[{"text_idx": "#000001", "text": "Esperantilo en eldono 0.90 kun nova gramatika korektilo"}, {"text_idx": "#000002", "text": "La c\u0302efa temo de tiu eldono estas la gramatika kontrolado. Tiu eldono havas preskau\u0306 komplete reprogramitan uzulan interfacon de gramatika korektilo. Mi esperas, ke tiu eldono estas la unua, kiu estos vaste uzata por gramatika kontrolado. Nun la gramatika kontrolado povas ankau\u0306 en kelkaj kazoj sugesti la korekton. La kvalito de mesag\u0302oj de korektilo estis plibonigita kaj la mesag\u0302oj estas nun pli konkretaj. Tiu denova okupo pri gramatika kontrolado estas eble rezulto de mesag\u0302grupo Komputila lingvistiko kaj intereso de kelkaj personoj pri tiu temo. Eble iam ekestos ankau\u0306 aliaj interesaj korektiloj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mi aldonis ankau\u0306 tute novan funkcion de gramatika kontrolado. La uzanto povas nun direkte marki c\u0302iujn gramatikajn erarojn per butono en suba kampo de fenestro. C\u0302iuj eraraj au\u0306 dubindaj vortoj estas markitaj. Se oni enigas per mus\u0302o en la kampon de vorto, en la suba listo de mesag\u0302oj oni povas legi la erarmesag\u0302on. Per klako de dekstra mus\u0302a butono oni povas selekti sugestan korekton kaj tuj korekti la tekston."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Kvankam mi multe testis la programon sur mia blogo au\u0306 blogoj de aliaj esperantistoj, tamen la funkciado de korektilo ne estas c\u0302iam kontentiga. Mi malkovris esperantajn blogojn kiel bonaj fontoj de malkorektaj tekstoj. Ankau\u0306 mesag\u0302grupoj de TTT-ejo lernu estas tre bonaj por trovi nekorektajn tekstojn. Mi testis ankau\u0306 la programon sur hazardaj pag\u0302oj de esperanta vikipedio, sed mi trovis entute nur kelkajn erarojn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Programo ne trovas gramatikajn erarojn.\nProgramo plendas pri korektaj frazoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mi lasttempe c\u0302efe laboris pri malplialtigo de falsaj mesag\u0302oj, sed tamen analizo de kompleksaj tekstoj faras problemojn. Por mezuri la kvalito de rezultoj oni uzas grandecojn konataj de Information Retrieval. Lau\u0306 tiu difino Esperantilo havas ne tre bonan \u201erecall\u201c. Tiu estas nombro de mesag\u0302oj kompare al korektaj mesag\u0302oj. Tial la programo ne estas tre bona por komencantoj, kiuj povus esti konfuzitaj de malkorektaj mesag\u0302oj. La liston de ekzemplaj eraroj kaj mesag\u0302oj oni povas rigardi tie."}, {"text_idx": "#000007", "text": "C\u0302e tiu okupo mi plibonigis ankau\u0306 la sintaksan analizon. Nun la sintaksa analizo povas rekoni en kelkaj kazoj subfrazojn ankau\u0306, se la frazo ne enhavas komojn. Tio havis ankau\u0306 pozitivan influon je kvalito de mas\u0302ina tradukado."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kiel kutime mi korektis kelkajn programajn erarojn. Esperantilo enhavas nun la ilon por prepari erarajn raportojn. Se en Esperantilo okazos eraro, oni ekvidos novan fenestron, en kiu oni povas priskribi la situacion de eraro kaj krei dosieron kun raporto (en XML-formato). La raporto enhavas ankau\u0306 kelkajn teknikajn informojn (Stacktrace), kiuj helpas al mi trovi kaj korekti la eraron. Tiun dosieron oni povas sendi al mi."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Uzado de vorteto \u201eunu\u201c kiel tablovorto"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Vorteto \u201eunu\u201c estas uzata en Esperanto en multaj funkcioj. Funkcioj de tiu vorteto ne limigas nur al tiuj de numeralo. Ni vidu la ekzemplojn:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "En la tri lastaj ekzemploj \u201aunu\u2018 estas uzata ne kiel numeralo sed kiel pronomo. Oni rapide tion povas konstati, se oni pripensu la ekzemplojn kun aliaj numeraloj. Ne ekzistas ja formoj: duj, dun, dujn. Tiu malkonsekvenco ofte g\u0302enis kelkajn Esperantistojn, do ili konstatis tiun uzadon kiel eraro. Iu Esperantistino, kiu konsilis min pri lingvo dum frua programado kaj kolektis la unuajn ekzemplojn de eraroj en lingvo esperanto, ankau\u0306 aldonis \u201aunuj\u2018 kiel falsa uzado. Tiam mi jam asertis, ke \u201aunuj\u2018 s\u0302ajas esti kutima vorto en esperantaj tekstoj. La respondo estis tre rigida: \u201eAnkau\u0306 se iu vorto estas ofte uzata, tio ne signifas, ke g\u0302i ne estas erara\u201c. Poste la saman ekzemplon konstatis la alia Esperantisto (kreinto de fama PMEG) kiel tute korekta (vidu Diskutejo: \u201eKomputila Lingvistiko\u201c). Interesa en tiu diskutejo estas ankau\u0306 la mencio de analiza skolo: (citaj\u0302o: \u201eMi konstatas, ke iu legis tro da libroj de la \u201aAnaliza Skolo'\u201c). Verdire mi antau\u0306e nenion sciis pri \u201aanaliza skolo\u2018, kvankam mi mem delonge supozis multajn skolojn de esperantaj lingvistoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Dum