[{"text_idx": "#000002", "text": "Antau\u0306 50 jaroj, la 12-an de novembro 1956, forpasis unu el la plej enigmaj, polemikvekaj kaj interesaj politikistoj de la 20-jarcenta Hispanio, Juan Negri\u0301n. Lia bildo estis g\u0302is antau\u0306 tre nelonge vualita ne nur de la konfrontig\u0302oj vekitaj inter ambau\u0306 flankoj de la intercivitana milito, kiel ja okazis al aliaj homoj, sed ankau\u0306 de la malamikecoj naskig\u0302intaj ene de lia propra flanko. Ec\u0302 lia partio, la Socialista, hezitis agnoski lian postlasaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Nur nun, kiam la sangtemperaturo iom malvarmig\u0302is, kiam la intereso pri la intelekta postlasaj\u0302o de la milito revekig\u0302is, kaj kiam pliprofundig\u0302is la scienca kono de la historia pasinto, eblis serioze prikonsideri la figuron de Negri\u0301n, la lasta prezidanto de la registaro de la Respubliko dum la intercivitana milito."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Kiun rilaton tiu c\u0302i kunmemoro havas rilate al Esperanto, tion mi lasos por la fina parto de la artikolo. Nun, mi nur deziras klarigi kiu estis Negri\u0301n, kaj kial li estas tiom polemika. Tiamaniere, mi povas komenci paroli iom pri la hispana milito, afero pri kiu mi baldau\u0306 skribos kun pli da detalo, en tiu c\u0302i jaro, kiu estis proklamita en Hispanio, la Jaron de la Historia Memoro."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Juan Negri\u0301n estis medicinisto, sufic\u0302e grava en la scienca kunteksto de la unuaj jardekoj de Hispanio; oni simple diru ke inter liaj disc\u0302iploj trovig\u0302is estonta Nobel-premiito Severo Ochoa. Li farig\u0302is ano de la Socialista Partio en 1929, kaj dum la Respubliko li estis deputito, kaj c\u0302efrolis en diversaj agadoj, inter kiuj la organizado de la konstruo de la nova (kaj nuna) areo de la c\u0302efa hispana universitato, la nun nomata Universidad Complutense."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Sed li komencis brili dum la milito; en septembro 1936 li estas nomumita Ministro pri Financo. En tiu rolo li plenumas tre polemikan agadon: la translokigon de la oraj rezervoj de la Banko de Hispanio al Sovetunio, kaj g\u0302ian uzon por pagi la armilojn uzotajn de la respubliko dum la milito. Tiu iniciato altiros al li profundan malamikecon de la venkonta flanko, kiu c\u0302iam referencos al tiuj rezervoj, kiuj komplete elc\u0302erpig\u0302os kaj ne plu revenos al Hispanio, kiel la oro de Moskvo au\u0306 la oro de Negri\u0301n. La afero estis profunde pristudita dum la lastaj jaroj, fare de kompetentaj historiistoj, kiuj alvenis al la konkludo ke neniel Negri\u0301n kulpas sole pri tiu afero, kiu estis aprobita de la kompetentaj au\u0306toritatoj, kiu tau\u0306gis por ac\u0302eti armilojn necesajn en la kunteksto de milito ne komencita de la registaro, kaj kiu absolute ne rezultis en persona ric\u0302ig\u0302o de iu ajn, kvankam ja eblas ke la soveta registaro sukcesis ricevi pli da mono ol la objektiva valoro de la armiloj efektive senditaj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "En majo 1937, li farig\u0302os c\u0302efministro. Por klarigi la rolon de Negri\u0301n, oni devas memori ke dum la milito, kiun iniciatis grupo de generaloj apogitaj de la plej dekstremaj kaj konservativaj fortoj de la lando, kiujn baldau\u0306 gvidos la estonta diktatoro generalo