[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Lightning as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Fulmo estas subita elektrostatika sens\u0302argig\u0302o kiu okazas dum fulmotondro.\nTiu sens\u0302argig\u0302o okazas inter elektre s\u0302arg\u0302itaj regionoj de nubo (nomita intra-nuba fulmo au\u0306 IC), inter du nuboj (CCM fulmo), au\u0306 inter nubo kaj la grundo (CG-fulmo)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "La s\u0302arg\u0302itaj regionoj en la atmosfero provizore egaligas sin tra tiu sens\u0302argig\u0302o referita kiel fulmo.\nFulmfulmo ankau\u0306 povas esti striko se g\u0302i implikas objekton sur la tero.\nFulmo kreas lumon en la formo de nigrakorpa radiado de la superseksa plasmo kreita per la elektronfluo, kaj sono en la formo de tondro.\nFulmo povas esti vidita kaj ne au\u0306dita kiam g\u0302i okazas c\u0302e distanco tro granda por la sono porti g\u0302is la lumo de la striko au\u0306 fulmi."}, {"text_idx": "#000004", "text": "3 Pasemaj fluoj dum fulmo"}, {"text_idx": "#000006", "text": "1 Pozitiva kaj negativa fulmo"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Suna vento kaj kosmaj radiadoj"}, {"text_idx": "#000008", "text": "La detaloj de la s\u0302arga procezo dau\u0306re estas studitaj fare de sciencistoj, sed ekzistas g\u0302enerala interkonsento en kelkaj el la bazaj konceptoj de fulmotondrelektrizo.\nLa c\u0302efa s\u0302arga areo en fulmotondro okazas en la centra parto de la s\u0302tormo kie aero movig\u0302as supren rapide (suprenskizo) kaj temperaturoj intervalas de \u221215 g\u0302is \u221225 Celsius, vidas figuron dekstren.\nC\u0302e tiu loko, la kombinaj\u0302o de temperaturo kaj rapida suprendirektita aermovado produktas miksaj\u0302on de superfridigitaj nubgutetoj (malgrandaj akvogutetoj sub glaciajn), malgrandajn glacikristalojn, kaj grau\u0306pel (mola hajlo).\nLa suprenskizo portas la superfridigitajn nubgutetojn kaj tre malgrandajn glacikristalojn supren.\nEn la sama tempo, la grau\u0306pel, kiu estas sufic\u0302e pli granda kaj pli densa, tendencas fali au\u0306 esti suspendita en la altig\u0302anta aero."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La diferencoj en la movado de la precipitaj\u0302aj kialkolizioj okazi.\nKiam la altig\u0302antaj glacikristaloj kolizias kun grau\u0306pel (mola hajlo), la glacikristaloj ig\u0302as pozitive s\u0302argitaj kaj la grau\u0306pel ig\u0302as negative s\u0302argita.\nLa suprenskizo portas la pozitive s\u0302argitajn glacikristalojn supren direkte al la pinto de la s\u0302tormnubo.\nLa pli granda kaj pli densa grau\u0306pel estas au\u0306 suspendita en la mezo de la fulmotondronubo au\u0306 falas direkte al la subaj\u0302o de la s\u0302tormo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La rezulto estas ke la supraj\u0302o de la fulmotondronubo ig\u0302as pozitive s\u0302argita dum la meza g\u0302is subaj\u0302o de la fulmotondronubo ig\u0302as negative s\u0302argita."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La suprendirektitaj decidproponoj ene de la s\u0302tormo kaj ventoj sur pli altaj niveloj en la atmosfero tendencas igi la malgrandajn glacikristalojn (kaj pozitiva pagendaj\u0302o) en la supraj\u0302o de la fulmotondronubo sterni horizontale iom da distanco de fulmotondra nubobazo.\nTiu parto de la fulmotondronubo estas nomita la amboso.\nDum tio estas la c\u0302efs\u0302argadproceso por la fulmotondronubo, kelkaj el tiuj pagendaj\u0302oj povas esti redistribuitaj per aviadilmovadoj ene de la s\u0302tormo (suprenskizoj kaj subenblovoj).\nKrome, ekzistas malgranda sed grava pozitiva pagendaj\u0302amasig\u0302o proksime de la fundo de la fulmotondronubo pro la precipitaj\u0302o kaj pli varmaj temperaturoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sur la Tero, la fulmfrekvenco estas c\u0302irkau\u0306 40-50 fojojn sekunde au\u0306 preskau\u0306 1.4 miliardoj da fulmoj je jaro [2] kaj la meza tempodau\u0306ro estas 0.2 sekundoj konsistigitaj de kelkaj multe pli mallongaj fulmoj (batoj) de proksimume 30 mikrosekundoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Multaj faktoroj influas la frekvencon, distribuon, forton kaj fizikajn trajtojn de tipa fulmfulmo en speciala regiono de la mondo.\nTiuj faktoroj inkludas grundan altecon, latitudon, domina vento fluojn, relativa humidecon, proksimecon al varmaj kaj malvarmaj korpoj de akvo, ktp.\nCertagrade, la proporcio inter IC, CCM kaj CG-fulmo ankau\u0306 povas varii je sezono en mezaj latitudoj.\nC\u0302ar homoj estas surteraj kaj la plej multaj el iliaj havaj\u0302oj estas sur la Tero kie fulmo povas difekti au\u0306 detrui ilin, CG-fulmon estas plej legis kaj plej bone komprenita de la tri tipoj, ec\u0302 se IC kaj CCM estas pli oftaj specoj de fulmo.\nLa relativa neantau\u0306direbleco de fulmo limigas kompletan klarigon de kiel au\u0306 kial g\u0302i okazas, ec\u0302 post centoj da jaroj da scienca enketo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tipa nub-al-grunda fulmfulmo kulminas per la formado de elektre kondukanta plasmo kanalo tra la aero pli ol 5 km (3.1 mejl.) alta, de ene de la nubo g\u0302is la surfaco de la grundo.\nLa fakta sens\u0302argig\u0302o estas la fina stadio de tre kompleksa procezo.\nC\u0302e g\u0302ia pinto, tipa fulmotondro produktas tri au\u0306 pli da strikoj al la Tero je minuto.\nFulmo c\u0302efe okazas kiam varma aero estas miksita kun pli malvarmaj aeramasoj, [6] rezultigante atmosfermaltrankvilojn necesajn por polarigado de la atmosfero.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Tamen, g\u0302i ankau\u0306 povas okazi dum polvos\u0302tormoj, arbaraj brulegoj, tornadoj, vulkanaj erupcioj, kaj ec\u0302 en la vintromalvarmo , kie la fulmo estas konata kiel tondroneg\u0302o.\nUraganoj tipe generas iom da fulmo, plejparte en la rainbands entute 160 km (99 mejl.) de la centro."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La scienco de fulmo estas nomita fulminologio, kaj la timo de fulmo estas nomita astrafobio ."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Fulmo ne estas distribuita egale c\u0302irkau\u0306 la planedo, kiel montrite en la mapo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Proksimume 70% de fulmo okazas super tero en la tropikoj [12] kie atmosfera konvekcio estas la plej bonega.