[{"text_idx": "#000001", "text": "En novembro 1986 en la speciala literatura numero de la revuo Esperanto Vilmos Benczik demandis al deko da literaturistoj, kion ili opinias pri la bonfarto de la Esperanta literaturo. En tiu antau\u0306jubilea etoso regis sobra optimismo kaj fido pri la estonteco. Preskau\u0306 33 jarojn poste La Ondo de Esperanto decidis ripeti la tri demandojn kaj kompletigi ilin per du pliaj. Dum tiu periodo Esperantujo s\u0302ang\u0302ig\u0302is finfine ne malpli ol la mondo g\u0302enerale. Krom tri el tiamaj respondintoj \u2013 Edwin de Kock, Giorgio Silfer kaj Spomenka S\u030ctimec \u2013 c\u0302e nia Ronda Tablo kunsidas nun ok aliaj verkistoj kiuj debutis poste."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Kvankam la samtablanoj ankorau\u0306 ne legis la respondojn unuj de la aliaj, en unu demando regas principa konsento. Ne temas pri granda malkovraj\u0302o, sed iom malg\u0302oja konstato de plimulto el niaj respondintoj: tio, kio c\u0302efe mankas al nia literaturo, estas manko de legantoj. Kiel ni povus kontrau\u0306agi tion?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "1. Kion vi verkas nun?\n2. Kion vi taksas la c\u0302efa atingaj\u0302o de la Esperanta literaturo post la centjarig\u0302o de Esperanto?\n3. Kio lau\u0306 vi nuntempe pleje mankas al la Esperanta literaturo?\n4. Kion vi pensas pri nia literatura kritiko?\n5. Kiun Esperanto-libron vi laste legis? Kiel g\u0302i impresis vin?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "1. Post fino de j\u0302usa librego 400-pag\u0302a La Apostolaj Patroj [tradukoj el la Greka de tekstoj rande de tiutempe estig\u0302anta Nova Testamento] mi nun okupig\u0302as pri tradukado de fasko da verkoj de Lukiano el la Greka kaj tradukado de frukristanaj Atestaj\u0302oj pri Martiroj el la Greka kaj el la Latina kaj libro da Apokrifaj Evangelioj same el la Greka. Mi faras intertempe planojn por mia tria originala romaneto.\n2. Ke g\u0302i simple plu ekzistas kaj dau\u0306re plu kreskas. Mi pleje g\u0302ojas pri la j\u0302usa apero de La konflikto de la epokoj de Edwin de Kock.\n4. Ke fine g\u0302i vere maturig\u0302u!\n5. Orm la Rug\u0302a \u2013 kvazau\u0306 porjunula libro treege bone verkita \u2013 stile tre plac\u0302a. Mi tuj dau\u0306rigos legadon per Orm la Rug\u0302a, dua volumo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "1. En la hispana, poemojn. En Esperanto, c\u0302efe recenzojn.\n2. Du librojn de Baldur Ragnarsson: La lingvo serena kaj Momentoj kaj meditoj. Nemalhaveblaj.\n3. Legantoj (kaj klientoj de libroservoj).\n4. Malfacilas trovi kapablajn, kompetentajn recenzistojn ekster la rondo de la kutimaj kvin au\u0306 ses. Mi miras ke homoj kiel Valentin Melnikov, Carlo Minnaja au\u0306 Fernando Pita au\u0306dacas publikigi siajn \u201crecenzojn\u201d.\n5. Aparte de Beletra Almanako, la lasta estis Septembre, surstrate en Tokio. Granda Tertremo en la regiono Kanto\u0302 1923 \u2013 Postsono de Masakro, de Naoki Kato\u0302 en traduko de Midori Mamija. G\u0302i tiom impresis min, ke mi tuj verkis recenzon legeblan en la retejo Goodreads kaj publikigotan en BA."