[{"text_idx": "#000001", "text": "Filozofio de scienco estas sub-kampo de filozofio koncernita kun la fondusoj, metodoj, kaj implicoj de scienco.\nLa centraj demandoj de tiu studo koncernas kio kvalifikig\u0302as kiel scienco, la fidindeco de sciencaj teorioj, kaj la finfina celo de scienco.\nTiu disciplino interkovras kun metafiziko, ontologio, kaj sciteorio, ekzemple, kiam g\u0302i esploras la rilaton inter scienco kaj vero."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ekzistas neniu interkonsento inter filozofoj koncerne multaj el la centrajn problemojn koncernitajn kun la filozofio de scienco, inkluzive de c\u0302u scienco povas riveli la veron pri neobserveblaj aj\u0302oj kaj c\u0302u scienca rezonado povas esti pravigita entute.\nAldone al tiuj g\u0302eneralaj demandoj pri scienco kiel tutaj\u0302o, filozofoj de scienco pripensas problemojn kiuj validas por specialaj sciencoj (kiel ekzemple biologio au\u0306 fiziko).\nKelkaj filozofoj de scienco ankau\u0306 utiligas nuntempajn rezultojn en scienco por atingi konkludojn pri filozofio mem."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dum filozofia penso apartenanta al sciencdatoj reen minimume al la tempo de Aristotelo, filozofio de scienco aperis kiel klara disciplino nur en la mezo de la 20-a jarcento en la maldormo de la logiko-pozitivismo movado, kiu planis formuli kriteriojn por certigado de c\u0302iu la senco de filozofiaj deklaroj kaj objektive taksanta ilin.\nLa orientilo de Thomas Kuhn 1962 libro The Structure of Scientific Revolutions anstatau\u0306e argumentante ke c\u0302iu progreso estas relative al \" paradigmo \", la aro de demandoj, konceptoj, kaj praktikojn kiuj difinas sciencan disciplinon en speciala historia periodo ankau\u0306 estis .\nKarl Popper kaj Charles Sanders Peirce pluiris de pozitivismo por establi modernan aron de normoj por scienca metodaro."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Poste, la koherist aliro al scienco, en kiu teorio estas konfirmita c\u0302u g\u0302i sonas racie de observaj\u0302oj kiel parto de kohera tutaj\u0302o, ig\u0302is elstaraj pro W. V. Quine kaj aliaj.\nKelkaj pensuloj kiel ekzemple Stephen Jay Gould serc\u0302as al grundoscienco en aksiomaj supozoj, kiel ekzemple la homogeneco de naturo.\nVoc\u0302an malplimulton de filozofoj, kaj Paul Feyerabend (1924-1994) aparte, argumentas ke ekzistas ne tia aj\u0302o kiel la \" scienca metodo \", tiel ke c\u0302iuj aliroj al scienco devus esti permesitaj, inkluzive de eksplicite supernaturaj.\nAlia aliro al pripensado sciencon implikas legi kiel scio estas kreita de sociologia perspektivo, aliro reprezentita fare de akademiuloj kiel David Bloor kaj Barry Barnes.\nFinfine, tradicio en kontinenta filozofia alirscienco de la perspektivo de rigora analizo de homa sperto."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Filozofioj de la specialaj sciencoj intervalas de demandoj pri la naturo de tempo levita per la g\u0302enerala relativeco de Einstein, al la implicoj de ekonomiko por publika politiko.\nCentra temo estas c\u0302u unu scienca disciplino povas esti reduktita al la kondic\u0302oj de alia.\nTio kemio estas, povas esti reduktita al fizikoj, au\u0306 c\u0302u sociologio povas esti reduktita al individua psikologio?\nLa g\u0302eneralaj demandoj de filozofio de scienco ankau\u0306 ekestas kun pli granda specifeco en kelkaj specialaj sciencoj.\nEkzemple, la demando de la valideco de scienca rezonado vidig\u0302as en malsama alivestig\u0302o en la fundamentoj de statistiko.\nLa demando de kiuj kalkuloj kiel scienco kaj kio devis esti ekskluditaj ekestas kiel viv-au\u0306-morta afero en la filozofio de medicino.\nPlie, la filozofioj de biologio, de psikologio, kaj de la sociosciencoj esploras c\u0302u la sciencaj studoj de homnaturo povas atingi objektivecon au\u0306 estas neeviteble formitaj per valoroj kaj de sociaj rilatoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "5 Filozofio de specialaj sciencoj 5.1"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Distingi inter scienco kaj ne-scienco estas referita kiel la limadproblemo.\nEkzemple, c\u0302u psikanalizo devis esti konsiderita naturscienca?\nKiel pri tielnomita kreadscienco, la inflacia Multunivers hipotezo, au\u0306 makroekonomio?\nKarl Popper nomis tion la centra demando en la filozofio de scienco.\nTamen, neniu unuigita raporto pri la problemo gajnis akcepton inter filozofoj, kaj kelkaj rigardas la problemon kiel nesolveblan au\u0306 neinteresan.\nMartin Gardner argumentis por la uzo de Potter Stewart-normo (\"mi scias al g\u0302i kiam mi vidas g\u0302in\") por rekonado de pseu\u0306doscienco."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Fruaj provoj de la logikaj pozitivistoj surgrundig\u0302is sciencon en observado dum ne-scienco estis ne-observa kaj tial sensenca.\nPus\u0302butono argumentis ke la centra posedaj\u0302o de scienco estas falspruveblo.\nTio estas, c\u0302iu vere scienca aserto estas kapabla je esti pruvita falsa, minimume en principo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Studfako au\u0306 konjekto kiu maskas kiel scienco en provo aserti legitimecon ke g\u0302i ne alie povus atingi estas referita kiel pseu\u0306doscienco, marg\u0302ena scienco, au\u0306 fatrasscienco.\nFizikisto Richard Feynman kreis la termino- \" kargosektosciencon \" por kazoj en kiuj esploristoj kredas ke ili faras sciencon c\u0302ar iliaj agadoj havas la kontaktig\u0302eman aspekton de g\u0302i sed fakte malhavas la \"specon de ekstrema honesteco\" kiu permesas al iliaj rezultoj esti rigore analizitaj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Proksime rilatita demando estas kiuj kalkuloj kiel bona scienca klarigo.