[{"text_idx": "#000002", "text": "En la kongresa libroservo en Lisbono."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Iufoje oni debatas, c\u0302u la literaturo en Esperanto formas apartan Esperantan kulturon. Lau\u0306 mi, c\u0302iu verko estas parto de la monda literaturo, kaj samtempe tute persona kreaj\u0302o de la au\u0306toro. Krom tio, kelkaj estas parto ankau\u0306 de nacia literaturo, de aparta g\u0302enro, de skolo, au\u0306 de alia subgrupo de verkoj. La Esperanta literaturo estas unu tia subgrupo, sed g\u0302i ne tre koheras, pro naturaj kialoj. Aliflanke, c\u0302u naciaj literaturoj pli koheras? La malkohereco ne g\u0302enas min. Mi ec\u0302 dubas, c\u0302u plia kohereco estus dezirinda."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La unua originala prozo de beletra karaktero aperis ekde 1891 en gazetoj. La verkado kaj publikigado de rakontoj en Esperanto do tre baldau\u0306 postsekvis la poezian kreadon, kaj g\u0302i multe antau\u0306is la romanojn. Tio estas natura afero; mallongajn prozaj\u0302ojn oni povas publikigi en gazetoj, kaj ilia verkado ne signifas tro grandan fortostrec\u0302on. Ankau\u0306 en la plua evoluo de originala literaturo noveloj ludis gravan rolon."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La Esperanta beletro estas amatora afero, kreata de amatoroj, eldonata de amatoroj, kaj g\u0302iaj revuoj \u2013 kulturaj kaj movadaj \u2013 pli facile atingeblas ol g\u0302iaj libroservoj. Krome, la legantoj ne c\u0302iam regas la lingvon tiel bone, kiel la meza leganto de nacilingvaj verkoj. Do, multaj cirkonstancoj pli favoras mallongan prozon ol ampleksajn, kelkcentpag\u0302ajn verkojn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ekde 1907 tamen estig\u0302is ankau\u0306 romanarto en la nova lingvo. Inter tiuj fruaj romanoj oni trovas distraj\u0302ojn kaj romantikajn rakontojn, ideajn au\u0306 religiajn edifaj\u0302ojn, sed baldau\u0306 ankau\u0306 verkojn de pli moderna speco.\nLa literaturo \u2013 kaj prozo kaj poezio \u2013 c\u0302iam estas kampo de formaj eksperimentoj. Tio validas pri la Esperanta beletro same kiel pri nacilingvaj. En Esperanto la eksperimentado koncernas c\u0302efe la lingvon, dum ni ankorau\u0306 grandparte atendas niajn novigantojn, se temas pri la maniero rakonti."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Oni jam diversloke publikigis listojn de plej valoraj originalaj verkoj. La plej konata listo estas la \u201cBaza legolisto\u201d de William Auld."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Por tiu, kiu s\u0302atus facile trovi rete legeblajn originalajn rakontojn el diversaj epokoj, mi proponus la liston de 25 klasikaj noveloj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Cent jaroj da esperoj pri nova mondo"}, {"text_idx": "#000023", "text": "La demando, kian valoron au\u0306 kian funkcion havas literaturo, ne speciale koncernas Esperanton. Temas pri afero, pri kiu oni povus verki librojn \u2013 ec\u0302 centojn da. Kaj jen denove literaturo...\nMi iam enketis pri la sentata \u201evaloro\u201c de unuopaj lingvoj, do pri la subjektiva impreso de pli au\u0306 malpli alta bonkvalito. Montrig\u0302is, ke homoj sentis lingvon valora, se ili sciis pri literaturaj\u0302oj el g\u0302i tradukitaj. Pri lingvoj sen konataj literaturaj verkoj la jug\u0302o pli ofte estis indiferenta au\u0306 ec\u0302 negativa. Por Esperanto tio signifas, ke originala literaturo estas grava faktoro de g\u0302ia sukceso \u2013 ec\u0302 pli grava ol g\u0302ia gazetaro. Kaj por fari Esperanton vere agnoskita lingvo, certe utilus klopodoj elmontri elstarajn verkojn en bonaj tradukoj al la g\u0302enerala (do ne-esperantista) publiko."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Bela hazardo, ke fosante en malnovaj paperoj mi trafis intervjuon kun Vilmos Benczik, faritan por la finna tagj\u0302urnalo Kaleva de Lasse Kalleinen el la literaturscienca fako de la Universitato de Oulu. La intervjuo okazis dum la UK en Budapes\u0302to en 1983 kun mi kiel interpretisto. En g\u0302i Benczik diras pri Lappar, la antikristo de Endre To\u0301th, ke g\u0302i estas \"eble la plej signifa Esperanta verko de c\u0302iuj tempoj\". Pasis preskau\u0306 40 jaroj, sed Benczik vers\u0302ajne plu dirus same. Ne senkau\u0306ze tiu verko aperas kiel n-ro 1 en la listo de Sten."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mi havas kernan obj\u0302eton pri la aliflanke interesa artikolo de Sten: g\u0302i s\u0302ajnas identigi literaturon kun fikcio (plus poezio). Sed kial g\u0302i devas esti tiel? C\u0302u nefikcio ne povas esti beletro, parto de la literaturo?"