[{"text_idx": "#000002", "text": "C\u0302i tiu libro enhavas dudek rakontojn/novelojn, el kiuj pluraj estas elstaraj, interalie la komika novelo Kiel ni mortigadis leporon por la antau\u0306kristnaska vespermang\u0302o kaj la tujsekva novelo Kiel mi eniris parnason. Kelkaj el ili estas ankau\u0306 trafe socikritikcelaj, ekzemple, Kistehjo (trompig\u0302o per nigramerkata ac\u0302eto), Kiel kondutas al ni kelkaj oficistoj (burokratismo sovag\u0302ig\u0302inta), kaj La telefono (burokrata malkompetento, kiam temas pri telefonriparoj). Ensume, rilate al sia literatura kvalito, rakontaro sukcesa, leg\u0302era, sed kelkfoje pensiga, distra, neniam teda, salutinda."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ankau\u0306 la desegnaj\u0302oj, ilustrantaj la rakontojn, amuzas kaj plibeligas la libron."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mi volegus diri samon pri la stilo kaj lingvaj\u0302o, sed, bedau\u0306rinde, tion mi ne povas. La stilo estas plena de naciismoj, kaj ne malofte g\u0302i estas tro tordita por ebligi facilan komprenon. Vort- kaj kelkfoje gramatik-misuzaj\u0302oj ankau\u0306 ne maloftas. Kune, c\u0302i tiuj karakterizaj\u0302oj malpliigas la plezuron de legado."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ofta misuzado de \u201ela\u201d. Mi scias, ke ofte slavoj ne scias g\u0302uste uzadi la artikolon. Sed pli bone estus, se ili sekvus la konsilon de Zamenhof, prefere g\u0302in ne uzi, ol g\u0302in misuzi."}, {"text_idx": "#000006", "text": "\u201eAl\u201d estas ofte misuzata, kaj kelkfoje tio cerbumigas. Ekzemple, \u201eMi elpus\u0302is la pistoleton al Venc\u0302jo el la mano kaj kaptis g\u0302in en la aero\u201d, \u201eli uzis la okazon kaj eltrinkis al la patro duonon de botelo kun sorpa likvoro\u201d, \u201emi denove malfermis la skatolegon, rememorante al mi la pasintecon\u201d."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ankau\u0306 kelkaj aliaj lingvog\u0302enaj\u0302oj elstaras: \u201eTio ne estos senpage\u201d, \u201esocieto\u201d c\u0302iam anstatau\u0306 \u201esocio\u201d, \u201einter la pordo staris sekretariino\u201d, \u201ebabilac\u0302is la najbarino inter la pordo\u201d, \u201etiel dau\u0306rigis la interkonsilig\u0302o\u201d (efektive, plurfoja necerteco pri la netransitiveco de la verbo \u201edau\u0306ri\u201d), \u201efikse rigardas araneon de senmorteco\u201d (signifo?), \u201emi rememorig\u0302is pri kavalireco\u201d, c\u0302iam uzig\u0302as \u201eplua\u201d anstatau\u0306 \u201eplia\u201d."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Do mi nur iom mezvarme rekomendas c\u0302i tiun verkon, avertante la legonton, ke la legado ne estos c\u0302iam glata."}, {"text_idx": "#000009", "text": "C\u0302u s\u0302erco, ke la unuaj rakontoj en la kolekto Rakontoj ne nur\ns\u0302ercaj estas la plej nuraj kaj la plej mals\u0302ercaj en la tuta libro?\nOni povus facile senkulpigi leganton, kiu, tramac\u0302inte dekon da pag\u0302oj,\nforj\u0302etus la volumeton, kredante sin trompata de la au\u0306toro kaj eldonejo.\nTamen per pacienco venas, se ne c\u0302i-foje scienco, scio - scio, ke la mondo\nde Vladimi\u0301r Va\u0301n\u030ca certe esplorindas."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sed plej memorindas la rakontoj, kiuj transsaltas la epokon, en kiu ili estas\nkoncipitaj, kaj kiuj farig\u0302as senepokaj, do c\u0302iamaj, c\u0302iesaj. Ekzemple\nKisteho: tie c\u0302i c\u0302efrolas avareco, trompemo; temoj eternaj,\nklasikaj, tamen en la rakonto de Va\u0301n\u030ca fres\u0302aj, aktualaj. Klarigo\nde kisteho - kiun mi ne malkas\u0302as - troveblas en la rakonto (ne en vortaro)\nkaj miaopinie bone resumas la filozofion de Vladimi\u0301r Va\u0301n\u030ca."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Same vantemo: legindas Kiel mi eniris Parnason kaj Kelkaj konsiloj,\nkiel facile kaj rapide farig\u0302i verkisto. Jen juveloj, kiuj per simpla,\nklara lingvo brilas. En Kelkaj konsiloj . . . ni lernas, ke redaktoro\ndevenas de redoktoro, c\u0302ar redaktoro devas esti ia doktoro, ia kuracisto\nde g\u0302is nun ne eldonitaj verkoj (p. 48). Trafe!"