[{"text_idx": "#000001", "text": "~ Zamenhof pri indiana c\u0302evalo"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Indianoj estas anoj de indio, kiuj log\u0302as en Indianio. Indiano ankau\u0306 estas konstelacio de tera c\u0302ielo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Lau\u0306 konspira teorio, la amerika Indiano estas parenca kun Mongolo kaj tial oni supozas, ke antau kelkdek jarmiloj la Mongola Imperio invadis Amerikon gvidita de G\u0302ingis H\u0302ano."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Eble ec\u0302 pli interese estas, ke indianoj de la Amerikoj devenas el granda popolo, kiu okupis la okcidentan duonsferon dum multaj jarcentoj antau\u0306 la alveno de Kristoforo Kolombo. Manifestaj\u0302oj pri ilia grandeco; la majesteco de iliaj urboj kaj la nobleco kaj diverseco de iliaj kulturoj estas eltrovitaj en granda abundeco. Sed g\u0302is nun, la plej famkonataj scienculoj el la mondo nek povas tute traduki iliajn lingvojn nek malkas\u0302i la sekreton pri kiuj ili estis, au\u0306 el kie ili devenis."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ni ne estas tiaj song\u0302adantoj pri anglasaksona regnado kiaj kredas ke kroniko de iliaj vojag\u0302oj el la orienta duonsfero al la okcidenta estas skribita en la Libro de Mormon. C\u0302i libro estas sankta historio, kiu priskribas la malfacilaj\u0302ojn, kiujn ili alfrontis forlasante Jerusalemon kaj koloniante novan landon. La Libro de Mormon ankau\u0306 montras, ke la Sinjoro gvidis ilin per sankta kompaso nomita \"Liahono.\""}, {"text_idx": "#000009", "text": "Post pluraj jarcentoj en la Amerikoj, ili farig\u0302is fortega popolo, parto el kiu, forig\u0302is de la Sinjoro kaj ekpersekutis la aliajn, inkluzive la profetojn, kiuj kurag\u0302e proklamis sian fidon al Kristo. C\u0302i tiuj profetoj de la Amerikoj profetis, ke Jesuo naskig\u0302os de virgulino, sintransprenante la pekojn de la mondo; tiel, kiel atestis la bibliaj profetoj de la Sankta Lando."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La Libro de Mormon ankau\u0306 deklaras, ke la kredemuloj de Kristo devis refug\u0302i en izolitaj lokoj, kie ili baptig\u0302is kaj praktikis aliajn kristanajn instruojn. Iliaj profetoj ankau\u0306 instruis, ke la Savonto vizitos ilin en la Nova Mondo post lia morto kaj relevig\u0302o."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tamen, militoj interrompis la progreson de c\u0302i tiuj baraktantaj nacioj. Tiel, kiel la Biblio montras la konflikton inter la disciploj de la Sinjoro kaj tiuj, kiuj kruele subpremis ilin, egalmaniere la Libro de Mormon, verkita de la profetoj de la okcidenta duonsfero, kronikas la grandajn batalojn, kiuj okazis en la Amerikoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Foje, profeto nomita Samuel la Lamanido suprenkuris urbomuron por proklami penton al la tuta urbo. Li ekcriis \"La glavo de la justeco pendig\u0302as super c\u0302i tiu popolo kaj ne forpasos kvarcent jaroj g\u0302is g\u0302i falos sur g\u0302in. Kaj nenio povas savi g\u0302in krom pento kaj fido al la Sinjoro Jesuo Kristo, kiu nepre venos en la mondon!\""}, {"text_idx": "#000013", "text": "La Libro de Mormon diras, ke tiuj, kiuj ne kredis je liaj vortoj koleris pri li kaj j\u0302etis s\u0302tonojn kaj sagojn lian direkton. Sed ili ne kapablis vundi lin per ili. Fine la profeto Samuel forkuris el la regiono."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La Preriindianoj estas la Usonaj Indianoj kiuj log\u0302as en la ebenaj\u0302oj kaj la ondecaj montetoj de la Nordamerikaj Grandaj Ebenaj\u0302oj. Ties rimarkinda c\u0302evala kulturo kaj rezisto al hegemonio de blankuloj faris la Preriindianojn arketipon en literaturo kaj arto por usonaj indianoj c\u0302ie ajn."