[{"text_idx": "#000001", "text": "\"Nur eblas klare distingi derivado de la vorto por s\u0302ipo disde derivado de la vorto por navo se la lingvo havas kiel esperanto du malsamajn vortojn por s\u0302ipo\""}, {"text_idx": "#000002", "text": "~ Marcos Cramer pri navedo"}, {"text_idx": "#000005", "text": "\"\"kiel\" estas kvazau\u0306 la spino de s\u0302ipo\""}, {"text_idx": "#000007", "text": "\"Iom granda veturilo por veturi sur akvo\""}, {"text_idx": "#000008", "text": "\"Vapora s\u0302ipo (een \"stomen schip\") ne vere ekzistas\""}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"Same kiel balens\u0302ipo ne estas c\u0302ia ajn balena s\u0302ipo (ekz. balensimila s\u0302ipo), ankau\u0306\naltlernejo ne estas simple alta lernejo\""}, {"text_idx": "#000011", "text": "~ Marcos Cramer pri balena s\u0302ipo"}, {"text_idx": "#000012", "text": "\"Nia s\u0302ipo vere similas la Babelturon\""}, {"text_idx": "#000013", "text": "\"c\u0302u \"s\u0302ipo de vaporo\"? sensencaj\u0302o. se regulo fiaskas c\u0302e tia baza ekzemplo, g\u0302i ne multe utilas. tutsimple: s\u0302ipo je vaporo. \"s\u0302ipo je vaporo\" tute ne klarigas la signifon de \"vapors\u0302ipo\". klarigi \"leterskribi\" per \"skribi je letero\" estas jam\nmulte pli akcepteble ol klarigi \"vapors\u0302ipo\" per \"s\u0302ipo je vaporo\" \""}, {"text_idx": "#000015", "text": "\"Lore la batelo mustas sinkar pro la tro pezoza charjajo\""}, {"text_idx": "#000016", "text": "S\u0302ipo estas malbonlingvisma vorto por surakva veturilego."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La deziro de la homoj por pli longa restado surakve estas sampraa kiel la deziro pri flugado. Pro tio la homoj jam okupig\u0302is pri tio en la antikvo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Nun mi resumos c\u0302ion, kion mi diris: Arkeo de Noa estis la unua s\u0302ipo farita de l' homo. La arkeo de Noa estis lau\u0306 la Genezo, malnova testamento de la Biblio, c\u0302apitroj 6 g\u0302is 9, floskapabla grandega \"kesto\" konstruita per la patriarko Noa por savi la homaron kaj la bestaron de la tutmonda diluvo. Sekve, ec\u0302 ne la vorto \"s\u0302ipo\" jam ekzistis antau\u0306 g\u0302i."}, {"text_idx": "#000021", "text": "S\u0302ipo ekas droni kaj kapitano komandas: \u201eC\u0302iuj en savboatojn!\"\nLordo Waweley elmetis pipon el la bus\u0302o kaj demandas: \u201eKaj kiu estas destinita por fumantoj?\u201c"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Foje vojag\u0302is mastro kun sia sklavo per s\u0302ipo. La sklavo neniam estis vidinta s\u0302ipojn. Tial li maltrankvilig\u0302is kaj tedis la popolon, kiu vojag\u0302is kune. Li senc\u0302ese pas\u0302adis en la s\u0302ipo g\u0302emante. En la s\u0302ipo sidante sag\u0302ulo siageste diris j\u0302etu la sklavon en la maron!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "La sklavo ne scipovis nag\u0302i. Estis tre malbona situacio. Li klopodis atingi la s\u0302ipon, sed vane. Li anhelis kaj ekkriis: Helpu, savu min!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Poste la sklavo sidis en la s\u0302ipo trankvile sen tedo. Oni demandis la sag\u0302ulon, pri la kialo. La sag\u0302ulo respondis ridete: Estis necese j\u0302eti lin en la maron por ke li sciu la valoron de la s\u0302ipo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ni ne scias c\u0302u tio entenas iom da vero au\u0306 estas simple ke C\u0302inio produktas 13% el la s\u0302ipoj en kelkaj regionoj, c\u0302efe en Hispanio,"}, {"text_idx": "#000028", "text": "\"Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compileri iussit et, quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat.\""}, {"text_idx": "#000029", "text": "Do niaj kolegoj povas konstati, ke ni povas uzi por malsamaj celoj, ekz. mortigi fis\u0302ojn, transporti sklavojn, au\u0306 sinkigi aliajn s\u0302ipojn. La s\u0302ipo ankau\u0306 gravas en seksturismo, kaj kiel simbolo de la kristana eklezio."