[{"text_idx": "#000002", "text": "Archivo de la etiqueta: edukado"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mi jam verkis plurfoje c\u0302i tie pri TED, kaj g\u0302enerale pozitive. Se vi ne legis au\u0306 ne memoras, temas pri formo de konferencoj, organizitaj en Usono, kiuj traktas tre diversajn temojn, kutime en la avangardo de la scio kaj la evoluado de la socio, sub la slogano \u00abideoj meritantaj diskonigon\u00bb. Kvankam la originala formato estas esprimata c\u0302iam en la angla, la organizantoj faris konsiderindan penadon por promocii la tradukadon de enhavo, kaj mi mem kunlaboris en la tradukado de kelkaj el ili al Esperanto. Ili kreis markon tiel potencan, ke oni ec\u0302 povis g\u0302in disetendi per la t.n. TEDx-eventoj, prizorgataj de eksteraj organizataj lau\u0306 la sama modelo, kaj pri kiuj mi ankau\u0306 parolis en c\u0302i tiu blogo, pro la partopreno de David de Ugarte en TEDxMadrid per prelego tute elparolita en la internacia lingvo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Nu, mi tamen neniam estis pelita de tia enorma entuziasmo, kiun oni ofte konstatas c\u0302irkau\u0306 tiuj konferencoj. Mi ec\u0302 trovis teh\u0302nologiajn guruojn proponantajn la enkondukon de tiaj prelegoj sisteme kaj devige en la tuta eduka sistemo. Mi konsideris g\u0302in interesa ilo, sed iom tro inklinita al la nefirmigitaj novaj\u0302oj kaj al la simpligado lau\u0306 modelo de, ni diru, kalifornia socio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Sed post au\u0306skultado de serio da tiaj TED-prelegoj pri edukado, mi alvenis al iom pli preciza karakterizado de tiuj konferencoj: TED estas la kontrau\u0306-scienco, au\u0306 eble pli ekzakte, la antau\u0306-scienco."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ne temas pri pseu\u0306doscienco, t.e. la procedo akiri falsajn rezultojn per supozeble sciencaj metodoj. Ne, c\u0302i tie la konkludoj povas fakte esti validaj, sed la maniero de prezento kaj komunikado iras kontrau\u0306 tio, kion niaj plejag\u0302uloj lernis por fari el scienco la plej potenca ilo por konakiro."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Specife, antau\u0306 la plifortig\u0302o de la scienca metodo, scio estas transdonita tra la prestig\u0302o de sag\u0302uloj, kiuj per potencaj retorikaj argumentoj kapablis montri la veron sendiskute. Ne ekzistis tiam kontroleblaj referencoj, ne okazis au\u0306 restis senutila la ripetado de la sperto au\u0306 la eksperimento (se tio entute ekzistis). Scienco tamen lau\u0306grade farig\u0302is pli kolektiva, perdis gravecon la opinio de la guruo, kaj ig\u0302is pli kaj pli necesa la preciza priskribo de la eksperimento, ebligante tiel la kontroladon kaj ripetadon."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mi kompreneble konscias kiom malproksime tro ofte trovig\u0302as la efektiva praktiko disde tiu simpla kaj idilia priskribo kiun mi proponis. Kvankam mia okupo estas nuntempe for de la esplorado, mi scias ke ne malofte ekzistas trompoj kaj memtrompoj en la eksperimentado au\u0306 la interpretado de rezultoj, kaj kiom pezas tradicio kaj konformemo. Lastatempe mi legis multajn diskutojn pri aktualaj problemoj de scienco, precipe tiuj ligitaj al la malemo al kontrolado au\u0306 la neraportado de negativaj rezultoj, al kiuj la lasta c\u0302efpag\u0302o de The Economist montras bonan rigardon, kaj pri kiuj oni proponis diversajn eblajn solvojn (1, 2). Sed almenau\u0306 la bazajn principojn de la scienca metodo oni rigardas plu kiel idealojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "En kontrasto, c\u0302e TED, la emfazo trovig\u0302as en tiaj procedoj el kiuj la scienco devus savi nin. La potenco kaj karismo de la preleganto, iliaj retoriko kaj prezento, estas g\u0302uste tio, kio kreas memorindan TED-prelegon. Ne eblas replikado. Ne eblas kontrolo. Ne mirigas ke la eksplikoj estas ofte troigitaj, kun saltoj en la konkludoj, ju pli spektaklecaj des pli bone."