[{"text_idx": "#000003", "text": "Interlingvistiko kaj esperantologio: vojoj al faka literaturo"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Jen aperis kiel Esperanto-dokumento de UEA la internacilingva versio de studo, aperinta anglalingve en Language Problems and Language Planning en 2003, studo, kiu siavice estis forta ampleksigo de alia germanlingva artikolo, aperinta en 1996."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Jam la unua vorto de la titolo postulas klarigon. Kion oni komprenu sub \u201einterlingvistiko\u201d? C\u0302u fenomenojn de lingvoj en kontakto? C\u0302u studadon de la helplingvoj? De la planlingvoj? El la nedifiniteco de la koncepto sekvas kompreneble nelimigeblo de la literaturo, tiel ke la maro ig\u0302as tro vasta kaj la kompaso ne plu helpas. Ankau\u0306 la dua substantivo, \u201eesperantologio\u201d, kvankam certe pli limigita sence, tamen riskas esti tro vasta: g\u0302i povus etendig\u0302i de gramatiko g\u0302is literaturo, de prononcado g\u0302is kongresumado."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Detlev Blanke, instrukomisiito pri interlingvistiko c\u0302e la Humboldt-universitato en Berlino, jam dekomence deklaras la limojn de ambau\u0306 kampoj; oni ilin respektu, kvankam la kompreno de \u201einterlingvistiko\u201d kiel nura \u201eoptimumigo de la internacia lingva komunikado\u201d forsegas grandan historian parton de la fako mem kaj ne kongruas kun la kutima signifo de la vorto trovebla en nacilingvaj vortaroj. El tiu limiganta difino li konkludas, ke la scienco pri planlingvoj ig\u0302as la kerna kampo de interlingvistiko, kaj restas do intence tute neglektataj la nemalmultaj studoj pri uzado de etna lingvo kiel internacia."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302i tiuj drastaj limigoj, la faka literaturo, koncernanta la du temojn, restas ne malvasta, kaj orientig\u0302i en g\u0302i postulas sistemecon. Tial prave la titolo pludau\u0306ras per \u201evojoj al faka literaturo\u201d: tre, tro ofte ni baraktas en la nescio pri tio, kiel alporti argumentojn al niaj propraj tezoj. Ni scias, ke ili certe ekzistas, sed precizajn referencojn ni ne havas. En tio la nuna 40-pag\u0302a bros\u0302uro estas vere helpa: estas listigitaj la periodaj\u0302oj pri interlingvistiko kaj pri esperantologio, estas listigitaj la bibliografioj, senfina minejo da c\u0302erpindaj trezoroj, la librokatalogoj, la elektronikaj retejoj, kie oni povas trovi informojn. Zorge estas esplorataj ankau\u0306 gazetoj, kiuj ne sisteme, tamen sporade aperigas kontribuojn pri la du titoltemoj. G\u0302isdateco evidentig\u0302as el la atento, donita al la sciigoj atingeblaj tra elektronikaj komunikiloj, kies amplekson kaj rapidan g\u0302isdatigeblon oni ofte neglektas. Apartan mencion Blanke dedic\u0302as al la c\u0302iam pli multig\u0302antaj universitataj disertacioj pri esperantologio; koncerne tion oportunas memorigi, ke speciala stipendio Ivo Lapenna, administrata de la samnoma fondaj\u0302o, premias c\u0302iun duan jaron la plej bonan universitatan disertacion pri Esperanto au\u0306 pri la problemoj de lingva interkomprenig\u0302o (regularon interesato petu de la Fondaj\u0302o Ivo Lapenna, Lendkai 111, Graz, Au\u0306strio)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Interesa estas la bibliografio, c\u0302e kiu oni rimarkas kuriozan fakton. Kutime en okcidentaj sciencaj verkoj la bibliografioj enhavas altegprocente anglajn titolojn, kvazau\u0306 ekster Anglalingvio nenio scienca aperus: la kau\u0306zo estas, ke okcidentanoj ne konas orienteu\u0306ropajn lingvojn kaj la nunaj negermanaj sciencistoj ne plu konas ec\u0302 la germanan. Blanke