[{"text_idx": "#000001", "text": "Hodiau\u0306 mi estis atestanto antau\u0306 tribunalo. Tio estis interesa sperto, c\u0302ar mi nur du fojojn vizitis jug\u0302ejon. La unua fojo estis proksimume en 1987. Tiam, ankorau\u0306 en GDR, okazis c\u0302iumarde \u00bbsenkosta jura konsilado\u00ab. Tiun konsiladon mi uzis, por defendi min kontrau\u0306 tedaj policaj persekutoj. Do, mi demandis alian s\u0302tatan organon, kion la polico rajtas kaj ne rajtas. Servis jug\u0302isto, kaj post mia demando s\u0302i komencis ridi, c\u0302ar mi estis la unua, kiu petis konsilon pri tia demando. Tial s\u0302i ne tuj povis respondi mian demandon, sed poste s\u0302i indikis la plej koncernan leg\u0302on kaj fakan literaturon. Tiel s\u0302i efektive helpis min."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Hodiau\u0306 do la dua fojo en jug\u0302ejo. Ec\u0302 kun funkcio en kriminala proceso! Temis pri krimo en 2012. Nature mi apenau\u0306 memoras, kio okazis antau\u0306 sep jaroj. Temis pri rompo en komunan kelon kaj s\u0302telo de mia biciklo. Oni s\u0302telis ankau\u0306 aliajn biciklojn el la kelo, sed s\u0302ajne nur mi denuncis la krimon. Multaj kredas ne inda denuncon de biciklos\u0302telo, c\u0302ar la polico ne okupig\u0302as pri tiaj bagateloj, sed mi havas bonajn spertojn pri la spuremo de la polico. G\u0302i jam trovis bandon de junuloj, kiuj damag\u0302is alian biciklon de mi."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La hodiau\u0306a jug\u0302oto eble ne mem rompos\u0302telis mian biciklon. Oficiale la tribunalo procesis kontrau\u0306 li pro krimo, kiun mi devis serc\u0302i en vortaro: profesieca ricelado. Riceli signifas lau\u0306 PV: \u00bbKonscie helpi s\u0302teliston au\u0306 rabiston, ricevante la s\u0302telitaj\u0302on por g\u0302in konservi, kas\u0302i au\u0306 memprofite vendi.\u00ab Mi tute ne povas imagi, pri kio la ulo fakte kulpas. Mi nur scias, ke la polico trovis grandan stokon de diversaj s\u0302telitaj\u0302oj, inter ili ankau\u0306 parton de mia biciklo. Do, eble la ulo mem komercis per la s\u0302telitaj\u0302oj, au\u0306 li estis nura posedanto de la kas\u0302ejo, au\u0306 io alia. Li aspektis ne tiel ruza, kiel mi imagis riceliston."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tamen, la supozata kulpo de la jug\u0302oto devas esti sufic\u0302e granda, c\u0302ar li evidente ne venis el la propra hejmo, sed kun tintaj c\u0302enoj c\u0302irkau\u0306 manoj kaj piedoj kaj gardata de du policanoj. Krome, la proceso ne okazis en normala Regiona Jug\u0302ejo, sed en pli supera Landa Jug\u0302ejo. Landa Jug\u0302ejo estas apelacia instanco kontrau\u0306 verdiktoj de Regionaj Jug\u0302ejoj. Krome, Landa Jug\u0302ejo povas esti ankau\u0306 la unua instanco, se la krimo sufic\u0302e gravas. Tiel estis c\u0302ikaze. El la formalaj cirkonstancoj de la proceso mi konkludas, ke, se la tribunalo opinios la jug\u0302oton kulpa, li ricevos punon de minimume kvar jaroj en malliberejo. Pri malpli grava krimo la Tria Granda Kriminala C\u0302ambro de la Landa Jug\u0302ejo ne okupig\u0302us."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Atesti en la Landa Jug\u0302ejo, tio signifas, ke mi devis ellitig\u0302i je la kvina horo, veturi per trajno al la urbo Halle kaj tie atendi ekde la nau\u0306a horo antau\u0306 salono 187. Por eniri la jug\u0302ejon necesis sekureca kontrolo kiel en flughaveno. Interne la Landa Jug\u0302ejo estas spirhaltige bela kaj multkolora. Jen vera justica palaco! Kaj preskau\u0306 senhoma."