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Nu, por iom konkretigi, mi volas iom rapide komenti la plej frapan el tiuj prelegoj kiuj, kiel mi diris komence, vekis mian atenton kaj spronis min redakti tiun c\u0302i tekston. Kaj la fajrero venis el asertoj pri lernado de lingvoj kiuj certe farig\u0302os nekredeblaj al iu ajn esperantisto, ec\u0302 se ili ne tiel evidentas por la anglalingvanoj kutime au\u0306skultantaj la programon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En tiu serio pri edukado la plej granda pezo centrig\u0302is en prelego de hindidevena teh\u0302nologo nomata Sugata Mitra, kiu prezentas siajn ideojn pri spontana lernado, danke al kiuj li gajnis la premion kreitan de TED kaj dotitan per 1 miliono da usonaj dolaroj, por novigaj projektoj. Vi povas spekti liajn ideojn en video j\u0302us esperantigita."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sugata Mitra prezentas eksperimenton Hole in the Wall, kiu ig\u0302is tre fama en la reto, per kiu li lasis komputilojn je la atingo de infanoj en hindiaj antau\u0306urboj, sen ajna klarigo, por ke ili povu ilin manipuli sen esti instruataj. Nu, lau\u0306 lia aserto, la infanoj ne nur lernis utiligi la komputilojn, sed ec\u0302 sukcesis lerni la anglan por farig\u0302i kapablaj ilin programi."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En tiu momento, au\u0306skultante la guruon, c\u0302e mi sonis c\u0302iuj alarmoj, kvankam s\u0302ajnas ke c\u0302e la au\u0306skultantaro tio ne okazis. Lerni la anglan solaj?. Post nur malmultaj monatoj? C\u0302u li s\u0302ercas? Ne nur tio, li poste komentis ke infanoj en alia klaso instruis al si mem la anglan por memlerni la sekretojn de la DNA-replikado. Nu, mi ne estas fakulo pri la temo, sed, kiel diris David Hume kaj popularigis Carl Sagan: \u00abEksterordinaraj asertoj postulas eksterordinaran evidentecon.\u00bb Kaj mi poste trovis ke mi ne estas sola: iuj spertuloj kritikis la eksperimentojn kaj teoriojn de Mitra, kaj kvankam mi ne povas decidi kiu pravas, formato kiel TED ne permesas tiajn interagojn por serc\u0302i veron lau\u0306 pli scienca metodo. En TED la au\u0306skultantoj estas ofte portataj de la retoriko, kaj la kritika sento kvazau\u0306 malaperas."}, {"text_idx": "#000014", "text": "C\u0302i tiu kazo devus sufic\u0302i por ilustri la problemojn de TED, sed permesu alian ekzemplon de la sama interparolado, ligitan ankau\u0306 al mia intereso pri la nacioj kaj lingvoj: verkisto defendas la kapablojn de la infano por lerni jam en la panja ventro. S\u0302i ec\u0302 asertas ke jam de tiam oni transdonas iujn el la trajtoj kiuj konsistigas la nacian lingvon. Mi bedau\u0306ras, sed, ec\u0302 ne estante sperto, tio s\u0302ajnas al mi tute troigita. Ne nur c\u0302ar mi estas sennaciisma kaj ne kredas je la nacioj. Mi suspektas ke en la eksperimentoj povas ludi memtrompado, trajto tute normala en la homa karaktero, sed kiun la scienca metodo klopodas eviti per strikta kontrolado (kaj permesu ke tion mi