\nAldone al disponigado de prognozoj pri ontokazoj, socio ofte prenas sciencajn teoriojn por disponigi klarigojn por la okazaj\u0302oj kiuj okazas regule au\u0306 jam okazis.\nFilozofoj esploris la kriteriojn de kiuj scienca teorio povas esti dirita esti sukcese klariginta fenomenon, same kiel kion g\u0302i intencas diri ke scienca teorio havas klarigan potencon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Unu frua kaj influa teorio de scienca klarigo estas la dedukt-nomological modelo.\nG\u0302i diras ke sukcesa scienca klarigo devas dedukti la okazon de la fenomenoj koncernitaj de scienca leg\u0302o.\nTiu vido estis submetita granda kritiko, rezultigante plurajn vaste agnoskitajn kontrau\u0306ekzemplojn al la teorio.\nEstas aparte defii karakterizi kio estas signifita per klarigo ke kiam la aj\u0302o por esti klarigita ne povas esti konkludita el iu leg\u0302o c\u0302ar g\u0302i estas demando pri s\u0302anco, au\u0306 alie ne povas esti perfekte antau\u0306dirita de kio estas konata.\nWesley Salmon evoluigis modelon en kiu bona scienca klarigo devas esti statistike signifa al la rezulto por esti klarigita.\nAliaj argumentis ke la s\u0302losilo al bona klarigo unuigas malsimilajn fenomenojn au\u0306 disponigas kau\u0306zan mekanismon."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kvankam g\u0302i ofte estas prenita por koncedite, estas ne entute klare kiel oni povas konkludi la validecon de g\u0302enerala deklaro el kelkaj specifaj kazoj au\u0306 konkludi la veron de teorio el serio de sukcesaj testoj.\nEkzemple, kokido observas ke c\u0302iu mateno la farmisto venas kaj donas al g\u0302i mang\u0302aj\u0302on, dum centoj da tagoj en vico.\nLa kokido povas tial utiligi induktan logikon por konkludi ke la farmisto alportos mang\u0302aj\u0302on c\u0302iun matenon.\nTamen, unu matenon, la farmisto venas kaj senvivigas la kokidon.\nKiel estas scienca rezonado pli fidinda ol la rezonado de la kokido?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Unu aliro estas agnoski ke indukto ne povas atingi certecon, sed observante ke pli da kazoj da g\u0302enerala deklaro minimume povas igi la g\u0302eneralan deklaron pli vers\u0302ajna.\nTiel la kokido estus g\u0302usta fini de c\u0302iu tiujn matenojn kiuj g\u0302i estas vers\u0302ajne la farmisto venos kun mang\u0302aj\u0302o denove la venontan matenon, ec\u0302 se g\u0302i ne povas esti certa.\nTamen, tie restas malfacilaj demandoj pri kiu preciza vers\u0302ajneco c\u0302iu antau\u0306fiksita indico pravigas meti en la g\u0302eneralan deklaron.\nOnehyfenleft-elirejo de tiuj specialaj malfacilaj\u0302oj devas deklari ke c\u0302iuj kredoj pri sciencaj teorioj temu subjektivaj, au\u0306 personaj, kaj g\u0302usta rezonado temas simple pri kiel indico devus s\u0302ang\u0302i onies subjektivajn kredojn dum tempo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dum farado de observaj\u0302oj, sciencistoj trarigardas teleskopoj, studobildoj sur elektronikaj ekranoj, rekordmezurildatenoj,.\nG\u0302enerale, pri baza nivelo, ili povas konsenti pri kion ili vidas, ekz., la termometro montras al 37.9 gradoj C. But, se tiuj sciencistoj havas malsamajn ideojn pri la teorioj kiuj estis evoluigitaj por klarigi tiujn bazajn observaj\u0302ojn, ili povas disputi koncerne kion ili observas.\nEkzemple, antau\u0306 tiu de Albert Einstein\ng\u0302enerala fizika relativeco, observantoj vers\u0302ajne interpretintuntaj la bildon c\u0302e maldekstro kiel kvin malsamaj objektoj en spaco.\nEn lumo de tiu teorio, aliflanke, astronomoj rakontos al vi ke ekzistas fakte nur du objektoj, unu en la centro kaj kvar malsamaj bildoj de sekundo obj\u0302etas c\u0302irkau\u0306 la flankoj.\nAlternative, se aliaj sciencistoj suspektas ke io estas malg\u0302usta per la teleskopo kaj nur unu objekto fakte estas observita, ili funkciigas sub ankorau\u0306 alia teorio.\nObservaj\u0302oj kiuj ne povas esti apartigitaj de teoria interpreto lau\u0306dire estas teori-s\u0302arg\u0302itaj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "C\u0302iu observado implikas kaj percepton kaj pensadon.\nTio estas, oni ne faras observadon pasive, sed prefere estas aktive okupig\u0302is pri distingado de la fenomeno estante observita de c\u0302irkau\u0306aj sensaj datenoj.\nTial, observaj\u0302oj estas trafitaj per onies subesta kompreno de la maniero kiel en kiu la mondo funkcias, kaj tiu kompreno povas influi kio estas perceptita, rimarkis, au\u0306 opiniis inda je konsidero.\nEn tiu signifo, povas esti argumentite ke c\u0302io observado estas teori-s\u0302arg\u0302itaj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "C\u0302u scienco devis plani determini finfinan veron, au\u0306 estas tie demandoj kiujn scienco ne povas respondi?\nScienca realists aserto ke scienco alstrebas veron kaj ke unu devus rigardi sciencajn teoriojn kiel verajn, c\u0302irkau\u0306 vera, au\u0306 vers\u0302ajne vera.\nInverse, sciencaj kontrau\u0306-realistoj argumentas ke scienco ne celas (au\u0306 minimume ne sukcesas) c\u0302e vero, aparte vero pri unobservable'oj kiel elektronoj au\u0306 aliaj universoj.\nInstrumentistoj argumentas ke sciencaj teorioj devus nur esti analizitaj sur c\u0302u ili estas utilaj.\nLau\u0306 ilia opinio, c\u0302u teorioj estas veraj au\u0306 ne estas apud la punkto, c\u0302ar la celo de scienco devas fari prognozojn kaj ebligi efikan teknologion."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Realistoj ofte montras al la sukceso de lastatempaj sciencaj teorioj kiel indicon por la vero (au\u0306 proksime de vero) de nunaj teorioj.\nKontrau\u0306realistoj montras al au\u0306 la multaj malveraj teorioj en la historio de scienco kaj teknologio, [20] [21] epistema moralo, [22] la sukceson de malverajn modeligante supozojn, [23] au\u0306 vaste nomita postmodernaj kritikoj de objektiveco kiel indico kontrau\u0306 scienca realismo.