\nTio okazas de kaj la miksaj\u0302o de pli varmaj kaj pli malvarmaj aeramasoj, same kiel diferencoj en humidkoncentrig\u0302oj, kaj g\u0302enerale okazas c\u0302e la limoj inter ili.\nLa fluon de varmaj marfluoj pasintaj pli sekaj termasoj, kiel ekzemple la Golfa Kurento, parte klarigas la levitan oftecon de fulmo en la Sudorienta Usono.\nC\u0302ar la influo de malgrandaj au\u0306 forestantaj termasoj en la vastaj pecoj de la oceanoj de la mondo limigas la diferencojn inter tiuj variaj\u0302oj en la atmosfero, fulmo estas precipe malpli ofta tie ol super pli grandaj terformoj.\nLa Nordo kaj Sudaj polusoj estas limigitaj en sia priraportado de fulmotondroj kaj tial rezultigas lokojn kun la malplej kvanto de fulmo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "G\u0302enerale, nub-al-grundaj (CG) fulmfulmoj respondecas pri nur 25% de c\u0302iuj totalaj fulmfulmoj tutmonde.\nC\u0302ar la fundamento de fulmotondro estas kutime negative s\u0302argita, tio estas kie plej multe de la CG-fulmo originas.\nTiu regiono estas tipe c\u0302e la alteco kie frostig\u0302ante okazas ene de la nubo.\nFrostigado, kombinita kun kolizioj inter glacio kaj akvo, s\u0302ajnas esti kritika parto de la iniciala pagendaj\u0302evoluo kaj apartigprocezo.\nDum vent-movitaj kolizioj, glacikristaloj tendencas evoluigi pozitivan pagendaj\u0302on, dum pli peza, sentimentala miksaj\u0302o de glacio kaj akvo (nomita grau\u0306pel) evoluigas negativan pagendaj\u0302on.\nSuprenskizoj ene de s\u0302tormnubo apartigas la pli malpezajn glacikristalojn de la pli peza grau\u0306pel, igante la supran regionon de la nubo akumuli pozitivan spaks\u0302argon dum la pli malalta nivelo akumulas negativan spaks\u0302argon."}, {"text_idx": "#000019", "text": "C\u0302ar la densa pagendaj\u0302o ene de la nubo devas superi la izolajn trajtojn de aero, kaj tio pliig\u0302as proporcie al la distanco inter la nubo kaj la grundo, la proporcio de CG-strikoj (kontrau\u0306 nub-al-nubaj (CCM) au\u0306 en-nubaj (IC) sens\u0302argig\u0302oj) ig\u0302as pli bonega kiam la nubo estas pli proksime al la grundo.\nEn la tropikoj, kie la frostigadnivelo estas g\u0302enerale pli alta en la atmosfero, nur 10% de fulmfulmoj estas CG.\nC\u0302e la latitudo de Norvegio (proksimume 60\u00b0 norda latitudo), kie la frostigadalteco estas pli malalta, 50% de fulmo estas CG."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Fulmo estas kutime produktita per kumulonimbo nuboj, kiuj havas bazojn kiuj estas tipe 1-2 km (0.6-1.25 mejloj) supra la grundo kaj plej bonaj g\u0302is 15 km (9.3 mejl.) en alteco."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Fulmretpunktoj: La loko sur la Tero kie fulmo plejofte okazas estas proksime de la malgranda vilag\u0302o de Kifuka en la montoj de la orienta Demokratia Respubliko Kongo, [15] kie la alteco estas proksimume 975 m (3,200 ft).\nAverag\u0302e, tiu regiono ricevas 158 surprizatakojn je 1 kvadrata kilometro (0.39 kv. mejl.) je jaro.\nMarakajbo en Venezuelo averag\u0302as 297 tagojn je jaro kun fulmagado.\nAliaj fulmretpunktoj inkludas Catatumbon en Venezuelo, Singapuro, [18] kaj Lightning Alley en Centra Florido."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En ordo por elektrostatika sens\u0302argig\u0302o okazi, du antau\u0306kondic\u0302oj estas necesaj: unue, sufic\u0302e alta elektra potencialo inter du regionoj de spaco devas ekzisti, kaj due alt-rezista medio devas malhelpi la liberan, senbridan egaligon de la kontrau\u0306aj pagendaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Estas bone komprenite ke dum fulmotondro ekzistas pagendaj\u0302apartigo kaj agrego en certaj regionoj de la nubo;\ntamen la precizaj procezoj de kiuj tio okazas ne estas plene komprenitaj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La atmosfero disponigas la elektran izolajzon, au\u0306 barieron, kiu malhelpas liberan egaligon inter s\u0302arg\u0302itaj regionoj de kontrau\u0306a poluseco.\nTio estas venkita per \"fulmo\", kompleksa procezo referita kiel la fulmo- \"fulmo\"."}, {"text_idx": "#000025", "text": "C\u0302ar tondronubo relokig\u0302as la surfaco de la Tero, egala elektra s\u0302argo, sed de kontrau\u0306a poluseco, estas induktita sur la surfaco de la Tero sub la nubo.\nLa induktita pozitiva surfaca s\u0302argo, se mezurite kontrau\u0306 fikspunkto, estos malgranda kiel la tondronubo alproksimig\u0302as, pliig\u0302ante kiam la centro de la s\u0302tormo alvenas kaj falante kiel la tondronubenirpermesiloj.\nLa referenca valoro de la induktita surfaca s\u0302argo povus esti malglate reprezentita kiel sonorilkurbo."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La kontrau\u0306e s\u0302arg\u0302itaj regionoj kreas kampon ene de la aero inter ili.\nTiu kampo varias rilate al la forto de la surfaca s\u0302argo sur la fundamento de la tondronubo - ju pli bonegaj la akumuligita pagendaj\u0302o, des pli altaj la elektra kampo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Plej bone legis kaj komprenis ke formo de fulmo estas nubo al grundo (CG).\nKvankam pli da komunpas\u0302tejon, intranubon (IC) kaj nubon al nubo (CCM) fulmoj malfacilas tre studi surbaze de ekzistas neniuj \"fizikaj\" punktoj al ekrano ene de la nuboj.\nAnkau\u0306, surbaze de la tre malalta vers\u0302ajnecfulmo frapos la saman punkton plurfoje kaj konstante, scienca enketo estas malfacila en la plej bona kazo ec\u0302 en la lokoj de alta CG-frekvenco.\nKiel tia, sperta fulmo kiun disvastigo estas simila inter c\u0302iuj formoj de fulmo, la plej bonaj rimedoj por priskribi la procezon estas tra ekzameno de plej studis formon, nubon al grundo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En procezo ne bone komprenis, dudirekta kanalo de jonigita aero, nomita \" gvidanto \", estas iniciatita inter kontrau\u0306-s\u0302arg\u0302itaj regionoj en tondronubo.\nGvidantoj estas elektre konduktaj kanaloj de jonigita gaso kiuj disvastig\u0302as traen, au\u0306 estas alie altiritaj al, regionoj kun pagendaj\u0302o kontrau\u0306e de tiu de la gvidantkonsileto.\nLa negativa fino de la dudirekta gvidanto plenigas pozitivan pagendaj\u0302regionon, ankau\u0306 nomiten bone, ene de la nubo dum la pozitiva fino plenigas negativan pagendaj\u0302on bone.\nGvidantoj ofte fendetig\u0302as, formante branc\u0302ojn en arb-simila padrono.