Franco, sekvis du tipoj de respondo ene de la lojala (respublikana) flanko. Unu parto deziris profiti la levig\u0302on de la generaloj por ekstarti revolucian agadon, kiu forigus la kau\u0306zojn de la granda mizero de la popolaj tavoloj en diversaj hispanaj regionoj. Tiun strategion favoris interalie la anarh\u0302iistoj, la malgranda partio POUM (duontrockista), kaj ankau\u0306 aliaj partoj de la maldekstro, kiuj profitis de la entuziasmo de la amasoj en la komenco de la milito por lanc\u0302i la t.n. Hispanan Revolucion. Tio kondukis al la kolektivigo de multaj industrioj kaj bienoj, al la aplikado de metodoj de rekta demokratio, al la aplikado de popola justico al la malamikoj de la revolucio, ktp, kiel multaj konas pro la libro de George Orwell, \"Omag\u0302o al Katalunio\" kaj la filmo de Ken Loach \"Tero kaj libero\". Tamen, granda parto de la lojalaj partianoj absolute kontrau\u0306is tiun taktikon, kiu, lau\u0306 ili, kondukus al malunuig\u0302o de la respublikanoj, al la malamikig\u0302o de la okcidentaj demokrataj landoj, kiuj estis tiom necesaj por la liverado de armiloj kaj alitipa helpo, kaj c\u0302efe al la senorganizado de la armeo. La kontrau\u0306o inter ambau\u0306 partoj, kiuj devis decidi inter \"revolucio au\u0306 milito\", farig\u0302is tre akuta, kaj fine kondukis al vera konfrontig\u0302o, kvazau\u0306 dua intercivitana milito ene de la g\u0302enerala intercivitana milito. En majo 1937 tiu alfrontig\u0302o estis malferma, kaj kondukis al la subpremo de la revoluciaj fortoj, al la falo de la tiama registaro, kaj al la nomumo de Negri\u0301n kiel nova c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Negri\u0301n koncentrig\u0302is en la militan penon, por kio li postulis unuig\u0302on kaj disciplinon, kaj finis la revoluciajn eksperimentojn. Por tio, li apogis sin en preskau\u0306 c\u0302iuj politikaj fortoj de la Popola Fronto, sed li gvidis tre personan strategion, bazitan en la moto \"Rezisti estas venki\", esperante ke la eksplodo de pli g\u0302enerala milito en Eu\u0306ropo helpos la demokratan reg\u0302imon en Hispanio. Tiu klopodo c\u0302iokoste rezisti estis iom post iom forlasita de kelkaj respublikanoj, kaj kondukis lin al parta izolig\u0302o, kaj al diversaj kritikoj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La c\u0302efa kulpigo kiun li ricevis en tiu fina periodo de la milito estis ke li estis tro inklina al la Komunista Partio. Por g\u0302uste taksi tiun c\u0302i kritikon, oni devas klarigi unu gravan punkton, kiu estas tre mistaksata en nefakaj rondoj: la rolon de la hispana Komunista Partio dum la milito. La PCE estis relative negrava partio antau\u0306 la militista puc\u0302o, sed li kreskis tre rapide en la komencaj monatoj de tiu c\u0302i pro diversaj kialoj, inter kiuj, pro la senhezita apogo de Sovetunio al la respublikanoj, kompare kun la neinterveno de la demokrataj landoj Britio kaj Francio, sed c\u0302efe, pro g\u0302ia insisto en la disciplina kondukado de la milito, kaj g\u0302ia senkompromisa opono al la malunuig\u0302o de la lojala flanko. Tiu c\u0302i lasta konduto estas ofte mistaksata ekster Hispanio, kiu havas la bildon de la komunistoj kiel revoluciemaj aktivuloj; sed fakte, dum la hispana milito, la komunistoj estis la c\u0302ampionoj de la kontrau\u0306revolucio: ili haltis c\u0302iujn revoluciajn provojn, favoris la koalicion kun la burg\u0302aj