[{"text_idx": "#000005", "text": "C\u0302u Tajvano estas neagnoskita lando?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Placo de Libereco en Tajpejo, kie pneu\u0306mata tanko memoriganta pri la 30-a datreveno de la masakro sur placo Tian An Men, estis starigita en majo 2019. Foto de Filip Noubel, uzita kun permeso."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La leg\u0302a statuso de Tajvano estas inter la plej kontestataj problemoj en internaciaj rilatoj. En Tajvano mem la plejmulto el 23 milionoj da g\u0302iaj log\u0302antoj rigardas sian insulon kiel suverenan s\u0302taton sub la nomo Respubliko C\u0302inio (RC\u0302), dum parto de la log\u0302antaro alvokas proklami kompletan sendependecon. En C\u0302inio la pozicio de la registaro estas ke Tajvano estas provinco, kiu estas parto de Popola Respubliko C\u0302inio (PRC\u0302), ec\u0302 se g\u0302i nuntempe ne estas sub g\u0302ia politika au\u0306 administra kontrolo. Pekino firme oponas iun ajn priskribon de Tajvano kiel suverena au\u0306 sendependa s\u0302tato. Civitanoj en la c\u0302eftera C\u0302inio havas diversajn rigardojn al statuso de Tajvano, sed almenau\u0306 publike emas alig\u0302i al la vidpunktoj de sia registaro. La problemo estas ankau\u0306 aktive pridiskutita en la kampanjo antau\u0306 la prezidenta baloto en Tajvano en januaro 2020."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La originoj de la ekzistado de du apartaj entoj, RC\u0302 kaj PRC\u0302, devenas de du malsamaj politikaj partioj, kiuj iam estis aliancanoj, poste interbatalis dum enlanda milito, kaj finis regante malsamajn teritoriojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La unua estas Kuomintango (KMT, c\u0302ine: \u4e2d\u570b\u570b\u6c11\u9ee8 , au\u0306 lau\u0306vorte la C\u0302ina Nacia Partio), partio kiu estis establita en 1911, kiam la lasta c\u0302ina dinastio Qing kolapsis kaj C\u0302inio ig\u0302is respubliko. G\u0302ia ideologio estas bazita sur la Tri Popolaj Principoj, do sur naciismo, demokratio kaj la popola bonstato. Gravas rimarkigi ke la Komunista Partio de C\u0302inio (KPC\u0302) ankau\u0306 sekvis tiujn c\u0302i principojn komence de sia historio kaj ke ambau\u0306 partioj origine estis subtenataj de Sovetunio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La dua partio estas la Komunista Partio de C\u0302inio (KPC\u0302, c\u0302ine: \u4e2d\u56fd\u5171\u4ea7\u515a), fondita en 1921. G\u0302i bazas sian ideologion sur komunismo, unue akceptinte la sovetian modelon, kaj poste evoluiginte sian propran version. G\u0302is 1927 la KPC\u0302 estis g\u0302enerale aliancano kaj subtenanto de KMT."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Post tiu c\u0302i dato ambau\u0306 partioj disig\u0302is por kelkaj jaroj, plejparte pro ideologiaj malsamecoj, sed decidis reunuig\u0302i en 1931 por kune kontrau\u0306batali la japanan invadon de C\u0302inio. Tiu c\u0302i periodo, konata kiel la Dua Unuigita Fronto, dau\u0306ris g\u0302is la komenco de la 1940-aj jaroj, kiam konkurantaj ambicioj revenigis la disig\u0302on."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ekde 1946 ambau\u0306 partioj engag\u0302is sin en tutforta enlanda milito, kiu finig\u0302is en 1949, kiam la KPC\u0302 ekregis la c\u0302efteran C\u0302inion dum la KMT kune kun du milionoj da soldatoj kaj rifug\u0302intoj decidis fug\u0302i al la insulo Tajvano. Ekde 1949 ambau\u0306 partioj proklamas sin la sola lau\u0306leg\u0302a reprezentanto de C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Post kiam la mondo engag\u0302ig\u0302is je la Malvarma milito, dividinte kontinentojn kaj landojn inter registaroj subtenitaj de Moskvo au\u0306 de Vas\u0302ingtono kaj la Okcidento, Tajvano akiris signifan gravecon. La Korea milito, kiun sekvis la Vjetnama milito, faris la insulon strategia, milita kaj politika bazo servanta al interesoj de Usono en Azio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Vas\u0302ingtono do provizis ekonomian helpon kaj pledis por politika kaj milita subteno de Respubliko C\u0302inio en Tajvano, rifuzinte diplomatian agnoskon de Popola Respubliko C\u0302inio. Tiuj jaroj estis s\u0302losile gravaj por ke KMT gajnu absolutan kontrolon super Tajvana socio kaj lau\u0306grade konstruu modernan ekonomion en la insulo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La transiro de Tajpejo al Pekino"}, {"text_idx": "#000017", "text": "La levig\u0302o de C\u0302inio, politika kaj ekonomia, ne povis esti dum longa tempo ignorita de la okcidenta mondo. Do ekde la 1960-aj jaroj multaj okcidentaj landoj decidis fini diplomatiajn rilatojn kun Tajpejo kaj transiri al Pekino, c\u0302ar C\u0302inio sekvis la politikon \u201cUnu C\u0302inio\u201d kiel antau\u0306kondic\u0302on por establi diplomatiajn rilatojn. Usono starigis diplomatiajn rilatojn kun PRC\u0302 la 1-an de januaro 1979."