[{"text_idx": "#000002", "text": "Fora reeh\u0302o de la hungara revolucio"}, {"text_idx": "#000003", "text": "La libro havas kvazau\u0306 du intrigojn. Unu estas pli privata kaj enhavas la evoluon de knabo al plenkreskeco, kun amikoj, interesoj kaj enamig\u0302oj de junulo g\u0302is lia surpriza fino sub tute aliaj nomo, laboro kaj amo en alia lando. La dua intrigo estas politika, la au\u0306toro priskribas la misfarojn de la stalinismaj sistemoj kaj la ribelon kontrau\u0306 tio, la kruelaj\u0302ojn kontrau\u0306 la ribelantoj, la timon kaj kurag\u0302on de la civitanoj. La lingvaj\u0302o de Modest estas flua, korekta, la frazoj estas mallongaj kaj simplaj. Oni povas facile legi kaj kompreni. Tipe de li estas, ke pri homoj li c\u0302iam mencias la okulojn trovante plej variajn metaforojn. Aldone li mallonge mencias la hau\u0306ton, hararon. Mi s\u0302atintus, ke la libro havus pli da pag\u0302oj, por ke la homoj en la unua intrigo estu pli individue priskribitaj. Kelkpag\u0302e mi demandis min, c\u0302u la au\u0306toro forgesis iun homan rilaton sur la vivovojo, kie la protagonisto pas\u0302as antau\u0306en kaj evoluas lia neevitebla sorto. La tuta graveco de la dua intrigo malkas\u0302ig\u0302as en la fino. La du intrigoj estas sufic\u0302e lerte interplektitaj. Avide mi ellegis la libron pli rapide ol mi intencis. Tial dum la lastaj tagoj de la maja sumoo mi legis kelkajn eseojn el la libro Ni kaj G\u0302i (de Waringhien kaj Kalocsay). Ankau\u0306 ili tre plac\u0302as al mi, kvankam la nivelo de la lingvaj\u0302o postulas pli grandan vortostokon kaj malpli rapidan legadon."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Plia verko pri la iama orienteu\u0306ropo"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Sur la kovrilo de Sekreta taglibro aperas bela foto el Budapes\u0302to kun moderna turista s\u0302ipeto sur Danubo sub la C\u0302enponto kaj kun la novgotika parlamentejo en fona brumo. Surdorse legeblas ke g\u0302i \u201cestas romano pri la hungara revolucio en 1956\u201d. Tiuj indikoj tamen estas iomete misgvidaj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Julian Modest \u2013 pseu\u0306donimo de Georgi Mih\u0302alkov \u2013 estas bulgaro naskig\u0302inta en 1952. Li pasigis ok jarojn (1977-1985) en Budapes\u0302to, edzig\u0302inte al hungara esperantistino. Malgrau\u0306 tio aperas c\u0302i-romane tre malmultaj informoj pri Budapes\u0302to, Hungario au\u0306 la hungaraj eventoj de 1956. (Iom surprize ec\u0302 la hungaraj nomoj aperantaj perdis plimulton de siaj necesaj supersignoj.) Anstatau\u0306e ni trovas nin komence kaj fine en Munkeno, sed plejparte en Bulgario, kun nur mallonga interveno en Viena rifug\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ankau\u0306 la titolo iom misgvidas. Ja aperas sekreta taglibro sur la du komencaj pag\u0302oj kaj en la fina alineo. Tamen c\u0302i tio tute ne estas taglibra romano sed ordinara rakonto per la tria persono (li-formo) fare de c\u0302ioscia rakontanto, kiu prezentas la infanag\u0302on kaj precipe junag\u0302on de bulgaro el vilag\u0302o. Proksimume la unua triono okazas en bulgaria vilag\u0302o kaj urbeto, ambau\u0306 proksimaj al la jugoslavia landlimo, kaj tie rekoneblas la kvieta, ekstertempa etoso konata el multaj rakontoj