[{"text_idx": "#000001", "text": "Kial Esperanto gajnis la batalon kontrau\u0306 aliaj internaciaj lingvoj kaj perdis la militon kontrau\u0306 la angla? Tiun demandon provas respondi Roberto Garvi\u0301a en sia j\u0302us aperinta akademia verko \u201cEsperanto and Its Rivals. The Struggle for an International Language\u201d (Esperanto kaj g\u0302iaj rivaloj, la lukto por internacia lingvo)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Antau\u0306 kelkaj semajnoj surprizo trakuris diversajn forumojn de Esperantujo: la eldonejo de la Universitato de Pensilvanio anoncis publikigon de libro pri Esperanto. G\u0302ia titolo estas \u201cEsperanto and Its Rivals. The Struggle for an International Language\u201d (Esperanto kaj g\u0302iaj rivaloj, la lukto por internacia lingvo, University of Pensylvania Press, 2015), kaj g\u0302i ekzamenas la strategiojn sekvatajn de la partianoj de tri planlingvoj, Volapuko, Esperanto kaj Ido, kaj la kialojn pro kiuj Esperanto venkis en la batalo de la artaj lingvoj, kaj tamen malvenkis en la milito por la dominanta rolo en la internacia areno fronte al la angla."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La surprizo venis el la fakto ke la au\u0306toro ne estis konata esperantisto, sed profesoro en madrida universitato, verkinta en la angla lingvo kaj eldoninta en Usono, en faka prestig\u0302a eldonejo ekster niaj rondoj. Post iom da esploro evidentig\u0302is ke li tamen jam havis iajn kontaktojn kun Hispana Esperanto-Federacio, cele al projekto de esploro, kiu tamen ne konkretig\u0302is g\u0302is nun, kaj ke li havas profundajn konojn pri nia movado."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roberto Garvi\u0301a estas madridano, naskig\u0302inta en 1961, kun duobla pasporto hispana kaj svisa (per edzig\u0302o). Li nun laboras kiel profesoro de sociologio en la Universitato Carlos III de Madrido. Dum du jaroj li okupis la katedron \u0308\u201cPrinco de Asturio\u201d, kiun la registaro de Hispanio subtenas en la Universitato Georgetown en Usono. Dum tiu tempo li havis la s\u0302ancon okupig\u0302i pri tiu c\u0302i libro, kvankam, lau\u0306 liaj vortoj, la ideo lin rondiris jam antau\u0306e. Tie li havis la s\u0302ancon konatig\u0302i interalie kun Humphrey Tonkin, kaj disponi je materialo tre malfacile trovebla en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Roberto respondis al kelkaj demandoj por la legantoj de Libera Folio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kiel venis al vi la ideo verki libron pri Esperanto kaj aliaj artaj lingvoj?"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u2013 El la vidpunkto de sociaj sciencoj, Esperanto estas tre interesa socia movado. G\u0302i estas unu el la unuaj modernaj sociaj movadoj kun internacia karaktero, kiu krome sukcesis altiri tre diversajn homojn. Temas pri transversa movado, kiu konektig\u0302as kun aliaj movadoj kaj profesiaj asocioj, foje kun samdirektaj interesoj, sed foje kontrau\u0306aj (jen ekzemple ekzistis internacia asocio de esperantistaj policanoj kaj aliflanke reto de anarh\u0302iismaj esperantistoj, farantaj c\u0302ion eblan por kas\u0302i sian identecon al la unuaj)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kiu estas via rilato al Esperanto kaj kiujn kontaktojn vi havis kun organizitaj esperantistoj?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u2013 Mi lernis Esperanton kiam mi eniris universitaton, sed mi neniam praktikis g\u0302in. Mi komprenas g\u0302in lege au\u0306 kiam iu g\u0302in parolas, sed mi ne uzas g\u0302in. Mi havis kontakton kun esperantistoj, kiel Humphrey Tonkin, kiu kurag\u0302igis min labori pri tiu c\u0302i temo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "El la vidpunkto de homo ekster la esperantista movado, kiu studis c\u0302i tiun movadon kaj g\u0302ian historion el ekstera perspektivo, kiel vi vidas la nunan situacion de Esperanto kaj g\u0302iajn perspektivojn?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2013 El la vidpunkto de g\u0302iaj uzo kaj populareco, mi opinias ke la nuna tempo estas tiu de disvolvig\u0302o kaj ekspansio, c\u0302efe danke al la novaj teknologioj. Koncerne la estontecon, malfacilas ion aserti kun certeco. En la baldau\u0306a estonteco, ne ekzistas eblo je fina venko, sed Esperanto estas kiel c\u0302ia ajn alia lingvo kiun la tempo kaj la politikaj cirkonstancoj povas pus\u0302i en la pinton au\u0306 formeti en la bibliotekojn. C\u0302iuokaze, mi restas konvinkita ke la ideala solvo al la problemo pri lingva maljusteco estas Esperanto. La argumentoj de iuj akademianoj kiel Philippe van Parijs kontrau\u0306 Esperanto estas malfirmaj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u2013 Sed unu afero estas la ideala teoria solvo kaj alia la realo. Ni povas fari mensan eksperimenton. Imagu ke la gvidantoj de Eu\u0306ropa Unio, konvinkitaj pri la malforteco de la argumentoj kontrau\u0306 Esperanto, decidus iun tagon g\u0302in igi la \u201clingua franca\u201d de la Unio. La log\u0302antaro ne akceptus g\u0302in. La plejmulto ne pretus forj\u0302eti c\u0302iujn penojn faritajn por lerni la anglan, au\u0306 por ke iliaj infanoj lernu la anglan. Aliflanke, ili scias ke politikistoj venas kaj foriras, kaj ke tiu decido povus esti renversita en mallonga tempo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Vi asertas en via libro ke \u201cEsperanto gajnis la batalon fronte al la aliaj artefaritaj lingvoj, sed perdis la militon kiel lingua franca\u201d (fronte al la angla). Kiuj estas viaopinie la kialoj ke oni alvenis al tiuj du ambau\u0306 rezultoj?