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tamen praktike c\u0302irkau\u0306 50 landoj havas reprezentejojn en Tajvano, kiuj efektivigas plejparton de la aktivadoj, kutime atribuitaj al ambasadejo au\u0306 konsulejo. Fine de 2019 nur 15 landoj havis kompletajn diplomatiajn rilatojn kun Tajvano."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La internacia komunumo foje uzas la terminon \u201cC\u0302ina Tajpejo\u201d por priskribi Tajvanon. Tiu c\u0302i etikedo estas precipe uzata dum la Olimpikoj, sed ankau\u0306 fare de organizaj\u0302oj kiel la Monda Organizaj\u0302o pri Komerco."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dum hodiau\u0306e la internacia komunumo preferas subteni la aktualan status-quo, traktante aparte Tajvanon kaj C\u0302inion, certaj politikaj fortoj en ambau\u0306 lokoj pledas por s\u0302ang\u0302oj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En Tajvano tio estas movado, alvokanta forlasi la terminon \u201cRespubliko C\u0302inio\u201d kaj rilatajn referen\u0441ojn, kaj anstatau\u0306igi g\u0302in per termino Tajvano au\u0306 Respubliko Tajvano. Du politikaj partioj plej lau\u0306te parolas pri tio: la Alianco Formosa kaj la Tajvana Solidareca Unio. La movado spuras siajn radikojn de la Japana kolonia regado en Tajvano inter 1895-1945 kaj evoluis ekde la 1990-aj jaroj je kelkaj politikaj partioj kaj civilaj movadoj, kiuj pledas pri kulturaj kaj lingvaj rajtoj [eo]."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Plej forta oponanto de tiu c\u0302i politika vidpunkto estas la KMT, kiu subtenas la identecon de la Respubliko C\u0302inio [Tajvano] kaj kredas je la reunuig\u0302o de Tajvano kaj C\u0302inio en longdau\u0306ra perspektivo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "DPP, la Demokratia Progresema Partio [eo], havas oble pli ambiguan pozicion: kiel parto de la Verda koalicio, g\u0302i subtenas la nocion de Tajvano kiel suverena s\u0302tato kaj ne strebas al reunuig\u0302o kun PRC\u0302. Sed c\u0302u Tajvano referencas al Respubliko C\u0302inio limigita je teritorio de Tajvano au\u0306 c\u0302u g\u0302ia pozicio povus evolui g\u0302is la proklamo de Respubliko Tajvano \u2014 tio estas la afero vortumata malsame en malsama tempo, depende de balota kalendaro kaj personaj vidpunktoj de DPP-gvidantoj kaj altranguloj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u201cUnu lando, du sistemoj\u201d de Pekino"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Por Pekino iu ajn nocio de sendependa Tajvano estas neakceptebla. Pekino dau\u0306rigas insisti ke reunuig\u0302o sub la KPC\u0302 estas g\u0302ia oficiala politiko kaj strategio por la estonteco kaj g\u0302i ne ekskludas la uzon de milita forto. G\u0302i kredas ke \u201cUnu lando, du sistemoj\u201d, aktuale uzata en Honkongo kaj Makao, estas la kadro por reunuig\u0302o."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Dume Pekino fortigas sian politikon de la detenado de Tajvano en diplomatio kaj aliaj sferoj. G\u0302i sukcese konvinkis multajn landojn, agnoskintajn Tajvanon, rompi rilatojn kaj transiri al C\u0302inio. Krome g\u0302i sukcese trudas siajn vidpunktojn je multaj ekonomiaj aktivadoj, devigante eksterlandajn flugkompaniojn, retvendejojn, kulturajn kaj sciencajn agantojn uzi la terminon \u201cTajvano, C\u0302inio\u201d en reklamo au\u0306 anoncoj de eventoj por eviti eventualajn veng\u0302ojn, sankciojn au\u0306 rifuzon de aliro al la c\u0302ina merkato."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Civitanaj komunikilojHistorioInternaciaj rilatojJuroMilito kaj konfliktoPolitikoHighlighting Taiwan's international invisibilityTaiwan elections 2020"}, {"text_idx": "#000029", "text": "La kau\u0306zoj de estig\u0302o de la mito pri la kantona kiel pli au\u0306tentika c\u0302ina lingvo"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dokumenta filmo el Tajvano prezentas forgesitan historion de vjetnama rifug\u0302ejo en la 1970-aj jaroj"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kial Trinidado kaj Tobago impostas librojn?"}]