[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Education as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Eduko estas la procezo de faciligado de lernado, au\u0306 la akiro de scio, kapabloj, valoroj, kredoj, kaj kutimoj.\nInstruaj metodoj inkludas rakontadon, diskuton, instruadon, trejnadon, kaj direktitan esploradon.\nEduko ofte okazas sub la konsilado de edukistoj, sed lernantoj ankau\u0306 povas eduki sin.\nEduko povas okazi en formalaj au\u0306 neformalaj kontekstoj kaj c\u0302iu sperto kiu havas forman efikon al la maniero kiel oni pensas, sentas, au\u0306 agoj povas esti konsideritaj instruaj.\nLa metodaro de instruado estas nomita pedagogio."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Eduko ofte estas dividita formale en tiajn stadiojn kiel antau\u0306lernejo au\u0306 infang\u0302ardeno, bazlernejo, mezlernejo kaj tiam kolegio, universitato, au\u0306 metilernado."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Rajto al eduko estis rekonita fare de kelkaj registaroj, sur la tutmonda nivelo: Artikolo 13 el la 1966 Internacia Pakto de la Unuig\u0302intaj Nacioj sur Ekonomia, Socia kaj Kultura Juro rekonas universalaj\u0302on rekte al eduko.\nEn la plej multaj regionoj eduko estas deviga supren al certa ag\u0302o."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Malfermu edukon kaj elektronikan teknologion"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Eduko kaj teknologio en evolulandoj\nMalpubliko vs publika financado en evolulandoj"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Etimologie, la vorto \"eduko\" estas derivita de la latina e\u0304duca\u0304tio\u0304 (\"reproduktado, alportanta supren, bredado\") de e\u0304du\u0304co\u0304 (\"mi edukas, mi trejnas\") kiu estas rilatita al la homonim e\u0304du\u0304co\u0304 (\"mi gvidas antau\u0306en, mi prenas;\nmi levas supren, mi starigas\") de e\u0304- (\"de, el\") kaj du\u0304co\u0304 (\"mi gvidas, mi kondukas\")."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Eduko komencis en antau\u0306historio, kiam plenkreskuloj trejnis la idon en la scio kaj kapabloj rigarditaj kiel necesaj en sia socio.\nEn antau\u0306-kleraj socioj tio estis atingita bus\u0302e kaj per imitaj\u0302o.\nRakontado pasis scion, valorojn, kaj kapablojn de unu generacio al la venonta.\nC\u0302ar kulturoj komencis etendi sian scion preter kapabloj kiuj povus esti facile lernitaj tra imitaj\u0302o, formala eduko formig\u0302is.\nLernejoj ekzistis en Egiptujo dum la la Meza Regno."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Platono fondis la akademion en Ateno, la unua institucio de pli alta lernado en Eu\u0306ropo.\nLa grandurbo de Aleksandrio en Egiptujo, establita en 330 a.K., ig\u0302is la posteulo al Ateno kiel la intelekta lulilo da Antikva Grekio.\nTie, la granda Biblioteko de Aleksandrio estis konstruita en la tria jarcento a.K.\nEu\u0306ropaj civilizoj suferspertis kolapson de legopovo kaj organizo post la falo de Romo en AD 476."}, {"text_idx": "#000011", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Post la Fall of Rome (Falo de Romo), la Romkatolika Eklezio ig\u0302is la sola protektanto de klera stipendio en Okcidenteu\u0306ropo.\nLa eklezio establis katedrallernejojn en la Frua Mezaj Ag\u0302oj kiel centrojn de progresinta eduko.\nKelkaj el tiuj establadoj finfine evoluis en mezepokajn universitatojn kaj prapatrojn de multaj el la modernaj universitatoj de Eu\u0306ropo.\nDum la Matura Mezepoko, Chartres Cathedral funkciigis la faman kaj influan Chartres Cathedral School.\nLa mezepokaj universitatoj de okcidenta kristanaro estis bon-integraj lau\u0306larg\u0302e c\u0302io el Okcidenteu\u0306ropo, apogita libereco de enketo, kaj produktis bonegan gamon da bonaj akademiuloj kaj fizikistojn, inkluzive de Thomas Aquinas de la University of Naples (Universitato de Napolo), Robert Grosseteste de la Universitato de Oksfordo, fruan interpretanton de sistema metodo de scienca eksperimentado, [7] kaj sankt Albert the Great (Albert-horlog\u0302oc\u0302eno la Famulo), pioniron de biologia kampesplorado.\nFondita en 1088, la University of Bologne (Universitato de Bologne) estas konsiderita la unua, kaj la plej maljuna kontinue operacianta universitato."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Aliloke dum la Mezepoko, islama scienco kaj matematiko prosperis sub la islama kalifujo kiu estis establita trans la Proksima Oriento, etendig\u0302ante de la Ibera Duoninsulo en la okcidento g\u0302is la Induso en la oriento kaj g\u0302is la Almoravida dinastio kaj Imperio Malio en la sudo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La Renesanco en Eu\u0306ropo enkondukita en nova epoko de scienca kaj intelekta enketo kaj aprezo de malnovgrekaj kaj romiaj civilizoj.\nC\u0302irkau\u0306 1450, Johannes Gutenberg evoluigis presilon, kio permesis al verkoj de literaturo disvastig\u0302i pli rapide.