[{"text_idx": "#000005", "text": "La belgo Paul Otlet reprezentis unu c\u0302eftrajton de la internaciismo komence de la 20a jarcento, nome la \u201dtutmondan apetiton je internacia scio\u201c. Otlet kreis en 1907 en Bruselo Centran Oficejon de internaciaj institucioj. Bibliografiado, kiel parto de la kolektado kaj alirebligado de scio, estis por li antau\u0306s\u0302tupo de nova monda socio. Per inters\u0302ang\u0302o kaj kunordigo de informoj li volis pliefikigi la internaciismon. Li opiniis, ke objektiva scio bazita sur faktoj formas neu\u0306tralan bazon por nova mondo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Estas signife, ke en sia bibliografia laboro Otlet intime kunlaboris kun la franco Hippolyte Sebert, unu el la plej elstaraj esperantistoj antau\u0306 la Unua Mondmilito. Hector Hodler, la fondinto de UEA, tre frue rimarkis la antau\u0306videmon de Otlet. Jam en 1910 li aprobe citis ties opinion, ke necesas transiri de la \u201dnegativa fazo de l\u2018 internaciismo karakterizata per la pacifismo\u201c (celanta al paco je c\u0302iuj kostoj) al pozitiva fazo, nome al institucie firmigita internaciismo (kiu akceptas la neeviteblon de konfliktoj). Unu jaron poste Otlet partoprenis parton de la Antverpena UK kaj esprimis sin entuziasmigita pri la vivanteco de Esperanto."}, {"text_idx": "#000008", "text": "En 1914 la internaciismo katastrofe fiaskis, sed post la milito g\u0302iaj g\u0302ermoj povis denove disvolvig\u0302i. Jam antau\u0306 la fino de la milito relau\u0306tig\u0302is voc\u0302oj, kiuj vokis al la kreo de nova mondo kun sekura paco. La konturojn de tiu nova monda ordo provis popularigi la usona prezidento Woodrow Wilson. Kiel esperantistoj lin subtenis Hector Hodler kaj lia amiko Edmond Privat, la unua precipe per artikoloj, la dua per aktivado."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Hodler kritikis, ke la pacifistoj faris tre malmulte por eduki la publikon. Dum aliaj seniluziig\u0302is au\u0306 estis kompromititaj pro transiro al naciismo, Hodler restis optimisma, klopodante klarigi la elstaran rolon, kiun devus havi Ligo de Nacioj. Li admonis la esperantistojn ne kalkuli pri registaroj. Hodler celis al \u201dvasta eduka agado, kiu preterpasas la supraj\u0302an pure juristan programon de la pacifistaj rondoj\u201c, kaj substrekis la neceson \u201dplimultigi la personajn rilatojn inter diverslandanoj\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Hodiau\u0306, ni bone scias, al kiom da malbono kondukis la bonintenca Wilson-a pledo por nacia memdecido. Des pli aprezinda estas la postulo de Zamenhof en lia \u201dAlvoko al diplomatoj\u201c (1915), ke la politikistoj faru pli ol \u201dsimple refaradi kaj reflikadi la karton de Eu\u0306ropo\u201c. La alvoko estis tute neglektata, kvankam (au\u0306 c\u0302ar?) g\u0302i enhavis admonon konforman al moderna demokratio, ke homoj ne estu unuavice jug\u0302ataj sur la bazo de etna au\u0306 religia deveno."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Nun, preskau\u0306 cent jarojn poste, estas preskau\u0306 unuanima opinio, ke kaj Versajlo kaj Ligo de Nacioj katastrofe malsukcesis. Internaciismo ne povis enradikig\u0302i, c\u0302ar naciismo reakiris forton kaj c\u0302ar aldone, sekve de la milita malordo kaj la eraroj de la versajlaj potencoj, vekig\u0302is novaj formoj de naciismo. En 1923, do unu jaron post la franca atako kontrau\u0306 la esperantistoj, ankau\u0306 penetrita de kontrau\u0306juda agitado, Hitler atakis internaciismon kiel provon de monda konspiro, gvidata de la \u201dinternacia judaro\u201c."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Privat, la amiko de Hodler (kiu mortis jam en marto 1920), plue klopodis evoluigi la liberalan internaciismon de UEA; en 1935 aperis lia verko \"Interpopola konduto\". Li tie defendis la internan ideon de la esperantista mondo kiel \u201ckristalig\u0302on de tiu religia sento, kiu mankas al la Ligo de Nacioj\u201c."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tio estis sinteno, pro kiu tiam ec\u0302 esperantistoj emis primoki Privat. Nur malfrue oni ekkomprenis, ke prudenta formo de internaciismo estas utila antidoto kontrau\u0306 naciismoj. Eble malpli idealisme ol Privat, sed simile argumentis alia japano, la jursciencisto Tanaka Ko\u0304taro\u0304. Li avertis, ke la principo de etna memdecido, se ne metita sub pli larg\u0302a universala kadro, j\u0302etus la mondon en anarkion."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la tridekaj jaroj Privat estis troe absorbita de organizaj aferoj en UEA, sed ekde 1932 li, amiko de Gandhi, estis prezidanto de la Eu\u0306ropa Komitato por la sendependeco de Hindio. Li konsekvence dau\u0306rigis sian agadon kontrau\u0306 koloniismo kaj por justa rekono de Azio."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Interalie pro iliaj iniciatoj, internaciismo tamen progresis en la 1920-aj jaroj au\u0306, lau\u0306 iu historiisto, \u201dig\u0302is plenkreska\u201c. Al la esperantistoj oni povas krediti, ke ili estis en bona societo, apartenante al la malplimulto de tiuj, kiuj kontrau\u0306is eu\u0306ropcentrismon au\u0306 blankulan hegemonion kaj frue turnis sin kontrau\u0306 koloniismo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Supozeble la teozofia aliro estis multe pli sukcesa ol aliaj provoj.Mankas tuteca ideo, restis nur palaj burokratoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "UEA \u2013 paktis kun fashistoj dum UK en Kolonjo \u2013 multaj \"Neutraluloj \" kampanjis por la diktatoro Hitler : En E- muzeo de Gray francio estas legebla pamfleto de germana fashisto Behrendt \u2013 li tute ne estis sola . En jaro 1968 ! UEA akceptis ankorau la fashiston generalon Franco kiel honoran protektanton ."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La \" internaciismo \" mortis kun la cheso de gazeto \"Internaciisto\" : .ne ekzistas plu redaktoro ekde jaro 2010 ."}]