[{"text_idx": "#000003", "text": "Litovo ( lietuviu\u0328 kalba ) estas la oficiala s\u0302tatlingvo de Litovio kaj estas rekonita kiel unu el la oficialaj lingvoj de la Eu\u0306ropa Unio.\nEkzistas proksimume 2.9 milionoj [3] indig\u0302enaj litovaj parolantoj en Litovio kaj proksimume 200,000 eksterlande.\nLitovo estas balta lingvo, rilatita al la latva kaj pli fore al slavaj kaj aliaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj.\nG\u0302i estas skribita en latina alfabeto.\nLitovo ofte lau\u0306dire estas la plej konservativa vivanta hindoeu\u0306ropa lingvo, retenante multajn ecojn de proto-indo-eu\u0306ropano nun perdita en aliaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "9 Kursoj pri la litova"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Inter hindeu\u0306ropa lingvaro, litovo estas eksterordinare konservativa, retenante multajn arkaikajn ecojn alie trovitajn nur en antikvaj lingvoj kiel ekzemple sanskrito [5] au\u0306 malnovgreka.\nTial, g\u0302i estas unu el la plej gravaj fontoj en la rekonstruo de la hindeu\u0306ropa pralingvo malgrau\u0306 it malfrua atestado (kie la plej fruaj tekstoj datas nur al c\u0302. 1500).\nLa fonologio kaj aparte la nominala morfologio de litovo povas esti superita per la konservativismo de novgrekaj verboj, kiuj konservas kelkajn arkaikajn ecojn mankantajn ion rilate al litovo, kiel ekzemple la sinteza aoristo kaj mediopasive formularoj. preskau\u0306 estas"}, {"text_idx": "#000006", "text": "La prot-Balt-slavaj lingvoj disbranc\u0302ig\u0302is rekte de proto-indo-eu\u0306ropano, tiam sub-branc\u0302ita en proto-Baltan Maron kaj proto-slava.\nProto-balta disbranc\u0302ig\u0302is en Proto-Okcidenta-Baltan Maron kaj Proto-Orienta-Baltan Maron.\nBalta lingvaro pasis tra prot-Balt-slava stadio, de kiu baltaj lingvoj retenas multajn ekskluzivajn kaj ne-ekskluzivajn vortfaradajn, morfologiajn, fonologiajn kaj akcentajn isoglose en ofta kun la slavaj lingvoj, kiuj reprezentas siajn plej proksimajn vivantajn hindoeu\u0306ropajn parencojn.\nKrome, kun litova estaj\u0302o tiel arkaika en fonologio, slavaj vortoj ofte povas esti konkluditaj el litovo per regulaj sonleg\u0302oj;\nvilkaj kaj pola u\u0306ilk \u2190 PBSl.\nPIE \u00f7 wl\u0325\u0301kwoj, c\u0302io kun la signifo \" lupo \"."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lau\u0306 kelkaj glotokronologiaj konjektoj, [9] [10] la orienta balta lingvaro disfendas de la okcidenta Balta Maro tiajn inter AD 400 kaj 600.\nLa greka geografiisto Ptolemeo jam skribis de du balta tribo/nacioj sub nomo, la Galindai kaj Sudinoi (\u03b3\u03b1\u03bb\u03b9\u0301\u03bd\u03b4\u03b1\u03b9, \u03c3\u03bf\u03c5\u03b4\u03b9\u03bd\u03bf\u03b9\u0301) en la dua-jarcenta p.K.\nLa diferencigo inter litovo kaj la latva komencig\u0302is post 800;\npor longa periodo, ili povus esti konsideritaj dialektoj de ununura lingvo.\nC\u0302e minimumo, transiraj dialektoj ekzistis g\u0302is la 14-a au\u0306 15-a jarcento kaj eble same malfrue kiel la 17-a jarcento.\nAnkau\u0306, la 13-a- kaj 14-ajarcenta okupo de la okcidenta parto de la Daugava baseno (proksime koincidanta kun la teritorio de moderna Latvio) de la germana Sword Brethren havis signifan influon sur la sendependa evoluo de la lingvoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La plej frua pluviva skriba litova teksto estas traduko originanta de proksimume 1503-1525 el patroniao, la ave Maria, kaj la La Kredo Nicea verkita en la Southern Auks\u030ctaitian-dialekto.\nPresitaj libroj ekzistis post 1547, sed la nivelo de legopovo inter litovoj estis malalta tra la 18-a jarcento, kaj libroj ne estis ofte haveblaj.\nEn 1864, sekvante la Januaran Ribelon, Mikhail Muravyov, la rusa Governor General of Lithuania (Generalguberniestro de Litovio), malpermesis la lingvon en eduko kaj eldonado kaj baris uzon de la latina alfabeto entute, kvankam libroj presitaj en litovo dau\u0306re estis presitaj trans la limo en Orienta Prusio kaj en Usono.