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kaj nepre menciindas la - jam konata - absurda sed klasike komika Kiel\nni mortigadis leporon por la antau\u0306kristnaska vespermang\u0302o. La\nstilo kaj enhavo memorigas pri la rakontaro de J. H. Sullivan - sed jug\u0302u,\ng\u0302uu vi mem. C\u0302iaokaze valoras akiri la libron, se nur pro la Va\u0301n\u030ca-a\nleporo - kiu permesas indulgeme pretervidi etajn presmakulojn (ekzemple en la\nteatraj\u0302eto, kie meze de kursivigitaj frazoj - literoj foje malkursivig\u0302as).\nJen eble kroma s\u0302erco en la plejparte g\u0302ueblaj Rakontoj ne nur s\u0302ercaj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Vladimi\u0301r Va\u0301n\u030ca ne apartenas al la konataj Esperantaj verkistoj, tamen\nunu el liaj noveloj estas ege konata kaj legata. Temas pri\nKiel ni mortigadis leporon por la antau\u0306kristnaska vespermang\u0302o, kiu estas eble la plej\nmemorinda ero en la progresiga legolibro Pas\u0302oj al plena posedo.\nLa sama novelo en 1961 ricevis unuan premion en la Belartaj Konkursoj,\nkaj samjare alia novelo de Va\u0301n\u030ca ricevis trian premion."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Post la morto de la au\u0306toro lia filino trovis aron da tekstoj el lia\nmano, kaj tiujn nun eldonis Petr Chrdle. Temas pri entute dudeko da rakontoj.\nKiel aludas la titolo, kelkaj estas s\u0302ercaj, aliaj ne. Pli g\u0302uste, duono\nde ili estas satiraj, kaj ili primokas precipe sociajn, politikajn kaj\nartajn aferojn, sed ankau\u0306 homajn rilatojn kaj kondutojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dumvive la au\u0306toro do ne povis au\u0306 volis publikigi la plimulton el tiuj\ntekstoj, kaj oni rajtas demandi sin, c\u0302u la eldonintoj vere faris bone,\naperigante ilin c\u0302iujn. La nivelo estas varia, kaj pri tio eble Va\u0301n\u030ca\nmem konsciis. S\u0302ajne ne okazis elektado au\u0306 redaktado, nek lingva polurado."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pluraj verkoj, interalie la premiita Kiel mi eniris parnason,\nprimokas modernan literaturon kaj arton. La perspektivo estas de persono,\nkiu ne komprenas tiujn strangajn artaj\u0302ojn kaj sekve konkludas, ke ili\nneniel valoras. Ne tre originale au\u0306 sprite, bedau\u0306rinde. Mi preferus,\nse la au\u0306toro pli multe uzus sian precipan talenton, tiun de burleskaj\nfarsoj. Imagu, se en la Esperanta \u201cparnaso\u201d iuj konsilus lin, kiel\nevoluigi sian talenton kaj eviti falilojn! Nu, naiva revo..."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Relative bona tamen estas novelo pri instruistaj spertoj, La metamorfozo.\nIdenta temo ripetig\u0302as en malpli valora bagatelo Milita danco, kio\nmontras, ke neniu sarkado okazis c\u0302e la eldonantoj. En alia sufic\u0302e bona\nero pri embarasoj en la planekonomio, Kisteho, la au\u0306toro \u2014 intence\nau\u0306 ne \u2014 plantis blagon en formo de letero kies enhavo rivelas vere au\u0306guran\nkapablon, krom se temas pri au\u0306tora misaj\u0302o. En la kolekto trovig\u0302as ankau\u0306\ndu romantike historiaj rakontetoj, unu pri c\u0302eh\u0302a historio, alia pri indianoj"}, {"text_idx": "#000020", "text": "La stilo de la rakontoj plej ofte estas vigla, klara kaj senartifika.\nMediaj au\u0306 personaj priskriboj ne tre ric\u0302as, sed dialogoj kaj agoj fluas\nnature. La lingvaj\u0302o tamen ne estas senriproc\u0302a. Tre ofte oni trovas esprimojn,\nkiuj s\u0302ajnas nacilingve pensitaj, kaj nur provizore vestitaj per Esperantaj\nvortoj. Estus bone se oni uzus ne-c\u0302eh\u0302ajn kunlaborantojn por redakti la"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tipa sekvo de nacilingva pensado estas la esprimo \u201ckolhararon anstatau\u0306\nhararo\u201d (pg\u0302. 81). Tute simile oni povas legi c\u0302e la franco Lorjak: \u201cne\nhorlog\u0302o sed vek-horlog\u0302o\u201d. Kiom la denaska lingvo katenas niajn pensojn!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Nu, s\u0302ajne la au\u0306toro antau\u0306vidis mian akran prijug\u0302on, c\u0302ar en Kelkaj\nkonsiloj, kiel facile kaj rapide farig\u0302i verkisto li skribis, ke \u201ckritikistoj\nplejparte rekrutig\u0302as el la vicoj de tiuj, kiuj volis farig\u0302i verkistoj,\nsed ne povis tiun celon atingi, c\u0302ar ili ne ellernis skribi: ili scias\nnur legi\u201d (pg\u0302. 