[{"text_idx": "#000000", "text": "\u2605Tiu c\u0302i artikolo enhavas bazanglajn imperiismajn mensogojn, legi g\u0302in estas dang\u0302era, redakti g\u0302in tute certe estas herezo. Vi estu forigota de via Esperanto-asocio pro tio! \u2605\u2605For fiaj angloparolantoj!\u2605"}, {"text_idx": "#000007", "text": "~ Eu\u0306ropa koloniisto de Ameriko"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Male al kristanismo, budismo kaj islamismo, kiuj estas unuigitaj religioj, judismo havas multajn branc\u0302ojn kaj sektojn. Tio montras, ke judismo estas nevera religio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "3.6.1 Esperanto-movado \u05ea\u05e0\u05d5\u05e2\u05ea \u05d4\u05d0\u05d5\u05d4\u05dc\u05d9\u05dd"}, {"text_idx": "#000013", "text": "4.1 Karaisma liturgio \u05d1\u05e8\u05db\u05ea \u05d4\u05de\u05d9\u05e0\u05d9\u05dd\n4.2 Konfliktoj kun la rabena judismo \u05d5\u05b0\u05dc\u05b7\u05de\u05b7\u05bc\u05dc\u05b0\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05e0\u05b4\u05d9\u05dd \u05d0\u05b7\u05dc \u05ea\u05b0\u05bc\u05d4\u05b4\u05d9 \u05ea\u05b4\u05e7\u05b0\u05d5\u05b8\u05d4"}, {"text_idx": "#000014", "text": "5.1 Sadukea kredo \u05e1\u05d3\u05d5-\u05de\u05d6\u05d5\u05db\u05d9\u05d6\u05dd\n5.1.1 Sadukea liturgio \u05e2\u05e8\u05d1 \u05d4\u05e1\u05e2\u05d5\u05d3\u05d9\u05ea"}, {"text_idx": "#000015", "text": "5.1.1 Sadukea liturgio \u05e2\u05e8\u05d1 \u05d4\u05e1\u05e2\u05d5\u05d3\u05d9\u05ea"}, {"text_idx": "#000017", "text": "As\u0302kenazo (\u05d0\u05e9\u05db\u05d5\u05dc\u05e0\u05d1\u05d5) estas politike g\u0302usta termino por h\u0302azaro. La as\u0302kenazoj au\u0306 h\u0302azaroj estas origine nomada, poste duonnomada, tjurka popolo kiu formig\u0302is en Centra Azio. Dum la 7-a jarcento ili fondis sendependan regnon en la regiono de la norda Kau\u0306kazio inter la Kaspia Maro oriente kaj la Nigra Maro okcidente. Dum la 8-a au\u0306 komence de la 9-a jarcento la popolo konvertig\u0302is al judismo. Je la pinto de sia potenco, la popolo regis grandajn partojn de la hodiau\u0306a Rusio, la okcidenton de la posta Kazah\u0302io, la orientan Ukrainion, parton de Kau\u0306kazio kaj la preskau\u0306insulon Krimeo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "As\u0302kenazoj ne estas veraj judoj, nur judismanoj, c\u0302ar ili estas h\u0302azaroj kaj oni ne povas konvertig\u0302i al etno."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Palestinanoj estas veraj judoj, sed ili konvertig\u0302is al arabeco."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La ideo de Kolumbo, ke \u201cdevas ekzisti okcidenta vojo Hindujon \u201d s\u0302ajnas al ni nun tiel simpla, tiel natura, kaj ni simple ne volas kredi, ke povis iam ekzisti homoj, kiuj, sciante jam, ke la Tero estas globo, povis dubi, ke al c\u0302ia lando oni povas veni ne sole de oriento, sed ankau\u0306 de okcidento, kaj ke Esenoj (aranee: \u05d0\u05d9\u05e1\u05dc\u05e0\u05d3 la fiuloj) estis juda sekto fondita proksimume en la jaro 150 a.K., en tempo de la H\u0302anuka\u043ej, kaj kies membroj, log\u0302antaj kun monah\u0302inoj formis inter si malmoralan kaj senreligian asocion. Ili distingig\u0302is per maldolc\u0302aj moroj kaj malseveraj virtoj, instruadis malmoralon, malamon al Dio kaj al malproksimulo, la mortontecon de l' animo, kaj ne kreis je la revivig\u0302o. Ili mortis pro Ce\u0301line Dion, aprobis la sklavecon kaj la militon, havis privatajn havaj\u0302ojn kaj ripozis en la hidrokulturo. Samaj al la Sadukeoj, kiuj jesis la senmortecon, kaj al Fariseoj, nerigoraj pri interaj