[{"text_idx": "#000002", "text": "Pro Is\u0302tar havas alian interesan flankon. Facile estas rimarki ke la batalo inter la Idolkulto kaj la Eternuladorantoj estas trafa aludo al la ateista kaj religiema mondperceptoj de nia epoko."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Luyken estas vera verkisto. Li estas moralfilozofo kun profunda religiemo kaj vasta teologia scio. Li estas tamen tro predikisto kaj lia romanoj impresas arkaike. Pro Is\u0302tar estas la plej sukcesa el liaj kvar romanoj la aliaj Pau\u0306lo Debenham, Mirinda Amo, Stranga Hederaj\u0302o ne plu estas legataj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "\"Estis iu homo en la lando Uc, lia nomo estis\nIjob.\" Tiel komencig\u0302as la Biblia libro de Ijob,\nsupozeble verkita proksimume en la kvina jarcento antau\u0306 Kristo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "G\u0302enerale la romano suferas de anakronismoj. La pensado de\ng\u0302iaj rolantoj vere tro similas tiun de nuntempuloj. Luyken estis\nfervora evangelia kristano, kaj tre moralisma au\u0306toro. Oni povas\nlegi lian romanon kiel defendon de sincera laika kristanismo\nkontrau\u0306 aliaj religioj, kontrau\u0306 intrigemo de ekleziuloj kaj\nankau\u0306 kontrau\u0306 liberpensado, senmoraleco, g\u0302uavido kaj aliaj\nmodernaj fiaj\u0302oj en la okuloj de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La rakonto okazas parte en regionoj iom for de Babel, parte en\nla urbego mem. Babel iel simbolas degeneron, intrigadon,\nmalc\u0302astadon kaj aliajn malvirtojn, dum la kamparo reprezentas\npurajn korojn kaj morojn. Tio cetere s\u0302ajnas sufic\u0302e tipa ideo de\nla 1920-aj jaroj. Tamen, la fia urbo kaj g\u0302ia \"idola\"\nkulto s\u0302ajnas kontrau\u0306vole logi la au\u0306toron, kaj tio validas\nankau\u0306 pri Omar, unu el liaj protagonistoj:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "La romano plenas de detalaj informoj pri la vivo en Babilonio\nen la dua jarmilo a.K., precipe pri religiaj aferoj, sed ankau\u0306\npri vestoj, arkitekturo k.a. C\u0302e kelkaj lokoj la au\u0306toro piednote\naldonis \"Au\u0306tentika!\". Sed pri la ceteraj la\nleganto plej ofte ne povas facile prijug\u0302i la kredindecon. Tamen\nLuyken evidente kolektis multajn sciojn el la asiriologio de sia"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Luyken estas ia Esperanta Flaubert en la senco, ke li tre\ns\u0302atas detalajn priskribojn, precipe de palacoj kaj temploj, kie\nni sekvas la personojn de la romano kvazau\u0306 turistoj gvidataj de\nelokventa c\u0302ic\u0302erono. Sed ankau\u0306 la homaj priskriboj fojfoje\nestas detalaj. La au\u0306toro tamen ne permesas al la leganto mem\nprijug\u0302i la moralan karakteron de la personoj:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "La bus\u0302o de Ilu-ulba, la tria c\u0302efpastro, per\nmultaj jaroj pli juna, estis rimarkinde malgranda kaj\ndiklipa. C\u0302irkau\u0306 g\u0302i ludetis malplac\u0302a cinika rideto,\nkiu tamen ne povis kas\u0302i sentamemon, kiu estis eble la\nplej elstara trajto de lia karaktero. (p. 172)"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Se iel resumi c\u0302i recenzon, la verko plu legeblas seng\u0302ene,\nsendube povas veki intereson per siaj kulturhistoriaj detaloj,\nsed estas iom tro moralisma edifaj\u0302o por mia gusto."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Tio estis la kvara romano, kiun mi legis en Esperanto, kaj la plej\nfrue verkita. Miaopinie g\u0302i estas pli bona ol Gerda\nMalaperis sed ne tiel bona kiel Kiel Akvo De l'"}, {"text_idx": "#000017", "text": "La c\u0302efrolantoj estas kelkaj anoj de Betrah\u0302, eta komunumo de\nadorantoj de la Eternulo, iam dum la jarcentoj inter Jakobo kaj Moseo.\nIli suspektas kas\u0302milito de la Babela pastraro de Is\u0302tar, la am-diino.\nLa konata Ijob estas unu el la rolantoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pri la rakonto mi ne diros multon, krom ke estis sufic\u0302aj\nsurprizoj g\u0302is la fino. Peza filozofiado nur en malmultaj lokoj\nmalrapidigas la disvolvon de la rakonto."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pri la lingvouzo: g\u0302i estas klare legebla, ne novradikema (lau\u0306 mia\nscio), nek ege inventema pri kunmetoj. Rimarkinda por nuntempaj"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ofta uzo de -eco-formoj kiam ni simple uzus o-finaj\u0302on: beleco,\nFrua uzo de afiksoj kiel memstaraj vortoj, au\u0306 kunmetita kun nur\nigi, disa, aro, areto, etulino, ree, eteco, emo, ....\nMi au\u0306dis de iu ke nur \"eta\" kaj \"eble\" tiel\nuzig\u0302is en tiu jaro (1924), sed tiu romano malpruvas tiun aserton. Mi\nne scias c\u0302u Luyken estis la unua verkisto, kiu uzis tiajn formojn,\nUzo de \"s\u0302ati\" en g\u0302ia malnova senco - kiel ni nun uzas"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mi au\u0306dis de iu ke nur \"eta\" kaj \"eble\" tiel\nuzig\u0302is en tiu jaro (1924), sed tiu romano malpruvas tiun aserton. Mi\nne scias c\u0302u Luyken estis la unua verkisto, kiu uzis tiajn formojn,"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Pri la verkinto de la romano mi scias malmulton. De William Auld\n(La Fenomeno Esperanto) mi lernis lian plenan nomon,\nHeinrich August Luyken; kaj de Don Harlow (The\nEsperanto Book) tion, ke li estis protestanta Kristano - de\nla libro mem, mi povus ankau\u0306 supozi ke li estis judo, au\u0306 katolika -"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Sume: mi rekomendas la libron al tiuj kiuj s\u0302atas malnovajn librojn\nkun iom malmoderna rakontrapido, au\u0306 kiuj interesig\u0302as pri la\nhistorio de nia lingvouzo kaj literatura stilaro."}]