[{"text_idx": "#000001", "text": "En 2010 aperis La arto labori kune, monumenta verko por omag\u0302i Humphrey Tonkin okaze de lia 70a datreveno. G\u0302i tuj farig\u0302is nemalhavebla referenca libro en la kadro de esperantologio kaj konsistigis agnoskon al tuta vivo dedic\u0302ita al la studo de la internacia lingvo. Longe post tia evento, respondo venis sub formo de pinta libro, kvazau\u0306 pluigante dialogon kun nia komunumo, ankorau\u0306 reprenante la fadenon de tiu inters\u0302ang\u0302o, kaj g\u0302i sendube estas unika donaco."}, {"text_idx": "#000002", "text": "G\u0302ia titolo Memoru c\u0302i praulojn: eseoj pri Esperanto-literaturo bezonas klarigon. C\u0302i tie la vorto literaturo uzig\u0302as vastasence \u2013 la au\u0306toro pritraktas ne nur la originalan literaturon, sed ankau\u0306 nian traduk-literaturon, ja tre gravan en la kulturo esperanta. La prauloj estas verkistoj apartenantaj al diversaj periodoj de nia beletro, nome de la 2a g\u0302is la 3a, kvankam en la pag\u0302oj menciig\u0302as ankau\u0306 nuntempaj au\u0306toroj. C\u0302iujn Tonkin nun trastudas iel kompletige au\u0306 kompense, oni emus kredi, al la multaj volumoj dedic\u0302itaj de tiom da au\u0306toroj al Zamenhof kaj lia epoko. La eseojn, kiuj kunformas la libron, eblus dividi en tri grupojn, nome: g\u0302eneralajn artikolojn (komence kaj fine de la volumo), tradukologiajn tekstojn, kaj studojn de unuopaj au\u0306toroj kaj verkoj. Krom la prezentoj verkitaj por la nuna kolekto, c\u0302iuj eroj aperis jam en aliaj, diversaj publikaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La unua artikolo enhavas tre interesan analizon de poemoj de Kalocsay kaj prezenton de la ligo al poezio sentita de Zamenhof kaj de liaj jidaj versaj\u0302oj (p. 16). Menciindas la detala kronologio de la zamenhofaj poemoj kaj la brilaj komentoj priaj, ekzemple, per traspurado de bibliaj bildoj en La Espero. Tonkin rezonas pri la ideoj pri lingvo kaj kulturaj elementoj kiel programo por konstruo de identeco (eblus aserti, sur la linio de Even-Zohar). Aldonig\u0302as trafa kuntekstigo de la literaturo, aludoj al psikanalizo (Lacan), al vento kaj spirito kiel du flankoj de unu sola medalo (fakte la sanskrita epiteto donita al Gandhi, maha\u0304tma\u0304, t. e. \u2018grandanima\u2019 rilatas al la helena \u03b1\u0313\u03c4\u03bc\u03bf\u0301\u03c2 \u2018vento\u2019, de nia vorto atmosfero). Sekvas tio, kion la au\u0306toro nomas \u201cekskurso\u201d (p. 25): plezura promenado tra la koncepto espero en nia originala literaturo. La eseo povus funkcii grandparte ankau\u0306 kiel gvidlibro por la Esperanta Antologio (1958, 1984), al kiu g\u0302i konstante sendas. La leganto trovig\u0302as antau\u0306 dismontro de erudicio, kiu emfazas la ekzistantan interteksecon (rilato kreata de la c\u0302eesto de unu teksto en alia, lau\u0306 Genette), kio efektive konsistigas la framon au\u0306 ec\u0302 pli, la spinon/s\u0302pinon de ajna literatura sistemo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La eseojn dedic\u0302itajn al tradukado inau\u0306guras \u201cPri tradukado en esperanto\u201d, kiu tangas inter teorio kaj personaj spertoj. La teorio de ricevado grave rolas c\u0302i tie, c\u0302ar la au\u0306toro elmetas al la leganto tiklan kontraston: tiu inter la stilo de periodo kaj la lingva kompetento de la lingvouzantoj (p. 51). Iom troiga mi trovis la aserton, ke la traduko de Donkih\u0302oto far De Diego \u201cestas verkita en kvazau\u0306a