\nAlportite en la landon fare de librokontrabandistoj malgrau\u0306 la minaco de rigidaj malliberecaj punoj, ili helpis instigi kreskantan naciisman senton kiu finfine kau\u0306zis la c\u0302esigon de la malpermeso en 1904."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Jonas Jablonskis (1860-1930) faris signifajn kontribuojn al la formado de la norma litova lingvo.\nLa konvencioj de skriba litovo evoluis dum la 19-a jarcento, sed Jablonskis, en la enkonduko al lia Lietuvis\u030ckos kalbos gramatika, estis la unua se temas pri formuli kaj klarigi la esencajn principojn kiuj estis tiel nemalhaveblaj al g\u0302ia pli posta evoluo.\nLia propono por Standard Lithuanian estis bazita sur lia indig\u0302ena Western Auks\u030ctaitijan dialekto kun kelkaj ecoj de la dialekto de la orienta Prussian Lithuanians parolita en Eta Litovio.\nTiuj dialektoj [ kiujn klarigo bezonis ] konservis arkaikan fonetikon plejparte sendifektan pro la influo de la najbara praprusa-lingvo, dum la aliaj dialektoj spertis malsamajn fonetikajn s\u0302ang\u0302ojn.\nLitovo estis la oficiala lingvo de Litovio ekde 1918.\nDum la soveterao (vidu Historion de Litovio), g\u0302i estis uzita en oficiala diskurso kune kun la rusa, kiu, kiel la oficiala lingvo de Sovetunio, transprenis prioritaton litovon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Provo unuigi la kontrau\u0306starajn sintenojn estis farita fare de Jan Micha\u0142 Rozwadowski.\nLi proponis ke la du lingvogrupoj estis efektive unueco post la dividado de hindeu\u0306ropa, sed ankau\u0306 sugestis ke post la du dividig\u0302is en apartaj unuoj (baltaj kaj slavaj), ili havis malantau\u0306an kontakton.\nLa genetika parencecvido estas pliigita per la fakto ke proto-Balto-la slava estas facile rekonstruebla kun gravaj pruvoj en historia prozodio.\nLa kvazau\u0306aj (au\u0306 certa, same certa kiel historia lingvistiko povas esti) similecoj pro kontakto estas viditaj en tiaj fenomenoj kiel la ekzisto de definitivaj adjektivoj formitaj per la aldono de klinita pronomo (descendita de la sama proto-ind-eu\u0306ropa pronomo), kiuj ekzistas en kaj balta kaj slava ankorau\u0306 nenie alie en la hindoeu\u0306ropa familio (lingvoj kiel ekzemple albana kaj la g\u0302ermanaj lingvoj evoluigis definitivajn adjektivojn sendepende), kaj tio ne estas rekonstruebla por prot-Balt-slava, signifante ke ili plej vers\u0302ajne formig\u0302is tra lingvokontakto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La balta hidronim areo strec\u0302as de la Vistula Rivero en la okcidento g\u0302is Orient Moskvo kaj de la Balta Maro en la nordo g\u0302is Sud Kievo.\nVladimir Toporov kaj Oleg Trubachyov (1961, 1962)-datita studis baltajn hidronimojn en la rusa kaj ukraina teritorio.\nHydronyms kaj arkeologio analizo montras ke la slavoj komencis migri al la baltaj areoj oriente kaj nordorientaj indikoj en la 6-7-a jarcentoj, antau\u0306e tiam, la balta kaj slava limo estis sude de la Pripyat Rivero.\nEn la 1960's Vladimir Toporov kaj Vyacheslav Ivanov faris la post konkludoj pri la rilato inter la baltaj kaj slavaj lingvoj:) proto-loslava-lingvo formite de la periferi-specaj baltaj dialektoj;\nb) slava lingva tipo poste formis de la baltaj lingvoj strukturan modelon;\nc) kiun la slava struktura modelo estas rezulto de la baltaj lingvoj struktura modeltransformo.\nLa disertaj\u0302oj de tiuj akademiuloj ne kontrau\u0306diras la baltajn kaj slavaj lingvoj-proksimecon kaj de historia perspektivo precizigas la balt-slavajn lingvoj-evoluon."}, {"text_idx": "#000014", "text": "2,955,200 homoj en Litovio (inkluzive de 3,460 tataroj), au\u0306 proksimume 80% de la populacio, (1998) estas indig\u0302enaj litovaj parolantoj;\nla plej multaj litovaj log\u0302antoj de aliaj naciecoj ankau\u0306 parolas litovon iagrade.\nLa totala tutmonde Litov-parolanta populacio estas proksimume 3,200,000."