[{"text_idx": "#000000", "text": "Kulturaj novaj\u0302oj el diversaj retejoj de esperantujo"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Saluton!Jen ni alvenas al la fino de unu plia jaro! 2019 ne estis facila tamen. C\u0302i-jare, eble plimulte ol en antau\u0306aj, venis en la mondon malnovaj sentoj kaj tra la mondo sonis malamaj voc\u0302oj. Al glavosangon soifantaj, nun de loko flugas ili al loko, per flugiloj de rapida Interreto. La Espero, malkas\u0302as la internan ideon de Esperanto: Rondo familia, homa harmonio kaj interkompreno."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Sed kiam la c\u0302iutaga realeco montras al ni la malon, tio igas nin pripensi: C\u0302u en la nuna mondo la bela song\u0302o de l\u2019 homaro iam efektivig\u0302os? Tutmonde, la socia kaj ekonomia malegalecoj dau\u0306re kreskas iom post iom korodante demokration, kiu ankorau\u0306 fragilas en multaj landoj. C\u0302u eblas paco kaj homa interkomprenig\u0302o en tia brutala sistemo, en kiu kelkaj ekz. monprofitas el militoj?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Se vi demandas kial mi skribas c\u0302i tion, se lac\u0302efartikoloj de la nuna numero pritraktas la kosmon kaj universon, mi respondas ke kiam la realeco tro malfavoras kaj korpremas, ni instinkte turnas nin aliflanken. Tial ni rigardu la c\u0302ielon, observu la astrojn kaj revu pri alia mondo, kie la idealoj de Esperanto jam efektivig\u0302is."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En tempoj, kiam \u201cpostveroj\u201d kaj falsaj novaj\u0302oj dubigas la popolon, parto permesas esti kaptitaj de frenezaj ideoj, vestitaj de skeptikismo, ekzemple, ke la Tero ne estas globa, sed plata. Tiucele, la artikolo de Frank Van Hertrooij helpas nin kompreni kiel la sciencistoj alvenis al konkludoj pri g\u0302iajmovo kaj rotacio ene de nia sunsistemo."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Surtere tamen ni ne nur simbole, sed praktike agu por la paco, por interkomprenig\u0302o kaj klerig\u0302o. C\u0302i-ekzemple menciindas la artikolo pri la ribeluloj de la movado Ribelo Internacia. La movado naskig\u0302is sur la pontoj de Londono en Oktobro 2018. La movado agas neperforte, celante la s\u0302ang\u0302on de laregistaraj sintenoj rilate al ekologiaj demandoj. Mi persone g\u0302ojus se la movado pledus ankau\u0306 por pli egaleca socio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Antau\u0306 kelkaj monatoj mi ricevis retleteron de Bertilo Wennergren demandanta c\u0302u la tekstoj de Kontakto povus esti parto de la kolekto en Tekstaro, kiun mi ankorau\u0306 ne konis tiam. Nun mi ofte uzas g\u0302in, kaj tiuj, kiuj ofte verkas en Esperanto, sendube trovas tie grandan utilon. Disponiginte la kolekton de Kontakto, kompreneble mi tuj kaptis la okazon por inviti lin al nia intervjua rubriko. Ja li estas unu el la plej konataj esperantistoj, kiun mi unue admiris pro la muzika kontribuo, sed pli kaj pli pro la gramatika kontribuo de la Internacia Lingvo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Agrablan legadonRogener PavinskiRedaktoro de Kontakto"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ni pasas trionon de nia tempo dormante \u2015 au\u0306 almenau\u0306tion devus fari. Ja multaj homoj suferas pro maldormemo, sed c\u0302iu havas apartan rilaton kun la dormo. Iuj volas resti pliajn 5 minutojn en la lito c\u0302iumatene; aliaj ne kapablas dormi kiam ili ekkus\u0302as surlite; iuj ne havas ripozigan trankvilan dormon dumaliaj deziras dormi por c\u0302iame."