[{"text_idx": "#000005", "text": "Kanado ekuzas satelitojn por trovi kaj kontrau\u0306batali s\u0302ipojn de s\u0302telfis\u0302kaptistoj. S\u0302telfis\u0302kaptistoj mals\u0302altas siajn transpondilojn por fari sin maldetekteblaj, sed per satelitoj oni nun povas vidi ilin de la spaco.Eksperimento de s\u0302ipoj kun funeloj montras ke ni povas, per sufic\u0302e da s\u0302iparoj, elimini c\u0302iujn flosantajn plastojn sur la maroj g\u0302is 2040.Per nova teknologio, ni nun povas instali sunpanelojn sur tero kaj rekte sube kulturi farmproduktojn, kaj tiel pliigi la efikecon de terouzado.Estas ekkomprenita, ke oni povas instali sunpanelojn super kanaloj en varmaj landoj por kaj produkti elektron kaj por malhelpi vaporig\u0302on, kaj tiel havi pli da akvo por kulturado.Sciencistoj eltrovis katalizan teknologion, kiu ebligas uzon de karbona dioksido kiel fuelon. Aviadiloj povos do kolekti kaj brulkonsumi karbonan dioksidon kiam ili flugas."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Nova instalaj\u0302o transformas karbonan dioksidon el aero al s\u0302tono"}, {"text_idx": "#000008", "text": "En Islando, nova instalaj\u0302o nome Orka (\u201cenergio\u201d en la islanda) transformas karbonan dioksidon el la aero al s\u0302tono. C\u0302iujare g\u0302i povas transformi 4000 tonojn da karbona dioksido, kiu estas tiom, kiom 870 au\u0306toj eligas c\u0302iujare."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La instalaj\u0302o ensuc\u0302as aeron en grandan ujon, g\u0302is kiam la ena filtrilo estas plenigita. Poste, la temperaturo estas altigita por liberigi la karbonan dioksidon ene en g\u0302i kiel koncentrigitan gason. La gaso estas poste enigata je 1000 metroj subteren en bazalton, kie g\u0302i malmolig\u0302as al s\u0302tono."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La metodo ne estas sufic\u0302e efika por sole nuligi la tutmondan elig\u0302on de karbona dioksido, ec\u0302 se pli da instalaj\u0302oj ekzistus, sed g\u0302i tamen faras realan diferencon. (Fonto: Warp News)"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kenja firmao faras brikojn el plastaj rubaj\u0302oj"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Foto de Nzambi Matee, la fondinto de la firmao Gjenge Makers, kies faritaj brikoj s\u0302i portas en siaj manoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kenjo havas grandan problemon de plastaj rubaj\u0302oj, pro manko de efika infrastrukturo por trakti ilin. Nzambi Matee miksas la plastajn rubaj\u0302ojn kun sablo, kaj tiel kreas brikon kiu estas pli forta ol cemento, kaj pli malmultekosta. La kialo estas c\u0302ar s\u0302ia firmao Gjenge Makers ricevas la materialojn pli-malpli senpage. Nuntempe la firmao faras 500-1000 novajn brikojn tage, uzante 500 kilogramojn da plastaj ruboj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tamen, Najrobio sole kreas 500 tonojn da novaj plastaj rubaj\u0302oj c\u0302iutage, do estas multe da laboro kiu restas."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Gajninte premion de Young Champion of the Earth 2020 Africa (Junula C\u0302ampiono de la Tero 2020 Afriko), Nzambi diras ke plasto estas miskomprenita materialo, tre uzebla dum sia intencita uzado, kaj problemo nur kiam g\u0302i farig\u0302as rubaj\u0302o. (Fonto: World Architechture)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Bankoj nun investas pli en renovig\u0302antaj energioj ol fosiliaj brulaj\u0302oj"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tradicie bankoj estis g\u0302entilaj al firmaoj de la olea, karba kaj gasa industrioj. Ekzemple, je 2014 ili aprobis pruntojn de 862,3 miliardoj da dolaroj al iliaj industrioj. Samtempe la renovig\u0302antaj energiaj industrioj ricevis nur malpli ol 15-one de tiu sumo: 47,9 miliardojn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Sed 7 jaroj poste, estas nun pli profitema ke investi en renovig\u0302antaj energioj (averag\u0302e 0,06% pli profitema ol en fosiliaj brulaj\u0302oj), do tiu tendenco estas nun rompita. C\u0302i-jare la bankoj investis 203,6 miliardojn da dolaroj en renovig\u0302antaj energio sed nur 189,2 en fosiliaj brulaj\u0302aj industrioj; au\u0306 4,5-obla malaltig\u0302o ol je 2014."