[{"text_idx": "#000001", "text": "Franca Gviano: la Kalina popolo luktas kontrau\u0306 instalado de elektro-centralo apud vilag\u0302o"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Kontrau\u0306 giganta elektro-centralo en Gviano, kiu detruos hektarojn da arbaro, la Kalina popolo kreis unuan \u00ab memstaran defendindan zonon \u00bb. Lau\u0306 ties reprezentantoj, tio estas \u00ab demando de pluvivado \u00bb."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En Prospe\u0301rite\u0301, malgranda vilag\u0302o en franca Gviano, la Kalina popolo, unu el la ses indig\u0302enaj popoloj de Gviano, ekrezistas kontrau\u0306 giganta projekto de elektro-centralo, kiu planas instalig\u0302i malpli ol du kilometroj de ilia vilag\u0302o. Delegacio c\u0302eestis Parizon c\u0302i-semajne por liveri sian mesag\u0302on g\u0302is la plej alta nivelo de la S\u0302tato."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Pasintan 24an de oktobro, la g\u0302endarmoj eniris frumatene en la vilag\u0302on Prospe\u0301rite\u0301 por aresti ilian tradician c\u0302efon Roland Sjabeur."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tio estas senprecedenca en Gviano, eksplikas la deputito Jean-Victor Castor: \u00ab Unuafoje en la historio de la tradiciaj c\u0302efoj, prefekto eniras en vilag\u0302on, arestas \"Jopoton\" (surloka nomo de la tradicia c\u0302efo). Rug\u0302a linio estis transpasita. Hodiau\u0306, intertraktado ne plu eblas. \u00bb"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tamen, Roland Sjabeur kaj la kalina popolo ne kontrau\u0306as la projekton mem. Tiu hibrida centralo ambicias provizi g\u0302is 10 000 hejmoj danke al sunpaneloj kaj tute nova sistemo de stokado de energio per hidrogeno. Tio, kion ili konkrete deziras: \u00ab El konkreta vidpunkto, ni tutsimple deziras trankvilon en nia vilag\u0302o. La projekto estu translokita aliloken. \u00bb"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kial malpli ol du kilometrojn for de la vilag\u0302o ?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kial instali tiun centralon je malpli ol 2 kilometroj de la vilag\u0302o, kaj tio sen ia ajn interdiskutado, dum Gviano mezuras pli ol 83 000 km2 ? La kalinoj kaj lia kutima c\u0302efo venis starigi tiun demandon en Parizo, dum surloke la mobilizado dau\u0306ras."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Franca Gviano: nova projekto de orminejo endang\u0302erigas la biodiversecon, lau\u0306 la NeRegistaraj Organizaj\u0302oj"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Au\u0306stralio: la historia venko de aborigena klano kontrau\u0306 gasprojekto maltrankviligas la industriistojn"}, {"text_idx": "#000013", "text": "La industria grupo Santos devos rezigni sian foradon, kiu devis okazi cent kilometrojn for de la marbordoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La au\u0306stralia tribunalo jug\u0302is, ke antau\u0306 ol komenci ekspluatadon, akordo de la proprietuloj de la klano Munupi estis bezonata. Tiu decido estas senprecedenca."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Tagon post la malfermo de la COP 15, la pintkunveno de Unuig\u0302intaj Nacioj pri biodiverseco, merkredon 7an de decembro en Montrealo, la au\u0306stralia justico unuafoje pravigis aborigenan komunumon konsiderante, ke g\u0302ia teritorio estas minacita."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La klano Munupi, kiu vivas sur la insuloj Tiwi, c\u0302e la norda pinto de Au\u0306stralio, akiris venkon c\u0302e la federala kortumo de Melburno fronte al giganto pri energio, la grupo Santos, kiu projektis ekspluatadi gasforadon cent kilometrojn for de iliaj marbordoj. La au\u0306stralia tribunalo jug\u0302is, ke antau\u0306 ol komenci ekspluatadon de iliaj resursoj, akordo de la proprietuloj de la klano Munupi estis bezonata."