[{"text_idx": "#000015", "text": "Kiel la subskribo \u201ela redakcio\u201d montras, teozofoj proponas sian laboron sen atentigo pri au\u0306toro: ne gravas personoj, gravas la temo. La jena teksto estas c\u0302efartikolo el Theosofie, trimonata gazeto pri teozofio. La tri teozofiaj celoj (de la Unuig\u0302inta Log\u0302io de Teozofoj) estas: la formado de kerno de Universala Homa Frateco, sen distingo de raso, kredo, sekso, personaj cirkonstancoj au\u0306 direkto; la kompara studo de malnovaj kaj modernaj religioj, filozofioj kaj sciencoj kaj la montro de la graveco de tia studo; la esploro de la nekonataj naturleg\u0302oj kaj la psikaj kapabloj en la homo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La fido estas oazo en la koro, kiun neniam atingos la karavano de la pensoj. Kahlil Gibran"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pli ol iam antau\u0306e estas en nia socio granda malsato je spiriteco, je instruoj kaj instrukcioj, kiuj faros nin fine felic\u0302aj. Sed c\u0302u ni vere scias, kion spiriteco implicas? Ekzistas tiom da kursoj kaj lernejoj, tiom da \u201espiritaj\u201d ideoj kaj teknikoj, ke preskau\u0306 estas io absurda kaj ankau\u0306 io profunde bedau\u0306rinda en la konfuzo de c\u0302i tiu \u201enova epoko\u201d. La fakto, ke la vorto \u201espiriteco\u201d estas volonte uzata en j\u0302urnaloj kaj popularaj televidprogramoj, kvazau\u0306 c\u0302iuj komprenus kio g\u0302i estas, jam estas indiko ke nia kulturo estas spirite fremdig\u0302inta. Kiam io ig\u0302as populara, kiel okazas nun kun spiriteco kaj esoteraj\u0302oj, g\u0302i devas ja perdi sian esencan signifon, c\u0302ar spiritaj principoj ja estas netau\u0306gaj por amaskomunikado. Kiam difinitaj ideoj estas prezentataj kiel spiritaj instruoj, tio ankorau\u0306 ne signifas ke ili ankau\u0306 estas spiritaj. Kaj inverse: kiam vera spiriteco estas proponata, ne sekvas au\u0306tomate ke ankau\u0306 c\u0302iu aprezas kaj akceptas tiun proponataj\u0302on. Oni ja estu kapabla rekoni la spiritan kiam g\u0302i prezentas sin kiel tian. La realo tamen estas, ke homoj interesataj pri spiriteco ne c\u0302iam scias, kiel distingi tion kio estas vera de tio kio estas falsa. Tiel, unu el la plej grandaj miskomprenoj estas, ke ni povus sen tro multa peno atingi spiritan progreson. Artikolo pri Meditado kaj Memstudo rimarkigas pri tio jenon:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Tamen ni vidas, ke la pli multaj Novepok-aj filozofioj prezentas nur metodojn por senti sin pli sane, por senti sin pli komforte en la revoj de sia iluzia egoo. Sed la lakmusa testo de vera spiriteco estas g\u0302uste g\u0302ia senkompromisa povo liberigi nin de tiu iluzio, ne tuj, sed kiam ni pro interna bezono konscias ke ne estas alia eblo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "En majo en lau\u0306cela salonego de Vatikano C\u0302ina Filharmonia Orkestro de Pekino kaj H\u0302oro de la S\u0302anhaja Operejo ludis la rekviemon de Mozart antau\u0306 la papo kaj la kurio. Omag\u0302o al Benedikto la 16a, certe! Por evidentigi, ke la muziko reprezentas tutmondan lingvaj\u0302on, substrekis c\u0302inologoj; por komenci per kvieta vojo la novajn rilatojn inter Pekino kaj Vatikano, flustris esperemaj ekleziuloj; por kontrau\u0306pezi per nova iniciato la tibetajn embarasojn, diris la malpli simpatiantaj komentantoj. La iniciato, tamen, estis planita jam antau\u0306e. Oni informis, ke la germankultura kaj pianludkapabla papo Ratzinger multe s\u0302atis kaj aplau\u0306dis la koncerton kaj afable konversaciis kun la orkestranoj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Muziko kaj milito: jen la temo de koncerto okazinta en junio en la albana c\u0302efurbo Tirano, kiam la kanto-au\u0306toro kaj eksa soldato James Blunt [g\u0302ejmz blant] ravigis spektantojn. Blunt, brito, dej\u0302oris antau\u0306 kelkaj jaroj en Kosovo kiel komandanto de la tieaj britaj pacgardistoj. Militista kariero tamen ne malhelpis ankau\u0306 artan. Spektantoj, kiuj plenplenigis la centran stadionon en Tirano, g\u0302uis ne nur belajn kanzonojn kiel \u201eMi amas vin, belulino\u201d, sed ankau\u0306 vidaj\u0302ojn el la milito en Kosovo elektitajn de la artisto mem."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Temas pri zorge prezentita libro kun multaj arabstilaj desegnaj\u0302oj, ankau\u0306 koloraj. Redaktis g\u0302in Gerrit Berveling, Michael Cayley kaj Renato Corsetti. Centoj da proverboj, arang\u0302itaj lau\u0306teme. Sur multaj pag\u0302oj estas, krome, enkadrigitaj anekdotoj proverbecaj. Multaj el la arabaj proverboj similas (ec\u0302, kelkfoje identas) al la \u201eokcidentaj\u201d proverboj, jam familiaraj al ni. Entute, la proverbokolekto, el kiu povas c\u0302erpi la literaturo esperanta, multe pligrandig\u0302is. La sola riproc\u0302o farebla estas pri la tre malgrandaj presliteroj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Kiu konas la Proverbaron de Zamenhof, tiu trovos c\u0302i tiun libron bonvena kunulo por g\u0302i. Ne timu, ke vi ne komprenos tre arabkulturajn esprimojn, c\u0302ar abundas klarigoj kaj piednotoj por helpi vin."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Por esperantistoj, kiuj iom konas nian historion, eble la komencaj c\u0302apitroj iras tro malrapide, sed ni ne forgesu, ke temas pri anglalingva originalo el la jaro 1985, ne destinita unuavice al internacia publiko: por pli bone komprenigi, kia estis Lidia, la au\u0306torino unue donas bildon pri s\u0302ia hejmo kaj precipe pri s\u0302ia patro kaj Esperanto mem. Kaj tio estas trafa decido: s\u0302in ja formis kiel personon g\u0302uste tiu fono."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La vivo de Lidia estas multrilate malkutima: la plej juna filino de Zamenhof, por kiu la antau\u0306aj gefratoj ja estis jam adoltaj, kiam s\u0302i ekkonsciig\u0302is pri la vivo, iasence ekkreskis kvazau\u0306 solinfano. Nur 9-jara s\u0302i eklernis Esperanton por akompani la gepatrojn al la UK en Berno en 1913, kie pli-malpli au\u0306tomate s\u0302i ekludis kvazau\u0306 rolon de princino: ja filino de d-ro Esperanto mem! Se tion tiujare s\u0302i ne farus, s\u0302i devus resti hejme. Tiu minaco efikis. De post tiam s\u0302i ne plu c\u0302esis okupig\u0302i pri la Internacia Lingvo: jam frue s\u0302i komencis traduki en g\u0302in kaj farig\u0302is bonstila au\u0306torino. C\u0302iuj konas s\u0302ian tradukon de Quo Vadis? kaj Baha\u0301'u'lla\u0301h kaj la Nova Epoko, sed ankau\u0306 plurajn aliajn tradukojn kaj proprajn tekstojn s\u0302i au\u0306toris."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Je certa momento s\u0302i iel kombinas ambau\u0306 siajn misiojn: s\u0302i farig\u0302as sukcesa C\u0302e-instruistino, faras multajn propagando- kaj instruo-vojag\u0302ojn, kaj allogas al la lingvo plurajn milojn da novaj homoj, kaj paralele s\u0302i faras paroladojn pri la bahaa religio, farig\u0302as intima kunlaboranto de ties misiistoj. Unufoje s\u0302i iras pilgrime al Palestino, al por bahaano sanktaj lokoj, renkontas la Gvidanton."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La verko fine rakontas pri s\u0302ia pereo \u2013 murdita en Treblinka. Finas la libron klarigo pri fontoj uzitaj kaj utile ampleksa indekso."}, {"text_idx": "#000038", "text": "La fotoj, kiujn oni renkontas, estas ege bonvena ric\u0302igo de la libro \u2013 unue, estas bone vidi, kiuj estas la koncernaj homoj mem; aliflanke, la tiama aspekto de la bildoj tiel forte vekas la etoson de l' foraj tempoj. Belege."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Solresol, la universala muzika lingvo de Jean Franc\u0327ois Sudre [j\u0302a frasu\u0306a\u0301 sidr] (1787-1862), bazita sur la sep tonoj de la solfeg\u0302o, malofte ricevis la atenton au\u0306 la respekton, kiun g\u0302i meritas. Tamen, g\u0302i estis la unua planlingvo, kiu akiris la subtenon de generaloj kaj aliaj potenculoj, famaj sciencistoj kaj komponistoj, internaciaj ekspozicioj, institutoj de kleruloj kaj simile (se ne de amasoj da realaj lernintoj kaj uzantoj), kaj tio por lingvo, unue publike prezentita jam 52 jarojn antau\u0306 la lanc\u0302o de Volapuko kaj 60 jarojn antau\u0306 la Unua Libro de Esperanto."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Li starigas, do, konkludan demandon pri tio, kiuj historiaj okazaj\u0302oj povus klarigi tian situacion. Kiel solvon li subtenas la teorion de la munkena profesoro Theo Vennemann, ke influo de antikvaj kaj nun malaperintaj parolantoj de semidaj lingvoj en Eu\u0306ropo okazigis trajtojn en la iam najbaraj au\u0306 anstatau\u0306ontaj keltaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Sed c\u0302u la atestaj\u0302oj vere sufic\u0302as, por fari tian konkludon? Kelkaj el la 40 punktoj de Cherpillod s\u0302ajnas al mi malfortaj, ekzemple, lia punkto 10: familinomoj havas la formon \u201efilo de ... \u201d. Cherpillod asertas, ke tiu kutimo ekzistas en malmultaj aliaj lingvoj (p. 47), menciante kiel solan alian ekzemplon la skandinavajn lingvojn. Tio simple ne estas vera, kaj cetere, temas ne pri lingva eco, sed kultura. Tra la mondo oni povas trovi tiun kutimon: hungaraj nomoj kiel Pa\u0301lfi (fi, fiu = \u201efilo\u201d) kaj azerbajg\u0302anaj kaj turkaj nomoj, finig\u0302antaj per -oglu (= \u201efilo\u201d), tuj venas en la kapon. En la kartvela nomo Ioseb Besarionis Dze G\u0302ugas\u0302vili (la naskonomo de Stalin) estas ec\u0302 du tiaj patronomaj komponantoj (dze = \u201efilo\u201d, s\u0302vili = \u201eido\u201d). Do, c\u0302u unika konverg\u0302o, kie ne povas roli hazardo? Ne."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Dum temas pri eraroj, mi respondu la kvizdemandon: la atakojn en Nov-Jorko je la 11a de septembro 2001 gvidis Muhamad Atta, kaj mi mencias tiun s\u0302ajne tute senrilatan fakton, c\u0302ar sur pag\u0302o 10 de Ilustrita OREL oni klopodas klarigi la korelativojn (nomante ilin tamen \u201epronomoj\u201d) per aro da respondoj al KI-demandoj: Kie? En Usono. Kiel? Per aviadiloj. Kiom? C\u0302. 3000 mortoj. Ktp. Rimedo tre originala, sed eble malbongusta au\u0306 ec\u0302 ofenda por iuj. Por mi la c\u0302efa problemo estas, ke c\u0302e \u201ekiu\u201d staras \u201eOsama bin Laden\u201d. Nu, estas vere, ke la usonaj amaskomunikiloj kulpigis lin tuj post la atakoj, sed Osama mem asertis, ke li ec\u0302 ne estis informita pri la atakoj. Li ne havis motivon por mensogi, kaj oni ne havas motivon por ne kredi lin. Efektive, en 2006, reprezentanto de la usona federacia polico FBI diris publike, ke FBI havas \u201enenian bonan atestaj\u0302on por ligi Bin Laden kun 9/11\u201d. Osama ja estas en listo de homoj serc\u0302ataj de FBI, sed pro atakoj en Afriko en 1998, ne pro \u201e9/11\u201d; kontrolu mem c\u0302e , se vi volas. C\u0302u la au\u0306toro de Ilustrita OREL intence disvastigas miton, au\u0306 c\u0302u li mem estas viktimo?"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Baraktas fis\u0302istoj ekster la akvo"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Strikis meze de julio miloj da japanaj fis\u0302istoj. Arig\u0302is en Tokio 3000 reprezentantoj de la fis\u0302istoj, postulante por sia industrio registaran subvencion. De sur podio deklaris sinjorino Hatakejama Ecuko el la gubernio Mijagi: \u201eLa prezo de nafto pli kaj pli altig\u0302as, sed fis\u0302prezoj neniam. Kotizoj por pensio kaj sanasekuro, impostoj, c\u0302io altig\u0302as. Se tiu situacio dau\u0306ros, ni ne povos vivteni nin. Helpu nin!\u201d"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Fis\u0302kaptado multe dependas de nafto. C\u0302irkau\u0306 50 % de la elspezoj de la fis\u0302istaro rilatas al nafto, c\u0302efe pro s\u0302ipetoj. Lastatempe la kosto de nafto kvaroblig\u0302is (de ekvivalento de 200 eu\u0306roj g\u0302is pli ol 800 eu\u0306roj por mil litroj). Tamen fis\u0302istoj ne povas aldoni tiun kroman elspezon al la prezoj de kaptitaj fis\u0302oj. La pograndistaro, havante pli da forto ol la fis\u0302istaro, premas prezojn por afabli al konsumantoj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Gustoj de konsumantoj pri fis\u0302oj s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Ili pli s\u0302atas tiajn fis\u0302ojn kiel salmo, tinuso kaj seriolo (Seriola quinqueradiata), kiujn oni povas facile kuiri kaj mang\u0302i same kiel viandon. Nuntempe homoj estas tiom okupataj, ke ili ne volas malrapide kuiri kaj mang\u0302i malgrandajn fis\u0302ojn kun multaj ostetoj. Tamen por kapti tinusojn, fis\u0302istoj devas vojag\u0302i al malproksima maro apud Sud-Afriko."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Tial al la kunveno en Tokio venis mesag\u0302o de unu el tiuj fis\u0302istoj: \u201eEstimata ministro, ni nun kaptas tinusojn 650 mejlojn sude de Kaburbo, Sud-Afriko, en malvarmegaj ventoj. Ni ac\u0302etis nafton en Kaburbo en junio kontrau\u0306 125 000 enoj (830 eu\u0306roj) por mil litroj, 50 000 enojn (300 eu\u0306rojn) pli multekoste ol en januaro. Ni s\u0302paris kaj s\u0302paris, sed ni ne povas tion plu fari.\u201d"}, {"text_idx": "#000074", "text": "La tinusojn oni transportas per aviadilo al Japanio. Do oni moke diras, ke tinusoj, kiuj venas al Japanio, ne nur nag\u0302as en la maro, sed ankau\u0306 flugas en la aero. Ankau\u0306 por tio oni bezonas nafton."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Ekzistas alia problemo pri japana fis\u0302ado: maljunig\u0302intaj fis\u0302istoj. En 1984 estis 440 000 fis\u0302kaptistoj en Japanio, sed nun estas nur 210 000. Dum la pasintaj 20 jaroj la nombro duonig\u0302is, kaj 40 % de la fis\u0302istoj estas pli ol 65-jarag\u0302aj. Do pro nafto-kostoj, s\u0302ang\u0302ig\u0302antaj gustoj de konsumantoj kaj maljunig\u0302anta fis\u0302istaro la japana fis\u0302industrio travivas malfacilajn tempojn."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Tamen konsumantoj s\u0302ajne ne multe interesig\u0302as pri tiu problemo. En la vespera televido multas programeroj pri frandaj\u0302oj kaj ekzemple pri \u201erotaci-sus\u0302i-restoracioj\u201d, kie oni surtabligas malmultekostajn, sed bongustajn sus\u0302iojn (sus\u0302io: kruda fis\u0302aj\u0302o sur rizbulo). Tie infanoj kaj gepatroj mang\u0302as kun felic\u0302a mieno, tute ne sciante, kiamaniere tiuj fis\u0302aj\u0302oj venas al ilia tablo."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Antau\u0306 nelonge en la albana c\u0302emara urbo Durre\u0308s estas malfermita ekspozicio pri pentraj\u0302oj de nekonata artisto. Temis pri 23-jara albana elmigrinto al Italio, kiu tie estis dumvive enprizonigita pro murdo. En la prizono vekig\u0302is lia talento pri pentrado."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Konsultinte kun sia fratino, li decidis sin dedic\u0302i al pentrado. Rezulte aperis kelkaj dekoj da verkaj\u0302oj tiel artismaj, ke lia naskig\u0302urbo konsentis starigi ekspozicion. La publiko ege s\u0302atis la pentraj\u0302ojn, kiuj spegulas ne nur prizonan vivon sed ankau\u0306, kaj c\u0302efe, eksterprizonan ekziston, aparte la gajecon de la naturo kaj de la homa vivo."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Lastajn jarojn plimultig\u0302is sinmortigoj en Albanio. Dum la pasintaj ok monatoj pereis propramane 90 personoj. Statistike sinmortigoj okupas la trian lokon el 17 mortokau\u0306zoj, tuj post trafik-akcidentoj. Mortigas sin c\u0302efe viroj inter 19 kaj 45 jaroj. Tamen konstateblas sinmortigoj ankau\u0306 c\u0302e adoleskoj kaj pli ag\u0302aj albanoj."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Kiel lernantoj pasigas someran liberan tempon? En Japanio la lerneja jaro komencig\u0302as en aprilo kaj la unua lernosezono finig\u0302as c\u0302irkau\u0306 la 21a de julio. Somera libertempo g\u0302enerale dau\u0306ros dum 40 tagoj g\u0302is la fino de au\u0306gusto."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Kion nunaj lernantoj faras? Multaj lernas en privata lernejo por kompensi la nesufic\u0302an lernadon en la lernejo. Multaj partoprenas en sporta trejnado organizita de lerneja au\u0306 loka kluboj. En au\u0306gusto multaj vizitas geavojn, akompanate de la gepatroj. Fine de la monato multaj haste finas somerajn lernejajn hejmtaskojn."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Tamen en kelkaj urboj lernantoj ne povas havi 40-tagan libertempon. Antau\u0306 du jaroj edukaj komitatoj mallongigis je unu semajno la someran libertempon. Lau\u0306 la j\u0302urnalo Asahi 10 % de la edukaj komitatoj en Japanio respondas jese al la demando pri mallongigo. Ili celas multigi lernohorojn, c\u0302ar en 2002 komencig\u0302is edukado lau\u0306 nova gvidlinio kaj lernohoroj malmultig\u0302is."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Tio maltrankviligis gepatrojn, kiuj kritikis la ministerion pri edukado. La ministerio konsentis reformi la gvidlinion, kaj venontjare en element- kaj mez-lernejoj plimultig\u0302os lernohoroj. Edukaj komitatoj, kiuj prove kaj anticipe mallongigis la someran libertempon, pravigis sin, dirante, ke ili celas eviti tro da s\u0302arg\u0302o al lernantoj."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Tamen enketite, 75,5 % de mezlernejanoj kaj 43,0 % de elementlernejanoj respondis, ke mallongigo de la ferioj tute ne estas bona. Venas kritikoj ankau\u0306 de gepatroj: \u201eLernantoj ne povas partopreni en sporta trejnado\u201d, \u201eLernantoj ne komprenas, kial ili devas iri al lernejo, dum iliaj gefratoj en supera mezlernejo ferias hejme\u201d, \u201eSomera libertempo donas al lernantoj s\u0302ancon pasigi tempon lau\u0306plac\u0302e kun siaj familianoj kaj en la naturo\u201d ktp (lau\u0306 la j\u0302urnalo Asahi)."}, {"text_idx": "#000088", "text": "C\u0302i-jare 118 universitatoj organizis kursojn, en kiuj instruistoj ricevas 12 lecionojn pri eduka politiko kaj 18 lecionojn pri sia fako. C\u0302iun jaron 100 000 instruistoj c\u0302eestos tiujn kursojn, do ankau\u0306 universitataj instruistoj devas multe labori dum la somero. Kion naskas okupita libertempo al Japanio? Pli klerajn lernantojn kaj instruistojn, kaj pli gloran Japanion? Eble ne."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Estas bone konate, ke ridoj malmultigas mensajn strec\u0302ojn kaj fortigas korpan imunecon. Tamen, por sano, kiom da ridoj necesas? Profesoro Kimura Jooj\u0302i de la Kansaja Universitato, Japanio, komencis esplori la sekreton de ridoj."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Li diras: \u201eMultaj homoj estas tro konsciaj pri sia sano, prenante medikamentojn kaj maltrankvilig\u0302ante pro sangopremo kaj glukozo.\u201d"}, {"text_idx": "#000092", "text": "Tamen ne tiajn aferojn oni mezuru, sed ridkvanton. Lau\u0306 la profesoro oni diru al si: \u201eAha, hodiau\u0306 ankorau\u0306 mankas 500 aH (unuo de ridoj) al mi. Mi g\u0302uu tradiciajn komikajn rakontojn kaj ridu.\u201d Tiel, opinias Kimura, nepras vivi."}, {"text_idx": "#000097", "text": "C\u0302u hobio au\u0306 sporto? Tion vi mem decidu. Verdire okazas en Finnlando ankau\u0306 vintraj nag\u0302okonkursoj en subc\u0302ielaj basenoj, sed tio estas jam alia afero."}, {"text_idx": "#000098", "text": "C\u0302iu esperantisto, kiu konas la literaturon, rekonas la nomon de Karolo Pic\u0302 kaj la titolon de lia romano La litomis\u0302la tombejo. Ankau\u0306 c\u0302i tiu eseeto temas pri tombejo, kvankam ne en C\u0302eh\u0302io, sed en la irlanda kampara urbo Tulamore. Tiu, kiu promenas en la tulamora tombejo, tie trovos diversajn unikajn interesaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Fremdulo eble surprizig\u0302os, ke malmultaj tombos\u0302tonaj surskriboj en la tombejo (kaj aliloke en Irlando) estas en la irlanda (gaela) lingvo. Kutime, la nomo kaj aliaj detaloj pri la forpasinto aperas en la angla, kvankam kelkfoje la epigrafo inkluzivas ankau\u0306 tradician citaj\u0302on en la irlanda. Fakte, la plej granda monumento en la tulamora tombejo havas tutgaelan surskribon gravuritan en antikvaj irlandaj manuskriptaj literoj, sed tio estas escepto."}, {"text_idx": "#000101", "text": "La plej s\u0302atataj kaj karakterizaj monumentoj konsistas el gravuritaj kolonoj en la formo de antikva kelta kruco, videbla en arkeologejoj kaj tombejoj en la tuta insulo. Tiu c\u0302i desegno, kvazau\u0306 simbolo de kelta kristanismo, havas cirklon super la du brakoj de la kruco."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Post la fino de la unua mondmilito, kaj la samtempa sendependiga ribelo kontrau\u0306 brita regado, g\u0302is la estig\u0302o de pli paca situacio en Nord-Irlando, en la lasta jardeko de la 20a jarcento, irlandanoj, kies familianoj militservis en la brita armeo dum la mondmilitoj, hontis pri la supozata \u201eperfido\u201d de irlanda patriotismo. Pro tio, kvankam miloj da junaj irlandanoj mortis en la militoj (malgrau\u0306 la oficiala neu\u0306traleco de la Respubliko en la dua), preskau\u0306 neniu irlanda familio au\u0306dacis malkas\u0302i la fakton per tombos\u0302tono memore al siaj militaj mortintoj."}, {"text_idx": "#000104", "text": "En Irlando estas pluraj miloj da familioj, kiuj lau\u0306tradicie vivas kiel nomadoj en ruldomoj kaj tendoj, kvankam ili ne estas de cigana deveno. Antau\u0306e tiu komunumo, angle \u201etinkers\u201d (stanistoj, kaldronistoj,) gaele tince\u0301iri\u0301), vendis kaj ac\u0302etis c\u0302evalojn. Moderna socio ne plu bezonas manfaritajn kaldronojn kaj sitelojn, kaj la nomadoj taksas la nomon \u201etinker\u201d insulto."