[{"text_idx": "#000000", "text": "La centjara datreveno de la forpaso de Zamenhof estas celebrata c\u0302ie en la mondo. Kvin esperantistoj en Kopenhago faris cele\u00adbradon en tute nekutima maniero: biciklado de unu esperantista memorejo al alia tra la urbo. La gvidinto Jens S. Larsen raportas."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Kvankam malmultaj, la partoprenantoj estis treege kontentaj pri la arang\u0302o. Eble estas establita nova tradicio: unu printempa biciklado kun c\u0302ic\u0302eronado en Esperanto kaj alia au\u0306tuna en la dana lingvo (por komencantoj kaj aliaj interesitoj). La fotojn faris Betty Chatterjee; la vojon eblas sekvi per la mapoj de Google. Jen kio estis dirita c\u0302e c\u0302iu haltejo:"}, {"text_idx": "#000002", "text": "1-a halto: Burger King c\u0302e la angulo de \u201cStr\u00f8get\u201d kaj \u201cRa\u030adhuspladsen\u201d"}, {"text_idx": "#000003", "text": "\u2013 La krucig\u0302o de la c\u0302efa piedira strato kaj la granda urbodoma placo de Kopenhago kompreneble estas tre facile trovebla ... sed kiel do rilatas al Esperanto tia duaranga Usona rapidmang\u0302eja c\u0302eno kiel Burger King?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tiel oni nature demandos, se oni nenion scias pri la historio de Esperanto en Kopenhago. Kaj se oni iom scias, oni obj\u0302etos ke estus multe pli bone renkontig\u0302i antau\u0306 la domo de la granda gazeto Politiken, c\u0302ar ankau\u0306 g\u0302i situas c\u0302e la urbodoma placo, kaj ja siatempe Politiken estis tiu kiu ekstartigis Esperanton en Danio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kaj vera estas tio. Unu el la plej fruaj Esperanto-pioniroj de Danio estis Frederik Skeel-Gio\u0308rling (1876-1910), lingvoinstruisto en Aalborg. Lin Politiken invitis al Kopenhago en 1907 por gvidi Esperanto-kurson. G\u0302i estis grandega sukceso, kaj rapide oni starigis multege da kluboj kaj landan asocion."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Sed Politiken translokig\u0302is al la urbodoma placo nur en 1912! En la domo de Politiken oni havis ne nur redaktejon, sed ankau\u0306 librovendejon kaj ekspoziciojn kaj prelegojn kaj vendadon de teatraj kaj tramaj biletoj. Tia speco de kultura centro estis tre avangarda tiutempe."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tamen, jam tiam estis du c\u0302efaj gazetoj en Kopenhago: la progresema Politiken kaj la konservativa Berlingske Tidende. Do kiam Politiken ekkonstruis sian domon, c\u0302e Berlingske oni tuj pensis: \u201cUps! Se Politiken havas domon kun librovendejo kaj ekspozicioj kaj prelegoj kaj vendado de teatraj kaj tramaj biletoj ... tiam ankau\u0306 ni devas havi tion!\u201d Sed ili ne volis nomi g\u0302in simple \u201cla domo de Berlingske Tidende\u201d \u2013 devis esti s\u0302ike kaj moderne, kaj la rezulto estis B.T.-Centralen. G\u0302is 1977 tiu centrejo situis g\u0302uste c\u0302i tie, kie nun rezidas Burger King."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Sed kiel B.T.-Centralen do rilatis al Esperanto? Nu, la unua posedanto de g\u0302ia librovendejo estis Louise Blicher. S\u0302i kaj s\u0302ia edzo ambau\u0306 estis fervoraj esperantistoj. Tuj post la unua mondmilito en 1917 s\u0302i organizis en B.T.-Centralen ekspozicion kaj serion da prelegoj pri Esperanto, kaj ili estis sufic\u0302e granda sukceso. Tamen tute ne rezultis tia re-ekstartigo kiel el la kursoj de Politiken; inter 1919 kaj 1926 la danaj esperantistoj ec\u0302 ne havis propran revuon! Tio akre kontrastas al Germanio, kie Esperanto vere prosperis dum la 20-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sed kial do Esperanto estis tiel prospera antau\u0306 la unua mondmilito kaj tiel neprospera post la milito? La respondon al ambau\u0306 tiuj demandoj oni fakte povas respuri al unu sama persono, kaj lin ni nun iras iom rigardi. Estas tiel mallonge ke indas iri piede."