\nLa eu\u0306ropa Ag\u0302o de Imperioj vidis ke eu\u0306ropaj ideoj de eduko en filozofio, religio, arto kaj sciencoj disvastig\u0302as c\u0302ie sur la globo.\nMisiistoj kaj akademiuloj ankau\u0306 alportis reen novajn ideojn de aliaj civilizoj - kiel kun la Jesuit China misioj kiuj ludis signifan rolon en la dissendo de scio, scienco, kaj kulturo inter C\u0302inio kaj Eu\u0306ropo, tradukado laboras de Eu\u0306ropo kiel Elementoj de Eu\u0306klido por c\u0302inaj akademiuloj kaj la pensoj de Konfuceo por eu\u0306ropaj spektantaroj.\nKlerismo vidis la aperon de pli sekulara instrua perspektivo en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En la plej multaj landoj hodiau\u0306, plentempa eduko, c\u0302u en la lernejo au\u0306 alie, estas deviga por c\u0302iuj infanoj supren al certa ag\u0302o.\nPro tio la proliferado de deviga instruado, kombinita kun log\u0302antarkresko, Unesko kalkulis ke en la venontaj 30 jaroj pli da homoj ricevos formalan edukon ol en c\u0302io el homa historio tiel longe."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Formala eduko okazas en strukturita medio kies eksplicita celo instruas al studentoj.\nKutime, formala eduko okazas en lernmedio kun klasc\u0302ambroj de multobla studenta lernado kune kun edukita, atestita instruisto de la subjekto.\nLa plej multaj lernejaj sistemoj estas dizajnitaj c\u0302irkau\u0306 aro de valoroj au\u0306 idealoj kiuj regas c\u0302iujn instruajn elektojn en tiu sistemo.\nTiaj elektoj inkludas instruplanon, organizajn modelojn, dezajnon de la fizikaj lernantaj spacoj (ekz. klasc\u0302ambroj), studento-instruisto-interagoj, metodoj de takso-, klaskvociento, instruaj agadoj, kaj pli."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Antau\u0306lernejoj disponigas edukon de ag\u0302oj c\u0302irkau\u0306 tri al sep, depende de la lando, kiam infanoj eniras bazinstruadon.\nTiuj ankau\u0306 estas konataj kiel infang\u0302ardenoj kaj kiel infang\u0302ardeno, krom en Usono, kie infang\u0302ardeno estas esprimo uzita por bazinstruado.\n[ citaj\u0302o bezonis ] infang\u0302ardeno \"disponigu [s] infan-centrigitan, antau\u0306lernejinstruplanon por tri- al sepjarulinfanoj kiuj direktas [s] kontrau\u0306 disvolvado de la fiziko de la infano, intelektulo, kaj morala naturo kun ekvilibra emfazo de c\u0302iu el ili.\""}, {"text_idx": "#000018", "text": "En Hindio, ekzemple, deviga instruado stringas dum dek du jaroj, kun ok jaroj da elementa eduko, kvin jaroj da primara instruado kaj tri jaroj de supra primara instruado.\nDiversaj s\u0302tatoj en la respubliko de Hindio disponigas 12 jarojn da deviga lerneja eduko bazita sur nacia instruplan kadro dizajnita fare de la s\u0302tatano al Council of Educational Research (Konsilio de Educational Research) kaj Training."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sekundara eduko en Usono ne aperis g\u0302is 1910, kun la ascendo de grandaj entreprenoj kaj avancantaj teknologion en fabrikoj, kiuj postulis kvalifikitajn laboristojn.\nPor renkonti tiun novan laborpostulon, mezlernejoj estis kreitaj, kun instruplano temigis praktikajn laborsciojn kiuj pli bone preparus studentojn por blanka kolumo au\u0306 kvalifikita blua kolum laboro.\nTio pruvis utila por kaj dungantoj kaj dungitoj, c\u0302ar la plibonigita homa c\u0302efurbo malaltigis kostojn por la dunganto, dum spertaj dungitoj ricevis pli altan salajron."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Sekundara eduko havas pli longan historion en Eu\u0306ropo, de kie bazlernejoj au\u0306 akademioj originas kiel frua kiel la 16-a-jarcentaj-, en la formo de publikaj lernejoj, paglernejoj, au\u0306 bonfaraj instruaj fundamentoj, kiujn mem datas ec\u0302 pli reen."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Regionaj gimnazioj ofertas alian opcion c\u0302e tiu transirfazo de eduko.\nIli disponigas nelog\u0302antajn malaltgimnaziokursojn al homoj vivantaj en speciala areo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Alteduko, ankau\u0306 nomita terciara, trian stadion, au\u0306 postsekundara eduko, estas la nedeviga instrua nivelo kiu sekvas la kompletigon de lernejo kiel ekzemple mezlernejo au\u0306 mezlernejo.\nTerciara eduko estas normale prenita por inkludi studenton kaj postbakalau\u0306ran edukon, same kiel metian edukon kaj trejnadon.\nAltlernejoj kaj universitatoj plejparte disponigas terciaran edukon.\nKolektive, tiuj foje estas konataj kiel terciaraj institucioj.\nIndividuoj kiuj kompleta terciara eduko g\u0302enerale ricevas atestilojn, diplomojn, au\u0306 akademiajn gradojn."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Alteduko tipe implikas laboron direkte al grado-nivelo au\u0306 fundamentogrado tau\u0306geco.\nEn la plej multaj industrilandoj alta proporcio de la populacio (g\u0302is 50%) nun eniras altedukon c\u0302e iom da tempo en iliaj vivoj.