[{"text_idx": "#000000", "text": "Verkinto: Julian ModestSpeco: noveloHaveblo: En stokoPrezo: \u20ac8.00Eldonjaro: 2019Priskribo: Nova krimromano el la plumo de nia verkema bulgara au\u0306toro. Agrabla legaj\u0302o en la jam konata stilo.Pag\u0302oj: 111Alto: 210 mmISBN: 9780244756901Recenzo: De Lee Jungkee: Ne nur detektiva noveloDe Paola Tosato: Tau\u0306ga ankau\u0306 por geknabojDe Sten Johansson: MalkoncizeDe Vasil Kadufeli: Valora libro por progresantojDe Zdravko Seles\u030c: Novepokaj krimromanoj kaj la nova krimromano de Julian ModestDe G\u0302amba (Italio): Amo kaj malamo de Julian ModestDe Granda Kampo (Japanio): Amo kaj malamo de Julian Modest Amo kaj malamo de Julian Modest: Amo kaj malamo de Julian Modest estas bona krimromano, alloga kaj facile legebla. Bedau\u0306rinde, oni ne sufic\u0302e relegis la libron antau\u0306 la eldono, do restas multaj tajperaroj evitindaj. Krom tio, oni c\u0302iam plezure legas la policajn aventurojn priskribitajn de la au\u0306toro. (Martine (Francio) - Internacia Esperanto-Sumoo Novembro 2020)Pritakso: Aldoni mian pritakson"}, {"text_idx": "#000002", "text": "La c\u0302efrolulo de la novelo\nAmo kaj malamo, Plamen Filov, estas ric\u0302ulo kun du grandaj vendejoj, vinfabriko kaj hoteloj. Tamen\nlia ric\u0302aj\u0302o ne estas perlaborita lau\u0306 normala vojo, sed pere de politika intrigo. Post\nfesto honore al lia kvardekjarig\u0302o c\u0302e lia pordo trovig\u0302as papereto, sur kiu estas notita\njeno: \u201eRedonu tion, kion vi akaparis, au\u0306 donu al ni 100 000 eu\u0306rojn. Ni telefonos al vi, kie\nkaj kiel vi donos al ni la monon. Ne informu la policon! Ne forgesu \u2013 vi havas infanojn!\u201d De tiam lia vivo farig\u0302as maltrankvila, kaj finfine li estas mortpafita. Kiu pafis\nlin? Pro kio li estas pafita?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mi rekomendas tiun c\u0302i novelon al tiuj, kiuj s\u0302atas legi originalajn verkojn en Esperanto.\nAparte tiuj, kiuj sufic\u0302e bone komprenas la bazan gramatikon de Esperanto, povos legi\ntiun c\u0302i novelon, konsultante vortaron. Krome mi konsilas al Esperanto-instruistoj,\nke ili rekomendu tiun c\u0302i novelon al siaj kursanoj por atentigi ilin, kiom esprimric\u0302a\nEsperanto estas kaj kiajn vortjuvelojn g\u0302i entenas en sia vortprovizo."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oni diras, ke literaturo estas floro de la lingvo. Kiel maniulo de la noveloj de Julian,\nmi sendas aplau\u0306don je lia senpau\u0306za verkado por ric\u0302igi la Esperanto-kulturon. Mi atendadas"}, {"text_idx": "#000006", "text": "C\u0302i-foje tamen la komenco de la romano estas ege malinteresa. Eble kau\u0306zas tion la fakto ke ni trovas nin inter ric\u0302ulaj au\u0306 almenau\u0306 kapitalistaj rondoj. Admirata kaj enviata hotelposedanto ricevas minacan leteron, kaj sekvas malkonciza rakonto kun multe da zorgoj, pripensado kaj dialogoj, sed dumlonge nenio kaptas mian atenton. Nur proksime al la mezo la rakonto ekhavas vervon kaj etoson. Hazarde au\u0306 ne, tio okazas dum mallonga epizodo en vilag\u0302o. Oni memoru ke Julian Modest pli frue verkis multajn novelojn, el kiuj eble la plej plac\u0302aj estas saturitaj de vilag\u0302a etoso iom ekstertempa."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nu, ekde tiu epizodo efektive komencig\u0302as la krimenketado de komisaro Safirov kaj liaj kolegoj. Kvankam la rakontado plu enhavas amason da ripetoj kaj troaj klarigoj, tamen io jam vere okazas. La medioj aperas pli klare, okazaj\u0302oj sekvas unu la alian kaj oni ec\u0302 sentas iom da ekscito."