\nKrome, negativaj kaj kelkaj pozitivaj gvidantoj vojag\u0302as en malkontinua modo, en procezo vokis \"pas\u0302a\".\nLa rezulta intermita movado de la gvidantoj povas esti volonte observita en tempodilataj videaj\u0302oj de fulmfulmoj."}, {"text_idx": "#000029", "text": "G\u0302i estas ebla por unu fino de la gvidanto por plenigi la kontrau\u0306-s\u0302arg\u0302itan bone tute dum la alia fino dau\u0306re estas aktiva.\nKiam tio okazas, la gvidantfino kiu plenigis la puton povas disvastig\u0302i eksteren de la tondronubo kaj rezultigi au\u0306 nub-al-aeran ekbrilon au\u0306 nub-al-grundan ekbrilon.\nEn tipa nub-al-grunda ekbrilo, dudirekta gvidanto iniciatas inter la c\u0302efnegativo kaj pli malaltaj pozitiva pagendaj\u0302regionoj en tondronubo.\nLa pli malforta pozitiva pagendaj\u0302regiono estas plenigita rapide fare de la negativa gvidanto kiu tiam disvastig\u0302as direkte al la indukt-s\u0302arg\u0302ita grundo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La pozitive kaj negative s\u0302argis gvidantojn dau\u0306rigas enen kontrau\u0306 indikoj, pozitivaj supren ene de la nubo kaj negativo direkte al la tero.\nAmbau\u0306 jonaj kanaloj dau\u0306rigas, en siaj respektivaj indikoj, en kelkaj sinsekvaj s\u0302prucoj.\nC\u0302iuj gvidanto- \"nag\u0302ejo-\" jonoj c\u0302e la gvidaj pintoj, pafante eksteren unu au\u0306 pluraj novajn gvidantojn, momente kunig\u0302a denove por koncentri s\u0302arg\u0302itajn jonojn, tiam pafante eksteren alian gvidanton.\nLa negativa gvidanto dau\u0306re disvastig\u0302as kaj fendetig\u0302as kiam g\u0302i iras malsupren, ofte rapidi supren kiel g\u0302i venas pli proksimen al la surfaco de la Tero."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Proksimume 90% de jonaj kanallongoj inter \"nag\u0302ejoj\" estas c\u0302irkau\u0306 45 m (148 ft) en longo.\nLa establado de la jona kanalo prenas relative longan kvanton de tempo (centoj da milisekundoj) en komparo al la rezulta sens\u0302argig\u0302o, kiu okazas ene de kelkaj mikrosekundoj.\nLa elektra kurento bezonata establi la kanalon, mezuritan en la dekoj au\u0306 centoj da amperoj, estas eklipsita per postaj fluoj dum la fakta sens\u0302argig\u0302o."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Inico de la fulmgvidantoj ne estas bone komprenita.\nLa kampoforto ene de la tondronubo ne estas sufic\u0302e tipe granda por iniciati tiun procezon flank itself.\nUnu teorio postulas ke pluvperiodoj de relativistaj elektronoj estas kreitaj per kosmaj radiadoj kaj tiam estas akcelitaj al pli altaj rapidecoj per proceso vokis senbridan kolapson.\nC\u0302ar tiuj relativistaj elektronoj kolizias kaj jonigas neu\u0306tralajn aermolekulojn, ili iniciatas gvidantformacion.\nAlia teorio alvokas loke plifortigitajn kampojn estantajn formita proksime de longformaj akvogutetoj au\u0306 glacikristaloj.\nBolfiltradoteorio, precipe por la kazo de partia bolfiltrado, [26] [ kiujn klarigo bezonis ] priskribas hazardajn konekteblecfenomenojn, kiuj produktas evoluon de ligitaj strukturoj similaj al tiu de surprizatakoj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Kiam tretita gvidanto alproksimig\u0302as al la grundo, la c\u0302eesto de kontrau\u0306aj pagendaj\u0302oj sur la tero plifortigas la forton de la kampo.\nLa kampo estas plej forte sur teraj objektoj kies pintoj estas plej proksimaj al la fundamento de la tondronubo, kiel ekzemple arboj kaj altaj konstruaj\u0302oj.\nSe la kampo estas sufic\u0302e forta, pozitive s\u0302argita jona kanalo, vokis pozitivan au\u0306 suprendirektitan vimplon, povas evolui el tiuj punktoj.\nTio unue estis teoriadita fare de Heinz Kasemir."}, {"text_idx": "#000034", "text": "C\u0302ar negative s\u0302argis gvidantaliron, pliigante la lokalizitan kampoforton, surgrundig\u0302is objektojn jam travivante koronsens\u0302argig\u0302on\nsuperu sojlon kaj formu suprendirektitajn vimplojn."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Post kiam malsuprenig\u0302a gvidanto ligas al disponebla suprendirektita gvidanto, procezo referita kiel alligitaj\u0302o, malalt-rezista pado estas formita kaj sens\u0302argig\u0302o povas okazi.\nFotoj estis prenitaj enen kiujn kiuj liberaj vimploj estas klare videblaj.\nLa liberaj malsuprenig\u0302aj gvidantoj ankau\u0306 estas videblaj en branc\u0302ita fulmo, neniuj el kiuj estas ligitaj al la tero, kvankam g\u0302i povas ekaperi ili estas."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Post kiam kondukta kanalo transpontas la aerinterspacon inter la negativa pagendaj\u0302eksceso en la nubo kaj la pozitiva surfacs\u0302arga eksceso malsupre, ekzistas granda falo en rezisto trans la fulmkanalo.\nElektronoj akcelas rapide kiel rezulto en zono komencig\u0302anta c\u0302e la punkto de alligitaj\u0302o, kiu disetendig\u0302as trans la tuta gvidantreto c\u0302e frakcio de la lumrapideco.\nTio estas la \"revenbato\" kaj g\u0302i estas la plej luma kaj videbla parto de la fulmsens\u0302argig\u0302o."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Grandajn elektrajn aktualajn fluojn lau\u0306 la plasmokanalo de la nubo g\u0302is la grundo, neu\u0306traligante la pozitivan grundakuzon kiam elektronoj elfluas fore de la strikpunkto al la c\u0302irkau\u0306a regiono.\nTiu enorma ondo da fluo kreas grandajn radialajn tensiodiferencojn lau\u0306 la surfaco de la grundo.\nNomita pas\u0302opotencialoj, ili kau\u0306zas pli da vundoj kaj mortoj ol la striko mem.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Elektro prenas c\u0302iun padon haveblan al g\u0302i.\nParto de la revena batfluo ofte preferate fluas tra unu gambo kaj eksteren alian, elektrokutante malbons\u0302ancan homan au\u0306 bestan reputacion proksime de la punkto kie la fulmo strikas."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La elektra kurento de la revenbato averag\u0302as 30 kiloamperojn por tipa negativa CG-fulmo, ofte referite kiel \"negativa CG\" fulmo.\nEn kelkaj kazoj, grundo malheligi (GC) fulmfulmon povas origini de pozitive s\u0302argita regiono sur la tero sub s\u0302tormo.\nTiuj sens\u0302argig\u0302oj normale originas de la pintoj de tre altaj strukturoj, kiel ekzemple komunikadantenoj.\nLa indico c\u0302e kiu la revena batfluo vojag\u0302as estis trovita esti proksimume 1 \u00d7 10 8 m/s."