[{"text_idx": "#000000", "text": "Kiam mi vizitis bestog\u0302ardenon antau\u0306 kelkaj jaroj, mi dufoje preterpasis mian plej s\u0302atatan beston, la tapiro. Pro g\u0302ia porkeca korpo kaj stranga rostro, g\u0302i aspektas amuza kaj unika. Tamen ambau\u0306 fojojn mi au\u0306dis homojn diri la plej strangajn aferojn. Estis maljuna Germana virino kiu diris al siaj kunuloj \u201cNe bele, mi taksas g\u0302in malbela.\u201d kaj juna paro el kiu la viro krietis \u201cJen la formikmang\u0302antoj!\u201d Ambau\u0306 estas miskomprenoj kaj la tapiro meritas pli, sed kio do estas tapiro?"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Tapiroj estas membroj de la familio de Neparhufuloj. Tio signifas, kiel la nomo jam diras, ke iliaj hufoj ne venas en paro. Tapiroj havas kvar hufaj piedfingroj je la antau\u0306aj piedoj kaj tri malantau\u0306e. La neparhufuloj iam estis la dominanta grupo de grandaj herbmang\u0302antoj. Ili havis tre diversajn formojn kaj log\u0302is preskau\u0306 c\u0302ie sur la tero. Nun multaj specioj formortis kaj restas nur la tapiroj, c\u0302evaloj kaj rinoceredoj. Ke tapiroj antau\u0306e vivis en multaj lokoj videblas inter alie pro la granda distanco inter la Azia specio kaj la Amerikaj specioj. La unuaj tapiroj vivis dum la komenco de la Eoceno (periodo antau\u0306 58-36 milionoj da jaroj) en Nord-Ameriko kaj krom la rostro aspektis preskau\u0306 tute same kiel la hodiau\u0306aj tapiroj. La Aziaj kaj Amerikaj tapiroj disig\u0302is antau\u0306 20-30 milionoj da jaroj kaj la Amerikaj tapiroj migris suden dum la Granda Amerika Inters\u0302ang\u0302o, kiam Sud-Ameriko trafis Nord-Amerikon kaj kreig\u0302is landponton c\u0302e Panamo. Nuntempe ekzistas kvar malsamaj specioj de tapiroj kaj oni priskribis kvinan en 2013, sed pro tio ke g\u0302i aspektas kiel pli estas versio de alia specio, oni povus facile miksi ilin."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Tapiroj estas la plej grandaj indig\u0302enaj herbmang\u0302antoj kiuj ankorau\u0306 vivas en Ameriko. La malsamaj specioj havas malsamajn grandojn, sed g\u0302enerale ili estas c\u0302irkau\u0306 du metroj longaj kaj unu metro alta je la s\u0302ultroj. Tre rimarkinda estas la rostro, kiu estas kombino de la nazo kaj la supra lipo kaj povas esti uzata por teni foliojn au\u0306 fruktojn kaj mang\u0302i ilin au\u0306 por spiri dum subakva nag\u0302ado. Tapiroj estas tre lertaj je nag\u0302ado kaj plej ofte troveblas proksime al akvo. Krom homoj, kiuj detruas iliajn log\u0302spacojn, au\u0306 uzas la tapiron por viando au\u0306 felo, krokodiloj do estas la plej granda malamiko de la tapiro. Surtere, kie tapiroj mang\u0302as kaj dormas, ili riskas esti atakata de jaguaroj. Pro tio ili havas dikan hau\u0306ton sur la kolo kaj dorso kaj multaj tapiroj havas cikatrojn tie. Tapiroj estas plej aktivaj nokte kaj dum duonlumo kaj tial malfacile observeblas."