[{"text_idx": "#000000", "text": "Tomatoj originas de Andoj, precipe de la landstrio, kiu ekas de la norda C\u0302ilio g\u0302is la suda Ekvadoro. Multnombraj dokumentaj atestoj pensigas nin, ke la kultivado de tomato progresis en Meksiko, kiel ekzemple atestita per ceramikaj\u0302oj retrovitaj dum arkeologiaj elfosadoj, sur kiuj tiu c\u0302i planto estas pentrita kune kun aliaj plantoj malsovag\u0302igitaj en tiu teritorio, kiel terpomo, dolc\u0302a kapsiko kaj pika kapsiko."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Leontodo (Taraxacum officinale Weber), de la familio de la asteracoj (Asteraceae), estas sendube la plej konata kaj la plej rikoltata spontana herbo; g\u0302i trovig\u0302as fakte c\u0302ie g\u0302is 2000 m da altitudo, ankau\u0306 se g\u0302i emas kreski en modera klimato, en malfermitaj kaj sunaj lokoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lakto: c\u0302u devigata? C\u0302u sendamag\u0302a?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Arbarg\u0302ardenado estas unu el la aplikoj de permakulturo. Tiu lasta termino estas uzita unuan fojon de Bill Mollison (1928-2016) kaj David Holmgren (\u00b01955) en 1978. G\u0302i povas esti difinita kiel sistemo de agrikulturaj kaj sociaj projektoprincipoj kiuj centrig\u0302as c\u0302irkau\u0306 la simulado au\u0306 rekta uzado de la skemoj kaj karakterizoj observitaj en la naturaj ekologiaj sistemoj. Mollison diris: \"Permakulturo estas filozofio de kunlaborado kun anstatau\u0306 kontrau\u0306 la naturo, de longa kaj pripensita observado anstatau\u0306 longa kaj senpripensita laboro, de rigardado al plantoj kaj bestoj en c\u0302iuj iliaj funkcioj anstatau\u0306 trakti iun terenon kiel unuproduktan sistemon. \" Permakulturo havas 3 etikajn kaj 12 dezajnprincipojn:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Natura kaj biena vivo de bovidoj kaj bovinoj"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Legumenoj estas mang\u0302eblaj semoj de plantoj de la familio de la legumenacoj (fabacoj), kiuj povas esti mang\u0302ataj fres\u0302aj, sekaj, rapid-frostigitaj, konservitaj. La komuna karakterizo de c\u0302iuj specoj estas la c\u0302eesto de gus\u0302o: g\u0302i estas la frukto de la fabacoj, formita de karpelo (la ina organo en floro), kiu entenas semojn. Maturig\u0302inta, la gus\u0302o malfermig\u0302as, lau\u0306 la dorsa kaj ventra kunig\u0302linioj, ellasante semojn. Alia komuna karakterizo estas la c\u0302eesto de la bakterio Rhizobium leguminosarum sur la radikoj, kiu prenas azoton el la atmosfero. Tiun c\u0302i econ oni utiligas en agrikulturo pere de rotacia kultivado, tiel sterkante la grundon."}]