\nKontrau\u0306realistoj provas klarigi la sukceson de sciencaj teorioj sen referenco al vero.\nKelkaj kontrau\u0306realistoj asertas ke sciencaj teorioj alstrebas esti precizaj nur koncerne observeblajn objektojn kaj argumentas ke ilia sukceso estas c\u0302efe taksita per tiu kriterio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Valoroj intersekcas kun scienco lau\u0306 malsamaj manieroj.\nEkzistas epistemaj valoroj kiuj plejparte gvidas la sciencan esploradon.\nLa scienca entrepreno estas enkonstruita al aparte kulturo kaj aprezas tra individuaj terapiistoj.\nValoroj eliras el scienco, kaj kiel produkto kaj prilaboras kaj povas esti distribuitaj inter pluraj kulturoj en la socio."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Se g\u0302i estas neklara kiuj kalkuloj kiel scienco, kiel la procezon de konfirmado de teorioverkoj, kaj kio la celo de scienco estas, ekzistas konsiderinda amplekso por valoroj kaj aliaj sociaj influoj por formi sciencon.\nEfektive, valoroj povas ludi rolon intervalantan de determinado kiu esplorado estas financita al influado kiuj teorioj realigas sciencan interkonsenton.\nEkzemple, en la 19-a jarcento, kulturvaloroj tenitaj fare de sciencistoj koncerne vetkuron formis esploradon sur evolucio, kaj valoroj koncerne socian klason influis debatojn pri frenologio (konsideritaj scienca tiutempe).\nFeminismaj filozofoj de scienco, sociologoj de scienco, kaj aliaj esploras kiom sociaj valoroj influas sciencon."}, {"text_idx": "#000021", "text": "La originoj de filozofio de sciencospuro reen al Platono kaj Aristotelo [27] kiuj distingis la formojn de proksimuma kaj precizan argumentante, metita la trioblan skemon de abduktive, dedukta, kaj indukta inferenco, kaj ankau\u0306 analizis argumenti de analogeco.\nLa dekunua-jarcenta araba polihistoro Ibn al-Haytham (konata en la latina kiel Alhazen) faris lian esploradon en optiko per kontrolita eksperimenta testado kaj aplikata geometrio, precipe en liaj enketoj en la bildojn rezultig\u0302antaj el la reflektado kaj refrakto de lumo.\nRoger Bacon (1214-1294), angla pensulo kaj eksperimentatoro peze influis de al-Haytham, estas rekonita per multaj por esti la patro de moderna scienca metodo.\nLia opinio ke matematiko estis esenca al g\u0302usta kompreno de fiziko estis konsiderita kiel 400 jaroj antau\u0306 sia tempo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Instrumentalismo ig\u0302is populara inter fizikistoj c\u0302irkau\u0306 la turno de la 20-a jarcento, post kiam kiu logiko-pozitivismo difinis la kampon dum pluraj jardekoj.\nLogiko-pozitivismo akceptas nur testeblajn deklarojn kiel senchavajn, malaprobas metafizikajn interpretojn, kaj ampleksas konfirmismon (aro de ekkonteorioj kiu kombinas logikismon, empirion, kaj lingvistikon al grundfilozofio sur bazo kongrua kun ekzemploj de la empiriaj sciencoj).\nSerc\u0302i revizii c\u0302ion el filozofio kaj transformi g\u0302in al nova scienca filozofio, [33] la Berlina Cirklo kaj la Viena Cirklo prezentis logiko-pozitivismon en la malfruaj 1920-aj jaroj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Interpretante la fruan filozofio de lingvo de Ludwig Wittgenstein, logikaj pozitivistoj identigis verifiabilecprincipon au\u0306 kriterion de kogna senco.\nDe la logikismo de Bertrand Russell ili serc\u0302is redukton de matematiko g\u0302is logiko.\nIli ankau\u0306 c\u0302irkau\u0306brakis la logikan atomismon de Russell, tiu de Ernst Mach\nfenomenismo - per kio la menso scias nur faktan au\u0306 eblan senssperton, kio estas la enhavo de c\u0302iuj sciencoj, c\u0302u fiziko au\u0306 psikologio - kaj tiu de Percy Bridgman\nTiel, nur la konfirmebla estis scienca kaj kogne senchava, dum la nekontrolebla estis nescienca, kogne sensencaj \"pseu\u0306dodeklaroj\" - metafizika, emocia, au\u0306 tia - ne honorindulo de plia revizio de filozofoj, kiuj estis lastatempe ordonitaj por organizi scion prefere ol evoluigi novan scion."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Logiko-pozitivismo estas ofte portretita kiel prenante la ekstremon kiun scienca lingvo neniam devus plusendi al io ajn neobservebla - ec\u0302 la s\u0302ajne-kernonocioj de kau\u0306zeco, mekanismo, kaj principoj - sed tio estas troigo.\nBabilado de tiaj unobservable'oj povus esti permesita tiel metafora - rektaj observaj\u0302oj rigarditaj en la abstraktaj\u0302o - au\u0306 c\u0302e plej malbone metafizika au\u0306 emocia.\nTeoria laws estus reduktita al empiriaj leg\u0302oj, dum teoriaj esprimoj rikoltus signifi de observaj esprimoj per korespondadreguloj.\nMatematiko en fiziko reduktus al log\u0302istiko per logikismo, dum racia rekonstruo volus konverti ordinaran lingvon en normigitajn ekvivalentojn, c\u0302io interkonektita kaj unuigita per logika sintakso.\nScienca teorio estus deklarita kun sia metodo de konfirmo, per kio logika kalkulado au\u0306 empiria operacio povis konfirmi g\u0302ian malveron au\u0306 veron."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En la malfruaj 1930-aj jaroj, logikaj pozitivistoj fug\u0302is de Germanio kaj de Au\u0306strio al Britio kaj Ameriko.\nFlank tiam, multaj anstatau\u0306igis la fenomenismon de Mah\u0302o kun tiu de Otto Neurath\nfizikismo, kaj Rudolf Carnap serc\u0302is anstatau\u0306igi konfirmon kun simple konfirmo.\nKun la fino de 2-a Mondmilito en 1945, logiko-pozitivismo ig\u0302is pli milda, logika empirio, gvidita plejparte de Carl Hempel, en Ameriko, kiu klarigis la kovran leg\u0302modelon de scienca klarigo kiel maniero identigi la logika formo de klarigoj sen iu referenco al la suspektatnocio de \"kau\u0306zado\".\nLa logika pozitivistmovado ig\u0302is grava subkonstruaj\u0302o de analiza filozofio, [34] kaj dominis Anglosphere filozofion, inkluzive de filozofio de scienco, influante sciencojn, en la 1960-aj jarojn.