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Litovo estas la s\u0302tatlingvo de Litovio kaj oficiala lingvo de la Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La litova lingvo havas du dialektojn (tarme\u0307s):\nAuks\u030ctaic\u030ciu\u0328 ( Auks\u030ctaitian, Highland Lithuanian) kaj z\u030cemaic\u030ciu\u0328 /z\u030cemaitiu ( Samogitian, Lowland litova).\nEkzistas signifaj diferencoj inter norma litovo kaj Samogitian.\nLa moderna j\u0302emajtia dialekto formig\u0302is en la 13-a-16-a jarcentoj sub la influo de la kurona lingvo.\nLitovaj dialektoj estas proksime ligitaj kun etnografiaj regionoj de Litovio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Dialektoj estas dividitaj en subdialektojn (patarme\u0307s).\nAmbau\u0306 dialektoj havas tri subdialektojn.\nSamogitian estas dividita en Okcidenta, Norda kaj Suda;\nAuks\u030ctaitian en Okcidenta (Suvalkiec\u030ciai), Suda (Dzu\u0304kai) kaj Orienta.\nC\u0302iu subdialekto estas dividita en pli malgrandajn unuojn - paroladojn (s\u030cnektos)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Norma litovo estas derivita plejparte de okcidentaj Auks\u030ctaitianaj dialektoj, inkluzive de la orienta dialekto de Eta Litovio.\nInfluo de aliaj dialektoj estas pli signifa en la vortprovizo de norma litovo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Litovo utiligas la latinan manuskripton kompletigitan kun diakritaj signoj.\nEn la pretig sinsekvo, y tuj sekvas post i\u0328 ( mi nomis nosine\u0307 ), c\u0302ar kaj y kaj i\u0328 reprezentas la saman longvokalo [ i\u02d0]:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Krome, la sekvaj digrafoj estas uzitaj, sed estas traktitaj kiel sekvencoj de du leteroj pri pretigceloj.\nLa digrafk reprezentas ununuran sonon, la velaran frikativon [ x], dum dz kaj dz\u030c estas okulfrapaj kiel simplaj kombinaj\u0302oj de iliaj komponentleteroj (sonoj):"}, {"text_idx": "#000021", "text": "La litova skribsistemo estas plejparte fonema, t.e., unu letero kutime egalrilatas al ununura fonemo (sono).\nEkzistas kelkaj esceptoj: ekzemple, la litero I reprezentas au\u0306 la vokalon [ \u026a], kiel en la angloj sidas, au\u0306 estas silentaj kaj simple indikas ke la antau\u0306a konsonanto estas palatigita.\nC\u0302i-lasta estas plejparte la kazo kiam mi okazas post konsonanto kaj estas sekvita per dorso au\u0306 centra vokalo, krom en kelkaj pruntitaj vortoj (ekz., la unua konsonanto en lu\u0304pa [ \u02c8\u026bu\u0302\u02d0p\u0250], \"lipo\", estas velarigita dentala laterala aproksimant;\naliflanke, la unua konsonanto en liu\u0304taj [ \u02c8lju\u02d0t \u032a\u0250s\u032a], \"leono\", estas palatigita alveolara laterala aproksimant;\nambau\u0306 konsonantoj estas sekvitaj per la sama vokalo, la longa [ u\u02d0], kaj neniu [ \u026a] povas esti prononcita en liu\u0304tas)."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Makrono (sur u), Ogoneko (sur , e, mi, kaj u), kaj y (modloko de mi) estas uzita c\u0302ar gramatika kaj historical argumentas kaj c\u0302iam indikas vokallongon en Modern Standard Lithuanian.\nAkuta, grava, kaj tild diakritaj signoj kutimas indiki tonaltakc\u0302entojn.\nTamen, tiuj tonaltakc\u0302entoj estas g\u0302enerale ne skribitaj, krom en vortaroj, gramatikoj, kaj kiel ekzemple kie bezonite por klareco, por diferencigi homonimojn kaj dialektan uzon."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Litovo havas ses longvokalojn kaj kvin mallonga ili (ne inkluzive de pridisputata fonemo markita en krampoj).\nLongo estis tradicie konsiderita la karakterizaj\u0302o, kvankam mallongaj vokaloj estas ankau\u0306 pli alcentrigitaj kaj longvokaloj pli periferiaj:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Litovo estas tradicie priskribita kiel havado de nau\u0306 diftongoj, akeo, Au, ei, eu, oui, ou, ui, Ie, kaj uo. Tamen, kelkaj aliroj (t.e., Schmalstieg 1982) traktas ilin kiel vokalsekvencojn prefere ol diftongoj;\nefektive, la pli longa komponento dependas de la speco de streso, dum en diftongoj, la pli longa segmento estas fiksa."