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mia juna amikino j\u0302uras ke s\u0302i sukcesas vekig\u0302i nur post la rigardado de la pos\u0302telefono. Ne hazarde mi legis ke esploristo komparis tiun aparaton kun cigaredoj \u2015 c\u0302u ne fumantoj vekig\u0302as nur post la unua fumenspirado? Certe la kvalito de nia dormo estas tre grava por nia g\u0302enerala vivkvalito kaj sano. C\u0302u metodoj povas helpi naturan proceson kiel la dormo? Certe jes!"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Niaj modernaj kutimoj malhelpas nin tau\u0306ge dormikaj konsekvence havi pli sanan vivon. Do jen la kialoj por prezenti al vi c\u0302i-numere konsilojn por pli bona dormado."}, {"text_idx": "#000015", "text": "En nia intervjua rubriko, Tali Wandel rakontas al Alessandra Madella pri Eu\u0306ritmio, ne tre konata movarto, kiu videbligas la paroladon kaj muzikon. Tali estas israela esperantistino kaj instruistino pri Eu\u0306ritmio en la Valdorfa lernejo, kie g\u0302i estas baza fako.Krome, s\u0302i agadas por disvastigi Eu\u0306ritmion en la Esperantan movadon."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La solvado de konfliktoj devus esti lerneja studobjekto \u2015 tion proponas Franz-Joseph Geidel \u2013 ni konsentas. C\u0302u la mondo plu militos se ni, kiam infanoj, lernus pri la solvado de konfliktoj? Nu, c\u0302iam estas tempo lerni pri tio. La temo pri c\u0302ifromono revenas por prezenti novajn alternativojn, kiuj povas utili al (sed ne nur) afrikanoj. La problemo en Pakistano estas ne la mono mem, sed la rilato kun la labor-merkato. La Blaga Blogo, Tiel la Mondo kaj la Movada Rubriko pliric\u0302igas nian enhavon dum alia tre s\u0302atata rubriko KontaTEK revenas por prezenti interesajn teknologiajn novaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Lingvoj ne mortas, oni mortigas ilin \u2013 Kontakto 2019:4 aperis!"}, {"text_idx": "#000019", "text": "La jaro 2019 estas deklarita internacia jaro de indig\u0302enaj lingvoj lau\u0306 Unesko. La celo estas, per tio kontribui al la konscio pri la urg\u0302a bezono zorgi, revigligi kaj antau\u0306enigi indig\u0302enajn lingvojn enla mondo. Ekzistas nuntempe de 6 g\u0302is 7 mil lingvoj en la mondo. C\u0302irkau\u0306 97% de la monda log\u0302antaro parolas nur 4% el c\u0302i tiuj lingvoj, kaj nur 3% de la popoloj parolas la ceterajn 96% el c\u0302iuj ekzistantaj lingvoj. La granda plimulto de c\u0302i tiuj lingvoj, parolataj c\u0302efe de indig\u0302enaj popoloj, senc\u0302ese malaperos."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mi mem, verdire, ne multe scias pri la fenomeno, kaj ec\u0302 dubas kiel eblus entute solvi g\u0302in. Estas ec\u0302 malfacile mezuri la problemon kiam vi, c\u0302ar naskig\u0302inta en socio kun jam difinita majoritata lingvo, neniam spertos la malaperigon de via propra denaska lingvo.Tamen ne koni la problemon ne signifas ke g\u0302i ne ekzistas. Danke al pli kleraj homoj ni povas informig\u0302i pli bone. La c\u0302efartikolo de nia nuna eldono, prezentita kaj tradukita de Manuela Burghelea kaj Daniel Sanchez, sciigas al ni pri la kau\u0306zoj de tiu malaperado. Tiuj kialoj estas komplikaj, ili entenas politikan regadon, diskriminacion kaj monon."