\nAnkorau\u0306 la movado ne solvis it'ojn centrajn problemojn, [35] [36] [37] kaj g\u0302iaj doktrinoj estis c\u0302iam pli atakitaj.\nTamen, g\u0302i kau\u0306zis la establadon de filozofio de scienco kiel klara subdisciplino de filozofio, kie Carl Hempel ludas s\u0302losilan rolon."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En la libro The Structure of Scientific Revolutions , (1962 ke la procezo de observado kaj taksado okazas ene de paradigmo, logike kohera \"portreto\" de la mondo kiu estas kongrua kun observaj\u0302oj faris de it enkadrigo.\nParadigmo ankau\u0306 ampleksas la aron de demandoj kaj praktikoj kiuj difinas sciencan disciplinon.\nLi karakterizis normalan sciencon kiel la procezo de observado kaj \"puzlosolvado\" kiu okazas ene de paradigmo, dum revolucia scienco okazas kiam unu paradigmo preterpasas alian en paradigmos\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kuhn neis ke estas iam eble izoli la hipotezon estante testita de la influo de la teorio en kiu la observaj\u0302oj estas teraj, kaj li argumentis ke estas ne eble analizi konkurantajn paradigmojn sendepende.\nPli ol unu logike kohera konstrukcio povas pentri uzeblan similecon de la mondo, sed ekzistas neniu komuna bazo de kiu al metas du kontrau\u0306 unu la alian, teorio kontrau\u0306 teorio.\nC\u0302iu paradigmo havas siajn proprajn apartajn demandojn, celojn, kaj interpretojn.\nNek disponigas normon de kiu la alia povas esti taksita, tiel ke ekzistas neniu klara maniero mezuri sciencan progreson trans paradigmoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Por Kuhn, la elekto de paradigmo estis dau\u0306rigita per raciaj procezoj, sed ne finfine determinita per ili.\nLa elekto inter paradigmoj implikas meti du au\u0306 pli da \"portretoj\" kontrau\u0306 la mondo kaj decidado kiu simileco plej promesas.\nPor Kuhn, akcepto au\u0306 malakcepto de paradigmo estas socia procezo tiel multo kiel logika procezo.\nLa pozicio de Kuhn, aliflanke, estas ne unu el relativismo.\nLau\u0306 Kuhn, paradigmos\u0302ang\u0302o okazas kiam signifa nombro da observaj anomalioj ekestas en la malnova paradigmo kaj nova paradigmo sonas racie de ili.\nTio estas, la elekto de nova paradigmo estas bazita sur observaj\u0302oj, ec\u0302 se tiuj observaj\u0302oj estas parolitaj kontrau\u0306 la fono de la malnova paradigmo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kelkaj pensuloj serc\u0302as prononci aksiomajn supozojn sur kiuj scienco povas esti bazita, formo de bazismo.\nTio estas tipe la implica filozofio de laborado de kun sciencistoj, ke la sekvaj bazaj supozoj kiuj estas necesaj por pravigi la sciencan metodon:"}, {"text_idx": "#000031", "text": "ke ekzistas objektiva realeco partumita fare de c\u0302iuj raciaj observantoj;"}, {"text_idx": "#000032", "text": "ke tiu objektiva realeco estas regita per naturleg\u0302oj;"}, {"text_idx": "#000033", "text": "ke tiuj leg\u0302oj povas esti malkovritaj per sistema observado kaj eksperimentado."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Propagandantoj argumentas ke tiuj supozoj estas akcepteblaj kaj necesaj por praktikado de scienco.\nEkzemple, Hugh Gauch argumentas ke scienco antau\u0306supozas ke \"la fizika mondo estas bonorda kaj komprenebla.\"\nSame, biologo Stephen Jay Gould citas la konstantecon de la leg\u0302oj de naturo kiel supozon kiun sciencisto devus supozi antau\u0306 dau\u0306rigi farendaj\u0302o geologion.\nEn tiu vido, la homogeneco de sciencaj leg\u0302oj estas nepruvebla postulato kiu rajtigas sciencistojn eksterpoli en la neobserveblan pasintecon.\nEn aliaj vortoj, la konstanteco de naturleg\u0302oj devas esti supozita por senchave studi la pasintecon."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Kontraste al la vido ke scienco ripozas en bazaj supozoj, koherismo asertas ke deklaroj estas pravigitaj estante parto de kohera sistemo.\nAu\u0306, prefere, individuaj deklaroj ne povas esti konfirmitaj sur sia propra: nur koheraj sistemoj povas esti pravigitaj.\nPrognozo de transito de Venuso estas pravigita memstare estanta kohera kun pli larg\u0302aj kredoj pri c\u0302iela mekaniko kaj pli fruaj observaj\u0302oj.\nKiel klarigite supre, observado estas kogna ago.\nTio estas, g\u0302i dependas de antau\u0306ekzista kompreno, sistema aro de kredoj.\nObservado de transito de Venuso postulas enorman vicon da helpkredoj, kiel ekzemple tiuj kiuj priskribas la optikon de teleskopoj, la mekanikon de la teleskopmonto, kaj komprenon de c\u0302iela mekaniko.\nSe la prognozo malsukcesas kaj transito ne estas observita, kiu rezultigas alg\u0302ustigon en la sistemo, s\u0302ang\u0302o en iu helpsupozo, prefere ol malakcepto de la teoria sistemo supozeble."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Fakte, lau\u0306 la Duhem-Quine tezo, post Pierre Duhem kaj W. V. Quine, estas maleble testi teorion en izoliteco.\nOni c\u0302iam devas aldoni helphipotezojn por fari testeblajn prognozojn.\nEkzemple, testi Newton's Law of Gravitation (La leg\u0302o de gravitado de njutono) en la sunsistemo, oni bezonas informojn pri la masoj kaj poziciojn de la suno kaj c\u0302iuj planedoj.\nFame, la malsukceso antau\u0306diri la orbito de Urano en la 19-a jarcento kondukis ne al la malakcepto de Juro de Neu\u0306tono sed prefere al la malakcepto de la hipotezo ke la sunsistemo konsistas el nur sep planedoj.\nLa enketoj kiuj sekvis kau\u0306zis la eltrovon de oka planedo, Neptuno.\nSe testo malsukcesas, io estas malg\u0302usta.\nSed ekzistas problemo en supozi kio ke io estas: mankanta planedo, malbone kalibritan testekipaj\u0302on, sensuspektitan kurbecon de spaco, au\u0306 iom alia."