\nAlteduko estas tial gravega al naciaj ekonomioj, kaj kiel signifa industrio en sia propra rajto, kaj kiel fonto de edukita kaj klera personaro por la resto de la ekonomio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Universitata eduko inkludas instruadon, esploradon, kaj sociservagadojn, kaj g\u0302i inkludas kaj la studentan nivelon (foje referiten kiel terciara eduko) kaj la diplomig\u0302inton (au\u0306 postdiplomulo) nivelo (foje referite kiel gimnazio).\nUniversitatoj estas g\u0302enerale kunmetitaj de pluraj altlernejoj.\nEn Usono, universitatoj povas esti privataj kaj sendependaj kiel Universitato Yale;\npublika kaj s\u0302tat-regita kiel la Pennsylvanian State System of Higher Education (Pensilvanio S\u0302tatsistemo de Alteduko);\nau\u0306 sendependa sed s\u0302tat-financita kiel la Universitato de Virginio.\nKelkaj furiozas specifaj kursoj estas nun haveblaj al studentoj tra la Interreto."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Unu speco de universitata eduko estas liberala art eduko, kiu povas esti difinita kiel \" kolegio au\u0306 universitat instruplano direktita kontrau\u0306 aldonado de larg\u0302a g\u0302enerala scio kaj evoluigado de g\u0302eneralaj intelektaj kapacitoj, kontraste al profesia, metia, au\u0306 teknika instruplano.\"\nKvankam kio estas konata hodiau\u0306 c\u0302ar liberalarta eduko komencig\u0302is en Eu\u0306ropo, [16] la esprimo \" liberalarta kolegio \" estas pli ofte rilataj al institucioj en Usono."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Metia eduko estas formo de eduko temigis rektan kaj praktikan trejnante por specifa komerco au\u0306 metioj.\nMetia eduko povas veni en la formo de metilernado au\u0306 interndej\u0302oro same kiel institucioj instruantaj kursojn kiel ekzemple lignaj\u0302ejo, agrikulturo, ing\u0302enieristiko, medicino, arkitekturo kaj la artoj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "En la pasinteco, tiuj kiuj estis malfunkciigitaj ofte estis ne elekteblaj por publika eduko.\nAl infanoj kun handikapoj estis plurfoje neitaj eduko fare de kuracistoj au\u0306 specialaj tutoroj.\nTiuj fruaj kuracistoj (homoj kiel Itard, Seguin, Howe, Gallaudet) metis la fundamenton por speciala instruado hodiau\u0306.\nIli temigis individuigitan instrukcion kaj funkciajn kapablojn.\nEn g\u0302iaj fruaj jaroj, speciala instruado estis nur disponigita al homoj kun severaj handikapoj, sed pli j\u0302use g\u0302i estis malfermita al iu ajn kiu travivis malfacilecon lernantan."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Dum pripensite \"alternativaj\" hodiau\u0306, la plej multaj alternativaj sistemoj ekzistis ekde antikvaj tempoj.\nPost kiam la publiklerneja sistemo estis vaste evoluigita komencig\u0302ante en la 19-a jarcento, kelkaj gepatroj fondas kialojn esti malkontentaj kun la nova sistemo.\nAlternativa eduko formig\u0302is delvis kiel reago al perceptitaj limigoj kaj malfunkcioj de tradicia eduko.\nLarg\u0302a gamo da instruaj aliroj aperis, inkluzive de alternativaj lernejoj, memlernado, hejminstruo kaj malinstruado.\nalternativaj lernejoj inkludas Montessori-lernejojn, Valdorf-lernejojn (au\u0306 Steiner lernejojn), Amikoj-lernejojn, Sands School, Summerhill School, Walden's Path, The Peepal Grove School (La Peepal Arbareto-Lernejo), Sudbury Valley School, Krishnamurti-lernejojn, kaj sincerajn klasc\u0302ambro lernejojn.\nC\u0302artlernejoj estas alia ekzemplo de alternativa eduko, kiuj en la lastatempaj jaroj kreskis en nombroj en Usono kaj akiris pli grandan gravecon en g\u0302ia publikeduka sistemo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Indig\u0302ena eduko rilatas al la inkludo de indig\u0302ena scio, modeloj, metodoj, kaj enhavo ene de formalaj kaj ne-formalaj edukaj sistemoj.\nOfte en post-kolonia kunteksto, la kreskanta rekono kaj uzo de indig\u0302enaj edukmetodoj povas esti respondo al la erozio kaj perdo de indig\u0302ena scio kaj lingvo tra la procezoj de koloniismo.\nKrome, g\u0302i povas rajtigi indig\u0302enajn komunumojn \"reakiri kaj retaksi iliajn lingvojn kaj kulturojn, kaj en tiel faranta, plibonigi la instruan sukceson de indig\u0302enaj studentoj.\""}, {"text_idx": "#000032", "text": "Neformala lernado estas unu el tri formoj de lernado difinita fare de la organizo por Ekonomia Ca-operacio kaj Evoluo (OECD).\nNeformala lernado okazas en gamo da lokoj, kiel ekzemple hejme , laboro, kaj tra c\u0302iutagaj interagoj kaj komunaj rilatoj inter membroj de socio.\nPor multaj lernantoj tio inkludas akiradon de lingvaj\u0302o, kulturajn normojn kaj edukadon.\nNeformala lernado por junularoj estas dau\u0306ranta procezo kiu ankau\u0306 okazas en gamo da lokoj, kiel ekzemple el lernejtempo, en junulprogramoj c\u0302e civitandomoj kaj amaskomunikilarlaboratorioj."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Neformala lernado kutime okazas ekster instruinstancoj, ne sekvas precizigitan instruplanon kaj povas origini hazarde, sporade, en unuig\u0302o kun certaj okazoj, de s\u0302ang\u0302ado de praktikaj postuloj.