montras inversan (c\u0302u eble ec\u0302 tro inversan?) proporcion: el 178 titoloj, registritaj en la bibliografio, nur 27 estas anglalingvaj, dum alta procentaj\u0302o estas, krom, nature, en Esperanto, en la germana; sed ne mankas titoloj rusaj, hungaraj, nederlandaj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Se riproc\u0302on oni nepre volas fari al c\u0302i tiu bros\u0302uro, estas la denseco de informoj, kiu tamen kongruas kun aliaj UEA-dokumentoj: c\u0302iu linio diras ion novan, ne ekstrapoleblan el la aliaj linioj. Do bros\u0302uro ne nur legota, sed studota."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La sorto de la afero Esperanto estas intime ligita al la fortika, diligenta, kurag\u0302a antau\u0306enirado de niaj plej seriozaj kleruloj. Ili konas kaj sekvas la lingvon. Ili konas kaj sekvas la progreson sur la priaj fakterenoj en la g\u0302enerala scienca mondo. Ili kurag\u0302as aperigadi la Esperantan fenomenon, detale kaj respondece, sur la ekranoj serioze traktataj de la fakuloj. Ili estas, kaj c\u0302iam estis, malabundaj, kaj prezentis siajn laborojn c\u0302efe en etnaj lingvoj kaj nur foje en Esperanto, pro la bezonoj de la celpubliko. Tial estas s\u0302losile, ke oni dau\u0306re kunligu iliajn laborojn almenau\u0306 rigore registrante c\u0302ion aperantan lige kun Esperanto sur la diverslingvaj fakaj ekranoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La bibliografian registradon de tiaj rikordoj Detlev Blanke ikone faradis kaj faradas sur kolosa skalo, kio en si mem sufic\u0302us por marki lin kiel korifeon. La fakton, ke li estas ankau\u0306 pinta interlingvisto, ni devus ne bezoni eksplicite mencii. Sed la generacio nun kreskanta c\u0302erpas siajn konojn el la retaj reliefaj\u0302oj. Tial mi au\u0306dacas rediri ion bonege konatan al la generacioj paperaj, ekmalaperaj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Tiu c\u0302i verko prezentas dulingve la abundan torenton da libroj, artikoloj, notoj, publicaj\u0302oj, per kiu Blanke prezentis sian laboron, prezentis la laborojn de tiuj al c\u0302i tiuj kaj inverse, formulis kaj apogis starpunktojn... pli g\u0302enerale dirite, vivis la vivon de aktivulo okupanta severe defian geopolitikan nic\u0302on. Li transformis la defion en avantag\u0302on \u2013 kiel atestas la c\u0302i tie recenzata silenta orkestra spektaklo en formato bibliografia."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ni elektu kiel specimenon la pag\u0302on 115. Ero 550, germanlingva, pri \u201csciencaj aspektoj de tradukado kaj interpretado en planlingvoj, resp. el Eo\u201d, kiu aperis, 1990, en la aktoj de la unua internacia konferenco pri la tradukologio kaj la trejnado de interpretistoj, 1988. Ero 551, germanlingva \u201ckonkluda raporto pri la interlingvistika agado kadre de la 14-a Internacia Kongreso de Lingvistoj, 1987 en Berlin/GDR\u201d (Blanke kunau\u0306toris kun Sergej N. Kuznecov kaj Ronald Lo\u0308tzsch), en la aktoj de tiu kongreso, 1990. Ero 552, Esperante, raporto pri \u201cKandidatiga disertacio pri interlingvistika temo en C\u0302SSR\u201d, enfokusiganta la verkinton Stanislav Kos\u030cecky\u0301, aperinta en 1990 en der esperantist. Ero 553, germane, \u201cinterlingvistiko en GDR, bilanco kun bibliografio\u201d, aperinta en 1990 en der esperantist."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Legantojn ne konantajn la tradukologion mi devas informi, ke la germana komunumo de tradukologoj okupas pintan pozicion sur la internacia scenejo de tiu fako. Kaj hazarde g\u0302uste la orientgermanaj tradukologoj aspektis modelaj al anglalingva korifeo de la fako, Peter Newmark. Tio, ke Blanke sukcesis en tiu geopolitike notinda lando prezenti la laborojn el nia \u201cverda geto\u201d al internacia konferenco en la formig\u0302aj jaroj de la nuntempa teoriaro de la tradukologio, estas atingo pli grava, ol la plimulto de la kutimaj komentantoj en nia movado havas la okazon konstati."