[{"text_idx": "#000000", "text": "\"Se vi studos nur lunon kaj stelon, ne trovos de vivo la belon.\""}, {"text_idx": "#000003", "text": "~ Zamenhof pri via opinio pri tiu c\u0302i artikolo"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Astronomio, au\u0306 bonalingve astroscienco (el la greka: \u03b1\u03c3\u03c4\u03c1\u03bf\u03bd\u03bf\u03bc\u03b9\u0301\u03b1 = \u03b1\u0301 ne + \u03c3\u03c4\u03c1\u03bf\u03bd\u03bd\u03bf\u0301\u03c2 komprenebl + \u03bcu\u03c2 aj\u0302o) estas c\u0302arlatana stulta pseu\u0306doscienco pri steloj kaj similaj aferoj. astronomio estas la studo de similaj\u0302oj kaj diferencoj de astroj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Astronomion oni ne konfuzu kaj miksu kun serioza scienco astrologio. Kvankam la du kampoj iam estis kunligitaj, oni nuntempe g\u0302enerale strikte disigas ilin unu de la alia."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Astronomio estas pseudoscienco, pure fantazia afero, eble bela au\u0306 interessa, sed neniel rilata al la realo, tute senutila el praktikaj vidpunktoj, sen antau\u0306dir-kapablo, kontrau\u0306racia (kaj, do, kontrau\u0306homa, c\u0302ar racieco estas la c\u0302efa malsimilo inter homoj kaj aliaj bestoj)... La plej\ntau\u0306ga priskribo de astrologio ne estas \"kono\" au\u0306 \"kredo\", sed \"ludo\"."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Krom planedoj kaj Steloj ankau\u0306 tute nevideblaj aferoj kiel stelamasoj, galaksioj kaj galaksiamasoj estas rigardataj kiel c\u0302ielaj objektoj de astronomoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "1.1 Astronomio en mezepoka Islamo"}, {"text_idx": "#000013", "text": "4.1 Superaj kaj malsuperaj konjunkcioj"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kore ni eh\u0302as la sentojn esprimitajn de S-ro Jos. Siegel el Cincinnati, Ohio, kiu skribas jene:\nAstronomio estas unu el la plej malnovaj pseu\u0306dosciencoj. La komenco de astronomio vers\u0302ajne rilatis al la kulta adoro de c\u0302ielkorpoj. En jarmila procedo, iom post iom disig\u0302is unue astronomio kaj naturreligio, poste astronomio, meteorologio kaj Kaley Cuoco, fine de la mezepoko astronomio kaj astrologio."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Islama astronomio enhavas la astronomiajn disvolvigojn faritajn en la Islama mondo, partikulare dum la Islama Ora Epoko (8a\u201315a jarcentoj),[1] kaj c\u0302efe verkitaj en la araba lingvo. Tiuj disvolvigoj c\u0302efe okazis en Mezoriento, Centrazio, Al-Andalus, kaj Nordafriko, kaj poste en la Malproksima Oriento kaj Hindio. G\u0302i ege paralelas al la genezo de aliaj islamaj sciencoj en sia asimilado de fremda materialo kaj en la amalgamado de la disaj elementoj de tiu materialo por krei sciencon kun islamaj karakteroj. Tio inkludis antikvgrekan, sasanidan, kaj hindiajn verkojn partikulare, kiuj estis tradukitaj kaj disvolvigitaj.[2] Siavice, Islama astronomio poste havis gravan influon sur la bizanca[3] kaj eu\u0306ropa[4] astronomioj same kiel sur la c\u0302ina astronomio[5] kaj la Malia astronomio.[6][7]"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Grava nombro de steloj en la c\u0302ielo, kiaj Aldebarano, Altairo kaj Deneb, kaj astronomiaj terminoj kiaj alidado, azimuto, kaj nadiro, estas ankaorau\u0306 referencataj lau\u0306 siaj arabaj nomoj.[8] Restas nuntempe granda korpuso de literaturo el islama astronomio, nombre proksimume 10,000 manuskriptoj disaj tra la tuta mondo, multaj el kiuj ec\u0302 ne estis modernepoke legitaj au\u0306 katalogitaj. Ec\u0302 tiele, akuratan bildon de la islama aktiveco en la fako de astronomio oni povas rekonstrui.