\nEstas ne nepre planite esti pedagogie konscia, sistema kaj lau\u0306 subjektoj, sed sufic\u0302e senkonscie hazarda, holisme\nproblem-rilata, kaj rilatita al situacioadministrado kaj trejniteco por vivo.\nG\u0302i estas travivita rekte en it \" natura \" funkcio de c\u0302iutageco kaj ofte estas spontanea."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La koncepto de \"eduko tra distro\" estis aplikita al infantempa evoluo en la 19-a jarcento.\nEn la frua 20-a jarcento, la koncepto estis plilarg\u0302igita por inkludi junajn plenkreskulojn sed la emfazo estis sur fizikaj agadoj.\nL.P. Jacks, ankau\u0306 frua propagandanto de dumviva lernado, priskribis edukon tra distro:\n\" Master in the vivarto draws no sharp distinction between his work and his play, his labour and his leisure, his mind and his body, his education and his recreation. He hardly knows which is which. He simply pursues his vision of excellence through whatever he is doing and leaves others to determine whether he is working or playing. To himself he always seems to be doing both. Enough for him that he does it well. \" [24] Eduko tra distro estas la s\u0302anco lerni en senjunta modo tra c\u0302iuj la agadoj de vivo.\nLa koncepto estis revivigita fare de la University of Western Ontario (Universitato de okcidenta Ontario) por instrui anatomion al medicinaj studentoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Memlernanto (ankau\u0306 au\u0306todidaktismo) estas al kontempla, absorba procezo, de \"lernado sur via propra\" au\u0306 \"memstare\", au\u0306 kiel mem-instruisto.\nKelkaj au\u0306todidaktoj pasigas grandan interkonsenton da tempo reviziante la resursojn de bibliotekoj kaj klerigaj retejoj.\nOni povas ig\u0302i au\u0306todidakto c\u0302e preskau\u0306 ajna punkto en onies vivo.\nDum kelkaj eble estis informitaj en konvencia maniero en speciala kampo, ili povas elekti informi sin en aliaj, ofte senrilataj areoj.\nFamaj au\u0306todidaktoj inkluzivas Abraham Lincoln (usonan prezidanto), Srinivasan Aiyangar Ramanujan (matematikisto), Michael Faraday (apotekisto kaj fizikisto), Charles Darwin (naturistan), Thomas Alva Edison (inventinto), Tadao Ando'n (arkitekto), George Bernard Shaw (dramisto), Frank Zappan (komponisto, registrante ing\u0302enieron, kinoreg\u0302isoron), kaj Leonardon da Vinci (ing\u0302eniero, sciencisto, matematikisto)."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Senkas\u0302a eduko kaj Instrua technology"}, {"text_idx": "#000038", "text": "La konvencia merito-sistemgrado estas nuntempe ne tiel ofta en senkas\u0302a eduko kiam g\u0302i estas en kampusuniversitatoj, kvankam kelkaj sinceraj universitatoj jam ofertas konvenciajn gradojn kiel ekzemple la Open University en Britio.\nAktuale, multaj el la plej gravaj malfermaj edukfontoj ofertas sian propran formon de atestilo.\nPro la populareco de senkas\u0302a eduko, tiu nova speco de akademiaj atestiloj akiras pli da respekto kaj egalan \" akademian valoron \" al tradiciaj gradoj.\nMultaj malfermas universitatojn laboras por havi la kapablon oferti al studentoj normigitan testadon kaj tradiciajn gradojn kaj akreditaj\u0302ojn.\nKulturo komencas formig\u0302i c\u0302irkau\u0306 distancstudo por homoj kiuj rigardas al sociaj ligoj g\u0302uis sur tradiciaj kampusoj.\nEkzemple, studentoj povas krei studrondojn, Vikipediajn renkontig\u0302ojn kaj movadojn kiel ekzemple UnCollege."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Ekde 1909, la rilatumo de infanoj en la evolua mondo ekzamenantaj lernejon pliig\u0302is.\nAntau\u0306 ol tiam, malgranda malplimulto de knaboj ekzamenis lernejon.\nPer la komenco de la 21-a jarcento, la plimulto de c\u0302iuj infanoj en la plej multaj regionoj de la mondo ekzamenis lernejon."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Universal Primary Education estas unu el la ok internaciaj Jarmilaj Evoluigaj Celoj, direkte al kiu progreso estis farita en la pasinta jardeko, kvankam barieroj dau\u0306re restas.\nCertigi bonfaran financadon de eventualaj organdonacantoj estas unu precipe persista problemo.\nEsploristoj c\u0302e la Transoceana Evoluo-Instituto indikis ke la c\u0302efmalhelpoj al financado por eduko inkludas konfliktantajn helpdonajn prioritatojn, nematuran krizhelpan arkitekturon, kaj mankon de indico kaj lobiado por la temo.\nPlie, Travideblo Internacia identigis korupton en la eduksektoro kiel grava stumbols\u0302tono al atingado de Universal Primary Education en Afriko.\nKrome, postulo en la evolua mondo por plibonigita instrua aliro ne estas same alta kiel fremduloj atendis.\nIndig\u0302enaj registaroj estas malvolontaj akcepti la dau\u0306rantajn kostojn engag\u0302itajn.\nEkzistas ankau\u0306 ekonomia premo de kelkaj gepatroj, kiuj preferas siajn infanojn por gajni monon en la mallongperspektiva por labori direkte al la longperspektivaj avantag\u0302oj de eduko."