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La litova prozodia sistemo estas karakterizita per libera akc\u0302ento kaj karakteriza kvanto.\nG\u0302ia akcentado foje estas priskribita kiel simpla ton sistemo, ofte nomita tonaltakc\u0302ento.\nEn vortfaradaj vortoj, unu silabo estos tonike elstara.\nPeza silabo - t.e., silabo enhavanta longvokalon, diftongon, au\u0306 Sonorant elkondukon - povas havi unu el du tonoj, regresan tonon (au\u0306 akutan tonon) au\u0306 altig\u0302antan tonon (au\u0306 cirkumfleksan tonon).\nMalpezaj silaboj (silaboj kun mallongaj vokaloj kaj lau\u0306vole ankau\u0306 Obstruant elkondukoj) ne havas la dudirektan kontraston de pezaj silaboj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Litovo estas tre klinita lingvo en kiu la rilatoj inter vortklasoj kaj iliaj roloj en frazo estas esprimitaj per multaj klinadoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En litovo, ekzistas du genroj por substantivoj - viraj kaj feminaj, kaj ekzistas tri seksoj por adjektivoj, pronomoj, numeraloj kaj participoj: vira, virineca kaj neu\u0306tra.\nC\u0302iu atributo devas sekvi la sekson kaj la nombron da la substantivo.\nLa neu\u0306traj formoj de aliaj vortklasoj estas uzitaj kun temo de nedifinita sekso (pronomo, infinitivo ktp.)."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ekzistas dek du substantivo kaj kvin adjektiv deklinacioj kaj unu (vira kaj virineca) participdeklinacio."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Substantivoj kaj aliaj partoj de nominala morfologio estas malkreskitaj en sep kazoj:\nnominativo, genitivo, dativo, akuzativa, instrumenta, lokativo, kaj vokativo.\nEn pli malnovaj litovaj tekstoj tri kromaj specoj de la lokativo estas trovitaj:\nLa plej oftaj estas la ilative, kiu dau\u0306re estas uzita, plejparte en parola lingvo, kaj la alativo, kiu pluvivas en la normlingvo en kelkaj idiomaj uzokutimoj.\nLa adesive estas preskau\u0306 formortinta.\nTiuj kromaj kazoj estas vers\u0302ajne pro la influo de Uraliclingvoj kun kiuj baltaj lingvoj havis multjaran kontakton (Uraliclingvoj havas bonegan diversecon de substantivkazoj, kelkaj kiuj estas specialigitaj lokativoj)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La litova vorta morfologio montras kelkajn inventojn.\nNome, la perdo de sinteza pasivaj\u0302o (kiu estas hipotezita surbaze de la pli arkaikaj tamen long-formortintaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj), sinteza perfekta (formite per la rimedoj de kopiado) kaj aoristo;\nformig\u0302anta subjunktivo kaj imperativo kun la uzo de sufiksoj kaj plie klinadoj kontraste al sole klinadoj en, ekz., malnovgreka;\nfuziado kaj malaperado de la - t kaj nt- signoj por triapersona singularo kaj pluralo, respektive (tio, aliflanke, okazas en latva kaj la praprusa ankau\u0306 kaj povas indiki kolektivan kvaliton de c\u0302iuj baltaj lingvoj)."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Aliflanke, la litova vorta morfologio retenas kelkajn arkaikajn ecojn forestantajn de la plej multaj modernaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj (sed komuna kun la latva).\nTio inkludas la sintezan formadon de futuro kun la helpo de la - s sufikso;\ntri c\u0302efaj vortaj formoj kun la prezenco devenas utiligi la - n kaj st- infiksoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La verbobu\u0304ti estas la nura helpverbo en la lingvo.\nKune kun participoj, kutimas formi dekduojn da kunmetaj\u0302formoj."