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Ili nomas sin hodiau\u0306 \u201etravellers\u201d (vojag\u0302antoj; gaele: lucht siu\u0301il). Multaj vivas malcerte, dang\u0302ere kaj kelkfoje mizere, flanke de s\u0302oseoj. Tamen aliaj pli bonstataj nomadoj sukcesas gajni sufic\u0302e da mono por pli lukse subteni sin. Tiuj lastaj, pasigante la vivon sen fiksita domo, s\u0302atas imponajn monumentojn post sia morto. Pro tio, kelkaj el la plej grandaj kaj ornamitaj monumentoj en la tulamora tombejo kaj aliloke en Irlando trovig\u0302as sur la tomboj de nomadoj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La unua nomada monumento en la tombejo pompas el nigra marmoro, kun granda rando: g\u0302i estas alta tombos\u0302tono kun epigrafo en oraj literoj, flank-kolonoj beligitaj per orumitaj floroj, statuoj de la sankta virgulino kaj sanktuloj, florujoj, gravuritaj slabetoj donacitaj de diversaj familianoj, marmora piedpilko sur piedestalo, kaj antau\u0306a marmora genukuseno kun orumita invito \u201eStay and Chat\u201d (\u201eRestu kaj babilu\u201d)."}, {"text_idx": "#000107", "text": "La dua monumento trovita estas simila: el nigra marmoro, ric\u0302e orumita, kun aldonaj\u0302o de grandega rozario pendanta sur la tombos\u0302tono, orumitaj bildoj de kamioneto kaj nomada c\u0302arumo, kaj en la mezo, sur la marmora planko, piedestalo, sur kiu staras granda glaso da irlanda portero (nigra biero) Guinness [gi\u0301nes]."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Post funebraj\u0302oj, anstatau\u0306 malgrandaj florbukedoj, la nomadoj kutimas lasi sur la tombo grandegajn panelojn el artefaritaj plastaj floroj arang\u0302itaj en la formo de la nomo, kromnomo, au\u0306 titolo de la forpasint(in)o. Unu salutas \u201eGrandad Baldy\u201d (\u201eAvo Kalvulo\u201d); alia deklaras, en kripligita pos\u0302telefona j\u0302argono, \u201eI love u Mum\u201d (\u201eMi amas vin, panjo \u201d)."}, {"text_idx": "#000109", "text": "La irlandaj nomadoj kutime geedzig\u0302as, kiam ili estas tre junaj. Plej patosa tombo estas tiu de juna (30-jara) nomada virino. Simila al la aliaj monumentoj (el nigra marmoro, sed kun multaj gravuritaj memorslabetoj en formo de koroj kaj unu kiel malfermita libro), g\u0302i informas, ke la forpasintino mortis, naskante infanon, kiu ne supervivis, kaj plie postlasis kvin filojn, kvar filinojn kaj 17 genepojn, plus nevojn kaj nevinojn. G\u0302i atestas, ke la vivo de nomadoj ne c\u0302iam estas felic\u0302a, kaj iliaj mortoj ofte estas tragikaj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ankau\u0306 pri la tulamora tombejo eblus verki romanon."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Antau\u0306 nelonge divorcis juna paro el la suda c\u0302emara urbo Vlora. Poste ambau\u0306 komencis serc\u0302i novan partneron per interretaj babilejoj. Ili prezentis sin en la elektronika medio per kas\u0302nomoj kaj tiumaniere virtuale renkontig\u0302is. Sekvis vid-al-vida renkontig\u0302o \u2013 kaj kiom grandis la surprizo, kiam la iamaj geedzoj denove sin vidis. Reflamig\u0302is amo kaj reunuig\u0302is la paro."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Lau\u0306 oficiala statistiko 79 % de la litovoj estas romkatolikoj. Malgrau\u0306 tio, ke katoliko estas konsiderata tiu, kiu estas oficiale baptita, pli granda parto de litovaj katolikoj ne estas veraj \u2013 ili malofte vizitadas preg\u0302ejon, ilia c\u0302iutaga vivo estas iom for de katolikaj doktrino kaj reguloj. Pri sia katolikeco ili rememoras nur c\u0302e geedzig\u0302o au\u0306 funebra ceremonio."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Ideala katoliko estas tiu, kiu festas la \u201eSinjoran tagon\u201d, dimanc\u0302on. G\u0302enerale la litovoj amasvizitas siajn preg\u0302ejojn nur dum la tago de la mortintoj, Kristnasko kaj Pasko. La litova eklezio tiurilate havas modestan postulon: necesas almenau\u0306 unufoje dum la jaro, Paske, fari konfeson kaj akcepti komunian sakramenton."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Litovaj sociologoj rimarkigas, ke dum multaj jaroj 79 % de la litovoj identigas sin kiel katolikoj. Tio ne signifas, ke c\u0302iuj estas praktikantaj katolikoj. Pri sia katolikeco la popolo senkas\u0302e deklaris nur de post la s\u0302tata sendependig\u0302o en la jaro 1990. Samtempe aldonindas, ke la litovaj katolikoj estas dispartigindaj en du kampoj: ne veraj kaj veraj, kies c\u0302iutaga vivo strikte bazig\u0302as sur katolikaj valoroj. Al la lastaj apartenas c\u0302irkau\u0306 kvinono de la litova socio."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Krome, spertuloj parolas pri siaspeca socia premo \u2013 devigo esti katoliko. Ekzemple, estas normo geedzig\u0302i en la preg\u0302ejo, malgrau\u0306 ke Litovio estas unu el la progresintaj EU-landoj lau\u0306 statistiko de divorcoj. Dum la unuaj jaroj post la resendependig\u0302o rimarkig\u0302is pli granda kvanto de tiuj, kiuj neis ajnan konfesion, malgrau\u0306 ke nun la plej granda parto deklaras sin katolikoj. Dum la sovetia periodo la kredantoj estis en malfavora situacio. Post la resendependig\u0302o, kontrau\u0306e: ne estas bonmore esti laiko, kio estas konsiderata kiel postrestaj\u0302o, relikvo de la sovetiaj tempoj."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Tamen la litova eklezio ne maltrankvilig\u0302as pri la religiemo de siaj samlandanoj. Se oni komparas g\u0302in kun la situacio en aliaj landoj de Eu\u0306ropo, kie preg\u0302ejon vizitadas nur 4-5 % de la katolikoj, Litovio aspektas tute normale. La kvanto de edzig\u0302oj en la preg\u0302ejo dau\u0306re kreskas. Pli bedau\u0306rinde estas, ke pri sia katolikeco multaj litovoj memoras nur, kiam ili intencas geedzig\u0302i au\u0306 devas entombigi proksimulojn."}, {"text_idx": "#000117", "text": "En pasintjara sociologia enketo evidentig\u0302is, ke 80,2 % de la respondintoj atribuas sin al romkatolikoj, 2,7 % al la ortodoksa kristanismo, 0,7 % al malnovritanoj, 0,6 % al evangeliaj luteranoj, 0,4 % al reformitoj. C\u0302iu deka indikis pri nenia aparteno al religio. 33 % de la respondintoj indikis, ke preg\u0302ejon ili vizitas nur dum religiaj festoj, Kristnasko kaj Pasko, 17 % tion faras nur unufoje en la jaro au\u0306 ec\u0302 pli malofte, 16 % almenau\u0306 unufoje en monato, 9 % kelkfoje dum monato, 8 % almenau\u0306 unufoje en semajno. 13 % ne vizitas preg\u0302ejon kaj ne partoprenas religiajn ceremoniojn. Malgrau\u0306 c\u0302io 78,6 % sin kvalifikas kiel kredantojn kaj 16,4 % kiel indiferentajn al religio."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Lau\u0306raporte estis arestita en restoracio en Sarajevo 33-jarag\u0302a uson-bosnia aferisto, Damir Fazlic\u0301. Tiu farig\u0302is celpunkto de fikampanjo en Albanio, kie opozicianoj diris, ke Fazlic\u0301 ne nur komplicis kun la registaro en armiltrafikado, sed ankau\u0306 rilatis kun la murdistoj de la serba c\u0302efministro \u0110in\u0111ic\u0301."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Tamen kelkajn tagojn poste Fazlic\u0301 aperis en la albana televido, dirante, ke ne li, sed alia aferisto estas arestita en la restoracio. Krome li malkas\u0302is, ke li venis al Albanio por korekti fifamojn pri sia konduto."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Li diris, ke li helpis la Demokratian Partion de Albanio reakiri potencon kaj tute morale rilatis kun la nuna registaro. Li atentigis ankau\u0306, ke dum kvarjara esploro pri la mortigo de \u0110in\u0111ic\u0301 ec\u0302 ne unu fojon estas menciita lia nomo. Tiel finig\u0302is la fikampanjo kontrau\u0306 Fazlic\u0301 kaj la reganta partio albana."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Antau\u0306 nelonge respondeculo de la Eu\u0306ropa Komisiono deklaris, ke la albanoj, enirante Eu\u0306ropan Union, alportos almenau\u0306 du trezoraj\u0302ojn: gastemecon kaj interreligian solidarecon. La gastemo estas jam sankciita ankau\u0306 en la praa mor-kodo albana (la tiel nomata Kanuni i Leke\u0308 Dukagjinit au\u0306 \u201eKanono \u2013 leg\u0302aro \u2013 de Lek Dukag\u0302ini\u201d, princo el la 15a jarcento), kie oni substrekas, ke \u201ela hejmo de la albano estas samtempe la hejmo de Dio kaj la gasto\u201d.1 Kaj interreligia harmonieco kaj solidareco estas jam konata en c\u0302iuj teritorioj kie log\u0302as amase sur sia propra teritorio albanaj etnuloj (nome en Albanio, Kosovo, suda Serbio, okcidenta Makedonio, suda Montenegro, norda Grekio)."}, {"text_idx": "#000122", "text": "C\u0302e albanoj la islamanoj, en la lastaj jarcentoj, konsistigas la plimulton de la log\u0302antaro. (Respektive en Albanio 70 %, en Kosovo 90 %, en okcidenta Makedonio 95 %, en suda Montenegro 90 %, en suda Serbio 80 %, sed nur malplimulte en norda Grekio)."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Historie neniam okazis fortaj kvereloj kaj malpacig\u0302oj inter islamanoj, katolikoj kaj ortodoksaj kristanoj en tiuj teritorioj, ec\u0302 dum la grandaj tutmondaj krizoj (ambau\u0306 mondmilitoj ekzemple). Izolitaj incidentoj, kiuj okazis en Kosovo dum la lasta tiea milito, lau\u0306dire tute ne koncernas la albanan popolon, sed nur s\u0302telistojn kaj krimulojn, kiuj deziris profiti el la h\u0302aoso."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Lastatempe mi vizitis denove Kosovon kaj speciale la urbon Ferizaj, en kies centro staras du malsamreligiaj monumentoj, unu granda moskeo kun du minaretoj kaj unu belega ortodoksa preg\u0302ejo, ambau\u0306 restau\u0306ritaj lastatempe. Ambau\u0306 konstruaj\u0302oj situas en la sama kortego, unu apud la alia, kaj la kredantoj de ambau\u0306 religioj eniras senprobleme en la saman korton por preg\u0302i al Dio en siaj malsamaj sanktejoj. Tio efektive jam dau\u0306ras jarcentojn kaj same okazas hodiau\u0306."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Kritikantoj atentigas, ke tiu malnova leg\u0302aro sankcias ankau\u0306 sangan veng\u0302on. (Noto de la redaktoro.)"}, {"text_idx": "#000126", "text": "La pordoj glit-malfermig\u0302is, kaj li eniris la lifton. La ununura alia veturanto kontrolis lin, dum li enpas\u0302is, kaj poste re-mallevis la kapon. La butono por la tera etag\u0302o jam lumetis, do li nur apogis je la malantau\u0306a muro, dum la pordoj fermig\u0302is."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Kiam la lifto haltis, li atendis, g\u0302is la alia persono eliris, tiam mars\u0302is malrapide el la konstruaj\u0302o en la brilan junian tagon. Starante ekster la pordoj, g\u0302is la okuloj kutimig\u0302is al la sunlumo, li pripensis kion fari. Li havis nenian rendevuon por atingi, kaj neniu lin atendis. Li log\u0302is sola post la morto de sia edzino en la pasinta jaro, kaj liaj filoj log\u0302is eksters\u0302tate. Benko antau\u0306 li en la korto s\u0302ajne vokis lin, do li mars\u0302is al g\u0302i kaj sidig\u0302is."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Fonto en formo de kaduceo s\u0302prucis en orfis\u0302plena lageto antau\u0306 li. Infanoj ludis c\u0302e g\u0302i kaj c\u0302irkau\u0306 g\u0302i. Kiel juna arkitekto, (kiom da jaroj pasintaj?) li helpis dezajni c\u0302i tiun korton c\u0302e la universitata hospitalo kiel sian unuan projekton post la kolegio. Super la arboj kaj domoj trans la strato videblis la supro de la Fis\u0302burna Oficejo, kiu estis unu el liaj lastaj gravaj projektoj, antau\u0306 ol li emeritig\u0302is, jam kvin jarojn antau\u0306e. S\u0302ajnis al li iom ironie, ke li elektis ripozi c\u0302i tie, vidante kaj la komencon kaj la finon de sia profesia laboro. Koincido? Eble. Li tion ne kredis."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Li ne rimarkis la etan blankharulon eksidi c\u0302e la alia flanko de la benko, sed kiam li hazarde rigardis flanken, tie li estis. Li portis netan kompleton kun au\u0306dace helverda kravato, kvazau\u0306 peco de la gazono nodita c\u0302irkau\u0306 la nuko. Liaj piedoj apenau\u0306 atingis la teron. La etulo rimarkis lian rigardon kaj ekparolis."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Li ne estis kutime parolema kun fremduloj, sed ial li komencis paroli pri siaj problemoj al la eta gnomaspekta homo. Li rakontis pri la hepatito, kiun li ekhavis per pasinta transfuzo, sia malbona koro, kaj la kancero, kiun ili j\u0302us eltrovis. Pri tio, ke li ne estas kandidato por hepata transdono pro sia malbona koro, kaj ne por kora kirurgio pro sia malsana hepato, kaj pro siaj aliaj malsanoj li certe ne tolerus kemiterapion. Lia kuracisto proponis kurson de \u201esubtena terapio\u201d, kio vere signifas \u201ekomfortigi lin, g\u0302is li mortas\u201d."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Li rerigardis dubeme al li, kaj demandis: \u201eC\u0302u vi estas kuracisto?\u201d"}, {"text_idx": "#000135", "text": "\u201eNe. Almenau\u0306, ne precize, sed mi kredas ke mi eble povas helpi vin.\u201d"}, {"text_idx": "#000136", "text": "\u201eKion vi povas fari, kion la kuracistoj ne povas fari por mi?\u201d"}, {"text_idx": "#000137", "text": "\u201eDiru al mi la veron, kion faras por vi la kuracistoj?\u201d Pro surprizo pri tia demando li silentis dum momento, kaj la malgranda homo tuj dau\u0306rigis, ne atendante respondon. \u201eG\u0302uste kiel mi kredis. Viaj kuracistoj proponas, ke vi vivu la mallongan reston de via tempo sub la influo de drogoj, kiuj iom post iom ig\u0302os pli kaj pli senefikaj, g\u0302is vi finfine mortos, kiel dolorplena, duonfreneza maniulo. Mi promesas nenion, sed mi kredas, ke mi povas fari pli bone ol tio.\u201d"}, {"text_idx": "#000139", "text": "\u201eTio, kio, mi kredas, vin helpos. Drogherbaj ekstraktoj, kontrau\u0306-oksidigantoj, kaj tiel plu. Pli precize mi ne kapablus sciigi vin, sen ke vi multe studus.\u201d"}, {"text_idx": "#000141", "text": "\u201eMi senpreze donas g\u0302in al vi\u201d, la etulo diris formale, etendante la flakonon al li, riverencante."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Li prenis g\u0302in, kaj kontrolis la donacon. G\u0302i enhavis klaran, iomete flavan likvaj\u0302on, kiu fluis viskoze, kiel mielo. Li rerigardis al la malgranda homo. \u201eKaj kiam mi bezonos pli?\u201d"}, {"text_idx": "#000144", "text": "\u201eAtendu!\u201d li kriis al li. \u201eKiel mi trovu vin, se mi bezonos pli da medikamento?\u201d"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Kelkajn tagojn poste liaj amikoj kaj parencoj kunvenis c\u0302e sepultistejo. La rabeno c\u0302antis funebran kadis\u0302on per forta, klara voc\u0302o, kiu gvidis la lamentantojn, kiam iliaj propraj voc\u0302oj eble stumblus. En la elegio li lau\u0306dis la vivon kaj atingojn de la mortinto, kaj dankis al Dio, ke Li elektis preni lin pace, sensufere, dum li dormis."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Neniu au\u0306dis la etan blankharulon, kiu sidis en la lasta vico, diri: \u201eNedankinde.\u201d"}, {"text_idx": "#000151", "text": "Papo Benedikto la 16a proklamis la periodon de la 28a de junio 2008 g\u0302is la 29a de junio 2009 \u201ejaro de Sankta Pau\u0306lo\u201d. Parenteze, por protestanto tiu epiteto \u201esankta\u201d sonas iom strange, kvankam la 13a apostolo ankau\u0306 en protestantismo gravege rolas."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Por multaj Pau\u0306lo estas la vera fondinto de kristanismo. Por aliaj li grave misformis la originajn intencojn de Jesuo mem. Kiel ajn, la fakto, ke li naskig\u0302is antau\u0306 2000 jaroj, instigis la papon al tiu c\u0302i mondvasta memorado pri li. Lau\u0306 historiistoj Pau\u0306lo ja naskig\u0302is iam inter 5 kaj 10 p.K.; la ekzakta dato ne estas konata. Kaj c\u0302ar lian morton tradicie la romkatolika eklezio memoras la 29an de junio, kune kun tiu de Petro, tiuj c\u0302i datoj por la Pau\u0306lo-jaro iel estas devigaj."}, {"text_idx": "#000153", "text": "C\u0302ar Pau\u0306lo naskig\u0302is en la urbo Tarso en nuna Turkio, ankau\u0306 en tiu loko oni kunfestas c\u0302i tiun jaron: la loka c\u0302efpreg\u0302ejo el la 12a jarcento estos je dispono de pilgrimantoj, lau\u0306 decido de la turka registaro, kvankam de post 1943 g\u0302i oficiale ne plu estas preg\u0302ejo. Post 1943 komence oni uzis g\u0302in kiel tenejon; nun g\u0302i estas muzeo. Sed por la festo g\u0302i unu jaron denove funkcias kiel preg\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Ankau\u0306 sur la insulo Malto oni devas kunfesti c\u0302i tiun jaron, c\u0302ar sur tiu insulo Pau\u0306lo alterig\u0302is post s\u0302iprompig\u0302o survoje al Romo, kie iun tempon li vivis kiel malliberulo. Lau\u0306 la tradicio li poste mortis martire en Romo, tempe de imperiestro Nerono. La baziliko Sankta Pau\u0306lo ekster la Muroj en Romo staras sur la tradicia loko, kie li estis enterigita. Jen tiu baziliko do estas la tria, c\u0302efa, loko de la celebradoj."}, {"text_idx": "#000155", "text": "El la Nova Testamento la plej malnova parto konsistas el kolektaj\u0302o da leteroj de Pau\u0306lo, direktitaj al diversaj kristanaj komunumoj. Li respondas en ili plurajn demandojn kaj donas konsilojn. Poste aldonig\u0302is kelkaj leteroj de supozeble liaj lernintoj al la kolektaj\u0302o de nun entute 13 leteroj. La kvar evangelioj datig\u0302as de iom pli poste. C\u0302ar liaj tekstoj estas tiel fruaj, liaj eldiroj grande influis kristanismon. Pau\u0306lo estas vaste konata pro sia \u2013 lingve \u2013 komplikega stilo; tio estas unu el la kialoj, ke multaj homoj iom timas eklegi liajn leterojn. Alia problemo estas, ke fojfoje oni kvazau\u0306 subkonscie konas iajn ofte au\u0306datajn interpretojn de diversaj eroj, kiujn tamen c\u0302e rea legado eblas interpreti ankau\u0306 malsame. Tiel Pau\u0306lo, ekzemple, dumlonge por multaj estas ege kontrau\u0306virina teologo, sed aliaj \u2013 male \u2013 ec\u0302 fojfoje nomas lin la unua feministo de la kristana historio."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Nian internacian publikon mi s\u0302atus instigi eklegi liajn leterojn por tiamaniere honori tiun unikan personon. En Esperanto ekzistas la tradicia traduko el la komenco de la 20a jarcento fare de anglikanaj pastroj (en la esperantlingva biblio), sed ankau\u0306 ekzistas pli nova traduko en la serio Oriento-Okcidento de UEA: tiun c\u0302i mian tradukon mi verkis lau\u0306 pli modernaj tradukprincipoj de la nuna biblioscienco, tiel ke la enhavo farig\u0302as pli bone komprenebla por nuntempuloj. Kaj en la notoj kaj komentetoj mi provas iom detaligi interesajn trajtojn de la teksto. Espereble tiu c\u0302i Pau\u0306lo-jaro estos kialo por multaj samtempuloj niaj denove ekkoni liajn verkojn, kiuj ja tiel funde influis kristanismon kaj, pere de tio, la tutan mondon!"}, {"text_idx": "#000158", "text": "Dum ok tagoj, de la 5a g\u0302is la 11a de oktobro 2008, el la baziliko Sankta Kruco en Romo oni dissendis la integran tekston de la biblio. 1200 legantoj, katolikoj, protestantoj, ortodoksuloj, islamanoj kaj nekredantoj, sin sekvis dum 180 horoj, senpau\u0306ze, krom por momenta fama kanto au\u0306 muziko, en la deklamado de la tuta teksto."}, {"text_idx": "#000159", "text": "C\u0302io komencig\u0302is c\u0302e RAI 1 (Radio kaj televido itala), estis dau\u0306rigata en RAI eduka 2 kaj fojfoje au\u0306dig\u0302is ankau\u0306 c\u0302e provincaj privataj kanaloj, kiam la lau\u0306vica leganto apartenis al ties komunumo."}, {"text_idx": "#000160", "text": "En Italio almenau\u0306 67 % de la homoj posedas en sia biblioteko integran biblion, sed malpli ol 10 % el g\u0302i c\u0302erpas ion meditan."}, {"text_idx": "#000161", "text": "En profunda nokto iu leginto eliris el la baziliko, kie j\u0302us li legis la psalmojn 31, 32, 33: \u201eC\u0302ielaj vortoj skulptitaj en la s\u0302tono, perloj de sag\u0302eco ili estas\u201d, li komentis. \u201eJen la temo: homo persekutata de malamikoj, malbons\u0302anca, vivas inter maltrankvilaj\u0302oj. C\u0302iuj konspiras kontrau\u0306 li, bruligitan teron ili faras c\u0302irkau\u0306 li. Sed li sin turnas al la Sinjoro (Dio), kiu elau\u0306das lian preg\u0302on, prenas lian manon, al li forvis\u0302as la larmojn, lin levas, ree vers\u0302as en lian koron la dignecon de ekzisto spite de la kalumniantoj. Tiam la homo \u201arenaskig\u0302inta\u2019 pleng\u0302oje invitas la tutan mondon lau\u0306di la Sinjoron\u201d. Jen la komento de la leginto (c\u0302u katolika au\u0306 protestanta, c\u0302u nekredanta?), noktofunde, pri sia j\u0302usa sperto al j\u0302urnalistoj, kiuj lin atendis c\u0302e la pordo de la baziliko."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Celebris en oktobro nostalgiuloj pri komunismo la 100an datrevenon de la naskig\u0302tago de eble la plej sovag\u0302a diktatoro komunisma en orienta Eu\u0306ropo. Temas pri la albano Enver Hoxha [hodj\u0302a], kiu naskig\u0302is en la urbo Gjirokaster [g\u0302irokaster] en 1908 kaj mortis en Tirano en 1985."}, {"text_idx": "#000163", "text": "Komunistoj planis elspezi grandan monsumon por la solenaj\u0302oj, kaj ec\u0302 invitis rusajn komunistojn. Tamen, indignig\u0302is kaj protestis tiuj, kiujn persekutis la tiama reg\u0302imo totalisma, kaj kiuj memoris la krimaron, genocidon, subpremon kaj ekspluatadon fare de la s\u0302tato-partio lau\u0306 ordonoj de la diktatoro mem."