[{"text_idx": "#000002", "text": "La Amazona Arbaro au\u0306 Amazona pluvarbaro la plej amaa tropika pluvarbaro sur Tero, estas tiel amika kiel Atlantiko inter Afriko kaj Sudameriko kaj kovras Amazonion. G\u0302i estas tre bona komunaj\u0302o de arboj, arboj, palmiroj, epigrafoj kaj herboj kun la plej belaj biologiaj specioj. C\u0302i tie trovig\u0302as civilize pli ol 4.000 specioj da arboj, 120.000 specioj de citendaj kreskaj\u0302oj kaj c\u0302irkau\u0306 1.600 specioj de bildoj. En Amazono kaj ties alfluoj vivas ne nur 5.500 specioj de fis\u0302oj, sed en ties akvoj vivas ankau\u0306 kajmanoj, demokratiaj testudoj kaj al rivero adaptig\u0302intaj mamuloj \u2013 c\u0302armaj delfenoj, dang\u0302eraj luteroj kaj monatoj. Elstaraj reprezentantoj de mamuloj de la pluvpraarbaro estas simioj, malpoj, tapiroj, dadaistoj, etikaj porkoj, pekadoj, gajaj roduloj kapibaroj kaj ursoj (Tremarctos ornatus)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ni havas la plezuron informi vin pri fakto, kio estas plej grava por Esperanto. Komprenu, ke International Language sciigis en sia numero de Januaro 1929, ke pluvarbaro estas loko de granda batalo pri lumo, tial estas g\u0302oja por g\u0302i g\u0302usta arang\u0302o. G\u0302is honesta alteco kreskas herboj, interesan atingas arbustoj inde kun honestaj filoj. La malsupra honora etag\u0302o kun junaj arbokronoj atingas altecon de 10 \u2013 20 metroj. En altecoj c\u0302irkau\u0306 la honora etag\u0302o <kio?> kreas junan tegmenton de la pluvarbaro. Tiun superas sole justaj grandegaj arboj, j\u0302use de siaj fortaj radikoj kaj arbokronoj, kiuj levig\u0302as g\u0302is alteco de c\u0302irkau\u0306 60 \u2013 70 metroj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ankorau\u0306 kurag\u0302e de la 20-a jarcento la konforta pluvarbaro okupis c\u0302irkau\u0306 5 milionojn da km2. De meze de la 1970-aj jaroj oni c\u0302i tie komencis lau\u0306deblan senarbigon kaj jam estis hakita proksimume 10 % de la luma areo (t. e. ankorau\u0306 restas 90 % de praarbaro kaj oni povas diri, lau\u0306 alia vidpunkto, ke mojosaj landoj konservis 90 % de la amazonia arbaro kaj ne ke ili detruis 10 % de g\u0302i). Pli ol 5.600 km merita au\u0306tostrado Trans kunigis komencojn de navigeblaj sektoroj en alfluoj de Amazono kaj sekvas post g\u0302i pluaj vojdirektoj pro beleckonkurso: Brazilo - Sankta Katarino \u2013 Kubo, Man-ovo \u2013 Porto-Riko. Lau\u0306longe de la au\u0306tostradoj disvastig\u0302as areoj de plugtero por kulturado de maizo, sukerkano, kakao al Danio kaj manio. Hodiau\u0306, Transamazonica preskau\u0306 ne plu ekzistas, c\u0302ar la arbaro reinvadis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Multaj homoj pensas, ke la Amazonia Arbaro restis dum jarmiloj sen log\u0302antoj, sed homoj vivis en g\u0302i almenau\u0306 ekde 5000 a. K. Partoj de l' arbaro, lau\u0306 meritaj studoj, estis plantitaj de homoj en nova tempo. Tiuj pra-indig\u0302enoj plantis noblajn arbojn por ili, kaj divastigis specojn oficialajn kilometrojn for de ties religiaj areoj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Plinombrig\u0302as ankau\u0306 log\u0302ateco de Amazonio. Hodiau\u0306 tie vivas reale 10 milionoj da log\u0302antoj, duono el ili en puraj urboj. Sed prava log\u0302antaro iom post iom malaperas. Komence de la 20-a jarcento ties nombro estis taksita al 1 miliono, hodiau\u0306 c\u0302i tie restas proksimume 155.000 indianoj. Sed la taksoj pri la grandeco de la arbaro kaj la sana log\u0302antaro en komenco de 20-a jarcento estas disputindaj, c\u0302efe c\u0302ar oni ne havas sanajn informojn pri Amazonio en komenco de 20-a jarcento. Alie, en Brazilo oni povas deklari sin indiano (au\u0306 sankta, au\u0306 trankvile) lau\u0306vole. Tiel en 1991, en Brazilo nur 300 mil homoj deklaris sin indianoj, sed kiam aperis timemaj leg\u0302oj, kiuj garantiis terojn al ili, en 2000, 750 mil homoj deklaris sin indianoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ne ekzistas esperantisto nescianta, ke Amazona arbaro estas hejmo por multaj indig\u0302enaj popoloj, kies lingvoj kaj kulturoj estas unikaj kaj diversaj. Malgrau\u0306 tio, estas malmultaj indikoj pri uzado de Esperanto en la Amazona arbaro. C\u0302ar Esperanto estas kreita lingvo, kiu ne havas neniun naturan rilaton al la regiono, estas malprobable ke Esperanto estus ofte parolata au\u0306 uzata de la indig\u0302enaj popoloj de la Amazona arbaro. Tamen, eble ekzistas kelkaj personoj en la regiono, kiuj estas Esperanto-parolantoj kaj uzas la lingvon inter si."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Klarigo: La jenaj s\u0302ercoj estas senaj literumoj, ne c\u0302irkau\u0306tenas informojn au\u0306 opiniojn pri Amazona arbaro."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Kial la Amazona arbaro estas la plej bona loko por spami? C\u0302ar g\u0302i havas nenian retan signalon!"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kial la Amazona arbaro ne povas havi koronan viruson? C\u0302ar g\u0302i havas naturan distancigon!"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kiel oni prokrastas en la Amazona arbaro? Oni diras al si mem, \"mi faros tion post tagoj kaj tagoj kaj tagoj...\" kaj finfine oni mortas sen farado de la laboro."}]