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Iufoje la ripetoj tamen ig\u0302as preskau\u0306 komikaj. Ekzemple la edzino de la malaperinto unue spertas lian forveturon kaj nerevenon, due s\u0302i rakontas pri ili al Safirov, trie tiu rakontas, kion s\u0302i rakontis, al sia kolego Kolev, kaj c\u0302ion c\u0302i la au\u0306toro skrupule ripetas al ni."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kiel kutime la komisaro pli multe cerbumas ol vere esplori aferojn. \u201cSafirov malrapide pas\u0302is sur la malseka sablo kaj meditis pri la murdo de Plamen Filov. Dum la jaroj li esploris plurajn murdojn. Oni murdis pro konkurenco, pro j\u0302aluzo.\u201d"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Same kiel en kelkaj aliaj verkoj Modest aludas al sociaj problemoj kiel politika korupto, narkotvendado kaj trudita prostituado. Sed ili c\u0302iam restas fone kaj oni ne vere penetras en tiujn realaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En c\u0302iuj verkoj de Julian Modest aperas homoj kun nekutimaj okulkoloroj. C\u0302i-foje ili estas markoloraj, s\u0302talkoloraj, kas\u0302tankoloraj kaj \u201ckun koloro, simila al au\u0306tuna nebulo\u201d. Sed kun elrevig\u0302o mi konstatis ke unuafoje mankas la tradicia c\u0302okoladkolora kostumo. Nu, anstatau\u0306e aperas kostumo silikkolora."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La publikigo de Esperantaj verkoj ofte prokrastig\u0302as dum jaroj au\u0306 ec\u0302 jardekoj. Eble ankau\u0306 Modest iam suferis pri tia sorto, sed c\u0302i-momente ne. Fakte, c\u0302i tiu volumo eble povus gajni de prokrasto. La tipografio de la bitlibra versio estas sufic\u0302e mankohava, kaj la teksto s\u0302ajnas enpag\u0302igita sen tralegado, kvankam oni kolofone mencias du provlegintojn."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mi finlegis la tuton de la nova libro de Julian Modest \"Amo kaj Malamo\" dum preksau\u0306 6 horoj. G\u0302i estas unu el la serio de detektivaj romanoj pri komisaro Kalojan Safirov. La romano estas alloga, c\u0302ar la lingvo fluas kaj la rakonto estas sufic\u0302e bona, do, ke g\u0302i ne forlasigas la libron el la mano de la leganto. En la romano la detektivo provas solvi la misteron de du murdoj kaj la sinsekvo de la okazaj\u0302oj estas sufic\u0302e bone fikciigitaj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La leganto povas malkovri kiu estas la murdisto se li legas la romanon sufic\u0302e atenteme kaj rimarkas malgrandan punkton en pag\u0302o ... Ne! mi ne diros tion al vi, trovu g\u0302in mem au\u0306 legu la tutan libron g\u0302isfine. Mi ankau\u0306 preskau\u0306 estis preteratentanta tiun punkton. Same en la romano \"Gerda Malaperis\" de Claude Piron se vi g\u0302in ankau\u0306 legis."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mi kutime havas malfacilaj\u0302on koncentrig\u0302i sur rakontoj, ne nur en Esperanto lingvo, sed ankau\u0306 en aliaj lingvoj, kiujn mi scipovas, ekzemple turkaj, grekaj kaj anglaj romanoj pro ilia nekutima vortelekto, vortordo, rakontado ktp. Tamen mi sufic\u0302e bone konas la verkstilon de Julian Modest. G\u0302i estas tre flua kaj glata kaj liaj libroj estas valoraj c\u0302efe por progresantoj, kiuj volas plibonigi siajn lingvokapablojn senpene provante malkovri la sencon de la frazoj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mi rekomendas la libron de Julian Modest \"Amo kaj Malamo\", kaj ne nur, al c\u0302iuj