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Unu sekvo de la Duhem-Quine tezo estas tiu unu povas igi ajnan teorion kongrua kun iu empiria observado per la aldono de sufic\u0302a nombro da tau\u0306gaj ad hoc hipotezoj.\nKarl Popper akceptis tiun tezon, igante lin malaprobi naivan falsaj\u0302on.\nAnstatau\u0306e, li preferis \"leg\u0302on de la g\u0302angalo\" vido en kiu la plej malpruveblaj sciencaj teorioj estas preferotaj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Paul Feyerabend (1924-1994) argumentis ke neniu priskribo de scienca metodo povis eventuale esti sufic\u0302e larg\u0302a por inkludi c\u0302iujn alirojn kaj metodojn uzitajn fare de sciencistoj, kaj ke ekzistas neniuj utilaj kaj escept-liberaj metodikaj reguloj regantaj la progreson de scienco.\nLi argumentis ke \"la nura principo kiu ne malhelpas progreson estas:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Feyerabend diris ke scienco komencig\u0302is kiel liberiganta movado, sed ke dum tempo g\u0302i farig\u0302is c\u0302iam pli dogma kaj rigida kaj havis kelkajn subpremajn ecojn.\nkaj tiel farig\u0302is c\u0302iam pli ideologio.\nPro tio, li diris ke estis maleble elpensi malambiguan manieron distingi sciencon de religio, magio, au\u0306 mitologio.\nLi vidis la ekskluzivan dominecon de scienco kiel rimedo de direktado de socio kiel au\u0306toritatema kaj ungroundis.\nPromulgo de tiu epistemologia anarkiismo gajnis al Feyerabend la titolon de \"la plej malbona malamiko de scienco\" de liaj kritikantoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Lau\u0306 Kuhn, scienco estas esence komunuma agado kiu povas nur esti farita kiel parto de komunumo.\nPor li, la fundamenta diferenco inter scienco kaj aliaj disciplinoj estas la maniero kiel en kiu la komunumoj funkcias.\nAliaj, aparte Feyerabend kaj kelkaj postmodernistaj pensuloj, argumentis ke ekzistas nesufic\u0302a diferenco inter sociaj praktikoj en scienco kaj aliaj disciplinoj por konservi tiun distingon.\nPor ili, sociaj faktoroj ludas gravan kaj rektan rolon en scienca metodo, sed ili ne helpas diferencigi sciencon de aliaj disciplinoj.\nEn tiu raporto, scienco estas socie konstruita, kvankam tio ne nepre implicas la pli radikalan nocion ke realeco mem estas socia konstrukcio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Tamen, kelkaj (kiel ekzemple Quine) asertas ke scienca realeco estas socia konstrukcio:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Fizikaj objektoj estas koncipe importitaj en la situacion tiel oportunaj perantoj ne de difino lau\u0306 sperto, sed simple kiam ireducible postulas komparebla, epistemologie, al la dioj de Homero ...\nPor mia parto certe, kiel laika fizikisto, kredi je fizikaj objektoj kaj ne en la dioj de Homero;\nkaj mi konsideras g\u0302in scienca eraro kredi alie.\nSed en punkto de epistemologia bazo, la fizikaj objektoj kaj la dioj malsamas nur en grado kaj ne en speco.\nAmbau\u0306 specoj de unuoj enmetas niajn konceptojn nur kiam kultura postulas."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La publika kontrau\u0306reago de sciencistoj kontrau\u0306 tiaj vidoj, precipe en la 1990-aj jaroj, ig\u0302is konata kiel la sciencmilitoj."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Grava evoluo en la lastaj jardekoj estis la studo de la formacio, strukturo, kaj evolucio de sciencaj komunumoj de sociologoj kaj antropologoj - inkluzive de David Bloor, Harry Collins, Bruno Latour, kaj Anselm Strauss.\nKonceptoj kaj metodoj (kiel ekzemple racia elekto, socia elekto au\u0306 ludoteorio) de ekonomiko ankau\u0306 estis uzitaj [ fare de kiu?\npor komprenado de la efikeco de sciencaj komunumoj en la produktado de scio.\nTiu interfaka kampo estis konata kiel natursciencaj kaj teknologiostudoj.\nC\u0302i tie la aliro al la filozofio de scienco devas legi kiom sciencaj komunumoj fakte funkciigas."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Filozofoj en la kontinenta filozofia tradicio ne estas tradicie klasifikitaj kiel filozofoj de scienco.\nTamen, ili havas multon diri koncerne sciencon, iom da kiu anticipis temojn en la analiza tradicio.\nEkzemple, Friedrich Wilhelm Nietzsche avancis la tezon en sia \"The Genealogy of Morals (La Genealogio de Moralo)\" ke la motivo por serc\u0302o da vero en sciencoj estas speco de asketa idealo."}, {"text_idx": "#000046", "text": "G\u0302enerale, scienco en kontinenta filozofio estas rigardita de mondhistoria perspektivo.\nUnu el la unuaj filozofoj kiuj apogis tiun vidon estis Hegelo.\nFilozofoj kiel ekzemple Pierre Duhem kaj Gaston Bachelard ankau\u0306 skribis siajn verkojn kun tiu mondhistoria aliro al scienco, datante de antau\u0306 Kuhn per generacio au\u0306 pli.\nC\u0302iujn tiuj aliroj implikas historian kaj sociologian turnon al scienco, kun prioritato sur vivita sperto (speco de Huserliana \"vivomondo\"), prefere ol progres-bazita au\u0306 kontrau\u0306-historia aliro kiel farite enen la analiza tradicio.\nTiu emfazo povas esti spurita tra tiu de Edmund Husserl\nfenomenologio, la malfruaj verkoj de Merleau-Ponty (\nNaturo: Kursaj Notoj de la Kolegio de Francio, 1956-1960), kaj tiu de Martin Heidegger"}, {"text_idx": "#000047", "text": "La plej granda efiko al la kontinenta tradicio kun respekto al scienco estis la kritiko de Martin Heidegger de la teoria sinteno g\u0302enerale kiu kompreneble inkludas la sciencan sintenon.\nTial la kontinenta tradicio restis multe pli skeptika de la graveco de scienco en homa vivo kaj filozofia enketo.\nTamen, ekzistas kelkaj gravaj verkoj: aparte Kuhniana antau\u0306ulo, Alexandre Koyre\u0301.\nAlia grava evoluo estis tiu de la analizo de Michel Foucault de la historia kaj scienca penso en La Ordo de Aj\u0302oj kaj lia studo de potenco kaj korupto ene de la \"scienco\" de frenezo.