montru g\u0302uste... per TED-prelego). Tion mi diras c\u0302ar mi mem trompig\u0302is dum la prelego: en unu el la ekzemploj kiujn oni au\u0306das en la diskuto, dum kiu oni montras ke la infanoj ploras malsame depende de la lingvo de la patrino, mi trovis ke ja s\u0302ajnis ke la franca infano \u00abploris en la franca\u00bb... g\u0302is kiam mi rimarkis ke mi miskomprenis, kaj fakte temis pri la germanuleto. Nu, tio ja estas anekdoto, sed g\u0302i montras la facilecon por iluziig\u0302o kaj la neceson pri kontroloj, kiujn oni eble ja konsideris en la originala esploro, sed kiuj en TED-prezento malaperas sub tunoj de emocia retoriko."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Oni povus argumenti ke tiuj kritikoj estas same aplikeblaj al ajna kazo en scienca komunikado. Mi koncedas: mi skribis en alia okazo, ke la termino populara scienco estas certasence oksimoro, simile al ekologia konsumado au\u0306 al militara justico, kaj same necesa. Mi ne postulas ke dokumenta filmo plenigu la ekranon per piedpag\u0302aj notoj. Sed la problemo estas ke la TED-formato pus\u0302as la personecon super la enhavo. Kiel klare montrig\u0302as per la intervjuo de la granda fizikisto Murray Gell-Mann parolante pri lingvoj (kaj tiun ekzemplon mi elektas parte pro memkritiko, c\u0302ar mi kunlaboris en la Esperanto-traduko... kaj c\u0302ar tiu priskribo aplikas ankau\u0306 al mi mem)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mi dau\u0306re au\u0306skultos TED-prelegojn. Oni ja prezentas foje interesajn ideojn, sed ne provu konvinki min ke ili estas io pli ol interesa spektaklo, al kiu devas esti aplikata tre alta dozo de skeptikismo. G\u0302i ne estas scienco, ec\u0302 kiam oni pritraktas sciencajn temojn. Tiu ja estas \u00abideo meritanta disvastigon\u00bb."}, {"text_idx": "#000017", "text": "El Burgoso al la mondo"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kiel mi anoncis en pasinta blogero, la liberecanaj rondoj plu movig\u0302as rilate al Esperanto. Kaj tre eble, la iniciatoj povas forte kreski dum venontaj monatoj. Nome, la sekcio de la sindikato CGT en Burgoso organizis dum tiu c\u0302i pasinta semajno serion da konferencoj pri nia lingvo, kiu akompanis ekspozicion de nun vojag\u0302ontan al aliaj urboj de Hispanio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "CGT, au\u0306 G\u0302enerala Konfederacio de la Laboro, estas minoritata hispania indikato, kiu devenas el la anarh\u0302iista tradicio. Fakte, g\u0302i formig\u0302is post splitig\u0302o disde la pli tradicia CNT, Nacia Konfederacia de la Laboro, baze c\u0302ar la CGT partoprenas la sindikatajn balotojn ene de la entreprenoj. Ambau\u0306 tre pozitive rilatas al Esperanto, kaj ne malofte publikigas artikolojn en siaj revuoj. CGT havas konstantan rubrikon en au\u0306 pri Esperanto en sia reta revuo \u00abRug\u0302a kaj Nigra\u00bb, g\u0302ia katalunia sekcio aprobis antau\u0306 du jaroj klaran rezolucion favore al nia lingvo, kaj antau\u0306 kelkaj tagoj g\u0302i pretigis ec\u0302 esperantan version de la video eksplikanta la kialojn por la g\u0302enerala striko kunvokita por venonta merkredo en Hispanio."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La ekspozicio nun inau\u0306gurata enskribig\u0302as en serio pri la kulturoj de la libereco en la iberia anarh\u0302iismo. La unua tia ekspozicio estis pretigita antau\u0306 tri au\u0306 kvar jaroj, temis pri liberecanaj pedagogioj, kaj g\u0302uis bonan sukceson en tiu medio."