kontaktoj kun multaj Esperantistoj mi ofte spertis, ke ili ofte proponas kaj asertas tute kontrau\u0306ajn konsilojn. Mi ne volas partopreni en la diskutoj de tiuj skoloj, sed mi sentas min kiel simpla uzanto de la lingvo kaptita inter multaj frontoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mia tendenco de aliro al tiuj problemoj estas nuntempe statistika au\u0306 naturisma. La c\u0302efa (precipa) kazo de tio estas, ke mia programo devas analizi esperantajn tekstojn. Se mi ne akceptas kelkajn formojn, la programo malsukcesis korekte analizi (do traduki) la tekstojn. Ankau\u0306 se mia granda deziro estus, ke esperanta lingvo estus regula kaj logika, mi devas akcepti la realon de ekzistantaj esperantaj tekstoj. Tio estas ofte tre g\u0302ena afero, c\u0302ar kun c\u0302iu mallogika escepto la programado plimalfaciligas kaj la rezultoj de mas\u0302ina tradukado estas malpli bonaj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Kvankam esperanto estas kreita lingvo, nun oni ne povas altrudi la regulojn de uzado al la uzantoj. Uzantoj de lingvo mem kreas g\u0302iajn regulojn. Evidente, post kiam la lingvo estis kreita kaj oni g\u0302in uzas, oni ne povus diri pri planita lingvo sed jam natura lingvo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La plej gravaj reguloj de esperanto estas enskribitaj en unu dokumento, kion oni nomas \u201eLa Fundamento\u201c. La Fundamento havas por esperantistoj preskau\u0306 sanktan signifon. G\u0302i estas ofte prezentata kiel enkorpigo de reguleco, klareco kaj facileco de la lingvo. Sed se oni pensu ne pri tio, kion la fundamento diras, sed pri tio, kion la fundamento ne diras, la rezultoj de tiu dokumento estas magraj. C\u0302u vere 16 reguloj povus esti sufic\u0302aj pro difini la lingvon au\u0306 ec\u0302 g\u0302ian fundamenton?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "La fundamento diras nenion pri sintakso de lingvo. Oni vene serc\u0302as informojn pri interpunkcio kaj aliaj gravaj reguloj. Mi pensas, ke ankau\u0306 Zamenhofo sciis pri tiu neebleco difini klarajn regulojn. Li do kreis longajn kelkspecajn tekstojn por doni ekzemplojn de g\u0302ia uzado. En tiuj ekzemploj li uzis la vortetojn \u201eunuj\u201c. Kaj tie kus\u0302as la problemo. Tiu formo eble ne estas avantag\u0302a kaj s\u0302ajne escepta, sed la majstro g\u0302in uzis. C\u0302ar la majstro g\u0302in uzis, g\u0302i estas la parto de lingvo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Aliaj reguloj iom post iom kreig\u0302is de unuaj uzantoj de esperanto. Ili bazig\u0302as sur heredaj\u0302o de iliaj lingvoj, eu\u0306ropaj lingvoj. Multe pli tio, kio la Fundamento ne diras, oni hipotezas kiel kutima por aliaj lingvoj (lingvoj de kelkaj nacioj). C\u0302u vere oni do povas nomi Esperanton la planita lingvo?"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Malreguleco kiel s\u0302ajna avantag\u0302o de Esperanto"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ne ekzistas neniu regulo pro tio, kiu suba frazo estas korekta:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "C\u0302iu, kiu lernis iun fremdan lingvon, scias, ke oni lernu ankau\u0306 ne nur verbojn sed ankau\u0306 konvenajn prepoziciojn uzataj kun tiuj verboj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Esperantaj lernolibroj diras, ke oni havas liberan elekton de iu formo. C\u0302iuj estas korektaj. Tio estas tre kontentiga informo por lernantoj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Esperanto estas tre juna lingvo. Kiel aspektos tiu kutimo en sekvaj jaroj? Se oni observis la evoluon de naturaj lingvoj, oni devas konstati, ke la naturaj lingvoj ne akceptas plurajn formojn, kaj finfine unu formo supervenkas la alian. Lau\u0306 tiu principo kreig\u0302as dialektoj kaj poste tute aliaj lingvoj. Do tiu libereco estas nur portempa. Iam kelkaj nuntempaj frazoj sonas por venontaj Esperantistoj (se ili estos) tiel strange, kiel nun por Poloj sonas maljunaj polaj libroj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Esperanto kiel venonta plej malfacila lingvo de mondo"}, {"text_idx": "#000025", "text": "La esperanta lingvo evoluas kaj s\u0302ang\u0302ig\u0302as (aliaj dirus, ke g\u0302i pliric\u0302ig\u0302as). La nuna praktiko estas, ke c\u0302iu uzas la lingvon lau\u0306 propraj manieroj de gepatra lingvo. Klareco kaj logiko ne estas gravaj. Tio nepre kondukos al la stato, ke Esperanto enhavos la strukturojn kaj lingvajn kutimojn de multaj tre diferencaj lingvoj. Ankau\u0306 la malfacileco de angla lingvo rezultas de multaj influoj de aliaj lingvoj. La angla lingvo estas miksaj\u0302o de kelkaj lingvoj, kaj tiel g\u0302i estas malfacila."