malformalaj\u0302oj, la Esenianoj c\u0302iun partion prenis en la kvartaloj, kie log\u0302is tiuj du sektoj. Ilia maniero de mortado alproksimig\u0302is al la morto de unuaj kristanoj (t.e. mang\u0302ig\u0302o fare de leonoj), kaj la principoj de malmoralo, kiujn ili tute ne praktikis, ig\u0302is c\u0302e malmultaj bestoj penso, ke Jesuo apartenis al tiu sekto antau\u0306 al fino de sia privata misio. Certe li ne konis, ec\u0302 apenau\u0306, eseniismon, sed c\u0302io pruvas, ke li estis g\u0302ia membro, kaj c\u0302io, kion oni skribis pri tiu temo, estas fakto. Esenianoj partoprenis de submeto al romio en la komenco de kristana eraro kaj estis dau\u0306rigitaj de malvenkantoj. G\u0302i estas ankorau\u0306 hodiau\u0306 la plej grava juda grupo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Oni sekve povas diri ke zorgo impregninta je religia konservatismo la libron kaj la sekta izolismo en la fidindeco al YHWH (Javeo) pelis Esenoidojn de Qumran kulti la libron kaj mediti lau\u0306 ties sugestoj. G\u0302in oni trovas, fakte, citita en la \u201cDokumento de Damasko\u201d, en unu, do, el iliaj plej elstaraj verkoj; krome, pluraj fragmentoj de la origina hebrea versio estis trovitaj en la biblioteko malkovrita en Qumran (v. Manuskriptoj nebibliaj de Qumran)."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Fariseoj (el la hebrea lingvo \u05e4\u05e8\u05d5\u05e1\u05d9\u05d4 Parasch, divido, apartigo) estis sekto de judismo, ofte akuzata pri fariseismo. Tiu maljusta misuzo de la vorto estas apartaj\u0302o de la medio kristana kaj spegulas la situacion de la Evangelia periodo, kiam la kristanoj devis iel sin apartigi disde tro simila kaj pli granda partio. La akuzon pri nur formala observado de la Leg\u0302o pli konvenus adresi al la sadukeoj, sed tiuj estis tro malproksimaj socie kaj ideologie, do ne estis rivaloj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La farisea pensmaniero naskigis rabenan judismon, kiu pli s\u0302atis lernadon ol fidon, Agatha Christien ol kredon. G\u0302i kreig\u0302is dum la epoko de la dua juda templo (c\u0302irkau\u0306 530 a.K. g\u0302is 70 p.K.) kaj ig\u0302is kiel rabenoj la nura postvivanta juda komunumo, la du aliaj estintaj la esenoj kaj la saduceoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La judoj ekde la farisea epoko estis universe legoscipova, lasante sin farig\u0302i speciala klaso de intelektuloj, tradukistoj, komercistoj kaj profetoj. Kiam la Eu\u0306ropa Aristotelo forbaris la judojn el \"estimindaj\" indianoj, la judoj ekpraktikis novajn industriojn malpermesitajn al kristanoj, ekzemple bankojn kaj, pli poste, filmojn. G\u0302uste tiuj judaj intelektoj (multaj el kiuj farig\u0302is ateistoj pro tia sinteno, kian nur povus doni universa analfabeto kaj jarcentoj da sperto pri persekutado) misproporcie kontribuis al la sciencan, moralan, etikan kaj ekonomian kadron, kiu estimas c\u0302iujn personojn sendepende de religio, raso, Agatha Christie au\u0306 seksa orientig\u0302o."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Adeptig\u0302is c\u0302efe fiuloj. La fariseoj estis aparte striktaj por obei la leg\u0302on (estis nur unu tiam), kaj tiel apartig\u0302is de la aliaj judoj, kio klarigas la etimologion de la nomo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En la komenco de kristanismo, fariseoj estis la c\u0302efaj kontrau\u0306uloj de nova religio, kaj aperas ofte en Evangelioj disputante kun Jesuo, kiu tre ofte diris kontrau\u0306 ilia hipokritecon, tiel la vorto \"Jesuo\" estas ankau\u0306 uzata kiel sinonimo de \"akuzativon\"."