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La nuna pri Esperanto konsistas el dudek paneloj, homaltaj kaj plenaj je informoj, pri la lingvo mem, pri la historio, la anarh\u0302iisma kaj g\u0302enerale laborista tradicio, kaj pri la uzo de la lingvo fare de la povo kaj la potenculoj. G\u0302i kompreneble videbligas ideologian vidpunkton, sed entute g\u0302i estas sufic\u0302e interesa por la g\u0302enerala publiko, ne nepre anarh\u0302iisma. Ankau\u0306 la katalogo (el kiu oni povas vidi tie c\u0302i specimenon) estas ege bonkvalita."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La tuton pretigis tre interesa kaj promesplena grupo de esperantemaj anoj de la sindikato en Burgoso (Burgos, la iama c\u0302efurbo de la malnova Kastilio, kulture alloga urbo, trairata de la Jakoba Vojo). Kelkaj el ili jam organizis atelieron por lerni nian lingvon, sed ilia nivelo estis g\u0302is nun modesta. Certe tiu c\u0302i iniciato tau\u0306gos por firmigi la grupon kaj la agadon en tiu urbo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kiel dirite, krom la ekspozicion, ili organizis serion de konferencoj dum la tuta semajno. G\u0302i g\u0302uis bonan partoprenon kaj intereson. Mi mem partoprenis la vendredan fermon per prelego pri la nuno kaj estonto de la lingvo. Mi provis malmunti diversajn mitojn pri Esperanto, kaj montri al la publiko ke temas pri tute vivanta lingvo kaj movado, ec\u0302 se por multaj tio ne evidentas."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mi ankau\u0306 substrekis la pluralecon de la komunumo. Mi tion provas fari ofte, ne nur en tiu c\u0302i blogo, sed ankau\u0306 en personaj prezentadoj. Multaj homoj en Hispanio suferas la antau\u0306jug\u0302on ke Esperanto estas afero de anarh\u0302iistoj, au\u0306 g\u0302enerale de maldekstruloj, au\u0306 ili pensas pri homoj engag\u0302itaj al novaj sociaj movadoj. Tio povas altiri multajn, sed ankau\u0306 limigi la varbadon, kaj c\u0302efe oni riskas ke tiuj estontaj esperantistoj seniluziig\u0302u kiam ili trovas ke ne nepre la jamaj movadanoj kundividas iliajn proprajn vidpunktojn. Fakte, tio j\u0302us dramece okazis antau\u0306 kelkaj semajnoj, kiam la grupo atinginta tiun notindan sukceson en TED, pri kiu mi rakontis antau\u0306nelonge, post serio da miskomprenoj kun loka grupo, s\u0302ajne abrupte forlasis nian lingvon kaj ec\u0302 ekkreas sian propran. Tial, mi preferis tion substreki ankau\u0306 en mia prezentado antau\u0306 liberecanoj, eble ec\u0302 insiste, por ke neniu ricevu s\u0302okon c\u0302e konstato pri la reala Esperantujo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kiel dirite, la agado de la sindikato ne finig\u0302as tie c\u0302i. La ekspozicio baldau\u0306 ekvojag\u0302os. Eble en iuj lokoj oni povos ankau\u0306 komplementi per simila prelegado, je kiu mi esperas ke HEF kaj la ceteraj asocioj povos kontribui. Se al tio aldonig\u0302as la baldau\u0306a okazigo de la SAT-kongreso en Madrido, eble c\u0302io povas konspiri por ke la liberecanaj rondoj, ec\u0302 se nun pli minoritataj, reprenu la ligitecon al Esperanto, iam karakterizintan tiun movadon."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Jam en aliaj okazoj mi komentis tie c\u0302i pri la konferencoj TED, tiu formato de publika parolado kiu lastatempe iom furoris, kaj en kies subtekstigado al Esperanto mi kelkfoje kunlaboris (nun malpli, pro aliloka okupiteco). La sukceso de la evento instigis la iniciatintojn vendi la formon al aliaj organizaj\u0302oj, entreprenoj au\u0306 institucioj, kiuj mem povas munti similajn konferencojn, sub la nomo TEDx."