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La masiva fluo de elektra kurento okazanta dum la revenbato kombinita kun la indico c\u0302e kiu g\u0302i okazas (mezurita en mikrosekundoj) rapide supervarmecojn la finita gvidantkanalo, formante tre elektre konduktan plasmokanalon.\nLa korpa temperaturo de la plasmo dum la revenbato povas superi 50,000 K, igante g\u0302in genie brili pro blu-blanka koloro.\nPost kiam la elektra kurento c\u0302esas flui, la kanalo malvarmetig\u0302as kaj disipas pli ol dekoj au\u0306 centoj da milisekundoj, ofte malaperante kiel fragmentaj pecetoj el arda gaso.\nLa preskau\u0306 tuja hejtado dum la revenbato igas la aeron disetendig\u0302i eksplodeme, produktante potencan s\u0302okondon kiu estas au\u0306dita kiel tondro."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Altrapidaj vidbendoj (ekzamenita kadro-post-kadro) montras ke plej negativa CG-fulmo fulmas farig\u0302as supren de 3 au\u0306 4 individuaj batoj, kvankam povas ekzisti nekredeblaj 30."}, {"text_idx": "#000041", "text": "C\u0302iu re-frapi estas apartigita per relative granda kvanto de tempo, tipe 40 g\u0302is 50 milisekundoj, c\u0302ar aliaj s\u0302arg\u0302itaj regionoj en la nubo estas eligitaj en postaj batoj.\nRe-frapas ofte kau\u0306zu al videbla \" stroboskoplumo- \" efikon."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Por kompreni kial multoblaj revenbatoj utiligas la saman fulmkanalon, oni devas kompreni la konduton de pozitivaj gvidantoj, kiu tipa grundfulmo efike ig\u0302as sekvante la ligon de la negativa gvidanto kun la grundo.\nPozitivaj gvidantoj kadukig\u0302as pli rapide ol negativaj gvidantoj faras.\nPro kialoj ne bone komprenitaj, dudirektaj gvidantoj emas iniciati en la pintoj de la kadukaj pozitivaj gvidantoj en kiujn la negativa fino provas re-jonigi la gvidantreton.\nTiuj gvidantoj, ankau\u0306 nomitaj kontrau\u0306frapgvidantoj, kutime kadukig\u0302as baldau\u0306 post sia formacio.\nKiam ili sukcesas fari kontakton kun kondukta parto de la c\u0302efgvidantreto, revenon bat-simila proceso okazas kaj sagetgvidanto vojag\u0302as lau\u0306larg\u0302e c\u0302ion, au\u0306 parton de la longo de la origina gvidanto.\nLa sagetgvidantoj farantaj ligojn kun la grundo estas kiun kau\u0306zas plimulton de postaj revenbatoj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "C\u0302iu sinsekva bato estas antau\u0306ita per mezaj sagetaj gvidantbatoj kiuj havas pli rapidan pliig\u0302tempon sed pli malaltan amplitudon ol la komenca revenbato.\nC\u0302iu posta bato kutime recikligas la sens\u0302argig\u0302kanalon prenitan per la antau\u0306a, sed la kanalo povas esti ofseto de sia antau\u0306a pozicio kiam vento delokigas la varman kanalon."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La elektra kurento ene de tipa negativa CG-fulmsens\u0302argig\u0302o pliig\u0302as tre rapide al sia pintvaloro en 1-10 mikrosekundoj, tiam kadukig\u0302as pli malrapide pli ol 50-200 mikrosekundojn.\nLa pasema naturo de la fluo ene de fulmaj fulmrezultoj en pluraj fenomenoj kiuj devas esti traktitaj en la efika protekto de grund-bazitaj strukturoj.\nRapide s\u0302ang\u0302i fluojn tendencas vojag\u0302i sur la surfacon de direktisto, en kio estas nomita la hau\u0306tefekto, male al kontinuaj kurentoj, kiu \"fluo tra\" la tuta direktisto kiel akvo tra hoso.\nTial, direktistoj uzitaj en la protekto de instalaj\u0302oj tendencas esti multi-senhelpaj, kun malgrandaj dratoj teksitaj kune.\nTio pliigas la totalan faskan surfacareon en inversa proporcio al la individuofadenradiuso, por fiksa totala trans-sekca areo."}, {"text_idx": "#000046", "text": "La rapide variaj fluoj ankau\u0306 kreas elektromagnetajn pulsojn (EMPoj) kiuj radias trans de la jona kanalo.\nTio estas karakterizaj\u0302o de c\u0302iuj elektraj sens\u0302argig\u0302oj.\nLa radiaj pulsoj rapide malfortig\u0302as kiel sia distanco de la originpliig\u0302oj.\nTamen, se ili transsaltas konduktajn elementojn kiel ekzemple alttensiaj kurentkonduktiloj, komunikado-linioj, au\u0306 metalajn pipojn, ili povas stimuli fluon kiu vojag\u0302as trans al sia fino.\nTio estas la \" ekmultig\u0302o \" kiu, pli d ofte ol ne, rezultigas la detruon de delikata elektroniko, elektraj aparatoj, au\u0306 elektromotoroj.\nAparatoj konataj kiel ekmultig\u0302oprotektantoj (SPD) au\u0306 pasemaj tensiaj ekmultig\u0302subpremantoj (TVS) alkroc\u0302itaj en paralela kun tiuj linioj povas detekti la paseman neregulan fluon de la fulmfulmo, kaj, tra s\u0302ang\u0302o de g\u0302iaj fizikaj trajtoj, sendi la pikilon al fiksita buta grundo, tiel protektante la ekipaj\u0302on de difekto."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ekzistas tri primaraj specoj de fulmo, difinita per kio estas c\u0302e la \"finoj\" de fulmkanalo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Intracloud (IC), kiu okazas ene de ununura tondronubunuo\nNubo al nubo (CCM) au\u0306 internubo, kiu komencig\u0302as kaj finig\u0302as inter du malsamaj \"funkciaj\" tondronubekzempleroj\nNubo al grundo (CG), kiu c\u0302efe originas de la tondronubo kaj finig\u0302as sur tersurfaco, sed ankau\u0306 povas okazi en la reversdirekto, kiu estas grundo al nubo"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ekzistas varioj de c\u0302iu tipo, kiel ekzemple \"pozitivo\" kontrau\u0306 \"negativaj\" CG-fulmoj, kiuj havas malsaman fizikan karakterizaj\u0302komunpas\u0302tejon al c\u0302iu kiu povas esti mezurita.\nMalsamaj komunnomoj utiligitaj por priskribi specialan fulmokazaj\u0302on povas esti atribuitaj al la sama au\u0306 malsamaj okazaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Nub-al-grunda (CG) fulmo estas fulmsens\u0302argig\u0302o inter tondronubo kaj la grundo.\nG\u0302i estas iniciatita fare de tretita gvidanto movig\u0302anta malsupren de la nubo, kiu renkontis de vimplo suprenig\u0302anta de la grundo."}, {"text_idx": "#000051", "text": "CG estas la malplej ofta, sed plej bone komprenita de c\u0302iuj specoj de fulmo.\nEstas pli facile legi science, c\u0302ar g\u0302i finas sur fizika objekto, nome la Teron, kaj pruntedonas sin al estado mezurita per instrumentoj sur la tero.\nDe la tri primaraj specoj de fulmo, g\u0302i prezentas la plej grandan minacon al vivo kaj posedaj\u0302o c\u0302ar g\u0302i eksvalidig\u0302as au\u0306 \"frapas\" la Teron.