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Trafis landon kun apenau\u0306 pli ol miliono da log\u0302antoj en 1944 amasaj ekzekutoj (g\u0302is 6000), politikaj enprizonigoj (g\u0302is 1945: 10 000), koncentrejoj, devigaj laborejoj, deportejoj kaj internigejoj, kie g\u0302is 1991 suferis centmiloj da albanoj. Lernejoj, preg\u0302ejoj, kazernoj, fabrikoj, stadionoj kaj privataj domoj transformig\u0302is en prizonojn, c\u0302ar ne sufic\u0302is jam ekzistantaj."}, {"text_idx": "#000165", "text": "La kondic\u0302oj en la devigaj laborejoj estis tiom malbonaj kaj malhumanaj, ke oni taksis la koncentrejojn c\u0302e Mauthausen au\u0306 Dachau pli bonaj. Politikaj prizonuloj, kiuj nombris tiam 20 000, malsekigis marc\u0302ojn, konstruis tunelojn, flughavenojn, domojn kaj elektrocentralojn kaj laboris en minejoj. Dume pereis centoj da homoj."}, {"text_idx": "#000166", "text": "Ribelado estis forte punata, kelkfoje per morto au\u0306 rekondamno. Kelkaj pasigis jardekojn en prizonoj \u2013 g\u0302is 45 jarojn. Samtempe suferis ekonomie, politike, socie kaj morale la tuta lando, kiun oni taksis entute granda prizono. Pro tio abomenis multaj albanoj la celebradon de la naskig\u0302datreveno de Enver Hoxha."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Novan parlamenton elektis litovoj en oktobro \u2013 kaj tiel adiau\u0306is la socialdemokratan registaron de Gediminas Kirkilas kaj salutis la konservativan de Andrius Kubilius."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Kreskinta korupto kaj troa elspezado turnis litovojn kontrau\u0306 la socialdemokratoj. Kontraste furoris la konservativuloj, tiel ke, post okjara pau\u0306zo, revenis la Unio de Patrujo \u2013 Kristandemokratoj de Litovio kaj gajnis 45 lokojn en la nova parlamento. La socialdemokratoj retenis 25 lokojn."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Kreig\u0302is do koalicio konsistanta el konservativuloj, la Partio de Nacia Levig\u0302o, Liberala Movado, Unio de Liberaluloj kaj la centro, kiu decidis pri la c\u0302efaj postenoj: Kubilius estros la registaron kaj Valinskas la parlamenton."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Tamen litovoj ne multe entuziasmig\u0302is pri la balotoj. Por elekti la novan parlamenton partoprenis en la unua etapo 48,6 % de la popolo kaj en la dua nur 32,4 %."}, {"text_idx": "#000173", "text": "Manifestaciis en la albana c\u0302efurbo Tirano membroj de la neregistara organizaj\u0302o Mjaft (\u201eSufic\u0302e\u201d) okaze de vizito de la itala ministro pri eksterlandaj aferoj, Franco Frattini."}, {"text_idx": "#000174", "text": "Okulfrapis sloganoj en la itala lingvo No al razzismo (\u201eNe al rasismo\u201d), kiuj aludis decidojn de la itala registaro kaj parlamento diskriminacii kontrau\u0306 fremduloj, interalie per apartaj klasc\u0302ambroj por italoj kaj neitaloj."}, {"text_idx": "#000175", "text": "En Italio oficiale log\u0302as 400 000 albanaj enmigrintoj. Cetere Italio okupas la unuan lokon en Albanio por fremdlandaj investoj. En Tirano subskribis Frattini kvin interkonsentojn ekonomiajn, kiuj inkluzivas konstruadon de granda elektrocentralo."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Siaflanke promesis Frattini liberigi la vizo-reg\u0302imon kun Albanio, c\u0302ar la lando plenumis preskau\u0306 c\u0302iujn tiurilatajn kondic\u0302ojn. Tio ne malhelpis dum la manifestacio disau\u0306digon per lau\u0306tparoliloj de la kanzono Giovinezza (Junularo) komponita en 1909 kaj kantita en Italio kaj en ties okupataj landoj, inkluzive de Albanio, g\u0302is la fino de la dua mondmilito."}, {"text_idx": "#000177", "text": "Striko malsata au\u0306 c\u0302u mems\u0302ata?"}, {"text_idx": "#000178", "text": "Malsatstrikis albanaj parlamentanoj en novembro por protesti kontrau\u0306 nova leg\u0302o. Nau\u0306 deputitoj de malgrandaj partioj rifuzis forlasi la parlamentejon kaj ekkus\u0302is sur la plankon, dum ekstere manifestaciis sampartianoj kaj aliaj subtenantoj."}, {"text_idx": "#000179", "text": "La kialo: la du c\u0302efaj partioj voc\u0302donis por leg\u0302o, kiu \u2013 lau\u0306 la malsatstrikantoj \u2013 nuligus la esperojn de la malgrandaj por okupi lokojn en nova parlamento elektota venontan someron."}, {"text_idx": "#000181", "text": "En malgranda Albanio, kun log\u0302antaro c\u0302irkau\u0306 kvarmiliona, agadas aktuale pli ol 40 politikaj partioj, kiujn subvencias la s\u0302tato. Antau\u0306 1991, kiel c\u0302ie en orienta Eu\u0306ropo, ekzistis nur unu partio \u2013 komunisma. Sed nun tiom da relative malgrandaj partioj estas vera luksaj\u0302o. Multaj celas okupi lokojn en la parlamento por profiti kaj ne por servi."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Kiel esprimis sin politikisto el la junularo, Erion Veliaj, ec\u0302 inter la malsatstrikantoj troveblas sep grandaj aferistoj. Krome la reprezentanto de Eu\u0306ropa Unio por Balkanio, Doris Pack, intervjuite de albana televida kompanio, mem diris, ke la malsatstriko estig\u0302is vers\u0302ajne nur pro personaj kialoj kaj ne favore al la bono de la lando."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Mortis tri virinoj, kaj vundig\u0302is kelkdeko da aliaj homoj, kiam kolapsis parto de pluretag\u0302a domo en la albana urbo Gjirokaster [g\u0302irokaster]. Apude oni estis fosanta fundamentojn por alia pluretag\u0302a konstruaj\u0302o, kaj s\u0302ajnas, ke pro avideco sekurecon oni neglektis. Povas esti, ke pro korupto la koncernaj instancoj ne sufic\u0302e atentis la dang\u0302eron."}, {"text_idx": "#000184", "text": "La tragedio havis grandan enlandan eh\u0302on, c\u0302ar jam okazis similaj katastrofoj. Dum la polico nau\u0306 suspektatajn respondeculojn arestis, la c\u0302efministro ordonis reviziadon de c\u0302iuj permesiloj de konstrufirmaoj. Publika opinio kondamnas la avidecon de tiuj c\u0302i firmaoj, kiuj aktuale multon enspezas pro floranta domkonstruado."}, {"text_idx": "#000185", "text": "Amon al la patrujo esprimis albanoj eksterlande log\u0302antaj per granda spektaklo. Kvarfoje estis prezentata \u201eNi amu pli multe Albanion\u201d, en kiu partoprenis i.a. la holivuda aktoro kaj humuristo Jim Belushi. La ordenon \u201eHonoro de la nacio\u201d prezentis al li la albana prezidanto Bamir Topi. Partoprenis ankau\u0306 Et-hem Ramadani, el Slovenio, kiu finance subtenis ne nur artistojn, sed ankau\u0306 familiojn afliktitajn de eksplodo c\u0302e la Gerdec-municiejo."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Materiismo estas, proksimume, la kredo, ke la sola realo estas tiu perceptebla tra la sensoj (c\u0302u au\u0306 ne helpe de teknologio). Lau\u0306 tia vidpunkto, la sperto nur subjektiva estas nefidinda c\u0302ar ne eblas kontroli g\u0302in kontrau\u0306 sendependa normo komune akceptata. Tial por materiistoj malakceptig\u0302as \u2013 c\u0302ar simple subjektivaj \u2013 c\u0302iaj religioj kaj spiritualismo."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Same kiel la aliaj grandaj fakoj de la mensa mondo, la spirita havas longan, varian historion. El la malmulta informo havebla, vers\u0302ajnas, ke la unua spirita kreitaj\u0302o de homo (\u201eteorio\u201d en plej vasta senco de la vorto) estis en formo de Mitoj; fakte, povas esti, ke Mitoj estis la bazo de c\u0302ia nemateria kulturo. El pramitoj, la pensado evoluis en la plej fruajn formojn de religio, kie mitoj ligig\u0302as kun ritoj, au\u0306spicie de fakulo pri spiritaj\u0302oj: unue s\u0302amanoj, poste sacerdotoj en temploj, fine organizaj religioj kaj eklezioj. Survoje, tiuj strukturitaj religioj akiris gamon da kromaj funkcioj \u2013 moralajn, disciplinajn, jurajn, sociajn, klerigajn, artajn, administrajn, ec\u0302 foje politikajn kaj militajn \u2013 sed tiuj ne estas esencaj de la spirita, ili estas akcidentaj alkreskaj\u0302oj. Do, la religio estas multe pli ol la spirita; ekzistas spirita dimensio en la vivo, c\u0302u au\u0306 ne ekzistas organiza religio."}, {"text_idx": "#000205", "text": "\u201eDio\u201d estas parto de tiu spirita-historia evoluo. Kiom estis misteroj en la vivo, preter klarigo kaj kompreno, tiom oportunis krei eksteran dimension \u2013 deus ex machina \u2013 por tion klarigi. Komence, tio estis simple mitaj \u201eFortoj\u201d \u2013 tondro, printempo, pluvo, suno, varmo, vento, kaj tiaj plu. Pograde, tiuj \u201efortoj\u201d ekhavis personajn kvalitojn kaj ig\u0302is \u201espiritoj\u201d au\u0306 dietoj (t.e. \u201eetaj dioj\u201d!). Tra multaj jarmiloj, oni ordigis tiujn diojn lau\u0306 hierarkio, lau\u0306 la graveco por la homaro, de tio, kion ili simbolis. Plej ofte superis la C\u0302iel-Dio (pro kio venas el la c\u0302ielo), vice la Ter-Diino (fekundo), Milito, Morto, Maro kaj cetere. Fine, ekestis la koncepto de unuopa \u201eVera Dio\u201d, plej eble en Mezopotamio c\u0302irkau\u0306 1000 antau\u0306 Kristo. Tiu unuopa Dio estis c\u0302iam pli abstrakta, pli fora ol la minoraj dioj, malpli koncernata pri homaraj aferoj."}, {"text_idx": "#000209", "text": "Ortodoksaj preg\u0302ejoj en la h\u0302arkiva regiono"}, {"text_idx": "#000210", "text": "H\u0302arkivo estas relative juna ukraina urbo \u2013 g\u0302i estas fondita en 1654. La c\u0302efa konfesio de ties log\u0302antoj estas ortodoksa kristanismo. En la urbo kaj g\u0302ia regiono oni konstruis g\u0302is nun proksimume 900 ortodoksajn preg\u0302ejojn kaj monah\u0302ejojn. Multaj el ili estis au\u0306 plene detruitaj, au\u0306 bruligitaj dum la sovetia periodo."}, {"text_idx": "#000211", "text": "La plej malnova preg\u0302ejo trovig\u0302as en urbo Izjum. G\u0302i estas konstruita en 1685 kaj poste restau\u0306rita. En H\u0302arkivo mem la plej malnova estas monah\u0302ejo de la Protekto de Dipatrino (1689). G\u0302i estis renovigata longan tempon, sed nun funkcias. Sur la tereno de monah\u0302ejo oni starigis tri monumentojn omag\u0302e al la mil-jarig\u0302o de kristanismo en Rusio-Ukrainio (celebrata en 1988), inter kiuj unu honore al Jesuo Kristo."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Kiam oni promenas en la centro de H\u0302arkivo antau\u0306 la okuloj aperas eble la plej impona konstruaj\u0302o \u2013 katedralo de Anunciacio. G\u0302i impone aspektas ene kaj ekstere. Felic\u0302e, nek la sovetia reg\u0302imo, nek la periodo de nazia okupado dum la dua mondmilito povis iel malbone influi al g\u0302i. Nur iam en 1974 fortega vento faligis la grandegan krucon de g\u0302ia tegmento kaj por remeti g\u0302in necesis certaj klopodoj. Lastatempe oni c\u0302iam pli beligas la katedralon."}, {"text_idx": "#000213", "text": "Ni ne povas ne mencii ankau\u0306 la katedralon de Dipatrina C\u0302ieliro. Ni jam skribis pri g\u0302i (MONATO 2004/2). G\u0302i estas konstruita en 1780, poste kelkfoje renovigita, kaj nun belaspektas."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Fine ni s\u0302atus nomi tri pliajn vidindajn preg\u0302ejojn en nia urbo, kiuj estas s\u0302tonaj, restau\u0306ritaj kaj nun funkciantaj: la c\u0302etombejan (1857), la kirkojn de Petro kaj Pau\u0306lo (1875) kaj de la Dipatrino de Kazano (1912)."}, {"text_idx": "#000215", "text": "La 9an de novembro 2008 en Speyer [s\u0302pajer], suda Germanio, la urbo kaj la juda komunumo kune fondis novan sinagogon. En la lastaj jardekoj multaj judoj el Rusio translokig\u0302is en tiun apudrejnan urbon. Tial la antau\u0306e eta judaro nun povis kurag\u0302e aliri la fondon de juda centro kun sinagogo kaj kromaj salonoj kaj instalaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000216", "text": "La dato de la fondado estas simbola. Akurate sepdek jarojn post la detruado de multege da sinagogoj en la hitlera Germanio dum pogroma nokto, tiam moke nomata \u201eimperia kristalnokto\u201d, oni fondis la trian sinagogon en Speyer post la mezepoka kaj post la dua el la dek-nau\u0306a jarcento, en 1938 detruita de la la nazioj. Speyer apartenis al la SCHUM-komunumoj, la plej renomaj judaj komunumoj en la mezepoko, kie elformig\u0302is la as\u0302kenazaj rito, teologio kaj vivmaniero. La akronimo SCHUM ligas la urbojn Speyer (SCH \u2013 S\u0302), Worms (W \u2013 U\u0306) kaj Mainz (M)."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Ke nuntempe en Germanio fondig\u0302as sinagogoj, ne plu estas malofta mirindaj\u0302o. Sed en Speyer la loko de la konstruaj\u0302o estas aparte menciinda. La nova sinagogo ne estas konstruebla sur la tereno de la siatempe detruita sinagogo. Tie, urbocentre, instalig\u0302is jam antau\u0306 multaj jaroj granda vendejo. Anstatau\u0306e oni trovis konvenan lokon en la tereno de la iama katolika monah\u0302ejo Sankta Guido, antau\u0306 nelonge profanita kaj akirita de la urba komunumo. La sinagogo mem havos sian lokon precize tie, kie oni dum jarcentoj kultis kristane."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Dum la solena metado de la baza s\u0302tono parolis inter aliaj Kurt Beck, ministro-prezidanto de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, Werner Schineller, la urbestro kaj precipa apoganto de la projekto, Peter Waldmann, la prezidanto de la Landa ligo de judaj komunumoj en Rejnlando-Palatinato, Karl-Heinz Wiesemann, la episkopo de la diocezo Speyer, Eberhard Cherdron, prezidanto de la evangelia eklezio de Palatinato kaj Alfred Jacoby, la arkitekto. Ili c\u0302iuj emfazis la simbolan karakteron de la fondado, de la dato, de la loko. Samtempe ili memorigis la dolorigajn eventojn en 1938 kaj aktualajn kontrau\u0306judajn agadojn kun la resumo: Neniam ree! Entute ili taksis la refondadon de la juda komunumo kaj la konstruadon de nova sinagogo esperiga momento en la urba kaj regiona historio, signifa religie, politike kaj kulture."}, {"text_idx": "#000219", "text": "La ceremonion akompanis specife judaj kantoj. Kantoro kantis psalmon antau\u0306 la baza s\u0302tono, kiu trovis sian lokon en la nic\u0302o, kie iam tabernakle manifestig\u0302is la dia c\u0302eesto. Granda aro da judoj kaj simpatiantoj estis konsciaj pri la historia signifo de la fondado. Per g\u0302i mirakle reekfloros la juda vivo en Speyer, antau\u0306e preskau\u0306 plene estingita. Lau\u0306 la planoj la nova centro ekfunkcios en 2010, pliric\u0302igonte per judaj kontribuoj la kulturan vivon de la urbo, aktuale pli konata pro la katolika katedralo, tombejo de pluraj germanaj imperiestroj, kaj la protestanta protestado."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Murdis sesjaran albinan knabinon en Ruyigi, orienta provinco de Burundo, malbonuloj armitaj per pafiloj. Post la murdo ili detranc\u0302is s\u0302ian kapon, brakojn kaj gambojn, kiujn ili forportis. La knabino estas la kvara albino mortigita en 2008, lau\u0306 la prezidanto de la landa albino-asocio."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Parlamenta enketo montras, ke membroj kaj organoj de albinoj estas vendataj en la regiono kaj ankau\u0306 en la najbara lando Tanzanio por sorc\u0302aj\u0302oj \u2013 kaj kontrau\u0306 grandaj monsumoj. Fis\u0302kaptistoj kaj orserc\u0302antoj uzas la organojn en diversaj sorc\u0302aj\u0302oj, por ke floru iliaj entreprenoj. Lau\u0306 popolkredo, albinoj estas akvo-dioj, kies organoj plenas je misteroj. Kelkaj homoj kredas, ke albino-sango kuracas aidoson."}, {"text_idx": "#000222", "text": "La polico jam arestis tiujn, kiuj mortigis la tri antau\u0306ajn viktimojn. Arestitaj estas ankau\u0306 kvar suspektatoj en la kazo de la lasta mortinto. La provinca prokuroro postulas mortopunon. Intertempe la polico provas protekti la albinojn en aparta kampadejo en la c\u0302efurbo, el kiu tamen la lasta mortigito eliris, kredante, ke ne plu estas dang\u0302ero."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Entute mortis en 2008 tra diversaj landoj de orienta Afriko almenau\u0306 27 albinoj, grandparte virinoj kaj infanoj, kaj c\u0302iuj viktimoj de homaj oferoj."}, {"text_idx": "#000224", "text": "La atribuoj de la Nobel-pacpremio c\u0302iujare vekas tutmondan atenton. En la lastaj jaroj g\u0302in ricevis foje medi-aktivulo, foje defendanto de homaj rajtoj au\u0306 kampanjo kontrau\u0306 amasmizero. Iuj miris, ke homoj, kiuj ne rekte okupig\u0302as pri paco, rajtas ricevi pacpremion. Sed la plimulto akceptas la pravigon, ke malric\u0302eco kaj detruo de la medio povas esti fundaj kau\u0306zoj de militoj."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Do g\u0302i specifas tri kondic\u0302ojn: popola interfratig\u0302o, malarmado kaj packongresoj. C\u0302u oni komprenu, ke sufic\u0302as unu el ili por rajti ricevi la premion? Au\u0306 ke necesas c\u0302iuj tri? Heffermehl en sia libro (Nobels vilje (La volo de Nobel), eldonejo Vidarforlaget, Oslo, 2008) trovas, ke la tri kondic\u0302oj konsistigas unuecan vizion, kiu koincidas kun la celo de la pacmovado de la 1890aj jaroj. Tiam oni pledis por arbitracio inter konfliktantaj nacioj kaj okazis grandaj internaciaj packongresoj en Bern (1892) kaj Hago (1899)."}, {"text_idx": "#000231", "text": "La komitatanoj de la postmilita tempo malfidelas al la vizio de Nobel pri malarmado kaj amikeco, akceptante la tradician pensmanieron: nacia sekurigo per armea forto. Kaj politikaj partioj ofte nomumas pensiig\u0302antajn parlamentanojn komitatanoj kiel honora rekompenco; Nobel tamen celis subteni senmonajn idealismajn pacfarantojn, ebligante al ili pluan porpacan agadon."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Post la apero de la libro la komitato atribuis premion por 2008 al Martti Ahtisaari pro lia paca mediaciado c\u0302e multaj internaciaj militetoj. Tiu agado absolute meritas premion, sed apenau\u0306 tiun de Nobel, taksas Heffermehl en intervjuo. Nobel celis malarmadon kaj starigon de internacia jura ordo, kio evitigu, ke konfliktoj alprenu militan formon."}, {"text_idx": "#000238", "text": "C\u0302u tiu kritiko stimulis publikan debaton en Norvegio? G\u0302is nun ne: la Nobel-komitato konstatas nur, ke g\u0302i havas sian interpreton de la testamento kaj ne volas eniri ian ajn diskuton pri la afero."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Aparte en unu urbo de Japanio oni bonvenigis la venkon de la usona prezidonto Barack Obama \u2013, en la urbo Obama."}, {"text_idx": "#000245", "text": "La 5an de novembro 2008 en Obama, malgranda urbo apud Japana Maro, arig\u0302is 200 homoj por spekti programon pri la elekto de la venonta usona prezidanto. Dume grupo nomata Obama-gejunuloj (verdire ne-gejunuloj) dancis la hulaon de Havajo, de kie devenas Obama. Kiam Obama deklaris sian venkon, la salono plenig\u0302is de ripetataj g\u0302ojkrioj: \u201eJes, ni povas!\u201d."}, {"text_idx": "#000246", "text": "La urbestro de Obama, s-ro Macuzaki, diris: \u201eNi pli progresigu la amikan rilaton kun Honolulo, Havajo, kaj samtempe disvastigu nian urbonomon Obama. Mi volas inviti s-ron Obama al nia urbo.\u201d Cetere, kiam la japana c\u0302efministro Asoo parolis per telefono kun Obama, tiu respondis: \u201eMi jam vizitis Japanion, kaj mi konas la urbon Obama.\u201d"}, {"text_idx": "#000247", "text": "Poste kolektig\u0302is samloke pliaj entuziasmuloj por dua festo, dum kiu salutis la ambasadoro de Kenjo, kie log\u0302as la avino de Obama. Fine la festantoj deklaris planon c\u0302eesti la instalan ceremonion de la nova prezidanto kaj danci hulaon antau\u0306 la Blanka Domo."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Pro publike faritaj eraroj kaj pro superflua uzado de fremdaj vortoj en la slovaka lingvo minacos sankcioj ekde la 1a de julio 2009."}, {"text_idx": "#000249", "text": "La punojn proponas en nova leg\u0302propono pri la s\u0302tata lingvo la Ministrejo pri Kulturo en Slovakio. La nuntempa leg\u0302o ne ebligas sankciojn pro malrespekto de la oficiala lingvo. Tiujn oni ellasis el la leg\u0302aro en 1999, kio \u201emalfermis pordon al senbrida kresko de malrespektado de la leg\u0302o pri la s\u0302tata lingvo\u201d."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Sude de Bailenambeann estas montaro nomata Slievenagat, angligita kripligo de la irlanda Sliabh na gCat, \u201emontaro de la katoj\u201d. La nomo ne rilatas al la besteto, kiun PIV c\u0302arme difinas kiel \u201emamulo ... tenata kiel muskaptanta dombesto\u201d, sed al la pinarba mustelo au\u0306 marteso. La irlandgaela nomo de tiu rabobesto estas cat-crainn, lau\u0306vorte \u201earba kato\u201d. Kompare kun montaro en alpaj regionoj, Slievenagat ne estas tre impona; fakte, temas pri vico da montetoj, el kiuj nur kelkaj estas relative altaj. Tamen, g\u0302i estas bela regiono, kie oni c\u0302iam povas trovi solecon kaj trankvilon."}, {"text_idx": "#000253", "text": "La montaranoj estas afablaj kaj gastamaj. Du el la plej interesaj kaj simpatiaj estas la maljunaj amikoj Sea\u0301n kaj Tadhg. G\u0302is siaj emeritig\u0302oj, ili ambau\u0306 laboris kiel s\u0302tonmasonistoj, metio, kiun ili heredis de siaj respektivaj patroj, loke renomaj pro sia konstruado de preskau\u0306 c\u0302iuj el la pontetoj kaj apudvojaj muroj en la regiono. Ankau\u0306 Sea\u0301n kaj Tadhg estas tre lertaj masonistoj. Kvankam Sea\u0301n ne plu gajnas sian tagan panon per laboro por la graflanda konsilantaro, li distras sin per farado de diversaj s\u0302tonaj artaj\u0302oj. Kun helpo de Tadhg, li restau\u0306ris kaj plibeligis la murojn de tradicia sankta puto, nun rigardata kiel kristana objekto, sed kiu vers\u0302ajne estas de pagana origino. Por la muroj li gravuris slabon kun surskribo en la irlanda lingvo kaj en la antikva manuskripta alfabeto, kaj ornamis g\u0302in per skulptita homa kapo. Ankau\u0306 lia riverborda g\u0302ardeno estas ornamita per tiaj kapoj, imitaj\u0302oj de la antikvegaj antau\u0306kristanepokaj s\u0302tonaj kapoj troveblaj en tuta Irlando. Iufoje, mia kara edzino Hortensia vizitis la hejmon de Sea\u0301n akompanate de amikino, kiu estas arkeologo. La arkeologino estis tre ekscitita, kiam s\u0302i rigardis la kapojn. S\u0302i demandis al Sea\u0301n, c\u0302u li jam raportis al la nacia muzeo pri la ekzisto de tiuj gravaj arkeologiaj\u0302oj. Li lakone respondis, ke ne. S\u0302i insistis, ke tio estas lia devo. Kiam li klarigis, ke li mem faris la kapojn, s\u0302i estis iomete embarasita. La domo de Sea\u0301n trovig\u0302as apud rivero, klifoj kaj pitoreska ruino de muelejo en bela vilag\u0302o c\u0302e la flanko de la montaro. Tiun terenon c\u0302irkau\u0306 sia domo li transformis en belegan g\u0302ardenon, admiratan de c\u0302iu vojag\u0302anto, kiu trapasas la vilag\u0302on."