[{"text_idx": "#000002", "text": "Ni devas trovi novan lingvon, novajn rakontojn, novan mondkoncepton kaj la ilojn por krei la vortojn por venki la \u201cgrandan humanitaran rakonton\u201d. C\u0302u teknologio povas helpi?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Multaj inter ni c\u0302i-pasintmonate au\u0306dis pri la funkcioj similaj al la \u201cMatrix\u201d de la nova AI-funkciigita ChatGPT [eo], kiu lasas civitanojn maltrankvilaj, s\u0302okitaj kaj en pluraj aliaj emociaj statoj, de timo g\u0302is entuziasmo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La uzo de AI restas nic\u0302o por la plej multaj civilsociaj organizaj\u0302oj kaj aktivuloj. Tamen, pluraj iniciatoj kiuj uzas emerg\u0302antajn teknologiojn kaj artefaritan intelekton por \u201cmalkoloniigi\u201d lingvon aperas \u2013 precipe en la evoluiga sektoro."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cLingvo estas tre grava parto de la identeco kaj heredaj\u0302o de komunumo. Kiam ni perdas lingvojn, ni perdas parton de nia kolektiva historio kaj kulturo. Teknologio povas helpi nin konservi kaj promocii c\u0302i tiujn lingvojn, sed ni devas fari tion en maniero respektema kaj inkluziva\u201d, diras Anju Mary Paul, esplorgvidanto c\u0302e la platformo FirstVoices, kiu inkluzivas AI-funkciigitan lingvan arkivon, kiu permesas al uzantoj serc\u0302i kaj aliri son- kaj videoregistraj\u0302ojn de indig\u0302enaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u201cLa fakto ke ni uzas la francan au\u0306 la anglan kiel evoluigajn lingvojn dum en iuj komunumoj kiel en Afriko ni havas plurajn tribajn lingvojn estas problemo. Kio okazas kiam homoj ne komprenas la lingvon, kiun ni uzas?\u201d, demandas d-ro Moses Isooba, plenuma direktoro de Uganda National NGO Forum (UNNGOF)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Isooba estas parto de teamo disvolvanta lingvon kaj leksikan prototipon uzante AI por ebligi pli inkluzivan komunikadon kiu estas malpli (au\u0306 ne) implicite novkolonia, seksisma au\u0306 rasisma. La ideo estas esplori la aplikon de AI por kompensi kaj anstatau\u0306igi la leksikon de pejorativa j\u0302argono, idiomoj kaj terminologio \u201ctrudita\u201d al civilsociaj organizaj\u0302oj enplektitaj en la kompleksa internacia helplaboro kaj la evoluiga sektoro."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La teamo planas leksikonon por s\u0302ang\u0302i potencon lau\u0306 du manieroj: unue per abolicio de problema lingvo, dum g\u0302i instigas al pli inkluziva komunikado uzante novan stilfunkcion por serc\u0302i kaj anstatau\u0306igi, kaj due ebligante al homoj uzi sian propran lokan lingvon, testante tiun laboron kun la luganda [eo], la lingvo kutime uzata en Ugando."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Decolonising language is critically important because language sets the terms of engagement between the north and south. In as much as possible language should be depoliticized and decolonized. Development and humanitarian assistance are political, but our language should remain nonpartisan. Political parties will come and go, but inequalities will remain if our language begins to mirror that of the people in power, especially if the intentions behind the rhetoric are disingenuous."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Malkoloniigi lingvon decide gravas c\u0302ar lingvo fiksas la kondic\u0302ojn de engag\u0302ig\u0302o inter la nordo kaj la sudo. Lau\u0306eble la lingvo estu malpolitikigita kaj malkoloniigita. Evoluigo kaj homhelpa asistado estas politikaj, sed nia lingvo restu senpartia. Politikaj partioj venos kaj foriros, sed neegalecoj restos, se nia lingvo komencos speguli tiun de la potenculoj, precipe se la intencoj malantau\u0306 la retoriko estas malsinceraj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ni ne povas paroli nur per akronimoj"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cEvoluiga lingvo jam enhavas tiom da j\u0302argono, ke ec\u0302 niaj propraj familioj ne plu komprenas pri kio ni okupig\u0302as\u201d, klarigas Harsh Jaitli, membro de Voluntary Action Network India (VANI)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Lingvo estas inter niaj plej praaj iloj, por la plej bono au\u0306 por la plej malbono. En interreta universo plagita de misinformado kaj atakoj, diversaj aktivuloj kaj organizaj\u0302oj de la civila socio nun koncentrig\u0302as pri \u201cnovaj rakontoj\u201d por plivastigi anstatau\u0306 malgrandigi civitan spacon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "En la lastaj jaroj, multaj iniciatoj kaj organizaj\u0302oj laboris pri la interligo de AI kaj lingvo. Masakhane ekzemple estas baza, komunum-subtenita iniciato laboranta por konstrui ilojn de Natural Language Processing (NLP) kaj modelojn por afrikaj lingvoj, kun la celo konservi kaj antau\u0306enigi ilin en la cifereca epoko. Interpretado [eo] kaj tradukado ankau\u0306 estas parto de la ludo, kaj organizaj\u0302oj nun laboras pri larg\u0302igo de la spektro, ekzemple kun c\u0302i tiu senpaga c\u0302ic\u0302eva-angla traduka glosaro de evoluiga terminologio. AI por la Homoj fokusig\u0302as pri pledado por pli inkluziva kaj justa disvolvig\u0302o kaj uzo de AI-teknologioj. G\u0302i ankau\u0306 ofertas rimedojn kaj trejnadon al komunumoj por okupig\u0302i pri AI."