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Vilhelm Thomsen (1842\u20131929) estis siatempe la plej elstara lingvisto de Danio \u2013 iuj ec\u0302 volis diri ke de la tuta mondo! Hodiau\u0306 antau\u0306 precize 115 jaroj li estis rektoro de la universitato kaj tial devis fari festparoladon okaze de la naskig\u0302tago de la reg\u0302o."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La busto de Thomsen, kune kun tiuj de aliaj famaj profesoroj, trovig\u0302as antau\u0306 la malnovaj universitataj konstruaj\u0302oj en la urbocento. La naskig\u0302taga festo okazis en la c\u0302efpreg\u0302ejo tuj vid-al-vide, kaj g\u0302i estis enorme solena. C\u0302eestis ne nur c\u0302iuj profesoroj kaj studentoj, sed ankau\u0306 la c\u0302efepiskopo, la kortega mars\u0302alo kaj tri princaj mos\u0302toj en propraj altaj personoj. Kaj pri kio do parolis la monde plej eminenta lingvisto tiumomente?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Li parolis pri la internacia lingva problemo de la scienco post kiam latino ig\u0302is ne uzata. Thomsen antau\u0306vidis tri eblajn solvojn: Unue, oni povus reenkonduki latinon, sed tion li opiniis ne ebla. Due, oni povus akordig\u0302i pri unu nacia lingvo, kaj Thomsen opiniis ke tiam estu la angla. Sed, li diris, oni konsideru ankau\u0306 la trian eblecon, nome konstrui tute novan kaj facile lerneblan neu\u0306tralan lingvon. Kaj se oni havu neu\u0306tralan lingvon, tiu apenau\u0306 povus esti iu krom Esperanto!"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Do, matene la 17-an de aprilo 1902 Esperanto estis nenio tre grava. Se iu kun memrespekto parolis pri g\u0302i, estis por ridindigi g\u0302in. Vespere la 17-an de Aprilo 1902, male, Esperanto jam estis io tute serioze diskutebla \u2013 sole nur pro la au\u0306toritato de Vilhelm Thomsen en lingvaj aferoj. Nedubeble, do, Thomsen estas granda heroo en la Dana Esperanto-historio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Sed samtempe li estas granda fripono! Li nome ne kredis ke oni povus au\u0306 devus identigi sin kun la internacia lingvo, tiel ke oni komencus esprimi sentojn en g\u0302i; tio estu tasko sole de la gepatra nacia lingvo. Hodiau\u0306 ni scias ke tio estas sensencaj\u0302o, c\u0302ar multege da danoj facile esprimas siajn sentojn en la angla, kaj ne malmultaj povas tion fari ankau\u0306, ekzemple, en la turka au\u0306 la sveda. Sed tiu\u00adtempe multege da homoj pensis simile kiel Thomsen, kaj ili certe multas ankorau\u0306 hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Se estus nur pro Vilhelm Thomsen mem, ne estus tiel grave, c\u0302ar li poste ne okupig\u0302is pri la demando de internacia lingvo. Sed lia parolado inspiris lian proksiman kunlaboranton Otto Jespersen (1860\u20101943). La c\u0302efideo de Jespersen estis progreso en la lingvo. Li opiniis ke la malnovaj lingvoj, precipe latino, estis pli maltau\u0306gaj por esprimi pensojn ol la pli novaj lingvoj, precipe la angla. Li do opiniis ke iuj lingvoj objektive estas pli bonaj ol aliaj \u2013 kaj li opiniis ke oni povas plibonigi la unuopajn lingvojn per konscia lingvoplanado."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Jespersen opiniis Esperanton pli bona ol la naciaj lingvoj, kaj la esperantistoj kompreneble entuzi\u00adasmis pro tio. Sed la g\u0302ojo dau\u0306ris mallonge, c\u0302ar en 1908 Jespersen estis logita en internacian grupon kiu volis \u201cplibonigi\u201d Esperanton. Tamen ne multaj sekvis lin, c\u0302ar tutmonde la espe\u00adrantistoj mildadire ne s\u0302atis la ideon devi relerni sian lingvon!"}, {"text_idx": "#000018", "text": "La unua mondmilito venis kiel s\u0302oko, sed post la milito la du grupoj ja devis provi konvinki unu la alian pri tio kiu pravas. Ni nun vizitos la esperantiston kiu plej multe diskutis kun Jespersen dum la intermilita tempo. S\u0302i estas entombigita en la urboparto \u00d8sterbro, proksime al la Usona ambasadejo, en la tombejo \u201cGarnisons\u201d."