kaj c\u0302efe al progresantoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Nia elstara verkisto Julian Modest (pseu\u0306donimo de Georgi Mihalkov, naskita en 1952 en Sofio, Bulgario) dum la lastaj jaroj farig\u0302is nia plej verkema au\u0306toro, kiu per sia nova krimromano \u201eAmo kaj malamo\u201c, eldonita en 2019, atingis preskau\u0306 20-an memstaran eldonon (efektive estas la 19-a). Modest plej ofte verkas novelojn kaj eldonas novelarojn, sed inter la deko da liaj lastaj eldonoj, duono estas romanoj, kaj inter ili nur unu romano por adoleskantoj, kaj kvar krimromanoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tamen, ni devis veni en la periodon de la postmoderno, por ke la limoj inter la g\u0302enra kaj \u201ealta\u201c literaturoj falu, respektive ke parto de la g\u0302enra literaturo el la geto de subtaksita kaj neagnoskita, eniru en preskau\u0306 altan literaturon. Hodiau\u0306 iamaniere kaj literatura teorio kaj kritiko rekonis la valorojn de la strec\u0302iteco kaj intereseco, kiujn la krimromano portas al literaturo entute, kaj, c\u0302ar ni vivas en la epoko en kiu literatur-kritiko perdis sian gravecon, mezurilo de la populareco c\u0302e la publiko farig\u0302is ec\u0302 pli grava."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Nuntempe c\u0302e parto de gelegantoj la c\u0302efan rolon ludas la tiel nomata skandinavia krimromano kun aro da eksponantoj, kiu havas fortajn surrealismajn kaj realismajn karakterizojn, el kiuj aparte valoras akcenti fortan realisman socian kritikon kaj surrealismajn prezentojn de la plej malaltaj pasioj, prostituado kaj krimoj. Tiuj krimromanoj, kio escepte gravas, ofte kiel motivojn havas iujn el la gravaj problemoj de la nuntempa socio, la problemojn kiujn la sama socio per sia neglektado generas, kaj la verkistoj montras ilian c\u0302eeston kaj gravecon ec\u0302 en la socioj, pri kiuj preskau\u0306 la tuta mondo opinias, ke ili estas alte organizitaj kaj harmoniaj. Prostituado, negocado per homoj, narkotaj\u0302oj kaj armiloj, alportas enorman profiton al siaj partoprenantoj, kvankam al la plej granda parto el ili g\u0302i alportas nur suferojn. Tiusence tiaj romanoj estas iaspeca kritika novepoka realismo, kaj tial ilia rolo ne estas nura amuzo dum sekvado kaj malkovrado de la enigmo de la priskribata krimo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u201ePro preskau\u0306 kompleta foresto de komercaj motivoj en la Esperanta verkado kaj eldona agado, en Esperanto ne ekzistas amuza kaj sensacia literaturo, trovebla en multaj nacilingvaj literaturoj. Ankorau\u0306 ne ekzistas, ekzemple, detektivaj romanoj au\u0306 strec\u0302aj romanoj artnivelaj, kiuj estus interesaj kiel plej bonaj ekzemploj c\u0302i-specaj en, ekzemple, angla au\u0306 franca literaturoj. Esperantistoj komencas komprenadi, ke ili bezonas ankau\u0306 tian, relative frivolan, literaturon.\u201c Proksimume* tiel skribis Marjorie Bulton en sia studo \u201eNe nur leteroj de plum-amikoj (Esperanta literaturo \u2013 fenomeno unika)\u201c en 1984. Kaj s\u0302i konstatis, ke multaj homoj kiuj ne s\u0302atas legi malfacilajn artverkojn, tamen s\u0302atas legi ion, kio liberigas ilin de la realeco. El la krimromanoj s\u0302i menciis nur la romanojn de Joha\u0301n Valano (Claude Piron) el la serio C\u0302u...? \u2013 C\u0302u vi kuiras c\u0302ine?, C\u0302u li bremsis sufic\u0302e?, C\u0302u li venis trakosme? S\u0302i menciis bonan stilon de tiuj romanoj, sed evidente ne taksis ilin tre gravaj por la Esperanta literaturo. Tamen, vers\u0302ajne temas pri la plej konata serio de Esperantaj krimromanoj, kiuj krome akcentas sian amuzan flankon jam en la titoloj."