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Iu germano diris: Angla lingvo estas samtempe facila kaj malfacila. G\u0302i estas facila, c\u0302ar g\u0302i konsistigas nur de fremdvortoj. Samtempe g\u0302i estas malfacila, c\u0302ar c\u0302iuj tiuj vortoj estas malkorekte elparolataj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mi ofte trovas en Esperanto strukturojn de pola, germana kaj rusa lingvoj. Mi ofte miras pri lingvaj\u0302o de azianaj Esperantistoj. Mi komprenas ion, sed c\u0302io estas stranga. Ofte esperantaj tekstoj estas tiel malkaraj kaj malkompreneblaj, ke mi devas rezigni pri la legado. Esperantistoj estas ankau\u0306 kreemaj personoj, kaj elpensas ofte novajn strukturojn. Tial la legado de esperantaj tekstoj oni povus kompari al matematikaj ludoj au\u0306 ludaj enigmoj (simile kiel SUDOKU). Lau\u0306 moto: Uzanto, deenigmu la signifon kaj admiru mian povon de kreado, scion de lingvo kaj lertecon de g\u0302ia uzado!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "C\u0302ar Esperanto estas tre juna (en tempomezuro de lingvoj), la influo de aliaj lingvoj sur Esperanto estas tre granda. Nur firmaj naciaj lingvoj havas s\u0302ancon konservi g\u0302ian ec\u0302 pli malgrandan regulecon. Manko de reguloj kondukas nepre al venonta malreguleco."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Deveno de plurfunkcia uzado de \u201aunu\u2018"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Uzadon de \u201aunu\u2018 en alia signifo ol numeralo mi konas de pola kaj germana lingvo. En germana lingvo \u201aunu\u2018 rolas ec\u0302 aldonan funkcion kiel nedifina determinilo (artikolo). Mi pensas, ke la uzado fontas c\u0302efe en pola lingvo."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Unu volas tion, la alia volas la alion.\nJeden chce to, a drugi tamto. (pole)\nEiner will das, der andere will aber das. (germane)"}, {"text_idx": "#000034", "text": "La germana lingvo havas apartan formon por \u201eunuj\u201c \u2013 \u201eeinige\u201c. Ial supriza estas la rusa formo por \u201eunu post alia\u201c, kiu direkte tradukita estas \u201eamiko post amiko\u201c. La germana formo \u201enacheinander\u201c astas de kunligo de \u201enach ein ander\u201c \u2013 do \u201epost unu alia\u201c. Tiu solvo estas tre interesa, c\u0302ar tiun vorton tuj oni povas konsideri kiel adverbo. (mi pensas pri novesperantaj vortoj kiel: surkovrilpag\u0302e). Do aliaj lingvoj solvas parte tiun problemon sen uzo de \u201eunu\u201c. Nur pola lingvo uzas konsekvence \u201eunu\u201c por c\u0302iuj tiuj kazoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mi iom post iom (novesperante: poiome) akceptas sendiskute c\u0302ion, kion mi frontas en esperantaj tekstoj. Mi ne volas krei tiun lingvon, sed mi volas nur g\u0302in uzi. Se mi serc\u0302as respondojn kaj regulojn, tiujn povas doni al mi nur statistiko. Decidoj de akademio de Esperanto estas tre maloftaj, kvazau\u0306 la lingvo tiujn decidoj (do regulojn) ne necesus kaj c\u0302io estus klara. La stato ne estas do alia ol c\u0302e naciaj lingvoj. G\u0302i estas ec\u0302 pli malbona, c\u0302ar la lingvo estas juna kaj Esperantistoj estas tre diferencaj. Tio estas entute la normala afero. Sed, kiam la Esperantistoj c\u0302esos rakonti fabelojn pri tiu lingvo, ke g\u0302i estas io tute speciala?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "La nuna uzula interfaco de korektilo en Esperantilo ne estas bona. Mi rimarkis, ke mi mem nur tre malvolonte uzas la korektilon (kaj precipe la gramatikan korektilon). La korektado dau\u0306ras tro longe kaj mi preskau\u0306 c\u0302iam perdas deziron de korektado post kelkaj frazoj. Mi pli s\u0302atas la alian funkcion, kiu nur markas malkorektaj vortojn rug\u0302e. Sed tio ne funkcias por gramatika korektado g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Programi bonajn uzulajn interfacojn ne estas facila afero. Tial oni ofte frontas ne uzeblajn interfacojn. Pri programodo de uzulaj interfacoj oni longe ne povis trovi bonan literaturon. Bonajn konsilojn donas al ni Joel on Software- User Interface Design for Programmers. Unu de c\u0302efaj postuloj estas, ke oni konformigu la interfacon al konataj programoj. Homo estas ja la kutimema besto kaj s\u0302atas aj\u0302ojn, kiujn g\u0302i jam konas. Mi do rigardis pli detale kelkajn programojn, kiuj enhavas korektadon."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Kvankam ekzistas inter gramatika korektado kaj literumado grandaj diferencoj, programoj ofte strebas oferi por ambau\u0306 funkcioj la saman interfacon. La diferencoj estas:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Literumado agas sur unu vorto. Gramatika korektado agas sur plena frazo.\nLiterumaj eraroj estas pli evidentaj ol gramatikaj. G\u0302is nun ne ekzistas plene fidindaj gramatikajn korektilojn.\nC\u0302e literumaj eraroj la eraro ligas kun unu vorto. C\u0302e gramatikaj eraroj la eraro ligas kun vorto, frazparto au\u0306 tuta frazo. En gramatika korektado estas ofte tre malfacile indiki la ejon de eraro.