\nLa totala sens\u0302argig\u0302o, nomita fulmo, estas kunmetita de kelkaj procesoj kiel ekzemple prepara kolapso, tretitaj gvidantoj, devontigaj gvidantoj, revenobatoj, sagetogvidantoj kaj postaj revenobatoj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Nub-al-grunda (CG) fulmo estas au\u0306 pozitiva au\u0306 negativa, kiel difinite per la direkto de la konvencia elektra kurento de nubo g\u0302is grundo.\nPlej multe de la CG-fulmo estas negativa, signifante ke negativa pagendaj\u0302o estas transdonita al grundo kaj elektronoj vojag\u0302as malsupren lau\u0306 la fulmkanalo.\nLa reverso okazas en pozitiva CG-ekbrilo, kie elektronoj vojag\u0302as supren lau\u0306 la fulmkanalo kaj pozitiva pagendaj\u0302o estas transdonita al la grundo.\nPozitiva fulmo estas malpli ofta ol negativa fulmo, kaj averag\u0302e konsistigas malpli ol 5% de c\u0302iuj surprizatakoj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Ekzistas ses malsamaj mekanismoj teoriadis por rezultigi la formadon de malsupren pozitiva fulmo."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Vertikala ventototordo delokigante la supran pozitivan pagendaj\u0302regionon de tondronubo, eksponante g\u0302in al la grundo malsupre.\nLa perdo de pli malaltaj pagendaj\u0302regionoj en la disipa stadio de fulmotondro, forlasante al la antau\u0306baloto pozitivan pagendaj\u0302regionon.\nKompleksa arang\u0302o de pagendaj\u0302regionoj en tondronubo, efike rezultigante inversan dipolon au\u0306 inversan tripolon en anstatau\u0306e de kiu la c\u0302efa negativa pagendaj\u0302regiono estas super la c\u0302efa pozitiva pagendaj\u0302regiono sub g\u0302i.\nNekutime granda pli malalta pozitiva pagendaj\u0302regiono en la tondronubo.\nDetranc\u0302o de plilongigita negativa gvidanto de g\u0302ia origino kiu kreas novan dudirektan gvidanton en kiu la pozitiva fino frapas la grundon, ofte viditen en ambosfulmo-araneekbriloj.\nLa inico de malsupren pozitiva branc\u0302o de intranuba fulmfulmo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Kontrau\u0306e al popolkredo, pozitivaj fulmfulmoj ne nepre originas de la amboso au\u0306 la supra pozitiva pagendaj\u0302regiono kaj frapas pluv-liberan areon ekstere de la fulmotondro.\nTiu kredo estas bazita sur la malmoderna ideo ke fulmgvidantoj estas unupolusaj en naturo kaj originante de sia respektiva pagendaj\u0302regiono."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Pozitivaj surprizatakoj tendencas esti multe pli intensaj ol siaj negativaj ekvivalentoj.\nMeza riglilo de negativa fulmo portas elektran kurenton de 30,000 amperoj (30 kA), kaj translokigoj 15 kulombojn da elektra s\u0302argo kaj 500 megaj\u0302ulojn de energio.\nGrandaj rigliloj de negativa fulmo povas porti g\u0302is 120 kA kaj 350 kulombojn.\nLa meza pozitiva grunda fulmo havas malglate duoblan la pintofluon de tipa negativa fulmo, kaj povas produkti pintofluojn g\u0302is 400,000 amperoj (400 kA) kaj pagendaj\u0302ojn de pluraj centoj da kulomboj.\nKrome, pozitivaj grundfulmoj kun altaj pintofluoj estas ofte sekvitaj per longaj dau\u0306raj fluoj, korelacio ne vidite en negativaj grundekbriloj."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kiel rezulto de ilia pli granda potenco, same kiel manko de averto, pozitivaj surprizatakoj estas konsiderinde pli dang\u0302eraj.\nPro la dirita tendenco por pozitivaj grundfulmoj por produkti kaj altajn pintofluojn kaj sopiradi dau\u0306riganten fluon, ili estas kapablaj je hejtfacoj al multe pli altaj niveloj kiu pliigas la vers\u0302ajnecon de fajro esti ekbruligita."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Pozitiva fulmo ankau\u0306 estis montrita ekigi la okazon de suprendirektitaj fulmfulmoj de la pintoj de altaj strukturoj kaj estas c\u0302efrespondeca por la inico de elfoj pluraj dekoj de kilometroj super grundnivelo.\nPozitiva fulmo tendencas okazi pli ofte en vintros\u0302tormoj, kiel kun tondroneg\u0302o, dum intensaj tornadoj [42] kaj en la disipadstadio de fulmotondro.\nEnormaj kvantoj de ekstreme malaltfrekvenco (ELF) kaj tre malaltfrekvenco (VLF) radiondoj ankau\u0306 estas generitaj."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Unika formo de nub-al-grunda fulmo ekzistas direkte al kie fulmo ekaperas al elirejo de la kumulonimbonubo kaj disvastigas konsiderindan distancon tra klara aero antau\u0306 deturnig\u0302ado, kaj strikante, la grundo.\nTial, ili estas konataj kiel \"rigliloj de la bluo\".\nMalgrau\u0306 la populara miskomprenig\u0302o ke tiuj estas pozitivaj surprizatakoj pro ili s\u0302ajne originante de la pozitiva pagendaj\u0302regiono, observaj\u0302oj montris ke tiuj estas fakte negativaj fulmoj.\nIli komencig\u0302as kiel intranubfulmoj ene de la nubo, la negativa gvidanto tiam forlasas la nubon de la pozitiva pagendaj\u0302regiono antau\u0306 disvastigado traen klara aero kaj frapado de la grundo kelkaj distancigas for."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Nubo al nubo (CCM) kaj intra-nubo (IC)"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Fulmsens\u0302argig\u0302oj povas okazi inter areoj de nubo sen kontaktado de la grundo.\nKie g\u0302i okazas inter du apartaj nuboj kiujn g\u0302i estas konata kiel inter-nuba fulmo, kaj kiam g\u0302i okazas inter areoj de malsama elektra potencialo ene de ununura nubo g\u0302i estas konata kiel intra-nuba fulmo.\nIntranuba fulmo estas la plej ofte okazanta tipo."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Intranuba fulmo plej ofte okazas inter supra ambos parto kaj pli malaltaj atingoj de antau\u0306fiksita fulmotondro.\nTiu fulmo foje povas esti observita c\u0302e grandaj distancoj dum la nokto kiel tielnomita \" facfulmo \".\nEn tiaj kazoj, la observanto povas vidi nur fulmeton sen au\u0306di ke ajnaj tondras."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Alia esprimo uzita por nub-nuba au\u0306 nub-nub-grunda fulmo estas \"Ambosfulmo\", pro la kutimo de pagendaj\u0302o, tipe originante sub au\u0306 ene de la amboso kaj hastante tra la supraj nubtavoloj de fulmotondro, ofte generante dramecajn multoblajn branc\u0302batojn.\nTiuj estas kutime viditaj kiel fulmotondrenirpermesiloj super la observanto au\u0306 komencas kadukig\u0302i.\nLa plej viveca rettrafosilkonduto okazas en bonevoluintaj fulmotondroj kiuj rolas ampleksaj bredas ambostondadon."