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Bons\u0302ance mi ne devis atendi longe antau\u0306 salono 187. Jug\u0302eja oficisto rimarkis mian fruan alvenon kaj demandis la jug\u0302istojn, c\u0302u ili volas komenci per mia atestado. Do, mi tuj povis eniri la jug\u0302salonon. Mi eksidu en la mezo de la salono c\u0302e tableto kun mikrofono. Maldekstre sidis la jug\u0302oto kun sia advokato. Dekstre la prokuroro. La jug\u0302ista tablo antau\u0306 mi estis ankorau\u0306 malplena. Post kelkaj minutoj venis el apuda c\u0302ambro kvin jug\u0302istoj (tri profesiaj kaj du laikaj). Ni c\u0302iuj devis ekstari g\u0302is la prezidanta jug\u0302isto petis nin residig\u0302i."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Parolis preskau\u0306 nur tiu prezidanta jug\u0302isto. S\u0302i mallonge klarigis, kio estu traktota dum la postaj horoj, kaj komencis pridemandi min: mia persona nomo, ag\u0302o, log\u0302loko kaj profesio. Mi elektis la plej prestig\u0302an el miaj profesioj: \u00bbarbohakisto\u00ab. Poste s\u0302i demandis kelkajn detalojn pri la rompos\u0302telo de mia biciklo, sed kiel mi jam supozis: mi ne povis rakonti multon pri krimo, kio okazis antau\u0306 sep jaroj. Al mi s\u0302ajnas, ke mia plej grava helpo por la proceso estis informoj, kiuj dokumentoj kun pliaj detaloj devus ekzisti: almenau\u0306 la polica protokolo de mia denunco kaj mallonga retpos\u0302ta korespondado kun la polico, post kiam g\u0302i trovis parton de mia biciklo en la ricelista stoko. Tiujn dokumentojn la tri profesiaj jug\u0302istoj serc\u0302is en la dosierujoj kaj iom diskutis pri la trovitaj\u0302oj. Fine la prezidanta jug\u0302isto demandis la advokaton kaj la prokuroron, c\u0302u ankau\u0306 ili deziras pridemandi min, sed ambau\u0306 rezignis."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Je mia liberigo s\u0302i subskribis atestilon, ke mi rajtas ricevi atestantomonon. Tio estas repago de elspezoj por unuaklasa trajnbileto kaj modesta rekompenco pro mia perdita tempo. Mi ankorau\u0306 iomete vagis tra la bela jug\u0302eja domo, prenis mian atestantomonon el la jug\u0302eja kaso kaj eliris en someran pluvon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "De Lessing famas du libroj, au\u0306 nur ties titoloj: Historio kiel sencigo de la sensenca (1919) kaj La juda memmalamo (1930). La unua titolo esprimas la konstruisman perspektivon, ke okazaj\u0302oj ne havas sencon en si mem, sed al ili homoj nur poste aldonas sencojn per rakonto de historio. Ankau\u0306 la dua libro temas pri tia senciga rakontado, sed speciale pri antisemitaj rakontoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Theodor Lessing famas ankau\u0306 pro sia tragedia vivo. Kiel politika publicisto li esprimis opiniojn, kiuj g\u0302enis naciistojn. En 1925 li verkis karakterizan portreton pri Paul von Hindenburg. Lessing avertis pri tiu onta Prezidanto de Germanio, kiu en 1933 donis regan potencon al Hitler. La averto de Lessing kau\u0306zis multajn protestojn inter naciistoj. Studantoj ec\u0302 fondis Batalkomitaton kontrau\u0306 Lessing. Post la potencakiro de la nazioj en 1933 Lessing fug\u0302is al C\u0302eh\u0302oslovakio. Tie aperis en kelkaj germanlingvaj gazetoj la mensogo, ke ricevus rekompencon tiuj, kiuj kaptus Lessing kaj delokus lin al Germanio. En la 30a de au\u0306gusto 1933 tri naziaj murdistoj pafis al Lessing en lia verkoc\u0302ambro. La sekvan tagon li mortis. Tiel Theodor Lessing farig\u0302is la unua viktimo, kiun nazioj murdis sur teritorio de C\u0302eh\u0302oslovakio."