}, {"text_idx": "#000255", "text": "En la sama vilag\u0302o, Ballyallin, log\u0302as iom ekscentra anglino, Zoe Drab. (Unu el la signifoj de la angla vorto drab estas \u201emalbrila\u201d; alia signifo \u2013 kiun ni ne menciu \u2013 estas \u201ec\u0302iesulino\u201d, sed tiuj adjektivoj nek tau\u0306ge nek juste priskribas s\u0302in.) S\u0302i vestas sin per stranga miksaj\u0302o de drapoj kaj koloroj, kaj s\u0302ia rufa hararo elstaras kiel sovag\u0302aj flamoj c\u0302iuflanke de s\u0302ia kapo. S\u0302i okupas la plej grandan kaj plej kadukan domegon en la vilag\u0302o, kie s\u0302i naskis siajn (nun plenkreskajn) gefilojn Pandora, Icarus kaj Henry. La patro de la gefiloj ne plu vivas kun Zoe, do sola s\u0302i devas zorgi pri la domo kaj la bieno. En c\u0302i tiu kunteksto \u201ezorgi\u201d ne estas ekzakte la plej trafa verbo, c\u0302ar la interno de la familia hejmo trovig\u0302as en mizere neglektata stato. Iam, kiam ni vizitis s\u0302in kune kun amiko, tiu demandis, c\u0302u li povas uzi la necesejon, s\u0302i respondis, ke la necesejo ne funkcias, sed oni povas uzi la g\u0302ardenon por la sama celo. Lau\u0306informe la gefiloj de Zoe estis edukitaj en unu el la plej multekostaj lernejoj en Irlando, do almenau\u0306 iam, al la familio Drab ne mankis mono. En la bieno abunde kreskas c\u0302iuj specoj de fruktoj kaj legomoj, sed Zoe ne portas siajn rikoltojn al iu ajn bazaro au\u0306 vendejo, do la troaj\u0302o, kiun s\u0302i ne povas mang\u0302i, putras au\u0306 estas fordonata al la najbaroj."}, {"text_idx": "#000257", "text": "La c\u0302eesto de angloj ne c\u0302iam estis bonvena en Ballyallin. Dum la ribelo kontrau\u0306 la brita regado de Irlando, kelkaj anoj de pacema angla bienista familio apartenanta al malgranda religia sekto estis murditaj de IRA (la tiel nomata irlanda respublikisma armeo). Kiuj supervivis, elmigris al Au\u0306stralio, kie iliaj posteuloj ankorau\u0306 vivas. Felic\u0302e, tiaj grandaj tragedioj ne plu okazas en la montara regiono."}, {"text_idx": "#000258", "text": "Tamen kelkfoje la montaranoj spertas etajn malg\u0302ojojn. Du generacioj de la vilag\u0302a familio Murphy estis posedantoj de la loka trinkejo, \u201eRiverborda Taverno\u201d. Lau\u0306 tradicio irlandaj familioj, kiuj havas plurajn gefilojn, dedic\u0302as unu filon (kaj unu filinon, se estas pli ol unu) al la katolika eklezio. P.J., la plej ag\u0302a el la gefiloj Murphy, estis ordinita kiel pastro kaj sendita de sia ordeno al paroh\u0302o en Au\u0306stralio. Tie li iom maldiskrete ekamis kaj edzig\u0302is kun au\u0306stralianino, do ne plu havis permeson funkcii kiel pastro. La gepatroj de la au\u0306stralia virino, kiuj estis tre piaj, ne akceptis la bofilon. Kune kun sia nova edzino, P.J. revenis al sia hejmvilag\u0302o en Irlando, kie li anstatau\u0306is sian maljunan patron kiel proprietulo de la trinkejo. Aktuale Ballyallin ne havas sian propran pastron, kaj P.J. tre s\u0302atus povi celebri la meson en la vilag\u0302a preg\u0302ejo, sed tion la episkopo ne permesas. La vilag\u0302anoj, kiuj estas tre toleremaj, volonte akceptus lin kiel sian pastron (ec\u0302 edzig\u0302inta), sed nenio estas farebla. Lau\u0306raporte, P.J., lia edzino kaj ilia kreskanta familio baldau\u0306 reiros al Au\u0306stralio, kaj la vilag\u0302anoj perdos unu el siaj plej s\u0302atataj filoj. Tia estas la vivo en la Lando de Sanktuloj kaj Doktuloj."}, {"text_idx": "#000259", "text": "Johano estas mezag\u0302a profesia fotisto, kiu log\u0302as en la norda kvartalo de Bailenambeann. Lia s\u0302atokupo konsistas el longaj piedvagadoj en la montara regiono, kiun li tre bone konas, kaj pri kiu li faris belan ilustritan mapon. Ekde sia infaneco li estis tre sing\u0302ena kaj soleca homo, sed lastatempe li ig\u0302is multe pli aplomba kaj kontenta. La kau\u0306zo estas, ke li finfine sukcesis trovi virinon, kun kiu li povas rilati. Fatima \u2013 tiel s\u0302i nomig\u0302as \u2013 estas filino de irlanda patrino kaj (supozeble) indonezia patro. La patro malaperis, kiam s\u0302i estis bebo, kaj s\u0302i, kiel ankau\u0306 Johano, havis malfelic\u0302an infanecon. C\u0302ar s\u0302i ne havas eu\u0306ropan aspekton, s\u0302i ofte suferis diskriminacion. Antau\u0306 nelonge ili geedzig\u0302is \u2013 ne en preg\u0302ejo, sed en la civila registrejo, arang\u0302o, kiu relative malofte okazas en c\u0302i tiu precipe katolika lando. Johano sentis, ke edzig\u0302a ceremonio en nura oficejo ne estas sufic\u0302e romantika kaj solena, do, post la edzig\u0302festo, li invitis siajn konatojn al neoficiala bena ceremonio c\u0302e la sankta puto apud Ballyallin. La invitkarto informis, ke la evento konsistos (konforme al honorata kelta tradicio) el \u201ebeno kaj posta diboc\u0302o\u201d. P.J. konsentis doni la benon al la paro. Johano luis minibuson por transporti la konatojn al la puto. La bena ceremonio estis g\u0302oja afero, kvankam la suno ne ridetis sur g\u0302i. Fatima alvenis, refoje surhavante sian rozkoloran satenan nuptorobon. P.J., kiu por la okazo portis siajn ne plu ofte uzatajn mesvestojn, legis la edzig\u0302liturgion kaj preg\u0302ojn, du amikoj legis poemojn, kaj la tuta evento s\u0302ajnis (almenau\u0306 al Hortensio kaj mi) felic\u0302a kombinaj\u0302o de kristanaj kaj paganaj tradicioj. Ni c\u0302iuj buse revenis al la vilag\u0302o, kie P.J. revestis sin per sia c\u0302iutaga vestaj\u0302o kaj ree alprenis sian normalan trinkejestran rolon, kaj ni drinkis kaj trinkis, tostis la novajn geedzojn, kaj dancis g\u0302is noktomezo."}, {"text_idx": "#000260", "text": "Norde de la rivero en Bailenambeann estas miksita kvartalo de socialaj domaroj de laboristoj kaj senlaboruloj, kune kun luksaj domoj de bonstataj civitanoj. Tie trovig\u0302as ankau\u0306 la stadiono de la Gaela Atleta Asocio kaj la graflanda malsanulejo. Du virinoj, kiuj log\u0302as en la norda kvartalo kaj apartenas al nia rondo de konatoj, estas Orla kaj Aoife. Orla laboras en urba oficejo, sed semajnfine s\u0302i agas kiel arbitraciantino c\u0302e la matc\u0302oj de la Camogie \u2013 (Virina Atleta) Asocio. S\u0302i estas tre kapabla virino. Krom s\u0302ia sporta aktiveco, s\u0302ia dua \u2013 ne tipe ina \u2013 s\u0302atokupo estas c\u0302arpentado, kaj s\u0302i lerte faris sian propran doman meblaron. S\u0302iaj gefiloj estas c\u0302armaj kaj bonkoraj junuloj, kiuj laboras por bonfaraj organizaj\u0302oj. S\u0302ia bela filino Patricia estas helpantino en centro por au\u0306tismuloj. S\u0302ia hobio estas ekzota ventrodancado, kiu tre furoras inter junaj virinoj en nia urbo. Lau\u0306s\u0302ajne tiu speco de dancado estas rigardata kiel sana ekzercado, efika rimedo por eviti dikig\u0302on kaj por beligi la inan korpon, kaj samtempe spektaklo, kiu tre allogas la virojn. Aoife laboras en malsanuleja laboratorio, sed s\u0302i pli interesig\u0302as pri arto kaj muziko. En sia libertempo s\u0302i organizas artajn kaj muzikajn eventojn en la urbo. Kvankam ne plu tre junaj, ambau\u0306 virinoj estas beletaj, amuzaj kaj simpatiaj. Ambau\u0306 estis antau\u0306e edzinig\u0302intaj, sed la edzoj estis drinkemaj kaj brutalaj viroj, kiuj konstante bategis ilin. Prudente, ili disig\u0302is de la edzoj kaj nun havas pli pacan kaj felic\u0302an vivon. Por ni c\u0302iam estas granda plezuro renkontig\u0302i kun tiuj du afablaj amikinoj. Ni malfacile povas kompreni, kial tiuj afablaj kaj ege inteligentaj virinoj elektis tiom maltau\u0306gajn edzojn."}, {"text_idx": "#000261", "text": "Du gravaj civitanoj de Bailenambeann estas Paul M. kaj Liam B. Ambau\u0306 estas instruistoj pri muziko: la unua menciita, pri piano; la dua, pri trumpeto. Plie, Paul estas orgenisto en la katolika paroh\u0302a preg\u0302ejo, kaj estas tre j\u0302aluza pri sia grandioza orgeno, unu el la plej grandaj kaj famaj en la lando. En sia malabunda libertempo, li estas direktoro de la urba h\u0302oro Schola Cantorum. Kelkaj el la viroj en la h\u0302oro iam havis bonajn voc\u0302ojn, sed ili ne plu estas junaj. La virinaj membroj estas ec\u0302 pli maljunaj, kaj oni ne povas kredi, ke ili iam ajn bone kantis. Do, kvankam Paul estas bona muzikisto, al li mankas bona materialo por krei belan koruson. Au\u0306skultantoj c\u0302e la koncerto de la h\u0302oro devas suferi du horojn da malagrabla sono. Estus malg\u0302entile kaj eble malvere aserti, ke g\u0302i similas la kantadon de virkatoj sur la tegmento de nia domo, sed dolc\u0302a g\u0302i certe ne estas. Tamen, c\u0302ar okazoj por au\u0306skulti klasikan muzikon estas maloftaj, oni devas esti dankema, ke almenau\u0306 iu klopodas levi la kulturan nivelon en Bailenambeann. Liam estas direktoro de blovorkestro formata el la plej bonaj anoj de sia lernantaro. Li estas tre malgranda homo \u2013 ec\u0302 pli malgranda ol Paul, kies staturo estas iom malpli ol la averag\u0302a irlanda viro, sed li konfirmas sian viran dignon per impona barbo kaj forta personeco. Liam kaj Paul (kiel multaj muzikistoj) ege malamas unu la alian. Ili ofte kverelas pri muzika interpretado, kiam ili kune partoprenas en publika ceremonio, koncerto au\u0306 kantata meso. Iam, en la preg\u0302ejo okazis grava miskompreno. Paul ludis longan orgenan komponaj\u0302on, dum kiu Liam devus ludi fanfaron. Subite Paul interrompis, plendante, ke Liam blovis malg\u0302ustan noton. Liam indigne protestis kontrau\u0306 tiu akuzo. Paul levig\u0302is, kaj oni ricevis la impreson, ke li intencas bati la trumpetiston. La kongregacio tiam spektis teruran scenon, en kiu la orgenisto preskau\u0306 j\u0302etis sian kolegon malsupren lau\u0306 la kruta s\u0302tuparo de la orgengalerio. Ec\u0302 inter duonebriaj tradiciaj muzikistoj en irlandaj trinkejoj, tiaj bedau\u0306rindaj bataloj estas maloftaj. Felic\u0302e, Liam bone kapablas defendi sin, malgrau\u0306 sia malalta \u2013 fakte preskau\u0306 nana staturo. Li estas inda posteulo de la fama kelta heroo Cu Chullin, kiu defendis sin per batilo kaj pilko kontrau\u0306 la feroca hundo de Ulstero."}, {"text_idx": "#000262", "text": "Alia interesa log\u0302anto de Bailenambeann estas William, la frato de la kontisto Albert Bell. Kiel iliaj nomoj sugestas, ili apartenas al protestanta familio de angloirlanda deveno. Albert estas sobra kaj respektinda ano de la socio, sed la vivstilo de William estas malpli s\u0302ablona. Kvankam pli ol kvardekjarag\u0302a, li vestas sin kiel junulo, per lana c\u0302apo, T-c\u0302emizo, sakforma pantalono kaj kanvasaj sports\u0302uoj. C\u0302iutage li mang\u0302as en rapidmang\u0302ejo, s\u0302atata de dekkelkjaruloj, kie li nutras sin per hamburgeroj kaj kokakolao. Lau\u0306raporte li estas teknikisto, kiu iam laboris eksterlande, sed nun li pasigas preskau\u0306 c\u0302iun tagon de la semajno malrapide promenante tra la stratoj, salutante kaj rigardante neniun. Iam li aperigis memeldonitan libron, kiun li verkis dum periodo de kelkaj jaroj. G\u0302ia titolo estis Praktika gvidilo por efika uzado de la menso, kaj li prezentis g\u0302in al la publiko per librolanc\u0302o en luksa hotelo. Oni devis pagi por c\u0302eesti la eventon, sed la enirpago donis rajton al glaso da acida vino kaj eta porcio de fromag\u0302o, kaj William insistis, ke c\u0302iu c\u0302eestanto ac\u0302etu sufic\u0302e multekostan ekzempleron de la libro. Ni supraj\u0302e rigardis la verkon kaj konstatis, ke g\u0302i estas nek praktika nek utila. La unuaj pag\u0302oj precipe konsistas el listo de la terminaro uzota en la teksto, sed poste la au\u0306toro uzas nur mallongigojn: ekzemple, EUM signifas \u201eefika uzado de la menso\u201d, NEUM, \u201eneefika uzado de la menso\u201d, ktp. Pro tio, la suferanta leganto devas trovi la vojon tra labirinto de akronimoj: EUM, NEUM, FTK, LNE, PRDL, ktp, kaj finfine rezignas pri la tasko kaj perdas la deziron pluvivi. Se oni iom persistas en la legado, oni konstatas, ke la verko estas nekomprenebla kaj nelegebla. Al unu el la malmultaj homoj, kun kiu William konsentas konversacii, li menciis, ke li inventis kaj patentigis mas\u0302inon por kuraci kalvecon, sed c\u0302u la mas\u0302ino iam estis konstruita, kaj c\u0302u g\u0302i vere kuracas kalvecon, neniu scias."}, {"text_idx": "#000263", "text": "Gravaj krimoj ne estas oftaj en Bailenambeann. Tommy Nolan estas malgranda deliktulo, kies pli persista misfaro estas troa drinkado. Preskau\u0306 c\u0302iun semajnfinon li ebriig\u0302as, kaj tiam lia normale pacema karaktero transformig\u0302as. Lastafoje li tiom frenezig\u0302is, ke li frakasis preskau\u0306 c\u0302iujn fenestrojn en Preg\u0302eja Strato. Li estis arestita kaj devis aperi en la urba kortumo antau\u0306 jug\u0302isto, kiu kondamnis lin al unu monato da mallibero. Tio ne estis lia unua apero en la kortumo, sed ja lia unua restado en malliberejo. La sperto tute ne plac\u0302is al Tommy \u2013 fakte, li tiom suferis de depresio, ke post unu tago li provis pendumi sin en la karcero. Kiam li estis enkarcerigita, la provosoj forprenis de li liajn s\u0302ulac\u0302ojn, pos\u0302tranc\u0302ilon, kaj la zonon de lia pantalono, por eviti, ke li damag\u0302u sin. Tamen, ili ne sciis, ke Tommy, kiu estas pesimisma viro kaj c\u0302iam anticipas katastrofon, kutime uzas kaj zonon kaj s\u0302elkon. La provosoj ne rimarkis la s\u0302elkon, do ne devigis lin forigi g\u0302in. C\u0302ar li ne havis alian rimedon, Tommy provis pendumi sin per sia s\u0302elko. Sed la s\u0302elko, kompreneble, estis elasta, do li ne sukcesis strangoli sin. Li nur resaltis kiel \u201ebungi\u201d-saltanto dum kvarono de horo, g\u0302is alveno de provoso, kiu malligis lin. Ekde tiam, Tommy ne tiom ofte ebriig\u0302as."}, {"text_idx": "#000265", "text": "La irlandaj buc\u0302ejoj kaj viandfabrikoj dungis enmigrintojn el Brazilo, c\u0302ar malmultaj irlandanoj nun pretas labori inter la sango kaj ekskremento de tiaj lokoj. La brazilanoj precipe devenas el ege malric\u0302aj regionoj de sia hejmlando, kaj la plimulto estas needukita kaj parolas nur la portugalan. Grupo da ili alig\u0302is al kurso en la teknika lernejo pri la angla lingvo, supozeble por povi trovi pli bonajn postenojn kaj por faciligi sian vivon en fremda lando. Bedau\u0306rinde la pordisto de la lernejo mise indikis la numerojn de la respektivaj klasc\u0302ambroj, kaj la brazilanoj erare trovig\u0302is en la c\u0302ambro, kie estis instruata la irlanda lingvo. Ili c\u0302iusemajne c\u0302eestis tiun kurson, kie, kompreneble, ili lernis nenion pri la angla. Post iom da tempo, la pordisto decidis s\u0302ang\u0302i la numerojn de la klasc\u0302ambroj, kaj la irlandlingva c\u0302ambro ig\u0302is la pollingva. Pro tio, la brazilanoj nun trovis sin en la kurso pri la pola. Do, dum iom da tempo log\u0302is en Bailenambeann grupo da personoj, kiuj provis komprenigi sin per miksaj\u0302o de irlandaj kaj polaj frazoj, supozante, ke ili parolas la anglan. Felic\u0302e, nelonge poste, ili konstatis, ke ili estis viktimoj de fus\u0302aj\u0302o, kaj, c\u0302ar ili estas nature inteligentaj homoj, ili sukcesis lerni sufic\u0302e bone la deziratan lingvon harmonie kun la nacia devizo de Brazilo: Ordem e progresso (ordo kaj progreso). Fino bona, c\u0302io bona ..."}, {"text_idx": "#000266", "text": "Fine de novembro 2008 astronau\u0306tino de la Internacia Spaco-Stacio (ISS) dum ekstera riparado perdis ilar-sakon, kiu nun s\u0302vebas kiel aparta sateliteto tra la spaco, c\u0302iam kelkajn minutojn antau\u0306 ISS. Kompreneble la kutimaj mokantoj komentis: Klare, ke ino perdis sian saketon ... Kiel ajn, amaskomunikiloj raportis pri ISS, same kiel kelkan tempon antau\u0306e pri difektita necesejo en la stacio. Sed pri eksperimentoj kaj esploroj en ISS oni jam delonge legas preskau\u0306 nenion. Efektive la sciencistoj en la stacio estas okupataj preskau\u0306 nur pri riparado."}, {"text_idx": "#000267", "text": "Fakte c\u0302irkau\u0306 tiu tempo, kiam perdig\u0302is la ilarsaketo, ISS povus festi sian dekjaran jubileon \u2013 sed oni tute ne festis. Kio okazis, ke la \u201emondmiraklo por la nova jarmilo\u201d, la \u201eplej granda konstruprojekto post la piramidoj\u201d kaj la \u201eesplorurbo en la spaco\u201d degeneris al nura riparejo? Per supre menciitaj epitetoj oni gloris la stacion, kiam la 20an de novembro 1998 Rusio pafis la unuan ISS-modulon Sarja kiel komponanton de la estonta laboratorio. Sed dek jarojn poste g\u0302i estas nenio alia ol konglomeraj\u0302o de log\u0302konteneroj, en kaj pri kiuj oni nur konstruas, sed praktike ne esploras au\u0306 eksperimentas. Tio g\u0302is nun kostis la gigantan sumon de 100 miliardoj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000268", "text": "Kiam oni planis la stacion, oni antau\u0306vidis, ke la sciencistoj en la spaco dum 27 horoj semajne eksperimentos kaj esploros; fakte intertempe estas maksimume 2,5 horoj semajne. Vartado kaj riparado de ISS bezonas dekoble tiom da tempo ol planite. Krom per malg\u0302ustaj prognozoj kaj tute nematura tekniko la astronau\u0306toj estas bremsataj per la lama konstruprogreso. La eksplodo de la usona spacopramo Columbia antau\u0306 kvin jaroj definitive perturbis la tempoplanon, lau\u0306 kiu la stacio jam delonge devus esti preta. Sed plej frue post unu-du monatoj oni povos sendi plian modulon. Ses astronau\u0306toj tiam konstante laboru en ISS \u2013 kiel planite jam por pluraj jaroj antau\u0306e. Nun estas nur tri sciencistoj, kiujn komplete okupas ordinaraj vartolaboroj."}, {"text_idx": "#000269", "text": "C\u0302ar la spacolog\u0302antoj praktike ne havas tempon por eksperimentoj, oni plejparte au\u0306tomatigis ilin, kio nerekte pruvas, ke por ili oni tute ne bezonus homojn. Ili nur devas premi iujn butonojn kaj la aparatoj laboras per si mem. Do oni povus rezigni pri log\u0302antoj en la spaco, c\u0302ar c\u0302iu sufic\u0302e inteligenta roboto same bone povus plenumi la taskojn. \u201eEscepte de eksperimentoj pri la homo mem, en esplorado preskau\u0306 c\u0302iuj eksperimentoj pli bone, pli precize kaj pli malmultekoste povas esti realigataj per senhomaj misioj\u201d, kritikis Germana Fizika Societo jam antau\u0306 la starto de ISS. Ankau\u0306 Usono evidente perdis intereson, c\u0302ar prezidanto Bush [bus\u0302] favoris usonan lunprogramon, tiel ke spacorganizaj\u0302o NASA devis duonigi sian bug\u0302eton por ISS."}, {"text_idx": "#000270", "text": "Eu\u0306ropo g\u0302is nun investis kvin miliardojn da eu\u0306roj, pliaj kvar sekvos. Sed sciencistojn kaj koncernajn kompaniojn en Eu\u0306ropo fakte ne interesas ISS. Praktike, diras kritikantoj, la homa spacveturado esploras nur sin mem. Sed ec\u0302 tiukampe rezultoj estas marg\u0302enaj kaj nekontentigaj. Eksa NASA-esploristo Lawrence Kuznetz [lau\u0306renc kuznec] kritikas: \u201eMedicinaj studaj\u0302oj surtere ampleksas centojn au\u0306 milojn da individuoj, en la spaco estas nur manpleno.\u201d La \u201eplibonigo de vivokvalito surtere\u201d, per kiu NASA varbis por la projekto ankorau\u0306 antau\u0306 kelkaj monatoj, estas iluzio."}, {"text_idx": "#000271", "text": "Dek jarojn poste ni memoru, kiel kaj kial oni iniciatis la artefaritan trabanton. La stacio, kvankam oni tiel proponis g\u0302in, neniam estis planita kiel nura esplorprojekto. Kiam la usona prezidanto Ronald Reagan [rejgen] en 1984 komisiis NASA, evoluigi g\u0302in, per tio li volis superi Sovetion. Kiam prezidanto Bill Clinton [klintn] invitis Rusion kunlabori, per tio li volis eviti, ke ties spacosciencistoj elmigros al malamikaj s\u0302tatoj. La stacio do dekomence estis precipe politika projekto. Kaj fakte, ke entute 16 s\u0302tatoj komune konkeras la spacon, ke ili kune ellaboris teknologian koncepton kaj juran kadron kaj spite al c\u0302iuj problemoj c\u0302iam denove kunagadas, estas sukceso kaj modelo por plia internacia kunlaborado, ec\u0302 se lau\u0306 scienca vidpunkto ISS estas fiasko. Por tiu politika sukceso tamen ni c\u0302iuj pagas tre, tre multan monon."}, {"text_idx": "#000272", "text": "La Pendantaj G\u0302ardenoj estis song\u0302o"}, {"text_idx": "#000274", "text": "Lir Torran malpakis la lastan el la kestoj, en kiuj alvenis lia posedaj\u0302o, malfermis botelon da biero, eksidis kaj kontente suspiris. Finfine, li povis iom ripozi post la translokig\u0302o al sia nova domo. Sed li apenau\u0306 havis tempon por trinki unu plenbus\u0302on, kiam li au\u0306dis la pordan sonorilon. Malvolonte li levig\u0302is kaj iris al la enirejo. Viro kaj virino staris sur la sojlo. La virino ridetis."}, {"text_idx": "#000275", "text": "\u201eBonan tagon!\u201d s\u0302i diris angle. \u201eKredeble vi estas nia nova najbaro. Ni log\u0302as en la apuda domo. Sara kaj Johano Bartlett.\u201d"}, {"text_idx": "#000277", "text": "La paro eniris en la malplenan salonon."