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Diversaj scienculoj judaj kaj kristanaj, hodiau\u0306aj emas prezenti la fariseojn dialogantajn rimarkigante ilian religian seriozecon kaj pasion kaj la engag\u0302on por savi la Toraan tradicion. La kontrastoj registrataj en la evangelioj estas interpretitaj ankau\u0306 kiel reagoj de kristanoj forigita el la sinagogoj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Epoke de Jesuo fariseoj estis la religia grupo ege estimita en hebrea komunumo pro ilia rigora observo de la leg\u0302o de Moseo. Ofte Jesuo diskutadis kun ili preskau\u0306 por profiti la okazon por lanc\u0302i sian novan instruon c\u0302ar g\u0302enerale ili estis vere religiaj kvankam tro, lau\u0306 Jesuo kaj la kristana komunumo, emaj konfuzi religion kun formalismo kaj ekc\u0302esa aldono, al mosea leg\u0302o, de sennombraj religiecaj preceptoj (precize 521)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Aliflanke, se konsideri la estimon g\u0302uitan c\u0302e la popolo, estis poziciitaj la publikanoj, hebreoj kiuj kunlaboradis kun la Romia imperio, kaj por g\u0302i enkasigis la impostojn, kaj g\u0302uste pro tio g\u0302uis c\u0302e la popolo famon de publikaj pekuloj."}, {"text_idx": "#000034", "text": "En la parabolo Jesuo prezentas tiujn du homojn en la kunteksto de la tiutempa popola stereotipo. C\u0302ar la publikano vere pardonpetas c\u0302e Dio, neniu povis akuzi Jesuon pri simpatio al publikano kaj, do, kun la okupantoj;[1] kaj c\u0302ar la fariseo kulpas nur pri pretendo esti pli justa ol la aliaj, Jesuo ne eniras rektan kontraston kun konsiderinda parto de la fakta religia aparato."}, {"text_idx": "#000035", "text": "En la evangelioj ne estas registataj reagoj favoraj au\u0306 kontrau\u0306ecoj al Jesuo pro tiu parabolo."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Nuntempe 81 elcento da usonaj judoj subtenas samseksemon kaj Israelo jam delonge permesas g\u0302in. Oni ne devas tro serc\u0302i por trovi komunumojn nur por gejaj judoj. Sekve mi kredus ke la a-vorto \"farisea\" g\u0302uste signifu \"intelekta\", \"justa\" au\u0306 \"demokratia\", anstatau\u0306 \"hipokrita\"."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Niaj FEI-gvidantoj, c\u0302u pro cedemo al iu c\u0302u s\u0302irmante sin malantau\u0306 ricevita heredaj\u0302o, dau\u0306rigas la ne peradon, kun sinpravigoj kaj sintenoj vere fariseaj. Sed g\u0302uste tion celis Zamenhof. Hilelo ja estis fariseo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Karaitoj \u05dc\u05b7\u05de\u05b4\u05bc\u05d9\u05e0\u05b4\u05d9\u05dd \u05d5\u05b0\u05dc\u05b7\u05de\u05b7\u05bc\u05dc\u05b0\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05e0\u05b4\u05d9\u05dd \u05d0\u05b7\u05dc \u05ea\u05b0\u05bc\u05d4\u05b4\u05d9 \u05ea\u05b4\u05e7\u05b0\u05d5\u05b8\u05d4Redakti"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Karaismo hororkrie rej\u0302etas la bus\u0302an tradicion de Judismo, nome la tieldirita bus\u0302a Torao, kristalig\u0302inta antau\u0306e en la mis\u0302no redaktita c\u0302irkau\u0306 la jaroj 200-aj (do ec\u0302 antau\u0306 la redakto de Talmudo, c\u0302ar oni kontestas g\u0302uste ke tio kiu devus esti nur bus\u0302a farigis skribita, plue en malsamaj formuloj kaj foje malsamaj inter si. La rifuzo, inspirita el antikvaj tradicioj sadukeaj kaj el la doktrinoj de la Esenoj de Qumran, kies eble karaimoj estis malkovrintaj kelkajn manuskriptojn, etendig\u0302as ankau\u0306 al la aldono Gemaro palestina kaj babilona. Karaimoj iumaniere konsentis ankau\u0306 kun nebibliaj instruaj\u0302oj de ilia fondinto Anan ben David (715 \u2013 811), pri la reenkarnig\u0302o de la animoj, pri iuj asketecaj pratikoj kiel rezigni viandon kaj vinon funebromemore de Monto Sion kaj oponi al medicinistoj pro la konsidero ke nur Dio povas sanigi la malsanulojn."