\nLiterumaj eraroj kau\u0306zas poste la gramatikajn erarojn. Unu gramatika eraro kau\u0306zas sekvajn erarojn. La dependecoj inter eraroj estas grandaj.\nGramatikaj eraroj estas por uzantoj tre malfacile klarigeblaj. Ofte uzantoj scias nenion pri gramatiko."}, {"text_idx": "#000040", "text": "En programoj, kiujn mi rigardis, nur MS-Word enhavas literumadon kaj gramatikan korektilon en baza funkciaro. Tio ankau\u0306 estas indiko, ke gramatika korektado g\u0302is nun ne estas ofte uzata kaj por programistoj g\u0302i estas malfacila tasko. La dua programo, kiu regas gramatikan korektadon, estas LanguageTool, kiu ja kunlaboras kun OpenOffice, sed havas propran interfacon kaj ne uzas la normalan fenestron de korektado. Tio estas g\u0302is nun normala afera, c\u0302ar tiu programo ne estas kutima parto de OpenOffice."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La granda simileco inter OpenOffice kaj MS-Word estas okulfrapa. Oni povas redakti tekston en supra kampo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "MS-Word uzas la soman fenenstron pro literuma kaj gramatika korektado, sed la butonoj estas mirakle s\u0302ang\u0302ataj je neceso."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Tiu fenestro estas plej malric\u0302a. La uzanto ec\u0302 ne havas s\u0302ancon vidi la tutan frazon."}, {"text_idx": "#000044", "text": "La fenestro havas pli multe butonoj ol aliaj programoj. Tie oni ankau\u0306 povas redakti la vortaron."}, {"text_idx": "#000045", "text": "C\u0302iu KDE-Programo uzas tiun fenestron. Oni ne povas pri io plendi."}, {"text_idx": "#000046", "text": "La interfaco sekvas la solvoj de literuma korektado. La fenestro enhavas aldonan kompon pro priskribo. Du linioj de tio kampo estas perditaj por informo kun numero de eraro. Oni ne povas redakti tekston en supra kampo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "C\u0302iuj programo, kiujn mi testis, uzas por korektado separatan fenestron. Tio fenestro ofte laboras en tn. \u201emodeless\u201c-stato. Tio signifas, ke uzanto povas uzi la c\u0302efan fenestron sen malfermi la fenestron de korektilo. En tiu fenestro la uzanto ofte vidas la tutan frazon, do li vidas la kuntekston de eraro. MS-Word pritraktas la gramatikan eraron preskau\u0306 same kiel literumaj erarojn. La uzanto ricevas la liston de sugestoj por elekto. La unua diferenco estas la alia farbo (la verda) uzato c\u0302e markado. Sed se oni pli atente rigardis la fenestron, oni rimarkas, ke tiu programo dinamike s\u0302ang\u0302as la nomojn de butonon kaj iliajn funkciadon. Do en la sama loko la butono c\u0302e gramatika eraro estas \u201eZum na\u0308chsten Satz\u201c (al sekva frazo) kaj en litermuma korektado \u201eZum Wo\u0308rterbuch hinzufu\u0308gen\u201c (aligu al vortaro). Tio estas tute diferencaj funkcioj. Mi ne estas certa, ke tiu estas bona solvo por uzantoj, c\u0302ar ofte oni legas, ke oni ne s\u0302ang\u0302u funkcion de butonojn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "En plenampleksaj programoj kiel OpenOffice au\u0306 MS-Word ekzistas parte tre kompleksa funkciado c\u0302e reguligo de c\u0302efa fenestro kaj korektila fenestro. La programo rekonas, ke uzanto s\u0302ang\u0302is la tekston en c\u0302efa fenestro kaj konforme adaptigas la enhavon la korektila fenestro."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu korektilo oferas funkciojn:"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Rimarkinda estas ankau\u0306 la fakto, ke MS-Word preskau\u0306 altrudas al uzanto la aligon de nekonatajn vortojn al vortaro. Oni povas nur malfacile salti al sekva vorto sen decidi pri la nuna eraro."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Kion mi lernis por posta programado?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "La interfaco de Esperantilo nepre bezonas plibonigon. Mi volas malplialtigi la nombron de butonoj kaj videblaj funkcioj. Mi volas similigi la uzadon de interfaco c\u0302e literumaj kaj gramatikaj eraroj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Tamen mi ne volas havi separatan fenestron por korektilo. Mi ne s\u0302atas, ke iu nova fenestro kas\u0302as la enhavon de c\u0302efa fenestro. La simila situacio estas ankau\u0306 c\u0302e \u201etrovi\u201c-funkcio. Kelkajn novajn programoj, ekzemple \u201eFirefox\u201c, uzas por tiu funkcio ne novan fenestron sed malgrandan parton de c\u0302efa fenestro en suba kampo. Mi s\u0302atas tiun solvon. Tiu solvo estas ec\u0302 pli bona, c\u0302ar oni ne devas remontri la frazon en korektila fenestro, sed nur marki g\u0302in en c\u0302efa fenestro."