[{"text_idx": "#000004", "text": "En Mongolio, konscio pri poluado estu akcelata por malhelpi plian ekologian damag\u0302on"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kun areo de 1,5 milionoj da kvadrataj kilometroj, Mongolio [eo] estas inter la plej grandaj landoj en la mondo, okupante la 18-an lokon lau\u0306 grandeco. G\u0302ia vasta tero ampleksas virgajn borealajn arbarojn [eo], montajn ekosistemojn, kaj plurajn specojn de prerioj [eo] konataj kiel stepo [eo]. Log\u0302ata de 3.3 milionoj da homoj, Mongolio ankau\u0306 estas unu el la plej maldense log\u0302ataj landoj en la mondo, kio faras g\u0302in bona elekto por konservado de la biologia diverseco [eo]."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tamen, dum la lastaj tri jardekoj, la naturmedio [eo] de Mongolio alfrontas multoblajn minacojn, inkluzive de minado kaj infrastruktura evoluigo, troa pas\u0302tado, ekspluatado de fosiliaj brulaj\u0302oj, dezertig\u0302o kaj klimata s\u0302ang\u0302o [pdf en la angla] kiuj c\u0302iuj manifestig\u0302as kiel senprecedencaj pliig\u0302oj de la aeraj temperaturoj kaj en nenormala ripeta formo de precipitaj\u0302o [eo]."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Klimata s\u0302ang\u0302o [eo] influas la furag\u0302orezervojn, la kunmetaj\u0302on de plantoj kaj la diversecon de la pas\u0302tejoj. G\u0302i same kau\u0306zis konstantan pliig\u0302on de naturaj katastrofoj kiel sekeco kaj dzud, [tio estas] severa klimata situacio kiu kau\u0306zas amasan mortadon de la brutaro c\u0302u pro malsato c\u0302u pro ekstrema malvarmo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Plia fonto de poluado estas la c\u0302iutagaj agadoj de homoj kaj ilia aliro al la vivmedio [eo]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Riverfluejo plenigita per plastaj kaj vitraj boteloj. Foto de Amedeo Bastiano uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ekzemple en la riverfluejoj, kiuj sekig\u0302as somere, estas kutime trovi malplenan botelon da vodko. Sur la montetoj, estas altaroj de plastaj pakaj\u0302oj kaj ladskatoloj starantaj apud la veraj altaroj starigitaj por preg\u0302i al la c\u0302iela dio Tenger [tengrismo] kiu estas esenca figuro en mongolaj s\u0302amanismaj kredoj [en]. Ekster la vilag\u0302oj, meze de la stepo, trovig\u0302as subc\u0302ielaj rubejoj. Nur kelkajn kilometrojn de siaj domoj, la log\u0302antoj de tiuj vilag\u0302oj amasigas la rubaj\u0302ojn, kiujn ili produktas dum la vintro, kaj bruligas ilin tie. En la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o, eblas vidi restaj\u0302ojn de misformita plasto dum multaj monatoj poste."}, {"text_idx": "#000013", "text": "People in Mongolia don\u2019t realize that their actions have consequences. If they leave a bottle in a meadow, this bottle may reach a river, or be eaten by a yak and cause its death. But people are not educated to think this way. They just say: \u201cI want to have a beer,\u201d or some vodka, or some water. And they drink, then leave the bottle in the grass."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Homoj en Mongolio ne rimarkas, ke iliaj agoj havas sekvojn. Se ili lasas botelon en herbejo, tiu botelo povas atingi riveron, au\u0306 esti mang\u0302ita de gjako [eo, gruntbovo] kaj kau\u0306zi g\u0302ian morton. Sed homoj ne estas edukitaj pensi tiel. Ili nur diras: \u201cMi volas trinki\u201d bieron au\u0306 iom da vodko au\u0306 iom da akvo. Ili trinkas, poste lasas la botelon en la herbo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "People here have been almost exclusively nomads until a few decades ago. They started gathering in cities only recently, and even nowadays, approximately half of the population lives in the traditional nomadic way. In the past, nomads\u2019 trash could be abandoned in nature without worrying too much. It consisted of carcasses of animals, furs, wood, and natural fabric used for clothing. After a few weeks, the environmental agents would consume it and let it return to what it was before without any damage for the soil."