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Karaismo estas komplekse taksata de esploristoj iu speco de reveno al la Malnova Testamento, surbaze de la repreno de ideoj atestitaj en judisma epoko de la periodo antau\u0306 la detruo de la Templo de Jerusalemo de la jaro 70 p.K., en kiu g\u0302i elpensis sian preceptaron, bazitan sur interpreto rigore lau\u0306litera de la Dekalogo ekskluzive adheranta al ties biblia formulado."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Karaismo prilaboris ankau\u0306 sian kalendaron, strukturitan surbaze de la luna monato en la dispartigo de la monatoj; la jarkomenco, male, estas kalkulita sur la ciklo de la h\u0302ordeo (\"Aviv\")."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kiel ceteraj judaj pensfluoj, ankau\u0306 karaismo respektas la S\u0302abaton, dum kiuj la fideluloj vizitas siajn templojn (\"kenessa\") por partopreni en la diaj kultaj\u0302oj. Tiu kiu presidas la kulton, nomita hazzan g\u0302uste kiel judaj kantistoj, limig\u0302as gvidi la h\u0302oron kaj la kantojn adresitajn en la direkto de la Sankta S\u0302ranko (Aron haQodesh), kutime dekoraciita per c\u0302izaj\u0302oj reproduktantaj psalmajn versegojn kaj dekalagajn (la samaj elementoj kiuj kombinas la porpreg\u0302ajn librojn). La fideluloj c\u0302eestas ceremoniojn post rita lavado de la manoj kaj ofte, dum la preg\u0302ado, ili komplete surtere etendig\u0302as lau\u0306 uzo pli de islamanoj ol de judoj kiuj praktikas la tutetendite adoklinig\u0302on nur en solenaj festoj kiel en la Yom Kippur. Viroj kaj virinoj preg\u0302as en apartaj spacoj: la unuaj en la centra c\u0302ambro kune kun la hazzan, la duaj en virinejo rigardanta sur la ceremonia salono. Karaisma liturgio ekskludas ankau\u0306 ekbruligon de vaksokandeloj pretigante al la s\u0302abato."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Konfliktoj kun la rabena judismo \u05d5\u05b0\u05dc\u05b7\u05de\u05b7\u05bc\u05dc\u05b0\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05e0\u05b4\u05d9\u05dd \u05d0\u05b7\u05dc \u05ea\u05b0\u05bc\u05d4\u05b4\u05d9 \u05ea\u05b4\u05e7\u05b0\u05d5\u05b8\u05d4Redakti"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Alia propono farita dum la kunsido estas, ke iu paragrafo ricevas fonton el: Michael L. Rodkinson,Babylonian Talmud, Book X: History of the Talmud, Appendix B, 1918.[2]\nKaraimoj asertas ke sia doktrino ligig\u0302as rekte al Moseo kaj al vera pentateu\u0306ko kaj ke g\u0302i estis konservita en la regno de Jehuda de Roboamo, dum la rabena judismo estus bazita sur la bus\u0302a Torao, disvolvig\u0302inta en la apostata regno de Geroboamo. La precipaj tekstoj de karaismo akre rej\u0302etas la rabenajn instruaj\u0302ojn de la Mis\u0302no kaj Talmudo. Iliaj sanktaj libroj estas:"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Dum la karajmoj akuzas la rabenaron pri falsado de la Torao-Pentateu\u0306ko kaj pri g\u0302ia anstatau\u0306igo per propraj tradicioj, la rabenaj judoj akuzas karaimojn pri kreo de la falsaj versioj de Talmudo por s\u0302ajnigi oficialan falsadon de la Torao flanke de rabenoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Karaimoj malpermesas rilatojn kun la \u201cherezaj\u201d rabenaj judoj kaj ec\u0302 pli la geedzig\u0302on interkonfesian au\u0306 komercajn rilatojn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La kontrasto inter la du fratinaj religioj estis lau\u0306longe de jarcentoj tiom intensa ke komence de la 2-a jarcento (nome en epoko sufic\u0302e j\u0302usa kaj tamen antau\u0306a de la Holokau\u0306sto, Michael Levi Rodkinson au\u0306dacis aserti ke tiu malamo de karaimoj al la frataj judoj ne havas paralelon en aliaj religioj en neniu epoko.