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iuj programoj povas indiki skribajn erarojn dum la skribado, au\u0306tomate. Tio estas ankau\u0306 kutima agordo c\u0302e plej oftaj programoj. Tiu funkcio estas diskutinda, c\u0302ar la tuja markado de erarojn interrompas la fluon de skribado, do tio eble g\u0302enas la uzanton. En unuaj eldonoj de programoj tiu funkcio estas kutime mals\u0302altita. C\u0302ar averag\u0302a uzanto neniam s\u0302ang\u0302as agordojn, multaj homoj scion nenion pri tiu funkcio."}, {"text_idx": "#000055", "text": "C\u0302e Esperantilo oni mem devas iniciati la literumadon au\u0306 gramatikan korektadon. Mi ne sentas tion kiel g\u0302ena premo. La dua kialo, kial tio ne funkcias en Esperantilo, estas la teknika. Tiu funkcio bezonas la tn. paralelan programadon, kaj tio ne estas facila tasko en Tcl-programlingvo. Tio estas ebla sed nur malfacile realigebla. Mi pensas, ke nun aliaj funkcioj estas pli bezonataj."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Nun Esperantilo enhavas funkciojn, kiujn mi volis. Do venis la tempo por perfektigi la programon. Tio signifas ne nur la korektadon de evidentaj eraroj sed ankau\u0306 plibonigoj de uzebleco. C\u0302e tiu tasko estas gravaj por mi la reagoj de uzantoj. Por programisto estas ofte psike tre malfacila tasko s\u0302ang\u0302i la programon, se g\u0302i principe laboras senerare. Oni por tio devas venki la enan porko-hundon (\u201eSchweinehund\u201c), kiel tion diras germanoj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Nova eldono 0.89 de programo \u201eEsperantilo\u201c"}, {"text_idx": "#000058", "text": "En la lasta temo mi regule preparis novan eldonon c\u0302iujn monaton. La s\u0302ang\u0302oj ne estas grandaj, sed tio estas ja la trajto de programado en mallongaj pas\u0302oj. En tiu eldono mi precipe plibonigis la polan tradukadon. Helpe de vikipedio kaj multaj testaj tradukoj kaj mana laboro mi plivastigis polan vortaron je pli ol 1000 vortoj. Mi forigis ankau\u0306 kelkajn erarojn, kiuj estis raportitaj de uzantoj. Dankon al c\u0302iu, kiu raportis erarojn."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Per vortaro de frazpartoj estas tradukitaj kelkajn frazaj\u0302ojn: iom post iom, c\u0302u ne, antau\u0306 ol, ...\n\u201epli kaj pli rapida\u201c -> \u201ecoraz szybszy\u201c\n\u201eunu post la alia\u201c -> \u201ejeden po drugim\u201c\ndurativa aspekto c\u0302e infitivaj frazpartoj de verboj: komenci, fini\nplibonigo de tradukado de vortoj kun streko (ekz: libro-vendado).\nplivastigo de esperanto-esperanto vortaro kaj au\u0306tomata pola vortfarado kaj inversa esperanta vortfarado."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Plibonigo de analizo de infinitivaj frazpartoj.\nAnalizo de vorteto: unuj en rolo de pronomo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Gramatika korektado estis iomete plibonigita.\nNova analizilo de ligilojn en vikipedio inter artikoloj. Menuo: Lingvistiko->Vikipedio\nDu novaj lingvistikaj analizoj: \u201eNekonataj tradukoj\u201c kaj \u201eGramatikaj eraroj\u201c\nRetestado de frazo c\u0302e gramatika korektilo"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Kelkaj misfunkcioj c\u0302e uzado de Hunspell kiel literuma vortaro."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mi atendas kiel kutime erar-raportojn kaj komentarojn."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Analizo de ligiloj en Vikipedio"}, {"text_idx": "#000065", "text": "La tre grava avantag\u0302o de vikipedio super la paperaj enciklopedioj estas ligiloj inter artikoloj. La vikipedio oferas ankau\u0306 la eblon navigi en ambau\u0306 direktoj. Do trovi artiklojn, kiu havas ligilon al cetera artikolo."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Mi iomete ludis kun statistika analizo de tiuj legiloj. Kiel kutime mi programis etan programon, kiu legas ceteran artikolon kaj analizas rekursie ligilon kun difinita profundo. La plej komplika parto de programo estas la vida montro de rezultoj. La programo unue kolektas c\u0302iujn ligojn, poste la ligoj estas orditaj lau\u0306 ofteco. La speciala algoritmo kalkulas la gravecon de speciala vorto rilate de cetera vorto (kerna vorto). Je pli malproksima la vorto al kerna vorto des pli grava la vorto. La graveco estas ankau\u0306 pli granda, se la vorto estas ofte ligita al aliaj artikoloj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La ideo de analizo de retaj ligiloj ne estas nova. Tio estas la c\u0302efa ideo de algoritmo de konata \u201eGoogle\u201c, kiu ordigas la TTT-pag\u0302ojn lau\u0306 graveco. La hipotezo estas, ke gravaj pag\u0302oj havas multajn elirajn ligilojn. Se ni transigas tiun ideo al vikipedio, tiukaze la kernaj vortoj devas esti pli ofte ligitaj ol flankaj vortoj. Miaj unuaj pruvoj konstatis tiun hipotezon. Ekzemple por vorto \u201evino\u201c ni povas tre rapide trovi flankaj vortojn: vinbero, barelo, tino, komunio, likvaj\u0302o, oziriso, amforo, trinkaj\u0302o, biero, egipto. Sed ofte la ligojn kondukas tre rapide al tre nova kampo. Ekzemple: viro -> afriko -> libio. La kazo estas, ke en artikolo pri homo trovig\u0302as foto kun viro el afriko, kaj la lasta estas ligita al artikolo pri afriko. Ofte la ligilaj vojoj estas tre surprizaj kaj pensigaj. Lau\u0306 tiu maniero oni povas ankau\u0306 bone ekkoni, ke au\u0306toroj sekvas ne nur enciklopediaj devojn."