[{"text_idx": "#000001", "text": "Por travivi en la naturo necesas bona defendo. C\u0302iu konas bestojn, kiuj protektas sin per kornoj au\u0306 veneno, sed tiuj ne estas la solaj strategioj. Interesaj ekzemploj trovig\u0302as en la mondo de insektoj. Tiu grupo havas nekredeble multajn speciojn kaj do estas tre diversa. Aldone, kelkaj el ili vivas en kompleksaj socialaj strukturoj kun malsamaj roloj, kio kreas tute novajn eblojn por sindefendo. Jen kelkaj el la interesaj manieroj per kiuj insektoj defendas sin."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Fantominsektoj estas granda grupo de specioj, kiuj protektu sin kontrau\u0306 aliaj bestoj kiel birdoj. La plej klara metodo estas imitado de la c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj. Multaj fantominsektoj vivas en arboj, do por ne elstari, ili aspektas kiel longaj, maldikaj bastonoj, au\u0306 plataj folioj. Kvankam oni pensus ke folioj kaj bastonetoj ne faras multe, multaj fantominsektoj ec\u0302 uzas sian konduton por imiti ilin. Ili povas svingi kaj danceti kiel folio, kiu flirtetas en la vento. Por igi la teatraj\u0302on ec\u0302 pli realisma, kelkaj specioj ec\u0302 lasas plantojn kaj fungojn kresketi sur ili kaj ekzistas specioj, kiuj povas s\u0302ang\u0302i sian koloron. Fantominsektoj do povas esti malfacile troveblaj ec\u0302 se oni scias ke ili proksimas kaj eviti atakon estas pli bona ol kontrau\u0306batali."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Se iu predanto malgrau\u0306 c\u0302io sukcesas trovi la fantominsekton, g\u0302i dau\u0306re ne akceptas la malvenkon. La aro de specioj trovis diversajn metodojn por fug\u0302i, forpeli au\u0306 ec\u0302 rekte ataki la kontrau\u0306ulon. Multaj fantominsektoj havas akrajn pikilojn sur diversaj partoj de la korpo. Eurycantha horrida, ekzemple, havas grandajn pikilojn sur la malantau\u0306aj kruroj. Multaj specioj povas ankau\u0306 s\u0302pruci likvaj\u0302ojn, kiuj malbongustas, malbonodoras au\u0306 surprizas atakantojn. Aliaj fantominsektoj estas malpli konfrontemaj kaj preferas forpeli la atakanton. Tion ili faras per montri helajn kolorojn sur la flugiloj, kiujn ili kutime kas\u0302as. En la naturo, helaj, brilaj koloroj ofte estas avertoj, do la subita malfermo de la flugiloj povas konfuzi kaj fortimigi predantojn. Ekzistas fantominsektoj, kiuj faligas sin dum ili montras la flugilojn. Kiam ili falis sur la grundon, ili subite kas\u0302as la flugilojn denove kaj ne plu troveblas inter la folioj surgrunde. Tiel ili povas konfuzi la atakanton kaj samtempe fug\u0302i. Fantominsektoj do estas majstroj de preventi kaj eviti atakojn, sed ili ne c\u0302iam sukcesas. Felic\u0302e ili havas lastan trukon. Se g\u0302i devas batali, g\u0302i povas oferi kruron kaj poste fug\u0302i. La kruro malrapide rekreskas g\u0302is la antau\u0306a grandeco kaj la fantominsekto travivis."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Fantominsektoj devis multe adapti sin por sole travivi, sed kiam oni vivas en granda grupo, la reguloj de la ludo s\u0302ang\u0302ig\u0302as. Grandaj kolonioj kun multe da formikoj au\u0306 abeloj kaj mielo logas novajn predantojn, sed la grupo ankau\u0306 ebligas tute novajn defendajn strategiojn. Esence la sorto de la kolonio ig\u0302as pli grava ol tiu de individuaj membroj, same kiel la korpo pli gravas ol individuaj c\u0302eloj. Tio povas rezulti je kelkaj tre interesaj, sed kruelaj kazoj de memoferado."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La formiko Colobopsis explodens ne estas misnomita. La malgranda formikspecio vivas en grandaj kolonioj, kiuj estas tre allogaj bufedoj al c\u0302iaj predantoj. Kiam malamiko, ekzemple pli granda formiko, provas ataki la kolonion, la log\u0302antoj riskas siajn proprajn vivojn por defendi g\u0302in. Ili tenas la malamikon per mordi g\u0302in kaj direktas la abdomenon (pugon) al g\u0302i. Poste, ili fleksas la abdomenon tiom forte ke g\u0302i eksplodas kaj s\u0302prucas flavan gluecan venenon. La defendantoj ne travivas la eksplodon, sed se c\u0302io iras glate, la atakanto mortas, au\u0306 fug\u0302as."