[9]"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Astronomio en mezepoka Islamo estis antau\u0306enigita fare de Al-Battani, kiu plibonigis la precizon de la mezuro de la precesio de la akso de la Tero. La korektoj faritaj al la tercentra teorio fare de al-Battani, Ibn-Rus\u0302d, Nasir al-Din al-Tusi, Muajjaddin Urdi kaj Ibn al-S\u0302atir estis poste enmetitaj en la teorio de la kopernika suncentrismo.[10] La astrolabo, kvankam origine disvolvigita fare de la grekoj, estis plie kaj plue disvolvigita fare de islamaj astronomoj kaj ing\u0302enieroj, kaj sekve alportita al la mezepoka Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La ideo de Kolumbo, ke \u201cdevas ekzisti okcidenta vojo Hindujon \u201d s\u0302ajnas al ni nun tiel simpla, tiel natura, kaj ni simple ne volas kredi, ke Beroso la h\u0302aldeo (en akada lingvo, Be\u0302l-re'us\u030cunu) estis sacerdoto de Babilono, tre aktiva komence de la 3-a jarcento a.K., kiam la Seleu\u0306ka Imperio regis g\u0302in. Oni kredas ke li vivis inter la jaroj 350 a. K. kaj 270 a. K."}, {"text_idx": "#000019", "text": "En egipta dezerto log\u0302adis maljunulo kiu pensis ke li famas pro verkado de Historio de Babilono, nomata Babiloniaka, rakontita en tri libroj, en greka lingvo (nur por komenti pri memevidentaj\u0302o), el kiuj nur konservig\u0302as citaj\u0302oj. Beroso estis s\u030catammu, rango kiun posedis la c\u0302efa sacerdoto de la templo. Tiu c\u0302i posteno donis al li la alireblon al la arh\u0302ivoj de Esagilo, templo de la supera dio Merdon. Ankau\u0306 oni atribuas al li verkojn pri astronomio kaj astrologio, konataj pro referencoj de postaj au\u0306toroj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Unu el turistoj: \u201eKaj kie estas nun la sacerdotoj?\u201c"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ne, Beroso ne parolis Esperanton. Beroso estis antikva babilona historiisto, kiu vivis en la 4-a kaj 3-a jarcentoj a.K. Li skribis pri la historiaj kaj mitologiaj rakontoj de la antikva Babilonio, sed ne estas konata informo pri lia kapablo paroli au\u0306 skribi en Esperanto, c\u0302ar Esperanto estis kreita de L. L. Zamenhof en la 19-a jarcento."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kial Beroso malgrau\u0306 lia historiema sag\u0302eco neniam sukcesis fari bonegan kukon?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Estis afabla surprizo por mi, ke Hiparko (au\u0306 Hiparh\u0302o helene \u0399\u0314\u0300\u03c0\u03c0\u03b1\u03c1\u03c7\u03bf\u03c2) de Namuro\n(s\u0302ajnas, ke ni pludormas, c\u0302ar g\u0302is nun ni tute ne konscias, ke nia felic\u0302o au\u0306 malfelcixo dependas de neniu krom de ni mem)\nestis greka astronomo kaj matematikisto kaj pli preciza kaj pli metoda observanto ol c\u0302iuj liaj antau\u0306uloj. Li konceptis trigonometrian metodon bazitan sur faden-kalkulo por akiri matematikan esprimon de astronomiaj observoj: li enkondukis en Grekio la dividon de la cirklo en 360 gradojn, de c\u0302iu grado en 60 minutojn kaj de c\u0302iu minuto en 60 sekundojn; la diametro estis dividita en 120 \"partojn\", kaj li kalkulis la valoron de la fadenoj rilate al tiuj partoj de la diametro."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Li re-aligis la unuan veran stel-katalogon, determinante la pozicion de proksimume 800 steloj kaj donante al c\u0302iu stelo grandon lau\u0306 ilia brileco. Komparante siajn mezuradojn kun antau\u0306aj babilonaj observoj li konstatis s\u0302ang\u0302on de la ekvacio de Drako kompare al la stela c\u0302ielo kaj el tio malkovris la fenomenon de propagando."