}, {"text_idx": "#000027", "text": "G\u0302is nun neniam ekzistis tia TED- au\u0306 TEDx-prelego en Esperanto mem. Nur unufoje la lingvo kaj g\u0302ia instruado estis pritraktita en iu TEDx, pri la projekto Ligvosaltilo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Nun tamen alproksimig\u0302as vera s\u0302anco videbligi la lingvon: oni uzos Esperanton en la konferenco TEDxMadrid dum venonta semajnfino. La kulpulo estos David de Ugarte, teh\u0302nologiulo kiu g\u0302is nun apenau\u0306 partoprenis la organizitan movadon, sed pri kies intereso al nia lingvo mi jam rakontis antau\u0306 pluraj jaroj, kiam li instigis la grupon de hispania ciberpunko. La tiama opo serioze pritraktis Esperanton, ec\u0302 se nur nun profunde, post sia firmig\u0302o kiel la Indjana Kooperativa Grupo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Pri la detaloj de ilia rilato al Esperanto, oni povas legi en la esperantaj retpag\u0302oj de la kooperativo. Kaj pri la fono kaj temo de la prelego en TED, permesu ke mi ne ripetu tion c\u0302i tie: mi c\u0302ion detaligis en artikolo kaj intervjuo kiun mi mem pretigis por Libera Folio."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Antau\u0306 tri jaroj mi anoncis en Libera Folio eksperimenton pri instruado de Esperanto: uzadon de la socia reto Twitter (Tu\u0306itero, Pepejo), en kiu mi kreis konton kie mi publikigadis c\u0302iutage po unu lecionon kun po maksimume 140 literoj. La konto, kies adreso por hispanlingvanoj estis komencis senhalte akiri lernantojn, au\u0306, por esti pli ekzakta, sekvantojn, kaj antau\u0306 kelkaj tagoj ni atingis la rondan nombron de 1000."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ni trovig\u0302as jam en la tria eldono de la kurso. Krome, la metodo estis adaptita ankau\u0306 de aliaj amikoj por aliaj lingvoj au\u0306 medioj, sed bedau\u0306rinde preskau\u0306 c\u0302ie sen sufic\u0302a kontinueco. La problemo estas ke, kiel mi fakte antau\u0306supozis, la medio ne estas la plej konvena por lernado. Ja mi konscias ke la nombro estas iom misgvida: ne c\u0302iuj sekvintoj plu aktivas, kaj ne c\u0302iuj estas konstantaj lernantoj, c\u0302ar facilas perdi la kontinuecon, kaj la lecionoj ofte dronas inter c\u0302iuj ceteraj mesag\u0302oj. Sed tamen mi trovis ke g\u0302i tau\u0306gas por aldoni \u00abpilolojn\u00bb de la lingvo al studemuloj kaj por instigi komencantojn ne perdi la kontakton kun la lernado."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Por eviti la problemon pri kontinueco, kaj por faciligi la trovadon de malnovaj lecionoj, precipe post tiu c\u0302i somera pau\u0306zo en nordaj landoj, mi profitis tiun mejlos\u0302tonan atingon por grupigi la g\u0302isnunajn pecojn en unu kompakta pag\u0302o. Vi povas aliri g\u0302in en tiu c\u0302i sama retejo."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Forgesu nun pri kvalito: se paroli pri kvanto, c\u0302u vi vidis plej grandan mikrosukceson?"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Post la verkado de mia antau\u0306a artikolo, pri la graveco meti nombrojn en kunteksto kaj ekspliki ties kriteriojn antau\u0306 ol eltiri konkludojn, aperis du novaj\u0302oj kie oni perfekte povas apliki g\u0302uste tion kion mi tie skribis, unu priesperanta, alia pli g\u0302enerala."