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Similaj kialoj por alia ankau\u0306 grava problemo: La klimata s\u0302ang\u0302ig\u0302o.En la pasinta numero ni publikigis artikolon, kiu prezentis al niaj legantoj la svedanknabinon Greta Thunberg. S\u0302iaj protestoj kontrau\u0306 la apatio de la tutmondaj registarojvekis atenton de la amaskomunikiloj kaj inspiris multajn studentojn tra la mondo simileagi. Sed lau\u0306 Stanislavo Belov, c\u0302io temas nur pri hipokritaj ludoj de la grandaj oligopoloj,kiuj regas la merkaton kaj la enegipolitikon en Eu\u0306ropo. En sia artikolo, li skribas: \u201cNi esturealismaj: necesas pliaj jardekoj kaj plurmiliardaj s\u0302tataj subvencioj por solvi la problemojnde la verda energio.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Malgrau\u0306 la debatoj pri la solvo de la problemo, la organizaj\u0302o Global Footprint Network(Tutmonda Spura Reto), diskonigis la infomon ke la lastan 29-an de julio ni alvenis alc\u0302i-jara tago de la Tera supers\u0302arg\u0302ig\u0302o. Tio signifas ke dum malpli ol ok monatoj, ni jamuzis pli da naturrimedoj ol la planedo povas \u2015 kun regenera marg\u0302eno \u2015 provizi dumla tuta jaro."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Por iom mildigi la enhavon ni prezentas al vi pli leg\u0302eran eron. Nia intervjua gasto estaskonata esperantisto kaj movadano: Roman Dobrzyn\u0301ski, kiu antau\u0306 50 jaroj estis mem laredaktoro de tiu c\u0302i revuo, kiun vi tenas mane. Roman ne perdis sian j\u0302urnalisman vervonkaj nature rakontas pri historioj, kiuj markis lian interesan vivon! Por mi estas grandaplezuro fari tiun vojag\u0302on al la pasinteco, kaj mi esperas ke ankau\u0306 vi g\u0302uos."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Jen via mondo, jen nia mondo, kun monta neg\u0302o kaj mara ondo. De la tropikoj g\u0302is la polusoj, jen vasta mond\u2019 por c\u0302iuj ni. C\u0302i tiun Esperanto-version de This land is your land tradukitan de Wouter F. Pilger vi eble jam au\u0306dis, c\u0302u per la kasedo de Duo Espera au\u0306 \u2015 plej problabe \u2015 en koncertoj de \u201cJoMo\u201d."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Por tio pledas Greta Thunberg, sveda knabino, kiu farig\u0302is tre konata pro sia \u2015 komence sola \u2015 protesto antau\u0306 la nacia parlamento plede por la klimato. S\u0302i estis invitita paroli pubike, kaj s\u0302ia sag\u0302eco kaj mesag\u0302o forte influis gestudentojn c\u0302irkau\u0306 la mondo simile iri sustraten protesti, samkiel s\u0302i trafe influis Pablo Conessa verki la artikolon. Sed la estonteco de la mondo bezonas ne nur proteston sed agadon. La artikolo de Ryan Callahan pritraktas g\u0302uste tion kaj proponas kvar sugestojn por pli ekologia vivstilo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ankau\u0306 ekologio \u2015 la maro specife \u2015 c\u0302efa elemento por la ekvilibro de nia mondo, estas reliefa temo en la muzika arto de Kjara, itala kantistino, kiu j\u0302us aperigis sian unuan albumon en Esperanto. Sperta kantistino kaj komponisto, per Blua Horizonto s\u0302i ekpas\u0302as sur internacian kampon kaj impresas pro la mondmuzika kvalito prezentata, en kiu sentoj kaj emocioj envolvas la au\u0306skultantojn. Kiel c\u0302iam, nia revuo g\u0302uas kontribuojn diversajn kaj ric\u0302ajn. C\u0302i-eldone ne malsamas. Vi legos interasajn artikolojn kiel la historio de koncentrejoj dum la hispana diktaturo; pri la scienca metodo, kaj la rubrikojn: Videoludoj, Tiel la Mondo, Blaga Blogo kaj Movada Rubriko."