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Valano havis antau\u0306ulojn, kiuj skribis verkojn kun enigmo, el kiuj mi devas mencii Argus (Friedrich Ellersiek) kaj lian \u201ePro kio?\u201c el 1920, kiel nian unuan Esperantan detektivromanon (represitan en 2008) kaj Ferenc Szila\u0301gyi kun la romano \u201eTiel okazis au\u0306 Mistero minora\u201c el 1958 (represitan en 1982). Marjorie Boulton es sia studo pravis; g\u0302uste la okdekaj jaroj de la 20-a jarcento naskis, parte pro la intereso pri la Pironaj romanoj (ne nur detektivaj, c\u0302ar gravis ankau\u0306, ke ili c\u0302iuj estis skribitaj interesveke kaj en la lingvaj\u0302o komprenebla preskau\u0306 al komencantoj) tutan aron da detektivromanoj. Piron/Valano, kiu komencis detektive verki dum la sepdekaj (ekde 1976), verkis ankorau\u0306 du romanojn en la sama serio kaj en 1986 ec\u0302 la novelaron \u201eC\u0302u rakonti novele?\u201c. Vers\u0302ajne la plej proksima al la tuta ideo de la leg\u0302era, populara literaturo, kaj krome la plej produktiva en la postaj jardekoj, estis Istva\u0301n Nemere, kiu verkis infanromanojn, scincfikciajn verkojn kaj krimromanojn, inter kiuj la plej konataj estas \u201eVivi estas dang\u0302ere\u201c (1988) kaj \u201eVi povas morti nur dufoje\u201c. Tre interesa estas la apero de Corado Tavanti, kiu por \u201eVarmas en Romo\u201c gajnis la premion \u201eArgus\u201c en 1982. Lia romano aperis en 1986, kaj en 1990, kunlabore kun Istva\u0301n Ertl, li eldonis la romanon \u201eTiu toskana septembro\u201c. Ec\u0302 pli interesa kunlaboro okazis sub la pseu\u0306donimo Deck Dorval, sub kiu unuig\u0302is tri emeritaj esperantistaj amikoj: Frans van Dooren, Jef Beckmans kaj Jos Deckkers. Ekde 1983 ili eldonis kvar krimromanojn, kaj en unu el ili (\u201eNigra magio\u201c, 1988), kun ili kunlaboris ec\u0302 la kvara ulo \u2013 Christian Rene Arthur Decklerk. Kiel esperantiston, aktivantan ekde 1977, min sufic\u0302e alplau\u0306dis tiu fluso de la Esperanta krim-literaturo; ion mi tralegis, kaj pri aliaj mi au\u0306dis au\u0306 almenau\u0306 legis reklamojn en la Esperanta gazetaro. Vers\u0302ajne la saman impreson pri populareco de tia literaturo en Esperantujo havis ankau\u0306 aliaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ke la nova romano de Julian Modest \u201eAmo kaj malamo\u201c funkcias lau\u0306 novaj komercaj modeloj, prezentas jam g\u0302ia kovrilo, t.e. g\u0302ia lasta pag\u0302o, kie trovig\u0302as alloga priskribo de la romano, por ke leganto povu eksciii ion pri g\u0302i, kio kaptos lian intereson. C\u0302ar temas pri krim-romano, g\u0302uste tio sufic\u0302as por hoki la leganton, sed ne malkas\u0302i tro: \u201ePlamen Filov estas ric\u0302ulo, kies familio log\u0302as en \u201eLazuro\u201c, la plej eleganta kvartalo de la konata mara urbo Burgo. Okaze de sia kvardekjarig\u0302o li organizas grandan feston, invitante multajn gastojn. Meznokte, kiam gastoj foriras, Plamen Filov trovas en la korto minacan leteron. Post semajno iu murdas lin. Komisaro Kalojan Safirov, kiun la legantoj jam bone konas el la romano \u201eSerenaj matenoj\u201c de Julian Modest, komencas esplori kaj serc\u0302i la murdiston. La demandoj estas pluraj: kiu kaj kial murdis Plamen Filov?