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sur la tombos\u0302tono de Margrethe Noll (1874-1962) oni povas legi ke s\u0302i estis la \u201cpatrino de la Dana Esperanto-movado\u201d. S\u0302i lernis la lingvon en la kurso de Politiken kaj estis gvida figuro en la movado dum la pliparto de sia vivo. Kiam eksplodis la unua mondmilito en 1914, s\u0302i helpis vojag\u0302igi la familion Zamen\u00adhof hejmen al Varsovio. Ili estis en Germanio survoje al la Universala Kongreso en Parizo; necesis revojag\u0302i tra la neu\u0306tralaj landoj Danio kaj Svedio, c\u0302ar la limo inter Germanio kaj Rusio estis fermita."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ke Jespersen alig\u0302is al la reformo, kompreneble estis granda perdo al la Esperanto-movado, precipe la dana. Ankau\u0306 en Danio la reformita lingvo allogis nur treege malmultajn homojn, sed inter la espe\u00adrantistoj disvastig\u0302is enorme multe da malcerteco. Ke tia au\u0306toritato kiel Jespersen favoris reformon, estis sufic\u0302e malbone, sed neniu alia je lia scienca nivelo emis entute diskuti la demandon de neu\u0306trala internacia lingvo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "C\u0302iuokaze, la diferenco inter la reformemuloj kaj la tradiciuloj ne tiom temis pri la lingvaj detaloj, sed pri tio c\u0302u oni rajtu identigi sin kun la lingvo. Margrethe Noll altgrade identigis sin kun Espe\u00adranto, kaj s\u0302i obstine informadis pri g\u0302i al c\u0302iu kiu emis au\u0306skulti. Jespersen, male, ne volis koni ian iden\u00adtig\u0302on, kaj tiam ja estas malfacile impresi konvinke, kiom ajn da scienca au\u0306toritato oni cetere havas."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kaj en 1928 Jespersen rezignis. Li ne revenis al Esperanto, kaj li ne rezignis pri la ideo de neu\u0306trala internacia lingvo, sed li publikigis sian propran proponon de reformo de la reformo de Esperanto \u2013 kaj tio ja praktike egalis al konfeso ke li eraris la tutan tempon antau\u0306e."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La prospera sinteno do estis tiu de Noll. S\u0302i neniam faris unu grandan heroaj\u0302on, sed s\u0302i antau\u0306 c\u0302iuj simbolis tiun nesubigeblan persiston kiun la movado tiutempe bezonegis. Iom post iom estis allogataj agemaj homoj, kaj la organizaj\u0302o kreskis. En 1934 oni ec\u0302 spertis duoblig\u0302on de la landa membronombro en unu sola jaro \u2013 g\u0302uste kiam la germana Esperanto-movado komencis sperti gravajn malfacilaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Dum la plua vivo de Noll Esperanto trankvile kreskadis en Danio. Ec\u0302 la okupado 1940\u20131945 estis nur malgranda g\u0302eno, c\u0302ar kvankam la nazioj malpermesis Esperanton en Germanio kaj multaj aliaj landoj, en Danio kaj Norvegio ili lasis la asociojn dau\u0306rigi sian laboron. Noll mortis kiel felic\u0302a esperantisto."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sed kial Esperanto en Danio komencis stagni post s\u0302ia morto? Por respondi tiun demandon ni devas rigardi ne nur la duonan jarcenton post s\u0302ia tempo, sed ankau\u0306 la antau\u0306ajn jarcentojn. C\u0302u vi sciis ke la unua profesia lingvisto de la mondo estis dano? Kaj c\u0302u vi sciis ke li ellaboris projekton de inter\u00adnacia lingvo, kiun li neniam publikigis? Lian tombon ni nun vizitos. G\u0302i estas en la tombejo \u201cAssistens\u201d en urboparto \u201cN\u00f8rrebro\u201d. Atentu la au\u0306tojn transirante la straton, kaj la piedirantojn sur la pado lau\u0306 la lagoj!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Rasmus Rask (1787\u20131832) estis inteligenta knabo de la insulo Fueno. Li estis eksterordinare lingvo\u00adlerta, kaj tion rimarkis liaj instruistoj en la gimnazio de Odense. Kiam li venis al Kopenhago por studi c\u0302e la universitato, li do kunportis belajn rekomendojn. Estis tre bela tempo en Danio tiam, c\u0302ar la reg\u0302o c\u0302ion decidis. Post siaj ekzamenoj Rask do iris al la reg\u0302o kaj demandis:"}, {"text_idx": "#000029", "text": "\u2013 Diru, reg\u0302o, c\u0302u mi ne povas farig\u0302i la unua profesoro de lingvistiko en la mondo c\u0302e via universitato?"