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Zigzagfulmo estas nub-al-grunda fulmo kiu elmontras disbranc\u0302igon de sia pado.\nFulguro estas fulmfulmo kiu s\u0302ajnas produkti neniun videblan tondron c\u0302ar g\u0302i okazas tro malproksime por la tondro esti au\u0306dita.\nLa sonondoj disipas antau\u0306 ol ili atingas la observanton."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Bendfulmo okazas en fulmotondroj kun altaj krucventoj kaj multoblaj revenbatoj.\nLa vento krevigos c\u0302iun sinsekvan revenbaton iomete al unu flanko de la antau\u0306a revenbato, kau\u0306zante rubandefikon.\nRaketfulmo estas formo de nubsens\u0302argig\u0302o, g\u0302enerale horizontala kaj en nubobazo, kun luma kanalo prezentig\u0302anta avanci tra la aero kun vide solvebla rapideco, ofte intermite."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Facfulmo estas nub-al-nuba fulmo kiu ekspozicias difuzan heligadon de la surfaco de nubo, kau\u0306zita de la fakta sens\u0302argig\u0302pado estanta kas\u0302ita au\u0306 tro malproksima for.\nLa fulmo mem ne povas esti vidita fare de la spektanto, tiel ke g\u0302i prezentig\u0302as kiel nur fulmo, au\u0306 tuko de lumo.\nLa fulmo povas esti tro malproksime por percepti individuajn fulmojn."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Glata kanalfulmo estas neformala esprimo rilatanta al speco de nub-al-grunda surprizatako kiu havas neniun videblan disbranc\u0302igon kaj ekaperas kiel linio kun glataj kurboj kontraste al la dentita aspekto de la plej multaj fulmkanaloj.\nIli estas formo de pozitiva fulmo g\u0302enerale observita en au\u0306 proksime de la konvektaj regionoj de severaj fulmotondroj en la norde centra Usono.\nEstas teoriadita ke severaj fulmotondroj en tiu regiono akiras \"inversan tripolo-\" pagendaj\u0302ostrukturon en anstatau\u0306e de kiu la c\u0302efa pozitiva pagendaj\u0302regiono situas sub la c\u0302efa negativa pagendaj\u0302regiono super g\u0302i, kaj kiel rezulto tiuj fulmotondroj generas c\u0302efe pozitivan nub-al-grundan fulmon.\nLa termino- \"glata kanalo fulmo\" estas ankau\u0306 foje atribuita al supren grund-al-nubaj fulmfulmoj, kiuj estas g\u0302enerale negativaj fulmoj iniciatitaj fare de supren pozitivaj gvidantoj de altaj strukturoj.\nStakata fulmo estas nub-al-grunda fulmo- (CG) striko kiu estas mallong-tempodau\u0306ra bato kiu (ofte sed ne c\u0302iam) ekaperas kiel ununuraj tre brilaj fulmas kaj ofte havas konsiderindan disbranc\u0302igon.\nTiuj ofte estas trovitaj en la vida trezorejareo proksime de la mezociklono de rotaciado de fulmotondroj kaj koincidas kun intensigo de fulmotondrosuprenskizoj.\nSimila nub-al-nuba striko konsistanta el mallonga fulmo super malgranda areo, s\u0302ajnante kiel blip, ankau\u0306 okazas en simila areo de rotaciado suprenskizoj"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Superbolts estas rigliloj de fulmo c\u0302irkau\u0306 cent fojojn pli brila ol normalo.\nSur la Tero, unu en milionaj surprizatakoj estas superriglilo."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Bonvola fulmo estas la tendenco de fulmo por esti loze kunordigita trans longdistancoj.\nSens\u0302argig\u0302oj povas aperi en aretoj kiam rigardite de spaco."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Objektoj frapita per fulma spertvarmeco kaj magnetaj fortoj de granda magnitudo.\nLa varmeco kreita per fulmfluoj vojag\u0302antaj tra arbo povas vaporigi sian sukon, kau\u0306zante vaporeksplodon kiu eksplodas la trunkon.\nKiel fulmvojag\u0302oj tra sabla tero, la grundo c\u0302irkau\u0306anta la plasmokanalon povas degeli, formante tubulajn strukturojn nomitajn fulguritoj.\nEc\u0302 se c\u0302irkau\u0306 90 procentoj de homoj frapitaj per fulmo pluvivas, [63] homoj au\u0306 bestoj frapitaj per fulmo povas sufersperti severan vundon pro interna organo kaj nervasistema difekto.\nKonstruaj\u0302oj au\u0306 altaj strukturoj trafitaj per fulmo povas esti difektitaj kiam la fulmo serc\u0302as neintencitajn padojn al grundo.\nSekure farante surprizatakon al grundo, fulma sekursistemo povas multe redukti la probablecon de severa posedaj\u0302damag\u0302o.\nFulmo ankau\u0306 servas gravan rolon en la nitrogencirkulado oksigenante diatoman nitrogenon en la aero en nitratojn kiuj estas deponitaj per pluvo kaj povas fekundigi la kreskon de plantoj kaj aliajn organismojn."}, {"text_idx": "#000074", "text": "C\u0302ar la elektrostatika sens\u0302argig\u0302o de surtera fulmo supervarmigas la aeron al plasmotemperaturoj lau\u0306 la longo de la sens\u0302argig\u0302kanalo en mallonga tempodau\u0306ro, kinetan teorio diktaj\u0302ojn gasaj molekuloj spertas rapidan pliig\u0302on en premo kaj tiel disetendig\u0302as trans de la fulmo kreante s\u0302okondon au\u0306deblaj kiel tondro.\nC\u0302ar la sonondoj disvastig\u0302as ne de ununura punktfonto sed lau\u0306 la longo de la pado de la fulmo, la variaddistancoj de la solida origino de la observanto povas generi rulig\u0302antan au\u0306 tondran efikon.\nPercepto de la sonondaj karakterizaj\u0302oj estas plue malfaciligita per faktoroj kiel ekzemple la neregula kaj eventuale disbranc\u0302ig\u0302a geometrio de la fulmkanalo, de akustika eh\u0302ado de tereno, kaj de la tipe plurbata karakterizaj\u0302o de la surprizatako."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Malpezaj vojag\u0302oj je proksimume 300,000,000 m/s, kaj solidaj vojag\u0302oj tra aero je proksimume 340 m/s observanton povas proksimigi la distancon al la striko tempigante la intervalon inter la videbla fulmo kaj la au\u0306debla tondro kiujn g\u0302i generas.\nFulmfulmo plifruanta it tondron je unu sekundo estus c\u0302irkau\u0306 340 m (0.21 mejl.) en distanco;\nprokrasto de tri sekundoj indikus distancon de proksimume unu kilometro (0.62 mejl.) (3\u00d7340 m).\nFulmo plifruanta tondron je kvin sekundoj indikus distancon de c\u0302irkau\u0306 unu mejlo (1.6 km) (5\u00d7340 m).\nSekve, surprizatako observita c\u0302e tre proksima distanco estos akompanita per subita tondro, kun preskau\u0306 neniu perceptebla temperareto, eventuale akompanite per la odoro de ozono ( O3)."