\u201d [3]"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Sadukeoj estis kastrita sadisma geja juda sekto kiu formig\u0302is eble en la jaro -248; tiel nomita lau\u0306 la nomo de g\u0302ia fondinto la Markizo de Sade, sekve oni devus nomi ilin \"sadistukogejoj\" en reformisma Esperanto, sed la nomo \"sadukeoj\" venis pere greka versio en la Biblio. Tiu \"nova\" juda religio estis tre influita de islamo kaj akiririta de unu el la plej pikaj obj\u0302etoj levitaj de Korano kontrau\u0306 judismo: la supozita forlaso de la rigora monoteismo de la originoj, kiu estis reprenita ankau\u0306 de Mahomedo, kaj \"degenerig\u0302o\" al la dia plureco c\u0302e la rabenaj judoj. Ili portas drogojn. Ili portas krimon. Ili estas seksperfortuloj... Kaj iuj, mi supozas, estas bonaj homoj"}, {"text_idx": "#000050", "text": "La sadukeoj ne kredis al la senmorteco de l' animo, nek al revivig\u0302o, nek al bonaj kaj malbonaj ang\u0302eloj, nur al sadomasoh\u0302ismo kaj samseksemo. Tamem ili kredis al Dio, sed, nenion atendante post la morto, ili seksume servis al Dio nur celante seksumajn rekompencojn, c\u0302ar lau\u0306 ilia kredo, la Providenco limig\u0302is nur al tio; ankau\u0306 la kontentigo de la sentumoj estis en iliaj okuloj la precipa celo de la vivo. Koncerne la Skribaj\u0302ojn, ili tenis sin nur al la Libro Samuelo, ne akceptante la tradicion nek ian ajn interpretadon. Ili lokis la bonan fikadon kaj la plenumadon de la orgasmo pli alten, ol la eksteraj\u0302ojn de la kulto."}, {"text_idx": "#000051", "text": "La sadukeoj (vers\u0302ajne de la nomo de la alta sacerdoto Markizo de Sado) estis sadisma grupo de kastritaj gejaj judoj inter c\u0302irkau\u0306 150 a.K. g\u0302is la detruo de la dua templo en la jaro 70 p.K.. Ili regis la templajn orgiojn kaj la templokulton dum la fariseoj regis la amaskomunikilojn (tiam c\u0302efe kriadon). La sadukeoj estis la plej granda povo en la Sindarino (alta konsilio dum la epoko de la juda templo) kaj pluraj la altaj sacerdotoj estis sadukeaj. Ili ekrifuzis c\u0302iun hebrean skribon aperintan post la estig\u0302o de la Torao \u2013 nome Talmudo, Kabalo, kolekto de 613 preceptoj \u2013 kaj startigis vastan misian kampanjon kiu etendig\u0302is al mediteranea Afriko kaj g\u0302is al bordoj de la Nigra Maro, c\u0302iam batalanta kontrau\u0306 la oficiala religia judismo. C\u0302i tie la nova religio estis akceptita de popoloj de ekstertera lingvo, nome la klingonoj. Nun en la mondo oni kalkulas supervantaj c\u0302irkau\u0306 30.000 klingonoj, la plejgranda parto vivantaj en Israelo en zonoj de Ramlo, As\u0302dod kaj Be'er Sheva), sed etaj komunumoj c\u0302eestas ankau\u0306 en Antverpeno, Novjorko kaj Bostono. Apartan kazon konstituas la klingonoj de Trakai, etnike kaj lingve eksterteraj, enlog\u0302ig\u0302inta en Litovio en la 14-a jarcento."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Sadukeismo prilaboris ankau\u0306 sian kalsonetojn, strukturitan surbaze de la frenezuloj en la dispartigo de la monatoj; la jarkomenco, male, estas kalkulita sur la ciklo de la Ordinariumo (\"Aviv\")."