}, {"text_idx": "#000281", "text": "\u201eDankon\u201d, diris Bartlett. \u201eAlkoholaj\u0302on ni ne trinkas.\u201d"}, {"text_idx": "#000282", "text": "\u201eNe\u201d, diris lia edzino. \u201eCerte, vi estas tre okupita. Ni ne volis interrompi \u2013 nur bonvenigi vin al nia najbareco \u2013 kaj dividi kun vi bonan novaj\u0302on.\u201d"}, {"text_idx": "#000283", "text": "Lir estis iom perpleksigita. \u201eBonan novaj\u0302on?\u201d"}, {"text_idx": "#000286", "text": "La virino skuis la kapon. \u201eNe, vi devus legi la Sanktan Skribon en la angla versio, rajtigita de la reg\u0302o Jakobo. Tiu estas la sola fidinda. Niaj misiistoj uzas tradukojn por enkonduki indig\u0302enojn al la fido, sed poste ili c\u0302iam instruas la anglan lingvon al siaj konvertitoj, por ke ili progresu en la religio. Ni estas konvinkitaj, ke Dio elektis la anglalingvajn popolojn por disvastigi la evangelion kaj enkonduki la demokration al nekristanoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000288", "text": "\u201eKompreneble\u201d, respondis la virino. \u201eEn pli tau\u0306ga okazo ni havos tempon por konversacii.\u201d La paro ekstaris kaj pas\u0302is al la enirpordo. \u201eIntertempe, ni adiau\u0306as. G\u0302is revido.\u201d"}, {"text_idx": "#000290", "text": "En la vespero li veturis al la flughaveno, kie li atendis la alvenon de la aviadilo portanta de Parizo lian edzinon Mariela. Survoje hejmen kun s\u0302i li menciis, ke li jam ricevis viziton de iliaj novaj najbaroj, la paro Bartlett."}, {"text_idx": "#000291", "text": "\u201eIom nekutima paro. Ili volis paroli nur pri la Biblio.\u201d"}, {"text_idx": "#000292", "text": "\u201eTiaj homoj ne estas nekutimaj. En nia lasta hejmo ni konstante estis vizitataj de Mormonoj, Atestantoj de Jehovo, la Legio de Maria kaj tiel plu, kaj tiel plu ...\u201d"}, {"text_idx": "#000293", "text": "\u201eVi pravas. Senofendaj, sed iom g\u0302enaj piuloj. Almenau\u0306 ili ne volis vendi al ni asekuron au\u0306 enciklopedion. Kaj sendube ilia intenco estis amika. Ili bonvenigis nin al la najbareco.\u201d"}, {"text_idx": "#000294", "text": "En la sekva tago Mariela sens\u0302eligis terpomon, kiam refoje aperis c\u0302e la pordo sinjorino Bartlett. Lir laboris, do Mariela estis sola en la domo, krom la hundo Persiflag\u0302o. S\u0302i kondukis Saran Bartlett al la salono, invitis s\u0302in sidig\u0302i kaj regalis s\u0302in per taso da kafo. Dum kafotrinkado ili konversaciis."}, {"text_idx": "#000296", "text": "La najbarino c\u0302irkau\u0306rigardis la salonon kaj rimarkis, ke ekzemplero de la Astronomia Revuo kus\u0302is sur la tablo. \u201eAstronomio \u2013 espereble ne astrologio!\u201d"}, {"text_idx": "#000297", "text": "\u201eMia edzo interesig\u0302as pri astronomio, sed nur kiel amatoro. Astronomio estas scienco. Astrologio estas nura superstic\u0302o.\u201d"}, {"text_idx": "#000298", "text": "Sara grimacetis. \u201eVi pravas. Sed ankau\u0306 tiel nomata scienco ofte estas nura superstic\u0302o. La universo ne estas tiom vasta, ke oni devas mezuri g\u0302in lau\u0306 lumjaraj dimensioj, kaj la mondo ne estas tiom antikva, kiom la scienculoj asertas.\u201d"}, {"text_idx": "#000306", "text": "Mariela j\u0302us eliris el la supervendejo, kiam s\u0302i refoje renkontis la najbarinon. Sara invitis s\u0302in trinki teon kaj iom ripozi en apuda kafejo antau\u0306 ol reiri hejmen."}, {"text_idx": "#000308", "text": "Mariela ne tro entuziasmig\u0302is pri la perspektivo reau\u0306di la bigotajn opiniojn de Sara, sed c\u0302ar s\u0302i estis g\u0302entila virino, s\u0302i cedis."}, {"text_idx": "#000309", "text": "\u201eC\u0302u vi hodiau\u0306 legis la j\u0302urnalon \u2013 pri brutala atako kontrau\u0306 infano en la urba parko?\u201d demandis Sara, post kiam ili sidig\u0302is en la kafejo."}, {"text_idx": "#000310", "text": "Mariela neis. \u201eC\u0302i-matene mi ne havis okazon legi la novaj\u0302ojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000311", "text": "Mariela grimacis. \u201eHodiau\u0306 estas malfacile protekti la infanojn kontrau\u0306 dang\u0302ero.\u201d"}, {"text_idx": "#000312", "text": "Sara memkontente ridetis. \u201eFelic\u0302e, kiam niaj infanoj estis junaj, ni c\u0302iam instruis ilin, ke ili ne bezonas timi dang\u0302erojn au\u0306 maliculojn, c\u0302ar c\u0302iu kristana infano havas gardang\u0302elon.\u201d"}, {"text_idx": "#000313", "text": "Mariela malaprobis. \u201eS\u0302ajnas al mi ec\u0302 pli dang\u0302ere kredigi la infanojn, ke ili estas protektataj de gardang\u0302eloj. Tio lasas ilin vere vundeblaj kaj sen protekto.\u201d"}, {"text_idx": "#000314", "text": "\u201eHo, malgrandfidulino!\u201d kriegis Sara. \u201eEn la unua c\u0302apitro de la Epistolo al la Hebreoj ni legas: \u201aC\u0302u ne estas ili c\u0302iuj spiritoj servantaj, elsendataj, por servi al tiuj, kiuj estas heredontoj de la savo?\u2019\u201d"}, {"text_idx": "#000315", "text": "Mariela suspiris. \u201eC\u0302u vi pensas, ke miloj da teneraj infanoj kaj kompatindaj mizeruloj ne vokadis en aflikto al siaj gardang\u0302eloj, sen ricevi respondon au\u0306 protekton? Kio pri la milionoj da senkulpuloj, kiuj suferis kaj mortis en koncentrejoj? C\u0302u vi ne kredas, ke ili preg\u0302is kaj petis, sed tute vane? Estas malrespondece kaj kruele doni falsan senton de sekureco, kiam tia sekureco ne ekzistas?\u201d"}, {"text_idx": "#000318", "text": "Indignita, s\u0302i adiau\u0306is Saran kaj rapide foriris al la au\u0306tobushaltejo."}, {"text_idx": "#000319", "text": "Iun sabaton Lir, kiu promenis kun sia hundo, renkontis Johanon Bartlett apud la golfejo. Bartlett salutis. \u201eBone, ke ni renkontig\u0302is! Mi deziras inviti vin al la dimanc\u0302a diservo en nia preg\u0302ejo. Nia pastoro intencas prediki pri la potenco de la preg\u0302o \u2013 tre grava temo.\u201d"}, {"text_idx": "#000320", "text": "\u201eMi dankas vin pro la invito, sed mi devas rifuzi. Mi estas katoliko \u2013 au\u0306 almenau\u0306 miaj gepatroj donis al mi katolikan edukadon. Mi konfesas, ke mi tute ne estas pia, kaj mi havas miajn personajn dubojn pri la preg\u0302o. Kiam mi estis juna, oni instruis min, ke mi devas preg\u0302i, sed post jaroj mi venis al la konkludo, ke neniu au\u0306skultas, c\u0302ar neniu respondis. Se mi telefonas al iu ajn, kaj post longa tempo mi ne ricevas respondon, mi rezignas pri la telefonado. Same pri preg\u0302ado.\u201d"}, {"text_idx": "#000321", "text": "\u201eAu\u0306skultu \u2013 se iu el via familio \u2013 diru via filo \u2013 estus surveturita kaj serioze vundita, kion vi farus?\u201d"}, {"text_idx": "#000323", "text": "\u201eKaj se oni devus amputi al li la krurojn?\u201d"}, {"text_idx": "#000325", "text": "\u201eKaj se li estus mense difektita au\u0306 en komato?\u201d"}, {"text_idx": "#000327", "text": "\u201eKaj se li estus mortinta?\u201d"}, {"text_idx": "#000328", "text": "\u201eMi estus dankema, ke li ne plu suferas kaj estas en la c\u0302ielo.\u201d"}, {"text_idx": "#000330", "text": "\u201eSed mi ja ricevis respondon!\u201d"}, {"text_idx": "#000333", "text": "\u201eEn trinkejon? Neniam. Mi devas rapidi al nia semajna preg\u0302kunveno.\u201d"}, {"text_idx": "#000334", "text": "Johano forkuris, lasante Lir sola kun la hundo."}, {"text_idx": "#000335", "text": "Lir sidis en la kantino de sia nova laborejo, trinkante kafon kun grupo da siaj novaj kolegoj. Unu post alia ili prezentis sin al Lir, kiu nur en la antau\u0306tago komencis labori en la esplor- kaj disvolvofako de la fabriko. La kolegaro konsistis el Georgo, subc\u0302efo de la fako; Petro, kontisto; kaj Johano, desegnisto. G\u0302is tiam Lir ne sciis, ke Bartlett laboras en la sama laborejo, kiel li. Kiam Lir unuafoje eniris en la kantinon, Petro kaj Johano parolis kune pri religio, kiu s\u0302ajnis al Lir iom stranga temo por diskuti dum laborhoroj. Johano klarigis, ke antau\u0306 ol ig\u0302i kontisto Petro estis romkatolika seminariano, kaj ili s\u0302atas inters\u0302ang\u0302i ideojn pri siaj respektivaj religioj ... Johano estis membro de rigora evangelia sekto, la C\u0302iela Paroh\u0302o de la Eklezio de la Elac\u0302etinto. Georgo senpaciencig\u0302is, dirante, ke li preferas diskuti sporton, kaj forlasis la salonon."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Johano kuntiris la brovojn. \u201eLa Biblio avertas nin kontrau\u0306 tro da inklino al la virinoj. Finfine estis virino, kiu unua tentis la viron kaj enkondukis pekon en la mondon. Antau\u0306 la malobeo de Eva Adamo povis promeni en la g\u0302ardeno kun Dio kaj paroli rekte kun li.\u201d"}, {"text_idx": "#000339", "text": "Petro ridis. \u201eC\u0302u vi lau\u0306vorte kredis je la Biblio?\u201d"}, {"text_idx": "#000342", "text": "\u201eKiam mi estis studento pri teologio,\u201d diris Petro, \u201eni studis la tradiciajn argumentojn pruvantajn la ekziston de Dio: la kosmologian, la moralan, la ontologian ktp.\u201d"}, {"text_idx": "#000348", "text": "\u201eSufic\u0302as!\u201d kriegis Petro. \u201eNi devas reiri al la laboro!\u201d"}, {"text_idx": "#000349", "text": "Dum vespermang\u0302o Lir kaj Mariela parolis pri la okazaj\u0302oj de la tago. Mariela esprimis surprizon, kiam s\u0302i au\u0306dis, ke ilia najbaro Bartlett laboras en la sama loko kiel s\u0302ia edzo."}, {"text_idx": "#000350", "text": "\u201eNe tiom surprize\u201d, respondis Lir. \u201eLa urbo estas malgranda, kaj preskau\u0306 c\u0302iuj log\u0302antoj, krom la butikistoj kaj la bienistoj, estas dungitoj de la sama entrepreno. Sed kelkaj el miaj kolegoj estas ege bizaraj \u2013 precipe Bartlett. Li volas paroli nur pri sia kredo.\u201d"}, {"text_idx": "#000351", "text": "\u201eAnkau\u0306 lia edzino\u201d, diris Mariela. \u201eHodiau\u0306 ni parolis trans la heg\u0302o, kiam ni ambau\u0306 estis en la g\u0302ardeno, kaj s\u0302i informis min, ke s\u0302i kondukas kampanjon inter la najbaraj familioj, por ke ili ne permesu, ke iliaj infanoj legu la romanojn pri Harry Potter.\u201d"}, {"text_idx": "#000355", "text": "\u201eVere. Se mi hodiau\u0306 au\u0306skultis radiprogramon, en kiu oni raportis, ke en kelkaj lernejoj kaj universitatoj sub konservativa religia influo oni nun apenau\u0306 povas rekte instrui geologion, astronomion au\u0306 paleontologion. Se simile obskurantoj iam superregos en la s\u0302tataj registaroj, tio estos mort-bato por la disvolvo de la scienco.\u201d"}, {"text_idx": "#000357", "text": "\u201eKia speco da homo malakceptas la eltrovaj\u0302ojn de la scienco, kredas fervore je la plej ekstrema formo de religio kaj samtempe volas detrui la c\u0302arman fabelan mondon de la etuloj?\u201d"}, {"text_idx": "#000361", "text": "En septembro 2008 okazis en Slovenio c\u0302efbalotoj post kvarjara mandato, en kiu dekstra koalicio regis sub gvido de Slovena Demokratia Partio (SDS), kiun prezidas Janez Jans\u030ca. Li sukcese gvidis la registaron, kaj Slovenio ekonomie progresis en tiu periodo. Slovenio ankau\u0306 sukcese gvidis Eu\u0306ropan Union en la unua duono de 2008."}, {"text_idx": "#000363", "text": "La plej grava estis tiu pri ac\u0302eto de specialaj armeaj veturiloj. La ministrejo pri defendo decidis ac\u0302eti 130 ok-radajn s\u0302irmveturilojn kontrau\u0306 pli ol 250 milionoj da eu\u0306roj de la finna fabriko Patria. Montrig\u0302is poste, ke influaj personoj ricevis koruptmonon, kaj la finna televido akuzis rekte la c\u0302efministron."}, {"text_idx": "#000364", "text": "Fine la socialdemokratoj ricevis pli da voc\u0302oj, ol la partio de Jans\u030ca (iom pli ol 31 %), kaj ricevis la rajton kunmeti koalicion. Post dumonata intertraktado formig\u0302is kaj en novembro instalig\u0302is nova registaro, kiun konsistigas kvar maldekstraj partioj: la socialdemokrata (SD), la liberala (LDS), nova partio Zares kaj la partio de emeritoj (DeSUS)."}, {"text_idx": "#000366", "text": "La partio Nova Slovenio, parto de la antau\u0306a koalicio, ne ricevis 4 % de la voc\u0302oj kaj elfalis el la parlamento. Tiun partion nun prezidas Ljudmila Novak, EU-parlamentanino kaj esperantistino. S\u0302i esperas, ke la partio sukcesos reakiri statuson de parlamenta partio post kvar jaroj."}, {"text_idx": "#000367", "text": "Kredis japanoj, ke pro alta nivelo de japana medicino la popolo estas perfekte protektata kontrau\u0306 malsanoj. Kredo tia, tamen, s\u0302ancelig\u0302as. Tra Japanio, ne nur en provincaj urboj kaj vilag\u0302oj, sed ankau\u0306 en grandaj urboj kiel Tokio, okazas bankrotoj kaj fermoj de hospitaloj. Aperas novaj\u0302oj pri mortoj pro manko de sufic\u0302a kuracado."}, {"text_idx": "#000368", "text": "Fermig\u0302is ekzemple la hospitalo de la urbo C\u0302oos\u0302i kun 72 000 log\u0302antoj en la gubernio C\u0302iba. G\u0302i estis polikliniko kun 16 fakoj kaj 393 litoj. La urbestro abrupte fermis la hospitalon, c\u0302ar la urba financo estas tiel malbona, ke g\u0302i ne plu povas subteni g\u0302in. Kolektig\u0302is 50 000 subskriboj kontrau\u0306 la fermo, sed vane: tiamaniere 166 enhospitaligitoj kaj vizitantaj pacientoj estas forj\u0302etitaj de la urbo (kaj de la s\u0302tato) kiel medicinaj rifug\u0302intoj."}, {"text_idx": "#000369", "text": "En Tokio 36-jara gravedulino suferis pro vomado, lakso kaj severa kapdoloro. Oni petis, ke la Tokio-municipa hospitalo Bokutoo s\u0302in akceptu, sed tiu rifuzis pro manko de kuracistoj. Oni petis c\u0302e sep aliaj hospitaloj, sed c\u0302iuj rifuzis. Fine la unua hospitalo Bokutoo decidis akcepti s\u0302in kaj sukcesis naskigi la bebon. La patrino tamen mortis pro sangado en la cerbo. Poste evidentig\u0302is, ke al 11 municipaj hospitaloj en Tokio mankas 56 kuracistoj, el kiuj 12 estas akus\u0302ologoj."}, {"text_idx": "#000370", "text": "En la 1970aj jaroj la registaro havis projekton \u201eUnu gubernio, unu medicina universitato\u201d, kaj la nombro de kuracistoj grandig\u0302is. En 1982 la registaro decidis subpremi la nombron de studentoj en medicinaj fakultatoj. En 1997 g\u0302i aprobis dau\u0306rigon de tiu c\u0302i politiko. La rezulto estas la nuna situacio."}, {"text_idx": "#000371", "text": "Tial, lau\u0306 statistiko de la Organizaj\u0302o por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo (OEKE), Japanio okupas la 26an lokon inter g\u0302iaj 30 membros\u0302tatoj koncerne la nombron de kuracistoj por 1000 log\u0302antoj. En 2008 la registaro decidis grandigi la nombron de studentoj en medicinaj fakultatoj, de 4000 al 4300, sed tio estas \u201eakvoguto sur brula s\u0302tono\u201d, kio efikos nur post 10 jaroj."}, {"text_idx": "#000372", "text": "Kontribuas al la krizo la maniero trejni kuracistojn. C\u0302iu volas finstudi c\u0302e bone ekipitaj hospitaloj, kaj do ne c\u0302e provincaj universitataj hospitaloj. Al ili do mankas kuracistoj, kaj tial ili revenigas medicinistojn el lokaj hospitaloj. Tiam al tiuj siavice mankas fakuloj kun la rezulto, ke fermig\u0302as lokaj hospitaloj, kaj suferas la popolo."}, {"text_idx": "#000373", "text": "Dum la pasintaj 10 jaroj naskig\u0302is en Japanio granda malegaleco inter ric\u0302uloj kaj malric\u0302uloj. Simile naskig\u0302as malegaleco pri kuracado."}, {"text_idx": "#000374", "text": "Oficiale la tago de la liberig\u0302o de Albanio estas la 29a de novembro 1944. Tion difinis unue la eksa komunisma reg\u0302imo. Krome la tago de sendependig\u0302o estas la 28a de novembro 1912. Sed post 1991 oni festas la tagon de liberig\u0302o dudate: dekstruloj la 28an de novembro kaj maldekstruloj la 29an de novembro."}, {"text_idx": "#000375", "text": "Lau\u0306 dekstruloj, la lando estas fakte liberigita la 28an de novembro, kio koincidas al la tago de sendependig\u0302o. Tiun tagon, en 1443, la nacia heroo Skanderbeg starigis sur la Kruja kastelo la albanan standardon, tiel proklamante ribelon kontrau\u0306 otomanoj. Tiel oni festus unutage tri gravajn historiajn eventojn."}, {"text_idx": "#000376", "text": "Pro tio, en 1992, parlamento de dekstruloj s\u0302ang\u0302is la daton de liberig\u0302o, sed kvin jarojn poste venkintaj socialistoj restarigis la antau\u0306an tagon de liberig\u0302o. Eksaj komunistoj, nostalgiante pro \u201eglora\u201d kontrau\u0306fas\u0302ista milito (kiu estis siavice pleje civila milito), volus klare distingi la du datojn, por reliefigi la naciliberigan eventon kontrau\u0306 la sendependigaj militoj."}, {"text_idx": "#000377", "text": "Cetere la 29a de novembro estis ankau\u0306 la nacia festo de eksa Jugoslavio, granda aliancano de komunistoj albanaj. Siatempe Josip Broz Tito (la c\u0302efo de la jugoslavaj komunistoj) sendis telegramon al Enver Hoxha (la c\u0302efo de la albanaj komunistoj), per kio li postulis, ke la nacia festo de Albanio koincidu kun tiu de Jugoslavio. Ne hazarde c\u0302i-jare oni apenau\u0306 celebris la feston de sendependig\u0302o en c\u0302efurbo estrata de la socialisto Edi Rama. La tagon de liberig\u0302o, tamen, oni arang\u0302is kiel kutime parade kaj pompe."}, {"text_idx": "#000378", "text": "C\u0302u vi scias, kio ligas du malproksimajn landojn: Venezuelon kaj Rusion? Jes, antau\u0306 nelonge Venezuelon oficiale vizitis la prezidanto de Rusio Dmitrij Medvedev, kaj venis milits\u0302iparo rusia por komunaj manovroj. Sed fakte ilin unuigas unu antikva vorto."}, {"text_idx": "#000379", "text": "Vers\u0302ajne multaj kleraj kaj eruditaj homoj scias, ke la landnomo \u201eVenezuela\u201d devenas de \u201eVenezia\u201d (Venecio) kaj signifas \u201eeta Venecio\u201d."}, {"text_idx": "#000380", "text": "Siavice \u201eVenezia\u201d kaj la nomo de la regiono itala Veneto devenas de la gento venedoj, kiuj migris c\u0302i tien ankorau\u0306 pli frue, ol postaj slavaj gentoj. Vidu la mapon de Balkanoj: c\u0302i tien venis slavoj el nordo, el nunaj teritorioj de Pollando, C\u0302eh\u0302io, Slovakio. G\u0302is nun c\u0302i tie, en Balkanoj, vivas slovenoj, kroatoj, serboj, bosnianoj, makedonoj, bulgaroj, montenegranoj: c\u0302iuj slavaj popoloj. Venedoj vivis multe pli norde, apud la nunaj Estonio kaj Finnlando."}, {"text_idx": "#000381", "text": "G\u0302is nun estonoj nomas Rusion \u201eVenemaa\u201d, \u201evene\u201d signifas \u201erusa\u201d, kaj \u201emaa\u201d signifas \u201elando\u201d, ankau\u0306 finnoj nomas simile rusojn kaj la landon \u201eVena\u0308ja\u0308\u201d."}, {"text_idx": "#000384", "text": "2. En verkoj de romiaj kaj bizancaj historiistoj venetoj (pli ofte venedoj, vendoj) estas la okcidenta branc\u0302o de slavaj gentoj."}, {"text_idx": "#000385", "text": "Interalie, la sama enciklopedio diras, ke la veneta lingvo estas aparta branc\u0302o de la hindeu\u0306ropa familio. Ekzistas pli ol 250 skribaj atestoj (dedic\u0302surskriboj kaj tomboskriboj), parte en adaptita nord-etruska alfabeto kun aldono de grekaj signoj, parte latinskribaj (la 6a-1a jarcentoj a.K.)."}, {"text_idx": "#000386", "text": "Prosperon al vi, Veneto kaj Venezuelo!"}, {"text_idx": "#000387", "text": "Unu kvarono de la belgaj junuloj en la pasinta lerneja jaro spertis retturmentadon, c\u0302u kiel turmentanto, c\u0302u kiel viktimo, c\u0302u kiel atestanto. Tiujn ciferojn j\u0302us publikigis la Vrije Universiteit Brussel (Libera universitato de Bruselo)."}, {"text_idx": "#000388", "text": "Multaj junuloj bagateligas la fenomenon, sed kaj la viktimoj kaj la kulpuloj pli kaj pli ofte montras signojn de emociaj kaj kondut-problemoj. \u201eRetturmentado estas relative nova fenomeno,\u201d diras la bruselaj esploristoj. \u201eNi parolas pri retturmentado, se iu persono estas regule kaj dum difinita periodo turmentata pere de retpos\u0302to, blogaj\u0302oj kaj aliaj elektronikaj rimedoj. Same kiel dum \u201atradicia\u2019 turmentado, reta turmentado havas ne nur vortajn formojn, sed ankau\u0306 fizikajn. Oni ekzemple sendas viruson al la kompatindulo au\u0306 provas kaperi ties komputilon.\u201d"}, {"text_idx": "#000390", "text": "Opinias la esploristoj: \u201eLa junuloj devus kompreni, ke sendi malagrablajn leterojn komputile au\u0306 per pos\u0302telefono, au\u0306 komenti malagrable pri iu en sia blogo, estas formo de turmentado. Tre ofte la kulpuloj ne konscias pri la graveco de sia agado.\u201d"}, {"text_idx": "#000391", "text": "Ankau\u0306 ene de la Esperanto-movado kazoj de retturmentado estas konataj. C\u0302ar tie tre ofte temas pri inters\u0302tata formo de turmentado, reagi estas ec\u0302 pli malfacile ol inter lernejanoj samurbaj."}, {"text_idx": "#000392", "text": "Vintre en Weston-super-Mare [u\u0306estan-supa-mea], marborda feriejo en sud-okcidenta Britio, okazas historia karnavalo. G\u0302i originis en la jaro 1605 por celebri la malsukceson de romkatolika komploto detrui la protestantan parlamenton de Anglio."}, {"text_idx": "#000393", "text": "Komence la karnavalo konsistis el simpla procesio kun homoj kantantaj kaj svingantaj fajrilojn. Nuntempe traktoroj tiras grandajn ekspoziciaj\u0302ojn brile iluminatajn kaj akompanatajn de lau\u0306ta, sonbendigita muziko. Ne plu la karnavalo festas la fiaskigon de romkatolika komploto, sed instigas la publikon mondonaci al almozaj fondaj\u0302oj. Registritaj monkolektantoj akompanas la procesion, proponante sitelojn, en kiujn oni j\u0302etas monerojn."}, {"text_idx": "#000395", "text": "La prezidanto de la karnavalo-komitato, Brian Coombes [brajan kumz], diris, ke proksimume 200 kolportistoj grave bremsis la sukceson de la evento, kiu devis toleri ankau\u0306 pluvegon. \u201eIli pagas malmulte por siaj permesiloj kaj povas leg\u0302e komerci ie ajn, dum oficialuloj ne povas haltigi ilin. Ili venis al nia karnavalo el c\u0302iuj partoj de la lando kaj foriris, redoninte neniom.