}, {"text_idx": "#000041", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] studo farita fare de la UNESCO International Institute for Educational Planning (Unesko Internacia Instituto por Edukplanado) indikas ke pli fortaj kapacitoj en edukplanado kaj administrado povas havi gravan forperdo-super efiko al la sistemo kiel tutaj\u0302o.\nDau\u0306rigebla kapacitevoluo postulas kompleksajn intervenojn sur la instituciaj, organizaj kaj individuaj niveloj kiuj povus esti bazitaj sur kelkaj bazaj principoj:"}, {"text_idx": "#000042", "text": "s\u0302tatestraro kaj proprieto devus esti la provilo de iu interveno;\nstrategioj devas esti kunteksto signifaj kaj kuntekstospecifaj;\n[ klarigo bezonis ] planoj devus dungi integran aron de komplementaj intervenoj, kvankam efektivigo povas devi dau\u0306rigi en s\u0302tupoj;\n[ klarigo bezonis ] partneroj devus decidi longperspektiva investo en kapacitevoluo, laborante direkte al kelkaj mallongperspektivaj atingoj;\nekstera interveno devus esti kondic\u0302a sur efekttaksado de naciaj kapacitoj sur diversaj niveloj;\ncerta procento de studentoj devus esti forigita por improvizo de akademiuloj (kutime trejnis en lernejoj, post 10-a grado)."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Similecoj - en sistemoj au\u0306 ec\u0302 en ideoj - ke lernejoj dividas internacie kau\u0306zis pliig\u0302on en internaciaj studentaj inters\u0302ang\u0302oj.\nLa eu\u0306ropa Socrates-Erasmus Programo [36] faciligas inters\u0302ang\u0302ojn trans eu\u0306ropaj universitatoj.\nLa Soros Foundation [37] disponigas multajn s\u0302ancojn por studentoj de centra Azio kaj orienta Eu\u0306ropo.\nProgramoj kiel ekzemple la Internacia Abiturienta Ekzameno kontribuis al la internaciigado de eduko.\nLa tutmonda kampuso rete, gvidita fare de amerikaj universitatoj, permesas liberan aliron klasifiki materialojn kaj prelegdosieroj registris dum la faktaj klasoj."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Eduko kaj teknologio en evolulandoj"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Teknologio ludas c\u0302iam pli signifan rolon en plibonigado de aliro al eduko por homoj vivantaj en malric\u0302aj lokoj kaj evolulandoj.\nBonfaradoj kiel Unu Tekokomputilo per infano estas diligentaj al disponigado infrastrukturoj tra kiuj la malfavorata povas aliri instrumaterialojn."}, {"text_idx": "#000047", "text": "La OLPC-fonduso, grupo el MIT Media Lab kaj apogita fare de pluraj gravaj entreprenoj, havas fiksitan mision evoluigi 100 USD tekokomputilon por liverado de instrua softvaro.\nLa tekokomputiloj estis vaste haveblaj aktuale en 2008.\nIli estas venditaj je kosto au\u0306 donitaj fore surbaze de donacoj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "En Afriko, la New Partnership for Africa's Development (NEPAD) lanc\u0302is \" e-lerneja programon \" provizi c\u0302iun 600,000 antau\u0306baloton kaj mezlernejojn per komputilekipaj\u0302o, lernante materialojn kaj retaliron ene de 10 jaroj.\nInternational Development Agency-projekto nomita , [39] komencita kun la subteno de iama amerika prezidanto William J. Clinton, uzas la Interreton por permesi kunlaboron de individuoj en temoj de socia evoluo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Hindio evoluigas teknologiojn kiuj preteriros terbazitan telefonon kaj Interretan infrastrukturon por liveri distancstudon rekte al g\u0302iaj studentoj.\nEn 2004, la Indian Space Research Organisation (Hinda Space Research Organisation) lanc\u0302is EDUSAT, komunika satelito disponiganta aliron al instrumaterialoj kiu povas atingi pli de la populacio de la lando je tre reduktita kosto."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Malpubliko vs publika financado en evolulandoj"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Esplorado en LCPS (malalta kosto privatlernejoj) trovis ke pli ol 5 jaroj al julio 2013, debato c\u0302irkau\u0306 LCPSoj al realigadoj Education for All (EFA) celoj estis polarigita kaj trovado de kreskanta priraportado en internacia politiko.\nLa polusig\u0302o s\u0302uldig\u0302is al disputoj c\u0302irkau\u0306e c\u0302u la lernejoj estas pageblaj por la senhavuloj, atingas malfavoratajn grupojn, disponigas kvalitedukon, subtenon au\u0306 subfosas egalecon, kaj estas finance dau\u0306rigeblaj.\nLa raporto ekzamenis la c\u0302efdefiojn renkontitajn fare de evoluorganizoj kiuj apogas LCPSojn.\nEnketoj indikas ke tiuj specoj de lernejoj disetendig\u0302as en tuta Afriko kaj Azio.\nTiu sukceso ricevas al troa postulo.\nTiuj enketoj trovis konzernon por:"}, {"text_idx": "#000053", "text": "La raporto montris kelkajn kazojn de sukcesa kupono kaj subvencioprogramoj;\ntaksadoj de internacia subteno al la sektoro ne estas g\u0302eneraligitaj.\nTrakti reguligan neefikecon estas esenca defio.\nEmerg\u0302antaj aliroj substrekas la gravecon de komprenado de la ekonomiko de la merkato por LCPS, specife kiel rilatojn de potenco kaj respondigebleco inter uzantoj, registaro, kaj privataj provizantoj povas produkti pli bonajn edukrezultojn por la senhavuloj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Individuaj celoj por okupig\u0302ado pri de eduko povas varii.