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mi pensas ke tiu analizo estas tre tau\u0306ga por trovi au\u0306tomate kernaj vortoj rilate al iu faka vorto. Sur tiu vojo oni povas tre rapide (kaj plene au\u0306tomate) konstati, ke vortoj : \u201eprogramaro, linukso, programlingvo, dosierujo\u201c apartenas al kampo de \u201ekomputiko\u201c. Tio laboras mirige fidele. Mia precipa intereso de tiu ekzerco rilatas kiel kutime al mas\u0302ina tradukado. Mi pensis pri au\u0306tomta kategorigo de vortoj kaj tekstoj por pli bone elekti tradukajn vortarojn (percipe sinonimoj). La bonan kolekton de vortaj kompoj donas al ni jam REVO. La analizo de ligiloj en vikipedio povus plivastigi la bazan provizon de REVO. Oni povus analizi ne nur ligilojn, sed ankau\u0306 la koncernajn artikolojn mem por atingi pli bonajn rezultojn."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Fine mi pensas ankau\u0306 pri semantikaj retoj, kiuj estas necesaj por bonkvalita mas\u0302ina tradukado. La elstara projekto en tiu kampo estas angla WordNet. Retoj de ligiloj kaj semantikaj retoj estas certe aliaj aferoj, sed eble retoj de ligiloj povus helpi c\u0302e konstruo de semantika reto. Por miaj celoj tiel preciza semantika reto lau\u0306 modelo de \u201eWordNet\u201c ne estas bezonata. La pli g\u0302enerala kategoriigo estus sufic\u0302a. Ofte la problemo estas, ke oni devas scii, c\u0302u iu substantivo estas: persono, vivaj\u0302o, abraktaj\u0302o au\u0306 objekto. Mi esperas, ke kun aliaj teknikoj kiel sintaksa analizo de vikipedio, tiu kategoriigo povus esti farita tute au\u0306tomate."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Ekzemple de frazo: \u201efrato estas homo, kiu ...\u201c oni povas derivi ke \u201efrato\u201c estas \u201epersono\u201c. Au\u0306 de frazo: \u201epatro pensis pri tiu\u201c, oni povas derivi, ke nur inteligentaj vivaj\u0302oj povas pensi, do \u201epatro\u201c estas inteligenta vivaj\u0302o. Ankau\u0306 adjektivaj atributoj povas diri ion pri la subjekto. Se io havas farbon kaj grandecon, tio signifas, ke tio ne estas abstrakta. Ekzistas ankau\u0306 trampaj figuraj frazoj, kiun oni devas statistike forfiltri."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Fekundenco de vortoj c\u0302e tradukado"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Fekundanco de vortoj (angle: fertility) c\u0302e tradukado estas grava indiko c\u0302e statistakaj metodoj de mas\u0302ina tradukado. Tiu indiko eldiras kiom da vortoj en cela lingvo oni bezonas por traduki unu vorto de fonta lingvo. Fekundencon oni povas kalkuli por tuta teksto, frazparto au\u0306 unu vorto. La interesa kalkulo estas nombri c\u0302iujn vortojn de sama teksto en originalo kaj en traduko. C\u0302e lingvoj kun ric\u0302aj rimedoj de vortfarado tiu indiko estas malgrada ol 1 kompara al lingvo sen tiuj ebloj.Por unuopaj vortoj tiu fekundeco povas esti malsimila kaj dependas ofte de gramatiko. Ofte rolmontriloj ne povas esti tradukitaj rekte, do ilia fekundeco estas 0 au\u0306 \u201esenlimo\u201c. Kelkaj ekzemploj por pola kaj esperanta lingvoj"}, {"text_idx": "#000073", "text": "libro = ksia\u0328z\u0307ka (Fekundeco 1:1 = 1)\nradioelsendo = audycja radiowa (Fekundeco 1: 2 = 2)\nperdi vojon = zab\u0142a\u0328dzic\u0301 (Fekundeco 2 : 1 = 0.5)\nLi donis al mi la libron = On da\u0142 mi ksia\u0328z\u0307ke\u0328. (Fekundeco por \u201eal\u201c estas 1 : 0 = 0)\nLi atendas mi = On czeka na mnie. (Fekundeco por \u201ena\u201c estas \u201esenlimo\u201c 0 : 1 = ?)"}, {"text_idx": "#000074", "text": "C\u0302e mas\u0302ina tradukado lau\u0306 metodo de transormigo de sintaksa arbo la limaj fekundecoj (\u201e0\u201c kaj \u201esenlimo\u201c) ne faras tiom da problemoj, kiel oni tiun aspektis, c\u0302ar la rolvortetojn oni povas facile derivi de sintaksaj funkcioj. Alie estas en la plene statistika mas\u0302ina tradukado, c\u0302ar en tiu modelo vortoj ne aperas de nenio. Do tiu modelo devas kalkuli en longaj grupoj de vortoj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Tradukoj kun fekundeco pli granda ol 2"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Esperantilo rekonas en pola traduka vortaro la tradukoj lau\u0306 kelkaj modeloj. Sed c\u0302e esperanta (fonta) flanko povas stari nur unu vorto. La enskriboj kun kelkaj vortoj c\u0302e esperanta flanko povas esti enskibitaj en tradukan vortaron de frazpartoj."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La traduka vortaro por mas\u0302ina tradukado devas esti pli regite prilaborita ol tiu por normala uzado. Aliaj lingvoj uzas aliaj modeloj. Aparta c\u0302e germana lingvo, kiu bezonas reordigon de vortoj dum la tradukado la rekono de unuopaj vortoj en cela traduko estas tre grava."