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Estas interesa fakto ke memoferado povas esti bona strategio en la naturo, c\u0302ar oni kutime vidas la naturon kiel lukton por travivi. Malgrau\u0306 tio, la stranga konduto havas sencon. Unue, la tuta kolonio estus detruata de atakantoj, se g\u0302i ne povus forpeli ilin. Ec\u0302 se la memoferado do estas terura por la individua formiko, g\u0302i estas tre avantag\u0302a por la kolonio kaj specio g\u0302enerale. Due, ne c\u0302iu formiko en la kolonio povas eksplodi. Tiuj, kiuj eksplodas estas etaj laborformikoj, kiuj c\u0302iukaze ne povas reprodukti sin. Ilia evolua sukceso do dependas de kiel iliaj parencoj fartas, pro tio ke ili havas similajn genojn kaj ja povas transdoni ilin. Protekti la kolonion per oferi sin do detruas la korpon de la individua formiko, sed protektas la genojn. Parenteze, oni ne pensu ke la aliaj formikoj faras tute nenion dum la atako. Estas pli grandaj formikoj, kies tasko estas la protektado de la enirejo. Se la atakanto ne estas forpelata de la eksplodantaj formikoj, la sorto de la kolonio restas sur iliaj s\u0302ultroj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Alia formiko, Forelius pusillus, havas malpli agresan manieron de oferi sin, sed tio ne igas tion malpli kruela. C\u0302iun vesperon, ili fermas la enirejon de sia kolonio per sablo, por ke g\u0302i estu sekura kaj malfacile trovebla. Malbons\u0302ance, kelkaj formikoj devas resti ekstere por bone fini tiun laboron. Ili laboradas g\u0302is la enirejo tute ne plu videblas kaj kiam oni matene iras al la kolonio, oni vidas ke ili malaperis. La formikoj, kiuj restas ekstere ne estas sufic\u0302e fortaj por travivi la nokton tiel. Vers\u0302ajne ili mortas pro malsato kaj la elc\u0302erpiga laboro. Por la kolonio, tio ne estas problemo, c\u0302ar g\u0302i malpli vers\u0302ajne estos atakata kaj g\u0302i estas tiom granda ke g\u0302i povas perdi kelkajn formikojn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Alia ekzemplo de insektoj, kiuj vivas en kolonioj estas la abelo Apis cerana japonica. G\u0302i estas minacata de la japania giganta vespo (Vespa mandarinia japonica), la plej granda vespo kiu ekzistas. La vespo povas ig\u0302i 5cm kaj povas mortigi dekojn da abeloj c\u0302iun minuton. Kelkaj ekzemplaroj ec\u0302 povas mortigi tutan kolonion. Tial la abelo havas defendan meh\u0302anismon, kiun abeloj el la resto de la mondo ne havas. Kiam la unua vespo eniras en la kolonion, la abeloj amase kovras g\u0302in. Centoj da abeloj povas alig\u0302i, kreante abelbulon kun la vespo en la mezo. La armeo de abeloj komencas vibrigi siajn flugmuskolojn por varmigi la bulon g\u0302is 46\u00b0C. Tio estas la sama meh\u0302anismo, kiun ili uzas por varmigi la abelujon. Tio mortigas la vespon, sed la plejparto de la abeloj travivas. Oni dum longe pensis ke la varmo mortigas la vespon kaj dau\u0306re kredas ke g\u0302i estas grava faktoro, sed kvankam la vespo toleras malpli da varmo ol la abeloj, almenau\u0306 47\u00b0C necesas por mortigi g\u0302in. Tiu problemo estis solvata de eksperimentoj, kiuj mezuris la koncentraciecon de CO2 en la abelbulo. Dum ili varmigas la bulon, la abeloj liberigas multe da CO2, kio altigas la koncentraciecon. En tiuj kondic\u0302oj, kun alta temperaturo kaj multe da CO2, la vespo ne povas travivi pli longe ol 10min kaj ne povas logi aliajn vespojn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Apis cerana japonica, observataj de vespo"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kompreneble c\u0302i tiuj ekzemploj ne sufic\u0302as por reprezenti la plej grandan grupon de bestoj surtere, sed g\u0302i ja montras kiom diversaj insektoj estas. Oni povas trovi multe pli da interesaj ekzemploj en la naturo, kiuj povas plenigi tutajn librojn kaj ec\u0302 tiam ankorau\u0306 ekzistas insektoj, kiujn oni ankorau\u0306 ne malkovris."}]