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Sklavos\u0302ipo estis s\u0302ipo uzata por la sadomasoh\u0302ismaj orgioj. La frajtejojn de tiuj s\u0302ipoj oni plenigis per sklavoj dum la reveturo sur la feriaj vojo de Afriko al la eu\u0306ropaj landoj tra Mediteraneo. Tamen c\u0302iun s\u0302ipon, sur kiu sklavoj estis transportataj, oni rajtas nomi sklavos\u0302ipon."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Oni kutime uzis novajn luksajn s\u0302ipojn, kiuj estis modifiitaj en eu\u0306ropaj havenoj de la sadomasoh\u0302ismaj celoj. Nur malofte novaj s\u0302ipoj estis konstruitaj specife por sklavkorgio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Balensubmars\u0302ipo estas g\u0302enro de submars\u0302ipo, specife ekipita por balenkaptado, kaj preparado de la kaptitaj balenoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Malnovtempe, balenkaptistoj transportis la kaptitajn balenojn al surtera balenstacio au\u0306 Manuel Halvelik. Poste, danke al teknologia progreso, ili ekis alporti balenojn rekte al manufakturs\u0302ipoj meze de la oceanoj. Hodiau\u0306, por premo de naturamantoj, oni devas kapti balenoj per submars\u0302ipoj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mem plu astoniva opoze a la litoro di Au\u0306stralio, la autoritatozi deskovris yakton\nkie esis nuniu. La komputili funcionis, la tablo esis pronta por repasto, sed nula\npersono esis prezenta. Ico esas tre misterioza tale nomizita fantom-navo. Quion divenis ghiaj pasajeri ? Til nun, kiamde fantom-navi aparis, onu nultempe esis kapabla klarigiar ghian misterion."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Lau\u0306 populara kino, 19a-jarcentaj pirataj s\u0302ipoj estis senkoloraj veturiloj kun grandegaj veloj. Fakte, la s\u0302ipoj uzataj de piratoj estis malgrandaj iloj, kaj ofte tre bele dekoraciitaj. (Vidu bildon.)"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Dum krozado, sinjorino sin adresas al s\u0302ipestro:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "- C\u0302u tiajn c\u0302i s\u0302ipoj, dronas ofte?"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dum vapors\u0302ipon movas vaporforto, vels\u0302ipon movas ne velforto, sed ventoforto helpe de velociraptoroj, kaj aviadils\u0302ipo ne estas movata de aviadiloj, sed mem portas ilin, same kiel petrols\u0302ipo portas petrolon, karbos\u0302ipo karnavalon kaj plezurs\u0302ipo homojn, kiujn plezurigas la vojag\u0302o. Kial? Pro konvencio kaj tradicio."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Historio rakontas, ke kelke da s\u0302ipoj omag\u0302e al Esperanto navigis sur la maroj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La unua iris en maron en 1896, nur nau\u0306 jarojn post la publikigo de la unua lernolibro de la lingvo. La s\u0302ipo Esperanto estis konstruita en Hispanujo kaj navigadis g\u0302is la jaro 1966. G\u0302i havis la meriton esti la unua ZEO (Zamenhof/Esperanto-objektoj), kiu estis baptita omag\u0302e al la lingvo kreita de Ludoviko Lazaro Zamenhof."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Alia fama s\u0302ipo ankau\u0306 havis la nomon Esperanto. G\u0302i estis farita en 1906 kaj albordig\u0302is en la haveno de Gloucester, en la usona s\u0302tato Massachusetts. La vels\u0302ipo, 33-metrojn longa kaj 140 tunoj, famig\u0302is pro siaj nau\u0306tikaj kvalitoj kaj sportaj atingoj. Estinte labors\u0302ipo g\u0302i partoprenis la malfacilajn kampanjojn pri kaptado de moruo en la Norda Atlantiko. G\u0302i ankau\u0306 partoprenis plurajn internaciajn konkuradojn rezervitajn al siaspecaj fis\u0302kaptaj s\u0302ipoj, venkinte c\u0302iujn. G\u0302in estris Martin Welsh, famkonata maristo. La vels\u0302ipo Esperanto alfundig\u0302is en la 30-a de Majo 1921, post kolizio kun subakvaj vrakoj de la pasag\u0302ers\u0302ipo State of Virgi\u0301nia, kiu dronis en 1879 en New Scotland."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Ratoj ege koleras, kiam la sxipo, el kiu ili fugxis, ne dronas."