}, {"text_idx": "#000079", "text": "vortaro : komprenigi = begreiflich machen\nMi ne komprenigis tion al li; Ich machte ihm das begreiflich"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Por multaj nocioj la traduka modelo, en kiu c\u0302e unu flanko de vortaro staras nur unu vorto, ne estas sufic\u0302a. Do ni havas modelon de vortaro lau\u0306 formulo: n = m (n,m>1). Ekzemploj:"}, {"text_idx": "#000081", "text": "kompara lingvistiko = metoda poro\u0301wnawcza\niom post iom = krok po kroku"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Mutaj tiaj ekzemploj apartenas al frazaj\u0302oj, kiu estas tre malfacile tradukeblaj, c\u0302ar la traduko bezonas pluajn transformigojn. Ofte ankau\u0306 la vortaro enskribo ne korespondas direkte kun fonta teksto."}, {"text_idx": "#000083", "text": "paroli hake = je\u0328kac\u0301 sie\u0328 (Li parolas ofte malrapide kaj hake)\nTio haveblas sur nia TTT-pag\u0302o = Moz\u0307ecie to scia\u0328na\u0328c\u0301 z naszej strony."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Tradukado de vortoj en Esperantilo"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La tradukado de vortoj en Esperantilo estas nun plurs\u0302tupa proceso. La unua kazo por tio esta la komputilo inversa vortfarado, due la tradukado de vortoj kun fekundeco, kiu estas malegala al 1."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Tio estas la vortaro por grupaj tradukoj au\u0306 tradukoj kun fekundanco pli malgranda ol 1. Tiu vortaro povas ankau\u0306 traduki frazaj\u0302ojn. La vortaro uzas parte preskau\u0306 programajn priskribojn, por trovi korespondaj vortoj en sintaksa arbo. Tio estas necesa, c\u0302ar la trovo de fontaj vortoj ne povas limig\u0302i al serc\u0302ado de signoc\u0302enoj."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Tio estas la c\u0302efa vortaro de programo c\u0302ar plej ofte la vortoj havas fekundancon 1 au\u0306 pli granda ol 1."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Tiu modulo kreas polajn vortojn lau\u0306 esperanta modelo. La reguloj estas faritaj lau\u0306 musteroj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "ne(adjektivo) = nie(adjektivo) ; neblanka = niebia\u0142a\ndu(adjektivo) = dwu(adjektivo) ; duetag\u0302a = dwupie\u0328trowa"}, {"text_idx": "#000090", "text": "La uzanto ne povas direkte difini novajn regulojn por tiu inversa vortfarado. Ili estas enprogramitaj en klaso \u201ePolaVortFarado\u201c"}, {"text_idx": "#000091", "text": "Tiu modulo provas krei de kompleksa esperanta vorto kelkajn bazajn vortojn, kiuj plivers\u0302ajne trovig\u0302as en traduka vortaro. Ekzemplaj reguloj:"}, {"text_idx": "#000092", "text": "sen(adjektivo) = sen substantivo ; senlima = sen limo\ntut(adjektivo) = tute adjektivo ; tutcerta = tute certa"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ili estas enprogramitaj en klaso \u201eEspReVortfarado->remorfigu\u201c"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Tiu vortaro estas kolekto de sinonimoj esperimoj. G\u0302i enhavas ankau\u0306 arh\u0302aj kaj novaj formoj. La uzanto povas direkte enskribi novajn tradukojn per menuo: (Lingvistiko->Esperanto-Esperanto vortaro)"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Kreado de vortaro de artikoloj de vikipedio"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Sen bona multlingva leksikono (au\u0306 glosaro) ne estas ebla bona mas\u0302ina tradukado. Tial la grandan parton de tempo mi prilaboras la vortaron de Esperantilo. (vidu ankau\u0306 blogojn 1 kaj 2). Nun mi koncentrig\u0302as nur pri pola lingvo. C\u0302ar kiel c\u0302iu programisto mi estas laca, mi serc\u0302as la eblon plifaciligi tiun leksikan laboron per iu programo. Due mi ne estas la plej kompetenta persono por kreado de vortaroj kaj tiu takso ne estas tiel facila, kiel oni povus pensi."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Mi delonge pensis, kiel utiligi la grandegan vortprovizon de Vikipedio. Oni povas libere kaj au\u0306tomate els\u0302uti c\u0302iujn artikolojn en XML-fonto per speciala adreso (ekzempla enhavo por: \u201eFloro\u201c). Estas ankau\u0306 eble els\u0302uti la tutan vikipedion kiel granda Xml-dosiero kun c\u0302iuj artikoloj (Wikimedia Downloads)."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Ekzistas multaj ebloj au\u0306tomate krei vortarojn de paralelaj tekstoj, tio estas ofte priskribite teorie. Bedau\u0306rinde ne ekzistas multaj libere atingeblaj paralelaj tekstoj en esperanta kaj pola lingvoj. Kelkaj grandaj tekstoj ne estas ankau\u0306 tre bonaj por tiu takso, c\u0302ar tiuj estas ofte nur tradukoj de polaj tekstoj faritaj de poloj. Tio rezultas, ke la tradukita esperanta teksto ofte havas la polan stilon. Plej bonaj estas originalaj esperantaj tekstoj, skribitaj de homoj de diferencaj nacioj, kiuj estis poste tradukitaj al pola lingvo."