}, {"text_idx": "#000006", "text": "1. Mi j\u0302us finis mian epopeon, La Konflikto de la Epokoj, de preskau\u0306 400 pag\u0302oj, plus Au\u0306tora Enkonduko, Notoj kaj Glosaro. Iomete pli ol triono de g\u0302i jam aperis kiel parto de mia Testamente: Plena Originala Poemaro (2015). Mi kun bedau\u0306ro opiniis, ke g\u0302i restos nefinita. Sed poeto-frato Baldur Ragnarsson min kurag\u0302igis kompletigi g\u0302in. Mi tuj komencis la taskegon, kaj ekde tiu jaro elfaris la reston, la plej grandan parton. La tuton eldonis la Flandra Esperanto-Ligo kun solida bindo kaj bela ilustrita superkovrilo plurkolora. Jam 89-jara, mi estas la lasta postvivinto de la generacio debutinta inter 1952 kaj 1961, kiu inkludis William Auld, Marjorie Boulton kaj Baldur Ragnarsson. Kun ili c\u0302iuj mi multe interrilatig\u0302is.\n2. Aldonig\u0302as c\u0302iam pli da originala poezio bonkvalita. Unu el la plej gravaj verkoj c\u0302i-periodaj estas la Poemo de Utnoa (1993, 2018, kun revizioj), de Abel Montagut. Tiu epopeo plus la mia ambau\u0306 aperis post la centjarig\u0302o. Antau\u0306 g\u0302i la c\u0302efverko kompreneble estis eposo, La Infana Raso, de William Auld. C\u0302iun el tiuj tri libroj karakterizas elemento fantascienco kun klopodo sondi la signifon de la homa ekzisto. Tio min tre g\u0302ojigas, ke tiujn verkojn de kaj Auld kaj Montagut oni jam tradukis en aliajn lingvojn. Espereble iam sekvos alilingvigoj de ankau\u0306 la mia.\n3. Plia diskonigo en nacilingvajn rondojn per la eldono de tradukoj de nia plej bona poezio. De tio mi havas kolekton kiun transdonis al mi William Auld. C\u0302u iu deziras tion transpreni por eldoni g\u0302in? Espereble ankau\u0306 aliuloj jam havas tiun tekston. Alie g\u0302i vers\u0302ajne pereos en mia komputilo kiam mi forpasos.\n4. Multo de g\u0302i trovig\u0302as en recenzoj, kiuj lau\u0306kvalite tre varias. Precipe valoraj estas la diverstempaj taksoj de la karmemora Baldur Ragnarsson. Ili estas republikigitaj en La Lingvo Serena (2007), lia plena originala verkaro. Gravaj kritikeroj eniris ankau\u0306 la imponajn verkojn de Geoffrey Sutton, Concise Encyclpedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 (2008) en la Angla, kaj la Historio de la esperanta literaturo (2015) de Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer. Sed c\u0302i tiu temo estas tro vasta por pritrakto mia. Mi c\u0302iam estis kaj g\u0302isfine restas, por nia literaturo, precipe poeto originala.\n5. Tio estas g\u0302uste La Lingvo Serena de Baldur, homo al mi speciale kara, kiu mortis antau\u0306 kelkaj monatoj. Krom elstara poeto, li postrestas per siaj ideoj, menso tre valora."}, {"text_idx": "#000007", "text": "1. C\u0302efe poemojn, sed ankau\u0306 eseojn, tradukojn de gravaj verkoj de la hispana literaturo kaj artikolojn por gazetoj.\n2. La c\u0302efa literatura atingo post la centjarig\u0302o de Esperanto estas la fakto, ke la Esperanto-beletro ankorau\u0306 ne mortis malgrau\u0306 c\u0302iaj malgrau\u0306oj. Cetere, kvankam tre malmutajn, g\u0302i produktis kelkajn verkojn, por kies trag\u0302uado valorus la penon lerni Esperanton. Miaopinie, la plej grava el ili estas Poemo de Utnoa de Abel Montagut, impona epopeo surbaze de antikva mito nuntempigita per oportuna kaj trafa sciencfikcia prezentado. G\u0302i ricevis tradukojn en la katalunan kaj en la hispanan kaj lau\u0306datajn publikigojn de ili. Kiom da produktoj de la originala Esperanto-literaturo spertis tian sukceson ekster Esperantujo?