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La produktado de Rentgenradioj de riglilo de fulmo estis teorie antau\u0306dirita kiel frua kiel 1925 [66] sed neniu indico estis trovita g\u0302is 2001/2002, [67] [68] [69] kiam esploristoj c\u0302e la New Mexico Institute of Mining (Nova Meksika Instituto de Minado) kaj Teknologio detektis Rentgenfotajn emisiojn de induktita surprizatako lau\u0306 tera drato malantau\u0306is raketpafo en s\u0302tormnubon.\nEn la sama jaro University of Florida (Universitato de Florido) kaj Florida Tech esploristoj uzis aron de kampo kaj Rentgenfotaj detektiloj c\u0302e fulma esplorinstalaj\u0302o en Norda Florido por konfirmi ke natura fulmo faras Rentgenradiojn en grandaj kvantoj dum la disvastigo de tretitaj gvidantoj.\nLa kialo de la Rentgenfotaj emisioj dau\u0306re estas afero por esplorado, c\u0302ar la temperaturo de fulmo estas tro malalta por respondeci pri la Rentgenradioj observitaj."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Kelkaj observaj\u0302oj de spacbazitaj teleskopoj rivelis ec\u0302 pli altajn energiajn gamaradio emisiojn, la tielnomitajn surterajn gamaradiajn fulmojn (TGFoj).\nTiuj observaj\u0302oj prezentas defion al nunaj teorioj de fulmo, precipe kun la lastatempa eltrovo de la klaraj signaturoj de antimaterio produktita en fulmo.\nLastatempa esplorado montris ke sekundaraj specioj, produktitaj per tiuj TGFoj, kiel ekzemple elektronoj, positronoj, neu\u0306tronoj au\u0306 protonoj, povas akiri energiojn de g\u0302is pluraj dekoj de MeV."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Vulkana agado produktas fulmo-amikajn kondic\u0302ojn lau\u0306 multoblaj manieroj.\nLa grandega kvanto de diserigita materialo kaj gasoj eksplodeme elj\u0302etis en la atmosferon kreas densan plumon de partikloj.\nLa cindrodenseco kaj konstanta movig\u0302o ene de la vulkana plumo produktas pagendaj\u0302on per frikciaj interagoj (triboelektrifikado), rezultigante tre potencaj kaj tre oftaj ekbrilojn kiel la nubprovoj neu\u0306traligi sin.\nPro la ampleksa solida materiala (cindro-) enhavo, male al la akvoric\u0302a pagendaj\u0302o generanta zonojn de normala tondronubo, g\u0302i ofte estas nomita malpura fulmotondro."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Potencaj kaj oftaj fulmoj estis travivitaj en la vulkana plumo same malproksime reen kiel la 79 p.K.-erupcio de Vezuvo fare de Plinio La Pli Juna.\nSame, vaporoj kaj cindro originanta de ellastruoj sur la flankoj de la vulkano povas produkti pli lokalizitajn kaj pli malgrandajn fulmojn suprena de 2.9 km longa.\nMalgranda, mallongaj tempodau\u0306rosparkoj, j\u0302us dokumentitaj proksime de lastatempe elstaritan magmon, atestas la materialo estanta altagrade s\u0302argitaj antau\u0306 ec\u0302 enirado de la atmosfero."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Fulmo estis observita ene de la atmosferoj de aliaj planedoj, kiel ekzemple Jupitero kaj Saturno.\nKvankam en la malplimulto sur la Tero, superrigliloj ekaperas esti oftaj sur Jupitero."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Fulmo sur Venuso estis kontestata temo post jardekoj da studo.\nDum la sovetia Venera kaj Usono Iniciatas misiojn de la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj, signaloj sugestantaj ke fulmo povas c\u0302eesti en la supra atmosfero estis detektitaj.\nKvankam la Misio Cassini-Huygens misio mus\u0302-for de Venuso en 1999 detektis neniujn signojn da fulmo, la observadfenestro dau\u0306ris nurajn horojn.\nRadiopulsoj registritaj fare de la kosmos\u0302ipo Venus Express (kiu komencis orbitan Venuson en aprilo 2006) povas origini de fulmo sur Venuso."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Aviadilkondensj\u0302aj strioj ankau\u0306 estis observitaj influanta fulmon certagrade malgranda.\nLa akvovaporo-densaj kondensj\u0302aj strioj da aviadiloj povas disponigi pli malaltan rezistpadon tra la atmosfero havante iom da influo sur la establado de jona pado por fulmfulmo por sekvi.\nRaketaj degasplumoj disponigis padon por fulmo kiam g\u0302i estis travivita frapante la Apolono'n 12 raketo baldau\u0306 post deterig\u0302o.\nTermonukleaj eksplodoj per disponigado de ekstra materialo por konduktado kaj tre turbula lokalizita atmosfero, estis viditaj ekigi fulmfulmojn ene de la fungonubo.\nKrome, intensa gama-radiado de grandaj atomeksplodoj povas evoluigi intense s\u0302arg\u0302itajn regionojn en la c\u0302irkau\u0306a aero tra kompton-efiko.\nLa intense s\u0302arg\u0302itaj spaks\u0302argregionoj kreas multoblajn klar-aerajn fulmsens\u0302argig\u0302ojn baldau\u0306 post kiam la aparato detonacias."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Tondro estas au\u0306dita kiel rulado, iom post iom disipante bruadon c\u0302ar la sono de malsamaj partoj de longa bato alvenas en iomete malsamaj tempoj."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Kiam la loka kampo superas la dielektrikan forton de malseketa aero (proksimume 3 milionoj da voltoj per metro), elektra sens\u0302argig\u0302o-rezultoj en striko, ofte sekvite per proporciaj sens\u0302argig\u0302oj disbranc\u0302igantaj de la sama pado.\nMekanismoj kiuj kau\u0306zas la pagendaj\u0302ojn kreski al fulmo dau\u0306re estas demando pri scienca enketo.\nNova studo konfirmanta dielektrikan kolapson estas engag\u0302ita.\nFulmo povas esti kau\u0306zita de la cirkulado de varma humid-plena aero tra kampoj.\nGlacio- au\u0306 akvopartikloj tiam akumulas pagendaj\u0302on kiel en Van de Graaff-generatoro."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Esploristoj en la Universitato da Florido trovis ke la finaj unu-dimensiaj rapidecoj de 10 fulmoj observis estis inter 1.0 \u00d7 10 5 kaj 1.4 \u00d7 10 6 m/s, kun mezumo de 4.4 \u00d7 10 5 m/s."}, {"text_idx": "#000086", "text": "La plej frua detektilo inventita por averti kontrau\u0306 la aliro de tondros\u0302tormo estis la fulmsonorilo.\nBenjamin Franklin instalis unu tian aparaton en sia domo.\nLa detektilo estis bazita sur elektrostatika aparato nomita la \"elektraj tintadoj\" inventis de Andrew Gordon en 1742."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Fulmsens\u0302argig\u0302oj generas larg\u0302an gamon de elektromagnetaj ondoj, inkluzive de radiofrekvencpulsoj.\nLa tempoj kiam pulso de antau\u0306fiksita fulmsens\u0302argig\u0302o alvenas c\u0302e pluraj riceviloj povas esti uzitaj por lokalizi la fonton de la sens\u0302argig\u0302o.