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La maro, ekonomia kaj kultura resurso"}, {"text_idx": "#000018", "text": "La novaj\u0302o estis ricevita en tiuj insuloj kun multe da g\u0302ojo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u00ab Ni estas tre fieraj. Dum 230 jaroj, nia registaro tute ignoris la tradiciajn proprietulojn, kaj c\u0302iam agadis lau\u0306 sia volo ne petante de ni permeson, eksplikas Antonia Burke, kiu reprezentas la klanon Munupi. Akiro de venko c\u0302e la tribunalo, bazita sur la registaraj leg\u0302oj, estas do grandega venko, kiu donas al ni esperon. \u00bb"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tio estis grava batalo por la log\u0302antoj de tiuj insuloj, c\u0302ar por ili la maro estas ne nur fonto de nutraj\u0302oj, ili ankau\u0306 havas kun g\u0302i spiritan rilaton, rakontas Antonia Burke: \u00ab En la aborigena kulturo, la homoj estas en harmonio kun la naturo. \u00bb"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u00ab Ni havas dancojn, ceremoniojn, kantojn, kiuj ritmas nian c\u0302iutagaj\u0302on. Kaj c\u0302iuj c\u0302i dancoj kaj kantoj estas ligitaj kun la maro, kaj al c\u0302io, kio trovig\u0302as en g\u0302i. \u00bb - Antonia Burke, porparolanto de la klano Munupi."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La entrepreno Santos, siaflanke, planas peton de nova ekspluatpermesilo, sed la Munupi estas decidemaj batali g\u0302is la fino kontrau\u0306 tiu projekto."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Decido, kiu devigas kaj maltrankviligas la industriistojn"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Tiu justica senprecedenca decido c\u0302iaokaze faros jurisprudencon por c\u0302iuj ekstermarbordaj petrol- kaj gas- projektoj en Au\u0306stralio, kaj malhelpos la au\u0306toritatojn provizi ekspluatpermesilojn al la industriistoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u00ab Tiu decido starigas tre klaran normon koncerne la konsultadon de la tradiciaj proprietuloj, asertas Alina Leikin, la advokatino de la klano Minupi. De nun la gas-kompanioj ne plu povos ekskludi ilin el la konsulta proceduro. \u00bb"}, {"text_idx": "#000026", "text": "La venko de la Munupi do maltrankviligas la gigantojn de la energia sektoro. Precipe, la grupo Woodside, kiu defendas grandegan gas-projekton nord-okcidente de Au\u0306stralio."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Tiu projekto kau\u0306zas viglajn kritikojn, c\u0302ar okaze de g\u0302ia efektivigo, g\u0302i ellasus dum sia ekspluata dau\u0306ro pli ol miliardon da tunoj da CO2. Tio reprezentus ekvivalenton de 20 000 c\u0302irkau\u0306teraj flugoj c\u0302iutage dum 25 jaroj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Au\u0306stralio monkompensos la aborigenojn de la \u00ab s\u0302telitaj generacioj \u00bb"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Peruo: indig\u0302enoj fronte al usonaj bankoj por alarmi pri la nafto-ekspluatado"}, {"text_idx": "#000030", "text": "C\u0302i-semajne, indig\u0302enaj gvidantoj vojag\u0302is de la perua Amazonio g\u0302is Usono, kun celo malpersvadi la investistojn financadi la peruan petrolkompanion Petroperu."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Tiu semajno estas s\u0302arg\u0302ita por la kvar indig\u0302enaj gvidantoj: kunsidoj en Novjorko okazos kun la bankoj JP Morgan, Citi Bank kaj Goldman Sachs. La investfonduso Vanguard siaflanke rifuzis partopreni la kunsidon."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nelton Yankur reprezentas la popolon As\u0302uar, komunumo de perua Amazonio damag\u0302ita de antau\u0306 40 jaroj, li diras, de la nafto-eksluatado."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u00ab Petroperu, kaj ankau\u0306 la entrepreno Talisman havas negativan bilancon. La akvo de la riverego, niaj akvofontoj ne plu estas trinkeblaj. Ili estas tute venenitaj. Kaj la problemo ne ankorau\u0306 estas solvita \u00bb, li eksplikas."