}, {"text_idx": "#000032", "text": "J\u0302us svarmis tra la amaskomuniloj la unua foto iam ajn faritade Nigra Truo. La atingo estis vaste kaj fiere festata de la scienca komunumo. La bildo estis kunmetita per la kunlaboro de teleskopoj de pluraj lokoj en la mondo kaj pruvas la teorion de relativeco de Einstein. Tamen, kio plej g\u0302ojigis min, estis la fakto, ke malantau\u0306 tiu c\u0302i historia atingo estas la 29-jara Katie Bouman, virino, kiu en MIT (Teknologia Instituto de Massachusetts) partoprenis la kreadon de la programo, kiu produktis la bildon."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Sendube s\u0302i farig\u0302os ekzemplo de kapableco, el kiu multaj knabinoj tra la mondo povas inspirigi sin. Sed samtempe, kiam nun ni festas la atingon de Katie, en Irano Nasrin Sotoudeh, virino, pro la paca defendo de la rajtoj de virinoj en tiu lando, estis kruele kondamnita ricevi 148 vipbatojn kaj resti preskau\u0306 40 jarojn en malliberejo. Kiom malsamaj la situacioj por virinoj en la mondo!"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ankorau\u0306 ne estas klare por c\u0302iuj, ke ne ekzistas pravigo por iu ajn seksa/genra diskriminacio. Kaj batali por tio estas unu el la multaj gravaj taskoj de la feminismamovado. Dum virinoj en okcidentaj landoj pli kaj pli atingas prestig\u0302an socian pozicion, multloke en oriento la virinoj devas batali kontrau\u0306 malkleraj tradicioj, kiuj ankorau\u0306 katenas ne nur la virinojn, sed la homan progreson g\u0302enerale."}, {"text_idx": "#000035", "text": "En Barato al tiu progreso multe kontribuis la kreaj\u0302o de A. Muruganantham, unu ella 100 plej influhavaj personoj de la mondo, lau\u0306 la revuo TIME en la jaro 2014. Konatakiel Pad Men (Menstrutuka Viro), post multjara penado, li sukcese konstruis simplanmas\u0302inaron, per kiu eblas fabriki tre malmultkostajn menstruajn tukojn por la virinoj enla tieaj komunumoj. Lau\u0306 li, \u201cla plej forta kreaj\u0302o de la naturo estas ne leono, nek elefanto,nek tigro. Estas la virino\u201d."}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u201cKion ajn viroj faras, virinoj kapablas same, sangelfluigante\u201d. Mi legis c\u0302i tiun frazon surt-c\u0302emizo \u2015 g\u0302uste la temo de c\u0302efartikoloj en c\u0302i tiu numero. Kial menstruo ankorau\u0306 estastiom granda tabuo? Per du malsimilaj vivspertoj ni konatig\u0302os kun la zorgoj de virinoj enokcidento kaj oriento rilate al menstruo. Ankau\u0306 nia intervjua gasto estas ekzemplo de lavirina povo kaj talento. Natalia MacMahon, krom reg\u0302isoro, estas aktorino kaj tradukisto. S\u0302iantau\u0306 nelonge aperigis Malsano Nomata Amo, retserion kun 6 c\u0302apitroj en kiuj Esperantorolas kiel grava faktoro en la historio."}, {"text_idx": "#000037", "text": "C\u0302ion c\u0302i pripensante, mi rezonis: La viroj rolis (almenau\u0306 li tiel sin prezentas) kielprotagonisto en la monda historio. Kaj surbaze de perforto kaj konkurado \u2015 lau\u0306 la viramodelo \u2015 kulturoj formig\u0302is. C\u0302u vi jam vin demandis, kia estus la mondo, se virinoj regusg\u0302in? Mi ne dubas ke, por ke la estontaj generacioj pluvivu, necesas enkonduki la mondonsur pli bonan vojon. C\u0302u la virinoj montros la vojon?"