progresemaj fortoj, kaj apogis la armeon kiel rimedon por kontrau\u0306batali la fortojn de Franco. Krome, ili estis tre kompakta partio, kompare kun la ceteraj asocioj, kiuj suferis multajn internajn dividojn, kaj speciale kun la multe pli grava Socialista Partio, kiu liveris la plejmulton de la gvidantoj, sed kiu suferis tiajn dividojn ke apenau\u0306 g\u0302i agadis kiel vera partio. La komunistoj agadis pli unuece, apogate de forta propaganda servo, kio tre altigis ilian prestig\u0302on ene de la respublikanoj, kaj altiris al g\u0302i grandan amason de homoj kiuj probable ne mem vere estis marksistoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Aparte, multaj homoj kiuj apogis tiun senkondic\u0302an aktivadon favore al la milita rezistado, kaj kontrau\u0306e al la revolucio, estis akuzitaj je komunismemo. Oni povas vidi tion en la agado kun rilato al Esperanto: la redaktoroj de la revuo \"Popola Fronto\" estis akuzitaj kiel komunistoj, pro ilia insisto en la unueco, en la internaj polemikoj de la respublikanaro; tamen, mi havas dubojn ke ili vere estis tiaj: Luis Herna\u0301ndez lahuerta estis komence pli proksima al la socialistoj, kaj probable ankau\u0306 Guillermo Bosch, kiu estis framasono."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tio sama okazis al Juan Negri\u0301n, pri kiu temis tiun c\u0302i tekston. Li estis akuzita je subig\u0302o al la komunistoj, kaj ec\u0302 je kas\u0302a anig\u0302o al tiu tendenco, kaj la c\u0302efaj g\u0302istiamaj gvidantoj de la Socialista Partio trovig\u0302is inter liaj plej akraj kontrau\u0306uloj en la lastaj momentoj de la milito, kaj ec\u0302 post ties fino, g\u0302is tia grado ke en multaj publikigaj\u0302oj de la partio lia nomo ec\u0302 ne estas menciata. Tamen, lastatempe la laboroj de la historiistoj kondukis al malsama taksado de lia figuro, kaj lia agado en la jaroj post la fino de la milito pruvas ke li sekvis propran vojon, kiu (c\u0302u hazarde?) koincidis kun tiu de la komunistoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mi esprimos mian tute personan opinion: ankau\u0306 mi konsentas kun tiu takso, kaj ec\u0302 iras pluen: li koincidis kun la komunistoj... c\u0302ar ambau\u0306 pravis. Mi ripetas ke tiu takso estas persona, kaj ke multaj amikoj ne koincidos kun g\u0302i. Sed mi opinias ke en la cirkonstancoj de la milito, estis multe pli grave koncentrig\u0302i en la defendaj penoj, kaj prokrasti (au\u0306 nuligi) la revoluciajn iniciatojn, kiuj nur kondukis al la h\u0302aoso kaj al la senorganizado de la respublikana flanko. Multaj defendas ke tio entuziasmigis la amasojn, sed mi opinias ke en la milito la entuziasmo havas nur mallongan efikon, kaj ke en la fino pli gravas la organizado. Mi denove donos esperantan ekzemplon: kiel mi rakontas en mia biografio de Julio Mangada, tiu c\u0302i popola generalo havis brilan sukceson en diversaj agadoj en la eko de la milito, c\u0302ekape de aro de volontuloj kiuj formis la Kolonon Mangada. Sed tiuj venkoj dau\u0306ris tiom, kiom konservig\u0302is al entuziasmo, kaj dum ili konfrontis similajn volontulajn trupojn; kiam alvenis la profesiaj militistoj de la mau\u0306raj trupoj, liaj milicioj estis senkompate masakritaj. Tiajn lecionojn baldau\u0306 lernis la lokoj kiujn tus\u0302is la milito. Ke en Katalunio la revoluciemo dau\u0306ris pli s\u0302uldig\u0302as ne nur al la tradicio de la politika tiuloka sfero, kaj al la fakto ke tie la amasoj havis gravan rolon en la c\u0302esigo de la puc\u0302o, sed ankau\u0306 al tio ke tien la milito alvenis nur en la fino."