\n3. Unue, nuntempeco. C\u0302efe en poezio. Se vere la Belartaj Konkursoj de UEA, de kies gvida skipo mi estas la prezidanto, spegulas la staton kaj la pulson de nia nuntempa literaturo, atentindas la plendoj de la jug\u0302komisionanoj en la branc\u0302o poezio pri la kutima deknau\u0306ajarcenteco de la priaj konkursaj\u0302oj. G\u0302is tioma grado, ke, c\u0302i-kau\u0306ze, en 2018 ili deklaris nealjug\u0302itaj la tri unuajn premiojn.\nTrie, pli da almenau\u0306 duonprofesie kompetentaj eldonejoj kaj efikaj reklam- kaj distribu-sistemoj.\n4. Kun nur kelkaj respektindaj esceptoj, diletanteco regas. Hontindas kaj oftas legi vort-abundegajn kritikojn dirantajn absolute nenion pri la medolo de verko au\u0306 evidentigantajn, ke la kritikanto \u2013 malofte, vere kompetenta kritikisto \u2013 absolute nenion komprenis pri g\u0302i; legi ditirambojn pri elplumaj\u0302oj kun gimnaziana nivelo kaj skurg\u0302ajn vortojn, multfoje ec\u0302 pro eksterliteraturaj kialoj, kontrau\u0306 vere interesaj au\u0306 altnivelaj beletraj\u0302oj; legi recenzojn kun indikoj pri nur eraroj, au\u0306 neologismoj, au\u0306 vortuzoj ne s\u0302atataj de la recenzanto, dum li nenion diras pri la literaturaj valoroj de la recenzataj\u0302o...\n5. La poemaron Laminarioj, de Suso Moinhos. Temas pri altfluga poezio, kun anima profundeco kaj korpa nuntempeco samfrekvenca kiel la poezio produktata en la naciaj literaturoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "1. C\u0302i-momente nenion. Antau\u0306 nelonge mi finverkis romanon Ne eblas aplau\u0306di unumane, kiu baldau\u0306 aperos c\u0302e Mondial. Fakte, mi ja havas nebulan ideon pri nova romano, sed mi ne certas c\u0302u kaj kiam mi eklaboros pri g\u0302i, des malpli, c\u0302u mi sukcesos finfari g\u0302in.\n2. Mi ne scias, c\u0302u temas pri atingoj, sed mi g\u0302ojas pro la (tre malfrua) eldono de la verkoj de Ivan S\u0302irjaev, precipe la romano Sen titolo (1995), kaj pro la romanoj de Mikaelo Brons\u0302tejn pri rusa/soveta/esperanta historio, plej grave kaj j\u0302use Mi stelojn jungis al revado (2016).\n3. Moderna realisma prozo, iel lokita en la realon kaj koncernanta la realan vivon de nuntempaj homoj.\n4. G\u0302i estas amatora kaj amatoreca, sed tiaj ja estas plejparte ankau\u0306 la verkado, tradukado kaj eldonado, do ne mirinde. Pli g\u0302ene estas ke g\u0302i s\u0302ajne pli kaj pli maloftas kaj malfruas, au\u0306 ec\u0302 plene mankas, parte pro la mortig\u0302ado de gazetoj, sed supozeble ankau\u0306 pro la malkreskanta prestig\u0302o de literaturo.\n5. Recenze de Gonc\u0327alo Neves (2018). Sprita, studinda, pripensinda."}, {"text_idx": "#000009", "text": "1. Vers\u0302ajne mi estas unu el la malmultaj Esperantaj verkistoj, kiu dedic\u0302is sin c\u0302efe al verkado de originalaj noveloj en Esperanto. La novelo estas mia s\u0302atata literatura formo kaj nun mi dau\u0306rigas verki Esperantajn novelojn, kiuj konstante aperas en diversaj Esperanto-revuoj kaj en diversaj retpag\u0302oj.\n2. Lau\u0306 mi la c\u0302efa atingaj\u0302o de la Esperanta literaturo post la centjarig\u0302o de Esperanto estas la libro Historio de la esperanta literaturo de Giorgio Silfer kaj prof. Carlo Minnaja, eldonita en 2015.