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tamen, lau\u0306 NeuralSpace [platformo kiu helpas transponti la masivan lingvan brec\u0302on en teknologio], 90 procentoj de NLP-solvoj estas ekskluzive haveblaj en eu\u0306ropaj lingvoj. AI havas la eblon rompi lingvajn barojn por la ceteraj ses miliardoj da homoj kontrau\u0306batalante c\u0302i tiun formon de \u201ccifereca apartismo\u201d. Kiel? Transpontante lingvajn barojn kun kompleksaj traduksistemoj au\u0306 lingvolernaj aplikaj\u0302oj ekzemple. Aliaj manieroj inkluzivas la kreadon de ciferecaj arkivoj enplektantaj optikan signorekonadon [eo] au\u0306 parolrekonadon [eo] kaj zorgi ke enhavo haveblu en gepatraj lingvoj prefere ol en la c\u0302ieaj \u201ckoloniaj\u201d lingvoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sed c\u0302io c\u0302i sonas tro bone por esti (nur) vera. Antau\u0306 ol AI povas malkoloniigi lingvon, AI mem devas esti malkoloniigita."}, {"text_idx": "#000021", "text": "AI havas la eblon transformi la manieron en kiu ni komunikas, sed g\u0302i ankau\u0306 estas la perfekta dissendilo por pliseverigi ekzistantajn biasojn. \u201cNi devas trakti biasojn en lingvaj modeloj kaj certigi ke ili estu inkluzivaj kaj reprezentaj por c\u0302iuj uzantoj\u201d diras Soujanya Poria, asista profesoro c\u0302e Teknologia Universitato Nanyang [eo]."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La lingvo pri kiu AI estas trejnita eble jam estas \u201cdistordita\u201d kaj nekapabla anstatau\u0306igi biasitan homan pensadon kaj konduton."}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u201cLa malkoloniigo de lingvo decide gravas por povigi komunumojn kaj defii dominajn rakontojn. Teknologio havas la eblon esti potenca ilo en c\u0302i tiu procezo, sed ni devas zorgi ne reprodukti la samajn s\u0302ablonojn de ekskludo kaj marg\u0302enigo, kiujn ni provas venki\u201d, diras D-ro Isooba."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ni demandis al ChatGPT c\u0302u AI povus reprodukti kolonian, rasisman au\u0306 seksisman lingvon au\u0306 ne. Jen kion g\u0302i respondis:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "As an artificial intelligence language model, I am not capable of holding or expressing personal beliefs, values, or biases. However, I acknowledge that the data used to train me may contain biases and I strive to provide information that is accurate, unbiased, and inclusive. It is important to note that it is people who program and use AI, and they can unintentionally embed their own biases in the development and use of AI systems. Therefore, it is crucial to be aware of these potential biases and strive to create and use AI systems in an ethical, inclusive, and responsible manner."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Kiel artefarita inteligenta lingvomodelo, mi ne kapablas teni au\u0306 esprimi personajn kredojn, valorojn au\u0306 biasojn. Tamen mi agnoskas, ke la datumoj uzataj por trejni min povas enhavi biasojn kaj mi strebas provizi informojn precizajn, senpartiajn kaj inkluzivajn. Gravas noti, ke estas homoj, kiuj programas kaj uzas AI, kaj ili povas neintence enigi siajn proprajn biasojn en la disvolvig\u0302o kaj uzo de AI-sistemoj. Tial, estas grave konscii pri c\u0302i tiuj eblaj biasoj kaj klopodi krei kaj uzi AI-sistemojn en maniero etika, inkluziva kaj respondeca."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En la vortoj de Timnit Gebru de Black in AI, ni devas ne plu tiom pensi pri \u201cpuraj\u201d kaj \u201cmalpuraj\u201d datumoj kaj pensi pri datumoj kiuj reflektas la diversecon de la reala mondo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "\u201cUnu el la plej bonaj manieroj fari tion estas konstrui diversajn skipojn de datumsciencistoj, kiuj kapablas rekoni kaj trakti siajn proprajn biasojn\u201d, li diras."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Sabelo Mhlambi kaj aliaj akademiuloj lastatempe redaktis la Malkoloniigan AI Manifeston, por \u201cmovig\u0302i preter okcident-centritaj biasoj\u201d kaj konstrui \u201cdignajn soci-teknikajn estontecojn\u201d. La civila socio ankau\u0306 estas c\u0302iam pli enplektita en AI-evoluo, aktive partoprenante publikajn diskutojn kaj debatojn c\u0302irkau\u0306 la etikaj, sociaj kaj politikaj efikoj de AI-teknologioj. Tamen, pluraj gvidantoj kaj aktivuloj de la civila socio, kiel ekzemple Mwarimu\u0304 Mu\u0304temi wa Ki\u0304ama el Kenjo, arestita pro siaj pepoj (tweets), argumentas ke la celkonscia ekskludo de marg\u0302enigitaj voc\u0302oj de teknikaj decidprocezoj estas formo de struktura perforto."}, {"text_idx": "#000030", "text": "\u201cNi devas rekoni, ke aliro al teknologio estas homa rajto, kaj labori por certigi ke c\u0302iuj havu sidlokon c\u0302e la tablo\u201d, diras Ki\u0304ama."