[{"text_idx": "#000006", "text": "Au\u0306 c\u0302u mi diru: Kial fari vi bezonas legi c\u0302efurbo? Kaj kiu, lau\u0306 mi, estas \"vi\"?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sed mi ankau\u0306 imagas - kiel sugestas la titolserio - ke vi estas \"kontrau\u0306kapitalisto\". C\u0302u mi estas aroganta?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mi ne pensas tiel. Kion mi volas diri per \"kontrau\u0306kapitalisto\" estas simple, ke vi estas, almenau\u0306, malkontenta pri la nuna socio. Vi eble preferas priskribi la objekton de via frustrig\u0302o kiel \"la establado\", \"la status quo\", \"Wall Street\" au\u0306 io alia. Sed mi prenos la liberecon kunigi c\u0302i tiun senton sub la kategorion de \"kontrau\u0306kapitalisma\". Post c\u0302io, ni vivas en kapitalisma mondo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kaj en la pasintaj tagoj (c\u0302ar mi skribas c\u0302i tion fine de junio 2016), la referendumo \"Brexit\" [pri Britio forlaso de Eu\u0306ropa Unio] pasis, reflektante vastan malkontenton kun elitaj burokratoj kaj investbankoj same kiel fantaziojn, kiujn naciismo povus korekti. la eraroj de tutmondismo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Neniu el la laboristoj kiuj estas sataj de aferoj kiel ili estas devis legi Markson por alveni al tiu pozicio. Sperto kondukis hejmen la punkton multe pli profunden ol iu ajn libro povus fari. Ni povas lasi g\u0302in al la funkciado de kapitalismo, ne al la pag\u0302oj de c\u0302efurbo, por generi kontrau\u0306kapitalisman senton."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Nek ni bezonas c\u0302efurbo por informi nin, kien iras la kapitalismo \u2013 male kiel en la epoko de Markso, kie kelkaj legantoj trovis en lia libro bildon de la sorto atendanta siajn proprajn (malpli evoluintajn) landojn. Kiel tiu de Markso skribis en 1867 en sia antau\u0306parolo al la unua eldono, \"la lando kiu estas pli evoluinta industrie nur montras, al la malpli evoluintaj, la bildon de sia propra estonteco.\" Sed hodiau\u0306, 150 jarojn poste, ec\u0302 la malplej evoluintaj nacioj estas firme integrigitaj en la kapitalisma mondo. Laboristoj en tiuj landoj ne nur gustumis sed mang\u0302is sian sataj\u0302on de la amara frukto de la kapitalisma evoluo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Iuj \"marksaj ekonomikistoj\" eble g\u0302uos ludi la rolon de Kasandra avertante nin pri estontaj militoj kaj krizoj - sekuraj en la scio, ke eventuale ili estos pruvitaj g\u0302ustaj. Sed kiom utilas tiaj antau\u0306diroj, vere, krom havigi al la teoriulo la rakontitan g\u0302ojon kiam la akciaj prezoj au\u0306 bomboj falas? Se io ajn, la scio, ke kapitalismo havas novajn katastrofojn antau\u0306 ni povas konduki al fatalismo, pasiveco kaj malespero."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Konfrontitaj kiel ni estas kun tiom da varoj c\u0302iutage de niaj vivoj - multe pli grandega kolekto ol en la tempo de Marx - estas facile rigardi la terminojn \"varo\" kaj \"produkto\" kiel sinonimaj, c\u0302ar preskau\u0306 c\u0302io, kio estas produktita, estas vendebla. sur la merkato. Sed kunfandi la du estas preteratenti la historian karakteron de kapitalismo. Kaj nur tenante en menso tiun historian karakteron ni povos percepti la konturojn de nova socio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La distingo kiun Marx faras inter uzvaloro kaj inters\u0302ang\u0302valoro ne estas malfacile komprenebla, sed g\u0302i postulas, ke ni pridubu tion, kion ni emas konsideri. Homoj hodiau\u0306 estas tiom alkutimig\u0302intaj al la realeco devi pagi por akiri ajnan utilan aj\u0302on, ke estas facile konfuzi varproduktadon kiel esencan elementon de iu formo de socio. C\u0302i tiu supozo malhelpas nin imagi kvalite malsaman formon de socio en la estonteco."