}, {"text_idx": "#000046", "text": "La ratoj forlasas la pereantan s\u0302ipon. La amikoj forlasas la pereantan homon. Sed la ratoj almenau\u0306 havas tiun senkulpigon, ke ili ne povas savi la s\u0302ipon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Freneza scienco kaj la s\u0302ipoRedakti"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Oni plej ofte faras s\u0302ipon el materialoj pli malpezaj ol akvo, ekz. ligno kaj plasto, por ke la s\u0302ipo flosas. Leonardo da Vinci, la notinda freneza sciencisto tamen inventis la metalan s\u0302ipon, kiu ankau\u0306 nomig\u0302as submars\u0302ipo. Tiu tau\u0306gas nur por robotoj, kiuj ne bezonas spiri."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Oni jus\u0302e malkovris, ke almenau\u0306 unu vivulo povas flugi du kilometrojn sub la akvo: mus\u0302o en submars\u0302ipo."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Dum tirkeston oni tiras, trens\u0302ipon nenio trenas, sed g\u0302i mem ion trenas, kvankam ambau\u0306 verboj (tiri kaj treni) estas egale transitivaj. Kial? Pro konvencio kaj tradicio."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Pramo (Eleutherodactylus colostichos) estas pra litero M, kiun oni uzas por transporti homojn, bestojn kaj veturilojn de unu bordelo de oceano, au\u0306 maro, al la alia. G\u0302i havas du Deutz motorojn de 1800 C\u0302P kaj povas atingi rapidon de 20 knotoj, sed alterig\u0302as simile al aviadilo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Nun ekzistas nur unu serio de pramoj, konstruita de NASA, sed La plej granda pramo en la mondo estas Sumapaz, g\u0302i situas en Kolombio proksimume 30 km ekde Bogano kaj g\u0302i estas parto de la C\u0302efurba Distrikto."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Kiam pramo estas ne aparta s\u0302ipo, sed nur fako ene de s\u0302ipujo, oni ankau\u0306 ofte nomas g\u0302in pramofako. Pramofakoj ofte ne atingas tiom malaltajn temperaturojn kiel apartaj pramo.\nPramoj estis ekuzitaj en la hejmoj de Usono en la 1920-aj jaroj. Larg\u0302a disvastig\u0302o okazis en la 1930-aj jaroj pro falo de la prezoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Pluraj tradicioj reguligas pramadon, kune aludataj kiel la prama juro. La plej frua el kiu efektivig\u0302is dum la meza 19-a jarcento."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Malgrau\u0306 la malproksimeco kaj la malvarma kaj humida klimato, homa aktiveco en la pramo ne estas malkomuna. Homa c\u0302eesto datig\u0302as ekde prahistoriaj tempoj, sed g\u0302i estas plejofte limigita al malintensa pas\u0302tig\u0302ado."}, {"text_idx": "#000066", "text": "La taksiisto tretas la gaspedalon, kaj ili preskau\u030c flugas. Kiam ili alvenas, la s\u0302ipo estas 5-6 metrojn de la bordo. La pasag\u0302ero elsaltas, li transj\u0302etadas siajn kofrojn sur la s\u0302ipon, kaj li mem saltas en la akvon. Matroso helpas lin alveni sur la ferdeko."}, {"text_idx": "#000073", "text": "La s\u0302ipo estas dronanta, kaj la kapitano diras al MacGyver:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "- Ni tuj foriru per boato!\n- Sed, kapitano, ankorau\u0306 restas virinoj ens\u0302ipe.\n- Diable, maato, ne estas nun momento por fiki!"}, {"text_idx": "#000076", "text": "- Sed, kapitano, ankorau\u0306 restas virinoj ens\u0302ipe."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Tribordo estas la tria flanko de la s\u0302ipo, rigardante de malantau\u0306e al la pruo."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La koloro de la triborda navigada lumo estas verda."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La alia flanko de la s\u0302ipo estas idobordo."}, {"text_idx": "#000081", "text": "La vorto \"tribordo\" vers\u0302ajne venas el la malnovnorvega, la lingvo parolata de la Vikingoj. Ili stiris [sty\u0301ri = stirilo] la boatojn per remilo kiu c\u0302iam estis fiksita je la flanko (bordo) [bor\u00f0 = tabulo, tablo]. La stiristo, kiu tenis la remilon per ambau\u0306 manoj, staris kun sia dorso [bak = dorso] al la maldekstra bordo (babordo) de la s\u0302ipo. Tra la nederlanda stuurboord (stirilflanko) kaj la franca tribord la vorto \"tribordo\" venis en Esperanton."