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En la agformo, c\u0302iu verbo povas esti klinita por iuj da la sekvaj etosoj:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "En la indikativo kaj nerektaj etosoj, c\u0302iuj verboj povas havi dek unu tempojn:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "prezenco ( nes\u030cu), pretere ( nes\u030ciau\u0306), preter ripeta ( nes\u030cdavau\u0306) kaj estonta ( nes\u030ciu)"}, {"text_idx": "#000039", "text": "nuna perfekta ( ESU-nes\u030ce\u0328'oj), pretere perfekta ( buvau\u0306nes\u030ce\u0328'oj), pasinta ripeta perfekta ( bu\u0304davau\u0306 nes\u030ce\u0328'oj), estonta perfekta ( bu\u0304siu nes\u030ce\u0328'oj)\npasinta inkoativa ( buvau\u0306benes\u030ca\u0328'oj), pasinteco ripeta inkoativa ( bu\u0304davau\u0306 benes\u030ca\u0328'oj), estonta inkoativa ( bu\u0304siu benes\u030ca\u0328'oj)"}, {"text_idx": "#000040", "text": "La nerekta etoso, uzita nur en skriba rakonta parolado, havas la samajn tempojn egalrilatantajn al la konvena aktiva participo en nominativo, ekz. pasinteco de la nerekta etoso estus nes\u030ce\u0328'oj, preter ripeta inkoativa de la nerekta etoso estus bu\u0304dave\u0328'oj benes\u030ca\u0328'oj.\nC\u0302ar g\u0302i estas nominala formo, tiu humoro ne povas esti konjugita, sed devas egali la numeron kaj sekson de la subjekto."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La subjunktivo (au\u0306 kondicionalo) kaj imperativ humoroj havas tri tempojn.\nSubjunktivo: nuna ( nes\u030cc\u030ciau\u0306), pretere ( bu\u0304c\u030ciau\u0306 nes\u030ce\u0328'oj), inkoativa ( bu\u0304c\u030ciau\u0306 benes\u030ca\u0328'oj);\nimperativo: nuna ( nes\u030ck), perfekta ( bu\u0304k nes\u030ce\u0328'oj) kaj inkoativa ( bu\u0304k benes\u030ca\u0328'oj)."}, {"text_idx": "#000043", "text": "En la pasiva voc\u0302o, la formnombro ne estas kiel ric\u0302ulo kiel en la agformo.\nEkzistas du specoj de pasiva voc\u0302o en litovo: anto-participo (tipo I) formika perfektiva participo (tipo II) (en la ekzemploj sub tipoj I kaj II estas apartigita kun hako).\nIli ambau\u0306 havas la samajn humorojn kaj tempojn:"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Litovo havas la plej ric\u0302an particip sistemon de c\u0302iuj hindoeu\u0306ropaj lingvoj, havante participojn derivitajn de c\u0302iuj simplaj tempoj kun apartaj aktivaj kaj pasivaj formoj, kaj du gerundioformularoj."}, {"text_idx": "#000046", "text": "En praktikaj esprimoj, la ric\u0302a totala inflektional sistemo igas la vortordon havi malsaman signifon ol en pli izolaj lingvoj kiel ekzemple la angla.\nLa angloj vortumas \" au\u0306ton venas\" tradukig\u0302as kiel \"atvaz\u030ciuoja automobilis\" (la rheme unue), dum \" la au\u0306to venas\" - \"automobilis atvaz\u030ciuoja\" (la temo unue;"}, {"text_idx": "#000048", "text": "La unua preskriptivgramatika libro de litovo estis komisiita fare de la Duko de Prusio, Frederick William, por uzo en la Litov-parolantaj paroh\u0302oj de Orienta Prusio.\nG\u0302i estis skribita en la latina kaj la germana fare de Daniel Klein kaj publikigita en Ko\u0308nigsberg en 1653/1654-a La unua scienca Kompendio de litova lingvo estis publikigita en la germana en 1856/57 fare de August Schleicher, profesoro en Praga universitato.\nEn g\u0302i li priskribas prusa-litovon kiu poste devas ig\u0302i la \"skeleto\" (Bu\u0304ga) de moderna litovo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Hodiau\u0306 ekzistas du definitivaj libroj pri litova gramatiko: unu en la angla, la \"Enkonduko Moderna Litovo\" (nomitaj Beginner's litova en g\u0302iaj pli novaj eldonoj) de Leonardas Dambriu\u0304nas, Antanas Klimas kaj William R. Schmalstieg, kaj alia en la rusa, la \u0433\u0440\u0430\u043c\u043c\u0430\u0442\u0438\u043a\u0430 \u043b\u0438\u0442\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u044f\u0437\u044b\u043a\u0430 de Vytautas Ambrazas \"\" (\"La Gramatiko de la litova lingvo\").\nAlia lastatempa libro pri litova gramatiko estas la dua eldono de \"Revizio de Moderna Litova Gramatiko\" de Edmund Remys, publikigita per litova Esplorado kaj Studoj-centro, C\u0302ikago, 2003."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Litovo retenas parencojn al multaj vortoj trovitaj en klasikaj lingvoj, kiel ekzemple sanskrito kaj la latina.\nTiuj vortoj devenas de proto-indo-eu\u0306ropano.\nKelkaj ekzemploj estas la sekvantaj:"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Tio ec\u0302 etendig\u0302as al gramatiko, kie ekzemple latinaj substantivdeklinacioj finig\u0302antaj en - um ofte egalrilatas al litovo - u\u0328, kun la la latina kaj litovo kvarajn deklinaciojn estante precipe proksime.