[{"text_idx": "#000002", "text": "Karl Marx kaj Friedrich Engels verkis multe, pri diversaj temoj kaj dum longa tempo. Kelkaj el ilia skribo estis en respondo al politikaj temoj de la tago kiuj estas longe forgesitaj, kelkaj estis koncernaj kritiki kontrau\u0306ulojn kiuj tenis opiniojn nun malofte renkontitajn, dum kelkaj estis de tre abstrakta kaj filozofia naturo. Do povas esti tre malfacile por iu sen antau\u0306a kono de sia laboro scii kie komenci. Kaj plong\u0302i en iu netau\u0306ga loko (C\u0302efurbo, vol. 1, c\u0302ap. 1, ekzemple) povas malkurag\u0302igi plian esploradon. C\u0302i tiu studgvidilo estas do direktita al partianoj kiuj legis neniun au\u0306 tre malmulte el la skribaj\u0302oj de Markso kaj Engels; g\u0302i intencas stiri ilin tra la amaso da tekstoj kaj komentaj\u0302oj, per sugestado de artikoloj legindaj kaj punktoj por atenti kaj pripensi dum legado."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La skribaj\u0302oj de Marx ne povas esti simple dividitaj en tiujn pri ekonomiko, tiujn pri historio kaj tiujn pri politiko, c\u0302ar tiuj temoj estis por Marx proksime interrilataj. Sed prenante c\u0302iun el c\u0302i tiuj rubrikoj lau\u0306vice, ni povas proponi iun sugestitan legadon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La plej bona mallonga raporto pri la aliro de Marx al ekonomiko estas lia Valoro, Prezo kaj Profito (foje konata kiel Salajroj, Prezo kaj Profito). Donita kiel parolado en 1865, tio argumentas kontrau\u0306 la vido ke realaj salajroj neniam povas altig\u0302i, kaj tiel farante, g\u0302i klarigas en rektaj esprimoj la s\u0302losilajn konceptojn de laborforto, inters\u0302ang\u0302valoro, plusvaloro kaj ekspluato. Pli frua laboro de simila naturo estas Salajrata Laboro kaj Kapitalo, de 1847."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kun iom da preparo, kiel ekzemple legado de la jam cititaj verkoj, Kapitalo estos trovita malpli timinda ol oni ofte pensas. Sed g\u0302i ne estas facila legado, kaj ne estas io legebla rapide au\u0306 nur unufoje. Ni sugestus, ke la parto pritraktenda komence estas chs. 1-9 el volumo 1 (1867). Povas esti helpe skizi la prezenton de temoj de Marx."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Sub kapitalismo, ric\u0302eco prenas la formon de grandega amasig\u0302o de varoj, do Markso komencas (c\u0302ap. 1) per analizo de la krudvaro, kiu kondukas al la distingo de uzvaloro, valoro kaj inters\u0302ang\u0302valoro. La valoro de varo estas la kvanto da labortempo socie necesa por g\u0302ia produktado. La aero havas uzvaloron sed nenian valoron, c\u0302ar g\u0302ia utileco ne rezultas el laboro. Malsamaj formoj de valoro estas diskutitaj antau\u0306 ol Marx turnas sin al la fetic\u0302ismo de krudvaroj, per kio krudvaroj s\u0302ajnas preni propran vivon, prefere ol esti viditaj kiel produktoj de homa laboro."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sed revenu al laborforto, kiu estas fonto de pli valoro ol g\u0302i mem havas. La kapitalisto, ac\u0302etinte la laborforton, povas devigi la laboriston labori pli longe ol necesas por produkti la valoron de tiu laborforto, kaj do plusvaloro estas produktita. Kapitalo povas esti vidita kiel estaj\u0302o de du specoj (c\u0302ap. 8). Konstanta kapitalo, reprezentita per produktado, spertas neniun s\u0302ang\u0302on de valoro en la procezo de produktado; sed varia kapitalo, reprezentita de laborforto, produktas troon au\u0306 plusvaloron. C\u0302ar la valoro de konstanta kapitalo simple reaperas en la produkto, la indico de plusvaloro estas mezurota komparante la plusvaloron kun nur la varia kapitalo, ne la tuta kapitalo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Baza deklaro de la aliro de Marx al historio estas kio estas konata kiel la Antau\u0306parolo al Kontribuo al la Kritiko de Politika Ekonomio (1859; mallonge, la Antau\u0306parolo de 1859); la s\u0302losila trairejo estas represita en diversaj lokoj, inkluzive de la Historical Materialism pamfleto. C\u0302i tio enkondukas