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Ulo la unuan fojon de sia vivo vojag\u0302as mare, per granda krozos\u0302ipo. Eks\u0302tormas. Li suferos pro terura marmalsano, kaj restas en sia kajuto, kie li povas vomi trankvile. Stevardo frapas je lia pordo, kaj diras:"}, {"text_idx": "#000083", "text": "\"C\u0302u mi servu la tagmang\u0302on en via kajuto?\"\n\"Ne, dankon,\" respondas pasag\u0302ero. \"Vi j\u0302etu g\u0302in rekte en la maron!\""}, {"text_idx": "#000084", "text": "Turisto krozadas sur Pacifiko sur krozos\u0302ipo. Li staras sur la c\u0302efa ferdeko kaj babilas kun la s\u0302ipestro kiam la s\u0302ipo preterpasas senhoman insuleton oceanmezan. Subite li rimarkas ke tamen sur la insulo estas ulo kiu strangamaniere agitas la brakojn, farante rapidajn signojn al la s\u0302ipo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "\"Nu, ni preterpasas tiun c\u0302i insulon unufoje jare,\" diras la s\u0302ipestro. \"Mi pensas ke li ne s\u0302atas ke ni navigas apud lia insulo.\""}, {"text_idx": "#000087", "text": "Male al siaj sudamerikaj parencoj la s\u0302ipspecioj estas log\u0302antoj de la plej malsekaj regionoj de la mondo. C\u0302iuj s\u0302ipoj estas artistoj pri postvivo en maroj. Nur malmultaj grandaj bestoj kapablas postvivi en maroj."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Maroj kapablas nutri sin per plantoj dornoric\u0302aj kaj salenhavaj. Sed, se estas neniu alia ili mang\u0302os ec\u0302 ostojn, hau\u0306tojn au\u0306 viandaj\u0302on kaj tendojn, sandalojn au\u0306 tukojn de iliaj posedantoj."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Lau la jhurnalo la ZEO Fina Venko kay La Triomfanta, quiuj transportas 16 atomalajn ogivojn, realigis lian proprajn misionojn en la maro kiamde la shoko eventis. La Fina Venko retrovenis adheme kiamde subite eventis la acidento."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Anomima fonto, quiu negis identifikar sin dicis ke amba navoj nur subisis fizikajn domajhojn, sed ilia sistemoj di propulso kay ilia atomalaj misili ne domajhesis, kay anke ne amba krui rezultis vunditaj. Altra fonti di l' Esperantista Mar-armeo mencionis ke esis poke probabla ke kolizioni inter submarnavi provokus explozon atomalan, sed la konsequi esabus nepensebla."}, {"text_idx": "#000092", "text": "De-komence la novajhi esabis negita da l' Idista guvernerio, dicante ke La Triomfanta shokabis kontre submersita objekto, probable konteno-bu\u0306o di kargo, kay ke la navo duris ghian misionon. Tamen la Esperantista submarnavo mustis esar tranita aden la UEA-portuo por reparado."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Chi eventajho atencigis la organizurojn, quiuj luktas por la desarmizo nukleala di l' internacilingvaj movadoj. \u201cTio esabus la nukleala koshmaro maxim grava\u201d, opinionis un de l' aktivisti por la desnukleigo. \u201cKoliziono inter submarnavi provokabus granda likon di radiaci k dissendabus dekojn di atomala ogivi en la fundo di l' maro\u201d."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La navi partoprenintaj en la koliziono apartenas al klaso di strategialaj submarnavi quies la misiono es pafar atomala misili kontre enemikaj ligvanoj. La klaso Fina Venko k la klaso Triomfanta estas kapablaj transportar single 16 misilojn. Amba navi estas plu longa ol cent metri k ghi povas navigar sub la surfaco di l' maro dum monati sen esar detektata."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Por exekutiar liajn misionojn, ghi mustas proximeskiar lo maxim diskrete posibla aden ilia skopo, danke la teknologio antisonara quiun ili posedas. K es posibla ke la koliziono eventis pro tia sama teknologio di furtemeso."