\nMultaj el la vortoj de tiu listo partumas similecojn kun aliaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj, inkluzive de la angla."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Unuflanke, la vortfaradaj kaj gramatikaj similecoj inter baltaj kaj slavaj lingvoj indikas afinecon inter tiuj du lingvogrupoj.\nAliflanke, tie c\u0302u kelkaj baltaj (precipe litovaj) vortoj sen ekvivalentoj ekzistas en slavaj lingvoj [ kiu?\n, precipe tiuj kiuj estas similaj al sanskrito au\u0306 la latina [ klarigo bezonis ].\nTiu fakto konfuzis multajn lingvistojn antau\u0306 la mezo de la 19-a jarcento, sed poste estis influa en la rekreo de la Prota hindoeu\u0306ropa lingvo [ klarigo bezonita ].\nLa historio de la rilato inter baltaj kaj slavaj lingvoj, kaj nia kompreno de la afineco inter la du grupoj, restas en disputo (vidi:"}, {"text_idx": "#000054", "text": "En libro (1934) rajtigis Die Germanismen des Litauischen. Teil I: Die deutschen Lehnwo\u0308rter im Litauischen, K. Alminauskis trovitaj 2,770 pruntvortoj, de kiuj proksimume 130 estis de necerta origino.\nLa plimulto de la pruntvortoj estis trovita estinti venita de la polo, Belarusian, kaj germanaj lingvoj, kun iu indico ke tiuj lingvoj c\u0302iuj akiris la vortojn de kontaktoj kaj komercas kun Prusio dum la epoko de la Granda Duklando de Litovio.\nPruntvortoj konsistis el proksimume 20% de la vortprovizo uzita en la unua libro presita en la litova lingvo en 1547, la Katekismo de Martynas Maz\u030cvydas.\nSed kiel rezulto de lingvokonservado kaj elpurigado de politikoj, slavaj pruntvortoj nuntempe konsistigas nur 1.5% de la Standard Lithuanian-leksikono, dum germanaj pruntvortoj konsistigas nur 0.5% de g\u0302i.\nLa plimulto de pruntvortoj en la 20-a jarcento alvenis de la rusa lingvo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Direkte al la fino de la 20-a jarcento, kelkaj vortoj kaj esprimoj ligitaj al novaj teknologioj kaj telekomunikadoj estis pruntitaj de angla lingvo.\nLa litova registaro havas establitan lingvopolitikon kiu instigas al la evoluo de ekvivalenta vortprovizo por anstatau\u0306igi pruntvortojn.\nTamen, malgrau\u0306 la plej bonaj laboroj de la registara por eviti la uzon de pruntvortoj en la litova lingvo, multaj anglaj vortoj farig\u0302is akceptitaj kaj nun estas inkluditaj en litovalingvaj vortaroj.\nAparte, vortoj devante fari kun novaj teknologioj esti trapenetrinta la litovan popollingvon, inkluzive de tiaj vortoj kiel:"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Aliaj komunaj fremdaj vortoj ankau\u0306 estis adoptitaj per la litova lingvo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Tiuj vortoj estis modifitaj por konveni la gramatikajn kaj fonetikajn postulojn de la litova lingvo, sed iliaj fremdaj radikoj estas evidentaj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Litovo (demonimo) - lietuvis (maskla);"}, {"text_idx": "#000061", "text": "La lingvo de la plej fruaj litovaj skribaj\u0302oj, en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, estas konata kiel Old Lithuanian kaj devias en kelkaj signifaj rilatoj de la litovo de hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Krom la specifaj diferencoj donitaj malsupre, devus notig\u0302i ke substantivoj, verboj kaj adjektivoj dau\u0306re havis apartajn finojn por la duobla nombro.\nLa dualo hodiau\u0306 dau\u0306ras en kelkaj dialektoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La vokaloskriba a\u0328, e\u0328, i\u0328, u\u0328 dau\u0306re estis prononcita tiel longaj nazalaj vokaloj, [29] ne tiel longaj bus\u0302aj vokaloj kiel en la litovo de hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La origina balta longa a\u0304 dau\u0306re estis retenita kiel tia, ekz. bralis \"frato\" (moderna bro\u0301lis)."