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Homoj c\u0302i tie estis preskau\u0306 ekskluzive nomadoj g\u0302is antau\u0306 kelkaj jardekoj. Ili komencis kolektig\u0302i en urboj nur lastatempe, kaj ec\u0302 nuntempe, proksimume duono de la log\u0302antaro vivas lau\u0306 la tradicia nomada maniero. En la pasinteco, la rubaj\u0302oj de nomadoj povis esti forj\u0302etitaj en la naturo sen fari sin tro da zorgoj. G\u0302i konsistis el kadavroj de bestoj, feloj, ligno kaj natura s\u0302tofo, uzitaj por vestaj\u0302oj. Post kelkaj semajnoj, la naturmediaj kataliziloj konsumus c\u0302ion kaj lasus c\u0302ion reveni al tio kio g\u0302i estis antau\u0306e sen ajna damag\u0302o por la grundo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Nuntempe, la rubaj\u0302o s\u0302ang\u0302ig\u0302is kaj farig\u0302is vitro, plasto, metalo, benzino, kemiaj\u0302oj. Sed por homoj, kiuj ne konas la tiurilatajn dang\u0302erojn, kompreni la efikon de forj\u0302etado de c\u0302i tiuj produktoj en la naturo ne estas tiel simpla."}, {"text_idx": "#000020", "text": "A part of the new ruling class of Mongolia is extremely concerned about it. And the herder communities also understand that some change is happening. They observe nature every day, and see that it behaves differently from the past. A lot of information is circulating through the internet. However, the institutions aren\u2019t reaching out to the public in systematic way. And while people do agree on the importance of protecting nature, they still have a limited understanding of the ways to do so."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Parto de la nova reganta klaso de Mongolio ege maltrankvilig\u0302as pri g\u0302i. Kaj la pas\u0302tistaj komunumoj ankau\u0306 komprenas, ke iu s\u0302ang\u0302o okazantas. Ili observas la naturon c\u0302iutage, kaj vidas ke g\u0302i kondutas malsame ol en la pasinteco. Multaj informoj rete cirkulas. Tamen, la institucioj ne atingas la publikon en sistema maniero. Kaj kvankam homoj konsentas pri la graveco protekti la naturon, ili ankorau\u0306 havas limigitan komprenon pri la manieroj fari tion."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kiel li klarigas, en 1998, la mongola registaro aprobis Publikan Ekologian Edukan Programon, efektivigonta inter 1998 kaj 2005. Sed neniu elpensis planon por traduki g\u0302in en konkretajn agojn por longdau\u0306raj rezultoj. Do, la pozitivaj sed malegalaj rezultoj kiuj estis akiritaj komence, estas nun forvelkantaj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Between 2019 and 2020, the government designated 32 new protected areas, for a total of 4.9 million hectares. It also committed to put under national protection 30 percent of the country\u2019s total land. They already achieved the result of protecting 21 percent of it, which equals to almost 33 million hectares. On top of this, 31 additional million hectares are now designated as locally protected areas. All this took a lot of effort, yet, because of the absence of an organic program to spread information, many people remain uneducated, even among the scientific community. The country suffers [from] the lack of a science-based nature conservation approach, and the public tends to oversimplify matters related to the environment."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Inter 2019 kaj 2020, la registaro nomumis 32 novajn protektitajn areojn, por entute 4,9 milionoj da hektaroj. G\u0302i ankau\u0306 decidis meti sub nacian protekton 30 procentojn de la tuta lando. Ili jam atingis la rezulton protekti 21 procentojn de g\u0302i, kio egalas al preskau\u0306 33 milionoj da hektaroj. Aldone al tio, 31 pliaj milionoj da hektaroj nun estas nomumitaj kiel loke protektitaj areoj. C\u0302io c\u0302i postulis multe da peno, tamen, pro manko de programo por disvastigi informojn, multaj homoj restas neinformitaj, ec\u0302 inter la scienca komunumo. La lando suferas [pro] la manko de scienco-bazita naturkonserva aliro, kaj la publiko emas tro simpligi aferojn ligitajn al la naturmedio."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Retpos\u0302to (ne estos publikigata) (deviga)"}]