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ne existas evidentaji de anciena teknologii Indiana pri flugantaj mashinoi. Tamen la referoi al anciena flugantaj mashinoi esas tre grandanombraj en la ancienaj textoi Indianaj. Pluraj raportoi deskriptas ilian utiligon kome milit-armo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La plu granda nombro de tiaj skriburoi venas de textoi evanta de la 4ma, 5ma kaj 6ma yarcentoi al. K. kaj icaj textoi konservesis sorgoze da l' monarkoi quiuj dominacis Indianon dum itaj tempoi. La skribistoi laborantaj ita-epoke kontrolis olin tre atencoze por esari certaj ke liaj skriburoi fundamentizesis sur autentikaj informo-fontoi. Regretinde la tradukitaj dokumentoi, quiujn ni nunadie konocas, ne savigas la originon di iliaj raportoi."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Plu kam 95% de caj ancienaj skriburoi ne ja esas tradukitaj.\nLa maxime famozaj Indianaj skriburoi tradukitaj de la ancienaj Sanskritaj textoi esas la \u00abMahabharata\u00bb kaj la \u00abRamayana\u00bb. Icaj ambaj textoi deskriptas militon di qua la feroceso devastis la mondo. La protagonistoi di ca milito utiligis potentajn aeralajn mashinojn kaj le maxim famoza de oli nomizesis le \u00abVimana\u00bb. La \u00abMahabharata\u00bb same kam la \u00abRamayana\u00bb deskriptis la \u00abVimana\u00bb kom esante aerala vehilo ye cirklatra formo, kaj anke ye altra formo pensigante pri sigaro. Amba mashini posedis kupolo. La specifika detali por la konstrukto di ta mashinoi raportesas en la duacent stanci kontenata en la \u00abVaimanika Sastra\u00bb redaktita ye 400 al.K. ,cirkume, da Bharadvajy la Saja kaj tradukesis en 1875."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Un de la aspekti maxim astoniva di ca Indiana skriburi esas la simileso dil raportita lukti al la moderna kombato-tekniki. Ica skriburi deskriptas anke metodi por sparar karburajo per flugar ye diversa altitudi, koaktata terveni efektigata da l' enemikaro, kaj la domaji produktita per la koliziono kun uceli. Plusa stanci avertas pri la importo evitar la tempesti ye supera altitudo same kam pri la neceseso absorbar sunala energii por ristartigar motoro. La \u00abVaimanika Sastra\u00bb konsakras ok chapitri inkluzante diagrami por deskriptar plura tipi de mashini. Lu mencionas anke 31 precipua parti di ta vehili kaj 16 tipi de materiaro povante utiligesar por lia konstrukto. Kande oli ne utiligesis, le \u00abVimana\u00bb halte-restadis en loko nomata \u00abVimana Griha\u00bb, t.kaj. ulaspeca fortifikata hangaro.\nLe \u00abVimana\u00bb propulsesis per karburajo ye flava-blanka koloro, same kam per centrala parto nutrata per mixuro fundamentizita ye merkuro. Le \u00abVeda\u00bb, anciena Indiana poemi qui konsideresas kom le maxim anciena de la Indiana texti, deskriptas le \u00abVimana\u00bb kom esante de formi kaj dimensioni diversa kaj lia aspekti variis segun lia utileso. La Indiana imperiestro Ashoka esis tante konvikita pri la autentikeso di ca antiqua raportaji ke il kreis la \u00abSekreta Societo dil Non Nekonocata Viri\u00bb olqua kompozesis ek non eminenta Indiana ciencozi di qui la tasko esis establisar listo dil diversa cienci mencionita en la anciena skriburi same kam celigar omna anciena informi al la habitantaro dil imperio. Ica suvereno pavoris kande il pensis ke la alte evolucionita cienci deskriptata en la anciena texti povus efektigar la devasto di lua domeno, t.kaj. simila destino al olta per qua fulminesis la antiqua Imperio Rama."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ultre lo, Sumeriana kaj Egiptiana mitologii raportas amba pri nukleala konflikti simila kande la Dei promenis en fluganta mashini majestoza. La Biblala raportajo di la Genezo deskriptas la devasto di Sodoma kaj Gomorrha segun identa maniero al olta uzata en la Babilonana redakturo pri la Dei cindriganta la urbi kaj la planaji di lia opozantaro."