Interlingua de neologismoj el latinidaj radikoj\u201d (p. 49). \u201cTraduko kaj originalo en la Esperanto-literaturo\u201d montrig\u0302as pli specifa studo, precize pri la rilato inter la du specoj de teksto en la Esperanto-literaturo. Tonkin asertas (kvankam ne malmultaj pretus nuancigi tion), ke la angla literaturo plej influis en la esperantan. Sekvas eseo pri Hamleto en Esperanto (temo, pri kiu la au\u0306toro aparte scias \u2013 i.a. li verkis la postparolon por la 9a eldono de la zamenhofa traduko (2006) kaj diversloke artikolis). Tre loga kaj interesa mi trovis la enkondukon de la artikolo, temanta pri lingvokreado, vortprovizo kaj semantiko de eu\u0306ropaj lingvoj. Aldone, Tonkin memorigas nin pri la s\u0302losila karaktero de Hamleto en Esperanto (fakte, ankau\u0306 en aliaj kulturoj la s\u0302ekspiraj teatraj\u0302oj rolis simbole kiel signo de evolu(ig)o de lingvo kaj de ties atingoj; ne hazarde en 1972, ankorau\u0306 sub la diktaturo de Franco, aperis la galega traduko de Makbeto)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tiel ni alvenas al la studoj pri originalaj au\u0306toroj kaj verkoj. \u201cSa\u0301ndor Szathma\u0301ri kaj Kazohinio\u201d estas delektinda enkonduko en la verkojn de la hungaro, kiun nuntempe povus kompletigi kaj g\u0302isdatigi la esploroj de E\u0301va To\u0301falvy (s\u0302ia monografio Kazohinia\u0301to\u0301l Atlantiszig. Szathma\u0301ri Sa\u0301ndor e\u0301s uto\u0301pia\u0301i (2019), kiuj ankorau\u0306 atendas esperantigon). Eseo pri Clarence Bicknell (1842-1918), verdire negrava brita poeto (sed kun kurioza vivo) staras kiel rekomendo, ke ni zorgu ne nur pri la plej elstaraj figuroj de nia beletro, c\u0302ar gravas ankau\u0306 la ensemblo, la tuta literatura fenomeno."}, {"text_idx": "#000006", "text": "En \u201cTivadar Soros kaj Julio Baghy \u2013 transvivantoj\u201d la brita-usona profesoro observas la ekzistantajn ligojn inter la verkoj kaj la vivoj de la au\u0306toroj, ankau\u0306 de la kas\u0302oj, en lingvaj\u0302o klara kaj intence sena je fakaj vortoj. Aparte interesan ateston pri la laboradoj de Tonkin super Maskerado c\u0302irkau\u0306 la morto de Teodoro S\u0302varc (li estis la redaktoro kaj verkis la postparolon, bibliografion kaj notojn de la dua eldono de 2000), konsistigas \u201cKaoso en Esperanto: eh\u0302oj de la holokau\u0306sto\u201d. En g\u0302i Tonkin pritraktas i.a. ankau\u0306 tradukojn de Istva\u0301n Ertl kaj la romanon Tilla (2002) de Spomenka S\u030ctimec. Denove pri tiu gravega prozaj\u0302o de nia literaturo temas la eseo \u201cTradukado de Soros: la defioj de vivmemoroj\u201d."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Dek kvin jaroj dividas la tekstojn, kiujn la au\u0306toro arigis sub la titolon \u201cPensoj pri Kalocsay\u201d. La unua estas artikolo aperinta en La Nica Literatura Revuo (1961), kiun Tonkin verkis kiel universitata studento; la alia estas prelego farita okaze de la forpaso de nia granda poeto kaj tradukisto. Cetere, la prezento por ambau\u0306 tekstoj, au\u0306tobiografia rakonto pri la junag\u0302o de la au\u0306toro kaj liaj jaroj kiel esperantisto (p. 159), kaptas la atenton de la leganto for de la literatura historio kaj iel sonas intim-konfese plac\u0302a. Sekvas represo de eseo pri la poezio de Ragnarsson el la libro La lingvo serena (2007), kun aparta fokuso super S\u0302tupoj sen nomo (1959)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "El prelego en la nun silenta Centra