50). Tus\u0302ite! Do, mi s\u0302atus fini per rekomendo, sed ne\nvere scias al kiu leganto rekomendi c\u0302i rakontojn. Ili estas iel nek-nek\n\u2014 nek sufic\u0302e literature valoraj, nek sufic\u0302e glatstilaj, kaj nur kelkaj"}, {"text_idx": "#000024", "text": "La fama kristnaska leporo do iom solas en c\u0302i kunteksto."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Liaj originalaj rakontoj estas malpli konataj. Du el ili estis premiitaj en Belartaj Konkursoj de UEA en 1961, unu el tiuj \u2013 Kiel ni mortigadis leporon por la antau\u0306kristnaska vespermang\u0302o aperis en Pas\u0302oj al plena posedo kaj legeblas en la reto*. Aliajn rakontojn de Va\u0301n\u030ca la publiko ne konis. Plejparton de ili jam post lia morto trovis lia filino, kaj en 2002 KAVA-PECH eldonis la libreton Rakontoj ne nur s\u0302ercaj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En la libro estas dudek kelkpag\u0302aj rakontoj (unu el tiuj estas en formo de radio-teatraj\u0302eto). C\u0302iun oni povas legi tuj komplete, ne necesas poste memori detalojn por dau\u0306rigo, kiel c\u0302e romanoj. C\u0302iu rakonto estas ilustrita per desegnaj\u0302o de \u2013 vi eble jam konjektis \u2013 Pavel Rak, en ties tuj rekonebla stilo, tute konvena c\u0302i-libre."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ve, ie-tie la spriteco ec\u0302 tute perdig\u0302as, cedante lokon al mallerta plumpa politikumado. Malgaja fabelo kaj Kiel grava estas la plano enhavas fakte nenion krom malamo al socialismo kaj speciale al Sovetunio. Nu jes, socialismo havis plurajn mankojn, kaj multaj imagis sin tre kurag\u0302aj, ridante pri ili kaj revante pri luksa vivo okcidente. Sed poste oni ricevis eblecon kompari. Negativaj trajtoj de socialismo estis ridindaj, sed tiuj de kapitalismo \u2013 rekte vivdang\u0302eraj. Kaj la lasta frazo de la rakonto: Kaj c\u0302i tie la malgaja fabelo finig\u0302as. G\u0302ian veran, espereble pli gajan finon verkos mem la vivo. \u2013 ig\u0302as tute amara. La au\u0306toro eble ec\u0302 ne atendis, kiom terura kaj senesperiga reale estos tiu supozite gaja fino..."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Strange kaj bedau\u0306rinde, sed ial la libro komencig\u0302as de la plej malsukcesaj pecoj. Sed ne forj\u0302etu g\u0302in post dudeko da pag\u0302oj, legu plu."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mi diru, proksimume duono el la rakontoj estas vere legindaj. Kelkaj ec\u0302 brilaj, tiu menciita pri kristnaska leporo memorigas verkojn de la angla klasikulo Jerome. Kelkaj konsiloj kiel facile kaj rapide farig\u0302i verkisto kaj Kiel mi eniris Parnason \u2013 la temo estas jam multfoje traktita de diversaj au\u0306toroj sed s\u0302ajnas neelc\u0302erpebla, c\u0302ar tro multas dezirantoj farig\u0302i famaj verkistoj... La au\u0306toro, ekzemple, tre populare klarigas, kio estas metaforo, kaj aldonas: Metaforon au\u0306 mallongigitan komparon ni konas jam de nia infanag\u0302o, kiam ni komparis \u2013 per kreto sur pordoj kaj muroj \u2013 niajn samag\u0302ulojn al diversaj animaloj... (p. 50)"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Pluraj homoj volas famig\u0302i ankau\u0306 kiel pentristoj, tio ec\u0302 pli facilas (poeto devas minimume scipovi legi-skribi, sed avangarda pentristo tute ne bezonas scipovi pentri!), kaj diversaj \u201cankau\u0306kritikistoj\u201d nepre trovos en la bildo profundan sencon, kiun la au\u0306toro mem neniel supozis \u2013 tiun temon traktas Maljuna koro. La fino c\u0302i-kaze, tamen, rezultig\u0302as tute neatendita, tragika kaj komika samtempe."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Alian malvirton de multaj homoj (mi ne diru, kiun...) ridige kaj instrue traktas Kisteho (ne serc\u0302u tiun vorton en vortaroj!)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La metamorfozo kaj La milita danco rakontas pri klopodoj de instruisto trovi interkomprenon kun lernejanoj, obseditaj de \u201cromantiko\u201d pri vakeroj kaj indianoj... fine li ec\u0302 sukcesas, spite c\u0302iujn normojn de pedagogio."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Du rakontoj ne estas tradukeblaj alilingven pro uzitaj vortludoj. Tamen c\u0302eestas ankau\u0306 lingvaj misaj\u0302oj kiel \u201ckromordinara\u201d (=eksterordinara), \u201ctrenbesto\u201d (supozeble jung-besto), ankau\u0306 diversloke gramatikaj fus\u0302oj naci-influitaj."}]