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Dianne Olivian, aktivulino pri ciferecaj kaj genraj rajtoj, rakontas al ni kiel la marg\u0302enigitaj homoj estas \u201cekskludataj\u201d de decidaj medioj c\u0302ar c\u0302i tiuj spacoj movig\u0302as ene de novkolonia kadro:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Those who usually participate in these conversations also have the privilege to participate; they have the economic and cultural capital to contribute and thrive. There are of course attempts to be representative and inclusive, but we should ask: Where are these conversations happening? What do I need to have to participate? In what language are they sharing meaning? Whose voices are the loudest in the room? What happens after these conversations, what is the accountability framework?"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Tiuj kiuj kutime partoprenas en c\u0302i tiuj konversacioj ankau\u0306 havas la privilegion partopreni; ili havas la ekonomian kaj kulturan kapitalon por kontribui kaj prosperi. Estas kompreneble provoj esti reprezentaj kaj inkluzivaj, sed ni devus demandi: Kie okazas c\u0302i tiuj konversacioj? Kion mi bezonas por partopreni? En kiu lingvo ili kunhavigas signifon? Kies voc\u0302oj estas la plej lau\u0306taj en la c\u0302ambro? Kio okazas post c\u0302i tiuj konversacioj, kio estas la respondeca kadro?"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Post c\u0302i tiuj \u201ckonsultaj\u201d kunsidoj en politiko pri ciferecaj rajtoj kaj interreta regado [regado rilate al procezoj kaj decidoj kiuj celas difini agojn, doni potencon kaj kontroli agadon], ni c\u0302iuj reiros al la samaj ciferecaj potencostrukturoj, kiuj permesas kaj malpermesas la informojn, kiujn ni aliras kaj konservas, kaj kiaj identecoj rajtas ekzisti en c\u0302i tiuj platformoj, diras Olivan:"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Truly inclusive digital communities and infrastructure require transformative lens from their inception \u2013 they reject a capitalist internet. They are driven by creativity, sharing, care, consent, and well-being; they challenge and circumvent infrastructures of surveillance. And we will build that by first, shifting our focus from working towards being accepted by the loudest, most articulate voices in a stingy meeting room, to holding space and looking for those who are not even able to go through the door."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Vere inkluzivaj ciferecaj komunumoj kaj infrastrukturo postulas transforman lenson de sia komenco \u2013 ili malakceptas kapitalisman interreton. Ili estas pelitaj de kreemo, kunhavigo, zorgo, konsento kaj bonfarto; ili defias kaj evitas infrastrukturojn de gvatado. Kaj ni konstruos tion unue s\u0302ang\u0302ante nian fokuson de strebado esti akceptita de la plej lau\u0306taj, plej klaraj voc\u0302oj en avara kunvenejo, al konservado de spaco kaj serc\u0302ado de tiuj, kiuj ec\u0302 ne povas eniri tra la pordo."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La 7-a de julio estas granda tago por Afriko, celebrata kiel la unua Tutmonda Tago de la Svahila Lingvo. Civitanoj tra Kenjo, Tanzanio, Zanzibaro, Sud-Afriko kaj la mondo markis la tagon per celebradoj surstrate kaj rete, uzante la kradvortojn #KiswahiliDay2022 kaj #KiswahiliDay. Tio estis la unua oficiala festo ekde kiam Unesko nomis la 7-an de julio la internacia tago de la svahila en novembro 2021."}, {"text_idx": "#000042", "text": "En Ugando la nacia registaro aprobis proponon pri akcepto de la svahila kiel oficiala lingvo, sekvante rezolucion aprobitan en februaro lastjare dum la 21-a pintokunveno de OAK, en kiu oni akceptis aprobi la anglan, la francan kaj la svahilan kiel oficialajn lingvojn de la komunumo. La uganda registaro ankau\u0306 rekomendis postuli de bazaj kaj mezaj lernejoj instrui la svahilan en klasoj. OAK estas regiona inters\u0302tata registaro establita de sep s\u0302tatoj-partneroj: Demokratia Respubliko Kongo, Respubliko Burundo, Kenjo, Ruando, Sud-Sudano kaj Unuig\u0302inta Respubliko Tanzanio, kun sidejo en Arus\u0302o, Tanzanio. La svahila estas oficiala lingvo en c\u0302iuj ses s\u0302tatoj-partneroj de Ugando."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Interrete, video montranta sudafrikan opozician gvidanton Julius Malema paroli pri la graveco de instruado kaj lernado de la svahila kiel internacia lingvo kaj pri stimulado de afrikanoj akcepti la svahilan kiel afrikan lingua franca elvokis miksitajn reagojn de retumantoj tra Afriko kaj revivigis dau\u0306ran diskurson inter lingvistoj kaj kulturaj advokatoj: c\u0302u la svahila povas ig\u0302i la c\u0302efa lingvo de Afriko?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "The South African and EFF leader, Julius Malema calling upon all #African countries to embrace #Swahili as their national #Language.#Kiswahili is spoken by over 200 million people.#SwahiliDay #KiswahiliDay #WorldKiswahiliDay #KiswahiliLanguageDay /vbWceGFmD8"}, {"text_idx": "#000046", "text": "La sudafrika kaj EFF-gvidanto Julius Malema alvokis c\u0302iujn afrikajn landojn akcepti la svahilan kiel sian nacian lingvon. La svahila estas parolata de pli ol 200 milionoj da homoj.