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La kvin specioj de tapiroj estas la Brazila tapiro (Tapirus terrestris), kiu troveblas en la plejparto de Sud-Ameriko, la Bairda tapiro (Tapirus bairdii), kiu troveblas en Mezameriko, la Monta tapiro, kiu troveblas en la nordaj partoj de la Andoj, la Malaja taprio (Tapirus indicus) kiu troveblas en Sud-Orienta Azio kaj la Kabonana tapiro (Tapirus kabonani) kiu troveblas en kelkaj etaj partoj de Sud-Ameriko. C\u0302iuj tapiroj estas tuj rekoneblaj kiel familianoj, sed ja estas sufic\u0302e grandaj diferencoj inter la specioj. La Monta tapiro ekzemple, kiu estas la nura tapiro kiu ne log\u0302as en pluvarbaroj, havas pli varman, lanan felon pro la malaltaj temperaturoj en la montoj. La Malaja tapiro estas duone blanka. Tiel g\u0302iaj konturoj malpli facile videblas en la arbaro."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tapiroj kutimas vivi sole. Escepto estas patrinoj kun junaj idoj. Tapiroj vivas dudek kvin g\u0302is tridek jarojn kaj ig\u0302as plenkreskaj ene de kvin jaroj. Tapirinoj iom pli frue ig\u0302as plenkreskaj ol virtapiroj kaj povas havi unu idon c\u0302iujn du jarojn. S\u0302ia gravedeco dau\u0306ras dek tri monatojn. La idoj de c\u0302iuj specioj havas blankajn makulojn por ne esti facile vidataj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La sorto de la tapiro ne estas klara. Ilia abundeco forte malgrandig\u0302is pro c\u0302asado kaj detruado de log\u0302spaco. Pro tio, c\u0302iuj specioj havas problemojn. La Monta tapiro kaj la Bairda tapiro estas registritaj kiel \u201cminacataj\u201d kaj la Malaja kaj Brazila tapiroj estas \u201cvundeblaj\u201d kaj lau\u0306 la nuna situacio, tio ne baldau\u0306 s\u0302ang\u0302ig\u0302os. C\u0302iu besto havas rolon kaj indas savi. Specife la rolo de tapiroj estas grava, c\u0302ar ili povas mang\u0302i kvardek kilogramojn tage kaj duono de ilia dieto estas fruktoj. Per mang\u0302i tiujn fruktojn ili ankau\u0306 mang\u0302as multajn semojn, kiujn ili disigas per iliaj ekskrementoj. Tiel ili subtenas la sanan kreskadon de la arbaro. Pro tio ili ricevis la kromnomon \u201cG\u0302ardenistoj de la arbaro\u201d. Felic\u0302e estas projektoj por savi la tapiron. Unu el la plej longdau\u0306raj projektoj estas gvidata de Patri\u0301cia Medici el Brazilo. S\u0302ia organizo laboras por akiri datumojn pri tapiroj, diskonigi la informojn kaj eduki novajn konservistojn. Tio okazas per kapti tapirojn en lignaj kag\u0302oj por poste anestezi ilin. Oni prenas sangon kaj DNA por poste testi kaj prenas fotojn de la dentaro por vidi kiom ag\u0302a la besto estas, c\u0302ar junaj tapiroj havas pli akrajn dentojn. Se la tapiro ne estis kaptita antau\u0306e, g\u0302i ricevas icon per kiu oni povas sekvi la migradon de la tapiro kaj rekoni g\u0302in. Ekster la kag\u0302o estas kamerao kun senzoro, kiu reagas al movig\u0302o kaj fotas kio ajn aperas antau\u0306 g\u0302i. La celo estas uzi la datumojn por lerni pli pri tapiroj kaj tiel informite decidi kiel oni povas plej bone protekti ilin kaj informi kaj entuziasmigi homojn por krei pli da subteno."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Do ne, tapiroj ne estas formikmang\u0302antoj kaj ili certe estas belaj. Ili havas gravan rolon en la ekosistemo kaj multaj aliaj specioj dependas de ili. Laste, per ne s\u0302ang\u0302ig\u0302i, la tapiro ig\u0302is tempomas\u0302ino al periodo kiam ekzistis bestoj kiujn ni nun ec\u0302 ne povus imagi. Estus bele se oni povus konservi tiun tempomas\u0302inon por la estonteco."}]