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Komparitaj al la moderna lingvo, ekzistis tri kromaj kazoj, formig\u0302is sub la influo de la Finiclingvoj.\nLa origina lokativo estis anstatau\u0306igita per kvar tielnomitaj postmetitaj kazoj, la inesivekazo, ilativo, adesivekazo kaj alativo, en en direkte al kiuj egalrilatas al la prepozicioj,\u00ab, \"c\u0302e\" kaj\u00ab\", respektive.\nIli estis formitaj fiksante postopozicion al unu el la antau\u0306aj kazoj:"}, {"text_idx": "#000066", "text": "La inesive aldonis - en la origina lokativo.\nLa ilative aldonis - n () al la akuzativo.\nLa adesive aldonis - torton al la origina lokativo.\nLa alativo aldonis - torton al genitivo."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La inesive farig\u0302is la moderna lokativo, dum la aliaj tri malaperis.\nNotu, aliflanke, ke la ilativo dau\u0306re estas utiligita foje en la c\u0302iutaga lingvo (plejparte en la singularo):\nLietuvon \"al Litovio\", miestan \"al la grandurbo\".\nLa interesa aj\u0302o c\u0302irkau\u0306 tiu formo estas sia relativa produktiveco.\nEkzemple, estas ne nekutime au\u0306di \"skrendame Niujorkan (ni flugas al New York)\"."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Adjektivoj povis aparteni al c\u0302iuj kvar akc\u0302entoklasoj al Old Lithuanian (nun ili povas nur aparteni al klasoj 3 kaj 4)."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Kromaj restoj de i-tiga adjektivoj dau\u0306re ekzistis, ekz.:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "loc. sg. didime\u0300 pulke\u0300 \"en la granda homamaso\" (nun didz\u030ciame)\nloc. sg. gere\u0300snime \"pli bone\" (nun geresniame\u0300)\nloc. sg. maz\u030cia\u0301usime \"plej malgranda\" (nun maz\u030cia\u0301usiame)"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Kromaj restoj de u-tiga adjektivoj dau\u0306re ekzistis, ekz. ru\u0304gs\u030ctu\u0300'oj \"acido\":"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Neniuj u-tiga restoj ekzistis en la dativo eksterordinara kaj lokativpluralo."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Definitivaj adjektivoj, originale implikantaj pronomon sufiksitan al adjektivo, ne kunfalis en ununuran vorton en Old Lithuanian."}, {"text_idx": "#000075", "text": "La proto-ind-eu\u0306ropa klaso de sentemaj verboj dau\u0306re ekzistis en Old Lithuanian:"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Optativo (t.e. la tripersona imperativo) dau\u0306re havis it'ojn proprajn finojn, - akeon por triakonjugaciaj verboj kaj - Ie por aliaj verboj, anstatau\u0306e de utiligado de regulaj tripersonaj nunaj finoj."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Vortordo estis pli libera en Old Lithuanian.\nEkzemple, substantivo en genitivkazo povis au\u0306 antau\u0306iri au\u0306 sekvi la substantivon kiun g\u0302i modifas."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Okupo de la baltaj s\u0302tatoj de Sovet-Unio (1940)\nBaltio sub sovetia rego (1944-91)"}, {"text_idx": "#000083", "text": "La litova lingvo estas la oficiala lingvo de Litovio, parolata de c\u0302irkau\u0306 4 milionoj da Litovoj. La litovlingva nomo de la lingvo estas \"lietuviu\u0328 kalba\" (lingvo de la litovoj)."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La litova lingvo ankorau\u0306 konservas la plejparton de la origina sonsistemo kaj de la morfologiaj strangaj\u0302oj en la praa Hindeu\u0306ropa lingvaro kaj tiel estas fascina por lingvostudo. Kelkaj rekonstruaj\u0302oj konkludis ke la litova estas la lingvo kiu plej proksime rilatas al la prahindeu\u0306ropa lingvo. Kelkaj lingvistoj opinias ke la prabaltaj lingvoj disig\u0302is el la aliaj hindeu\u0306ropaj lingvoj antau\u0306 1000 a.K."