[{"text_idx": "#000000", "text": "En 1933 en Amsterdamo estis eldonita unu el la klasikaj\u0302oj de la originala Esperanta literaturo: Metropoliteno de Vladimir Varankin. Post 90 jaroj la libro denove aperas samlande, nun en nederlanda traduko."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Enirejo al unu el la c\u0302efaj stacioj de la Moskva metroo, pri kies planata konstruado temas la romano."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La unua eldono de Metropoliteno de 1933."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Vladimir Varankin, la au\u0306toro de la romano Metropoliteno, lernis Esperanton kiel gimnaziano en 1919, kaj en 1921 estis inter la fondantoj de Sovetrespublikara Esperanto-Unio (SEU). Kiam komencig\u0302is la granda purigo de Stalino en 1937, li baldau\u0306 estis arestita. Oni akuzis lin pri partopreno en elpensita spiona organizaj\u0302o, kaj en oktobro 1938 li estis mortpafita."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Antau\u0306 tio en Amsterdamo en 1933 aperis lia c\u0302efverko, la romano Metropoliteno. La libro temas pri juna sovetia ing\u0302eniero, sendita al Berlino fine de la 1920-aj jaroj por studi la konstruadon de metroo, kian oni planas en Moskvo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La unua eldono en 1933 aperis c\u0302e la eldonejo EKRELO (Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo), proksima al SEU. La eldonejo estis fondita en Lepsiko, sed en aprilo 1933 la nazia registaro detruis la laboristan Esperanto-movadon en Germanio kaj multaj aktivuloj estis arestitaj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La eldonejo post tio revivig\u0302is en Nederlando, kie g\u0302i funkciis dum iom da tempo, antau\u0306 translokig\u0302o al Moskvo, kie g\u0302i fine estis malfondita en 1936. La romano de Varankin publikig\u0302is dum la nederlanda periodo de EKRELO. Poste g\u0302i dum multaj jaroj restis elc\u0302erpita, g\u0302is reeldono en Danio en 1977."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Post la disfalo de Sovetio, en Rusio aperis en 1992 tria eldono de la romano ec\u0302 c\u0302e du konkurantaj eldonejoj \u2013 Sezonoj kaj Progreso. En la eldono de Sezonoj la plej evidentaj lingvaj fus\u0302oj estis korektitaj. La romano aperis ankau\u0306 en tradukoj rusa kaj angla, kaj partoj el g\u0302i estis tradukitaj ankau\u0306 al la germana."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La nederlanda eldono de Metropoliteno."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Nun en la retejo de Esperanto Nederland els\u0302uteblas nederlanda traduko de la klasikaj\u0302o. La redaktinto Bert de Wit rakontas, ke la afero maturig\u0302is dum kelkaj jardekoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2013 En la komenco de la okdekaj jaroj mi legis la duan eldonon de Metropoliteno, kaj mi opiniis la enhavon tre interesa, c\u0302ar g\u0302i s\u0302ajnis tute honesta priskribo pri la situacio tiama en Sovetio kaj Germanio, kaj ankau\u0306 la dialogoj impresis nature."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bert de Wit tiam estis prezidanto de la laborista Esperanto-Asocio FLE. C\u0302ar li s\u0302atis la libron, kaj c\u0302ar g\u0302in rekomendis William Auld, li petis alian aktivulon de FLE, A. Kooij-van Holst, traduki kelkajn pag\u0302ojn por proponi la verkon al nederlandaj eldonejoj. S\u0302i tamen tradukis multe pli ol kelkajn pag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tamen oni ne sukcesis veki la intereson de nederlandaj eldonejoj, kaj la manuskripto restis en subtegmento, kie Bert de Wit post sia emeritig\u0302o retrovis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u2013 Lau\u0306 mi indas diskonigi originalan literaturon en ekstermovada medio, c\u0302ar ne-Esperantistoj ofte havas la ideon ke oni ne povas verki literaturon en Esperanto. Tial estas bone se oni tradukas literaturaj\u0302ojn. Tio forigas la ideon ke Esperanto estas io kio tute ne rilatas al la realo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Unu el la plej sukcesaj originalaj beletraj verkoj el traduka vidpunkto sendube estas Maskerado c\u0302irkau\u0306 la morto, membiografia romano de Teodoro S\u0302varc (verkista nomo de Tivadar Soros), kie li rakontas, kiel li kaj lia familio kiel judoj supervivis la nazian okupacion de Hungario. De post angligo de Humphrey Tonkin en 2000 kaj hungarigo de Istva\u0301n Ertl en 2002, tradukoj aperis en almenau\u0306 dek lingvoj, kvankam foje el la angla."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En 1992 en Poprad, Slovakio, ec\u0302 okazis seminario por tradukantoj de beletro el Esperanto. Pri g\u0302i poste raportis la revuo Esperanto. Lau\u0306 la artikolo verkita de Istva\u0301n Ertl, c\u0302efan obstaklon al la laboro de la tradukantoj starigas la \u201dmalabundaj eldon-ebloj\u201d."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Eros\u0302enko revivig\u0302as en angla traduko"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ne nur mi estas la redaktinto de la itala antologio de la esperanta poezio, sed ankau\u0306 Nicolino Rossi"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Hodiau eblas eldonigi sur amazon-portalo sen kostoj. Tion mi faras por publiki portugale E-tradukajhojn."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Kaj mi tradukis teatrajxon, kiu jxus estas surscenigita (vd. revuo Esperanto, aprilo 2023)"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kiel kurdlingvaj dividoj malhelpas aliron al informojRusiaj diplomatoj reagas al nova lingvoleg\u0302o en Kirgizio, revenigante kolonian pasinteconTiuj fotoj montras la historion de la \u2018rusaj dometoj\u2019 en Havano, Kubo"}]