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Simile en la lingvoscienco \u2013 la malfruaj 1980aj estis tempo de tre grandaj dialogebloj inter diversaj konceptoj de tiu por ni s\u0302losila fako, kaj Berlino estis atentinda okazo por renkontig\u0302oj ne organizeblaj aliloke. Eroj 552 kaj 553 litote indikas, kiom da surloka laboro Blanke senc\u0302ese faradis por fosi la sulkon de la interlingvistiko neniel nur lige kun la propra verkado."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tamen ne nur por konatig\u0302i kun la atingoj de Blanke mem ni uzu c\u0302i tiun referencan verkon. Sur p. 130, ero 678 donas aliron al la germana artikolo \u201cRudolf Carnap u\u0308ber Plansprachen\u201d (la Esperanta klarigo tekstas \u201cla filozofo Carnap estis esperantisto kaj membro de UEA, liaj spertoj kaj opinio pri Eo\u201d) aperinta en Interlinguistische Informationen en 1994. En Kolkato c\u0302i-momente iuj matematikistoj kaj filozofoj okupig\u0302as pri debato inter Carnap kaj lia samtempulo Kurt Go\u0308del rilate al la matematiko kaj la homaj lingvoj. Lige kun tiu diskuto, mi kaptis la okazon ligi tiun fadenon al la nia, bengallingve atentigante niajn fakulojn pri la faka graveco de Esperanto en la teoria renkontig\u0302ejo de la matematiko kun la prilingva pensado. Homoj provantaj fari tian c\u0302i intervenon \u2013 c\u0302u lige kun Carnap, c\u0302u kun alia figuro \u2013 multon gajnos el la bibliografio de la enciklopedieca erudiciaj\u0302aro de Blanke."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Komenti kelkajn au\u0306tomate forigeblajn tajperaretojn (p. 18, linio 13, ekde de 1957 \u2192 ekde 1957; p. 21, linio 12, origintajn \u2192 originintajn; p. 26, linio 10, c\u0302uj \u2192 c\u0302iuj; bliografio \u2192 bibliografio; p. 145, linio 3 de sube, P ri \u2192 Pri) estas nur priparoli \u201cfolion rustan en kronverdo lau\u0306ra\u201d, se reeh\u0302i komenton de Kalocsay pri Waringhien. Ankau\u0306 tiel gigantaj plenumantoj kiel Waringhien kaj Blanke estas homoj. Estas home, ke ec\u0302 ili eraretas foje."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mi plenvoc\u0302e kantas odon al montogrimpanto, kian ni ne baldau\u0306 vidos aliloke, kaj invitas al kunlaboro tiujn retajn kolektivojn, kiuj pripensas, kiamaniere do grupoj da kunagantaj entuziasmuloj povos kune ripeti kaj dau\u0306rigi tiajn atingojn, ec\u0302 se ili ne havas la spirhaltigan unuopulan energion kaj pridetalan atentkapablon de Detlev Blanke. Evidente la unua pas\u0302o en tiu pripensado devos esti konatig\u0302i kun la metodoj kaj laboriloj de la nesufic\u0302e prikantita brigado, kiu liveradas al Modern Languages Association por aperigo en ties c\u0302iujara referencilo modelan kolekton de eroj pri Esperanto kaj la interlingvistiko. (Blanke, kiu kontribuis al MLA 1992\u20132011, kaj Tonkin, 1980\u20132011, estis elstarigitaj de MLA mem kiel \u201ceminentaj bibliografoj\u201d; sed menciindas ankau\u0306 la kontribuoj de Willem A. Verloren van Themaat, 1979\u20131989, Jane Edwards, 1984\u20131998, kaj la fakto, ke ekde 2012 la laboron s\u0302oforas Wim Jansen.)"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Sendube universitataj katedroj, sub la zorgo de Koutny au\u0306 de Gobbo au\u0306 de diversaj aliaj laborestroj, okupig\u0302as g\u0302uste pri tiu labortereno, dum vi legas c\u0302i tiujn vortojn."}]