[{"text_idx": "#000002", "text": "\u201cMalfacilas scii, c\u0302u la Antoj estas nacio, religio, sekreta societo au\u0306 miksaj\u0302o el c\u0302iuj tri. Ili s\u0302ajne log\u0302as en la Britaj Insuloj almenau\u0306 mil jarojn, kaj oni kredas, ke ekzistas inter dek kaj dudek mil el ili, dissemitaj tra la cetera popolo kaj komplete nedistingeblaj de ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ili estas ankau\u0306 la produkto de la imagipovo de John Fisher, akademia komputila fakulo, kiu mortis en 2007. En sia anglalingva retejo, nun alirebla nur en arkivigita formo, li priskribas ilin kiel havantajn reg\u0302on kaj reg\u0302inon, la propran religion, kaj socian strukturon organizitan en malgrandaj grupoj (au\u0306 cay) el po ne pli ol dudeko da homoj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fisher dokumentas g\u0302in kun rimarkinda g\u0302isfundeco, pretendante, ke li nur transdonas sciojn, kiujn li rikoltis el la postrestantaj fragmentoj de du malnovaj libroj, Horca Cyneeth \u201cGramatika framo\u201d kaj Tolonald Elet Antaa \u201cVortaro de la anta lingvo\u201d, helpate de kelkaj anonimaj kontaktuloj interne de la anta komunumo mem. Apenau\u0306 necesas diri, ke vere la informoj estas tute lia propra elpensaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La lingvo estas nehindeu\u0306ropa, kvankam kelkete da vortoj s\u0302ajnas havi hindeu\u0306ropan radikon:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Krome, la antoj s\u0302ajne pruntis malgrandan nombron da terminoj de la angloj en sia jarcentojn longa kunlog\u0302ado de Britujo:"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La ortografio estas simpla kaj regula, kun aspekto iomete kimra. La sonon k oni literumas kiel c; oni rezervas la literon k por la sono h\u0302. Kvin sonoj estas skribitaj kiel digramoj kun h: ch kaj sh respondas al la Esperantaj c\u0302 kaj s\u0302, th estas interdenta sono kiel en thin en la angla, lh sonas kiel ll en la kimra vorto llan, kaj rh estas senvoc\u0302a r. Lh kaj rh maloftas, aperantaj en malpli ol 20 vortoj sume."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La vokaloj estas sep. A, e, i, o kaj u havas sian tipan eu\u0306ropan valoron, dum oe estas la sono au\u0306debla en la franca vorto yeux kaj y sonas kiel la franca u au\u0306 la germana u\u0308. Y funkcias ankau\u0306 konsonante, kun la sono de la Esperanta j, kiam g\u0302i apudas vokalon. La ortografio foje duobligas vokalon (kiel en cyneeth c\u0302i-supre) por indiki prononcon plilongigitan kaj samtempe akcentitan. La akcento alie trovig\u0302as sur la antau\u0306lasta vokalo (tolonald \u201cvortaro\u201d) au\u0306 la tria vokalo de la fino, kiam la du finaj estas sinsekvaj (asanial \u201cdancisto\u201d)."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Fisher diras, ke Elet Anta havas la propran tradician alfabeton, la Voronye Tacald au\u0306 \u201cMalnovan Literaron\u201d, datig\u0302antan de almenau\u0306 okcent jaroj kaj profunde reviziitan de la Lingva Konsilio (Curthas Eleccwaa) en la dua duono de la dek-nau\u0306a jarcento, sed s\u0302ajne malmulte uzitan post la Dua Mondmilito. Bedau\u0306rinde ni ricevas neniom pli da detaloj krom pasantan komenton en la vortaro, ke la longigitajn vokalojn oni origine skribis per supersigna punkto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La Curthas Eleccwaa estas plurfoje menciita en la pag\u0302oj de Fisher, plejparte kiel akademio da kadukaj-klukaj gramatikistoj, kiuj grumblas pri:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ni elpaku c\u0302i tiun esprimon por iomete gustumi la efektivan funkciadon de ilia sankta lingvo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Do doroshye estas la adjektivo \u201cterura\u201d."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La fascina afero pri la derivaj sufiksoj en la anta estas, ke ili c\u0302iuj estas stumpigitaj formoj de substantivoj. Tiel avicwa \u201cvirino\u201d kaj arecwa \u201cviro\u201d liveras la sufiksojn -avi \u201cina\u201d kaj -are \u201cvira\u201d:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kaj eleccwa \u201clingvo\u201d farig\u0302as la sufikso -elet en la vorto Antelet, kiu estas alia nomo por la anta lingvo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kial la plena formo de c\u0302iuj tiuj substantivoj havas pli-malpli la saman finaj\u0302on, -(c)wa? S\u0302ajnas, ke la sufiksoj venis unue, kaj ke tiun finaj\u0302on oni aldonis pli malfrue en la historio de la lingvo por havi manieron konstrui substantivojn, kiuj kaptu la esencon de la sufiksaj signifoj. Sed kiu scias? Fisher nomas ilin cwe-nakttolon \u201cQ-substantivoj\u201d pro la simileco inter -cwa kaj cwe (la nomo de la litero Q), kvankam Q ne ekzistas en la anta alfabeto!"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Tria uzmaniero de stumpigitaj Q-substantivoj estas kiel klasigiloj c\u0302e propraj nomoj, kiel en:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Amil kaj g\u0302ia ina ekvivalento athal rolas ankau\u0306 kiel respektaj pronomoj. Fakte, iom frape, eblas uzi iun ajn stumpigitan Q-substantivon kiel pronomon por referenci la antau\u0306an substantivon kun tiu sufikso. Do en diskuto pri vortaro, ald povus aludi al tolonald, kaj su eble signifus doroshye la-cawl-blavadsu \u201cterura forputro\u201d."