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Tiu ne estas problemo nur de tiu c\u0302i artikolo, sed ja iom pli vasta: ekzemple, la retejo de prizorgata de Sten (OLE, listigas nur romanojn, novelojn, dramojn kaj poemarojn (plus recenzoj). La menciita Legolisto de Auld nur entenas \"prozan fikcion\" kaj poezion. Ankau\u0306 la \"Historio de la esperanta literaturo\" de Minnaja kaj Silfer koncentrig\u0302as pri la romanoj/noveloj kaj poezio, plus teatro. Tre malmulto aperas pri eseoj, fakaj verkoj, sciencpopularigado, j\u0302urnalismo k.s. (apenau\u0306 nur iom pri historio kaj literaturkritiko). Sed kial tio estu? Ec\u0302 en Esperanto ni havas bonajn esearojn, kun artisma intenco. Kial ili estu malpli legindaj?"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Sten proponas sian liston pardonpetante al poetoj ke li inkludis nur prozaj\u0302ojn. C\u0302u indus pardonpeti ankau\u0306 al eseistoj kaj aliaj nefikciverkistoj ke ankau\u0306 ilin li forgesis?"}, {"text_idx": "#000035", "text": "En Historio de la Esperanta Literaturo la eseoj estas pritraktataj abunde: unu c\u0302apitro \"La nebeletra prozo\" (p. 351-360), alia \"Eseoj pri literaturo, literaturo de eseoj (p. 459-473), pluse, en c\u0302iuj aliaj c\u0302apitroj kie oni parolas pri iu verkisto (Privat, Auld, Ragnarsson, Pic\u0302, Tarkony, Benczik, Conterno, Miyamoto k.m.a) estas menciataj ties eseoj; estas menciataj ankau\u0306 historiaj libroj (Lanti, Lins, van Dijk k.a.); unu c\u0302apitro (p. 453-458) traktas la gazetaron, do HEL ne traktas nur fikcian literaturon."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Normale oni ja distingas inter beletra kaj faka literaturo, ec\u0302 se tiu limo same kiel multaj aliaj estas malklara."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Pri la valoro de faka literaturo necesus doni grandparte aliajn klarigojn au\u0306 rezonojn, kaj por tiu necesus alia artikolo de alia au\u0306toro ol mi."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La scio pri tuta amaso da verkoj kaj verkistoj c\u0302iulingvaj estas minimuma c\u0302iuokaze. El esperanto estas multegaj nacilingvigoj (plurajn, kvankam ne c\u0302iujn, tre oportune listigas CEOLE, kelkajn, preterpase, HEL); la problemo estas ke preskau\u0306 neniu e-o-verkisto sukcesas vivi per sia e-verkado, c\u0302ar la legantoj estas tro malmultaj, la eldonnombroj infinitezimaj, kaj, ni kurag\u0302u diri ankau\u0306 tion, c\u0302ar e-o estas idealisma ideo, do ec\u0302 la e-istoj preferas serc\u0302i senpagajn retajn eldonojn ol ac\u0302eti paperajn kaj tiel helpi la eldonistojn al la reakiro de siaj krudaj elspezoj (mi ec\u0302 ne parolas pri kompenso de la cerba strec\u0302o de la au\u0306toro). Libroservoj s\u0302rumpas, ec\u0302 la UEA-a, eble sola kiu prezentas statistikojn, aperigas plorindajn. Sed ni estas popolo/komunumo/grupo (elektu vi la difinon) malgranda, kaj se ni komparas nin kun samnombra komunumo, kiu eble, organizig\u0302inte en s\u0302tato (ekz. Islando, Sanmarino, Vatikano, Monako au\u0306 simile) kun fisko kaj impostoj, ec\u0302 povas decidi subteni la librolegadon, en tiu komparo esperanto tute ne malgajnas. Ni estas kiuj kaj kiom ni estas, nia literaturo esprimas nin, ni fieru pri tio. Parenteze dirite, g\u0302uste c\u0302ar Johansson tion menciis, la romanon de Stimec mi kaj Cappa ja italigis (proprakoste); dua rimarko: la intensa klopodo de la Literatura Sekcio de la Akademio de Esperanto (ne konfuzinda kun la tute alicela Akademio Literatura de Esperanto) sukcesis nur c\u0302i-jare igi la estraron de la Akademio lanc\u0302i premion \"Lau\u0306ro de la Akademio\" (entute cent-eu\u0306ran, dum BK premias pli ric\u0302e), do ankau\u0306 lau\u0306 tiu vojo la kurag\u0302igo al verkado (ajnatipa, ne nur literatura) estis ege subnivela."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Se zorge pensi pri la afero, la efektiva ekzisto de Usona literaturo estas ja konsterna. C\u0302u Usono donis al la monda literaturo pli ol 6 grandajn romanojn post 200 jaroj? Unu el ili estas Lolita, kiu estas duonusonana libro. Kiom da romanoj kaj aliaj literaturaj libroj oni ne publikigas en Usono? Ec\u0302 ne unu poezian libron el Usono oni povas citi, se oni ne estas fakulo. Pri Meksikio, Ekvadoro, Slovakio, Turkio, ktp. mi ne povas memori unu literaturiston. Kiom da brazilaj libroj estas konataj ekster Brazilo?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Mi g\u0302uis la legadon de la artikolo de s-ro Johansson en Libera folio. Mi g\u0302ojis pri la rekta ligo al la listo de 25 noveloj. Mi iom bedau\u0306ras, ke la artikolo estas tiel mallonga kaj ke tial g\u0302i estas nur sinsekvo de asertoj, nur skizo. Sed LF estas movada bulteno kaj ne literaturscienca revuo."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]