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En 1990, la Chiniana exkavadi dil ruini di Lhasa en la montaro di Tibeto posibligis deskovrari mikran librerion de dokumenti redaktita en la Sanskrita idiomo. La Chiniana autoritatozi qui examenigis ica dokumentaro opinionis ke olu esis tante importanta ke li sendigis lu al la Universitato di Chandrigarh por tradukesar ibe maxim bone kam ico esas posibla. D-ro Ruth Reyna pasis plura semani dum tradukar la prizentita texti al la Chiniana kaj al la Angla kaj pose lu anuncis al la astonegata ciencisti ke parolesas pri indiki por konstruktar interstela navo. Ica informo produktis tre forta reakto da l' Westala ciencisti qui ritradukis la texti kaj refuzis la tezo pri deskripto di interplaneta mashino. Li tamen interkonsentis pri la fakto ke parolesas pri deskripto dil preparado di expediciono al la luno."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Alexandro la Granda iris tam fore kam India por lua konquesto di la lore konocata mondo. Lua historiisti konservis registri sat preciza di lua invadi di la landi quin li atingis. Malgre la fakto ke lia redakturi uzesis nur por gloriizar ica imperiestro, la kronikisti di ta tempo mencionis ke lua trupi atakesabis per fluganta shildi qui pavorigis la kavalrio kaj ico koaktis Alexandro grupigar lua armeani. En la sequanta tempo il konquestos India sen renkontrar irga aerala rezisto. Adolf Hitler esis tante impresita per la lekto dil anciena texti Indiana koncernanta le \u00abVimana\u00bb ke il sendis plura expedicioni al India dum la yari 1930 por saveskar tam multe kam lo esis posibla pri la eventuala sekreta teknologii qui povabus trovesar ibe kaj qui posibligus al la Germana milit-avionaro devastar omna nacioni qui luktabus kontre la nazista partiso. Fortunoze, ita expedicioni faliis. Se Hitler havabus la moyeni sucesar konstruktar \u00abVimana\u00bb, lore nula lando povabus impedar lua dominaco."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Koloniistoj forte modifis la vivon de Indiano. La anglaj disidentoj portis Puritanismon kaj tedigis ilin kontrau\u0306 meleagroj. Multaj indianaj popoloj tute malaperis pro Kristanismo, importitaj elektronikaj iloj, turismo kaj sadomasoh\u0302ismo. Ne scieblas kiom da log\u0302antoj vivis en Ameriko antau\u0306 la alveno de eu\u0306ropanoj. Nombradoj okazis ofte nur kiam granda nombro de regionaj popoloj jam estis neniigitaj. Multaj popoloj malaperis post 1492 pro el Eu\u0306ropo kunportitaj religioj, sen ke iu eu\u0306ropanoj iam ekvidis ilin."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La hispanoj kaj francoj celis _regi_ la indianojn, dum la angloj celis _ekanstatau\u0306i_ ilin. La hispan-franca metodo estis komuna en Eu\u0306ropo g\u0302is antau\u0306 nelonge: la princoj intermilitis kaj s\u0302ang\u0302ig\u0302is, sed la regatoj restis en sia loko. Do inter ili estis la distingo de sklavigo kaj ekstermado."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La francoj ac\u0302etis kelkajn indianojn el aliaj indianoj kiel jamajn sklavojn, sed neniam provis rekte iri kaj sklavigi ilin. La rezulto eksterdube estintus la malo... :-)"}, {"text_idx": "#000028", "text": "La originaj log\u0302antoj de la landoj, indianoj, estas nur 3 %. Ili apartenas al kvin diversaj triboj, kaj iliaj malgrandaj vilag\u0302oj trovig\u0302as tra la tuta lando. Sed bedau\u0306rinde, fine de 1989, iu grupo de politike manipulitaj indianoj, alpreninte la nomon Tucayana, kau\u0306zis multajn problemojn, okupante parton de la lando kaj militante kontrau\u0306 la oficiala reg\u0302imo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "En la nomo de Dio - kelk-cent miloj da indianoj volas havi al si tutan vastegan kontinenton. K mortigi c\u0302iun kiu volus kunlog\u0302i g\u0302in kun ili. C\u0302u tio por via socialisma konscienco povus esti justa afero!"