\n3. Lau\u0306 mi nuntempe nenio mankas en la Esperanta literaturo, c\u0302ar g\u0302i evoluas kiel c\u0302iuj naciaj literaturoj. En g\u0302i estas romanoj, novelaroj, poemaroj, tradukaj\u0302oj el diversaj lingvoj... Estas diversaj au\u0306toroj, kiuj ric\u0302igas g\u0302in per siaj originalaj stiloj, pensmanieroj kaj mondperceptoj.\n4. En la originala Esperanto literaturo mankas literatura kritiko. Ne estas au\u0306toroj, kapablaj verki seriozajn literaturajn kritikverkojn.\n5. Antau\u0306 kelkaj tagoj mi tralegis la libron de Ge\u0301rard Lecarpentier Piaj malprudaj\u0302oj kaj aliaj rakontoj en manuskripto. Mi verkis la antau\u0306parolon al la libro. Impresis min, ke Lecarpentier havas akran senton pri ironio kaj paradokso, kiuj estas la c\u0302efaj trajtoj de liaj mallongaj prozaj\u0302oj, similaj la fabloj au\u0306 al paraboloj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "1. Mi tradukas libron de la mozambika literaturo: Ni mortigis Favan Hundon (1964), de Lui\u0301s Bernardo Honwana.\n2. Nuntempe ni disponas kaj prozajn kaj poeziajn verkojn, kiuj ja eltenas komparon nun nacilingvaj lau\u0306 stilo, temoj kaj kvalito.\n3. Necesas ankorau\u0306 pli drasta rompo de tradiciaj modeloj. Krome, ekster la literatura kreado, la Esperanto-organizoj povus pli intense instigi al legado kaj al c\u0302eesto de nia literaturo en internaciaj eventoj neesperantaj. Laste, mankas fakaj studoj pri nia literaturo, pri unuopaj au\u0306toroj kaj diversaj aspektoj en la verkoj \u2013 ni ankorau\u0306 parolas pri la esperanta beletro surbaze de recenzoj, ne de filologiaj esploroj.\n4. Estus bone, se g\u0302i forlasus personajn kverelojn, kiuj ne interesas la legantojn, kaj se g\u0302i rigardus preter la tradiciajn listojn de eraroj kaj mistajpoj.\n5. Plej laste mi relegis la c\u0302arman kolekton de popularsciencaj tekstoj La volvotigo de amikeco (1965), de S\u0302oic\u0302i Hori. G\u0302i iel memorigas pri La vivo de la plantoj (1957) de Paul Neergaard: aliroj al botaniko kaj zoologio tra persona prismo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "1. Mi nun tradukas Iliadon de Homero al Esperanto kaj samtempe kompilas vortaron Homera greka \u2013 Esperanto. Krom tio, mi verkas eseojn kaj kelkfoje ankorau\u0306 versojn.\n2. Poemo de Utnoa, de Abel Montagut. G\u0302i estas plenmerite la c\u0302efverko de nia literaturo pro g\u0302iaj filozofio, mondkoncepto, imagopovo.\n3. Mankas legantoj. Legi literaturon per libroj kaj kulturaj revuoj gravas kaj utilas por fiksi konceptojn, lerni vortojn antau\u0306e nekonitajn, ekkoni aliajn kulturojn tra la prismo de au\u0306toro. Same kiel en la naciaj lingvoj, per legado oni riskas nur sendependemon, empation, klerig\u0302on.\n4. G\u0302i ekzistas je vere embria stadio. Ni povas disponi je recenzoj, foje ec\u0302 tre bonaj eseoj kaj ankau\u0306 klerigaj libroj kiuj tamen ne sekvas modernajn kriteriojn rilate al literatura kritiko.\n5. Mi legis unuspire Marina c\u0302e la limo de Sten Johansson: min g\u0302i kortus\u0302is, pensigis kaj revigis pri ties rolantoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "1. Mi estas finanta originalan esearon: La socia historio de la esperanta popolo; fleganta la diversajn tradukojn de Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo; poluranta mian novelaron en la kastilia; ampleksiganta mian eseon en la itala Un\u2019indagine sulle origini dell\u2019esperanto.