}, {"text_idx": "#000034", "text": "De kelkaj monatoj, la s\u0302tata grupo Petroperu provas relanc\u0302i esploron kaj boradon, inkluzive en Amazonio. Tiu investo necesigas pli ol miliardon kaj duonon da dolaroj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La indig\u0302enaj gvidantoj deziras malhelpi tiun relanc\u0302on de la aktivecoj. \u00ab Ni volas, ke la mondaj bankoj, kiuj financas Petroperu, c\u0302esigu investi. Ni, popolo As\u0302uar, ankau\u0306 la popolo Wampis kaj aliaj popoloj, neniam permesos nafto-ekspluatadon sur niaj teroj \u00bb, asertis Nelton Yankur."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La indig\u0302enaj popoloj denuncas ankau\u0306 petrolan likadon, kiu okazis pasintan septembron. 2 500 bareloj estis elvers\u0302itaj sur iliajn terojn. Tia katastrofo jam okazis en 2014."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La kompanio Petroperu elvokas siaflanke, intencajn kaj regulajn damag\u0302ojn de la oleodukto Norperuano de la s\u0302tata entrepreno, unu el la plej grandaj konstruaj\u0302oj de la lando, konstruita kvar jardekojn antau\u0306en por transporti petrolon de la amazonia regiono g\u0302is la marbordo lau\u0306longe de 800 kilometroj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Peruo deklaras median urg\u0302econ por mildigi la konsekvencojn de la naftovers\u0302o"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Peruo : sinsekvaj naftovers\u0302oj minacas la amazonan arbaron"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Amazonio : la franca-brita petrolisto Perenco multobligas siajn naftoputojn"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Kiu estas Farwiza Farhan, figuro de la lukto kontrau\u0306 la senarbarigo en Indonezio ?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "La primatologino Jane Goodall faras s\u0302ian portreton en la usona semajna revuo Times: Farwiza Farhan, la indonezianino, kiu akiris monpunon de 26 milionoj da dolaroj kontrau\u0306 giganto de palmoleo, do estas nomata plej influhava famulo de la jaro, fare de Times, en la fako \u00ab engag\u0302ig\u0302o \u00bb."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Tiu honora titolo aldonig\u0302as al la premio Pritzker Innovators 2021, kiun s\u0302i ricevis komence de la jaro, kaj la premio National Geographic 2022, kio faras de s\u0302i referencon pri lukto kontrau\u0306 la senarbarigo."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Farwiza Farhan log\u0302as en la insulo Sumatro, la tria plej granda tropika arbaro en la mondo, kiu malvastig\u0302as jaron post jaro, viktimo de la produktantoj de palmoleo."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Sciindas, ke sen arboj, akvo kaj bestoj malaperas, la tero mortig\u0302as kaj kune kun ili la surlokaj log\u0302antoj, unuaflanke la virinoj, devigataj iri pli kaj pli malproksimen por trovi akvon."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Tiu ciklo de malric\u0302eco instigis Farwiza Farhan krei sian asocion \"Haka\", por jure helpi la arbaron de Leuser en la provinco Ac\u0302eo, lasta loko en la mondo, kie kunvivas tigroj, rinoceroj, orangutangoj, elefantoj kaj homoj."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Monpuno g\u0302is 26 milionoj da dolaroj kontrau\u0306 giganto de palmoleo"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Por pli bone defendi tiun ekosistemon, s\u0302i unue kunigis la reprezentantojn de la vilag\u0302o, la virojn, kaj konvinkis ilin, ke ili estos pli fortikaj inkludante la alian duonon de la log\u0302antaro, la virinojn, subtilajn scipovintinoj de la arbaro, sed tradicie forapartigitajn. S\u0302i poste kreis la unuan grupon de virinoj gardistinoj, por fari patroladon, lokalizi la s\u0302telc\u0302asistojn, kartografii la kontrau\u0306leg\u0302ajn dehakojn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La pruvoj estis kompilitaj, plendo estis deponitaj kontrau\u0306 \"PT Kallista\", giganto de la palmoleo, kaj la justico tranc\u0302is: monpuno de 26 milionoj da dolaroj pro kontrau\u0306leg\u0302aj dehakoj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Tio okazis antau\u0306 ses jaroj kaj certe estis grava venko, sed Farwiza Farhan volas pli, s\u0302i deziras agadi pli frue, antau\u0306 la senarbarigo, antau\u0306 la neriparebleco."