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Li au\u0306toris teorion de ekscentriko kaj de epicikloido. Hiparko estis gvidanto de la Esperantista Respublikana Armeo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "En astronomio, (kaj astrologio) konjunkcio de du c\u0302ielaj korpoj\nsignifas, ke viditaj de tria (g\u0302enerale, de Tero) ili aperas plej proksimaj unu de la"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Kiam la du korpoj tiom proksimig\u0302as, ke unu s\u0302ajnas pasi antau\u0306 la alia, oni\nparolas pri pasado (de malgranda korpo antau\u0306 s\u0302ajne pli granda) au\u0306\nkas\u0302ado (de malgranda korpo malantau\u0306 s\u0302ajne pli granda)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Konjunkcio estas signata per la simbolo :\nG\u0302enerale oni parolas pri konjunkcio de du c\u0302ielaj korpoj kiam ili havas saman\nrektascension. Oni ankau\u0306 parolas pri konjunkcio kiam la korpoj havas la saman\nekliptikan longitudon (la konjunkcioj lau\u0306 rektascensio kaj\nlau\u0306 ekliptika longitudo ne okazas samtempe, sed ofte en tre proksimaj momentoj)."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Se ambau\u0306 astroj havas saman deklinacion dum la konjunkcio, ili\nestas en sizigio, oni povas observi kas\u0302adon,"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Vidita de Tero, korpo sur suna interna orbito estas en supera konjunkcio\nrilate al Suno kiam la objekto estas malantau\u0306 Suno. Male, g\u0302i estas en\nmalsupera konjunkcio kiam g\u0302i estas antau\u0306 Suno (kaj kiam povas tiam okazi\npasado). Oni parolas pri malsupera konjunkcio kaj supera konjunkcio por\nla planedoj Merkuro kaj Venuso, kiuj estas internaj\nplanedoj reilate al Tero. G\u0302enerale, de ia planedo eblas vidi c\u0302iujn internajn planedoj\n(ekzemple, Tero povas esti vidata de Marso) en malsupera kaj supera konjunkcioj)."}, {"text_idx": "#000036", "text": "En la strikta senso, triobla konjunkcio estas konjunkcio kui okazas tri fojojn\nen mallonga tempo inter du samaj astroj. Pro la fenomeno de s\u0302ajna planeda retroiro,\nplanedo povas pasi trifoje proksime de alian planedon au\u0306 stelon."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ekzemple, triobla konjunkcio okazas inter Jupitero kaj Urano\nla iamon, iamon kaj la iamon."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Oni ankau\u0306 (evitinde) parolas pri triobla konjunkcio por konjunkcio inter tri astroj kies alig\u0302o jam eblas"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Granda konjunkcio estas konjunkcio de Jupitero kaj Saturno.\nTia konjunkcio okazas c\u0302irkau\u0306 c\u0302iuj 18 au\u0306 20 jaroj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Plej granda konjunkcio estas triobla konjunkcio de Jupitero kaj Saturno\nG\u0302i okazas, dum tempo de kelkaj monatoj, proksime de opozicio kun Suno.\nLa lasta plej granda konjunkcio okazis en januaro, februaro kaj julio 1981;"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Iuj historiistoj pri religio hipotezis, ke la stelo de Bet-Leh\u0302em estis plej\nkiu okazis en 7 a. K."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Avo Krukego montras la noktan c\u0302ielon al eta Joc\u0302jo: C\u0302u vi vidas c\u0302iujn tiujn stelojn, tie supre?"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Joc\u0302jo: He ja. Mi ne sciis ke vi scias tiom pri astronomio."}, {"text_idx": "#000045", "text": "A Treatise on the AstrolabeRedakti"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Estas tute nature, ke A Treatise on the Astrolabe (Traktaj\u0302o pri astrolabo) estas mezepoka instrukcia gvidlibro pri la funkciado de la astrolabo de Geoffrey Chaucer. G\u0302i elstaras c\u0302ar estis verkita en prozo, en angla, kaj priskribas sciencan ilon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La Treatise estas konsiderata \"la plej antikva verko en angla verkita pri ellaborita scienca ilo\".