#SwahiliDay #KiswahiliDay #WorldKiswahiliDay #KiswahiliLanguageDay /vbWceGFmD8"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Konsiderata inter la dek plej parolataj lingvoj tutmonde, kun pli ol 200 milionoj da parolantoj, g\u0302i estas la unua afrika lingvo ricevinta tian rekonon. Post kiam g\u0302i ig\u0302is la c\u0302efa lingvo en Orienta Afriko, g\u0302iaj parolantoj disvastig\u0302is en pli ol 14 landoj, inkluzive de Zambio, Demokratia Respubliko Kongo, Malavio, Sud-Sudano, Mozambiko, Jemeno, Omano, Somalio kaj la Komoroj. Ls svahila estas instruata en pli ol 100 institucioj nur en Usono sola, same kiel en Britio, Germanio, Kanado, Pollando, Meksiko, Rusio, Japanio, C\u0302inio, Barato kaj Au\u0306stralio, por nomi nur kelkajn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "En 2020, Sud-Afriko ig\u0302is la unua lando en la suda parto de Afriko kiu proponas la svahilan kiel elekteblan lernobjekton en lernejoj. En februaro c\u0302i-jare, la Universitato de Adis-Abeba, Etiopio, anoncis ke g\u0302i lanc\u0302os instruadon de la svahila."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Malgrau\u0306 tio ke la svahila ig\u0302as la unua oficiale agnoskita afrika lingvo, fantomoj de g\u0302ia komplika pasinteco ankorau\u0306 vivas."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La decido de la uganda registaro akcepti la svahilan kiel oficialan lingvon kaj la rekomendo de g\u0302ia deviga instruado en bazaj kaj mezaj lernejoj ne estis senprobleme akceptitaj de ugandanoj, kiuj havas komplikan historion de rilatoj kun tiu c\u0302i lingvo. Iusence g\u0302i reprezentas la tumultan pasintecon de la lando, same kiel modernajn reprezaliojn. Dum la regado de Idi Amin en 1971-1979, g\u0302i ig\u0302is la oficiala lingvo de la militistaro."}, {"text_idx": "#000054", "text": "La diskuto pri la uzado de la svahila kaj g\u0302ia rolo en la uganda socio intensig\u0302is kiam g\u0302i estis deklarita la oficiala lingvo de la Afrika Komunumo. Tamen ekonomiaj bezonoj de Ugando je la svahila, kombinitaj kun kresko de kulturaj kontaktoj en Orienta Afriko per muziko, migrado, same kiel politika volo, sugestas ke la lingvo ne plu devos alfronti reziston."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Tamen estas ankorau\u0306 tro frue paroli pri tio, c\u0302u la nacia strebo akcepti la svahilan farinte g\u0302in deviga lernobjekto en lernejoj s\u0302ang\u0302os la percepton de ugandanoj kaj helpos al ili repacig\u0302i kun sia problema pasinteco."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Minaco al aliaj afrikaj lingvoj"}, {"text_idx": "#000057", "text": "La disvastig\u0302anta akcepto de la svahila tra Afriko estas rigardata de iuj lingvistoj kaj afrikaj lingvodefendantoj kiel minaco al aliaj afrikaj lingvoj. Tanzanio ekzemple havas diskriminacian lingvopolitikon kiu devigas uzi la svahilan en kamparaj areoj, kie malmultaj konas tiun c\u0302i lingvon."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ekrankopio de Gmail-servo en la svahila. \u201cGmail svahile\u201d de nukta77 estas licencita sub CC BY-SA 2.0."}, {"text_idx": "#000061", "text": "El c\u0302iuj subsaharaj afrikaj lingvoj, la svahila havas la plej altan c\u0302eeston en Interreto. Dum la klopodoj evoluigi lingvoteknologiojn en la svahila estas relative malrapidaj, tio s\u0302ang\u0302ig\u0302as."}, {"text_idx": "#000062", "text": "C\u0302i-monate Meta publikigis esploraj\u0302on kiu detalas kiel g\u0302i planas trakti 55 afrikajn marg\u0302enigitajn lingvojn por plibonigi la akuratecon kun kiu algoritmoj de artefarita inteligenteco (AI) tradukas ilin c\u0302e g\u0302iaj sociaj platformoj."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Abantu AI, firmao el Kenjo, kreis teknologion surbaze de profunda lernado, por natura lingvoprocezo (NLP), kiu tradukas de c\u0302efaj mondaj lingvoj al indig\u0302enaj afrikaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Nuntempe la modelo surbaze de profunda lernado tradukas de plejparto de c\u0302efaj mondaj lingvoj al la svahila kaj aliaj kenjaj lingvoj. La AI-ekfirmao, nun laboranta pri tradukado de aliaj afrikaj lingvoj, komencos liveradon de siaj servoj al aliaj afrikaj landoj fine de tiu c\u0302i jaro."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Aldone Nanjala Nyabola, kenja sciencisto, politika analizisto kaj advokato-direktoro de Global Voices, ebligis al svahilparolantoj priparoli kaj defendi siajn ciferecajn rajtojn. Kunlabore kun teamo de svahilaj ekspertoj, s\u0302i tradukis s\u0302losilajn terminojn rilatajn al teknologioj kaj ciferecaj rajtoj al la plej parolataj afrikaj lingvoj, produktinte 52 slipojn kiuj estas libere els\u0302uteblaj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Kial la svahila ne estas la c\u0302efa afrika lingvo?"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Ekzemple afrikaj geopolitikaj diferencoj, kiel nordafrikaj landoj asociantaj sin pli kun Mezoriento ol kun la resto de Afriko, povas labori kontrau\u0306 la svahila kiel la unuiga lingvo."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ekstera influo povas ankau\u0306 krei obstaklojn por la \u201cakcepto\u201d de la svahila. Afriko nun forte dependas de C\u0302inio rilate financan asistadon. Responde C\u0302inio kapitaligas g\u0302in enkondukante la c\u0302inan en la plejparto de afrikaj landoj, inkluzive de Kenjo. En iuj areoj tio signifas ke afrikanoj povas paroli la c\u0302inan pli flue ol siajn denaskajn lingvojn."