\u201d"}, {"text_idx": "#000396", "text": "La loka konsilantaro povus mem regi strat-komercadon pere de loka parlamenta akto, kiel oni faris en aliaj urboj. Tio, tamen, kostus al la konsilantaro 45 000 pundojn (50 000 eu\u0306rojn), kio ne eblas pro la nuna ekonomia situacio. Povas nur koleri karnavalo-organizanto Steve Townsend [stiv tau\u0306nzend]: \u201eLa celo estas donaci al almozaj fondaj\u0302oj, sed kolportistoj venas pro propra profito.\u201d"}, {"text_idx": "#000397", "text": "Ne c\u0302iu, tamen, kulpigis la kolportistojn. Karnavalo-c\u0302eestinto Jo Payne [g\u0302o pejn] opiniis: \u201eSpektantoj de la karnavalo havas elekton, kaj se ili volas ac\u0302eti sorc\u0302vergojn kaj torc\u0302ojn, ili rajtas. Se la karnavalo-enspezo estis vere malpli ol en 2007, kulpis probable la ac\u0302a vetero. Gepatroj sag\u0302e ne permesis al siaj infanoj c\u0302eesti en tia vetero. Cetere stratvendistoj plibonigas la etoson kaj g\u0302uigas, kvankam multekoste, multajn infanojn kaj vizitantojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000399", "text": "Plenig\u0302is pasintjare japanaj j\u0302urnaloj per novaj\u0302oj pri kvar Nobel-premiitoj: pri fiziko Nanbu Jooic\u0302iroo (87-jara), Kobajas\u0302i Makoto (68-jara) kaj Masukau\u0306a Tos\u0302ihide (68-jara); kaj pri kemio S\u0302imomura Osamu (80-jara). G\u0302is nun neniam venis samtempe kvar premiitoj el Japanio. Tamen malantau\u0306 la novaj\u0302oj kus\u0302as premoj por japana scienco."}, {"text_idx": "#000400", "text": "Grava problemo konsistas en tio, ke esploristoj elmigras el Japanio. En la lando mankas bona kondic\u0302aro por studi kaj tial multaj esploristoj elmigras al Usono, kaj neniam revenas. El la kvar premiitoj, du nun log\u0302as en Usono kaj unu el ili akiris usonan s\u0302tatanecon (do, li jam ne estas japano)."}, {"text_idx": "#000401", "text": "Cetere velkas intereso en Japanio pri scienco. En 2003 japanaj lernantoj akiris bonan rezulton en internacia ekzameno pri scienco, sed al la demando \u201eC\u0302u lernado de scienco donas al vi g\u0302ojon?\u201d nur 19 % de la 13-jaraj lernantoj respondis jese \u2013 25 % malpli ol la internacia mezumo de 44 %. Krome al multaj lernantoj mankas sperto pri naturo. Komputado, televidado kaj legado en la c\u0302ambro ne malfermas la naturan mondon al lernantoj kaj sekve ne kondukas tiujn al scienco."}, {"text_idx": "#000402", "text": "Kulpas ankau\u0306 la japana registaro, kiu postulas nur tujajn rezultojn. La ministerio pri edukado kaj scienco distribuas monon al universitatoj lau\u0306 klare videblaj rezultoj, kaj sekve tiuj postulas similajn de profesoroj. En tia situacio, multjaraj esploroj ne estas bonvenaj. Masukau\u0306a Tos\u0302ihide, unu el la kvar premiitoj, kritikas la nunan politikon: \u201eKiam fonto (baza esploro) mortos, la rivero mortos. Por scienco necesas 50 jaroj, 100 jaroj. Oni ne atendu tujan rezulton.\u201d"}, {"text_idx": "#000404", "text": "En Burundo la biciklo ig\u0302as kutima kaj plej s\u0302atata transportilo de granda parto de la log\u0302antaro. La klarigo estas simpla. La lando trairis militon dum 13 jaroj, kio c\u0302ion fus\u0302as. La ekonomio s\u0302rumpis kaj la lando ne povas kovri sian bug\u0302eton (c\u0302irkau\u0306 53 % de la s\u0302tata bug\u0302eto venas de ekstero). Evoluintaj landoj helpas per mondonacoj, sed la popolo de Burundo ne profitas, c\u0302ar eta grupo enpos\u0302igas c\u0302ion."}, {"text_idx": "#000405", "text": "Prezoj trioblig\u0302is, sed salajroj ne s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Nur la salajroj de deputitoj, ministroj kaj g\u0302eneralaj direktoroj altig\u0302is kaj tio kau\u0306zas senc\u0302esajn strikojn. Inter la prezoj, kiuj kreskis, estas tiuj de lupagoj, mang\u0302aj\u0302o kaj transporto. Multaj laboristoj ne povis pagi transport-kostojn el siaj log\u0302kvartaloj al la c\u0302efurbo Buj\u0302umburo. Pro la nekapablo kunigi la du ekstremaj\u0302ojn de la monatoj, ili ekpensis pri bicikloj."}, {"text_idx": "#000406", "text": "Tial naskig\u0302is du transportomanieroj: motorciklo kaj biciklo. Motorciklo tamen estas tro kosta, kaj pro tio ekaperis taksi-bicikloj, kiuj intertempe farig\u0302is tre popularaj. Tiamaniere eblas pendoli inter log\u0302- kaj labor-loko en la c\u0302efurbo kontrau\u0306 ekvivalento de nur 0,13 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Sed, malpli pozitive, la nombro de strat-akcidentoj kreskis, c\u0302ar multaj taksi-biciklistoj ne konas la trafikan kodon. Rezulte la registaro decidis malpermesi biciklan trafikon en la c\u0302efurbo. En 2005 okazis manifestacioj por protesti kontrau\u0306 tiu c\u0302i regulo, c\u0302ar jam estis malfrue por subite haltigi biciklo-trafikon. La registaro s\u0302ang\u0302is sian decidon, sed estas konsentite, ke biciklistoj ne eniros la parton de la c\u0302efurbo, kie trafiko estas granda."}, {"text_idx": "#000408", "text": "Multaj familioj vivtenas sin per biciklo-taksiado, kaj multaj aliaj profitas de tiu c\u0302i malmultekosta servo trovebla en c\u0302iuj urboj en Burundo. Intertempe kreskas uzo de c\u0302iuj transportiloj, inkluzive busoj, kies s\u0302oforoj fojfoje mortigas biciklistojn, pretekstante, ke tiuj forprenas pasag\u0302erojn, kiujn ili povus ricevi."}, {"text_idx": "#000409", "text": "Strikis pro malbonaj laborkondic\u0302oj kuracistoj kaj flegistoj c\u0302e publikaj malsanulejoj en Burundo. Sindikatanoj, laborprete vestitaj, venis al siaj hospitaloj, sed rifuzis helpi pacientojn, sidante grupe kaj kolere. Funkciis nur minimumaj urg\u0302ec-servoj por viktimoj de akcidentoj kaj por akus\u0302ontoj."}, {"text_idx": "#000410", "text": "La strikon estigis protestoj kontrau\u0306 la malrapideco de la registaro apliki novan kaj jam subskribitan interkonsenton pri la labor- kaj viv-kondic\u0302oj de sanserva laboristaro. Kulpas ankau\u0306 malaltaj salajroj, kiuj ne ebligas al sanfakuloj pagi lukostojn au\u0306 lernkotizojn de siaj infanoj. En Burundo kuracisto ricevas c\u0302irkau\u0306 sesonon, flegisto c\u0302irkau\u0306 dudekonon de la salajro de parlamentano au\u0306 ministro, dum tiuj ofte neniam finstudis kaj ec\u0302 ne vizitadis universitaton."}, {"text_idx": "#000411", "text": "Tiu c\u0302i malegala divido de salajro fug\u0302igas eksterlanden la intelektularon. Multaj kuracistoj preferas labori en Ruando, kie ili perlaboras kvinoble pli, ol en Burundo. Aliaj, finstudinte en aliaj landoj, preferas ne reveni al sia hejmlando."}, {"text_idx": "#000412", "text": "Sindikatanoj, konsciantaj la dang\u0302erojn rilate publikan sanon, pardonpetis al la popolo, sed fine kulpigis la registaron. Intertempe multaj malsanuloj serc\u0302as helpon c\u0302e privataj klinikoj au\u0306, pro iliaj altaj kostoj, turnas sin al tradicia medicino. Cetere la striko, la tria en 2008, koincidas kun h\u0302olero-epidemio en orientaj provincoj de Burundo."}, {"text_idx": "#000413", "text": "La milito en Burundo inter 1993 kaj 2005 kau\u0306zis financajn, homajn kaj materialajn damag\u0302ojn. Burundo, antau\u0306e nomita lando de lakto kaj mielo, ig\u0302is lando de sufero kaj malfelic\u0302o. Aparte suferas infanoj."}, {"text_idx": "#000414", "text": "C\u0302ie en la c\u0302efaj urboj vidig\u0302as infanoj, kiuj almozpetas por akiri ion por mang\u0302i, dum aliaj laboras kontrau\u0306 mang\u0302aj\u0302o, kaj kelkaj s\u0302telas. Oni distingas multajn kategoriojn de infanoj. Kelkaj havas gepatrojn, kiuj ne kapablas nutri siajn idojn au\u0306 pagi lernokotizon, kaj do ili sendas la infanojn por almozpeti en la urbojn, por ke tiuj resendu monon al la gepatroj."}, {"text_idx": "#000416", "text": "Mi estis la pli granda, poste la plej granda infano de miaj gepatroj, do, vole-nevole, mi devis esti pli kurag\u0302a ol miaj gefratoj. Tio c\u0302i signifis ankau\u0306 tion, ke mi gvidis ilin al c\u0302iuj infanaj miskondutoj."}, {"text_idx": "#000419", "text": "Nur okjara mi estis, kiam ni somerumis en iu bela ripozloko. Niaj dometoj estis sur monteto, meze de fabelece bela arbaro. Mi memoras pri la bonega, fres\u0302a aero, kiun ni g\u0302uis en la arbaro promenante, precipe kun mia tre amata tria onklino. Ni c\u0302iam trovis kaj mang\u0302is rubusojn kaj arbarajn fragojn, ege bongustajn."}, {"text_idx": "#000420", "text": "Alvenis poste ankau\u0306 la plej juna onklino, la kvara fratino de mia Dolc\u0302a Patro, kiu talente fortepianludis. C\u0302e la piedo de nia monteto, en la granda domo, kie log\u0302is la proprietuloj de surmontetaj dometoj, preskau\u0306 c\u0302iuvespere okazis \u201ehejma koncerto\u201d. S\u0302i ludis de Rah\u0302maninov g\u0302is Liszt, sed ankau\u0306 Chopin. La muziko estis au\u0306debla c\u0302irkau\u0306e, ankau\u0306 ni au\u0306dis, sed ni ne au\u0306skultis g\u0302in, ja por ni la plej grava okupig\u0302o estis la ludo. Ni infanoj ludis inter la dometoj sur monteto precipe kas\u0302ig\u0302ludon. Inter la arboj estis multaj bonegaj lokoj por sin kas\u0302i. Okazis iutage, ke dum la ludado, subite ekpluvis. La nuboj treege rapide alproksimig\u0302is. Tipa, somera tempesto torentis sur la monteton. C\u0302iuj ludantaj infanoj kuris en la domon, krom ni du. Nur la serc\u0302anto kaj mi malsekig\u0302is en la pluvo. Li nepre volis kapti min, sed mi neniel volis esti trovita. Suzi, la servistino, jam kriegis, ke ni finu la ludon kaj revenu en la domon. Mia kunludanto obeis, sed mi ankorau\u0306 restis, kas\u0302ante min malantau\u0306 grandega arbo. Sed la pluvo jam ig\u0302is pluvego, do, mi decidis malkas\u0302ig\u0302i kaj mi ekkuris al la domo. Eble duonvoje mi estis inter mia kas\u0302loko kaj la domo, kiam fulmo frapis g\u0302uste arbegon mian. La tondro preskau\u0306 surdigis min, kaj la vento de la fulmo j\u0302etis min surteren. Suzi terurig\u0302ante elkuris kaj enportis min inter siaj brakoj al la domo. Ke mi estis g\u0302isoste malseka, ne estis tiel grava problemo, kiel la fakto, ke min trafis plorkonvulsio. Post unu horo, kiam miaj gepatroj hejmenvenis, ili trovis min ankorau\u0306 plorantan. Sekvonttage mi vizitis mian karbig\u0302intan arbegon. Tiam mi ne pensis pri la mirfakto, nur plenkreske mi konsciig\u0302is, ke nur sekundoj mankis, ke ankau\u0306 mi tie neniig\u0302u. Pro mia stulta \u201ekurag\u0302o\u201d, c\u0302ar mi ne timis la pluvon."}, {"text_idx": "#000422", "text": "Lau\u0306 horoskopo mi estas kankro. Kiu tute ne okupig\u0302as pri c\u0302i tiu \u201emalserioza scienco\u201d \u2013 kiel multaj homoj nomas g\u0302in \u2013, tiu ne scias, ke ni, kankroj, estas altirataj de la luno kaj la luns\u0302ang\u0302ojn ni forte sentas. La luno ne nur al la tajdo havas influon. Precipe la plena luno havas grandan influon ankau\u0306 al ni. Nome, g\u0302i ne lasas nin dormi. Pasas horoj, kelkfoje preskau\u0306 la tuta nokto, sen dormo. Tion mi ne sciis, sed spertis jam en frua infaneco."}, {"text_idx": "#000423", "text": "Certe estis plenluna nokto, pri kio mi rakontas al vi. Mi memoras, ke miaj gepatroj ankorau\u0306 ne estis hejme. La societo, al kiu ili apartenis, konsistis el kelkaj junaj, geedzaj paroj, kiuj ofte renkontig\u0302is c\u0302e unu el ili."}, {"text_idx": "#000427", "text": "En la najbara vilao log\u0302is la c\u0302efo de mia Dolc\u0302a Patro. La fenestro de nia banc\u0302ambro estis en tiu parto de nia log\u0302ejo, kie trovig\u0302is ilia belega, florplena g\u0302ardeno, c\u0302irkau\u0306anta la vilaon. Ili estis ege ric\u0302aj. La c\u0302efo de mia Dolc\u0302a Patro estis la posedanto kaj direktoro de la plej granda fabriko de la urbeto, kie mi naskig\u0302is kaj log\u0302is antau\u0306 la dua mondmilito. La direktoro havis du filojn, kun kiuj malofte, tamen kelkfoje ni kunludis. Ili apartenis al alia socia klaso. La direktoro estis c\u0302iam tre amika kun ni, sed lia edzino estis fierega, mi ne memoras, ke s\u0302i diris al ni infanoj ec\u0302 unu afablan vorton. S\u0302i estis la Sinjorino, kies hejmon prirespondecis la servistaro. Ankau\u0306 apud la knaboj estis guvernistino, kiu estis maljuna, tre malbela, tamen agrabla virino, la \u201eFra\u0308ulein\u201d. S\u0302i parolis kun la knaboj nur germane. Kelkfoje ni, fratino kaj mi, estis invititaj al festa, posttagmeza mang\u0302eto, kiam okazis naskig\u0302tago de la knaboj. Mi ekadmiris la log\u0302ejon de veraj ric\u0302uloj. G\u0302i estis plenplena de persaj tapis\u0302oj, en la vitrinoj brilis la kristaloj, sur la muroj pendis grandegaj kaj belegaj pentraj\u0302oj, kaj ec\u0302 la meblaro diferencis de niaj simplaj, malmodernaj mebloj."}, {"text_idx": "#000428", "text": "Alvenis la milito ankau\u0306 en nia urbeto. Multaj log\u0302antoj rifug\u0302is antau\u0306 g\u0302i. Tiam okazis, ke la unuan fojon vizitis nin la edzino de la direktoro. La fierega Sinjorino estis tute alia. S\u0302iaj okuloj estis larmoplenaj. S\u0302i c\u0302irkau\u0306brakumis mian Dolc\u0302an Patrinon kaj kisis s\u0302in, samtempe petante, ke nia familio atentu kaj gardu la vilaon, se eblas. Ili devas rifug\u0302i, pro certa cirkonstanco. Kiam mia Dolc\u0302a Patrino rakontis al mia Dolc\u0302a Patro la okazintaj\u0302on, el ilia diskuto mi ekkomprenis tiun \u201ecertan cirkonstancon\u201d."}, {"text_idx": "#000429", "text": "Unue alvenis la germanaj soldatoj. Mi estis vokita al la najbara vilao, por paroli kun la oficiro, kiu enlog\u0302ig\u0302is en la belegan domon. Nur unu sola servistino restis en la tuta domo kaj s\u0302i vokis min, c\u0302ar nek s\u0302i parolis germane, nek la oficiro konis alian lingvon ol la germanan. La servistino sciis, ke mi paroletas ankau\u0306 la germanan lingvon."}, {"text_idx": "#000430", "text": "La oficiro estis serioza, sed kiam li vidis, ke la \u201einterpretisto\u201d estas knabineto, li ekridetis kaj milde demandis min:"}, {"text_idx": "#000431", "text": "\u201eKie estas la familio, kiu log\u0302as en c\u0302i tiu vilao?\u201d"}, {"text_idx": "#000435", "text": "\u201eNeee, ili ne estas judoj. Ili estas kristanoj!\u201d, mi diris kun senkulpa mieno."}, {"text_idx": "#000437", "text": "Por subteni mian respondon, mi ec\u0302 faris la signon de la kruco kaj mi kunmetis miajn manojn, kiel mi vidis c\u0302e la katolikoj, ke la fingroj estas strec\u0302e kunmetitaj kaj supren tenitaj, ne kiel mi protestantino kutimas, interfingrigite teni la preg\u0302antajn manojn."}, {"text_idx": "#000438", "text": "\u201eLa knaboj en la romkatolika preg\u0302ejo partoprenis la mesojn, kiel mesknaboj\u201d, mi dau\u0306rigis mian \u201epledoparoladon\u201d, kaj mi ne mensogis, c\u0302ar mi sciis, ke ili fakte estas judoj, tamen multaj gepatroj, ankau\u0306 nia najbara familio, kristanig\u0302is tiutempe, kun la espero, ke ili savos la vivon de siaj infanoj. Nur malmultaj el ili sukcesis savig\u0302i."}, {"text_idx": "#000440", "text": "Mi ec\u0302 ne konjektis, ke post semajno ankau\u0306 nia familio rifug\u0302os kaj nur post duonjaro ni hejmenvenos, vere, nur nian vivon savante."}, {"text_idx": "#000441", "text": "La rusoj kanonis nian urbeton kaj kuglo de kanono trafis la subtegmenton de nia domo. G\u0302i ne eksplodis, sed decidigis mian Dolc\u0302an Patron, rifug\u0302ante savi la vivon de la familianoj."}, {"text_idx": "#000445", "text": "La brueton kau\u0306zis la tajpado en la najbara vilao. Kiu scias kion tajpis la direktoro malfrunokte?"}, {"text_idx": "#000447", "text": "En sia interesa artikolo pri evoluo de Israelo Josef S\u0302emer tute preterlasis la palestinan problemon, kaj tio provokis logikajn reagojn. Kiel popolo kiel la juda, kiu tiom suferis dum sia tragika historio, povas tiom suferigi alian popolon, kiu neniel kulpas pri la juda tragedio? Kial Israelo dau\u0306re rifuzas la pacproponon de 2002 de Araba Ligo, en kiu c\u0302iuj arabaj landoj proponas pacon, tio estas rekonon de la juda s\u0302tato, malfermon de limoj, inters\u0302ang\u0302ojn politikajn, komercajn, kulturajn ktp, kontrau\u0306 la simpla aplikado de la fama rezolucio 242 de Unuig\u0302intaj Nacioj (evakuo de c\u0302iuj teritorioj okupitaj dum la milito de 1967 kaj rajto por Israelo kaj Palestino vivi en sekuraj landlimoj)? Tiujn demandojn provas respondi Jean Daniel, franca j\u0302urnalisto kaj judo devenanta el Alg\u0302erio, en brila eseo La prison juive (La juda malliberejo), kie li demandas sin, c\u0302u judoj havas ion specifan, kio distingas ilin de c\u0302iuj aliaj popoloj. La respondo estas jesa, sed la konkludo ankau\u0306 estas, ke tiu aparta identeco neniel donas al ili rajton humiligi, kolonii kaj kredi sin supera al la internacia juro. Pensi la malon precize estas la \u201ejuda malliberejo\u201d. Israelo havas la jenan elekton: vivi sian judecon pozitive, malferme kaj tolereme, en la respekto de la internaciaj leg\u0302oj kaj, lau\u0306 la au\u0306toro, de la judaj religiaj tekstoj, au\u0306 resti en la \u201emalliberejo\u201d ... kaj vivi en eterna milito."}, {"text_idx": "#000449", "text": "La estraro de Burunda Futbala Federacio volas profesiigi siajn membrojn per la helpo teknika, financa kaj materiala de la Federacio Internacia de Futbal-Asocioj (FIFA). La projekto estis akceptita de FIFA dum 5-taga renkontig\u0302o de la trejnistoj, prezidantoj kaj g\u0302eneralaj sekretarioj de la futbalkluboj de unua divizio de Burundo enkadre de la kampanjo \u201eGajni en Afriko kun Afriko\u201d. Inter la trejnistoj kaj spertuloj de FIFA, kiuj c\u0302eestis la renkontig\u0302on, estis la eksfutbalisto de Kameruno Jean Onguene Manga. En dokumento nomita la \u201eBuj\u0302umbura Deklaro\u201d, la partoprenintoj decidis fari c\u0302ion eblan por finpretigi rekomendojn al FIFA por profesiigi la burundan piedpilkludadon."}, {"text_idx": "#000450", "text": "Ekde novembro 2008 Burunda Futbala Federacio starigis komitaton, kiu sekvas la efektivigon de la mezuroj, kiuj trovig\u0302as en la \u201eBuj\u0302umbura Deklaro\u201d Tiu c\u0302i rekomendas al c\u0302iuj futbalkluboj havi jurajn statutojn, kiuj pruvos, ke reale la klubo ekzistas jure kaj morale kaj tio ekde 2009."}, {"text_idx": "#000452", "text": "Pri financoj la Burunda Futbala Federacio devigos al c\u0302iu klubo de la unua divizio disponigi almenau\u0306 bankokonton kaj regularon rilate la financan mastrumadon. La klubo devas havi sian propran grundon, spertan trejniston kaj la nombro de teamanoj devas esti ne pli ol 25, por ke g\u0302i estu akceptita en la federacio burunda. La deklaracio provizas la instruadon de trejnistoj, jug\u0302antoj kaj aliaj bezonataj personoj por atingi la celon. \u201eBurundo estas ric\u0302a je personaj kaj materialaj rimedoj kaj oni bezonas nur aktivigi kaj motivigi ilin por atingi la celon,\u201d konkludis Lydia Nsekera, prezidanto de la Burunda Futbala Federacio kaj Paul Saviote, Moustapha Bakayoko kaj Jean Onguene Manga nome de FIFA, kiuj subskribis la deklaron."}, {"text_idx": "#000455", "text": "Lau\u0306 mi la kau\u0306zo de la nuna financa krizo estas la nekontrolita kapitalismo, kiu regis en la mondo de la \u201eoraj knaboj\u201d. Nekontrolita kapitalismo egalas al komunismo. En mia lando oni simple atendas kaj ... esperas."}, {"text_idx": "#000458", "text": "Oni respondu la demandon: kio estas mono? Lau\u0306 novaj teorioj, mono estas nur valuta unuo en komputilo. Oni povas lau\u0306plac\u0302e s\u0302ovi monon de unu konto al alia. Pli klasika (kaj lau\u0306 mia kredo g\u0302usta) teorio diras, ke mono estas \u201erealigita plusvaloro\u201d, pli simple dirante, oni devas produkti varon kaj vendi g\u0302in. La diferenco inter la kostoj por la produktado de varo kaj ties prezo, do la plialtig\u0302o de la valoro, naskas monon. La s\u0302tato do devas kalkuli, kiom da valoro estas realigata en la ekonomio, kaj presigi tian kvanton de mono. Unu el la kau\u0306zoj por la ciklaj krizoj estas malg\u0302usta rilato inter reale produktata valoro kaj presita mono."}, {"text_idx": "#000461", "text": "Do mono ne estas detruita dum la krizo. La s\u0302ajne detruita mono neniam ekzistis."}, {"text_idx": "#000462", "text": "En Japanio komencig\u0302is nova sistemo pri medicina ekzamenado, kiun oni mallonge nomas \u201eMetabo-ekzameno\u201d. Oni interpretas la vortojn \u201emetabola sindromo\u201d kiel tro da internaj\u0302a graso."}, {"text_idx": "#000465", "text": "Kiel la registaro traktos metabo-ulon?"}, {"text_idx": "#000466", "text": "Oni grupigas la ekzamenitojn jene: 1. Nepraj helpatoj \u2013 havas pli da ventromezuro ol la normo. \u2013 trafas du erojn el 2, 3 kaj 4 de la supra difino au\u0306 trafas unu eron el 2, 3 kaj 4 kaj fumas. 2. Instigataj helpatoj \u2013 havas pli da ventromezuro ol la normo. \u2013 trafas unu eron el 2,3 kaj 4 kaj ne fumas. 3. Informatoj \u2013 havas pli da ventromezuro ol la normo \u2013 trafas neniun el 2,3 kaj 4."}, {"text_idx": "#000467", "text": "En Japanio c\u0302iuj civitanoj apartenas al iu sanasekur-organizaj\u0302o, kaj supre menciitaj helpatoj kaj informatoj devas plibonigi sian sanstaton sub la gvido de tiuj organizaj\u0302oj. Nepraj helpatoj devas havi konkretajn, plenumendajn celojn por bonigi sian vivmanieron pri mang\u0302aj\u0302oj, ekzercado ktp. Komence ili havos intervjuon kun sanflegisto kaj dietisto kaj poste ricevados ties konsilojn per telefono kaj interreto dum 3-6 monatoj. Instigataj helpatoj havas same intervjuon kaj poste mem klopodas bonigi sian vivmanieron. Informatoj ricevados informon pri la graveco de bona vivmaniero."