\nPost-Heideggerian verkintoj kontribuantaj al la kontinenta filozofio de scienco en la dua duono de la 20-a jarcento inkludas Ju\u0308rgen Habermas (ekz., \"Vero kaj Pravigo\", 1998), Carl Friedrich von Weizsa\u0308cker (\"La Unueco de Naturo\", 1980), kaj Wolfgang Stegmu\u0308ller (\"Probleme und Resultate der Wissenschafttheorie und Analytischen Philosophie\", 1973-1986)."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Analizo estas la agado de rompado de observado au\u0306 teorio malsupren en pli simplajn konceptojn por kompreni g\u0302in.\nReduktismo povas rilati al unu el pluraj filozofiaj pozicioj ligitaj al tiu aliro.\nUnu speco de reduktismo estas la kredo ke c\u0302iuj kampoj de studo estas finfine alireblaj al scienca klarigo.\nEble historia okazaj\u0302o eble estos klarigita en sociologiaj kaj psikologiaj esprimoj, kiuj en victurno eble estos priskribitaj lau\u0306 homa fiziologio, kiu en victurno eble estos priskribita lau\u0306 kemio kaj fiziko.\nDaniel Dennett distingas legitiman reduktismon de kion li nomas avida reduktismo, kiu neas realajn kompleksecojn kaj saltas tro rapide al balaado de g\u0302eneraligoj."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Larg\u0302a temo influanta la neu\u0306tralecon de scienco koncernas la areojn kiujn scienco elektas esplori, t.e., kiun mondoparton la kaj homo estas studita per scienco.\nPhilip Kitcher en sia \"Science, Truth, and Democracy (Scienco, Truth, kaj Democracy)\" [59] kverelas ke sciencaj studoj kiuj provas montri unun segmenton de la populacio kiel esti malpli inteligentaj, sukcesaj au\u0306 emocie returnite komparita kun aliaj havas politikan religefikon kiu plue ekskludas tiajn grupojn de aliro g\u0302is scienco.\nTiel tiaj studoj subfosas la larg\u0302an interkonsenton postulitan definitive scienco ekskludante certajn homojn, kaj tiel pruvantajn sin en la fino por esti nesciencaj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "There is no such thing as philosophy-free science;\nekzistas nur scienco kies filozofia bagag\u0302o estas prenita surs\u0302ipe sen eksamination. [60]"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Aldone al traktado de la g\u0302eneralaj demandoj koncerne sciencon kaj indukton, multaj filozofoj de scienco estas laborigitaj esplorante bazajn problemojn aparte sciencoj.\nIli ankau\u0306 ekzamenas la implicojn de specialaj sciencoj por pli larg\u0302aj filozofiaj demandoj.\nLa malfrua 20-a kaj frua 21-a jarcento vidis pliig\u0302on en la nombro da terapiistoj de filozofio de speciala scienco."}, {"text_idx": "#000052", "text": "La problemo de indukto diskutita supre vidig\u0302as en alia formo en debatoj super la fundamentoj de statistiko.\nC\u0302irkau\u0306 la normaliro al statistika hipoteztestado evitas asertojn c\u0302u indico apogas hipotezon au\u0306 igas g\u0302in pli vers\u0302ajna.\nAnstatau\u0306e, la tipa testo donas p-valoro, kio estas la probableco de la indico estado kiel ekzemple g\u0302i estas, sub la kondic\u0302o ke la hipotezo estanta testita estas vera.\nSe la p-valoro estas tro malalta, la hipotezo estas malaprobita, lau\u0306 maniero analoga al falsaj\u0302o.\nEn kontrasto, Bayesian-inferenco serc\u0302as asigni vers\u0302ajnecojn al hipotezoj.\nRilataj temoj en filozofio de statistikoj inkludas vers\u0302ajnecinterpretojn, trogarnaj\u0302on, kaj la diferencon inter korelacio kaj kau\u0306zado."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Filozofio de matematiko temas pri la filozofiaj fondusoj kaj implicoj de matematiko.\nLa centraj demandoj estas c\u0302u nombroj, trianguloj, kaj aliaj matematikaj unuoj ekzistas sendepende de la homanimo kaj kio estas la naturo de matematikaj proponoj.\nDemandas c\u0302u \"1+1 2\" estas veraj g\u0302isfunde malsamaj de demandado c\u0302u pilko estas rug\u0302a?\nC\u0302u kalkulado estis inventis au\u0306 malkovris?\nRilata demando estas c\u0302u lerni ke matematiko postulas sperton au\u0306 racion sole.\nKion lau\u0306 kion g\u0302i intencas por pruvi matematikteoremo kaj kiel lau\u0306 kion oni scias c\u0302u matematika pruvo estas g\u0302usta?\nFilozofoj de matematiko ankau\u0306 planas klarigi la rilatojn inter matematiko kaj logiko, homaj kapabloj kiel ekzemple intuicio, kaj la materiala universo."}, {"text_idx": "#000054", "text": "(pli neklarigitaj problemoj en fiziko) filozofio de fiziko estas la studo de la fundamentaj, filozofiaj demandoj subestantaj modernan fizikon, la studon el materio kaj energio kaj kiel ili interrilatas.\nLa c\u0302efdemandoj koncernas la naturon de spaco kaj tempo, atomoj kaj atomismo.\nAnkau\u0306 inkluditaj la prognozoj de kosmologio, la interpreto de kvantuma mekaniko, la fundamentoj de statistika mekaniko, kau\u0306zeco, determinismo, kaj la naturo de leg\u0302oj estas.\nKlasike, pluraj da tiuj demandoj estis studitaj kiel parto da metafiziko (ekzemple, tiuj c\u0302irkau\u0306 kau\u0306zeco, determinismo, kaj spaco kaj tempo)."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Filozofio de biologiinterkonsentoj kun epistemologiaj, metafizikaj, kaj etikaj temoj en la biologiaj kaj biomedicinaj sciencoj.\nKvankam filozofoj de scienco kaj filozofoj g\u0302enerale longe estis interesitaj pri biologio (ekz., Aristotelo, Descartes, Leibniz kaj ec\u0302 Kant), filozofio de biologio nur aperanta kiel sendependa kampo de filozofio en la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj.\nFilozofoj de scienco komencis atenti kreskantan al evoluoj en biologio, de la pliig\u0302o da la moderna sintezo je la 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj g\u0302is la eltrovo de la strukturo de desoksiribonuklea acido (DNA) en 1953 g\u0302is pli lastatempaj progresoj en gentekniko.