}, {"text_idx": "#000070", "text": "En 2018, la sudafrika opozicia gvidanto Julius Sello Malema instigis afrikanojn akcepti la svahilan kiel la kontinentan lingua franca, dirante ke afrikaj registaroj kiuj aprobis la c\u0302inan koste de afrikaj lingvoj havas \u201cmislokitajn prioritatojn\u201d."}, {"text_idx": "#000074", "text": "C\u0302ie en la mondo j\u0302urnalistinoj, feministinoj, aktivulinoj kaj defendantinoj de homaj rajtoj alfrontas kiberc\u0302ikanadon. En c\u0302i tiu serio de artikoloj, internaciaj organizaj\u0302oj de la civila socio aliancitaj sub la nomo CIVICUS montras la seksisman naturon de kiberc\u0302ikanado, prezentante la rakontojn de virinoj, kiuj batalas por defendi niajn demokratajn liberecojn. C\u0302i tiuj atestoj estas publikigitaj kadre de partnereco inter CIVICUS kaj Global Voices."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Januare, post polemikaj prezidentaj balotoj, la eksa uganda prezidento Yoweri Museveni estis reelektita, ricevinte sesan sinsekvan mandaton. Dum la periodo de voc\u0302donado, opoziciestroj estis celitaj, manifestaciantoj perforte dispelataj kaj j\u0302urnalistoj estis atakitaj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Por ekscii pli: Ugando: senkurentig\u0302o de sociaj retejoj, perforta subpremo de la opozicio antau\u0306 la prezidentaj balotoj"}, {"text_idx": "#000077", "text": "En c\u0302i tiu kunteksto pri malobservado de homaj rajtoj, la stato de virinaj rajtoj kaj de la komunumo LGBTQI+ [foje GLAT [eo], estas kolektiva nomo akronima por genraj kaj seksaj minoritatoj kiuj postulas diversecon seksan kaj genran, mallonge DSG] restas necerta. Dum sia prezidenta kampanjo, Museveni faris homofobajn paroladojn, nomante la komunumon propeka kapro. Pasintjare, grupo de junuloj LGBTQI+ estis c\u0302irkau\u0306itaj, batitaj kaj arestitaj, supozeble por bremsi la disvastig\u0302on de KOVIM-19."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Pli ol duono de la ugandaj virinoj estas viktimoj de fizikaj agresoj, kaj unu el kvin spertas seksan perforton. Multaj el ili ankau\u0306 estas viktimoj de psikologiaj agresoj, de devigaj kaj fruaj geedzig\u0302oj kaj virina genitala kripligo. En 2014, Ugando enkondukis kontrau\u0306-pornografian leg\u0302on, uzatan por celi virinojn kaj kondamni ilin, precipe tiujn kies nudaj fotoj interrete estis kundividitaj sen ilia konsento."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Lindsey Kukunda estas feministo, au\u0306torino kaj homrajta aktivulino. S\u0302i ankau\u0306 estas la g\u0302enerala direktoro de Her Empire, feminisma asocio, kiu proponas du programojn: Not your Body [Ne via korpo], kiu celas defii la kontrolon de la socio super la virinaj korpoj kaj, per etendo, super iliaj vivoj, kaj The Mentor Network, kiu antau\u0306enigas ciferecan sekurecon kaj virinan legopovon."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Lindsey Kukunda rakontas sian historion."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Mi asertas, ke mi batalas kontrau\u0306 retan perforton kaj mi inspiras multajn. Ili diras al mi, ke mi donas al ili kurag\u0302on, fidon kaj ke mi kurag\u0302igas ilin kredi je si mem.\nSed mi ploras, kiam neniu rigardas."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Mi havis mian plej malbonan sperton pri reta perforto, kiam mi lanc\u0302is socian kampanjon por denunci rasismajn instituciojn en Ugando [eo], instituciojn, kiuj odorac\u0302is je koloniismo, blanka privilegio kaj diskriminacio kontrau\u0306 ugandanoj."}, {"text_idx": "#000084", "text": "S\u0302ajnis al mi, ke estas evidente, ke c\u0302i tiu situacio estas neakceptebla. Mi malpravis. Mi estis la celo de atakoj kaj insultoj en sociaj retejoj, en la radio kaj en la gazetaro. Unun tagon, mi estis en mia au\u0306to, au\u0306skultante paroladon pri mia kampanjo per la radio, kiam unu el la animatoroj, kun kiuj mi laboris en la pasinteco, difinis min kiel \u201csuferanta de malsana malsupereca komplekso\u201d."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Hodiau\u0306 unu el c\u0302i tiuj trinkejoj estas fermitaj kaj la alia havas afis\u0302on \u201crasismo malpermesita\u201d sur la c\u0302efa pordo. Mi pagis la prezon por c\u0302i tiu venko. Ho, mi pagis pezan prezon. Oni diris al mi \u201cc\u0302esi adori blankulojn irante al iliaj trinkejoj\u201d. Oni diris al mi, ke mi zorgu pri miaj propraj aferoj. Iu afis\u0302is bildon pri mi kaj komencis diskuton pri kiel malgrandaj miaj mamoj estas."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Esti feministo igis min \u201ckolera homo\u201d kaj mi ne plu pardonpetas pro tio. Kiam viro batalas por la kau\u0306zo de viroj, oni aplau\u0306das lin. Kiam virino batalas por la kau\u0306zo de virinoj, s\u0302i estas atakata, same de viroj kaj de virinoj. C\u0302iu havas sian propran vivmanieron kaj por mi, esti memcerta kaj resti fidela al mi mem estas la sola maniero, kiun mi trovis por postvivi. Mi nun forigas iujn el miaj \u201camikoj\u201d en Facebook, kiuj ne estas proksimaj amikoj au\u0306 kunlaborantoj, c\u0302ar ili emas ataki min per afis\u0302oj asertantaj, ke ili tiel bone konas min."}, {"text_idx": "#000090", "text": "La dolora vero estas, ke mi konas ilin, kaj vidante, ke ili profitas de c\u0302i tiu s\u0302ajna konateco por diri al la tuta mondo, ke ili konas min sufic\u0302e por nomi min hundino, mi rimarkis, ke mi povas fari ion. Mi malfermis publikan pag\u0302on, kaj mi esperas, ke ili iros tien."