\n2. La agnosko pri esperanto kiel literatura lingvo, fare de la verkista mondkongreso en 1993.\n4. G\u0302i faris grandajn progresojn kompare kun 1986.\n5. La Ekzercaron de la Fundamento, ankau\u0306 pro didaktika bezono. Tre moderne, por verko de 1893."}, {"text_idx": "#000013", "text": "1. Momente mi verkas rakonton pri gejunuloj en Berlino de la 1920-aj jaroj enirantaj vole-nevole la krimulan tavolon de la tiama socio.\n2. La plej grava atingo lau\u0306 mi estas, ke nia literaturo postvivis la unuan periodon de entuziasmo kaj nun stabilig\u0302is kiel unu el la plej gravaj partoj de la esperanta kulturo, dau\u0306re kreskigante novajn verkojn kaj verkistojn.\n3. Lau\u0306 mi mankas vere \u201cpopulara literaturo\u201d, t. e. romanoj tiel distraj kaj atentokaptaj, ke oni ne povas formeti la libron antau\u0306 ol g\u0302i estas finlegata; literaturo furora, libro kiun oni legas kiel nura distraj\u0302o post strec\u0302a labortago. C\u0302ar nur literaturo tia \u2013 kvankam el literaturscienca vidpunkto iom malestiminda \u2013 kapablas ig\u0302i \u201ckomuna sperto\u201d de granda parto de nia komunumo same kiel furorlibroj en naciaj lingvoj ligas la popolojn per komunaj \u201cspertoj\u201d; nur ili kapablas krei veran \u201camason\u201d da legantoj. Kaj vera atingo estus, se la esperanta literaturo elirus el la ebura turo de inter la literaturemuloj kaj vaste c\u0302eestus en la c\u0302iutaga vivo de la normalaj esperantistoj.\nLa dua plej grava afero estas la mankanta profesieco inter la verkistoj. Bedau\u0306rinde ankorau\u0306 sufic\u0302as, ke oni entute iel finverkas esperantlingvan romanon, por ke g\u0302i estu akceptata kaj honorigata de la komunumo \u2013 sed g\u0302uste c\u0302ar la verkoj ofte ne estas konvinke bonaj, ili estas nur honorigataj, sed poste ne legataj de la granda publiko.\n4. La literatura kritiko same ofte traktas la metiajn aspektojn de iu verko ne sufic\u0302e serioze, sed anstatau\u0306e estas au\u0306 indiferente-lau\u0306da au\u0306 koncentrig\u0302as c\u0302efe pri ortografiaj au\u0306 gramatikaj mankoj.\n5. La lasta esperanta libro, kiun mi legis, estis romano ankorau\u0306 ne presita, kiun mi kontrollegis por verkista kolego. G\u0302i plac\u0302is al mi pro sia realismo kaj viveca priskribo de homa konduto kaj socio, sed mi ne povas malkas\u0302i detalojn, c\u0302ar la libro ankorau\u0306 ne aperis. La lasta \u201coficiala\u201d libro legita de mi estis Serenaj matenoj de Julian Modest, kaj g\u0302i ne plac\u0302is al mi g\u0302uste c\u0302ar g\u0302i estas absolute mankohava el metia vidpunkto."}, {"text_idx": "#000014", "text": "1. Mi pau\u0306zas. Sed mi sendis kontribuon al La Ondo el mia nuna prozo Bastardo.\n2. Verkoj pri la historio de la esperanta literaturo, kiel ekz. de G. Sutton, au\u0306 de P. Gubbins.\n4. Mankas al ni kompetentaj kritikistoj.\n5. Mi legis tradukon el la kroata lingvo Goran Tribuson Fruaj tagoj kaj g\u0302uis g\u0302in. Antau\u0306e mi legis la librojn de E. M. Remarque En okcidento nenio nova kaj La vojo returne, mirigita ke ni havas en Esperanto-literaturo tiel bonan verkon pri la vjetnama sindromo kiu estis nur poste malkovrita kaj nomita."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]