}, {"text_idx": "#000051", "text": "S\u0302i do laboras do valorigi tiun arbaron, montri, ke tio estas pli profitebla ol fari profitojn en mallonga tempo. S\u0302i ankau\u0306 memorigas al tiuj, kiuj pene pripensas por ripari niajn emisiojn de CO2, ke pinta teknologio por kapti karbonon kaj eltiri g\u0302in el atmosfero jam ekzistas: g\u0302i nomig\u0302as arbo kaj tre bone funkcias de antau\u0306 400 milionoj da jaroj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Indonezio: malkovro de nova specio de orangutango"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Sumatro : protektita arbaro baldau\u0306 vendita al mina firmao ?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Irano : multaj manifestacioj kontrau\u0306 la manko de trinkebla akvo okazas en pluraj urboj de la lando"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Tiujn lastajn tagojn, manifestacioj kontrau\u0306 manko de trinkebla akvo multoblig\u0302as en pluraj urboj okcidente de Irano pro la senprecedenca sekeco, kiu frapas la landon."}, {"text_idx": "#000056", "text": "C\u0302io komencig\u0302is pasintan 16an de au\u0306gusto en la urbo S\u0302ahrekordo. Post pluraj tagoj de manko je trinkebla akvo, la log\u0302antoj surstratig\u0302as por protesti."}, {"text_idx": "#000057", "text": "\u00ab Morton al la nekompetentaj respondeculoj \u00bb, kriis la manifestaciantoj. Fine, la au\u0306toritatoj sukcesis instali kanalizon por venigi akvon g\u0302is la urbo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Sed la situacio estas ec\u0302 pli grava en la urbo Hamadano, historia c\u0302efurbo de Irano, kiu de pluraj tagoj spertas manifestaciojn kontrau\u0306 la manko de akvo. Hamadono, kie log\u0302as pli ol 500 000 personoj, kaj ties regiono estas centro de la agrikultura produkto. La c\u0302efa baraj\u0302o de la regiono estas tute seka."}, {"text_idx": "#000059", "text": "La borado de centoj da profundaj kontrau\u0306leg\u0302aj putoj en la regiono, kaj la intensa uzado de akvo sekigis fine la subgrundajn akvotavolojn."}, {"text_idx": "#000060", "text": "La lokaj au\u0306toritatoj decidis devigi la agrikulturistojn provizi 25% el la akvo de siaj putoj por garantii trinkeblan akvon al la urbo."}, {"text_idx": "#000061", "text": "En la regiono Urmio, iom pli norde de la lando, la situacio estas same. Ankau\u0306 c\u0302i tie, la borado de centoj da profundaj putoj preskau\u0306 tute sekigis la lagon Urmia, la plej grandan salitan lagon de la lando."}, {"text_idx": "#000062", "text": "De pluraj jaroj, inundoj kaj sekeco instigis parton de la log\u0302antaro sude de Irano, interalie en la provinco Sistano kaj Baluc\u0302istano, migradi al la nordo. La sekeco, kiu frapas nun la landon s\u0302ajne pligravigis la situacion."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Irano: opoziciantoj al la senakvigo de la lago Urmia estis arestitaj de la au\u0306toritatoj"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Irano : Senakvigo de rivero : la polico patrolas en Isfahano post kolizioj"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Klimato : Sirio kaj Irako estas grave tus\u0302itaj de drasta sekeco"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Meksiko: projekto de trajno majaa por disvolvi la turismon maltrankviligas la log\u0302antojn"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Meksiko anoncis, ke g\u0302i volas konstrui trajnon Majaa, kiu intencas interrilatigi la S\u0302tatojn C\u0302iapaso, Tabasko, Kampec\u0302o, Jukatanio kaj Quintana Roo lau\u0306longe de 1 500 kilometroj. Per tia projekto, la lando esperas disvolvi pli la turismon en tiuj regionoj."