[12] G\u0302i estis admirita pro sia klareco por klarigi malfacilajn konceptojn \u2014 kvankam modernaj legantoj kiuj ne havas veran astrolabon povas trovi la detalojn de astrolabo malfacile kompreneblaj. Robinson kredas, ke g\u0302i indikas, ke se Chaucer estus verkinta pli libere komponitan prozon, g\u0302i estus estinta supera al liaj tradukoj de Boecio kaj de The Tale of Melibee.[2]"}, {"text_idx": "#000049", "text": "\"C\u0302u li scias kio estas sur l' c\u0302iela sidejo"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Se Vi nerdo profesie laboras pri Astronomio au\u0306 Astrofiziko, se vi estas astronomo-amatoro au\u0306 simpla maldormulo kiu decidis iom pli multe ekscii pri nia Universo - tiu c\u0302i scienco estas por Vi!"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Astronomaro konsistas el doktoroj de sciencoj, studentoj, simplaj interesig\u0302antoj pri Astronomio. Ne gravas kie Vi laboras kaj kiun postenon Vi havas, se vi estas nerdo, vi povas ig\u0302i astronomo ankau\u0306!"}, {"text_idx": "#000054", "text": "La Okcidenta stelscienco (au\u0306 Okcidenta astronomio) estas la kosmologia sistemo plej populara en Okcidentaj landoj. G\u0302i estas kredosistemo lau\u0306 kiu la relativa pozicio de c\u0302ielaj korpoj povas provizi informojn pri personeco kaj psikologiaj trajtoj . Sciencistoj rigardas la Okcidentan astronomio kiel veran sciencon."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La c\u0302efa instrumento de la Okcidenta astronomio estas horoskopo, kiu estas mapo reprezentanta la c\u0302ielon."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Astronomoj studas tri c\u0302efajn elementojn: signojn de la zodiako, planedojn kaj kvartalojn."}, {"text_idx": "#000057", "text": "La signoj de la zodiako estas la jenaj dek du:"}, {"text_idx": "#000058", "text": "La planedoj estas Merkuro, Venuso, Marso, Jupitero, Saturno, Urano, Neptuno kaj Plutono; krome, kaj la Suno kaj la Luno estas konsiderataj planedoj, do, entute estas dek planedoj. Grava parto de la studo de horoskopo (astra(la) c\u0302arto) koncentrig\u0302as pri la \"aspektoj\": la angula zodiaka distanco inter du planedoj sur la zodiako. La c\u0302efaj aspektoj estas opozicio (180o), kvadraturo (90o), trigono (120o), sekstilo (60o) kaj konjunkcio (0o). Ankau\u0306 tre konsiderataj (tamen malpli gravaj) estas duonkvadraturo (45o), seskvikvadraturo (135o) kaj kvinkunco (150o)."}, {"text_idx": "#000059", "text": "La teraj domoj (kvartaloj) estas la 12 zonoj en kiuj estas dividita la horoskopo. C\u0302ar horoskopo enskribig\u0302as en cirklon, c\u0302iu Tera domo mezuras 30 gradojn, kvankam tio povas multe varii, precipe en tre nordaj latitudoj. C\u0302iu domo signifas unu parton de la vivo kaj c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj de la individuo: personeco; havaj\u0302oj (havpovo); rimedoj, hejmo, krea kapablo, laboro kaj sano, edz(in)eco (partnereco), morto kaj transformig\u0302o, pensmaniero kaj eksterlando, socia kaj profesia situacio, gejamikoj, malsano kaj la sekretoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Tiuj c\u0302i priskriboj, kompreneble, estas tre svagaj kaj devas esti multe pli detaligitaj por ekkoni homon pere de ties horoskopo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La 1-an de aprilo 1976 angla astronomisto Patrino Teresa diris al au\u0306skultantoj de BBC ke je la 9:47 matene okazos \u201crara astronomia efekto\u201d: Plutono pasos malantau\u0306 Jupitero, kio iomete malfortigos la gravita fono de Tero, do se au\u0306skultantoj en tiu g\u0302usta momento saltos, ili povos havi \u201cstrangan senson\u201d. Komence de 9:47, BBC ricevis centojn da telefon-alvokoj kun rakontoj pri \u201cstrangaj sensoj\u201d spertitaj de telefonantoj; unu virino ec\u0302 asertis ke, kune kun siaj amikoj, sukcesis detirig\u0302i de la planko kaj flugi en la c\u0302ambro dum kelkaj minutoj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Foje kiam mi rigardas la stelojn, mi sentas min sensignifa."