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Mi faris multajn farendaj\u0302ojn por kontrau\u0306batali la perfortojn kontrau\u0306 virinoj interrete, tro por listigi c\u0302iujn c\u0302i tie. Mi povas diri, ke per mia voc\u0302o mi inspiras virinojn. Mia asocio nuntempe pretig\u0302as kunigi grupon de personoj kiuj kunpartigas la saman mensostaton, pri kiu, mi certas, ke g\u0302i subtenos feministojn, virojn kaj virinojn, c\u0302ar pli malfacilas timigi grupon de individuoj ol unuopulon."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Hodiau\u0306 mi estas memcerta radikala aktivulo kaj bonvenigante kaj akceptante c\u0302i tiun ideon, mia mensa sano multe plibonig\u0302is. Mi ne plu sentas la bezonon pravigi au\u0306 defendi min. Mia nova slogano estas: \u201cSe vi havas problemon kun miaj metodoj, tio estas via problemo. Ne impliku min en c\u0302i tion.\u201d"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Mi akuzas ugandajn amaskomunikilojn kurag\u0302igi perforton kontrau\u0306 virinoj per la maniero kiel ili traktas siajn artikolojn kaj tra la rakontoj, kiujn ili misfamigas. La rakontoj pri \u201cveng\u0302a porno\u201d ne estas verkitaj kun la celo subteni la viktimojn, sed pli g\u0302uste por kulpigi ilin kaj distri la publikon. Novaj\u0302organizaj\u0302oj ne mencias virojn, kiuj misuzas virinojn, kaj ne kondamnas malkas\u0302e tian perforton."}, {"text_idx": "#000094", "text": "La leg\u0302o ne helpas. Ugando permesis ke la religio influu la politikon. Tio sufic\u0302as por klarigi la tutan laboron, kiun feministoj devas plenumi, c\u0302u ne? La kontrau\u0306pornografia leg\u0302o traktas virinojn kiel krimulojn pro ilia maniero sekse allogi virojn kaj dependas de la viroj decidi kiel ni \u201cg\u0302enas\u201d ilin per nia sekseco. Kiam viro malkas\u0302as bildojn de nudaj virinoj, estas la virino, kiu aperas c\u0302e la koro de c\u0302iuj konversacioj, dum la viro dau\u0306re vivas sian vivon kun la kapo levita. Ni bezonas paroli al niaj subpremantoj per lingvo, kiun ili komprenas."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Mi entreprenis projekton, kiu fokusig\u0302as je misuzantoj, elmontrante kaj humiligante ilin, devigante ilin pardonpeti au\u0306 resti en la Interreto, por c\u0302iam, kiel misuzantoj. C\u0302ar tro multe estas tro multe. Koncerne min, ni militas kaj mi varbas generalojn."}, {"text_idx": "#000098", "text": "\u201cVirinoj en muziko: Ni diskonigis nin en la muzika industrio tra la tuta mondo. Ankorau\u0306 persistas seksa malegaleco, seksismo kaj salajra diferenco\u201d, diris Carola Kinasha, muzikistino kaj aktivistino de Tanzanio, kiu fres\u0302date prezidis podian diskuton pri \u201cVirinoj en muziko.\u201d"}, {"text_idx": "#000099", "text": "\u201cNe temas pri tio ke ni ne estas sufic\u0302e lertaj. Ja temas pri tio ke c\u0302iuj decidantoj estas viroj.\u201d"}, {"text_idx": "#000101", "text": "Kinasha komencis paroli, rimarkigante, ke en Unuig\u0302inta Reg\u0302lando virinoj okupas nur 16% de la gvidantaro en la muzika industrio. Kaj kvankam haveblaj datumoj pri la stato de virinoj en muziko tra la tuta Afriko estas limigitaj, \u201cevidente ekzistas grava problemo pri vira regado en la muzika industrio\u201d, s\u0302i diris."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Somi, j\u0302aza artistino kun radikoj en Ugando kaj Ruando, kiu nun log\u0302as alterne en Novjorko kaj Johanesburgo, priskribas, kiel malfacilege estis por s\u0302i \u2014 afrika virino en muziko \u2014 kontrau\u0306i tradicion:"}, {"text_idx": "#000103", "text": "Being part of an immigrant family and choosing a path as an artist had its challenges. I had to think carefully about when and how and in which spaces we as women are supposed to use our voices."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Por mi, membro de enmigrinta familio, elekti vivon de artisto havis defiojn. Mi devis pensi atente pri kiam kaj kiel kaj en kiuj spacoj ni, kiel virinoj, tau\u0306ge uzu niajn voc\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Saida Karoli, unu el la plej popularaj kantistinoj en Tanzanio, kiu s\u0302telis la korojn de festc\u0302eestantoj per sia ekscitega vespera plenumo la 10-an de februaro, priparolis la krudan veron pri la nekalkuleblaj malfacilaj\u0302oj, kiujn s\u0302i alfrontis kiel virino en la tanzania muzika mondo. S\u0302i reliefigis pluroblajn maljustecojn rilate al malric\u0302a, needukita virino el la izolita vilag\u0302o Rwongwe, en la regiono c\u0302irkau\u0306 Bukoba en Tanzanio, c\u0302irkau\u0306 la Viktoria Lago."}, {"text_idx": "#000107", "text": "I\u2019m from a small village and I was an orphan. I didn\u2019t have any idea how to make it in the music industry and my manager was like my father, I believed in him wholeheartedly."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Mi venis el malgranda vilag\u0302o kaj estis orfo. Mi havis nenian ideon, kiel sukcesi en la muzika industrio. Mia manag\u0302ero estis kvazau\u0306 mia patro kaj mi kredis al li tutkore."