\nAliaj esencaj ideoj kiel ekzemple la redukto de c\u0302iuj vivprocesoj al biokemiaj reagoj same kiel la enkadrigo de psikologio en pli larg\u0302an neu\u0306rosciencon ankau\u0306 estas traktitaj.\nEsplorado en nuna filozofio de biologio inkludas enketon de la fundamentoj de evolua teorio, [67] kaj la rolon de virusoj kiel persistaj simbiontoj en mastro-genaroj.\nKiel sekvo la evoluo de genetika enhavordo estas vidita kiel la rezulto de kompetentaj genarredaktistoj kontraste al iamaj rakontoj en kiuj eraraj reproduktadokazaj\u0302oj (mutacioj) dominis."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Preter medicina etiko kaj bioetiko, la filozofio de medicino estas branc\u0302o de filozofio kiu inkludas la sciteorion kaj ontologion / metafizikon de medicino.\nEne de la sciteorio de medicino, la sciencbazita medicino (EBM) (au\u0306 sciencbazita praktiko (EBP) altiris atenton, plej precipe la rolojn de hazardigo, [69] [70] [71]\nLigite al tiuj areoj de enketo, ontologioj de specifa intereso al la filozofio de medicino inkludas kartezan dualismon, la monogenetikan koncepton de malsano [72] kaj la konceptigo de \"placeboj\" kaj \"placebo-efektojn\".\nEkzistas ankau\u0306 kreskanta intereso en la metafiziko de medicino, [77] precipe la ideo de kau\u0306zado.\nFilozofoj de medicino eble ne nur estas interesitaj pri kiom kuracista scio estas generita, sed ankau\u0306 en la naturo de tiaj fenomenoj.\nKau\u0306zado estas de intereso c\u0302ar la celo de multe da kuracista esplorado estas establi kau\u0306zajn rilatojn, ekz. kio kau\u0306zas malsanon, au\u0306 kiujn kialhomojn por plibonig\u0302i."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Filozofio de psikologio rilatas al temoj c\u0302e la teoriaj fundamentoj de moderna psikologio.\nKelkaj el tiuj temoj estas epistemologiaj zorgoj vedr. la metodaro de psikologia enketo.\nEkzemple, estas la plej bona metodo por studado de psikologio por temigi nur la respondon de konduto al eksteraj stimuloj au\u0306 c\u0302u psikologoj devis temigi mensan percepton kaj pensprocesojn?\nSe c\u0302i-lasta, grava demando estas kiel la internaj travivaj\u0302oj de aliaj povas esti mezuritaj.\nMem-raportoj de sentoj kaj kredoj eble ne estas fidindaj c\u0302ar, ec\u0302 en kazoj en kiu ekzistas neniu s\u0302ajna instigo por subjektoj por intencite trompi en iliaj respondoj, memtrompo au\u0306 selektema memoro povas influi iliajn respondojn.\nTiam ec\u0302 koncerne precizajn mem-raportojn, kiel povas respondoj esti komparitaj trans individuoj?\nEc\u0302 se du individuoj reagas per la sama respondo sur Likert-skalo, ili povas esti travivantaj tre malsamajn aj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Aliaj temoj en filozofio de psikologio estas filozofiaj demandoj pri la naturo de menso, cerbo, kaj pensado, kaj eble estas pli ofte opiniitaj de kiel parto de rekonada scienco, au\u0306 filozofio de menso.\nEkzemple, c\u0302u homoj estas raciaj estaj\u0302oj?\nEkzistas c\u0302iu senco en kiu ili havas liberan volon, kaj kiel lau\u0306 kion tio rilatigas al la travivaj\u0302o de farado de elektoj?\nFilozofio de psikologio ankau\u0306 proksime monitoras nuntempan laboron faritan en kogna neu\u0306roscienco, evolua psikologio, kaj artefarita inteligenteco, pridubante kion ili povas kaj ne povas klarigi en psikologio."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Filozofio da psikologio estas relative juna kampo, c\u0302ar psikologio nur ig\u0302is disciplino propra en la malfruaj 1800s.\nAparte, neu\u0306rofilozofio j\u0302us farig\u0302is j\u0302us sia propra regiono kun la verkoj de Paul Churchland kaj Patricia Churchland.\nFilozofio de menso, kompare, estis etablita disciplino c\u0302ar antau\u0306 ol psikologio estis kampo de studo entute.\nG\u0302i temas pri demandoj pri la naturo mem de menso, la kvalitoj de sperto, kaj specialaj temoj kiel la debato inter dualismo kaj monismo.\nAlia rilata kampo estas filozofio de lingvo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Rimarkinda lastatempa evoluo en Filozofio de Psikologio estas Functional Contextualism au\u0306 Contextual Behavioural Science (CBS).\nFunkcia Contextualism estas moderna filozofio de scienco fiksig\u0302inta en filozofia pragmatismo kaj kontekstismo.\nG\u0302i estas plej aktive evoluigita en kondutisma scienco g\u0302enerale, la kampo de kondutanalizo, kaj konteksta kondutisma scienco aparte (vidu la eniron por la Association for Contextual Behavioral Science (Unuig\u0302o por Contextual Behavioral Science).\nFunkcia kontekstismo funkcias kiel la bazo de teorio de lingvo konata kiel interrilata framteorio [1] kaj it plej elstara aplikig\u0302o, akcepto kaj engag\u0302ig\u0302terapio (ACT).\nG\u0302i estas etendaj\u0302o kaj kontekstualista interpreto de tiu de Burrhus Frederic Skinner\nradikala kondutismo unue konturita de Steven C. Hayes kiu emfazas la gravecon de antau\u0306dirado kaj influado de psikologiaj okazaj\u0302oj (inkluzive de pensoj, sentoj, kaj kondutoj) kun precizeco, amplekso, kaj profundo, per temigado manipulablajn variablojn en ilia kunteksto."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Filozofio da psikiatrio esploras filozofiajn demandojn rilatigantajn al psikiatrio kaj mensmalsano.\nLa filozofo de scienco kaj medicino Dominic Murphy identigas tri areojn da esplorado en la filozofio de psikiatrio.\nLa unua koncernas la ekzamenon de psikiatrio kiel scienco, uzante la ilojn de la filozofio de scienco pli larg\u0302e.\nLa dua kau\u0306zas la ekzamenon de la konceptoj utiligitaj en diskuto da mensmalsano, inkluzive de la travivaj\u0302o de mensmalsano, kaj la normigaj demandoj g\u0302i levas.\nLa tria areo koncernas la ligilojn kaj malkontinuecojn inter la filozofio de menso kaj psikopatologio."