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Perceptita kiel minaco kontrau\u0306 la subteraj riveroj kaj la sovag\u0302a fau\u0306no, la projekto de konstruado de trajno majaa por plifortigi la turismon de kelkaj regionoj de Meksiko estas malbone rigardata de certaj log\u0302antoj kaj aktivuloj. Ili denuncas interalie g\u0302ian efikon kontrau\u0306 la medio, kaj la neinversigeblajn damag\u0302ojn, kiujn g\u0302i povus kau\u0306zi al la natura kaj kultura heredaj\u0302oj de la lando. La trajno majaa estas tamen supozita malfermi serion da komercaj kaj sociaj oportunaj\u0302oj, profitaj por la log\u0302antoj kaj lokaj entreprenoj."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Tiu tuta areo estas ekosistemo ekstreme delikata \u00bb"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Por kontrau\u0306i tiun projekton de konstruaj\u0302o, grupo de aktivuloj antau\u0306nelonge petis de UNESKO, ke g\u0302i haltigu la laborojn."}, {"text_idx": "#000071", "text": "\u00ab Ni opozicias nek al la prezidento, nek al la projekto de trajno en si mem. Sed ni ne volas, ke tio ne okazu c\u0302i tie, c\u0302ar tiu ekosistemo estas tre delikata \u00bb."}, {"text_idx": "#000072", "text": "De disfalo de rokvandoj g\u0302is infektado de la akvo, pluraj kialoj plifortigas la malemon de la lokanoj koncerne tiun projekton."}, {"text_idx": "#000073", "text": "\u00ab Tio ege maltrankviligas nin, c\u0302ar tiu regiono vivtenas sin per turismo, kaj turismo ne ekzistas sen ekologio, sen la travidebla turkisblua maro, sen la plag\u0302oj de blanka sablo, sen la cenotoj, sen la majaa kulturo. La majaoj adoris tiujn grotojn, ili estis iliaj sakralaj lokoj, iliaj temploj. \u00bb"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Madagaskaro : medidefendanto estis murdita de vilag\u0302anoj implikitaj en lignos\u0302akrado"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Henri Rakotoarisoa, 70-jara, estis sovag\u0302e mortigita la 1an de junio 2022 apud la komunumo Moramanga, oriente de la Granda insulo."}, {"text_idx": "#000076", "text": "La madagaskara aktivulo pri mediprotektado Henri Rakotoarisoa estis g\u0302ismorte frapita la 1an de junio 2022 fare de c\u0302irkau\u0306 kvardek vilag\u0302anoj, kiuj vivtenas sin per lignos\u0302akrado oriente de la Granda insulo."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Protektado de la praa arbaro"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kiel protektanto de la loka komunumo Mialo, Henri Rakotoarisoa 70-jara, denuncas de du jaroj la dehakadon de altvalora ligno sur parcelo de praa arbaro. Tiu medidefendanto estis konata pro lia lukto por protektado de la arbaro kaj biodiverseco. La alertisto s\u0302ajne estis sovag\u0302e mortigita, dum li venis diskuti kun la vilag\u0302anoj de la komunumo, kiuj estas pagitaj por ekspluati kontrau\u0306leg\u0302e la arbaron."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Prenante sur sin ilian agon, tridek sep personoj prezentig\u0302is kelkajn horojn poste c\u0302e la surloka g\u0302endarmejo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Rigardita kiel g\u0302enanto, Henri Rakotoarisoa havis malfacilajn rilatojn kun la vilag\u0302anoj de Andramasina, kiuj vivtenas sin per lokaj arbaraj resursoj."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Des pli ke la defendanto de tiu arbaro, kiu akceptas grandan naturan rezervejon, petis g\u0302ian enlistigon kiel protektataj areoj."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Tagon antau\u0306 lia murdo, g\u0302enerala asembleo de lia asocio okazis por prepari la viziton de agentoj de la ministrejo."}, {"text_idx": "#000083", "text": "\u00ab Tiuj agentoj devis helpi nin c\u0302irkau\u0306limigi la parcelojn. La s\u0302akristoj ne aprezis tion \u00bb, lau\u0306 Laure Verneau, korespondantino de la franca radio RFI."