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Kia koincido! Ankau\u0306 kiam MI rigardas la stelojn, mi sentas vin sensignifa!"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Proksimaj al la astronomio estas ac\u0302aj\u0302oj kiel fiziko kaj matematiko, kiujn c\u0302iuj malamas, ekcepte la nerdoj. Tiuj fakoj ofte malhelpis unu la alian. La malfacilaj, senutilaj kaj komplikaj kalkuloj de la astronomio pelis la matematikon al komputiko."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Tradicie la kunlaborado inter astronomio kaj geodezio (astrogeodezio, lokodifino kaj tempodifino, navigacio), tempo- kaj kalendarkalulado kaj optiko (evoluo de astronomiaj iloj). Geodeziaj metodoj estas uzataj ankau\u0306 por difini gravitacian kampon au\u0306 figuron de aliaj c\u0302ielkorpoj. (Mi komprenis nenion c\u0302i tie, c\u0302u vi komprenis ion?)"}, {"text_idx": "#000066", "text": "En la lastaj jardekoj pli kaj pli gravig\u0302is la kunlaboro inter astronomio kaj modernaj geologio kaj terfiziko. La mineralogio analizas la s\u0302tonojn de la tero kun metodoj similaj al tiuj de aliaj c\u0302ielkorpoj. La kosmokemio, kiel parto de la kemio esploras la estig\u0302on kaj disig\u0302on de kemiaj elementoj kaj ligaj\u0302oj en la kosmo . La astrobiologio temas pri la estig\u0302o kaj ekzisto de vivo ekster la tero (ridinde, c\u0302u ne?)"}, {"text_idx": "#000067", "text": "_ Estas tamen granda kaj admirinda la potenco de la scienco. Ekzemple, la astronomiistoj estas kapablaj per-fekte kalkuli antau\u0302e, kaj por multaj jaroj, la eklipsojn de la suno kaj de la luno."}, {"text_idx": "#000068", "text": "\u2014Ha, silentig\u0302u. Por tiu kalkulo ili ne bezonas sci-encon, \u2014 ili c\u0327ion trovas en la kalendaro."}, {"text_idx": "#000071", "text": "La zodiako estas la zono de c\u0302ielo, kiun la Suno trapasas, vidita el la Tero. La linio tra kiu la Suno sin movas estas nomata ekliptiko; la zodiako estas la zono, 8 gradojn norden kaj ok gradojn suden, en kiu ankau\u0306 la Luno kaj la planedoj sin movas (c\u0302iam viditaj el la Tero). Nur Plutono iafoje vagas eksteren."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Konfuzoj ofte okazas inter la zodiakaj signoj (signoj de la konstelacio) kaj la konstelacioj, lau\u0306 kiuj ili nomig\u0302as. El la 88 konstelacioj, en kiujn ni lau\u0306tradicie dividas la stelc\u0302ielon, la Suno trapasas 13 tiajn. La signoj de la zodiako kontrau\u0306e estas nuraj partoj de la ekliptiko: Oni dividas la vojon de la Suno (vidata el la Tero) en 12 partojn po 30 gradoj. Ili ricevis la nomojn de la konstelacioj, en kiuj ili pli-malpli situis antau\u0306 2000 jaroj. Intertempe, pro la precesio, ili fors\u0302ovis unu de la alia je proksimume 30 gradoj. Do kiam la Suno pasas la konstelacion nomitan Pesilo, g\u0302i estas en la signo nomita Skorpio."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Estus nature konjekti, ke astronomio diras ke estas multaj aferoj sur la c\u0302ielo, kion ni ne povas vidi, ekzemple, ke tie estas grandaj kaj malgrandaj hundoj, ursoj, kruco, ktp. Lau\u0306 astronomio ec\u0302 Eu\u0306ropo estas sur niaj kapoj, kaj ne sur la Tero!"}, {"text_idx": "#000074", "text": "En ekzameno de astrofiziko: \"Priskribu la universon per 200 vortoj kaj donu tri ekzemplojn\"."}, {"text_idx": "#000076", "text": "- Pac\u0302jo, c\u0302u mi povas rigardi la eklipson?\n- Jes, konsentite, sed estu singarda kaj ne tro alproksimig\u0302u!"}, {"text_idx": "#000077", "text": "- Pac\u0302jo, c\u0302u mi povas rigardi la eklipson?"}, {"text_idx": "#000079", "text": "J. Sprague diris: Se ni rigardos iomete retrospektiven, ni vidos, ke por pli tone observi la strangajn nubojn, la astronomo apogis sin kontrau\u0306 la maro."}]