}, {"text_idx": "#000064", "text": "La filozofio de socioscienco estas la studo de la logiko kaj metodo de la sociosciencoj, kiel ekzemple sociologio, antropologio, kaj politika scienco.\nFilozofoj de socioscienco temas pri la diferencoj kaj similecoj inter la sociaj kaj la natursciencoj, kau\u0306zaj rilatoj inter sociaj fenomenoj, la eblaj ekzisto de socialaj leg\u0302oj, kaj la ontologia signifo de strukturo kaj agentejo."}, {"text_idx": "#000065", "text": "La franca filozofo, Auguste Comte (1798-1857), establis la epistemologian perspektivon de pozitivismo en La Kurso en Pozitivisto-Filozofio, serion de tekstoj publikigitaj inter 1830 kaj 1842.\nLa unuaj tri volumoj de la Kurso komercis c\u0302efe kun la fizikaj sciencoj jam pri ekzisto ( matematiko, astronomio, fiziko, kemio, biologio), dum c\u0302i-lastaj du substrekis la neeviteblan alvenon de socioscienco:\" sociologie \".\nPor Comte, la fizikaj sciencoj havis nepre alveni unue, antau\u0306 ol la homaro povis adekvate enkanaligi it'ojn klopodojn en la plej malfacila kaj kompleksa \"Reg\u0302ino-sciencon\" de homa socio mem.\nComte ofertas evoluan sistemon proponante ke socio spertas tri fazojn en sia serc\u0302ado de la vero lau\u0306 g\u0302enerala 'law de tri stadioj.\nTiuj estas (1) la teologiaj, (2) la metafizikaj, kaj (3) la pozitivo."}, {"text_idx": "#000066", "text": "La pozitivismo de Comte establis la komencajn filozofiajn fundamentojn por formala sociologio kaj socian esploradon.\nDurkheim, Marx, kaj Vebero estas pli tipe citita kiel la patroj de nuntempa socioscienco.\nEn psikologio, pozitivista aliro estis historie preferita en kondutpsikologio.\nPozitivismo ankau\u0306 estis apogita fare de 'teknokrat kiu kredas je la neeviteblo de socia progreso tra scienco kaj teknologio."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La pozitivistperspektivo estis asociita kun 'scientism;\nla vido ke la metodoj de la natursciencoj povas esti aplikitaj al c\u0302iuj areoj de enketo, esti g\u0302i filozofia, socia scienca, au\u0306 alie.\nInter la plej multaj sociaj sciencistoj kaj historiistoj, ortodoksa pozitivismo antau\u0306 longe perdis popularan subtenon.\nHodiau\u0306, terapiistoj de kaj sociaj kaj fizikaj sciencoj anstatau\u0306e enkalkulas la distordan de observantbiaso kaj strukturaj limigoj.\nTiu skeptiko estis faciligita per g\u0302enerala malfortigo de deduktivistkontoj de scienco de filozofoj kiel ekzemple Thomas Kuhn, kaj novaj filozofiaj movadoj kiel ekzemple kritika realismo kaj neopragmatismo.\nLa filozofo-sociologo Ju\u0308rgen Habermas ekzamenis puran instrumentan racion kiel signifado ke scienca-pensado ig\u0302as io simila al ideologio mem."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Historio kaj filozofio de scienco\nListo de filozofoj de scienco"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Ekzemple, Hewitt et al. Conceptual Physical Science Addison Wesley;\n3 eldono (la 18-an de julio 2003) ISBN 0-321-05173-4, Bennett et al. La Kosma Perspektivo 3e Addison Wesley;\nVidu ankau\u0306, ekz., Gauch HG Jr.\nScientific Method in Practice (2003).\nNational Science Foundation raporto pri Science (2006) kaj ing\u0302enieristikindikiloj citis la difinon de Michael Shermer (1997) de pseu\u0306doscienco:' \"asertoj prezentis tiel ke ili s\u0302ajnas [esti] sciencaj ec\u0302 se al ili mankas apoga indico kaj probablecon\" (p. 33).\nEn kontrasto, scienco estas \"aro de metodoj dizajnitaj por priskribi kaj interpreti observitajn kaj konkluditajn fenomenojn, pasintecon au\u0306 nunajn, kaj direktita kontrau\u0306 konstruado de testebla korpo de scio malferma al malakcepto au\u0306 konfirmo\" (p. 17)'.Shermer M. (1997). Why People Believe Weird Things: Pseudoscience, Superstition, and Other Confusions of Our Time. New York: W. H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-3090-1.per kiel cititeNational Science Foundation; Division of Science Resources Statistics (2006). \"Science and Technology: Public Attitudes and Understanding\". Science and engineering indicators 2006.\nkolekto de rilataj kredoj pri la mondo erare rigardita kiel estado bazita sur scienca metodo au\u0306 kiel havado de la statuso kiun sciencaj veroj nun havas\", de la Oksforda Angla Vortaro , duan eldonon 1989."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Ricevita vido / Semantika vido de teorioj"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Historio kaj filozofio de scienco\nHistorio de scienco kaj teknologio kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Sociologio de la historio de scienco kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Historio de scienco kaj teknologio"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Filozofio de scienco Dedukt-nomological modelo\nRilato inter religio kaj scienco"}, {"text_idx": "#000085", "text": "La filozofio de scienco (au\u0306 scienca filozofio) estas fako de filozofio, kiu traktas la fundamentojn, supozojn kaj implicojn de scienco, inkluzive formalajn sciencojn kiel matematiko kaj statistiko; naturajn sciencojn kiel fiziko, kemio kaj biologio; kaj sociajn sciencojn kiel psikologio, sociologio, politika scienco kaj ekonomiko."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La filozofio de scienco parencas al al aliaj branc\u0302oj de la filozofio kiel la sciteorio, la ontologio kaj la filozofio de lingvo. G\u0302i penas klarigi: la naturon de sciencaj diraj\u0302oj kaj konceptoj; la manieron, per kiu oni produktas ilin; kiel scienco klarigas, prognozas kaj, pere de teknologio, ekuzas la naturon; la manieron ekkoni pravecon de informoj; la formuladon kaj uzon de la scienca metodo; la tipojn de pensado, kiujn oni uzas por atingi konkludojn; kaj la implicojn de sciencaj metodoj kaj modeloj por socio g\u0302enerale kaj por la sciencoj mem."}]