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Fragmenta kono pri c\u0302i tiuj antikvaj popoloj postvivas en la tradicioj bus\u0302e transdonitaj, ec\u0302 g\u0302is nun, inter iliaj posteuloj. Unu el la plej signifohavaj legendoj konservataj estas pri la \"Granda Blanka Dio,\" kiu alvenis en Amerikon antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 du mil jaroj. C\u0302i tiu dio promesis iutage reveni."}, {"text_idx": "#000032", "text": "C\u0302u indianoj estas ia intereso via? Kiujn tribojn vi taksas la plej ferocaj militistoj? Apachan, Irokezan, Komanchan? En kulturo kie la valoro de viro estis g\u0302uste kiom da homaj skalpoj li posedis la nivelo de sovag\u0302a feroco k militista lerto estis vers\u0302ajne iomete alta! Estas bedau\u0306rinde ke la nov-setlantojn dau\u0306re atakis la indianoj k ke la indianoj ofte rigardis ilin kiel mortigendajn entrudantojn. Tamen iasence komprenebla. La indiana kulturo estis kulturo de militado k c\u0302asi setlantojn estis nur etendig\u0302o de iliaj kutimaj amuzaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Pacopipo estas indiana ceremonio, per kiu oni montras, ke ili ne volas plu militi. La ceremonio estas tabakfumado, c\u0302e kiu saman pipon fumas anoj de ambau\u0306aj flankoj de c\u0302esita milito. La pipoj mem estis sanktaj\u0302o por c\u0302iuj triboj. Oni faris tiajn pipojn el sankta rug\u0302a s\u0302tono (katlinito), minita en la s\u0302tonminejo de Minesoto, kie oni observis neu\u0306tralecon. Indianoj havis ankau\u0306 pipojn por aliaj ceremonioj, sed oni faris ilin el aliaj materialoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Blankulo preparas brullignon por la venonta vintro. Li demandas al sia indiana najbaro, c\u0302u lau\u0306 li la jam proksima vintro severos. La najbaro respondas: \u201cIom.\u201d Do la blankulo plu hakas lignon. Denove li starigas la saman demandon al la indiano, kiu respondas: \u201cJes, sufic\u0302e severa.\u201d La blankulo plu hakas, segas, hakas, segas. Al la triafoje metita demando, la najbaro respondas: \u201cSeveregan vintron ni ja havos.\u201d Tiam demandas la unua: \u201cSed per kiuj signoj vi povas antau\u0306diri, kia estos la vintro?\u201d \u201cHo, simple lau\u0306 kiom da ligno stakig\u0302as c\u0302e via domo!\u201d"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kiel la indianoj rimarkas ke sekig\u0302is la rivereto?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Iam Britanio koloniigis Indion kaj adportis a lu sua patuazo*. Quankam me ne esas entuziasmoza pri la Angla idiomo, on devas konstatari ke ico posibligis la futura uniono di India kaj lua aceso a la moderna mondo-vivo. Se la Angla koloniigo ne esis bona omnarelate, g\u0302in, adminime, havis anke tre pozitiva lateri por Indio. Nun, Indio esas sendependa kaj divenas un de la tre egardinda landi di nia komencanta XXIma yarcento."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Britanio dekadas dramatatre kaj perdas la omnajn tradicionojn kaj omnon quion igis g\u0302in iam potenta kaj respektata lando. Sed la fundo de l' abismo kie esas sinkesanta Britanio havas anke posiblajn pozitivajn laterojn. Nome la Britanianoi povas ripozari en questiono tio sur quio li apogesis til nun kaj konstatari ke ilia nuna civilizuro bankrotas. Lore, li mustos kreari novan civilizuron por havari novan vivon kaj principojn en la skopo permanari. Kaj Indio havas civilizuron per kiu ili povus inspiresari pro ke g\u0302in duris dum pluraj yarmili kaj permanas bone ankore nun."