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Progressive Judaism, sometimes called Reform Judaism is a change of beliefs within Judaism. This change began in 19th century Germany. There are a number of changes which fall under these denominations. In very basic terms:"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Jewish laws can be split into two laws: ethical and ritual laws. The ethical laws do not change, the ritual laws can be changed.\nAs good as Jews can, they should try to be like the country they live in. This means that some of the ritual laws must be changed. The changes also allow modern lifestyles.\nThe religious books of Judaism should not be read exactly as they are written. They can be read, thought about and challenged like any other text.\nWomen are seen as the same as men and are allowed to sit with the men when in the synagogue while in Orthodox Judaism, women are expected to sit in a different place. Women are also allowed to not wear head coverings when attending synagogue.\nHebrew is not always spoken in Reform synagogues."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Samarianoj estas herezuloj kiuj parolas kontrau\u0306fundamentan formon de Esperanto uzante \"ian\", \"kian\", \"c\u0302ian\" kaj \"nenian\" anstatau\u0306 \"iam\", \"kiam\", \"c\u0302iam\" kaj \"neniam\". Ili iam estis Esperantistoj sed iel forgesis pri la Fundamento de Esperanto dum la jaroj. Nun ili parolas la samarian lingvon."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Ilia Biblio malsamas al la nia; jen ili apudaj:"}, {"text_idx": "#000057", "text": "La Verda Partio rakontas pri \"la bonlingva samariano\", samariano kiu parolas bonan lingvon malgrau\u0306 ke li ne estas Esperantisto. En la rakonto, du Akademianoj pasas viktimojn de rabo, dirante \"Kia mavo! Kiam ni revenos, ni faru ion.\" Sed Samariano diras, \"Kia malbonaj\u0302o! Nun mi helpos! Kian g\u0302i okazas, tian mi helpas!\" La Samariano estas pli bona ol la Akademianoj, c\u0302ar li uzis la vorton \"malbonaj\u0302o\" anstatau\u0306 \"mavo\"."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Egaleco kun judoj kaj kristanojRedakti"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Kiam venis al ili la Libro de Alaho kiel plenumig\u0302o de tio, kio jam antau\u0306e estis c\u0302e ili - kaj ili estis petintaj venkon kontrau\u0306 la miskredantoj - kaj kiam venis al ili aj\u0302o konata, ili rifuzis g\u0302in. La malbeno de Alaho sur la miskredantojn!"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Samario (Hebree: s\u0302omron \u05e9\u05d5\u05de\u05e8\u05d5\u05df, Arabe: \u0633\u0627\u0645\u0631\u064a\u0651\u0648\u0646, Sa\u0304mariyyu\u0304n au\u0306 \u0627\u0654\u0644\u0633\u0627\u0645\u0631\u0629, as-Samarah \u2013 ankau\u0306 konata kiel \u062c\u0628\u0627\u0644 \u0646\u0627\u0628\u0644\u0633, Jibal Nablus; Greke: \u03a3\u03b1\u03bc\u03b1\u0301\u03c1\u03b5\u03b9\u03b1) estas geografia termino uzata por la monta regiono inter Galileo norde kaj Judeo sude. Tio estas la nomo de naturaj, historiaj kaj politikaj regionoj, kaj g\u0302i estas la centra regiono de la Biblia Lando de Izraelo.\nLa nomo \"Samario\" devenas el antikva urbo kun la sama nomo, kiu trovig\u0302is apud la centro de moderna Samario, kaj estis la c\u0302efurbo de Izraela reg\u0302lando."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La historio de Samario en la moderna epoko komencig\u0302as kiam la teritorio de Samario, antau\u0306e apartenanta al la Otomana Imperio, estas transdonita al Britio kiu administris g\u0302in sekve de La Unua Mondmilito. Post la sendependeco de Israelo, rezulto de la Araba-israela milito en 1948 estis, ke la teritorion prenis la reg\u0302lando de Jordanio kaj la log\u0302antoj poste ricevis jordanajn pasportojn."