\nUsono-federacia registaro konstruis tutlandan kradon el tiaj fulmdetektiloj, permesante al fulmsens\u0302argig\u0302oj esti spuritaj en reala tempo c\u0302ie en la kontinenta Usono [88] [89]"}, {"text_idx": "#000088", "text": "La Ter-jonosfera ondgvidisto kaptas elektromagnetan VLF- kaj ELF ondojn.\nElektromagnetaj pulsoj elsenditaj per surprizatakoj disvastig\u0302as ene de tiu ondgvidisto.\nLa ondgvidisto estas disvastiganta, kio signifas ke ilia gruprapideco dependas de frekvenco.\nLa diferenco de la gruptempoprokrasto de fulmpulso c\u0302e apudaj frekvencoj estas proporcia al la distanco inter dissendilo kaj ricevilo.\nKune kun direkto trovas metodoj, tio permesas lokalizi surprizatakojn supren al distancoj de 10,000 km de sia origino.\nKrome, la eigenfrekvencies da la Ter-ionospheric ondgvidisto, la Schumann-resonancoj c\u0302e proksimume 7.5 Hz, kutimas determini la tutmondan fulmotondragadon."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Aldone al grund-bazita fulmdetekto, pluraj instrumentoj sur satelitoj estis konstruitaj por observi fulmdistribuon.\nTiuj inkludas la Optical Transient Detector (OTD), sur la OrbView-1-satelito lanc\u0302ita la 3-an de aprilo 1995, kaj la posta Lightning Imaging Sensor (LIOJ) sur TRMM lanc\u0302is la 28-an de novembro 1997."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ekde la 1970-aj jaroj, [95] [96] [97] [98] [99] [100] esploristoj provis ekigi surprizatakojn per infrarug\u0302aj au\u0306 ultraviolaj laseroj, kiuj kreas kanalon de jonigita gaso tra kiu la fulmo estus kondukita al grundo.\nTia ekigado de fulmo estas celita protekti raketraket-elpafejojn, elektraenergiajn instalaj\u0302ojn, kaj aliajn sentemajn celojn."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La movado de elektraj pagendaj\u0302oj produktas kampon (vidu elektromagnetismon).\nLa intensaj fluoj de fulmsens\u0302argig\u0302o kreas preterpasadon sed fortegan kampon.\nKie la fulmo nuna pado pasas tra roko, grundo, au\u0306 metalo al tiuj materialoj povas konveni permanente magnetigitaj.\nTiu efiko estas konata kiel fulmo-induktita remanenco, au\u0306 LIRM.\nTiuj fluoj sekvas la malplej resistivan padon, ofte horizontale proksime de la surfaco [108] [109] sed foje vertikale, kie fau\u0306ltoj, ercokorpoj, au\u0306 subtera akvo ofertas malpli resistivan padon.\nUnu teorio indikas ke ke magnetitoj, naturaj magnetoj renkontis en antikvaj tempoj, estis kreitaj tiumaniere."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Fulmo-induktitaj magnetaj anomalioj povas esti mapitaj en la grundo, [112] [113] kaj analizo de magnetigitaj materialoj povas konfirmi ke fulmo estis la fonto de la magnetigo [114] kaj disponigi takson de la pintofluo de la fulmsens\u0302argig\u0302o."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Iom da alta energio kosmaj radiadoj produktitaj per supernovaoj same kiel sunaj partikloj de la suna vento, eniras la atmosferon kaj elektrigas la aeron, kiu povas krei padojn por fulmoj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "En multaj kulturoj, fulmo estis rigardita kiel parto de diaj\u0302o au\u0306 diaj\u0302o en kaj de si mem.\nTiuj inkludas la grekan dion\nZeu\u0306so, la azteka dio Tlaloko, la majaa God K, slava mitologio\nPerun, la balta Pe\u0304rkons / Perku\u0304nas, Toro en g\u0302ermana mitologio, Ukko en finna mitologio, la hindua dio Indra, kaj la S\u0302intoismo dio Raijin.\nEn la tradicia religio de la afrikaj bantuo triboj, fulmo estas signo de la kolero de la dioj.\nVersoj en la juda religio kaj en Islamo ankau\u0306 atributas supernaturan gravecon al fulmo.\nEn kristanismo, la Dua Apero de Jesuo estas komparita kun fulmo."}, {"text_idx": "#000101", "text": "En la franca kaj la itala, la esprimo por \"Amo c\u0302e unua vido\" estas puc\u0302o de foudre kaj kolpdifulmino, respektive, kiuj lau\u0306litere tradukig\u0302is signifas \"surprizatako\".\nIom daj eu\u0306ropaj lingvoj havas apartan vorton por fulmo kiu frapas la grundon (kontraste al fulmo g\u0302enerale);\nofte g\u0302i estas al parenca de la angla vorto \"radioj\".\nLa nomo de la plej famkonata purrasa c\u0302evalo de Nov-Zelando, Phar Lap, venas de la komuna Zhuang kaj taj vorto por fulmo."}, {"text_idx": "#000102", "text": "La riglilo de fulmo en heraldiko estas nomita tondrokojno kaj estas montrita kiel zigzago kun ne-pintaj finoj.\nTiu simbolo kutime reprezentas potencon kaj rapidecon."}, {"text_idx": "#000103", "text": "La fulmo kutimas reprezenti la tujajn komunikadkapablojn de elektre elektraj telegrafoj kaj radioj.\nG\u0302i estis ofte uzita c\u0302eftemo en 1925-stilo dezajno, aparte la zigzaga 1925-stilo-dezajno de la malfruaj 1920-aj jaroj.\nLa fulmo estas ofta insigno por armeakomunikadajj unuoj c\u0302ie en la mondo.\nFulmo ankau\u0306 estas la NATO-simbolo por signalaktivaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Keraunomedicine - la kuracista studo de fulmviktimoj\nVelaro-satelitoj - satelitoj kiuj povis registri fulmsuperriglilojn"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Fulmo estas elektra mals\u0302argig\u0302o en la atmosfero. G\u0302i estas ofta fenomeno dum s\u0302tormo kaj g\u0302i estas akompanata de tondro."}, {"text_idx": "#000114", "text": "La fulmo povas esti dang\u0302era, c\u0302ar g\u0302i foje kau\u0306zas incendiojn au\u0306 ec\u0302 rekte trafas kaj mortigas homojn kaj bestojn."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Kvankam oni pensas pri la fulmo iranta de la nubo al la tero, fakte la elektro ofte iras en la mala direkto, de la tero g\u0302is la nubo."}, {"text_idx": "#000116", "text": "La speco de nubo, kiu faras fulmon, nomig\u0302as Kumulo-Nimbo."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Fulmo estas ankau\u0306 en iuj lingvoj metaforo, kiu diras ke io okazas tre rapide."}, {"text_idx": "#000118", "text": "En grandaj altoj (c\u0302. 40 km) estig\u0302as dekonsekundaj bluaj fulmoj, kiuj direktig\u0302as suben au\u0306 supren. La unuaj informoj pri ties ekzisto aperis en 1989."}, {"text_idx": "#000120", "text": " esploro pri fulmoj disktutigas fizikistojn (artikolo angla)\n tondros\u0302tormoj kaj fulmoj (pag\u0302oj anglaj)\n~jimlu\u0306/lfacts.htm faktoj pri fulmoj (pag\u0302oj anglaj)\n lasera fulmo dum japana eksperimento (pag\u0302o angla)"}]