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tio revenigas nin al nia ekzempla esprimo, el kiu la resto nun analizeblas relative facile: anty\u2019 eliany\u2019 eleccwaye salaythsuu. Ant \u201cni antoj\u201d estas la stumpigita formo de la Q-substantivo antwa \u201cla anta popolo\u201d, kaj antye simple signifas \u201cnia\u201d tiusence. Elian estas la verbo \u201cesti sankta\u201d. Eleccwaye estas la adjektiva formo de eleccwa \u201clingvo\u201d. Kaj salaythsu estas la substantivo nomanta la agon de la verbo salayth \u201cbeli, esti bela\u201d \u2013 do g\u0302i signifas \u201cbelado, beleco\u201d."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Adjektivoj kvalifikas la plej proksime sekvantan substantivon \u2013 sed kurioze eleccwaye, kvankam adjektiva lau\u0306signife, tamen estas kalkulata kiel substantivo por tiu regulo. (Fisher nomas g\u0302in substantivo en la atribua formo.) Do kaj antye kaj elianye priskribas eleccwa (\u201cnia sankta lingvo\u201d) kaj la -ye de eleccwaye estas efektive aldonita al tiuj tri vortoj kiel grupo, kiu tiam priskribas salaythsu:"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Se via entuziasmo mem ne jam forputris, vi eble volas scii, kial la u de salaythsuu estas duobligita. Temas pri tio, ke tiu substantivo estas en la tiel nomata \u201cdefinitiva\u201d kazo, kiun oni uzas interalie por marki la subjekton de akompana netransitiva verba substantivo \u2013 c\u0302i-ekzemple blavadsu \u201cputro\u201d. Oni trovas la definitivon ankau\u0306 en propraj nomoj kaj titoloj kiel Horca Cyneeth \u201cFramo de gramatiko\u201d, kiam la unua vorto ne estas stumpigita Q-substantivo. Esperanto emas uzi prepozicion en tiaj okazoj: \u201cla forputro de la beleco\u201d."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Tio kondukas min al la fina strangaj\u0302o de la anta gramatiko, kiun mi deziras mencii: la lingvo enhavas ec\u0302 ne unu prepozicion. Anstatau\u0306e g\u0302i havas preskau\u0306 kvindek specialajn vortojn, kiuj au\u0306 staras aparte \u2013 kun signifoj kiel \u201cesti malantau\u0306\u201d au\u0306 \u201cesti pro\u201d \u2013 au\u0306 estas sufiksataj al substantivoj por esprimi prepoziciecajn signifojn."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ya estas speciala pronomo, kiu referencas la tutan apudan frazon. G\u0302i ofte egalas al la Esperanta subjunkcio tio(n), ke. Jen ekzemplo el unu el la fabloj de Ezopo:"}, {"text_idx": "#000041", "text": "\u201cLa Norda Vento kaj la Suno\u201d estas nur unu el pli ol deko da antaj tekstoj, kiujn Fisher prezentas kaj klarigas en sia retejo, inkluzive mirindan tradukon de dek kvin versoj de la Dia Komedio de Dante en heksametrojn. Se oni serc\u0302as en la arkivoj de la Planlingva Dissendolisto, oni povas malkovri ne malmulte da aliaj el la jaroj 1998 g\u0302is 2000."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La retejo enhavas ankau\u0306 la unuajn kvin lecionojn de kurso, kiun Fisher bedau\u0306rinde neniam finis verki, kune kun impone kompleta vortaro, kiu proponas pli ol 2500 radikojn kun kelkaj miloj da derivaj\u0302oj kaj abundaj ekzemploj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Estas klare, ke li pasigis multe da tempo en elektado de vortoj, kiuj sonas tau\u0306ge por sia signifo. Kiel gorof \u201chundo\u201d kaj brath \u201cc\u0302evalo\u201d, multaj bestoj havas onomatopean nomon:"}, {"text_idx": "#000044", "text": "estas vere c\u0302armaj, kiel ankau\u0306:"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Aliaj estas malpli evidente simbolaj, sed s\u0302ajnas ankorau\u0306 ege kredeblaj:"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Unu el miaj plej s\u0302atataj estas la g\u0302enerala termino por granda birdo, nome marf. Pli malgrandaj birdoj nomig\u0302as tanlir, iel parenca al la verbo tanlin \u201ckanti\u201d. Troveblas multaj tiaj internaj etimologiaj rilatoj en la vortoprovizo:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "La enkonduko de la retejo mallonge konsideras la \u201cridindan ideon\u201d, ke la antoj eble uzas ian magian kapablon por kas\u0302i sin de la cetera brita log\u0302antaro. Estu kiel ajn, ilia lingvo certe bone kas\u0302is sin post la morto de John Fisher."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Jen domag\u0302a afero, c\u0302ar Elet Anta estas brila kaj absorba ellaboraj\u0302o, kiu lau\u0306 mia opinio meritas esti pli bone memorata. Espereble la nuna artikolo, ec\u0302 se nur iomete, g\u0302in diskonigos."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Algorithmic detection of Alzheimer\u2019s by analysis of speech \u00b7 Algoritma detektado de la alchejmera malsano per parolanalizo\nThe universal sound of swearing \u00b7 La universala sono de sakrado\nThe Esperanto World Congress that almost did not happen: Barcelona, 1909\nEl Congreso Mundial de Esperanto que casi no sucede: Barcelona, \u200b\u200b1909\nLa Universala Kongreso de Esperanto, kiu preskau\u0306 ne okazis: Barcelono, 1909\nThe future of linguistic diversity \u00b7 La estonteco de lingva diverseco"}]