la ideon de la ekonomia strukturo de la socio (la bazo, kiel g\u0302i estas ofte nomata), kiu konsistas el la rilatoj de produktado. Leg\u0302a kaj politika superkonstruaj\u0302o ekestas sur la fundamento de tiuj rilatoj. En tempoj de socia stabileco, la rilatoj de produktado respondas al la stato de evoluo de materiaj produktivaj fortoj; sociaj revolucioj estig\u0302as kiam la produktadfortoj disvolvig\u0302as tiel en konflikto kun la establitaj produktadrilatoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Pli diskursiva prezento de historia materialismo trovig\u0302as en la Unua Parto de la komuna verko de Markso kaj Engels La Germana Ideologio (1845-6). Tio estis fakte la unua skriba raporto pri ilia nova teorio. Kelkaj decidaj proponoj estas prezentitaj ke antau\u0306 ol homoj povas \"fari historion\" ili devas esti en pozicio por vivi, tiel ke la unua historia ago produktas la rimedojn por kontentigi la bezonojn de homoj; ke la vivo determinas la konscion, ne inverse; ke la ideoj de la reganta klaso estas c\u0302iam la regantaj ideoj. Sub kapitalismo la labordivido estas fremdiga, limiga faktoro, dum socialismo igos homojn liberaj elekti okupig\u0302i pri gamo da agadoj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Historia materialismo ricevas iom pli konkretan ekspozicion en la fama Komunista Manifesto (1848; pli precize, la Manifesto de la Komunista Partio). Tio estis eldonita en la nomo de Marx kaj Engels, sed estis esence la laboro de Marx. La Partio publikigis centjaran eldonon en 1948, kun utila ekzameno de \"La Lastaj 100 Jaroj\". Kiel multaj eldonoj, c\u0302i tiu ankau\u0306 enhavas antau\u0306parolon de Engels al la angla traduko de 1888, kio estas valorega por klarigi, ke ne c\u0302io el kio estis skribita antau\u0306 kvardek jaroj restis defendebla, precipe la centralizigaj (fakte, s\u0302tatkapitalismaj) politikaj iniciatoj proponitaj. Engels ankau\u0306 prezentas tion, kion li konsideras la fundamenta propono de la Manifesto, la centrecon al historio de la produktmaniero kaj klasbatalo. La c\u0302efa teksto mem estas vigla polemiko, kiu emfazas la historie revolucian rolon de la kapitalisma klaso, sed ankau\u0306 g\u0302ian produktadon de siaj propraj tombistoj \u2013 la proletaro kiu detruos g\u0302in. La laborista movado estas la konscia movado de la grandega plimulto en la intereso de la grandega plimulto."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Historia materiismo, kompreneble, ne nur traktas la analizon de la pasinteco, g\u0302i ankau\u0306 montras kiel socio povas esti s\u0302ang\u0302ita. Markso klarigis, ke li celis ne interpreti la mondon sed s\u0302ang\u0302i g\u0302in en siaj mallongaj Tezoj pri Feuerbach (1845). Ankau\u0306 c\u0302i tie, kaj ankau\u0306 en La Germana Ideologio, Marx traktas la originon de ideoj (pri kiu vidu ankau\u0306 'Viroj, Ideoj kaj Socio', Socialist Standard Septembro 1973)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Por la politikaj opinioj de Markso, do liaj opinioj pri politika agado kaj politikaj programoj, la Komunista Manifesto denove estas trafa. Vidu ankau\u0306 la finan sekcion (titolita 'Strikoj kaj Kombinaj\u0302oj de Laboristoj') de La Malric\u0302eco de Filozofio (1847). Ambau\u0306 verkoj traktas la naturon de la socialisma revolucio, kaj c\u0302i-lasta enhavas la gravan koncepton de klaso por si (t.e. unuig\u0302inta klaskonscia laborista klaso), kiun Markso aliloke kontrastas kun klaso en si mem."}, {"text_idx": "#000020", "text": "La Civila Milito en Francio (1871) enhavas la nuntempajn reagojn de Marx al la establado kaj malvenko de la Pariza Komunumo. Tiu laboro estas ofte fidita de leninistoj por subteno por la opinio ke laboristoj devus \"frakasi la s\u0302taton\"; por diskuto pri la valideco de tiu c\u0302i interpreto, vidu 'Lenin vs. Marx on the State', Socialist Standard April 1970."