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Sed dum la vojag\u0302o Rask ja devis ne nur studi la lingvojn, li ankau\u0306 bezonis ilin por paroli kun homoj. En Sankt-Peterburgo, c\u0302efurbo de Rusio, log\u0302is homoj el c\u0302iuj partoj de la granda rusa imperio, krom eminentuloj el la pliparto de Eu\u0306ropaj landoj \u2013 kaj Rask devis paroli kun c\u0302iaspecaj homoj. Iam li devis en unu tago j\u0302ongli inter ses malsamaj lingvoj, kaj tio estis iom multe, ec\u0302 al lingva geniulo kiel Rask. Tial li ekhavis la ideon ke estus agrable se c\u0302iuj homoj havus almenau\u0306 unu saman komunan lingvon apud la gepatra."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Tio ne estis nova ideo. 5 + 5 = 10; sed oni ja ne povas vidi per la vorto \u201ckvin\u201d ke g\u0302i signifas \u201c5\u201d, tion oni devas scii antau\u0306e. Kiel do, se oni povus fari lingvon el matematiko? Tiel oni havus lingvon per kiu eblus diri nur veraj\u0302ojn. Falsaj\u0302oj simple sonus strange \u2013 kiel \u201c5 + 5 = 9\u201d \u2013 kaj oni ne povus konvinki iun pri io nevera."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Jam longe antau\u0306 Rask multaj provis fari tian matematikan lingvon. Neniu el ili sukcesis. Rask ankau\u0306 opiniis ke tio estas tute malg\u0302usta maniero procedi. La germana kaj la rusa ja pruntis multege da vortoj el la franca kaj latino \u2013 kial ne uzi tion kiel bazon de la vortaro de nova lingvo? La grama\u00adtiko nur estu lau\u0306eble simpla kaj regula, sen revoj malebligi erarojn. Alivorte, Rask volis ke la inter\u00adnacia lingvo estu natura lingvo. Li sekvis la samajn principojn kiel Zamenhof farante Esperanton."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Pri internacia lingvo Rask okupig\u0302is en liberaj horoj dum sia hindia vojag\u0302o, kredeble precipe dum la s\u0302ipvojag\u0302o hejmen. Sed li estis ia strangulo, c\u0302ar veninte hejmen li flankenlasis sian projekton kaj anstatau\u0306e plenanime j\u0302etis sin en la debaton pri \u2013 dana ortografio! Rask havis grandan au\u0306toritaton en lingvaj aferoj, kaj multaj sekvis lin. Fakte, dum pli ol jarcento preskau\u0306 c\u0302iuj danaj lingvistoj uzis alian ortografion ol la oficialan. Tio finig\u0302is en 1948, kiam okazis oficiala ortografia reformo, kiu alprenis la plimulton el la proponoj de Rask."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Kaj la danaj lingvistoj skribis ne nur kiel Rask, sed ankau\u0306 pri Rask. Dum longa tempo estis tradicio ke c\u0302iu dana lingvisto kun ia renomo skribu ion pri Rask. Tiel faris ankau\u0306 Otto Jespersen, en 1918. Sed sciu kio estas stranga: En sia libreto pri Rask Jespersen ne mencias ec\u0302 per unu vorto lian lingvo\u00adprojekton! Oni ja kredus ke utilus al Jespersen uzi la au\u0306toritaton de Rask por subteni la argumenton pri neu\u0306trala internacia lingvo, sed tion li ne faris."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Sed kial do? Nu, ankau\u0306 Vilhelm Thomsen neniam menciis tion, kaj Jespersen tre admiris Thomsen. Eble ili ambau\u0306 timis ke la prestig\u0302o de Rask suferus pli multe ol gajnus la afero de internacia lingvo, se la projekto estus pli vaste konigata. Alia kau\u0306zo povas esti banala lingva detalo: Rask uzis specialan kromsignon super kelkaj literoj (simile al c\u0302g\u0302h\u0302j\u0302s\u0302u\u0306 en Esperanto), dum Jespersen en siaj reform\u00adproponoj c\u0302iam insistis pri sensupersigna alfabeto."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Tiuj du aferoj eble ludis rolon, tamen Jespersen estis ne nur lingvisto, sed ankau\u0306 konvinkita social\u00addemokrato. Kaj kiel lingvokonscia socialdemokrato li tute certe havis rolmodelon, kiu hazarde ankau\u0306 estas entombigita en c\u0302i tiu tombejo. Tiun rolmodelon ni nun iras viziti. S\u0302losu la biciklojn kaj lasu ilin c\u0302i tie, c\u0302ar nur sur kelkaj el la tombejaj padoj oni rajtas bicikli."