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Tamen ekzistas tekniko, kiu uzante statistikajn metodojn ne bezonas ekzakte la samajn tekstojn (paralelaj tekstoj) sed nur similajn tekstojn. La teorio priskribas la suba laboraj\u0302o ( Translating collocations for bilingual lexicons: a statistical approach (Frank Smadja, Kathleen R. McKeown, Vasileios Hatzivassiloglou) Tiu ideo estas tre konforma al vikipedio, c\u0302ar vikipedio oferas direkte la eblon kunligi artikolojn de diferencaj lingvoj. Do ni jam havas ligojn inter multaj polaj kaj esperantaj artikoloj."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Unue mi programis programeton, kiu legas unu artikolon de esperanta vikipedio kaj la korespondan artikolon de pola vikipedio. Ni hipotezas, ke en artikoloj estas uzataj la samajn au\u0306 tre similaj vortoj, c\u0302ar la artikoloj priskribas la saman ideon. La ideo estas trovi vortojn, kiuj ankorau\u0306 ne ekzistas en vortaro. Ekzistas granda vers\u0302ajno, ke tiuj vortoj korespondas unu kun alia. La algoritmo funkcias kiel priskribite:"}, {"text_idx": "#000102", "text": "Por radikigi polajn vortojn mi uzas la programon Stempelator de projekto Morphologic. La programo estas skribita per Java, mi skribis simplan Tcp/Ip servilon por tiu programo kaj tiel mi konektis Esperantilon kun \u201eStempelator\u201c."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Mi analizis rezultojn kaj povas konstati ke:"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Por cetera artikolo la programo rezultas multaj nekonataj polaj vortoj kaj nur kelkaj nekonataj esperantaj vortoj\nEsperantaj artikoloj estas ofte multe pli mallongaj kiel polaj\nLa enhavo de artikoloj estas ofte tre diferenca (Pies, Hundo)\nPlej ofte mankas tradukoj por esperantaj adjektivoj\nLa trarigardo de paralelaj artikoloj estas bona fonto por fakaj vortoj.\nLa stilo kaj vortprovizo de esperantaj artikoloj tre varias.\nLa artikoloj ne estas tradukitaj (ebla de angla fonto), sed kreitaj de komenco"}, {"text_idx": "#000105", "text": "La kau\u0306zo por mankantaj tradukoj de adjektivoj havas multajn fontojn. Unue mia baza komenca vortaro (unua fonto estis REVO) estas farita por homoj. Tial la au\u0306toroj ofte ne pritraktas adjektivojn, kiu devenas rekte do substantivoj, c\u0302ar c\u0302iu polo povas derivi la adjektivon de substantivo preskau\u0306 au\u0306tomate (komputer \u2013 komputerowy). La dua kau\u0306zo estas, ke vers\u0302ajne la esperanta lingvo uzas pli da adjektivigoj ol la pola lingvo. Tio estis por mi iom surpriza, c\u0302ar ankau\u0306 en pola lingvo adjektivigo estas kutima metodo por krei novajn nociojn. Ni komparu polan kaj germanan lingvojn,"}, {"text_idx": "#000106", "text": "Sed la esperanta lingvo s\u0302ajnas esti ec\u0302 pli adjektivema ol la pola. Mi rimarkis sekvan ekzemplon. Esperanta frazparto (komunika problemo) povus esti tradukita al pola (problem komunikacyjny), sed tiu traduko ne estas tre bona kaj sonas strange por poloj. Aliaj eblaj tradukoj:"}, {"text_idx": "#000107", "text": "problem komunikacyjny \u2013 direkta traduko\nproblem z komunikacja\u0328 \u2013 portempa problemo\nproblem w komunikacji \u2013 g\u0302enerala problemo"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Flanke de tio la germana esperantisto eble diris \u201eKomunikproblemo\u201c lau\u0306 sia nacia kutimo. Mi konstatas, ke por kreado de vortaroj la metodo devas esti pli speciala. Tre ofte la tradukoj ne povas estas kovritaj per simpla modelo: (unu vorto = unu vorto), sed eble de traduko de tutaj frazpartoj"}, {"text_idx": "#000110", "text": "Tiu funkcias ankau\u0306 en dua direkto. Por programi tiun modelon mi bezonus la sintaksan analizilon por pola lingvo, sed nun tio estas nur revo. La plene au\u0306tomata kreado de vortaroj de vikipediaj artikoloj (\u201eArtuku\u0142o\u0301w z Wikipedii\u201c) ne estas facila, sed tamen tio povas esti granda helpilo por au\u0306toroj de fakaj vortaroj. La plej avantag\u0302a afero estas, ke la vortoj aperas en sia natura medio, tio estas teksto. Do mi jam enskribis kelkdek novajn tradukojn en polan vortaron. Vorto sen kunteksto estas ofte nur senesprima c\u0302eno de signoj. Mi esperas, ke la kvalito de esperantaj artikoj plibonigos kaj artikoloj ne enhavos en venonto nur unu frazon."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Mi enmetos tiun malgrandajn programetojn en venontan eldonon de \u201eEsperantilo\u201c, sed ne direkte atingebla. La problemo estas la instalado kaj preparo de komuniko kun alia programo \u201eStemplator\u201c. Tiu tasko ne estas solvebla por averag\u0302aj uzantoj de komputiloj. Se iu volas tamen ludi kun tiu programo, bonvolu skribu al mi. Mi aldonos tiam priskribon kiel tion fari."}]