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La madagaskaraj ekologiaj aktivuloj estas regule timigitaj de la s\u0302akristoj, kun vers\u0302ajna kompliceco en la plej alta nivelo de la S\u0302tato por organizi la ekspluatadon de tiuj altvaloraj lignoj."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Se la krimoj kontrau\u0306 la medio ofte profitas pri nepuniteco, tia murdo estas senprecedenca en la j\u0302usa historio de la Granda insulo."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Madagaskaro: alarma raporto pri la rabado de la naturaj resursoj"}, {"text_idx": "#000087", "text": "En 2020, nova rekordo de murdoj kontrau\u0306 medidefendantoj"}, {"text_idx": "#000088", "text": "Meksiko : indig\u0302ena komunumo akiras nuligon de giganta projekto de ventoturbinoj de EDF"}, {"text_idx": "#000089", "text": "La 2an de junio, la Meksika federala komisiono de elektro nuligis la kontrakton pri liverado de elektro de la meksika filio de la franca giganta entrepreno EDF."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tio temas fakte pri nuligo de la konstruado de la ventoparko de Gunaa Sicaru. Tio estas venko por la zapoteka komunumo de Union Hidalgo post kvin jaroj de leg\u0302a batalo."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Danke al g\u0302iaj proceduroj c\u0302e la tribunaloj de Francio kaj Meksiko, Union Hidalgo farig\u0302as la unua indig\u0302ena komunumo, kiu sukcesas venki kontrau\u0306 multnacia entrepreno: tio estas historia venko lau\u0306 Juan Antonio Lopez, aktivulo c\u0302e la NeRegistara Organizaj\u0302o ProDESC, kiu apogis la opoziciantojn en la leg\u0302a kampo kontrau\u0306 tiu projekto de ventoparko Gunaa Sicaru. Tiu c\u0302i estintus la plej vasta ventoparko kun 4 400 hektaroj kaj 115 ventoturbinoj."}, {"text_idx": "#000092", "text": "\u00ab Union Hidalgo kreis precedencon, kaj malfermas la vojon al aliaj komunumoj, kiuj povos dau\u0306re defendi sian teritorion \u00bb, li eksplikas."}, {"text_idx": "#000093", "text": "27 ventoparkoj en la regiono kaj la nombro de birdoj malkreskas"}, {"text_idx": "#000094", "text": "La istmo de Tehuantepec estas tre venta areo en Meksiko, kaj delonge logas la fremdajn energiajn kompaniojn."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La malgranda regiono enkalkulas jam 27 ventoparkojn, bedau\u0306ras Pedro Matos, log\u0302anto de Union Hidalgo : \u00ab Ni vivas tie tagon post tago kaj suferas la konsekvencojn. Kiam mi preterpasas lau\u0306longe de la parko mi konstatas, ke la nombro de birdoj malkreskas. Necesas fari pliajn esplorojn, regionan studaj\u0302on pri la efiko al medio. \u00bb"}, {"text_idx": "#000096", "text": "La opoziciantoj al la projekto de EDF denuncis la foreston de interkonsento kun la surloka log\u0302antaro. La projekto intensigis la teritoriajn konfliktojn, kio damag\u0302as la pacon en la regiono, mencias la aktivulo Guadalupe Ramirez : \u00ab Plej gravas estas la komunuma divido, kiun ni spertas nuntempe. Ni postulas de la au\u0306toritatoj, ke ili garantiu la sekurecon de niaj familioj, c\u0302ar ni estas minacitaj. \u00bb"}, {"text_idx": "#000097", "text": "\u00ab Union Hidalgo kreis precedencon, kaj malfermas la vojon al aliaj komunumoj, kiuj povos dau\u0306re defendi sian teritorion \u00bb, li eksplikas."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Naturmedio : en Pollando, la arbaro povus nuligi la projekton de kontrau\u0306-migranta muro"}, {"text_idx": "#000099", "text": "Muro 180 kilometrojn longa, lau\u0306longe de la landlimo kun Belorusio, kies konstruado jam komencig\u0302is, trapasos la praarbaron de Bia\u0142owiez\u0307a. Tamen la Eu\u0306ropa Komisiono kontrau\u0306as tiun projekton nome de la protekto de biodiverseco."