}, {"text_idx": "#000038", "text": "C\u0302ukpilko \u2013 La sporto de la paco"}, {"text_idx": "#000039", "text": "\u201cKonsento konstruas, malpaco detruas(1)\u201d. Kvankam ankorau\u0306 nun en multaj lokoj regas la terura etoso de malpaco \u2015 vidu la situacion de Venezuelo, ekzemple \u2015 mi kurag\u0302as diri ke nuntempe la homaro strebas eviti militon pli ol antau\u0306e. C\u0302u tiu aserto pravas lau\u0306 vi? Kaj plie, c\u0302u eble la sporto, en siaj diversaj manifestacioj, favoras al pli pacema mondo? Kvankam nemalofte, sporto estas pus\u0302ata de emocioj disputaj kaj batalemo propraj de militemo \u2015 tre konata estas la agresemo en piedpilko ekzemple \u2015 ili lau\u0306 mi, iom post iom rafinig\u0302is en sporto. Eble tial tac\u0302mentoj farig\u0302is teamoj. Sed ne c\u0302iuj sportoj estas similaj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Simile al nia Lingvo Internacia, homo elpensis sporton, kiu siaflanke celas esti plezuriga, saniga kaj malperfortema. G\u0302ia nomo estas C\u0302ukpilko (Tchoukball) kaj g\u0302ia kreinto estas la sviso Hermann Brandt. C\u0302ukpilkon, nun rekonatan kiel sporto de la paco, li kreis en 1970. Mi konis la sporton en la jaro 2002 okaze de la IJK en Brazilo, kiam la au\u0306toro de la nuna c\u0302efartikolo, Julio Calegari, organizis tieajn surlokajn matc\u0302ojn kaj instruadon, en kiuj mi povis partopreni. Mi persone, kiu ne estas tre sportema, povas atesti: La ludo estas vere g\u0302uinda. La rememoro pri tiu okazaj\u0302o igis min pensi la jenon: De kelkaj jaroj kadre la Universalaj Kongresoj okazas futbal-matc\u0302o de la Esperanta Futbal-teamo. Kial de nun, kadre la IJK-oj oni ne ekorganizu c\u0302ukpilkajn instruadojn cele al kreo de internacia Esperanta C\u0302ukpilka teamo, kiu ludu matc\u0302ojn dum la Internaciaj Junularaj Kongresoj? Jen ideo por la organizantoj de la c\u0302i-jara IJK."}, {"text_idx": "#000041", "text": "C\u0302ar mi j\u0302us revenigis al miaj pensoj tiun jam foran, tamen neforgeseblan, sperton de la IJK en 2002, mi donu spacon al alia rememoro. Tie mi havis unuafoje la s\u0302ancon trovi originalajn diskojn de Esperanto-muziko. Kiel granda entuziasmulo de muziko (tiam precipe de rokmuziko) mi tuj ac\u0302etis tri KD-ojn, inter kiuj S\u0302ako, de la grupo La Porkoj. La unua disko de Alejandro Cossavella multe diferencas stile de lia plej lasta Tro, albumo lanc\u0302ita partnere kun la muzikgrupo Vojag\u0302o, tamen la esenco restas sama. En la intervjuo kun li vi povos koni iom pli pri la maniero, kiel li laboras kaj pri lia kariero.Kontakto estas kunlabora revuo. Via abono, samkiel kunlaboro en formo de artikoloj, estas tre bonvenaj kaj bezonataj. Helpu nin sendante proponojn pri temoj, kiujn vi s\u0302atus legi, sed ankau\u0306 diskonigu g\u0302in al viaj konatoj. Ni antau\u0306dankas. G\u0302is la sekva numero!"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kial debato gravas por nia movado"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Dum la pasinta semajno, mi c\u0302eestis JES en S\u0302c\u0302enino, Pollando, kaj unu diskuttemo estis IJK 2019, pli precize, en kiu lando g\u0302i okazu. La du kandidatoj estas Slovakio kaj Nederlando, kaj ambau\u0306 teamoj faris prezenton pri sia lando. Dum la renkontig\u0302o estis multe da diskuto kaj s\u0302ercoj, ambau\u0306 landoj s\u0302erce ofertis subac\u0302eton per biero kaj ... Legi plu Kial debato gravas por nia movado \u2192"}]