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Multaj interesaj punktoj pri politika agado aperas el la engag\u0302ig\u0302o de Markso kaj Engels de 1864-76 kun la Internacia Asocio de Laboristoj (la Unua Internacio). La Provizoraj Reguloj, kiujn Markso redaktis en 1864, proklamis ke la emancipig\u0302o de la laborista klaso devas esti la laboro de la laborista klaso, kaj ke tio estas tutmonda, ne nacia problemo. La Parolado pri la Haga Kongreso (1872) agnoskis la eblecon de laboristoj gajnantaj politikan potencon per pacaj rimedoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La IWMA funkciis esence kiel ligkorpo inter sindikatoj en diversaj landoj. La agado de Markso kaj Engels en g\u0302i bazig\u0302is sur la supozo ke sendependa laborista politika agado kreskos el sendependa laborista agado sur la ekonomia kampo per sindikatoj, kaj ke socialisma politika konscio evoluus el sendependa politika agado. Pro la avantag\u0302o de retrorigardo, ni povas vidi, ke ili estis sovag\u0302e trooptimismaj rilate c\u0302i-lastajn, sed ili tute ne estis senkritikaj subtenantoj de sindikatismo kaj politika agado, kiuj nur serc\u0302is pli bonajn salajrojn kaj kondic\u0302ojn ene de kapitalismo, kiel videblas el iliaj ripetaj vokoj de sindikatistoj fari politikan agadon por aboli la salajrosistemon. Vidu, ekzemple, la konkludon al Valoro, Prezo kaj Profito de Markso, kaj kelkajn el la artikoloj, kiujn Engels kontribuis en 1881 al la semajna revuo Labor Standard, precipe tiujn pri Sindikatoj kaj Laborista Partio."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La plej misinterpretita el la postaj verkoj de Marx estas la Kritiko de la Gotha Programo (1875), kie maldekstruloj asertas ke Marx distingis Socialismon de Komunismo kaj rekomendis la diktatorecon de la proletaro. Pri tiu c\u0302i temo, vidu 'Temoj de Marx', Socialist Standard June 1982. Por plena diskuto pri 'Marx's Conception of Socialism', see Socialist Standard December 1973."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La verkoj de Marx kaj Engels estu legitaj en kompleta formo, ne en la multaj antologioj, kiuj prezentas elektojn eksterkuntekste. Ec\u0302 c\u0302i tie, tamen, estas esceptoj. Unu estas La Germana Ideologio, la plej granda parto de kiu ne plu havas esencan gravecon; sed Lawrence & Wishart publikigas eldonon enhavantan la pioniran Parton Unu (kaj la Tezojn pri Feuerbach). La alia estas Pingveno, Karl Marx Elektitaj Skribaj\u0302oj en Sociologio kaj Socia Filozofio (redaktita de T. Bottomore & M. Rubel), tre bona kolekto kiu konsistas el mallongaj teme arang\u0302itaj fragmentoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La sekundara literaturo pri marksismo estas enorma, multe de g\u0302i estas verkita de malamika, leninisma au\u0306 tro-akademia vidpunkto. Sed la jenaj estas rekomendindaj"}, {"text_idx": "#000030", "text": "La Socia Teorio de T. Carver Marx. Oxford University Press 1982. (Kiel Cohen, tio komencig\u0302as de la Antau\u0306parolo de Marx de 1859, sed vidas g\u0302in kiel esprimado de hipotezo por esplorado prefere ol leg\u0302o de socia evoluo. )"}, {"text_idx": "#000034", "text": "1. Kion celis Markso asertante, ke la burg\u0302aro (kapitalisma klaso) \"kreas mondon lau\u0306 sia bildo\"?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "3. Kial la proletaro sole estas vere revolucia klaso?"}, {"text_idx": "#000037", "text": "4. Kiu ununura frazo resumas komunisman teorion?"}, {"text_idx": "#000038", "text": "5. Kial kapitalo estas socia, ne persona, potenco?"}, {"text_idx": "#000041", "text": "2. Kiel diferencas la pli progresinta formo de komunismo?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "3. Kio estas la diktaturo de la proletaro? C\u0302u Markso vidas g\u0302in kiel formo de socio inter kapitalismo kaj komunismo?"}, {"text_idx": "#000046", "text": "4. Kiel historia kaj morala elemento eniras en la determinon de la valoro de laborforto?"}, {"text_idx": "#000047", "text": "5. Kial konvenas rabati konstantan kapitalon en la kalkulado de la plusvaloro?"}, {"text_idx": "#000050", "text": "C\u0302u Markso kredis, ke filozofoj povas s\u0302ang\u0302i la mondon?"}]