\u201c Kaj krom la informo pri la enhavo de la romano, la reklamo finig\u0302as per mencio de legog\u0302uo: \u201e\u201cAmo kaj malamo\u201c estas alloga legaj\u0302o por c\u0302iuj, kiuj deziras pasigi agrablajn horojn, g\u0302uante la bonegan Esperantan stilon de Julian Modest kaj perfektigi siajn lingvokonojn.\u201c Se ni ankorau\u0306 mencius, ke la romano havas 110 pag\u0302ojn, ni jam havus skizon por agrabla literatura posttagmezo au\u0306 vespero."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Nia au\u0306toro evidente verkas rapide kaj flue kaj vidas antau\u0306 si la plej oftan Esperantan leganton \u2013 esperantiston, kiu havas du celojn \u2013 \u201eperfektigi siajn lingvokonojn\u201c kaj amuzig\u0302i legante facilan literaturon. Tiu imagita leganto de tempo al tempo devas konsulti vortaron kaj ne s\u0302atas tion fari tro ofte, nek volas denove legi komplikajn frazojn por kompreni ilin. Tial amuza detektiv-romano estas ideala literaturo por plej granda parto de niaj legantoj. Tio signifas, ke Julian Modest kaj bone konas la Esperantan medion kaj scias bonege adaptig\u0302i al g\u0302iaj bezonoj. C\u0302ar ni menciis la litreturan tipon de skandinavia krim-romano, ni devas nur iomete kompari nian romanon kun tiu populara tipo. Videblas, ke Modest ne estas influita de g\u0302i; kvankam la realisma fono, kies nova ric\u0302o videble havas duban originon, klare konturig\u0302as en la romano, g\u0302i pli similas al la tradiciaj krim-romanoj, kiuj ne profitas la allogecon de malbelo \u2013 de tiu surrealisma elemento plena de terurigaj priskriboj kaj malbelaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Same tiel, kvankam la komisaro Kalojan Safirov denove aperas, kio signifus ke li estas grava persono en la romano, li ne estas tro trudig\u0302ema kiel iuj konataj kapricemaj esplorantoj. Krome, la au\u0306toro kaj lia detektivo ne tro ludas kun la pacienco de la leganto kaj ne tro ofte kondukas la leganton al sakstratoj, kio estas eco de aliaj au\u0306toroj kaj geniaj inspektoroj kiel Hercule Poirot, c\u0302e kiu oni fartas kiel s\u0302akkomencanto, ludanta kontrau\u0306 grandmajstro. Ec\u0302 la sama implikaj\u0302o, parte ankau\u0306 dank\u2019 al la mallongeco de la romano, ne estas tro komplika, kaj c\u0302io c\u0302i donas al averag\u0302a Esperanto-leganto la eblecon flui tra la teksto g\u0302uante \u201ela bonegan Esperantan stilon de Julain Modest\u201c. C\u0302ar al ni s\u0302ajnas, ke li verkas kun granda g\u0302uo kaj facileco, ni bonvenigas lian 20-an Esperantan libron, en kiu ni volonte legus pri iu nova travivaj\u0302o de la komisaro Safirov."}, {"text_idx": "#000027", "text": "*Proksimume, c\u0302ar mi citas ne el la originalo, sed el la kroatlingva traduko."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Amo kaj malamo de Julian Modest"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Amo kaj malamo estas krimromano de la fama bulgara verkisto Julian Modest. En c\u0302i tiu libro, eldonita en 2019, ni nove renkontas la polican komisaron Kalojan Safirov, kiun ni jam konis el la romano Serenaj matenoj kaj kiu nun devas solvi novan krimon kaj serc\u0302i novan murdiston. Ja, en la mara urbo Burgo, post minaca letero, iu murdas Plamen Filov: li estis ric\u0302ulo, kiu posedis vendejojn, vinfabrikon kaj hotelojn; post li, oni pafmurdas anka? lian sekretariinon, Paulina Mineva. Pluraj estas la demandoj: kiu kaj kial murdis ilin? c\u0302u la murdoj de Plamen Filov kaj de Paulina Mineva estas ligitaj? La libro estas agrabla kaj alloga legaj\u0302o, skribita en bonega Esperanta stilo de Julian Modest, tau\u0306ga ankau\u0306 por perfektigi niajn lingvokonojn."}]