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ankau\u0306 pravis kaj Negri\u0301n kaj la komunistoj en la neceso fari pas\u0302ojn por akiri la helpon de la demokrataj landoj. La respubliko nur g\u0302uis la helpon de Sovetunio kaj Meksikio, sed ili estis malproksime, kaj nur povis sendi armilojn kas\u0302e kaj en malgrandaj kvantoj. Kompare kun la malferma helpo de Germanio kaj Italio al siaj fas\u0302istaj kamaradoj, tiu subteno estis tre nesufic\u0302a. La brita registaro, estas malgaje tion konstati, pli preferis la venkon de la konservativuloj, ec\u0302 se maldemokrataj, kaj tiom timis revoluciajn agadojn, ke ili devigis Francion kaj la ceterajn demokratajn landojn subskribi la t.n. Pakton de Neinterveno."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Negri\u0301n faris multajn diplomatiajn demars\u0302ojn por konvinki ke la venko de Franco estos katastrofo, se oni konsideris la politikan situacion en la tiama Eu\u0306ropo, kaj fakte konsideris ke la hispana milito estis simpla batalo ene de pli granda eu\u0306ropa milito kiu baldau\u0306 eksplodos. Tial li tiom insistis pri la neceso rezisti g\u0302is tiu momento, kiam lia registaro estos en la sama flanko ol la okcidentaj potencoj. Li denove pravis, sed tro malfrue por eviti la pereon de la demokrata reg\u0302imo en Hispanio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La lasta punkto en kiu Negri\u0301n pravis estis lia opono al la serc\u0302o de c\u0302iakosta paco kun la trupoj de Franco, kaj kompreneble al la kapitulaco fronte al tiu c\u0302i. En la lasta momento de la milito, kiam la dau\u0306raj malvenkoj damag\u0302is la moralon de la trupoj kaj la civila log\u0302antaro, multaj preferis serc\u0302i pacon, kaj ec\u0302 pretis kapitulaci. Tamen, multaj aliaj, inter kiuj Negri\u0301n kaj, denove, la komunistoj, asertis ke tio kondukus al sanga persekutado fare de la reg\u0302imo de Franco, kiu estis konsiderata senkompata, kaj kiu jam mortpafis la rezistantojn en sia teritorio. Tial, Negri\u0301n insistis ke la pafc\u0302eso nur eblus en la kondic\u0302oj de milita ekvilibro, kaj sub la mediacio de la demokrataj potencoj. Tamen, la partianoj de la negocado kun Franco sukcesis akiri la povon kaj eksigi la prezidanton Negri\u0301n en la komenco de marto 1939. Kiel oni tuj povis konstati, Negri\u0301n estis prava, kaj Franco absolute malatentis c\u0302ian pardonon, kaj lanc\u0302is kampanjon de elradikigo de c\u0302ia ideo demokratia au\u0306 revolucia, kio inkluzivis la mortpafon, ekziligon au\u0306 enkarcerigon de la oponantoj, komunistaj au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Kiel oni do povas konstati, Negri\u0301n kaj la komunistoj havis bonajn kialojn por sekvi la politikon kiujn ili defendis, kiu krome estis la politiko defendita de multaj aliaj homoj en la respublikana flanko, ec\u0302 se ne c\u0302iuj konsentas kun mia analizo. Sed kial do ili vekis tian malamikemon en multaj homoj kiuj formis parton de tiu sama flanko? Ekzistas unu evidenta kialo: la politiko de unueco kaj disciplino sekvigis la disciplinigon de multaj homoj kaj organizoj kiuj favoris alian politikon, kaj tiuj homoj ne povis simpatii kun lia registaro. En pluraj okazoj tiu subigo