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Frederik Dreier (1827\u20131853) kus\u0302as c\u0302i tie kun siaj patrino kaj onklino. Li estis medicina studento kaj mortis tiel juna ke li neniam farig\u0302is kuracisto. Tamen li sukcesis impresi siajn samtempulojn per kelkaj tre revoluciaj ideoj. En Danio li estas la unua kiu nomis sin socialisto."}, {"text_idx": "#000041", "text": "En la tempo de Dreier la industria revolucio apenau\u0306 tus\u0302is Danion ankorau\u0306, sed li klopodegis por starigi laboristan movadon. Li provis fari sindikatojn el klerigaj asocioj, li agitadis por fondi laboristan partion, li eldonis semajnan revuon kiu estu la g\u0302ermo de laborista gazetaro, kaj li fondis kooperativan vendejon. Sed li estis tro frua, nenio el c\u0302io tio postvivis lin."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kiam la socialdemokratio venis al Danio en la 1870-aj jaroj, ankorau\u0306 vivis la memoro pri Dreier. Li estas la Dano inter la \u201cutopiaj socialistoj\u201d, antau\u0306ulo de la marksismo. Tial li ludas tute specialan rolon por danaj socialdemokratoj kaj entute maldekstruloj. Jam la fama literatura kritikisto Georg Brandes (1842-1927) proponis eldonigi c\u0302iujn liajn postlasitajn manuskriptojn, \u2013 sed lian plenan verkaron oni sukcesis eldoni nur en 2003!"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Se oni tralegas la verkojn de Dreier, oni ekkomprenas ke la \u201coficiala\u201d socialdemokrata historio pri li estas sufic\u0302e elektema. Nome, la tuta filozofio de Dreier estis lingve bazita, kaj tion oni ne vaste sciis antau\u0306e. Sed krom tio Dreier estis komplete malnaciema. Li fajfis pri tio c\u0302u la dana lingvo pluvivos. Li opiniis ke la danoj iom post iom kutimig\u0302ados uzi la germanan, unue en suda Jutlando, poste tutlande, c\u0302ar ja estas produktata multe pli da multe pli valora literaturo en la grandaj lingvoj ol en la malgrandaj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Sed kompreneble Dreier ne haltas tie. Same kiel la dialektoj formortos favore al la regna lingvo, kaj la dana formortos favore al la germana, tiel la grandaj lingvoj formortos favore al unu universala lingvo tutmonda. Kaj tiu universala lingvo estos ia lingvigita matematiko \u2013 g\u0302i ne estos natura lingvo, sed lingvo pli kapabla ol la naturaj. Sammaniere li opiniis ke la dana objektive estas pli bona lingvo ol la gronlanda, kaj la germana pli bona lingvo ol la dana."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Dreier do opiniis, precize kiel Jespersen poste, ke estas progreso en la lingvo (kvankam Jespersen preferis la anglan anstatau\u0306 la germanan). Jespersen entute mirinde similas al Dreier, ne nur enhave, sed ankau\u0306 en la maniero esprimi sin. Ekzemple Dreier parolas tre lau\u0306de pri la projekto de Rask, kaj Jespersen tre lau\u0306das Esperanton \u2013 sed se estas progreso en la lingvo, tio ja ne sufic\u0302as."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Dreier kaj Jespersen ankau\u0306 havas la saman estetikon. Samkiel formortos la naciaj lingvoj, lau\u0306 Dreier, formortos ankau\u0306 poezio kaj entute beletro. Tamen, se tio havis sencon kiel pens-instiga provoko en la tempo de Dreier, en la tempo de Jespersen g\u0302i jam estis iom malnovig\u0302inta."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Jespersen opiniis ke beletro en internacia planlingvo estas miskompreno \u2013 kaj lia tre naciema, pli ag\u0302a kolego Vilhelm Thomsen ja permesis al li opinii tion! Jespersen neniam rivelis kiom profunde influis lin Dreier, certe c\u0302ar tio malfavore impresus ne nur al Vilhelm Thomsen, sed ankau\u0306 al la Marksisme inspiritaj socialdemokratoj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Sed kvankam beletro lau\u0306difine estas mensogo kaj manipulado, ni ne povas malhavi g\u0302in. Belo ne estas malgrava, kvankam g\u0302i estas subjektiva. Tion komprenis Margrethe Noll, sed unu alia el la fruaj Danaj esperantistinoj komprenis tion ec\u0302 pli bone. Ankau\u0306 s\u0302ia tombo estas en c\u0302i tiu tombejo, kaj g\u0302in ni vizitos nun."