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ja esas multa Indianoi en Britanio kaj la Indiana restorerioi tie prosperas. Ma la Angloi povus anke adoptari ne nur la Indianan koqvarton, ma anke spektari Indianajn filmojn, tradukari Indianajn librojn kaj literaturon. Adoptari traitojn de l' Indiana vivo-maniero konciliebla kun lia propra vivo-maniero. Interesesari pri la hinduismo kaj la Indianaj filozofioi qui povus adportar a li espero kaj vivo-motivi. Konoceskar kaj prizar la Indiana muziko, pikturi kaj skulturi. iam, la Angli esis la koaktata docisti di India. Hodie la roli povus inversigesar kaj la Britaniani povus libere multe lernar de lia anciena koloniigiti. Li esas tre fortunoza havar la posibleso agar tale, nam ne omna olima koloniiginti dominacabis tante remarkinda kaj alte civilizita anciena imperio. Me judikas ke la Britaniani povas salvesor per imitar kaj adaptar la Indiana civilizuro. Me envidias li, ma kad li intelektos ke li havas granda fortuno eventuala kaj ka li savos kaptar olu por divenar nova modelo por Ocidento kaj Europa ?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Potlac\u0302o estas konata inter indianaj socioj de la marbordaj regionoj de la nordokcidenta Ameriko kiel donacfesto. Ankau\u0306 dum kutima festo, la invitinta c\u0302efo ric\u0302e nutris kaj disdonis donacojn al la invititoj, sed tio estis en la indiana kulturo kutima devo de la invitinto kaj estis reciprokita regule de aliaj c\u0302efoj kaj ties vilag\u0302anoj. Potlac\u0302o kontrau\u0306e okazis nur malofte kaj havis pli profundan religian kaj ritan signifon. Multaj c\u0302efoj okazigis en sia tuta vivo nur unu au\u0306 du potlac\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Por okazigi potlac\u0302on necesis aparta okazaj\u0302o, c\u0302ar centra signifo de la festo estis la transsdono kaj postulo de la c\u0302efnomoj, titoloj kaj privilegioj. Ili devis estis atestitaj de altrangaj gastoj kaj konfirmitaj per disdono de multaj ric\u0302aj donacoj. La rangsekvo kaj la pozicio de la donacotaj gastoj estis aparte grava, c\u0302ar tio agnoskis la socian kaj ritan rangon de c\u0302iu."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Kau\u0306zo de tia ceremonio povis esti la nasko de la unua filo au\u0306 la morto de altranga parenculo.\nKiom plej valoraj kaj apartaj estis la disdonitaj donacoj, tiom plej alta estis en la sekvo la pozicio kaj la devenvico de tiu, kiu okazigis la potlac\u0302on. En la indiana socio la envicig\u0302o en la vicon de la antau\u0306uloj estis gravega, c\u0302ar ili c\u0302iam estis c\u0302eesta parto de la reala mondo. Kiam do potlac\u0302o ricevis grandan honoron, g\u0302i honorigis ankau\u0306 la antau\u0306ulojn kaj tiel helpis sekurigi la ordon kaj la estadon de la mondo."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La socia ekvilibro de la indiana socio estis tiel garantiita, kaj nur malofte kaj mallonge okazis amasigo de ric\u0302ecoj fare de individuoj au\u0306 unuopaj familibranc\u0302oj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Konkuro, kiu ruinigis ne malmultajn junajn c\u0302efojn kaj ties tribojn.\nTial potlac\u0302oj estis malpermesitaj de la kanada registaro ekde 1884. La malpermeso validis g\u0302is la 1950-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Bildigu al vi Indianon. Kion vi imagas? Sovag\u0302ulon sur c\u0302evalo, c\u0302u ne? Sed la vero estas 180 gradojn for de la populara supozo, c\u0302ar c\u0302evaloj ne estas indig\u0302enaj bestoj de Ameriko. Efektive, kiam hispanoj invadis fremdan landon de Ameriko, tieuloj tuj kredis, ke la surc\u0302evalaj konkerantoj estas duonhomaj, duoncervegaj estaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "C\u0302iuj homoj, kiuj sin okupas je soci-politika agado, asertas, ke indianoj tamen perfektigis c\u0302evalrajdadon post mallonga tempo (s\u0302ajne ene de nur unu-du generacioj \u2014 de la fino de la 17-a jarcento, ni diru, g\u0302is la komenco de la 18-a). Sed tio estas afero historie lastatempa, lau\u0306 la dau\u0306ro de indianeco."}, {"text_idx": "#000062", "text": "\"C\u0302i tie mi legas, ke unu indig\u0302ena gento konsideras surlipan kisadon maldeca. Kion vi opinias?\""}]