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Uzvaloro estas tiel evidenta koncepto, ke Marx nur pasigas tri alineojn diskutante g\u0302in komence de c\u0302efurbo, enfokusigante lian atenton anstatau\u0306e sur la fenomeno de inters\u0302ang\u0302o-valoro, kiu povas esti esprimita en la simpla ekvacio:"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Au\u0306, por preni ekzemplon, kiun Marx uzas poste c\u0302efurbo:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "\"Kion signifas c\u0302i tiu ekvacio?\" Tio estas la unua s\u0302losila demando, kiun Marx starigas ekzamenante inters\u0302ang\u0302valoron. Au\u0306, pli specife: Kion komunaj la varoj ambau\u0306flanke de la ekvacio povas alporti ilin en rilaton de egaleco kaj inters\u0302ang\u0302o?"}, {"text_idx": "#000039", "text": "La ekvacio mem, Marx argumentas, kun du varoj ambau\u0306flanke de egala signo, \"signifas ke komuna elemento de identa grandeco ekzistas en du malsamaj aferoj.\" C\u0302i tio signifas, ke \"ambau\u0306 estas do egalaj al tria afero, kiu estas nek unu nek la alia.\""}, {"text_idx": "#000042", "text": "C\u0302iukaze, la maniero kiel Marx elj\u0302etas sian \"laborteorion de valoro\", simple dirante \"nur unu posedaj\u0302o restas\", devas frapi multajn legantojn kiel iom dubinda c\u0302ar ekzistas fakte varoj kiuj estas la produkto de malmulte da au\u0306 ec\u0302 neniu laboro. tio povas akiri pli altajn prezojn ol laborintensaj. Povus s\u0302ajni, do, ke Marx okupig\u0302as pri ia intelekta rulturko, en kiu li limigas diskuton al varoj kiuj estas laborproduktoj kaj tiam, jen, malkovras ke laboro estas kio determinas valoron. C\u0302i tio estas punkto, kiun preskau\u0306 c\u0302iu kritikisto de Marx kaptis. Unu el la fruaj kritikistoj, Eugen von Bohm-Bawerk, priskribis Marx kiel \"unu kiu urg\u0302e dezirante alporti blankan pilkon el urno zorgas por certigi tiun rezulton enmetante blankajn pilkojn nur.\""}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kaj estu same evidente, ke c\u0302i tiu ric\u0302aj\u0302o povas esti produktita nur per homa laboro. \"C\u0302iu infano scias,\" Marx skribis al sia amiko Ludwig Kugelmann en 18668, \"ke c\u0302iu nacio, kiu c\u0302esos labori, ne dum unu jaro, sed ni diru, nur dum kelkaj semajnoj, pereus.\" Jen necesa kaj neevitebla realo de iu ajn formo de socio: la homoj devas labori por produkti materian ric\u0302econ. Kapitalismo ne diferencas, krom ke sub c\u0302i tiu sistemo la granda plimulto de c\u0302i tiu ric\u0302aj\u0302o prenas la formon de varoj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Do kiam Markso ekzamenas la varon komence de c\u0302efurbo, g\u0302i estas la varo en c\u0302i tiu fundamenta signifo kiel la kapitalisma formo de materia ric\u0302eco. Kaj c\u0302ar c\u0302i tiu ric\u0302aj\u0302o estas nepre la produkto de homa laboro, estas nature por Marx identigi laboron kiel la komuna faktoro kiu determinas varvaloron."