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Se tiuj helpatoj ne obeas au\u0306 ne ricevas la konsilojn de flegisto kaj dietisto, pretekstante okupitecon de sia laboro, kaj se la nombro de metabo-uloj ne malmultig\u0302as, tiu sanasekur-organizaj\u0302o, al kiu tiuj homoj apartenas, ricevos punon. G\u0302i devos pagi pli da tarifo por helpi la sistemon pri maljunulara medicino. Tial maldikigi metabo-ulojn estas tre grave ne nur por tiuj uloj, sed ankau\u0306 por tiuj organizaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Iuj kuracistoj kritikas tiun metabo-ekzamenon. Ili opinias, ke tiu \u201enormala\u201d ventromezuro ne havas sciencan bazon, kaj ili montras alian \u201efidindan\u201d esploron, ke diketaj homoj estas la plej longvivaj."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Lau\u0306 Instituto de Tut-Korpa Ekzamenado, la sanstato de japanoj en 2007 iomete plibonig\u0302is. G\u0302is 2006 japanoj pli kaj pli malsanig\u0302is, ekzemple en 1984, 29,8 % de ekzamenitoj estis sanuloj, sed en 2006, nur 11,4 %. Tamen en 2007 tiu proporcio altig\u0302is je 0,4 %. La instituto atribuis la kialon parte al la metabo-kampanjo, dirante: \u201eEn 2006 naskig\u0302is kaj furoris la vorto \u201ametabo\u2019. Homoj en siaj 30-40aj jaroj emas tuj reagi al la novaj\u0302o kaj komencas preni rimedojn kontrau\u0306 dikig\u0302o kaj dika ventro. Krome nia g\u0302isnuna kampanjo pri sano sukcesis\u201d."}, {"text_idx": "#000473", "text": "Lastatempe japanoj pli kaj pli dikig\u0302is pro usonstilaj vivmaniero kaj mang\u0302aj\u0302oj kiel hamburgeroj, terpomflokoj kaj Koka-kolao. Jam multaj sentis sin tro dikaj kaj tre malbelaj kun dika ventro, do tiu kampanjo pri metabo havis grandan eh\u0302on en la socio. Tiu vorto disvastig\u0302is kaj nun japanoj havas pli da konscio pri sano."}, {"text_idx": "#000474", "text": "Fino de ramadano: c\u0302u festo de gejunuloj?"}, {"text_idx": "#000475", "text": "Miloj da islamanoj vestitaj per blankaj tunikoj dum festo fine de ramadano fluas pace kaj g\u0302oje tra c\u0302iuj c\u0302efaj urboj por komuna matena preg\u0302o. En Burundo 90 % de la log\u0302antoj estas kristanoj kaj 10 % islamanoj, sed dum la festo oni pensus, ke la c\u0302efurbo ig\u0302is islama."}, {"text_idx": "#000476", "text": "La celebrado de c\u0302i tiu festo ig\u0302is tradicia en Burundo ekde la eniro de islamo pere de komercistoj el Zanzibaro, kiuj eniris Rumonge (trans la Tanganjika Lago) por komercaj celoj kaj islamigis tieajn log\u0302antojn, kiuj poste disvastigis sian religion en c\u0302iuj regionoj, precipe en la c\u0302efaj urboj."}, {"text_idx": "#000477", "text": "La festo farig\u0302is infana, c\u0302ar por plenkreskuloj, post la matena preg\u0302o, la festo finig\u0302as. Gepatroj (ec\u0302 el malric\u0302aj familioj) devas ac\u0302eti novajn vestaj\u0302ojn por siaj infanoj kaj multon elspezas por ili dum la festo, ac\u0302etante tre bongustan mang\u0302aj\u0302on kaj donante al ili pos\u0302monon."}, {"text_idx": "#000478", "text": "C\u0302iuj adeptoj de la islama religio renkontig\u0302as (frumatene) en elektita loko (en granda urbo) por komuna preg\u0302o, en kiu virinoj, infanoj kaj viroj partoprenas. Post la preg\u0302o okazas grandega festeno, kie ankau\u0306 kristanoj estas invitataj, kaj tio estas simbolo de paco kaj bona kunekzistado inter la du religioj. Posttagmeze, bonvestitaj kaj belaspektaj junuloj vidig\u0302as en c\u0302iuj stratoj kaj vagadas je c\u0302iuj distraj lokoj (marbordoj, kinejo ...). Estas bona festo, sed multekosta por la gepatroj, kiuj devas s\u0302pari monon por tio. Lau\u0306 informoj de kelkaj gepatroj, en ric\u0302aj familioj la elspezoj por unu infano povas atingi 150 usonajn dolarojn, kaj por malric\u0302aj kaj mezric\u0302aj familioj, la elspezo c\u0302irkau\u0306as 20-30 dolarojn. Komercistoj multon enspezas, vendante multekostajn vestaj\u0302ojn kaj mang\u0302aj\u0302ojn dum la festo."}, {"text_idx": "#000479", "text": "La registaro j\u0302us ordonis, ke la festo estu konsiderata kiel feritago \u2013 ordono, kiun multaj personoj kritikis pro la fakto, ke en la nuna burunda kalendaro jam estas multaj ferioj pro mortigo de multaj gravaj personoj dum la milito; do necesas nuligi kelkajn festojn anstatau\u0306 multobligi ilin, c\u0302ar dum c\u0302i tiu festo nur 10 % de la log\u0302antoj festas, kaj la aliaj restas hejme, sen fari ion."}, {"text_idx": "#000481", "text": "La 29an de novembro 2008, per amasa, solena ceremonio, oni proklamis beata fraton Jose\u0301 Olallo Valde\u0301s [h\u0302ose\u0301 olajo valde\u0301s] de la ordeno Hospitalana de Sankta Johano de Dio. Kvankam ja temis pri la unua tia ceremonio en Kubo, frato Olallo (pro sia bonkoreco de c\u0302iuj nomata \u201ePatro\u201d, kvankam li neniam pastrig\u0302is) ne estis la unua kuba beatulo, c\u0302ar la 28an de oktobro 2007 oni jam proklamis, sed en Romo, beata fraton Jose\u0301 Lo\u0301pez Piteira [h\u0302ose\u0301 lopes pitejra], unu el la 498 martiroj murditaj dum la civila milito en Hispanio. La eraro estas certe pardoninda, des pli ke nur lastatempe oni komencis pli ofte pritrakti tiajn aferojn j\u0302urnale."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Frato Olallo estis ricevita la 15an de marto 1820 en la orfejo Sankta Jozefo en Havano. Nenion oni scias pri la gepatroj: paperslipo trovita apud la bebo nur tekstis: \u201eLi naskig\u0302is la lastan 12an de februaro kaj ne estas baptita.\u201d La familinomon Valde\u0301s li ricevis memore al la episkopo Jero\u0301nimo [h\u0302ero\u0301nimo] Valde\u0301s, fondinto de la orfejo."}, {"text_idx": "#000483", "text": "Dum preskau\u0306 54 jaroj, ekde 1835, kiam furiozis h\u0302olera epidemio, frato Olallo dedic\u0302is sin al flegado de malsanuloj kaj malric\u0302uloj en la hospitalo de la komunumo hospitalana en la nuna urbo Camagu\u0308ey [kamagu\u0306e\u0301j]. Dum la malsukcesa dekjara sendependiga milito (1868-1878) la frato, kiun c\u0302iuj opiniis sanktulo, prizorgis vunditojn el ambau\u0306 armeoj, kaj iufoje evitis amasan murdadon de civiluloj. Krome, li riskis sian vivon, kiam li zorgis kaj lavis la kadavron de la fama ribelulo Ignacio Agramonte, forj\u0302etita surstrate de la koloniaj militistoj. Je lia morto la 17an de marto 1889 la tuta urbo mars\u0302is procesie post la c\u0302erko, kaj per publika monkolektado oni starigis memorigan monumenton. Ankau\u0306 lian nomon portas kaj placo kaj strato."}, {"text_idx": "#000484", "text": "Fraton Olallo oni agnoskas beatulo pro la mirakla resanigo de la infano Daniela Cabrera Ramos, suferinta pri kancero kaj renaj problemoj."}, {"text_idx": "#000485", "text": "La solenan ceremonion, tiunokte elsenditan de la tutlanda televidkanalo 15, c\u0302eestis, krom la kuba episkoparo kaj helpepiskopoj amaso da fiduloj."}, {"text_idx": "#000486", "text": "Butikisto el Karloreg\u0302o (Charleroi) en la sudo de Belgio fiksis s\u0302telinton al lanterna fosto en la plej vizitata placo de la urbo. La s\u0302telinto dum pli ol duona horo duonnude lamentadis, kun s\u0302ildo surbruste: \u201eMi estas s\u0302telinto\u201d. La drogdependa krimulo estis forpreninta komputilon de butikisto, kiu jam plurfoje spertis s\u0302telon."}, {"text_idx": "#000487", "text": "Diris al la gazetaro la vendisto: \u201eLi estis la deka s\u0302telanto en mallonga tempo, kaj la polico nenion faras. Por mi nun sufic\u0302is; mi kaptis la s\u0302telinton kaj fiksis lin per multaj plastaj ligiloj al meritita pilorio.\u201d"}, {"text_idx": "#000488", "text": "La s\u0302telinto estis liberigita post iom da tempo de preterpasantoj, kaj probable do denove eskapos senpune. La butikisto tamen riskas punojn pro kaperado, limigo de libereco kaj torturado. \u201eDura lex, sed lex\u201d, diris jam la romianoj: la leg\u0302o estas dura, sed g\u0302i restas la leg\u0302o ..."}, {"text_idx": "#000489", "text": "Plioftig\u0302as en c\u0302iuj landoj de Balkanio tiel nomataj pagitaj murdoj au\u0306 murdoj lau\u0306 mendo. Lau\u0306 fakuloj varias la kosto: inter 50 000 eu\u0306roj por murdi per embusko g\u0302is miliono da eu\u0306roj por murdi per eksplodaj\u0302o au\u0306 kas\u0302pafisto. Konfliktoj, koleroj, veng\u0302oj, kaj forigo de tiuj, kiuj tro scias pri diversaj fiaferoj, kialas por dungi murdiston."}, {"text_idx": "#000490", "text": "La prezo ankau\u0306 dependas de la statuso de la viktimig\u0302onto. Forigi politikiston plej kostas: politikistoj estas ofte gardataj kaj do la prezo tion spegulas. Tre malofte la polico sukcesas kapti murdinton, malgrau\u0306 tio, ke la albanaj instancoj identigis en la lastaj jaroj 23 murdojn lau\u0306 mendo. Viktimoj inkluzivas ekleziulon islaman, industriistojn kaj prezidantojn de sport-federacioj."}, {"text_idx": "#000491", "text": "La murdistoj farig\u0302as pli profesiaj. Ofte s\u0302ajnas, ke la viktimoj mortis ne pro murdo sed dum rabado, pro akcidento au\u0306 ec\u0302 pro naturaj kialoj."}, {"text_idx": "#000494", "text": "Krom la menciitan recenzaron, la libro enhavas solidan raporton pri la historio de Biblioteko Hector Hodler, kaj Kiel nin organizi?, resumon pri la evoluo de la UEA-statutoj. En g\u0302i iom g\u0302enis min la oftaj komparoj inter UEA-strukturo kaj s\u0302tata reg\u0302imo. UEA ne estas s\u0302tato; multe pli interese estus kompari g\u0302in kun aliaj civitanaj internaciaj organizaj\u0302oj kaj kun la g\u0302enerala asocia vivo de la landoj, kie g\u0302i havis sidejon (do tiurilate estas bonvena la iom ampleksa klarigo pri nederlanda asocia juro). Fine estas dek pli leg\u0302eraj artikoloj pri unuopaj jaroj. Kelkaj el tiuj (almenau\u0306 1942 kaj 1955) estas iom tro bagatelaj por inkluzivi en libron, sed tiu pri 1959 kredeble estas la plej bona peco verkita de Ziko g\u0302is nun."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Estas Schmidt, kiu diris ke \u201ehomoj, kiuj havas viziojn, devus konsulti kuraciston\u201d, kaj se Ziko subtenas tiun vidpunkton, oni komprenas lian megalofobion (la tendencon bagateligi c\u0302ion, precipe la atingojn de aliaj; kontraste megalomanio estas la tendenco grandiozigi c\u0302ion, precipe sin mem). La megalofobio estas bridita kaj pozitive funkcias en 1959: Fighiera en Varsovio, kiu priskribas la preparadon de la Zamenhof-jubilea Universala Kongreso. Ziko klare komprenigas, kiuj estas liaj herooj kaj malherooj, sed la herooj ne estas superhome perfektaj, kaj la malherooj ne estas demonoj. Ec\u0302 la c\u0302efa malheroo Gian Carlo Fighiera \u2013 kiu iris naivega al Varsovio kaj revenis paranoja \u2013 estas priskribita kiel diligenta kaj kapabla Konstanta Kongresa Sekretario. Megalofobio en Esperantujo kutime signifas ankau\u0306 Lapenna-fobion, kaj aliloke en la libro Ziko tion montras abunde; sed en c\u0302i tiu artikolo Ivo Lapenna estas la plej pozitiva rolanto."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Resume, la libro estas havindega por c\u0302iu, kiu interesig\u0302as pri UEA kaj g\u0302ia historio, kvankam nepras kritike legi g\u0302in. Sed tio ja rekomendindas pri historiaj studoj entute."}, {"text_idx": "#000500", "text": "Dum longa periodo travivas la provinco Nord-Kivuo en la orienta parto de Demokrata Respubliko Kongo terurajn militojn. Batalas la nacia armeo de DR Kongo kontrau\u0306 la terura militgrupo de eksgeneralo Laurent Nkunda. Subtenas la eksgeneralon la najbara lando Ruando."}, {"text_idx": "#000501", "text": "Unue la ribelantoj pretendis protekti sian minoritatan etnan grupon, konsistantan el tutsioj. Ili celis ankau\u0306 rehejmigi eksmilitistojn, kiuj batalis por prezidanto de Ruando mortigita, kiam oni faligis lian aviadilon. Sed nun la nacia armeo ne plu kapablas kontrau\u0306stari la ribelantojn kaj, anstatau\u0306 protekti la popolon, mem prirabas kaj atakas la pacajn civitanojn."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Hodiau\u0306 du gravaj distriktoj, Rutshuru kaj Masisi, de kiuj dependas Nord-Kivuo, estas forlasitaj de la armeo kaj tute en la manoj de la ribelantoj. Tio signifas, ke en Goma, la provinca c\u0302efurbo, prezoj de nutraj\u0302oj duoblig\u0302is kaj duono de la popolo estas senlabora. La ribelantoj starigis barilojn ekster la vilag\u0302o Kibumba, 20 km for de Goma, kaj devigas komercistojn, kiuj volas trapasi, pagi pli ol la mezan monatan enspezon en DR Kongo, proksimume 15 eu\u0306rojn."}, {"text_idx": "#000503", "text": "En la distriktoj teorie \u201eliberigitaj\u201d de la ribelantoj okazas teruraj\u0302oj. Homoj estas buc\u0302ataj, virinoj seksperfortataj; suferas ankau\u0306 infanoj, tiel ke la popolo forlasas siajn hejmojn kaj fug\u0302as en la arbarojn au\u0306 ec\u0302 en najbarajn landojn, ekzemple Ugando kaj Ruando. Multaj restas tamen internaj rifug\u0302antoj."}, {"text_idx": "#000504", "text": "Pri teruraj\u0302oj en la parto regata de \u201eliberigintoj\u201d mi povas raporti. Almenau\u0306 720 homoj estas amasbuc\u0302itaj en urbeto Kiwajna la 5an kaj la 6an de novembro 2008. Samtage estas murdita la urbetestro de Kiringa, Segihobe Joseph: ankau\u0306 estas murdita en la familia hejmo lia infano. Lau\u0306 onidiroj, post la murdo, la atakintoj fortranc\u0302is seksorganojn kaj langojn."}, {"text_idx": "#000505", "text": "Ne eblas tion kompreni. Cetere oni demandas sin, kiamaniere la murdintoj iam povos reeniri normalan socion. Kaj c\u0302io c\u0302i okazas, dum blukaskuloj de Unuig\u0302intaj Nacioj, dej\u0302orantaj en DR Kongo, apenau\u0306 reagas por protekti la popolon. Tio, kion ili faras, estas foti aliajn eventojn por realigi belajn filmojn."}, {"text_idx": "#000510", "text": "Aliflanke, ec\u0302 en la c\u0302efurbo la kutima, fiksa telefonservo estas celobjekto de plendoj, c\u0302ar la atendolisto de dezirantoj havi propran, hejman telefonaparaton c\u0302iam kreskas. De tempo al tempo oni disponigas limigitan kvanton da pliaj instalaj\u0302oj hejmaj por difinita urboparto, kun rigora selektado de bons\u0302anculoj lau\u0306 difinitaj kriterioj (la graveco de la laborposteno de la deziranto, ekzisto de malsanuloj ktp)."}, {"text_idx": "#000514", "text": "Albanaj edzinoj por serbaj frau\u0306loj"}, {"text_idx": "#000515", "text": "La vilag\u0302o Bogalinac en Serbio konsistas el 163 log\u0302antoj. Tie vivis antau\u0306 17 jaroj 255 homoj kaj en 1948 700. Malkreskas la log\u0302antaro de la vilag\u0302o kiel en tuta Serbio, kaj samtempe kreskas la meza ag\u0302o de la popolo."}, {"text_idx": "#000516", "text": "Pro tio serbaj frau\u0306loj nun serc\u0302as albanajn novedzinojn. Tion faris ekzemple J\u0302ikica Radojkovic\u0302, kiu edzig\u0302is al albana knabino Gentiana. Li konatig\u0302is kun s\u0302i en Shkoder [s\u0302koder] en norda Albanio, kien li iris lau\u0306 propono de amikoj. Gentiana enamig\u0302is al sia edzo ekde la unua tago, eklernis la serban kaj konvertig\u0302is al la ortodoksa eklezio. S\u0302i nun zorgas pri la hejma mastrumado kaj pas\u0302tado de la s\u0302afaro."}, {"text_idx": "#000517", "text": "Ne c\u0302iuj log\u0302antoj de Bogalinac konsentas pri tiaj geedzig\u0302oj. Ili timas, ke tiamaniere albanoj asimilos la serban popolon. Ili ec\u0302 diras, ke en Serbio estas fondata \u201eNova Kosovo\u201d. Aliaj vilag\u0302anoj tamen bonvenigas la albanajn edzinojn, dirante, ke tiuj bone adaptig\u0302as al vilag\u0302o, moroj kaj vivmaniero serbaj. Ene de duonjaro la edzinoj bone parolas la serban kaj vizitadas regule la preg\u0302ejon."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Miksaj geedzig\u0302oj inter albanoj kaj serboj estas jam malnovaj. En 2007 en la vilag\u0302o Bug\u0302evo kolektig\u0302is 40 tiaj paroj. La edzoj raportis felic\u0302e pri siaj spertaj\u0302oj, dirante, ke serbaj virinoj ofte revas pri vivo en grandaj urboj kaj ne volas naski bebojn de tiel nomataj montaranoj."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Anoncis sian prezidanto-kandidaton la c\u0302efa opozicia partio en Burundo. La Fronto por la Demokratio en Burundo deklaris eksprezidanton Domitien Ndayizeye kandidato por la balotoj okazontaj en 2010."}, {"text_idx": "#000520", "text": "Ndayizeye naskig\u0302is en 1953 kaj servis la Burundan Respublikon kiel vicprezidanto inter 2001 kaj 2003 kaj kiel prezidanto inter 2003 kaj 2005. Lau\u0306 la konstitucio li ne rajtis kandidatig\u0302i kiel prezidanto en 2005."}, {"text_idx": "#000521", "text": "Li farig\u0302is prezidanto pro la tiel nomata Arusha-interkonsento, kiu celis repacigi la landon kaj specife la hutuan kaj la minoritatan tutsian etnojn. Okazis du mandatoj, kiam prezidis membro de la tutsia etno, kun hutua vicprezidanto; kaj poste inverse, hutua prezidanto (Ndayizeye) kun tutsia vicprezidanto. Ilia tasko estis organizi demokratian voc\u0302donadon kaj krei novan konstitucion, fine aprobitan per 92 % de la popolo en 2005."}, {"text_idx": "#000522", "text": "Post la prezidanta mandato Ndayizeye farig\u0302is senatano. Tamen, pro influo de la tiama prezidanta partio, la senato retiris la parlamentan protekton de Ndayizeye, kaj li estis arestita. La registaro akuzis lin, ke li volis g\u0302in renversi, kaj kondamnis lin al dumviva enkarcerigo. Post naciaj kaj internaciaj protestoj li estis post kvin monatoj liberigita."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Elirante el la prizono, Ndayizeye diris: \u201eMi forlasis politikan karieron, kiam mi eksprezidantig\u0302is en 2005, c\u0302ar tiam mi faris grandegan laboron por mia lando. Post mia malliberigo pro falsaj akuzoj mi decidis denove aperi en la politika mondo.\u201d"}, {"text_idx": "#000524", "text": "Ndayizeye estas gaja homo, subtenata kaj de sia etno kaj de tutsioj, kiujn li helpis dum sia prezidanteco. Multaj kredas, ke li havas grandan s\u0302ancon en 2010 denove prezidi la landon."}, {"text_idx": "#000525", "text": "Fine eblas esperi, ke baldau\u0306 c\u0302esos 13-jara interna milito en Burundo, dum kiu mortis pli ol 300 000 homoj. En decembro 2008 la lasta aktiva ribelanto-grupo, la Nacia Forto por la Liberigo de la Hutu-popolo, kaj la registaro de Burundo konsentis respekti pac-interkonsenton subskribitan antau\u0306 du jaroj."}, {"text_idx": "#000526", "text": "Prezidanto Pierre Nkurunziza kaj la ribelestro Agathon Rwasa anoncis, ke malarmado rapide komencig\u0302os. La prezidanto donos 33 politikajn postenojn al membroj de la Nacia Forto pro g\u0302ia rolo en la pacprocezo kaj liberigos c\u0302iujn kaptitajn ribelintojn."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Nacia Forto estas petita s\u0302ang\u0302i sian nomon kaj farig\u0302i politika partio, kion g\u0302is nun g\u0302i rifuzis, tiel barante la vojon al paco. Post kvinhora diskuto la ribelintoj promesis forigi c\u0302i tiun lastan obstaklon kaj ja s\u0302ang\u0302i la nomon, kio pli akordig\u0302os kun la nuna konstitucio."}, {"text_idx": "#000529", "text": "Tio ne estas la unua fojo, ke la registaro kaj la ribelantoj interkonsentis pri paco. C\u0302i-foje, tamen, la interkonsento vers\u0302ajne eltenos. Lau\u0306 porparolanto de la ribelintoj: \u201eBurundanoj bezonas pacon. Ni devas kombini niajn fortojn por havigi tion al ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000530", "text": "Konsentis eksterlandaj observantoj. La sud-afrika ministro Jeff Radebe opiniis: \u201eNe estas interkonsento inter la registaro kaj la ribelantoj sed inter burundanoj, kiuj suferas jam delonge. Politika stabileco en Burundo signifas stabilecon ankau\u0306 en la regiono kaj en Afriko g\u0302enerale.\u201d"}, {"text_idx": "#000531", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iuj politikaj partioj en Burundo salutis la atingitan pas\u0302on, sed maltrankvilig\u0302is pro la 33 postenoj promesitaj al la ribelintoj. Ili opinias, ke pro tio eblus denove malpacig\u0302i."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Unuafoje en Burundo okazis beleckonkurso. Lau\u0306 la organizintoj g\u0302i celas montri al eksterlandanoj, ke ankau\u0306 en Burundo regas paco. C\u0302eestis la eventon en Buj\u0302umburo ministroj, ambasadoroj kaj la reprezentanto en Burundo de la g\u0302enerala sekretario de Unuig\u0302intaj Nacioj."}, {"text_idx": "#000533", "text": "Enskribig\u0302is al la konkurso 82 frau\u0306linoj, el kiuj 20 partoprenis la finalon. La frau\u0306linoj devis montri inter aliaj lingvajn kapablojn (pri la burunda, franca kaj angla lingvoj) kaj posedi minimuman mezgradan instru-diplomon."}, {"text_idx": "#000534", "text": "Venkis Alida Kaneza, kiu reprezentos sian landon dum diversaj kulturaj kaj sportaj eventoj kaj partoprenos ankau\u0306 internaciajn beleckonkursojn."}, {"text_idx": "#000535", "text": "En la urbo Svitavy (okcidenta Moravio) oni solene malfermis novan Esperanto-muzeon. En g\u0302i oni lokis la bibliotekon de Jaroslav S\u030custr (5800 volumoj) kaj aliajn valorajn ekspoziciaj\u0302ojn. Ili trovig\u0302is g\u0302is nun en la urba muzeo en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301."}, {"text_idx": "#000536", "text": "Al la nova muzeo oni disponigis salonon en unu el la plej belaj historiaj konstruaj\u0302oj en Svitavy, la Ottendorfer-biblioteko, portanta la nomon de mecenato, kiu g\u0302in konstruigis en 1892. Siatempe g\u0302i posedis la plej ampleksan kolekton de germanlingvaj libroj (22 000 volumoj) en Moravio."