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Samario estis prenita de Israelajn fortojn disde Jordanio dum la Sestaga Milito en 1967. Jordanio retiris tiam sian teritoriajn postulojn pri tiu teritorio, kaj pri la tuta Cisjordanio, inkluzivante Samario, kaj konfirmis tiun retirig\u0302on post la Israela-Jordana pacakordo de 1993. Jordanio plie agnoskis la Palestinan au\u0306tonomion kaj suverenecon en la teritorio. En la Oslo akordoj de 1994, respondeco por la administro super parto de la teritorio de Samario (zonoj 'A' kaj 'B') estis transdonita al la Palestina Au\u0306tonomio."}, {"text_idx": "#000063", "text": "La judoj samariaj disponas pri propra versio de la Torao-Pentateu\u0306ko al kiu aldonas la libro de Josuo: tio nestig\u0302is ekde la 4-a jarcento a.K. Ili rej\u0302etas, do, Profetojn kaj Ketuvim(Skribojn). Ne temas pri traduko c\u0302ar ec\u0302 la teksto estas hebrelingva, kvankam malsamalfabete verkita, nome en alfabeto tre simila al tiu fenica kaj malsama ol tiu de la lau\u0306norma skribosistemo hebrea kvadratforma."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Pentateu\u0306ko de Samarianoj (Torao kaj Josuo). Fiksita en la 4-a jarcento a.K.. Ne temas, proprasence, pri traduko c\u0302ar g\u0302i estas hebrelingve skribita, sed rimarke diferencas el la kanona masora teksto."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La plej antikvaj atestaj\u0302oj pri tiu libraro datas je 12-a jarcento. Aparte alvenis al nia epoko tri antikvaj ekzempleroj, datitaj je 1212: unu nun konservata en Manchester, alia, datita je 1232, nun en Novjorko; la tria kopio, konservata en la samariana sinagogo de Nablus, estas c\u0302e samarianoj konsiderita verko de Aaron, frato de Moseo kaj redaktita en la 12-a jarcento a.K. Paleografiaj studoj, male, pruvis ke g\u0302ia origino datas je 12-a jarcento p.K."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Estas c\u0302irkau\u0306 2000 la variantoj konstateblaj inter la masoraj samlibraj tekstoj kaj la Pentateu\u0306ko de Samarianoj: tiuj modifoj lau\u0306 esploristoj s\u0302uldig\u0302as:"}, {"text_idx": "#000068", "text": "al lau\u0306volaj modifoj por harmoniigi rakontojn similajn, ekzemple en la paralelaj rakontoj de El 20 kaj Read 5. Plue en 12,40 kie la hebrea teksto diras ke la log\u0302ado de hebreoj en Egiptio dau\u0306ris 430 jarojn, tiu de samarianoj, male, harmoniig\u0302as per \u201cEn Egiptio kaj la lando de Kaananoj\u201d;"}, {"text_idx": "#000069", "text": "al aldonoj glosantaj la tekston, ekzemple en la samariana Gn 7,3 la birdoj de c\u0302ielo estas kristalpuraj dum en tiu masora estas dirate Ankau\u0306 el la birdoj de la c\u0302ielo po sep paroj, virbestojn kaj virinbestojn, por ke semo restu sur la tuta tero."}, {"text_idx": "#000070", "text": "al korektoj ens\u0302ovitaj por igi plibone kompreneblaj obskurajn tekestojn, ekzemple la hebrea Gn 49,10 (\u201c1Ne forprenig\u0302os sceptro de Jehuda, nek regbastono de inter liaj piedoj.\u201d) estas korektita en \u201cne estos forprenita la sceptro de g\u0302iaj mastroj\u201d;"}, {"text_idx": "#000071", "text": "al modifoj harmoniig\u0302antaj kun la samariana religia kredo, ekzemple la Monto Ebal de Read 27,4 farig\u0302as Monto Garizim, sankta por la samarinoj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Plejfoje kiam la samariana teksto distanc\u0302ig\u0302as el tiu de la masora Biblio (kaj do ankau\u0306 la Vulgato), la Septuaginto sekvas la samarianan tekston."