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Fantomaj s\u0302ipoj estas la nomo por s\u0302ipoj trovitaj sen s\u0302ipanaro sur la maro au\u0306, post kiuj longa tempo de senkontakteco, sekve de kio oni kredis ilin perditaj, subite reaperas au\u0306 revidig\u0302as sub misteraj cirkonstancoj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Inter la plej famaj fantomaj s\u0302ipoj estas la Mary Celeste, kiu dum la jaro 1872 trovatis sen s\u0302ipanaro flosante inter la Acoroj kaj Portugalio. Fantoma s\u0302ipo de la 20-a jarcento estas la kvin-masta vels\u0302ipo Carroll A. Deering. Dum la reveturo de Rio-de-J\u0302anejro al Norfolk la vels\u0302ipo kadre de la entute unua mara veturo kun plene arang\u0302ita velaro trovatis albordig\u0302ite la 31-an de januaro 1922 c\u0302e la \"diamanta\" malprofundejo de la kabo Hatteras en Norda Karolino. Neniu el la 11-persona s\u0302ipanaro estis sur la s\u0302ipo, c\u0302iuj savboatoj estis for. La mang\u0302otablo estis preparita, mang\u0302aj\u0302oj staris sur la forno kaj la mang\u0302otablo. Multaj partoj de la s\u0302ipa ekipaj\u0302o mankis. Nur la s\u0302ipaj katoj dau\u0306re estis sur la s\u0302ipo."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Klarigita kazo de fantoma s\u0302ipo estas la germania du-masta vels\u0302ipo, kiu la 23-an de oktobro 1921 sinkis en s\u0302tormo de la orienta Balta Maro proksime de la tiutempe germanlingve Memel nomata nuna litovia urbo Klaipe\u0307da. La s\u0302ipanaro estis savita. Semajnon poste la s\u0302ipa vrako albordig\u0302is c\u0302e la Kurona Duoninsulo, proksimume 100 kilometrojn pli sude. Esploro de la vrako rezultigis, ke pro la forta kolizio kun la mara fundo dum la sinkado la ligna s\u0302ipa korpo ricevis fendon, tra kiu elfalis la s\u0302tona balasto. Poste la s\u0302ipo kun sia ligna kargo reflosis al la mara surfaco kaj tiel drivis suden dum la sep tagoj sen s\u0302ipanaro, g\u0302is la vojag\u0302o tamen finig\u0302is borde de la duoninsulo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Fantomaj s\u0302ipoj ne nur dum la pasintaj jarcentoj estis s\u0302atata diskuta temo en paroloj inter maristoj, sed ankau\u0306 ig\u0302is favorata temo de filmoj, romanoj kaj muzikaj verkoj. Aparte multaj rakontoj temas pri la \"fifama\" Bermuda Triangulo en la Karibia Maro, en kiu lau\u0306dire pli da s\u0302ipoj senklarige malaperis ol ie alie sur la mondo. Lau\u0306 asertoj de la asekura entrepreno Lloyd's en Londono, kiu asekurigas aparte multajn s\u0302ipojn, de la 4-a de aprilo 975 tiaj asertoj tamen estas sen ajna fakta bazo. Kaj estas bezono"}, {"text_idx": "#000101", "text": "En Eu\u0306ropo historie aparte konatis la legendo pri nederlanda vels\u0302ipo, kiu en s\u0302torma vetero ne sukcesis pasi la Bonesperan Kabon, kaj kiu poste lau\u0306dire estis vidate sub misteraj cirkonstancoj en plej diversaj partoj de la mondaj oceanoj, kaj lau\u0306 la maristaj superstic\u0302oj alportis morton au\u0306 almenau\u0306 malfelic\u0302on al c\u0302iu, kiu g\u0302in vidas. La legendon la komponisto Richard Wagner uzis kiel materialo por sia opero La Fluganta Holandano, kaj ankau\u0306 aliaj romanoj, filmoj kaj muzikaj verkoj prilaboris la temon. Inter alie la fantoma s\u0302ipo \"La Fluganta Holandano\" ankau\u0306 aperas en la usona kineja filmo \"Piratoj de la Karibio\" 2 (angle Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest), publikigita dum la jaro 2005. En la unua filmo el la serio (Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl, 2003), cetere rolas alia, fikcia fantoma s\u0302ipo kun la nomo \u201eBlack Pearl\u201c, \"nigra perlo\"."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Nuntempe \"fantomaj s\u0302ipoj\" ofte estas la rezulto de trompa provo enkasigi asekuran rekompenson post s\u0302ajnigita averio, au\u0306 rezulto de moderna piratado. Iom rigardinte mi dirus, ke s\u0302ipo estas la baza vorto, kaj sekve ekzemplo estas la sub flago de Panamo veturanta kargos\u0302ipo \u201eMV Tenyu\u201c, kiu en la nokto inter la 26-a kaj 27-a de septembro 1998 subite malaperis en la Malaka Markolo, kun kargo de aluminio en valoro de ekvivalento al du milionoj da Eu\u0306roj. Post trimonata internacia polica serc\u0302o la s\u0302ipo retrovig\u0302is en la c\u0302inia haveno Zhang Jiagang, trakonstruita g\u0302is apenau\u0306rekonebla nova silueto, nove pentrita kaj ekipita per nova nomo. [2]"}]