Oficejo de UEA, poste presita en Beletra Almanako (2014, No8), venas la eseo \u201cMarjorie Boulton, poeto fajre kora\u201d. En g\u0302i Tonkin klerigas nin tute nature, kun la celo kuntekstigi la verkojn de Marjorie, komencante de s\u0302ia anglalingva unua, frua volumo Preliminaries (1949). Li aparte haltas c\u0302e s\u0302iaj du plej gravaj poemaroj de la 1950aj, Kontralte (1955) kaj Eroj (1959), draste kontrastantaj en longeco kun tiu s\u0302ia verko anglalingva. Sekvas postparole citaj\u0302o el la nekrologo pri Boulton (p. 200), kiun Tonkin mem verkis por la revuo Esperanto."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La eseo \u201cLiteratura historio: c\u0302u plu verkebla?\u201d konsistas el du partoj. La unuan Tonkin verkis sojle de la nova jarmilo, sed la demandoj levitaj en g\u0302i ankorau\u0306 hodiau\u0306 plene aktualas. Poste legeblas ne tre longa, sed esence pozitiva, klarigo pri la enhavo kaj kvalitoj de Historio de la esperanta literaturo (2015) de Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Se la tute unua eseo montrig\u0302is rava enkonduko anoncanta la ric\u0302an enhavon de la libro, la vasta, 28-pag\u0302a Esperanto kaj monda literaturo, kronas g\u0302in kun same alta nivelo de fascino. Komence Tonkin prezentas la asertojn de la japana verkistino Masae Mizumura pri la minaco de la prestig\u0302a angla al la japana malgrau\u0306 la fakto, ke c\u0302i tiu estas s\u0302tata lingvo. De la franca sociologo Bourdieu li substrekas la koncepton kultura kapitalo (p. 216) kaj g\u0302ia rilato al literaturo, kaj sekve li endensig\u0302as en la limojn (s\u0302tatajn au\u0306 lingvajn) de la literaturaj sistemoj. La fenomeno de multloka (do male al nacia, p. 220) verkisto s\u0302ajnas aparte interesa kaj por kelkaj nuntempaj alilingvaj au\u0306toroj en la moderna socio kaj por niaj esperantaj, kaj Tonkin esploras g\u0302ian aplikeblon konekse kun la translingvismo (p. 222), lau\u0306 kiu kreig\u0302as parentezo por libero en la esprimado (parola, verka) en certaj lingvoj. Paralele, la au\u0306toro demandas sin, c\u0302u la tradukoteco de la verkoj igas kelkajn literatorojn krei alie, en kondic\u0302ita maniero, kaj c\u0302u tio ne modlas la literaturan produktadon mondskale. Vicig\u0302as poste tre atentokapta rezonado pri la situacio de la esperanta literaturo (kaj de g\u0302iaj verkistoj), kaj provo precizigi g\u0302iajn futurajn defiojn: ampleksigi la videblecon de nia literaturo al neesperantistoj, lige kun tio entrepreni tradukadon de niaj verkoj kaj (c\u0302i-sence Tonkin reemfazas la gravecon de Historio de la esperanta literaturo) \u201celmapi la terenon de Esperanto-literaturo, identigi g\u0302iajn pintajn verkojn kaj ankau\u0306 subteni seriozajn fakajn studojn de c\u0302efverkoj kaj verkistoj\u201d (p. 237)."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Sendube lia esearo kontribuas en tiu senco kaj kiel mejlos\u0302tono kaj kiel vojmontrilo por la disvolvig\u0302o de niaj literaturaj studoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "C\u0302i tiu recenzo aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2023).\nC\u0302e represo au\u0306 citado bonvolu nepre indiki la fonton:\nRete: La Ondo de Esperanto "}, {"text_idx": "#000013", "text": "Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Demonstraj versioj de \u201cLa Ondo\u201d\nMusklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Musklaku la kovrilon por legi pliajn informojn."}]