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Estas vere, kompreneble, ke ekzistas \"varoj\" kiuj estas la produkto de malmulte da au\u0306 neniu laboro. Sed Markso opiniis, ke ekzistas fundamenta distingo inter la varo kiel la kapitalisma formo de socia ric\u0302aj\u0302o kaj varo en la nura \"formala\" signifo kiel io ajn kun prezo. C\u0302iukaze, li apenau\u0306 ne konsciis pri la ekzisto de tiaj varoj kaj fakte rimarkas, ke \"aj\u0302oj kiuj per si mem ne estas varoj, kiel konscienco, honoro, ktp., povas esti ofertitaj por vendo de iliaj posedantoj, kaj tiel akiri la formon de varoj per ilia prezo\", tiel ke \"aj\u0302o povas, formale parolante, havi prezon sen valoro.\" Marx fakte klarigas \"formajn varojn\" kiel teron au\u0306 interezan kapitalon, sed tiaj klarigoj bazig\u0302as sur esencaj konceptoj kiel valoro au\u0306 plusvaloro, do li ne kapablas klarigi ilin g\u0302is tiuj konceptoj estas klarigitaj. ."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Tiel multe de la kritiko de Marx bazig\u0302as sur nescio de, au\u0306 malpacienco pri, la pas\u0302o-post-pas\u0302a metodo kiun Marx uzas. Liaj kritikantoj atendas, ke li tuj klarigu c\u0302ion, kion Marx opiniis ridinda, c\u0302ar \u201cse oni volus klarigi dekomence c\u0302iujn fenomenojn, kiuj s\u0302ajne kontrau\u0306as la leg\u0302on, oni devus provizi la sciencon. antau\u0306la scienco.\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Identigi \"laboron\" kiel la fundamenta determinanto de valoro s\u0302ajnas facile refutita per la ekzisto de varoj kiuj estas la produkto de malmulte da au\u0306 neniu laboro. Sed tiu kritiko ignoras la fundamentan koncepton de la krudvaro kiel la \"kapitalisma formo de materia ric\u0302aj\u0302o\", dum ankau\u0306 preteratentas la pas\u0302on post pas\u0302o, sciencan aliron kiun Marx adoptas, per kio li pliklarigas fundamentajn konceptojn antau\u0306 respondeci pri derivitaj fenomenoj. Se anstatau\u0306e ni tute perdig\u0302os en ekonomiaj fenomenoj, ni tute perdos la vidon de la kapitalismo kiel unu produktadmaniero inter aliaj; kaj tio vers\u0302ajne estas tre la punkto de granda parto de la skribo trovita en lernolibroj pri ekonomio\u2014por limigi la vizion de la studento g\u0302is la punkto kie nenio antau\u0306 au\u0306 preter kapitalismo povas esti imagita."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Interkonsenti kun la terminologio kiun Marx uzas estas pli ol duono de la batalo por kompreno c\u0302efurbo. Kaj neniu koncepto estas pli grava ol \"valoro\". Povas s\u0302ajni konfuze, ke Marx komencas per parolado pri \"inters\u0302ang\u0302valoro\" kaj poste enkondukas la terminon \"valoro\". Do antau\u0306 ol dau\u0306rigi, gravas klare distingi inter la du."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Marx klarigas tion plu uzante historian ekzemplon:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Varproduktanto neniam povas scii certe c\u0302u la varoj produktitaj efektive estos venditaj, tial Marx referencis al la konvertig\u0302o de la krudvaro en monon per vendo la \"fatala salto\" (salto mortale). Se provizo superas postulon, la salto pruvos fatala por iuj varoj\u2014au\u0306 ili eble nur venos al la alia flanko je rabatprezo; dum en aliaj kazoj kie postulo por la varo estas intensa (kiel en nia bicikloekzemplo), fervora ac\u0302etanto povus laso la varo kaj tiris g\u0302in al la alia flanko. C\u0302iukaze, nur post la efektivigo de la produktado oni povas scii c\u0302u la distribuo de laboro al difinita produktsektoro estis tau\u0306ga au\u0306 ne. Kaj tiam, depende de tiu rezulto, pli-malpli laboro povus esti distribuita al tiu sektoro de la entuta laboro de la socio."}]