\nKompreni la celojn kaj rimedojn de instruaj socialigoj ankau\u0306 povas malsami lau\u0306 la sociologia paradigmo uzis."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La fruaj jaroj da instruado g\u0302enerale fokusas c\u0302irkau\u0306 evolua baza interhoma komunikado kaj legopov kapabloj.\nTio amorigas fundamenton por pli kompleksaj kapabloj kaj subjektojn.\nPoste, eduko kutime turnas direkte al akirado de la scio kaj kapabloj necesaj por krei valoron kaj establi porvivaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Homoj ankau\u0306 okupig\u0302as pri edukon pro si propra por kontentigi denaskan scivolemon, el intereso en specifa temo au\u0306 kapablon, au\u0306 por totala persona evoluo."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Eduko ofte estas komprenita kiel rimedo de venkado de handikapoj, atingante pli grandan egalecon, kaj akirante ric\u0302aj\u0302on kaj statuson por c\u0302io (Sargent 1994).\nEduko ankau\u0306 estas ofte perceptita kiel loko kie infanoj povas formig\u0302i lau\u0306 siaj unikaj bezonoj kaj potencialoj, [45] kun la celo de evoluigado de c\u0302iu individuo al sia plena potencialo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Iu asertas ke ekzistas edukmalegaleco c\u0302ar infanoj ne superis la edukon de siaj gepatroj.\nTiu edukmalegaleco tiam estas asociita kun salajro-malegaleco.\nKvankam kritika pensado estas celo de eduko, kritiko kaj kulpigo ofte estas la neintencitaj tra produktoj de nia nuna instrua procezo.\nStudentoj ofte kulpigas siajn instruistojn kaj siajn lernolibrojn, malgrau\u0306 la havebleco de bibliotekoj kaj la interreto.\nKiam iu provas plibonigi edukon, la instruinstanco mem foje dus\u0302as la personon kun kritiko prefere ol dankemo.\nPli bone de produktoj de eduka sistemo estus dankemo kaj persistemo."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Industrilandoj havas homojn per pli da resursoj (gastigante, mang\u0302aj\u0302o, transportadon, akvo- kaj kloakaj\u0302otraktadon, hospitalojn, sanservo, bibliotekoj, libroj, amaskomunikilaro, lernejoj, la interreton, eduko, ktp.) ol la plej granda parto de la populacio de la mondo.\nOni simple devas travidi vojag\u0302ado au\u0306 la amaskomunikilaro kiom multaj homoj en la senkonstruaj\u0302aj landoj vivas por senti tion.\nTamen, oni ankau\u0306 povas utiligi ekonomiajn datenojn por akiri iom daj scioj pri tio.\nAnkorau\u0306 kritiko kaj kulpigo estas oftaj inter homoj en la industrilandoj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Dankemo por c\u0302iuj tiuj resursoj kaj la persistemo evoluigi sin estus pli produktiva ol kritiko kaj kulpigus c\u0302ar la resursoj estas facile haveblaj kaj c\u0302ar, se vi kulpigas aliajn, ekzistas neniu bezono de vi farendaj\u0302o ion malsaman morgau\u0306 au\u0306 por vi por s\u0302ang\u0302i kaj plibonig\u0302i.\nKie ekzistas volo, ekzistas maniero.\nHomoj en industrilandoj havas la volon kaj la manieron farendaj\u0302o multajn aj\u0302ojn kiujn ili deziras farendaj\u0302o.\nIli foje bezonas pli da persistemo kaj volas por plibonig\u0302i kaj por eduki sin per la resursoj kiuj estas abunde haveblaj.\nIli foje bezonas pli da dankemo por la resursoj kiujn ili havas, inkluzive de siaj instruistoj kaj siaj lernolibroj.\nLa tuta interreto ankau\u0306 estas havebla kompletigi tiujn instruistojn kaj lernolibrojn."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Kleriga psikologio estas la studo de kiel homoj lernas en instruaj kontekstoj, la efikeco de instruaj intervenoj, la psikologio de instruado, kaj la socia psikologio de lernejoj kiel organizoj.\nKvankam la esprimoj \"kleriga psikologio\" kaj \"lernejopsikologio\" ofte estas uzitaj inters\u0302ang\u0302eble, esploristoj kaj teoriuloj estas supozeble identigitaj tiel instruaj psikologoj, dum terapiistoj en lernejoj au\u0306 lernej-rilataj kontekstoj estas identigitaj kiel lernejaj psikologoj.\nKleriga psikologio temas pri la procezoj de instrua akiro en la g\u0302enerala populacio kaj en sub-populacioj kiel ekzemple talentaj infanoj kaj tiuj kun specifaj handikapoj."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Kleriga psikologio povas delvis esti komprenita tra sia rilato kun aliaj disciplinoj.\nG\u0302i estas informita c\u0302efe per psikologio, portante rilaton al tiu disciplino analoga al la rilato inter medicino kaj biologio.\nKleriga psikologio en victurno informas larg\u0302an gamon de specialaj\u0302oj ene de instruaj studoj, inkluzive de instrua dezajno, instrua teknologio, temarplanado, organiza lernado, speciala instruado kaj klasc\u0302ambro-administrado.\nKleriga psikologio same tiras de kaj kontribuas al rekonada scienco kaj la lernadsciencoj.\nEn universitatoj, sekcioj de kleriga psikologio estas kutime gastigitaj ene de kapabloj de eduko, eventuale respondecante pri la manko de reprezentado de klerigpsikologia enhavo en enkondukaj psikologiolernolibroj (Lucas, Blazek, & Raley, 2006)."