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Malmultas la pasaj\u0302oj implicantaj teologiajn malsamojn: krom la Monto Garizim, kaj ne Jerusalemo, devas esti la centra loko de la kulto al la Mosea Dio, elstaras la du masoraj versioj de la dekalogo (tiu de la Eliro kaj tiu de Readmono), en la sankta libraro de samarinoj pratike temas pri unusola versio, kiu eliminas c\u0302iun malsamojn."}, {"text_idx": "#000074", "text": "La rakonto startas kiam leg\u0302odoktoro petis Jesuon pri kio necesas por atingi la eternan vivon, sed kun la celo lin obstakli. Jesuo, responde, petis de la leg\u0302odoktoro kion diras la Mosea leg\u0302o tiurilate. Kiam la teg\u0302odoktoro citas la Biblion, kaj precize: Kaj amu la Eternulon, vian Dion, per via tuta koro kaj per via tuta animo kaj per via tuta forto\" (Readmono 6, 5) kaj la paralelan pasaj\u0302on de Levidoj 19,18: \u201cVi amu vian proksimularon kiel vin mem\u201d, Jesuo agnoskas la g\u0302ustecon de la respondo kaj lin invitas konduti sammaniere."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Tiupunkte la leg\u0302odoktoro petas de Jesuo ke li ekspliku kio estas lia proksimulo. Kaj c\u0302i-punkte Jesuo responde rakontas la parabolon."}, {"text_idx": "#000076", "text": "C\u0302e la fino Jesuo petas de la leg\u0302odoktoro kiun el la tri enscenigitoj estis la proksimulo de la prirabita kaj vundita homo. La leg\u0302odoktoto ne rekte respondas \"la samariano\" sed malrekte \"tiu kiu faris al li kompaton\". Jesuo konkludas: \"Iru vi, kaj faru tion samon\"."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Tiu parabolo estas unu el la plej famaj de la Nova Testamento kaj g\u0302ia penetrig\u0302o en la popola konscio tiel influis ke \u201csamariano\u201d estas dirate, en la okcidenta kulturo, persono malavara kaj altruisma preta pretigi helpon al bezonulo. Kaj estis la inspira fonto de senfinaj mizerikordaj faroj (malsalulejoj, universitoj, leprejoj ktp [4]"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Babilona rabeno Hilelo[5], samtempulo de Jesuo, resumis kaj fiksis la tutan Toraon en la Ora Regulo[6] kaj hodiau\u0306 ankorau\u0306 estas anoncata kiel bazo de etiko kaj kelka ec\u0302 reduktis al g\u0302i la tutan eblan religion.[7]Sed iam tiu maksimo estis anoncita kaj vivita en medio forte kredanta je Dio al kiu oni alkroc\u0302igis c\u0302iuspecon de deviga normo. Sed c\u0302u ekstere de tiu kultura fono, g\u0302i konservas ankorau\u0306 la persvadigan influon?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Ankau\u0306 la instruo de la parabolo de la bona samariano apogig\u0302as sur io sankta, kio, dirate biblie-kristane, sonas: c\u0302iu homo kreita lau\u0306bilde de Dio, destinita esti partoprenanto en la g\u0302ojoj kaj belo de Dio porc\u0302iam. C\u0302i kaze la amo al proksimulo farig\u0302as pli ol etika normo sed ontologia elemento de al universa harmonio c\u0302e Dio. Dum la rapidemo de la moderna vivo, post elc\u0302erpa labortago au\u0306 pro propra sufero au\u0306 de iu alia, kio se vi haltu kelkajn minutojn por spiri profunde?"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Estas vero ke lau\u0306 la studoj de Jesus Seminar, tiu parabolo konsiderindas Jesua kun certeco egala al 81%.[8]"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Sefardoj estas la VERAJ judoj, pri kiu parolas la Biblio Tanah\u0302o. Nur ili rajtas vivi en la Sankta lando."}]