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La pli vastmonda temas pri la j\u0302usa publikigo de la Raporto PISA, la internacia komparo de edukaj sistemoj, kiujn c\u0302iujare organizas la Organizo por Ekonomia Kunlaboro kaj Disvolvo. Kiel kutime, en la tuta mondo rapide aperis analizoj pri la rezultoj, plejparte bazitaj en la fina \u201cnoto\u201d kiun c\u0302iu lando ricevas en du au\u0306 tri kategorioj de edukado. Kaj kiel c\u0302iujare, almenau\u0306 en Hispanio, eksplodas polemikoj, ke tiu c\u0302i lando estas sub la averag\u0302o, au\u0306 ke oni iom supreniris au\u0306 malplibonig\u0302is, depende de la atentata nombro, kaj ankau\u0306 komparo inter la diversaj regionoj kiuj havas sian propran indekson."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mi tion pli detale pritraktis en la hispanlingva versio, sed jen mia tuj rapida komento: plejmulto da tiuj konkludoj estas plena rubo, rapidaj resumoj por politika debato au\u0306 por plenigi pag\u0302ojn de gazetaro. La fakto estas ke tiu \u201cnoto\u201d apenau\u0306 malsamas disde aliaj eu\u0306ropaj landoj, kaj la diferenco trovig\u0302as plejofte en la intervalo de necerteco. Certe la antau\u0306eniro au\u0306 la regreso kompare kun pasinta jaro estas preskau\u0306 hazarda, kaj granda parto de la variado interhispania s\u0302uldig\u0302as simple al diferenco de ric\u0302eco au\u0306 al statistika bruo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mi ne diras ke tiaj komparoj estas senutilaj, tute ne. Sed, kiel mi jam insistis, estas la fajna pristudo de la detaloj kio povos helpi la spertulojn kaj la politikistojn, ne unu nombro sen kunteksto."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La alia teksto estas pli proksima, kaj tre rilata al la temo kiun mi pritraktis en la antau\u0306a artikolo: la nombro de esperantistoj. En la lasta numero de la revuo \u201cEsperanto\u201d, kiun mi j\u0302us ricevis, publikig\u0302as artikolo pri la kvanto de esperantistoj en Hungario, bazita sur la homoj kiuj ekzamenig\u0302is pri nia lingvo en tiea Universitato Eo\u0308tvo\u0308s Lora\u0301nd. La au\u0306toro, Iva\u0301n Bujdoso\u0301, donas amason da detaloj, kun statistika pritrakto, sed estas mirinde ke post du plenaj pag\u0302oj, mi havas ec\u0302 ne la plej malgrandan ideon kiom da esperanto-parolantoj trovig\u0302as en Hungario!"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Fakte, se oni legas la nombron de 24.955 homoj sukcesintaj ekzamenon pri Esperanto en la lastaj 9 jaroj, oni ne povas ne ricevi frapan impreson pri la impona nombro. Sed c\u0302iuj ni suspektas, ke plejmulto de ekzamenintoj neniam uzas la lingvon aktive kaj tute rapide forgesas pri nia lingvo. Ec\u0302 pli, lau\u0306 atesto de lastatempa hungaria vizitanto en Madrido, nia lingvo suferas malprestig\u0302on, kvazau\u0306 g\u0302i estus nur rimedo kiun oportunistoj au\u0306 mallertuloj uzas por trapasi ekzamenojn sen granda peno. Tiaj konsideroj neniel respegulig\u0302as en la artikolo, kiu farig\u0302as misgvida pri la vera stato de nia movado en Hungario."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mi ne scias kiu kulpas pri tiu misgvido. Eble la verkinto de la artikolo, kiu ja faris tre bonan pure matematikan laboron, sed kiu forgesis pri la plej grava aspekto, nome, la metado de nombrojn en kunteksto kaj la c\u0302erpo de tiaj konkludoj. Au\u0306 la redaktoro, kiu impresig\u0302is de la s\u0302ajna au\u0306toritateco de tiom da tabeloj kaj ciferoj, kaj forgesis peti la plaj bazan informon: kion c\u0302io c\u0302i vere signifas?"}]