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Parto de tiu evoluo estas eble pro malpli da bezono de fosiliaj brulaj\u0302oj pro la pandemio, sed la evoluo de malpli da intereso pri investado al fosilaj brulaj\u0302oj estas atendata ke g\u0302i dau\u0306ros. (Fonto: Warp News)"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Irlando fermos sian lastan karban elektrejon"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Foto de Moneypoint (el Wikipedia)"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Moneypoint estas la lasta karba elektrejo en Irlando. Estas nun decidita ke fermu g\u0302in g\u0302is 2025. Tiu estas unu pas\u0302o lau\u0306 la irlanda plano por atingi karbonan neu\u0306tralecon g\u0302is 2050. Anstatau\u0306e, novaj elektrejoj de renovigebla energio estas planitaj, precipe flosigataj surmaraj ventoparkoj, por ke ne malhelpu la medion. Nova sistemo por optimumigi stabilan fluon de pura energio estas ankau\u0306 planita."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Lau\u0306 prognozo, plurcentaj novaj laboroj estos kreita. (Fonto: Warp News)"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Afrika s\u0302ajnas atingi celon de ekstermo de malario"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kvar aziaj landoj c\u0302esas konstrui karbajn elektrejojn"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Indonezio, Vjetnamio, Banglades\u0302o kaj la Filipinoj decidis ke c\u0302esu konstrui karbajn elektrejojn, kiuj produktus entute 45 gigavatojn. Tiu egalas c\u0302irkau\u0306 la kvarono de la karba elektra kapablo en Germanio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La kialo ne estas precipe pro zorgo pri la medio, au\u0306 malbezono de pli da energio (tiuj landoj tre bezonas pli da energio), sed ekonomio. Karbaj elektrejoj estas nun konsiderata kiel riskaj investoj lau\u0306 bankoj, kiuj nun preferas investi en renovig\u0302antaj energioj; nuntempe la plejofte pli profiteblaj alternativoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Tial Banglades\u0302o decidis c\u0302esi konstrui 29 karbajn elektrejojn (kaj konstruos nur tri). Vjetnamio decidis c\u0302esigi konstruadon de sep, kaj planoj por ses novaj karbaj elektrejoj estas nun haltigitaj. En la Filipinoj la politikistoj decidis ke tute c\u0302esigu konstruadon de karbaj elektrejoj. Anstatau\u0306e, renovig\u0302antaj energioj estas taksata kiel rapide kreskonta alternativo. Ekzemple la Filipinoj taksas ke ekzistos sunpaneloj por 35% de sia elektra bezono je 2030."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Nuntempe estas planoj por karbaj elektrejoj kontrau\u0306 600 miliardoj doloroj tutmonde, kiuj riskas esti malprofiteblaj ec\u0302 antau\u0306 ili estas konstruitaj. (Fonto: Warp News)"}, {"text_idx": "#000035", "text": "La prezo de sunenergio malpliig\u0302is 89% en 12 jaroj"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Our World in Data (Nia Mondo en Datumoj) publikigis statistikon pri la prezoj de la diversaj tipoj de energioj, kaj la plej interesa estas ke la prezo de sunenergio estas nur 40$ po megavata horo, au\u0306 89% malpli la prezo je 2009 (359$)."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Samtempe, la prezo de karba energio estas preskau\u0306 sama dum la sama periodo: 109$ kontrau\u0306 111$ je 2019. Tiu signifas ke la kosto de karba energio estas nun 2,5-oble la kosto de sunenergio."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Tiu estas kaj bona por la medio kaj bona por malric\u0302aj komunumoj, kiuj g\u0302is nun ne havis monon por elektro, karba au\u0306 sunenergia. (Fonto: Warp News)"}, {"text_idx": "#000039", "text": "La nombro de balenoj plimultig\u0302as"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kiam esploristoj kalkulis la nombron de bluaj balenoj c\u0302irkau\u0306 la insulo de Sud-Georgio, proksime al Antarkto, ili trovis 55 individuojn. Tiu estas mirinda nombro post 40 au\u0306 50 jaroj dum oni ofte trovis nur unu au\u0306 du."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Balenoj estis malindulge c\u0302asitaj por g\u0302iaj korpaj oleoj, kaj g\u0302is la malpermeso de c\u0302asado je 1966 multegaj de ili estis jam mortigitaj. Post tiam estis jaroj en kiuj oni ne trovis ec\u0302 unu individuon."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Ekde 1997 la nombro de bluaj balenoj ekplimultig\u0302is, ec\u0302 se malrapide. Sed nun la tendeco s\u0302ajnas esti ke ili plimultig\u0302as pli kaj pli rapide."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Tiu tendeco estas sama por c\u0302iuj balenaj specoj en la suda duonglobo, ekzemple g\u0302ibaj balenoj. La nura escepto estas la antarkta akrapinta baleno, kies nombro s\u0302ajne tre malplimultigis. (Fonto: BBC)"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Kontaktojohannesgenberg c\u0302e miavivo punkto net"}, {"text_idx": "#000047", "text": "johannesgenberg c\u0302e miavivo punkto net"}]