}, {"text_idx": "#000100", "text": "C\u0302u la medidefendantoj sukcesos akiri malsukceson de la projekto de kontrau\u0306-migranta muro en Pollando c\u0302e la landlimo kun Belorusio ? La komisiono pri medio de Eu\u0306ropa Unio c\u0302iaokaze petis c\u0302i-semajne garantiojn de la pola registaro koncerne tiun muron, kiu planas trapasi arbaron enlistigitan en la tutmonda heredaj\u0302o de Unesko. Dum la konstruado jam komencig\u0302is, EU povus uzi tiun argumenton de protekto de la biodiverseco por bloki la projekton."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Arbaro proksime de natura stato"}, {"text_idx": "#000102", "text": "La arbaro de Bia\u0142owiez\u0307a \u2013 situanta c\u0302e la landlimo inter Pollando kaj Belorusio \u2013 estas nun malfacile alirebla. Tamen, sekvi la progreson de la konstruado eblas, danke al bildoj fotitaj de aktivuloj. Tiuj bildoj montras muron faritan el ferplakoj kvin metrojn altaj, starantaj en la grundo de tiu arbaro de pinoj kaj betuloj. Bia\u0142owiez\u0307a estas escepta praarbaro en Eu\u0306ropo, asertas Laurent Simon, emerita profesoro c\u0302e la universitato Parizo 1 Panthe\u0301on Sorbonne."}, {"text_idx": "#000103", "text": "\u00ab Tiu arbaro staras proksime de natura stato kiel estus arbaroj, se la homoj neniam intervenus. Aliloke en Eu\u0306ropo, la arbaroj estas uzataj, ekspluatataj, malfortigitaj. C\u0302i tie, la arbaro estas plene escepta el vidpunkto de g\u0302ia flau\u0306ro kaj fau\u0306no. \u00bb"}, {"text_idx": "#000104", "text": "\u00ab C\u0302i tie vivas samtempe grandaj predantoj, lupoj, linkoj, grandaj herbovoritaj, la lastaj grandaj bizonoj de Eu\u0306ropo, kiuj c\u0302ie aliloke malaperis \u00bb"}, {"text_idx": "#000105", "text": "La projekto de kontrau\u0306-migranta muro, 180 kilometrojn longa, perturbas tiun ekosistemon. La parlamento definitive aprobis g\u0302ian konstruadon en oktobro 2021 post somero markita per la alveno de miloj da personoj, kiuj fug\u0302is Mezorienton kaj Afrikon c\u0302e la landlimo inter Pollando kaj Belorusio."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Pollando jam estis kondamnita pro siaj dehakoj"}, {"text_idx": "#000107", "text": "Preskau\u0306 1 800 sciencistoj esprimis opozicion, kiel Maude Lelie\u0300vre, prezidentino de la \"Franca komitato de la Internacia Unuig\u0302o por konservado de la Naturo\", kiu atribuis la statuson de rezervejo al la arbaro de Bia\u0142owiez\u0307a : \u00ab Ni spertos gravajn damag\u0302ojn pro senarbarigo, sed ankau\u0306 koncerne rompig\u0302on de ekologia kontinueco. Se estonte ni havas landlimon, barilon kiu malhelpas la speciojn movig\u0302i, ni do spertos malfacilaj\u0302ojn por la migrado de la specioj kaj rektaj konsekvencoj.\u00bb"}, {"text_idx": "#000108", "text": "La arbaro de Bia\u0142owiez\u0307a, situante en nacia parko, estas enlistigita kaj protektata lau\u0306 pluraj motivoj. Unesko enlistigis g\u0302in en sia tutmonda heredaj\u0302o en 1979 kaj klasifikis g\u0302in ankau\u0306 kiel rezervejon de biosfero en 1976. Nome de tiu statuso, la \"Media komisiono de Eu\u0306ropa Unio\" petis garantiojn de Pollando cele al haltigo de la konstruado. Tiu demars\u0302o okazas malfrue, sed povus utili kiel levilo por kondamnigi la polajn au\u0306toritatojn kaj akiri malkonstruadon de la muro. Jam en 2018, Varsovio estis kondamnita de la \"Kortumo de Eu\u0306ropaj Komunumoj\" pro dehako en tiu praarbaro."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Pollando komencas la konstruadon de muro c\u0302e la belorusia landlimo"}, {"text_idx": "#000112", "text": "Protektado de la medio : en Brazilo, la voc\u0302oj de la indig\u0302enaj popoloj trovis eh\u0302on c\u0302e la eks-prezidento Lula"}, {"text_idx": "#000114", "text": "La indig\u0302enaj popoloj de Amazonio, en Brazilo, gajnis mardon 12an de aprilo gravan subtenon en sia lukto kontrau\u0306 pluraj leg\u0302projektoj, kiuj minacas siajn teritoriojn. Efektive, la eks-prezidento Lula, kandidato c\u0302e la prezidenta baloto de 2023, g\u0302is nun estas granda favorato de la baloto, kiu okazos venontan oktobron."