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Inter la jaroj 400 g\u0302is 600, la litova kaj latva lingvoj disig\u0302is el la okcidenta balta (Prusa) lingvaro, kiu poste malaperis. La unue konata litovlingva skribaj\u0302o venas el himna traduko en 1545. Publikig\u0302intaj libroj en la litova lingvo estas konataj ekde 1547, sed la nivelo de legkapableco inter Litovoj estis malalta dum la 16-a g\u0302is la 18-a jarcento kaj libroj ne estis facile disponeblaj. Legkapableco en Litovio plialtig\u0302egis dum la 19-a jarcento, malgrau\u0306 viktimigo, farata de rusaj au\u0306toritatistoj (kiu estis la plej grava post la subpremo de la Januara Ribelo, en 1864 g\u0302is 1904, kiam rusaj oficialuloj malpermesis ian publikan paroladon de la litova lingvo kaj la uzadon de la latina alfabeto por skribaj\u0302oj)."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La litova estis la oficiala lingvo de Litovio ekde 1918. Dum la Sovetunia tempo (1944 g\u0302is 1990), oni uzis g\u0302in en oficialaj aferoj apud la rusa lingvo, kiu estis oficiala en la Sovetunio kaj estis rigardita kiel pli grava ol la litova."}, {"text_idx": "#000087", "text": "La litova estas unu el du (la alia estas la latva) ankorau\u0306 parolataj baltaj lingvoj, kiuj konsistigas apartan branc\u0302on de la Hindeu\u0306ropa lingvaro."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Estas 2,955,200 parolantoj en Litovio (inkluzive 3,460 tataroj) au\u0306 c\u0302irkau\u0306 80% el la log\u0302antaro (1998) parolas la litovan. La suma parolanto de la litova por c\u0302iuj landoj estas 4,000,000 (1993 UBS)."}, {"text_idx": "#000090", "text": "La litova estas la oficiala lingvo de Litovio."}, {"text_idx": "#000091", "text": "La litova lingvo havas du c\u0302efajn dialektojn: la au\u0306ks\u0302tajtia (Auks\u030ctaic\u030ciu\u0328, altlanda litova) kaj la j\u0302emajtia dialekto (Z\u030cemaic\u030ciu\u0328, malaltlanda litova). Vidu mapojn c\u0302e [1]."}, {"text_idx": "#000092", "text": "La norma lingvo estas bazata je la okcidenta auks\u0302tajtia dialekto. Komprenebleco inter la au\u0306ks\u0302tajtia kaj j\u0302emajtia dialektoj estas konsiderata kiel malfacila por la plejparto de litovoj. Inter la fremdaj lingvoj, precipe la rusa, angla kaj germana estas uzataj kun alilandanoj."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Kiel multaj hindeu\u0306ropaj lingvoj, la litova uzas modifitan latinan alfabeton. G\u0302i enhavas 32 literojn. Lau\u0306alfabeta ordigo prezentas unu surprizon: \"Y\" estas movita inter Ogoneka I (I\u0328) kaj J."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Dekstrakorna, maldekstrakorna, kaj makrona/tilda diakritiloj povas esti uzata por montri akcenton kaj vokalan longecon. Tamen, c\u0302i tiujn oni g\u0302enerale ne skribas, krom en vortaroj kaj kie ili estas necesaj por klareco. Plie, la sekvantaj duliteraj\u0302oj estas uzataj, sed estas rigardata kiel du literoj por lau\u0306alfabeta ordigo. Notu ke la \"Ch\" duliteraj\u0302o signifas velaran frikativon, sed la aliaj estas logikaj komponaj\u0302oj de siaj enhavaj literoj."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Konsonantoj antau\u0306 e, e\u0328, e\u0307, i, i\u0328, y estas palataligataj. \"i\" antau\u0306 vokalo (krom e) havas nur tiun funkcion kaj ec\u0302 ne estas prononcata. Kie \"i\" au\u0306 \"j\" estas postirita per \"a\" au\u0306 \"a\u0328\", la \"a\" estas prononcata kiel \"e\". Sekve:"}, {"text_idx": "#000097", "text": "Ekzistas du gramatikaj genroj en la litova. La litova estas fleksia lingvo. G\u0302i havas kvin substantivajn kaj tri adjektivajn deklinaciojn kun diversaj variantoj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Substantivoj kaj aliaj deklinacieblaj vortoj estas deklinaciataj per sep kazoj: la nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, instrumentalo, tri tipoj de lokativo, kaj la vokativo (nur substantivoj - Adjektivaj formoj uzas la nominativon)."}, {"text_idx": "#000100", "text": "La unua scienca \"Kompendio de la litova lingvo\" estis publikigita en 1856-57 de August Schleicher, instruisto c\u0302e Praga Universitato."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Kategorio Litova lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)\nVikipedio en lt:Vikipedio en la litova lingvo (Reta enciklopedio)"}]