}, {"text_idx": "#000014", "text": "BBC enretigis 16 000 sonojn el sia arkivo. Ekzemple, vi povas au\u0306skulti la sonon \u00bbUnu ang\u0302elo dum flugo\u00ab. La fluganta ang\u0302elo estis registrita en la jaro 1967. Eble tiam la ang\u0302eloj ankorau\u0306 pli oftis."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La 27a de januaro en Germanio"}, {"text_idx": "#000018", "text": "En la 27a de januaro 1945 soldatoj de Soveta Unio liberigis la koncentrejon Au\u0306s\u0302vico. Tial UN en 2005 deklaris tiun tagon kiel \u00bbTagon de la memoro pri la viktimoj de la holokau\u0306sto\u00ab. En Germanio la 27a de januaro nomig\u0302as alie. Ekde 1996 g\u0302i estas la oficiala \u00bbTago de la memoro pri la viktimoj de la naziismo\u00ab."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La holokau\u0306sto estas do la domina historia rakonto. El tio sekvas, ke nia memoro fokusas al ses milionoj el c\u0302irkau\u0306 60 milionoj da viktimoj. Plimulto de la viktimoj estas au\u0306 forgesataj au\u0306 marg\u0302enigataj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Jen ekzemplo de historia fakto, kiu estas ja bone dokumentita en faka literaturo, sed kiu ne bone sidas en la rakonto holokau\u0306sto: C\u0302iu scias au\u0306 sciu, ke en Au\u0306s\u0302vico multege da judoj estas murditaj en gaskameroj. Sed apenau\u0306 iu scias, ke la nazioj konstruis la gaskamerojn en Au\u0306s\u0302vico origine ne por judoj, sed por sovetiaj militkaptitoj. C\u0302iu sciu ke la nazioj murdis ses milionojn da judoj, sed fakte la plej granda viktimogrupo estas 27 milionoj da civitanoj de Soveta Unio. Hitler nomis la okupadon de Soveta Unio \u00bbrasa milito\u00ab. La homoj tie estis deklaritaj ekstermindaj \u00bbsubhomoj\u00ab."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kiu kulpas pri la forgeso? Respondecas diversaj fortoj. Tre gravas la okcidenta kontrau\u0306komunismo dum la Malvarma Milito. Sed kulpas ankau\u0306 la memorokulturo en Soveta Unio. Tie dominis la historia rakonto \u00bbGranda Patrolanda Milito\u00ab. En tiu rakonto sovetianoj kompreneble estas precipe venkintoj, ne viktimoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Al tio Menah\u0302em, filo de Jehudo, respondis ne s\u0302ancelite: \u00bbPerforto estas nek bono nek malbono, g\u0302i estas perforto; bona au\u0306 malbona estas nur g\u0302ia apliko. La perforto de la brako estas malbona, se g\u0302i estas levita por prirabo kaj subigo de malfortuloj; sed se g\u0302i estas levita por laboro kaj por defendo, tiel perforto estas bona. Prave: oni ne estingas fajron per fajro kaj ne sekigas akvon per akvo. Tamen, la s\u0302tonon oni rompas per s\u0302tono, la s\u0302talon oni baras per s\u0302talo kaj perforton per perforto. Kaj krome: la supereco de la romianoj estas la fajro, sed via humileco \u2013 la ligno. La fajro estingig\u0302os ne antau\u0306 la forvoro de la tuta ligno.\u00ab"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Promene tra naturo kaj kulturo"}]