estis senkompata, kaj la plej konata ekzemplo estas tiu de grava politikisto, kiu estis esperantisto: la gvidanto de la citita partio POUM, Andreu Nin, kiu estis malaperigita kaj murdita en la komencaj momentoj de la enpostenig\u0302o de Negri\u0301n kiel registrarestro. La rolo de Negri\u0301n en tiu vere skandala okazaj\u0302o preskau\u0306 certe ne estis rekta, sed li probable pekis je pasiveco fronte al la agado de la sovetaj sekretaj servoj, kiuj eksportis al Hispanio la lukton kontrau\u0306 veraj au\u0306 supozataj trockistoj. La morto de Nin multe damag\u0302is la bildon de la komunistoj, kaj kau\u0306zis profundajn internajn vundojn."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La dua kau\u0306zo de la malamikeco, parte ligita al la antau\u0306a, estis malpli evidenta, sed tre forta: la malfido. Multaj homoj malfidis la komunistojn, c\u0302ar ili pensis ke tiuj c\u0302i oponis la revolucion por plifortig\u0302i, kaj akiri la povon por si mem. Tial, fronte al la prozelitismo de la komunistoj, Negri\u0301n estis akuzita je kompliceco, kaj de kas\u0302a favorado. Pri tio, mi ne havas difinitan opinion, c\u0302ar tiuj sentoj ja estas samtempe neraciaj kaj kompreneblaj, kaj estas malfacile por la hodiau\u0306aj observantoj jug\u0302i pri la praveco au\u0306 ne de tiuj opinioj. Klare estas tamen ke, se koncerne la rolon de la komunista partio, la historiistoj havas diversajn opiniojn, la kredo pri la komunismeco de Negri\u0301n estas hodiau\u0306 pli kaj pli pridubata. Kiel mi diris antau\u0306e, Negri\u0301n kaj la komunistoj (kaj ankau\u0306 la redaktoroj de \"Popola Fronto\") sekvis la saman vojon, simple c\u0302ar tiu vojo estis la plej racia en la malfacilaj tempoj de senkompata interna milito."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Por fini: kiun rilaton havas Negri\u0301n kun Esperanto? Nu, mi devas konfesi, neniun rektan. Li estis poligloto, kaj kelkaj diras ke li estis nomumita c\u0302efministro c\u0302ar li estis la nura hispana politikisto kapabla havi diplomatiajn intertraktadojn kun la britaj, francaj, germanaj kaj rusaj au\u0306toritatoj en ties respektivaj lingvoj. Sed fakte, mi vere povas montri nun unu tre flankan rilaton: koincide kun la datreveno de lia forpaso, antau\u0306 kelkaj tagoj la hispana televido elsendis dokumentfilmon pri lia figuro, pretigitan de lia biografo la vaska historiisto Ricardo Miralles. Tiu dokumentalo estas dau\u0306re elmontrata en la sino de studtagoj kaj ekspozicio pri lia figuro, organizitaj en madrida kulturinstitucio. En g\u0302i, oni kompreneble pritraktas la menciatan rilaton de Negri\u0301n kun la morto de esperantisto Andreu Nin. Kaj estas unu pli kurioza apero de nia lingvo: kiam oni pritraktas la ekzilon de Negri\u0301n, en Londono, oni montras diversajn agadojn de la partianoj de la respubliko omag\u0302e al li, kaj en unu momento aperas foto en kiu vidig\u0302as sur la muro la afis\u0302o kiun la katalunaj au\u0306toritatoj presis en Esperanto, kaj kiu trovig\u0302as en mia afis\u0302aro (vidu ankau\u0306 supre). Ne sufic\u0302a rilato, sed tamen bona ekzemplo de la disvastig\u0302o de la propagando kiun la hispanaj esperantistoj sukcesis organizi pere de nia lingvo, favore al la ideoj de la demokrata respubliko. Pri tio, kiel dirite, Ulrich Lins kaj mi baldau\u0306 havos la okazon pli detale kaj disvastige paroli (adreso modifita poste)."}]