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Marie Schr\u00f8der (1882\u20131909) kus\u0302as c\u0302i tie apud siaj gepatroj. Same kiel Dreier s\u0302i mortis tre juna, sed multon efektivigis dum sia mallonga vivo. Tamen estas iom malfacile diri precize kion la Esperanto-movado s\u0302uldas al s\u0302i, c\u0302ar s\u0302i ne estis homo kiu enfokusigis sin mem. S\u0302i volis krei belon, ne nur esti bela \u2013 kvankam c\u0302iuj opiniis s\u0302in tre bela."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Almenau\u0306 tiel multe ni scias, ke s\u0302ia frato Harald estis j\u0302urnalisto c\u0302e Politiken kaj lernis Esperanton. Somere en 1907 la gazeto sendis lin tra Eu\u0306ropo por provi kiel bone oni elturnig\u0302as per Esperanto en eksterlanda vojag\u0302o. (Poste oni s\u0302ajne nenion au\u0306das pri li.) Tuj post la artikoloj de Harald la kursoj de Politiken estis starigitaj, kaj por povi uzi la lingvon praktike poste, la kursanoj fondis Konversacian Esperanto-Klubon (KEK), kie Marie Schr\u00f8der estis estrarano."}, {"text_idx": "#000052", "text": "KEK estis kaj tre laborema kaj tre festema klubo. Tre ofte estis koncertoj kaj baloj. Jam en 1908 KEK organizis sian unuan internacian kunvenon. G\u0302i estis \u201cpost-postkongreso\u201d de la Universala Kongreso, kiu tiujare okazis en Dresdeno, Germanio. Dum tiu kunveno en Kopenhago okazis sekreta kunveno inter Zamenhof kaj Jespersen. La intenco estis revenigi Jespersen al Esperanto. Oni bedau\u0306rinde ne sukcesis, kvankam Jespersen tre s\u0302atis Zamenhof kiel personon."}, {"text_idx": "#000053", "text": "La \u201cpostpostkongreso\u201d entute ne estis granda sukceso. La vetero estis venta kaj pluva, kaj multaj el tiuj kiuj alvojag\u0302is el Germanio, interalie Zamenhof, marmalsanig\u0302is en la pramo. Malgrau\u0306 tio Zamenhof tre aprezis la klopodojn de Marie Schr\u00f8der, c\u0302ar kiam oni kolektis monon por la tombos\u0302tono, li estis la plej malavara kontribuanto."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Apud la multaj sukcesoj de KEK estis fakte same multe da fiaskaj klopodoj, sed estas karakterize ke oni ne lasis sin malkurag\u0302ig\u0302i de tio. En 1908 oni ankau\u0306 fondis landan asocion, la nunan Danan Esperanto-Asocion. Poste en la sama jaro oni organizis turneon, kie la landa prezidanto kun profesia operkantisto prelegis kaj koncertis en unu urbo post alia tra tuta Danio. Sen Marie Schr\u00f8der c\u0302io tio tute ne ekflorus tiel rapide."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Bela, modesta, iniciatema, kurag\u0302a kaj laborema \u2013 krom ke Marie Schr\u00f8der certe ne estis senmorta, s\u0302i preskau\u0306 impresas kiel superhomo. C\u0302u s\u0302i tute ne havis ombrajn flankojn? Nu, estis Esperantistoj en Kopenhago antau\u0306 KEK, kaj ili povis senti sin iom flankenpus\u0302itaj de s\u0302ia enorma energio. Du-tri el ili sekvis Jespersen en la reformon. Sed krom tio s\u0302i simple ne g\u0302isvivis disvolvi c\u0302iujn siajn flankojn, ankau\u0306 ne la malpli flatajn."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Kio do okazas, se Esperantisto simila al Marie Schr\u00f8der havas vivon de normala longeco? La plej bona ekzemplo de tio fakte ankau\u0306 estas entombigita c\u0302i tie en Kopenhago. Sed nun ni devas fari iom longan bicikladon, c\u0302ar li kus\u0302as en la antau\u0306urbo R\u00f8dovre."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Malkiel Vilhelm Thomsen en la komenco, Ivo Lapenna (1909\u20131987) tute unusence estas heroo de la Esperanta historio. Notu la mortodaton: la 15-a de Decembro 1987, la naskig\u0302datreveno de Zamen\u00adhof en la centa jaro de Esperanto."