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u2013 En mia libro mi provas ekspliki kial Esperanto triumfis super Volapuko kaj Ido. Mia ekspliko bazig\u0302as sur la organizaj strategioj kiujn sekvis la tri gvidantoj de tiuj tri lingvoj. Schleyer, la germana katolika pastro kreinta Volapukon, kredis ke nur la au\u0306toritatecaj organizaj\u0302oj povas esti efikaj. Lia organiza modelo estis la katolika Eklezio, sed aplikinte tiun modelon al la volapuka movado, li nur sukcesis g\u0302in dividi kaj senkurag\u0302igi g\u0302iajn parolantojn. Couturat, la gvidanto de la idistoj, estis universitata profesoro kaj havis kiel modelon la akademian mondon. Li pensis ke nur sciencistoj povas plibonigi kaj perfektigi Idon. Li ne komprenis ke la vivanteco de lingvo dependas de la utiligo fare de komunumo de parolantoj, kaj dum li rezolute dau\u0306re s\u0302ang\u0302adis Idon por g\u0302in plibonigi, la parolantoj lin forlasis, c\u0302ar ili ne pretis lerni kaj relerni lingvon en dau\u0306ra evoluo. Zamenhof, male, kreskis en multlingva c\u0302irkau\u0306aj\u0302o kaj sciis tre bone ke la vivanteco de lingvo dependas de la komunumo de parolantoj. Li ankau\u0306 posedis politikan sperton, kaj komprenis tre bone la gravecon au\u0306skulti, kurag\u0302igi kaj doni voc\u0302on al la esperantistoj. Li uzis demokratian strategion kaj montrig\u0302is supera al siaj rivaloj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u2013 Sed je la fino venkis la angla, c\u0302ar parolantoj de la angla, la franca kaj la germana ne volis konsenti pri la lingvo kiu estus enkondukota kiel internacia lingvo, kaj sekve sin trudis fine la lingvo de la komununo kun la plej alta ekonomia kaj politika povo: la angla. Oni ankau\u0306 bojkotis Esperanton pro politikaj kialoj, influite de la ideo ke planita lingvo povus rompi la ligon inter lingvo kaj nacio, kaj tiel malfortigi la nacian ligitecon. Unu el la kialoj pro kiuj Esperanto malsukcesis estis la populareco de la romantika kaj naciisma mito (ankorau\u0306 tre disvastigita) kiu vidas la lingvojn kiel la animon de la nacioj, kiel unu solan manieron vidi au\u0306 interpreti la mondon."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ni scias ke antau\u0306e vi planis esplori pri la situacio de Esperanto post la hispana enlanda milito. Kio altiris vin al tiu projekto? C\u0302u vi ankorau\u0306 interesig\u0302as pri g\u0302i? C\u0302u vi pensis pri alia esploro pri Esperanto, kiu povus havi sciencan intereson?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "\u2013 En la kampo de la sociaj sciencoj ni ankorau\u0306 malmulton scias pri la rolo de la sendependaj organizaj\u0302oj, au\u0306, pli bone dirite, tiuj duon-sendependaj, en diktatorecaj reg\u0302imoj. Kaj la Esperanto-movado estas bona starpunkto por esplori tiun temon. G\u0302uste nun mi legas la doktoran tezon prezentitan pasintjare de Ana Velitchkova en la universitato de Notre Dame (Usono) pri la kreado fare de la bulgaraj esperantistoj de speco de \u201ccivitaneco\u201d kiu poste favoris la transiron al la demokratio. Tio interesa pri Hispanio estas la maniero kiel la esperantista movado reaperis mallonge post la fino de la intercivitana milito, grupigante homojn kiuj antau\u0306e trovig\u0302is je ambau\u0306 flankoj de la tranc\u0302eoj. Tio pensigas ke la esperantista movado en la postmilita Hispanio kontribuis krei etoson de toleremo kaj de minimumo de libereco dum la diktatoreco. Sed tion indus esplori kun ioma detalo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En la lastaj tempoj s\u0302ajnas ke kreskis la apero de libroj, esploroj kaj ec\u0302 filmoj pritraktantaj la esperantistan movadon, entreprenitaj de homoj ne rekte rilatantaj al tiu c\u0302i. Al kio tio s\u0302uldig\u0302as, lau\u0306 via opinio? Kion povus fari la esperantistoj por plibonigi la bildon de la lingvo antau\u0306 la universitata mondo kaj igi g\u0302in interesig\u0302i pri g\u0302i?"}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u2013 Mi pensas ke tio s\u0302uldig\u0302as al la novaj teknologioj. Sed ankau\u0306 al tio ke nun ekzistas pli da konscio pri la lingvaj rajtoj, kaj c\u0302i-kampe la esperantista komunumo havas multon dirindan. Kaj mi pensas ke g\u0302i tion faras tre bone."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La libro estas j\u0302us publikigita, sed c\u0302u vi jam scias kia estis la akcepto en la rondoj akademiaj kaj esperantistaj?"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u2013 Multaj homoj interesig\u0302is pri la libro, pro tiu pli alta populareco kiun mi j\u0302us menciis, sed ankorau\u0306 estas tro frue por taksi la akceptadon."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la \u2018rusaj dometoj\u2019 en Havano, Kubo"}]