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Li fakte venis en la tendumejon, kiun preskau\u0306 8 000 Indig\u0302enoj starigis en Braziljo, por kontrau\u0306i specifan leg\u0302projekton, kiu celas permesi la ekspluatadon de iliaj naturaj resursoj : ercoj, nafto au\u0306 gaso."}, {"text_idx": "#000116", "text": "La indig\u0302enaj popoloj kontrau\u0306as g\u0302in vigle, c\u0302ar ili jam konas la damag\u0302ojn de la kontrau\u0306leg\u0302aj orlavadoj en Amazonio."}, {"text_idx": "#000117", "text": "La c\u0302eesto de la eks-prezidento estis do granda venko por ili, c\u0302ar li ne nur agnoskis, ke lia registaro faris erarojn, aparte koncerne la baraj\u0302on Belo Monte en Amazonio, li ankau\u0306 prenis firmajn engag\u0302ig\u0302ojn, se li regas denove en 2023."}, {"text_idx": "#000118", "text": "\u00ab Certe estas, ke la registaro de la Laborista Partio ne faris c\u0302ion eblan, kaj preskau\u0306 c\u0302io, kion ni faris estis malmuntinta. Ni ne volas invadon de la indig\u0302enaj teroj, deklaris la eks-prezidento \u00bb."}, {"text_idx": "#000119", "text": "\u00ab Prizorgu la arbaron estas devigo de la brazila S\u0302tato. \u00bb"}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u00ab Mi volas anonci al vi, ke vi partoprenos la ellaboradon de la programo de mia registaro \u00bb, li aldonis. La indig\u0302enaj popoloj ne ricevis tian apogon de antau\u0306longe. La atakoj, kiujn ili suferas, nuligis c\u0302iujn akiritajn rajtojn, kiuj estis garantiataj de la Konstitucio."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Lula promesas nuligi c\u0302iujn dekretojn de Bolsonaro"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Lula promesis nuligi c\u0302iujn dekretojn de Bolsonaro kontrau\u0306 ili. Kaj iu el la kunordigantoj de la asocio de la indig\u0302enaj popoloj en Brazilo, Alberto Terena petis, ke li subskribu tiujn engag\u0302ig\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Li agnoskas, ke la dialogo kun Lula estas tute malsama ol tiu, kiu ekzistas kun la aktuala prezidento."}, {"text_idx": "#000124", "text": "\u00ab Lula devenas de partio, kiu turnig\u0302as al la malplimulto. Ni do konservas tiun esperon kaj en niaj paroladoj, ni komprenigas al li, ke ni aprezas la laboron plenumintan de li, sed ke multo restas por fari, deklaras Alberto Terena. Ec\u0302 se li ne faris tion, kion ni deziras, li tamen ne traktis nin el malvirta maniero, kiel faris Bolsonaro \u00bb"}, {"text_idx": "#000125", "text": "Restas elekti Lula-n. Estas certe ke nun, li gajnis la voc\u0302donojn de la Indig\u0302enoj, kaj de tiuj, kiuj maltrankvilig\u0302as pro ekologio en Brazilo."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Brazilo : nau\u0306 gigantaj minaj kompanioj celas la indig\u0302enajn terojn"}, {"text_idx": "#000127", "text": "Irano: la kinisto G\u0302afar Panahi, kiu komencis malsatstrikon, estis liberigita kontrau\u0306 kau\u0306cio, post sep monatoj da malliberejo\nMilito en Ukrainio: rusia misilo frapas log\u0302konstruaj\u0302on en Kramatorsko: almenau\u0306 du homoj mortis, kaj multaj civiluloj plu estas sub la ruinaj\u0302oj\nLa Premio Olof Palme 2023 estas atribuita al c\u0302ampioninoj pri Homaj rajtoj en Ukrainio, Turkio kaj Irano\nLa jaro 2022 finig\u0302is per pli ol 1 000 politikaj malliberuloj en la kubaj karceroj\nIsraelo-Palestino: Lau\u0306 la ambasadorino de Palestino en Francio, \u00ab Kiam Benjamin Netanjahu konsentos pri dus\u0302tata solvo \u00bb, ni c\u0302eestos por fari pacon \u00bb"}, {"text_idx": "#000129", "text": "Japanio : memorinda tago por la lando, esperiga mesag\u0302o por la mondo\n14an de novembro 2012 : Eu\u0306ropa g\u0302enerala striko\nJapanio : la morteco c\u0302e la maljunuloj preskau\u0306 trioblig\u0302is proksime de Fukus\u0302imo\nKvardek jarojn por malkonstrui Fukus\u0302imon.\nFrancio : maldungoj c\u0302e Lej\u0302abi"}, {"text_idx": "#000130", "text": "Voir le profil de neniammilitointerni sur le portail Overblog"}]