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Kun sia manag\u0302ero \u201cMuta\u201d kiel stiristo, s\u0302i vizitis landojn en la regiono, de Burundo al Ruando kaj plue al Ugando. Tiel s\u0302i farig\u0302is populara kaj plenigis muzikejojn g\u0302is tia grado, ke foje kvar homoj onidire mortis pro sufokig\u0302o. Kaj tamen lau\u0306 Karoli, s\u0302ia manag\u0302ero fitraktis s\u0302in kaj ekspulatis s\u0302iajn talentojn. Li postulis kopirajtojn de c\u0302iuj s\u0302iaj kantoj kaj albumoj:"}, {"text_idx": "#000110", "text": "I was young, inexperienced in the music business, and at the end of the day, I didn\u2019t have even 100 shillings [0.10 US dollars] in my pocket. Life has been hard."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Karoli malkas\u0302is, ke kvankam s\u0302ia manag\u0302ero malfermis al s\u0302i novajn pordojn, li tamen ankau\u0306 tenis s\u0302in malantau\u0306 fermitaj pordoj dum sep monatoj kvazau\u0306 kaptitinon kaj rifuzis permesi al s\u0302i paroli kun aliaj manag\u0302eroj au\u0306 produktistoj. Kiam s\u0302i finfine decidis eskapi, s\u0302i iris al la havenurbo Mwanza, kaj tie, s\u0302i diris:"}, {"text_idx": "#000115", "text": "Karoli, kiu ne plu laboras kun manag\u0302ero, diris ke s\u0302i esperas pri sia reveno sur la podio de Sonoj de Sag\u0302o por akceli vendojn kaj reakiri renomon por si mem post jaroj en la ombroj."}, {"text_idx": "#000116", "text": "\u2018Ni esence estas c\u0302i tie por trabati al ni novajn vojojn kiel virinoj en muziko\u2019"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Amina Omar, c\u0302efkantistino de Siti kaj la Bando, kiu la 10-an de februaro lumigis la festan scenejon per s\u0302ia kunfanda muziko inspirita de la Taaraba (soulo de Zanzibaro), eksplicite dankis Karoli, ke s\u0302i eldiris opiniojn pri temo, kiun tre malmultaj virinoj en la regiono volas pritrakti \u2014 la diversaj formoj de fitraktado kaj turmentado, kiujn virinoj alfrontas ne nur en muziko, sed ankau\u0306 en la socio entute."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Omar memoras, ke s\u0302i kantis en la ag\u0302o de 11 jaroj kun sia fratino Rahma, kiu jam estis premiita violonistino en s\u0302ia muzika bando. Najbaroj kaj familianoj malaprobis la muzikemon de la junulinoj, kaj fine s\u0302ia familio instigis s\u0302in edzinig\u0302i kaj naski infanojn, c\u0302ar tio estas la tradicio en Zanzibaro, insularo kie plej multaj familioj sekvas konservemajn islamajn kutimojn:"}, {"text_idx": "#000119", "text": "So, I got married. I had my first child. My husband told me he\u2019d support me as a musician, but when our child was grown enough to let me go back to singing, he simply said no. \u2018No,\u2019 he said. \u2018You are my wife. I own you. You have to do what I like.\u2019"}, {"text_idx": "#000120", "text": "Do, mi edzinig\u0302is. Mi naskis mian unuan infanon. Mia edzo diris al mi, ke li subtenos min kiel muzikiston, sed kiam nia infano kreskis sufic\u0302e por ke mi povu reveni al kantado, li simple neis. \u201cNe\u201d, li diris. \u201cVi estas mia edzino. Mi posedas vin. Vi devas fari, kion mi deziras.\u201d"}, {"text_idx": "#000121", "text": "Kiam Omar decidis alig\u0302i kiel konkursantino al \u201cBongo Stelulo-Serc\u0302ado\u201d [\u201cBongo Star Search\u201d], interaga muzika televidprogramo en Daresalamo, Tanzanio, tio elvokis furiozan disputon kun s\u0302ia edzo. \u201cKiel vi scias, mi neniam vere parolis pri c\u0302i tio almenau\u0306 g\u0302is hodiau\u0306. Mi ankorau\u0306 ne tre bone povas vidi el unu el miaj okuloj, kaj tio komencig\u0302is c\u0302i-vespere\u201d, malkas\u0302is Omar, almontrante sian dekstran okulon. S\u0302i baraktis por forlasi sian edzon en Daresalamo, dezirante rekonstrui vivon por si mem kaj sia filo en la hejmloko, Zanzibaro:"}, {"text_idx": "#000122", "text": "I love Zanzibar, I love my society, but there are good aspects to it as well as bad. I don\u2019t like the idea that women are forbidden to speak in public in my society. I don\u2019t like the position of women. I also don\u2019t like that when my society sees me succeed, some want to keep me down. When I came back to Zanzibar, I joined the Dhow Countries Music Academy and got my education, and now I know who I am. I really love singing, it\u2019s my life and it\u2019s in my blood."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Mi amas Zanzibaron, mi amas mian socion, sed g\u0302i havas kaj bonajn kaj malbonajn flankojn. Mi ne s\u0302atas la ideon, ke virinoj ne rajtas paroli publike en mia socio. Mi ne s\u0302atas la pozicion de virinoj. Mi ankau\u0306 ne s\u0302atas, ke iuj volas min subpremi kiam mia socio vidas mian sukceson. Kiam mi revenis al Zanzibaro, mi alig\u0302is al la tiea muzika akademio [Dhow Countries Music Academy] kaj ricevis edukadon, kaj nun mi scias, kiu mi estas. Mi vere amas kantadon, g\u0302i estas mia vivo kaj g\u0302i estas en mia sango."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Virinoj en muziko ofte serc\u0302as rolmodelojn por inspiri ililn, sed lau\u0306 Somi:"}, {"text_idx": "#000125", "text": "[W]e have so few role models as African women in music, that we\u2019re basically here to carve out new paths, to be the models for future generations. We\u2019re tasked with telling our truth(s) as African women, and there\u2019s not that many of us \u2014 it\u2019s a short list."