomojn mi, vi, ni kun sondistingoj malfacile au\u0306deblaj en neidealaj cirkonstancoj: oni atendus, ke ili nature estus kompletigataj per iuj markiloj, ekzemple mi-mem, ni-c\u0302iuj, vi-tie, au\u0306 similaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Sed jes, miaopinie ankau\u0306 lingvisto devas koncedi, ke Zamenhof sukcesis krei lingvon ne malsimplan \u2013 parte danke al tio, ke li konis la strukturon de la angla lingvo, kiel li mem skribis. Sed Zamenhof ankau\u0306 enplektis en la lingvon kelkajn malsimplaj\u0302ojn. Poste li plurfoje provis forigi parton de ili en diversaj reformprojektoj siaj, sed la esperantistaro c\u0302iam malakceptis tiujn. La akuzativo tuj farig\u0302is tro kara por ni, kvankam ni j\u0302uras per simpleco."}]