de Modest. Regas ia kampara idilio, kaj oni tute neniel sentas, c\u0302u estas 1920 au\u0306 1990. Poste oni povas kompreni ke la infanag\u0302o de la protagonisto Matej efektive okazas dum la Dua Mondmilito, sed el tio senteblas nenio, nek el la dramaj politikaj eventoj de tiu epoko en Bulgario. Nur meze de la verko oni ekscias ke regas diktaturo de komunista reg\u0302imo, sed kio antau\u0306is g\u0302in, ne estas klarigate. Ec\u0302 male, en la fina parto la protagonisto asertas al germano ke \u201cEn Bulgario ne estis milito \u2013 diris Matej. \u2013 Bulgaraj soldatoj ne militis c\u0302e la fronto.\u201d Krome li s\u0302okig\u0302as eksciante pri la neniigado de munkenaj \u201chebreoj\u201d."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Reale Bulgario estis unu el la landoj, kiuj aktive partoprenis c\u0302e ambau\u0306 flankoj de la Dua Mondmilito \u2013 unue flanke de Germanio konkerante vastajn regionojn de Jugoslavio kaj Grekio, kaj fine post puc\u0302o flanke de Sovetunio kontrau\u0306 la germana armeo en Jugoslavio. Kaj Bulgario ja sendis judojn el la okupitaj teritorioj al germanaj neniigejoj kaj alimaniere persekutis judojn ankau\u0306 en la propra lando. Mi mencias c\u0302i tion ne c\u0302ar tio tre gravas al la romano, sed c\u0302ar en orienta Eu\u0306ropo hodiau\u0306 (ankorau\u0306 au\u0306 denove) floras falsado de la historio kaj iuloke ec\u0302 leg\u0302aj malpermesoj diri la veron."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nu, mi revenu al la romano. Post la belaj vilag\u0302a infanag\u0302o kaj urbeta adolesko sekvas studentaj jaroj en Sofio, kaj tiam ni jam atingas la fatalan jaron 1956, kaj la rakonto-fadeno farig\u0302as tre ekscita. Per informoj de la \u201cokcidenteu\u0306ropa\u201d radiostacio \u201cLibera Eu\u0306ropo\u201d (kiu fakte estis usona, financata de la sekureca servo CIA, do neniel eu\u0306ropa) oni ekscias pri la ribelo en Hungario, kaj pro amikeco kun alia studento tre opoziciema Matej iel nevole implikig\u0302as en provon solidarig\u0302i kun hungaroj. La sekvo farig\u0302as drama kaj fine kondukas al rifug\u0302o en Munkeno (dirante tion, mi ne malkas\u0302as sekreton, c\u0302ar g\u0302in malkas\u0302is jam la unua c\u0302apitro). Intertempe ni ricevas ankau\u0306 kelkajn ekzemplojn de g\u0302isosta amikeco, naiva amo kaj diligenta studado de fiziko. Escepte aperas ankau\u0306 junulino idealisme komunista, sed plejparte oni ne povas erari pri kiu estas bonulo kaj kiu malbonulo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "C\u0302e la fino la jam menciita germano foje diras al Matej: \u201cKurag\u0302a viro vi estas. Vi fug\u0302is, vi venis en nekonatan landon.\u201d Fakte Matej tamen tute ne estas kurag\u0302a heroo, ec\u0302 male, kaj tio estas tre bona trajto de la romano, kiu rakontas la historion de junulo, kiu farig\u0302as rifug\u0302anto pli-malpli pro hazardo. Krome g\u0302i proponas al la leganto c\u0302arman idilion, ekscitan intrigon kaj la senton de idea justeco. Do jen sufic\u0302e sukcesa romaneto en klara, naiveta formo. Leganto iom postulema eble povus fojfoje senti ke la rakontmaniero estas ec\u0302 tro klara, kiam la au\u0306toro sciigas ion plurfoje en diversaj manieroj. Sed tion oni povas konsideri parto de la g\u0302enro."}]