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Lapenna kus\u0302as c\u0302i tie apud siaj bogepatroj. Lia bopatrino Kirsten Zacho (1913\u20131975) ankau\u0306 estis iom simila al Marie Schr\u00f8der. S\u0302i estis la motoro de speciala Esperantista kulturklubo, kiu havis imponan aktivecon dum la 1950-aj kaj 60-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Lapenna naskig\u0302is en tiu parto de Au\u0306strio-Hungario kiu post la unua mondmilito farig\u0302is Jugoslavio. Dum la intermilita tempo li helpis defendi politikajn akuzitojn en la kortumoj. Dum la 2-a mondmilito li estis partizano. Post la milito li estis unu el la plej eminentaj juristoj en la reg\u0302imo de Tito, sed li forlasis Jugoslavion c\u0302ar li ne volis subteni diktaturon. Li fine farig\u0302is specialisto pri kompara Jugoslavia kaj Soveta juro c\u0302e London School of Economics, kredeble la plej renoma instituto de sociaj sciencoj entute."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Lapenna lernis Esperanton en 1928 kaj 10 jarojn poste li farig\u0302is estrarano de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Post la milito necesis g\u0302isfunde reformi UEA-n, kaj la rolo de Lapenna en tiu procezo meritigis al li la epiteton sur lia tombos\u0302tono: \u201cLa konstruinto de la moderna Esperanto-movado\u201d. Lia plej granda ekstera sukceso estis en 1954, kiam li fondis la rilatojn inter UEA kaj Unesko. Tio postulis enorman antau\u0306laboron. En la 1960-aj jaroj oni provis interesigi la Unuig\u0302intajn Naciojn (UN) pri la lingva demando. Tio bedau\u0306rinde ne estis sukcesa. \u201cEvidente la tempo ne estas matura,\u201d oni diris."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Tiam oni ja devis provi maturigi la tempon. Lapenna estis inter la unuaj kiuj parolis pri lingva diskriminacio kaj lingva imperiismo en la 1960-aj jaroj \u2013 post la fiasko en UN. Tiujn esprimojn oni simple ne uzis antau\u0306e, ankau\u0306 ne ekster la Esperanto-movado. Sed la movado ne estis matura por tio. En 1974 Lapenna eliris el UEA kaj brue j\u0302etfermis la pordon post si."}, {"text_idx": "#000063", "text": "En Sovetio kaj orienta Eu\u0306ropo g\u0302is 1953 Esperanto estis same malpermesita kiel en Germanio sub Hitler, sed post la morto de Stalin la movado tie komencis reviglig\u0302i. Lapenna mem opiniis ke lastinstance KGB decidis forpus\u0302i lin. Estas kredeble io en tio, c\u0302ar en totalismaj s\u0302tatoj c\u0302io principe devas esti sub s\u0302tata kontrolo \u2013 nur estas necerte kiagrade KGB celis Lapenna persone. Oni neniam sukcesis g\u0302isfunde esplori tiun aferon, kaj dubindas c\u0302u oni iam sukcesos."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Kelkaj Esperantaj tradicioj estas jarcentojn pli ag\u0302aj ol Esperanto mem. Prenu ion tian kiel la fanta\u00adziaj\u0302ojn de Dreier pri lingvo perfekta. Tiu ideo ag\u0302is jam kelkajn jarcentojn kiam Dreier alig\u0302is al g\u0302i. Zamenhof opiniis mem ke li kreis perfektan lingvon en Esperanto. Tion saman opiniis Lapenna, kvankam li moderigis g\u0302in al \u201crelative perfekta\u201d."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Sed kiel ni ankau\u0306 vidis c\u0302e Dreier, la ideo de perfekta artefarita lingvo nedisigeble rilatas kun kultura rasismo. Eble estas iom malfacile kompreni kio malg\u0302ustas se oni rigardas la Gronlandan lingvon kiel malpli valoran ol la danan. Eble kelkaj iomete maltrankvilig\u0302as se oni asertas ke la feroa estas malpli valora ol la dana. Sed se iu au\u0306dacas aserti ke la dana lingvo estas malpli valora ol la germana, tiam mi j\u0302uras al vi ke subite multegaj homoj tute klare ekkomprenas la principon!"}, {"text_idx": "#000068", "text": "C\u0302io tio, tamen, kompreneble estas nur teorio. Praktike Esperanto estas unu granda kontrau\u0306rasisma projekto kaj c\u0302iam estis. Sed se teorio kaj praktiko malharmonias, homoj povas senti tion. Kaj se ili ne scias kion fari por reakiri tiun harmonion, tiam ili iom post iom malaktivig\u0302as. Do jen kial la Esperanto-movado havis tiel malmulte da allogkapablo en felic\u0302aj landoj dum la lasta duona jarcento."