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Ni, afrikaj virinoj en muziko, havas tiom malmultajn rolmodelojn, ke ni esence estas c\u0302i tie por trabati al ni novajn vojojn kaj por esti modeloj por la venontaj generacioj. Ni ricevis la taskon eldiri niajn verojn kiel afrikaj virinoj, kaj ni ne multas, la listo estas mallonga."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Siti Binti Saad, zanzibara originala Taarab-kantistino (1880-1950) el la vilag\u0302o Fumba, pioniris kiel la unua virino en Orienta Afriko, kiu registris siajn kantojn en la svahila. S\u0302i produktis pli ol 150 gramofondiskojn en Barato. Saad estis konata pro sia sursceneja ludado kun nigra vualo sur la kapo lau\u0306 la kutimo de islamaj virinoj en la \u2018svahila marbordo\u2019 (kiu etendig\u0302is de suda Somalio al Mozambiko inkluzive de la insularo de Komoroj). En mondo regata de viroj, s\u0302i insistis pri muzika vojo kaj protestis kontrau\u0306 perforto al virinoj pere de sia muziko."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Noto de redaktoro: La au\u0306toro de c\u0302i tiu artikolo en la pasinteco laboris por la festo Sonoj de Sag\u0302o."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Uganda virino, kiu volas farig\u0302i bela kaj amika kun naturo. Foto farita de Spencer Montero, uzata kun permeso."}, {"text_idx": "#000136", "text": "En la Internacia Virina Tago, la 8-an de marto 2017, la retejo \u201cThis is Uganda\u201d [C\u0302i tio estas Ugando] lanc\u0302is kampanjon por ekspozicii diversajn vizag\u0302ojn de ugandaj virinoj. Uzante la krad-etikedon #SheRunsUg [S\u0302i-Mastrumas-Ugandon], g\u0302i ekspoziciis 87 fotojn, kiuj komprenigis c\u0302iutagan vivon de ugandaj virinoj."}, {"text_idx": "#000137", "text": "\u201cThis is Uganda\u201d estas podio de talentaj verkistoj el Ugando, firme decidintaj rakonti pri Ugando kaj por ugandanoj kun la celo senvualigi universalajn stereotipojn, kiuj malklarigas rakontojn pri la lando."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Lau\u0306 la popolnombrado farita de la Statistika Buroo de Ugando en 2014, la virinoj konsistigis 51% de la tuta log\u0302antaro de la lando, dum la viroj konsistigis malpli ol duonon de la totala laboristaro."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Jen kelkaj fotoj, kiuj estis ekspoziciitaj en Tvitero por celebri la tagon por ugandaj virinoj."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Here comes the Ugandan woman. 22 #SheRunsUG #WomensDay /uTci91CjnT"}, {"text_idx": "#000142", "text": "Jen la uganda virino. 22"}, {"text_idx": "#000143", "text": "La virino en la sansektoro:"}, {"text_idx": "#000144", "text": "Here comes the Ugandan woman. 18 (Photo by @phionapaige) #SheRunsUG #WomensDay /v2BxY1I1Ow"}, {"text_idx": "#000145", "text": "Jen la uganda virino. 18 (Foto farita de Uganda's Finest)"}, {"text_idx": "#000146", "text": "La nuna prezidanto de la parlamento, Rebecca Kadaga. S\u0302i rompis la vitran plafonon, kiam s\u0302i farig\u0302is la unua virina prezidanto de la uganda parlamento en majo 2011."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Jen la uganda virino. 4"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Phionah Mutesi, kiu naskig\u0302is en unu el la plej grandaj slumoj en Ugando, farig\u0302is la pinta s\u0302akc\u0302ampiono de Ugando. S\u0302ia rakonto estas la temo de la usona filmo The Queen of Katwe [La reg\u0302ino de Katwe]."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Here comes the Ugandan woman. 7 #SheRunsUG #WomensDay /iqTeeXyZwZ"}, {"text_idx": "#000150", "text": "Here comes the Ugandan woman. 29 #SheRunsUG #WomensDay /JPqZs4nW2P"}, {"text_idx": "#000151", "text": "Here comes the Ugandan woman. 39 (Photo by Seyhan Arik) #SheRunsUG #WomensDay /Uh71rNox83"}, {"text_idx": "#000152", "text": "Jen la uganda virino. 39 (Foto farita de Seyhan Arik)"}, {"text_idx": "#000153", "text": "Here comes the Ugandan woman. 44 (Photo by p.a.c.e onlus) #SheRunsUG #WomensDay /yq3J13WC94"}, {"text_idx": "#000154", "text": "Jen la uganda virino. 44 (Foto farita de p.a.c.e onlus)"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Here comes the Ugandan woman. 50 (Photo by Kibuubi Media) #SheRunsUG #WomensDay /bqkaoW4T9n"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Jen la uganda virino. 50 (Foto farita de Kibuubi Media)"}, {"text_idx": "#000158", "text": "Jen la uganda virino. 42 (Foto farita de Prossy Babirye)"}, {"text_idx": "#000159", "text": "Here comes the Ugandan woman. 37 (Photo by Spencer Montero) #SheRunsUG #WomensDay /J4xS23zuJB"}, {"text_idx": "#000160", "text": "Jen la uganda virino. 37 (Foto farita de Spencer Montero)"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Kaj fine, la virino, kiu alte tenas la standardon de Ugando:"}, {"text_idx": "#000162", "text": "Here comes the Ugandan woman. 1 #SheRunsUG #WomensDay /utuPKhrkC8"}, {"text_idx": "#000168", "text": "3) La France ne semble pas s\u2019inte\u0301resser outre mesure aux ne\u0301gociations de paix."}, {"text_idx": "#000172", "text": "2) Francio timis, ke la tucia atakado estas distance manipulata per Ugando fare de anglaparolantaj landoj kaj intencas malhelpi la influon de Francio en la regiono."}]