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Inteligenteco estas grava faktoro en kiel la individuo reagas al eduko.\nTiuj kiuj havas pli altan inteligentecon tendencas rezulti pli bonaj en la lernejo kaj dau\u0306rig\u0302i al pli altaj edukniveloj.\nTiu efiko ankau\u0306 estas observebla en la kontrau\u0306a direkto, en tiu eduko pliigas mezureblan inteligentecon.\nStudoj montris ke dum instrua akiro estas grava en antau\u0306dirado de inteligenteco en pli posta vivo, inteligenteco c\u0302e 53 estas pli proksime korelaciita al inteligenteco je 8 jaroj malnova ol al instrua akiro."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ekzistas multe da intereso en lernado de modalecoj kaj stiloj dum la lastaj du jardekoj.\nLa plej ofte dungitaj lernaj modalecoj estas: [51]"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Vidaj\u0302o: lernado surbaze de observado kaj vidado kio estas lernita.\nAu\u0306da: lernado surbaze de au\u0306skultado al instrukciaj\u0302o/informoj.\nKinesteta: lernado surbaze de movado, ekz. praktika laboro kaj okupig\u0302anta pri agadoj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Aliaj ofte dungitaj modalecoj inkludas muzikaj, interhoma, vorta, logika, kaj intrapersonaj."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Dunn kaj Dunn [52] temigis identigado de signifaj stimuloj kiuj povas influi lernanta kaj manipulado de la lernmedio, en proksimume la sama tempo kiam Joseph Renzulli [53] rekomendis s\u0302ang\u0302ig\u0302antajn instrujnostrategiojn.\nHoward Gardner [54] identigis larg\u0302an gamon de modalecoj en siaj Multiple Intelligences teorioj.\nLa Myers-Briggs-Speco-Indikilo kaj Keirsey Temperament Sorter, surbaze de la verkoj de Jung, [55] fokuso sur komprenema kiel la personeco de homoj influas la manieron kiel ili interrilatas propre, kaj kiel tio influas lau\u0306 la manieron individuoj respondas al unu la alian ene de la lerna medio.\nLa laboro de David Kolb kaj la Tipa Prezentanto de Anthony Gregorc [56] sekvas similar sed pli simpligitan aliron."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Kelkaj teorioj proponas ke c\u0302iuj individuoj profitu el diverseco de lernado de modalecoj, dum aliaj indikas ke individuoj eble preferis lernantajn stilojn, lernante pli facile tra vidaj au\u0306 kinestetaj travivaj\u0302oj.\nSekvo de c\u0302i-lasta teorio estas tiu efika instruado devus prezenti diversecon de instrumetodoj kiuj kovras c\u0302iujn tri lernantajn modalecojn tiel ke malsamaj studentoj havas egals\u0302ancigojn por lerni en maniero kiel kiu estas efika por ili.\nGuy Claxton pridubis la amplekson tiuj lernadstiloj kiel ekzemple Visual, Au\u0306daj kaj Kinesteta (VAK) estas helpemaj, precipe kiam ili povas havi emon etikedi infanojn kaj tial limigi lernadon.\nLastatempa esplorado argumentis \"ke ekzistas neniu adekvata indicbazo por pravigi integrigi lernajn stiltaksojn en g\u0302enerale kleriga praktiko.\""}, {"text_idx": "#000069", "text": "Kiel akademia kampo, pedagogiofilozofio estas \"la filozofia studo da eduko kaj g\u0302iaj problemoj ( ...\ng\u0302ia centra temo estas eduko, kaj g\u0302iaj metodoj estas tiuj de filozofio \".\n\"La pedagogiofilozofio povas esti au\u0306 la filozofio de la procezo da eduko au\u0306 la filozofio de la disciplino de eduko.\nTio estas, g\u0302i povas esti parto da la disciplino en la signifo de esti koncernita kun la celoj, formoj, metodoj, au\u0306 rezultoj de la procezo de eduki au\u0306 estado edukita;\nau\u0306 g\u0302i povas esti metadisciplinary en la signifo de esti koncernita kun la konceptoj, celoj, kaj metodoj de la disciplino.\"\nKiel tia, g\u0302i estas kaj parto de la kampo de eduko kaj kampo de praktika filozofio, tirante de kampoj de metafiziko, sciteorio, aksiologio kaj la filozofiaj aliroj ( konjekta, preskriba, kaj/au\u0306 analiza) al adresdemandoj en kaj koncerne pedagogion, edukpolitikon, kaj instruplanon, same kiel la procezon de lernado, por nomi kelkajn.\nEkzemple, g\u0302i eble legos kio konsistigas edukadon kaj edukon, la valoroj kaj normoj rivelis tra edukado kaj instruaj praktikoj, la limoj kaj pravigigo de eduko kiel akademia disciplino, kaj la rilaton inter edukteorio kaj praktiko."}, {"text_idx": "#000070", "text": "En formala eduko, instruplano estas la aro de kursoj kaj ilia enhavo ofertis en lernejo au\u0306 universitato.\nKiel ideo, instruplano devenas de la latinaj\u0302o por konkursejo , rilatante al la kurso de faroj kaj travivaj\u0302oj tra kiuj infanoj kreskas por ig\u0302i maturaj plenkreskuloj.\nInstruplano estas preskriba, kaj estas bazita sur pli g\u0302enerala instruplano kiu simple precizigas kiuj temoj devas esti komprenitaj kaj al kiu nivelo por realigi akuratan gradon au\u0306 normon."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Akademia disciplino estas branc\u0302o de scio kiu estas formale instruita, c\u0302iu el ambau\u0306 c\u0302e la universitato-au\u0306 per iu alia tia metodo.