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ni do dividas kun Dreier tradicion kiun ni devas anstatau\u0306igi. S\u0302ajnas ke Rask havas ion kion ni povas utiligi. Facile ne estos, c\u0302ar se oni volas anstatau\u0306igi tradicion, necesas maturigi la tempon por tio. Sed iom post iom farig\u0302as pli kaj pli klare kio estas farenda."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Alklaku por kunhavigi c\u0302e Twitter(Malfermig\u0302as en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi c\u0302e Facebook(Malfermig\u0302as en nova fenestro)Alklaku por kunhavigi per Telegramo(Malfermig\u0302as en nova fenestro)"}, {"text_idx": "#000072", "text": "EU-komisionano faris paroladon en Esperanto"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Ni antau kelkaj jaroj havis en nia urbo diversajn urbopromenojn al Esperantajhoj. Sed ili estis limigitaj pro la limigitaj piediraj distancoj. Per biciklo ni povus fari novan provon."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La ideo, sxajne, aperis sametempe en kelkaj kapoj. Gxuste dum la Zamenhof-memortago cxi-jare nia junulara E-klubo organizis \"festacion\" laux la lokoj de memoro de famaj esperantistoj de Odessa."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Betty Chatterjee jam 1-2 fojojn antau\u0306e piede gvidis \"en la spuroj de Zamenhof\" tra la centro de Kopenhago, kaj antau\u0306 kelkaj semajnoj la nuna prezidanto de KEK gvidis g\u0302in, c\u0302ar Betty devis viziti Brition. Mia ideo estis nur aldoni la bicikladon kaj la plivastigon al neEsperantistoj kiuj influis la evoluon de Esperanto au\u0306 g\u0302enerale la pensadon pri internacia lingvo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Se vi instruas Esperanton al lokaj plenkreskuloj, eble mia komento interesos vin. Se ne, mia komentado estos teda, kaj ne leginda."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Longa, sed tre bone verkita kaj kreive arang\u0302ita artikolo de c\u0302irkau\u0306 4000 vortoj. Mi pensas, ke pro tio, ke la enhavo rekte rilatas c\u0302efe LOKAN agadon de lokaj aktivuloj, c\u0302i tiu artikolo povus esti bona por legado kaj, speciale, prisdiskutado en LOKAJ kluboj. Fakte, kiam mi reestos en Hispanio, mi volas uzi c\u0302i tiun artikolon kiel legaj\u0302on por pridiskutado en mia post-BEK kurso."}, {"text_idx": "#000082", "text": "La enhavo de Biciklantoj kun Mortintoj rekte tus\u0302as la vivojn de plenkreskuloj. G\u0302i kaj multaj aliaj artikoloj de Almanako, Monato, Ondo de Esperanto kaj Liberafolio, kune kun temoj el Vikipedio kaj el aliaj fontoj povas servi kiel bazo por kursoj kiuj respektas kaj c\u0302erpas ideojn de la ric\u0302aj vivspertoj de niaj lokaj Esperantistoj. Fortaj lokaj kluboj de Esperanto bezonas ne c\u0302iam paroli pri gramatiko kaj morfologio, sed ankau\u0306 pri la bunta vivo de spertoj. La c\u0302ic\u0302eronado de Jens estas unu el tiaj priparolindaj spertoj."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Mi esperas, ke la lokaj kursogvidantoj trovos rolon por tia, novstila kurso por post-komencantoj. Novaj ideoj kreig\u0302os en la lokaj kluboj per tiaj ideoj kaj per INTERPAROLADO pri ideoj, ne per re-re-rediskutado de c\u0302u si au\u0306 s\u0302i, c\u0302u ano au\u0306 ulo, c\u0302u li estos fis\u0302kaptinta au\u0306 li estis fis\u0302kaptonta. Unu prioritato de ILEI povas esti lerni kiel krei tiajn plenkreskulajn, ne infanajn, kursojn."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La titolo ja estas tro shoka . \"Biciklado kun mortintoj \"\nPor mi estus ege pli interesa \u2013 legi pri agado de nuntempaj Esperantistoj en danlando .\nmankas en la listo de mortintoj la fama dana lingvisto \"Blinkenberg \" chu li en Montevideo 1954 pledis kontrau au por Esperanto?"}, {"text_idx": "#000085", "text": "Dankon pro la tuja respondo. Efektive s-ro Blinkenberg ankau aperas en la fivortaro: knedu min sinjorino."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Birthe Lapenna \u2013 chu shi estis inter la mortintoj ? Antau multaj jaroj mi renkontis shin en KCE."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]