\nC\u0302iu disciplino kutime havas plurajn sub-disciplinojn au\u0306 branc\u0302ojn, kaj distingi liniojn ofte estas kaj arbitraj kaj ambiguaj.\nEkzemploj de larg\u0302aj areoj da akademiaj disciplinoj inkludas la natursciencojn, matematikon, komputadon, sociosciencojn, homsciencon kaj aplikatajn sciencojn."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Instruejoj povas asimili belartojn kiel parto de K-12-gradinstruplanoj au\u0306 ene de majoroj en altlernejoj kaj universitatoj kiel liberelektaj.\nLa diversaj specoj de belartoj estas muziko, danco, kaj teatro."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Instrukcio estas la efektivigo de alia lernado.\nInstrukciistoj en primaraj kaj sekundaraj institucioj ofte estas nomitaj instruistoj, kaj ili direktas la edukon da studentoj kaj eble uzos multajn subjektojn kiel legado, skribo, matematiko, scienco kaj historio.\nInstrukciistoj en post-sekundaraj institucioj eble estos nomitaj instruistoj, instrukciistoj, au\u0306 profesoroj, depende de la speco de institucio;\nkaj ili c\u0302efe instruas nur sian specifan disciplinon.\nStudoj de Usono indikas ke la kvalito de instruistoj estas la unuopaj\u0302o plej grava faktoro influanta studentan efikecon, kaj ke landoj kiuj gajnas altagrade dum internaciaj testoj havas multoblajn politikojn modloko por certigi ke la instruistoj kiujn ili laborigas estu tiel efikaj kiel eblaj.\nKun la morto de NCLB en Usono (No Child Left Behind), instruistoj devas esti altagrade kvalifikitaj.\nPopulara maniero mezuri instrunefikecon devas uzi studentajn taksadojn de instruistoj (AROJ), sed tiuj taksadoj estis kritikitaj por esti malutilaj al lernado kaj malprecizaj pro studenta biaso."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Estis argumentite ke altaj tarifoj de eduko estas esencaj ke landoj por povus atingi altajn nivelojn de ekonomia kresko.\nEmpiriaj analizoj tendencas apogi la teorian prognozon ke malric\u0302aj landoj devus kreski pli rapide ol ric\u0302aj landoj c\u0302ar ili povas adopti avangardoteknologiojn jam proviten kaj testitajn fare de ric\u0302aj landoj.\nTamen, teknologitransigo postulas spertajn manag\u0302erojn kaj ing\u0302enierojn kiuj povas funkciigi novajn mas\u0302inojn au\u0306 produktadpraktikojn pruntitajn de la gvidanto por fermi la interspacon tra imitaj\u0302o.\nTial, la kapablo de lando lerni de la gvidanto estas funkcio de it'oj akcioj de \" homa kapitalo \".\nLastatempa studo de la determinantoj de entuta ekonomia kresko substrekis la gravecon de fundamentaj ekonomiaj institucioj [71] kaj la rolo de kognaj kapabloj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Sur la nivelo de la individuo, ekzistas granda literaturo, g\u0302enerale rilatita al la laboro de Jacob Mincer, [73] sur kiel gajno estas rilatita al la instruado kaj alia homa kapitalo.\nTiu laboro instigis grandan nombron da studoj, sed ankau\u0306 estas kontestata.\nLa c\u0302efaj konfliktoj rondiras c\u0302irkau\u0306 kiel interpreti la efikon de instruado.\nKelkaj studentoj kiuj indikis altan potencialon por lernado, per testado kun alta intelekta kvociento, eble ne atingas sian plenan akademian potencialon, pro monmalfacilaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000076", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] ekonomiistoj Samuel Bowles kaj Herbert Gintis argumentis en 1976 ke ekzistis fundamenta konflikto en amerika instruado inter la egalrajteca celo de demokrata partopreno kaj la neegalaj\u0302oj implicitaj per la dau\u0306ra profiteco de kapitalisma produktado."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Eduko ampleksas c\u0302iun agon, kiu intence evoluigas la korpajn, intelektajn kaj moralajn kapablojn de homo."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Lau\u0306 historia kompreno la nocio g\u0302enerale reprezentas la imagon, ke la edukadon organizas au\u0306toritatoj (gepatroj, lernejo, universitato...) por infanoj kaj junuloj, kiuj devis diligente ensorbi, tio estas pli-mapli pasive akcepti g\u0302in.\nPrecipe dum la 20-a jarcento kreskis tendenco al la kompreno, ke aktiva alproprigo pro internaj motivoj estas esenca faktoro, kiu kontribuas al sukcesa edukado.\nPost lau\u0306 tiuj c\u0302i tendencoj diverslande reformig\u0302is la instrumaniero (c\u0302efe en okcidenta Eu\u0306ropo en la 1970-aj kaj 1980-aj), kritikistoj plendas, ke pro troa libereco la junularo ne plu lernas celorientite labori, kaj ke tradiciajn valorojn anstatau\u0306as ajnisma kaj konsumisma pensmaniero. La procezo de tutmondig\u0302o instigas plian reinterpreton de la eduko, kiu ne plu estas defio nur por infanoj kaj junuloj sed por homoj de c\u0302iu ag\u0302o. C\u0302i-rilate uzig\u0302is la slogano \"tutviva lernado\". La disvolvig\u0302o de la komputiko aperigis novajn instru- kaj lernmanierojn, oni nun (ne nur, sed ankau\u0306) e-lernas en Virtuala Lernejo."}]