}, {"text_idx": "#000537", "text": "La muzeo konsistas el du partoj. La unua, pli granda, servas kiel ekspoziciejo. En g\u0302i estas 13 surmuraj informpaneloj, 5 tablovitrinoj kaj vico de vitros\u0302rankoj. La unua ekspozicio strebas doni al vizitantoj bazajn konojn pri Esperanto kiel lingvo kaj movado. De la planlingvaj projektoj antau\u0306 Zamenhof g\u0302is la nuntempa Esperanto-aktivado. Meze de la muzeo estas lokita granda busto de L. L. Zamenhof, kiu devenas plej probable de la jaro 1921 (de la 13a UK en Prago). Kiel pliajn unikaj\u0302ojn ni menciu almenau\u0306 la tutan jarkolekton 1912 de la japana kolora mane bindita \u201eC\u0302iumonata internacia gazeto ORIENTA AZIO\u201d kaj originalon de la unua lernolibro de Esperanto en la c\u0302eh\u0302a lingvo fare de F. V. Lorenz (1890)."}, {"text_idx": "#000539", "text": "La c\u0302efa konstruaj\u0302o de la urba muzeo kaj galerio situas en najbareco de la Esperanto-muzeo kaj enhavas du dau\u0306rajn ekspoziciojn: pri la plej konata naskito el Svitavy kaj savinto de centoj da judoj Oskar Schindler kaj pri tolaj\u0302lavado kaj lavmas\u0302inoj. Aldone al ili la Esperanto-muzeo prezentas la trian dau\u0306ran ekspozicion en Svitavy."}, {"text_idx": "#000540", "text": "Baldau\u0306 estos organizita ekspozicio pri du paralelaj temoj: \u201eKvardek jaroj de C\u0302eh\u0302a Esperanto-Asocio\u201d kaj \u201eEsperanto kaj junularo\u201d. Tiu devus dau\u0306ri g\u0302is la C\u0302EA-konferenco, kiu okazos en Svitavy de la 9a g\u0302is la 11a de oktobro 2009."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Se vi pretas helpi per ajna mesag\u0302o (gratulo, interesig\u0302o k.a.), bonvolu uzi prefere ambau\u0306 retadresojn: muzeo@esperanto.cz kaj esperanto@muzeum.svitavy.cz. La koresponda adreso estas: Esperanto-muzeo, Ma\u0301chova alej 1, CZ-568 02 Svitavy, kaj la TTT-ejo: muzeum.esperanto.cz"}, {"text_idx": "#000542", "text": "Rusio estas la plej granda lando en la mondo kaj do limas multajn aliajn, ekzemple Norvegion en Eu\u0306ropo, Japanion en Azio kaj ec\u0302 Usonon en alia kontinento."}, {"text_idx": "#000543", "text": "Rusio deklaras partnerajn, egalrajtajn rilatojn kun c\u0302iuj siaj najbaroj. La ministrejo pri eksterlandaj aferoj konfirmis, ke plene estas konsentitaj per traktato kaj markitaj sur la mapo la limoj kun Norvegio, Finnlando, Pollando, Mongolio, Norda Koreio kaj C\u0302inio."}, {"text_idx": "#000544", "text": "La traktato kun Estonio estas preta jam de kelkaj jaroj, sed dum ratifado estonoj enigis en la dokumenton eblecon pri ter-pretenda proceso kontrau\u0306 Rusio. Do la laboro haltis. Nun Eu\u0306ropa Unio ne havas precizan limon kun Rusio, malgrau\u0306 tio, ke la Unio ne rajtis membrigi Estonion sen traktate interkonsentitaj limoj kun g\u0302iaj najbaroj."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Lim-markado dau\u0306ras kun Litovio kaj Kazah\u0302io kaj dau\u0306ros kun Latvio. Kun Ukrainio traktato estas subskribita kaj validas, sed la limo ankorau\u0306 ne estas markita. Forestas simila traktato pri maraj limoj en Azova kaj Nigra Maroj. Kun Abh\u0302azio kaj Sud-Osetio estas apartaj interkonsentoj pri la trairo de la limo."}, {"text_idx": "#000546", "text": "Traktato kun Kartvelio en la nunaj kondic\u0302oj ne estas klara. Kun Azerbajg\u0302ano estas interkonsentitaj pli ol 80 % de la limo. Diskutoj kun Azerbajg\u0302ano forestas, sed estas demandoj, kiuj bezonas solvojn. Unu estas la kunig\u0302o de la limoj rusa, kartvela kaj azerbajg\u0302ana."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Kun Japanio oni ne laboras pro pretendoj de Tokio pri la sudaj kurilaj insuloj. Ne estas klara ankau\u0306 la limo kun Usono. La interkonsento pri maraj spacoj estas subskribita en 1990, sed ankorau\u0306 ne validas."}, {"text_idx": "#000548", "text": "Unu el la sekvoj de la monda financa krizo (vidu MONATO 2008/12, p. 15) estis la kolapso de Fortis, unu el la plej grandaj belgaj bankoj. Por eviti financan katastrofon la belga registaro en septembro ac\u0302etis grandan parton de la banko, tiel ke g\u0302i ig\u0302is posedanto de 99,93 % de la akcioj. Poste, en oktobro, g\u0302i vendis 75 % de la akcioj al la banko BNP Paribas. La manovro unuavide sukcesis. G\u0302i almenau\u0306 sukcesis kvietigi iomete la financan horizonton kaj savis la situacion."}, {"text_idx": "#000549", "text": "Jug\u0302istoj tamen deklaris la vendon de Fortis al BNP Paribas nejusta, c\u0302ar la s\u0302tato vendis g\u0302in sen interveno de la akciuloj. Sekva pas\u0302o do estos aprobo au\u0306 malaprobo fare de la g\u0302enerala kunsido de Fortis en februaro 2009. Sed montrig\u0302is, ke funkciuloj de la c\u0302efministro intervenis c\u0302e la jug\u0302istoj, eble kun la celo atingi pli favoran verdikton. Tio ne plu influas la vendon mem, sed estas malrespekto al la konstitucia principo de la apartigo de la povoj: la leg\u0302odona povo ne rajtas interrilati kun la jurisdikcio. Pro tio la pozicio de kelkaj ministroj, inkluzive de la c\u0302efministro Yves Leterme kaj de la tuta registaro, nun estas pridemandata, kaj la registaro preferis demisii. Estas nun la tasko de la reg\u0302o, kune kun speciale taskigita iama c\u0302efministro Wilfried Martens, kunmeti provizoran novan registaron."}, {"text_idx": "#000550", "text": "C\u0302ie en la mondo ekzistas homoj, kiuj ne havas propran log\u0302lokon kaj devas tamen ie tranokti. En la urbo Kremenc\u0302uk, en la provinco Poltava, oni provis nombri, kiom da tiaj homoj vivas tie.. Dum du tagoj policanoj okupig\u0302is pri la nombrado. Ili trovis en keloj, subtegmentoj au\u0306 surstrate entute 98 tiajn personojn. La polico ilin fotis, prinotis kaj liberigis. Jen vers\u0302ajne la unua fojo, ke oni provis tiel nombri senhejmulojn en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000551", "text": "La prezidanto de Ukrainio, Viktor Jus\u0302c\u0302enko, respondis plurajn interretajn demandojn senditajn de ordinaraj civitanoj. La plej populara demando, de proksimume 85 000 ukrainoj, estis: \u201eKiom ni, simplaj homoj, pagu al vi kaj al c\u0302iuj deputitoj de la supera parlamento, por ke vi c\u0302iuj por c\u0302iam forlasu nian landon?\u201d Responde la prezidanto opiniis, ke la demando devenis ne de ukrainoj kaj tiuj celis simple provoki. Li aldonis, iom nebule: \u201eNi devas plibonigi la rilatojn inter la potenculoj kaj la simplaj homoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000552", "text": "Malgrau\u0306 la malbona vetero kolektig\u0302is en la ukraina c\u0302efurbo centoj da viroj \u2013 sol-patroj, kiuj postulis, ke la instancoj ilin atentu. Kial, ili demandis, sol-patrinoj havu pli da rajtoj ol sol-patroj? Cetere ili atentigis, ke la prezidanto aperigis apartan ukazon favore al speciala tago \u2013 la tago de la patro. Se la parlamento aprobos la tagon, g\u0302i okazos vers\u0302ajne la 27an de oktobro."}, {"text_idx": "#000553", "text": "Ukraino, kiu perfortis kaj mortigis centon da viktimoj, estas kondamnita al dumviva enkarcerigo. Tiu c\u0302i \u201erekordo\u201d superis tiun de fifama murdisto el la sovetia epoko, iu C\u0302ikatilo, kiu lau\u0306konfese mortigis 55 homojn. La j\u0302us enprizonigito, kiu laboris en miliciejo, antau\u0306 maldungo pro falsado, pereigis minimume 100 viktimojn inter 1984 kaj 2005. Apartaj informoj pri 40 viktimoj estis prezentataj dum la proceso."}, {"text_idx": "#000554", "text": "De jarcentoj la vilag\u0302o Grinzing [grincing] estas alloga vidindaj\u0302o por turistoj, kiuj vizitas Vienon. En gastejoj la vitistoj vendas la propran vinon lau\u0306 privilegio donita de la germana imperiestro Jozefo la Dua en la 18a jarcento. La ekstera signo por tio estas konifera fasko. Oni nomas tiujn ejojn germane Buschenschank au\u0306 Heuriger (drinkejo por c\u0302i-jara vino)."}, {"text_idx": "#000555", "text": "Dum la lastaj jaroj multaj vitistoj ne povis vivi de la vendado de propra vino. Ili proponas vinon el aliaj regionoj de Au\u0306strio au\u0306 ec\u0302 de eksterlando. Heuriger ig\u0302as tial normala restoracio. Ofte ankau\u0306 la juna generacio ne volas peze labori en vitejo au\u0306 stari la tutan vivon en gastejo. Krome la konsumado de alkoholaj\u0302oj eksmodig\u0302as. La sekvo estas la alikonstruado de vitistaj domoj al log\u0302domoj por ric\u0302uloj. El 180 Heuriger antau\u0306 30 jaroj restas en 2009 nur 12. Sur la vitejoj kreskas arboj \u2013 la Viena Arbaro etendig\u0302as."}, {"text_idx": "#000556", "text": "Turistoj, kiuj buskvante venas al Grinzing, ne multe rimarkas. La fasadoj de la c\u0302armaj vitistaj dometoj estas bele renovigitaj. Apude en ampleksa restoracio oni trinkas aliregionan vinon, au\u0306skultante lau\u0306tan muzikon, lau\u0306dire tipan por Vieno."}, {"text_idx": "#000557", "text": "La Asocio de la amikoj de Grinzing atentigas pri la s\u0302ang\u0302oj en la vilag\u0302o kaj volas, ke g\u0302i farig\u0302u mondheredaj\u0302o sub au\u0306spicio de Unesko. Tiel konservig\u0302u la originala impreso de vitista vilag\u0302o."}, {"text_idx": "#000560", "text": "Europeana: kultura heredaj\u0302o ig\u0302os alirebla por c\u0302iuj"}, {"text_idx": "#000561", "text": "En decembro 2008 estis prezentita la retpag\u0302o , kunlabora projekto de grandaj sciencaj institutoj, arh\u0302ivoj, bibliotekoj, muzeoj ktp, subtenata de Eu\u0306ropa Unio. Oni intencis igi g\u0302in la centra serc\u0302ilo por trovi informojn stokitajn en cifereca formo c\u0302e la partneroj. Bedau\u0306rinde, la sistemo jam la unuan tagon kolapsis pro la amasa interesig\u0302o kaj je la jars\u0302ang\u0302o funkciis nur simpligita versio."}, {"text_idx": "#000565", "text": "Komence tio okazis eksperimente kaj per diversaj teknikoj (kaj i.a. evidentig\u0302is, ke skanado de mikrofilmoj ne donas bonan rezulton), sed intertempe establig\u0302is g\u0302enerale akceptataj proceduroj. Bonaj ekzemploj de lokaj iniciatoj estas la malnovaj gazetoj de la urbo Oostende (god.biboostende.be/, tiam precipe franclingvaj) en Belgio kaj Roermond () en Nederlando. Ankau\u0306 pluraj gazetoj mem en iu formo disponigas la enhavon de siaj malnovaj numeroj al la publiko, ekzemple la brita The Times, la usona New York Times kaj la germana Der Spiegel."}, {"text_idx": "#000566", "text": "Same kiel en aliaj landoj, ankau\u0306 en Belgio sentig\u0302is la bezono pli sisteme aliri la taskon de ciferecigo. La 14an de novembro 2008 la Belga Reg\u0302a Biblioteko () organizis studotagon, dum kiu la projektoj estis prezentitaj. En 2007 oni komencis ciferecigi kelkdekojn da titoloj de la belga gazetaro inter 1830 kaj 1950. Tute ne estas la kompleta gazetaro de tiu epoko: konsiderante la disponeblajn rimedojn, oni elektis la plej gravajn gazetojn lau\u0306 lingvo, lau\u0306 regiono, lau\u0306 ideologio, ktp."}, {"text_idx": "#000567", "text": "G\u0302is nun unu miliono da pag\u0302oj estas skanitaj kaj en 2009 ili ig\u0302os konsulteblaj interrete. Ne nur videblos la bildo de la gazeto, sed danke al optika tekstorekono eblos ankau\u0306 traserc\u0302i la tekstojn. La tekstoj ne estas centelcente g\u0302ustaj (tio plurobligus la kostojn), sed tamen sufic\u0302e g\u0302ustaj por igi esplorojn fidindaj. Kunlabore kun specialigita esplorinstituto () oni disponigos ankau\u0306 c\u0302iujn cenzuritajn kaj kas\u0302ajn gazetojn, kiuj aperis en Belgio dum la du mondmilitoj."}, {"text_idx": "#000568", "text": "La tempolimon (g\u0302is 1950) oni ne fiksis hazarde. Unue estas teknika kialo. Dum la amplekso de la malnovaj gazetoj malofte superis dek pag\u0302ojn, g\u0302i kreskis dum la dua parto de la jarcento al plurdekoj da pag\u0302oj kaj fine de la jarcento semajnfinaj gazetoj de pli ol cent pag\u0302oj ne estis esceptaj. Ciferecigo de tia giganta kvanto kun la nunaj rimedoj ne eblas."}, {"text_idx": "#000573", "text": "Ekzemplo de landa projekto: Kroatio"}, {"text_idx": "#000574", "text": "Meze de 2008 en Zagrebo estis prezentita la interreta portalo \u201eKroata kultura heredaj\u0302o\u201d (), kiu donas aliron al ciferecaj kolektoj de kroataj arh\u0302ivoj, bibliotekoj kaj muzeoj. Elstara parto de g\u0302i estas la jarkolektoj 1950-2007 de la gazeto Glas Podravine. Tiel Kroatio jam montras je landa nivelo kion Europeana celas atingi je eu\u0306ropa nivelo. Samtempe tamen aperis problemo: la enhavo de povas esti interesa ne nur por kroatoj sed ankau\u0306 por personoj en la tuta mondo, kiuj iel interesig\u0302as pri la lando kaj g\u0302ia historio kaj kulturo, sed konsulti g\u0302in sen koni la kroatan lingvon apenau\u0306 eblas."}, {"text_idx": "#000575", "text": "En decembro 2008 Germanion terurigis atenco g\u0302is tiam neimagebla. Razkapulo sonorigis c\u0302e la log\u0302ejo de la policestro de la bavara urbo Passau, apud la german-au\u0306stra landlimo. Li insultis la policanon per obscenaj dekstrismaj blasfemoj kaj provis murdi lin per tranc\u0302ilo. Mirakle la policestro transvivis la atencon, c\u0302ar la tranc\u0302ilo je kelkaj centimetroj maltrafis la koron. La krimulo fug\u0302is kaj g\u0302is nun, kiam estas verkata tiu c\u0302i teksto, ne estas trovita."}, {"text_idx": "#000576", "text": "Per tiu atenco la dekstrisma perforto atingis novan dimension. Novnazioj en Germanio g\u0302is nun murdis au\u0306 vundis \u201enur\u201d eksterlandanojn, sed nun unuafoje viktimo farig\u0302is reprezentanto de la s\u0302tato; tion Germanio antau\u0306e konis nur pri la tiama maldekstrisma Rug\u0302a Arme-Frakcio (RAF), kiu antau\u0306 pluraj jardekoj sange batalis kontrau\u0306 la s\u0302tato, murdante oficialulojn. La nuna atenco trafis policestron, kiu en sia regiono rigore persekutis novnaziojn kaj batalis kontrau\u0306 la ekstremdekstra partio NPD (Nacidemokrata Partio de Germanio). En la retpag\u0302oj de NPD ofte oni kalumniis la policestron."}, {"text_idx": "#000577", "text": "La bruna partio ja estas observata de la (s\u0302tata) konstituci-protekta servo, kiu konstante karakterizas g\u0302in dang\u0302era, tamen NPD jam delonge havas deputitojn en pluraj parlamentoj de federaciaj landoj, precipe en orienta Germanio. La bruna sceno farig\u0302is amasmovado. Al nazi-koncertoj venas centoj, fojfoje miloj da homoj. Ili estas ne nur partianoj de NPD, sed ankau\u0306 multaj perfortuloj, kiel la konataj razkapuloj, kiuj brutale persekutas kaj bategas eksterlandanojn kaj murdas iujn (en 2008 preskau\u0306 ducent). La bruna movado firme enradikig\u0302is en Germanio."}, {"text_idx": "#000578", "text": "Ne nur en Germanio. Ekde kiam en la 1980aj jaroj la franca Front National (FN) de Le Pen havis konsiderindajn sukcesojn, dekstrismaj partioj en tuta Eu\u0306ropo establig\u0302is kaj stabilig\u0302is. S\u0302tat-nivele ili ofte atingas en elektoj inter dek kaj dudek procentojn, fojfoje ec\u0302 pli. Limoj inter dekstraj popolismaj kaj radikalaj ideologioj malaperas. Jen estas ekzemple Vlaams Belang en Belgio, popolisma partio DF en Danio, Lega Nord en Italio, la partio Fidesz en Hungario kaj BZO\u0308 en Au\u0306strio. Kio interligas ilin? Estas precipe agitado kontrau\u0306 enmigrintoj, islamofobio kaj polemiko kontrau\u0306 eksterlandanoj, kiujn ili misfamigas kiel propekajn kaprojn, kiuj kulpas pri c\u0302iuj malbonaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000579", "text": "G\u0302is nun tiuj partioj batalis ne kontrau\u0306 demokratio, sed \u201enur\u201d kontrau\u0306 g\u0302iaj valoroj, escepte de FN ne perfortis, ne estis militemaj. Germana NPD estas alia, pli dang\u0302era. G\u0302i aliancas kun perfortemaj radikalaj elementoj novnaziaj kaj iliaj sekretaj societoj kaj kamaradaroj. Germanio tiel farig\u0302is modelo de ligo de dekstremaj konservativuloj (kiuj ekzistas en la tuta okcidenta kaj norda Eu\u0306ropo) kaj naciismaj revoluciaj grupoj, do brutal-razkapuloj (kiuj ekzistas precipe en orienta Eu\u0306ropo). NPD sukcesis krei simbiozon de la du ideologioj \u2013 la dang\u0302ero estas, ke tio estas modelo por cetera Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000580", "text": "En Germanio oni nun diskutas pri ebla leg\u0302a malpermeso de NPD. Unu fojon oni jam provis malpermesi g\u0302in, sed pro formalaj fus\u0302oj la tribunalo tiam rifuzis la akuzon. Post la atenco kontrau\u0306 policestro la s\u0302ancoj por atingi malpermeson eble estas pli grandaj. Sed ec\u0302 se NPD malaperus kiel partio, tio sola ne solvos la problemon. Necesas forta kaj fortika socia kaj politika movado kontrau\u0306 naziismo, por konsciigi civitanojn kaj kurag\u0302igi ilin energie kontrau\u0306batali por ekstermi la brunan marc\u0302on."}, {"text_idx": "#000581", "text": "En la novembra numero de 2008 mi atentigis pri la malavantag\u0302oj de grandaj au\u0306toj lau\u0306 pluraj aspektoj (Katastrofaj ciferoj, p. 7). Tiam temis precipe pri damag\u0302oj, kiujn ili kau\u0306zas por la klimato. Kiam antau\u0306 duona jaro mi verkis tiun artikolon, mi ne imagis, ke tiel rapide la au\u0306tomobil-industrion kaptos giganta krizo g\u0302uste pro au\u0306toj tro grandaj kaj pezaj, kiuj konsumas multan karburaj\u0302on. Nun tutmonde, sed precipe en Usono kaj partoj de Eu\u0306ropo, au\u0306tomobilproduktistojn de grandaj veturiloj minacas bankroto. Tion kau\u0306zis inter aliaj la terure kreskintaj prezoj de karburaj\u0302oj meze de 2008. Sekve homoj ne nur evitis superfluajn veturojn, sed ankau\u0306 grandajn au\u0306tojn: oni ne plu ac\u0302etas ilin, kaj se oni entute ac\u0302etas novan veturilon, oni kutime elektas etajn au\u0306tojn, kiuj bezonas malmultan karburaj\u0302on. G\u0302iaj prezoj intertempe falis, sed homoj tamen hezitas, sciante, ke baldau\u0306 la prezoj denove povos kreski \u2013 naftofontoj ja ne fluos c\u0302iam. La au\u0306tokrizo alarmis registarojn, c\u0302ar la kompanioj anoncis, ke ili devos amase maldungi laboristojn, kio krome akrigos la nunan ekonomian krizon. Do politikistoj donacas al la au\u0306toindustrio miliardojn por savi ilin, miliardojn el niaj impostpagoj!"}, {"text_idx": "#000582", "text": "C\u0302u estas la g\u0302usta vojo? C\u0302u vere tiamaniere ni pardonu la erarojn de au\u0306tomobilkompanioj? Ili mem kulpas pri sia krizo, c\u0302ar dum jardekoj ili sciis pri la problemoj, tamen dau\u0306re konstruis la malg\u0302ustajn au\u0306tojn. Nun subite oni fervore serc\u0302as alternativajn energiojn por la veturiloj, kion oni konstante neglektis dum pasinteco. Oni ne volis elspezi monon por esplorado, sed nur enspezi per vendado. Se ili ne rapide trovos solvon, eble tio signifos finon de individua au\u0306tomobilismo. Kaj c\u0302u tio estus terura? Dum jarmiloj la homaro ne havis au\u0306tojn, ankau\u0306 nun miliardoj da homoj ne disponas pri ili. C\u0302u pro tio iam kaj nun homoj estis kaj estas malfelic\u0302aj? Kaj c\u0302u estus katastrofo, se komplete malaperus la au\u0306tomobilindustrio? Jam ofte malaperis kompletaj metioj kaj industrioj, tamen la homaro plu vivas. Laboristoj perdintaj siajn postenojn trovis aliajn. Probable ja ne tute malaperos au\u0306tomobiloj, sed ili au\u0306 estos aliaj au\u0306 servos precipe por publika trafiko; individue ni povas bicikli, kio estas multe pli bona por sano kaj medio."}, {"text_idx": "#000583", "text": "Al la jena artikolo mi nepre devas antau\u0306meti premison, por eviti ian ajn suspekton pri antisemitismo. Kiel zamenhofano-homarano-esperantisto mi profunde respektas la judan etnon (samkiel, g\u0302enerale, c\u0302iujn homajn etnojn). Mi s\u0302atas kaj admiras g\u0302iajn spirit-etoson, literaturon, muzikon ... humuremon, kaj plene konscias pri la persekutado, kiun g\u0302i suferis dum du jarmiloj, kaj pri la fakto, ke g\u0302in afliktis la plej terura amasbuc\u0302ado \u2013 la holokau\u0306sto \u2013 de la tuta homa historio."}, {"text_idx": "#000584", "text": "G\u0302uste tial, mi estas profunde s\u0302okata pro tio, kion la juda s\u0302tatestraro de Israelo estas plenumanta, per la enorma forto de sia armeo, kontrau\u0306 la log\u0302antaro de Gaza, kaj g\u0302enerale kontrau\u0306 la palestina popolo. Mi substrekas: la israela estraro, ne la judoj. Mi bone scias, ke ankau\u0306 en Israelo, kiel en la tuta mondo, trovig\u0302as multegaj judoj, kiuj malaprobas kaj kondamnas la politikon de tiu estraro, bazitan nur sur armea forto, la kvara en la mondo."}, {"text_idx": "#000585", "text": "G\u0302uste hodiau\u0306 (2009-01-07) mi legas la alvokon de Abraham Yehoshua, unu el la plej elstaraj israelaj verkistoj-intelektuloj: \u201eLa palestinanoj estas niaj najbaroj, kaj tiaj ili restos estonte. Tio devigas nin konsideri tre atente la specon de milito, kiun ni faras kontrau\u0306 ili; g\u0302ian karakteron, g\u0302ian dau\u0306ron, la kvanton de g\u0302ia perforto. Ni bone agus, se ni plej rapide eligus el nia menso la iluzion, ke ni povas neniigi Hamas-on, ke ni povas elradikigi g\u0302in el Gaza. Male ni devas labori singarde kaj prudente por atingi tujan militpau\u0306zon kaj racian-detalan akordig\u0302on, celante modifon de Hamas. Tio estas ebla kaj atingebla.\u201d"}, {"text_idx": "#000586", "text": "Notindas, ke antau\u0306 kelkaj tagoj la sama Yehoshua konsideris \u201eneevitebla\u201d la militan reagon de Israelo kontrau\u0306 la raketoj de Hamas. Evidente la unuaj katastrofaj efikoj de la militago igis lin \u2013 racian homecan homon \u2013 korekti sian pozicion."}, {"text_idx": "#000587", "text": "La samo okazas al mi. Mi ne povas forgesi, ke Hamas estas islama organizaj\u0302o esence socihelpa, aganta por sanitara, civila, instrua asistado al la log\u0302antaro, profunde enradikig\u0302inta en la palestina socio, analoge kun samspecaj kristanaj organizaj\u0302oj. En 2006 g\u0302i venkis en la baloto en c\u0302iuj palestinaj teritorioj okupataj de Israelo (demokrata elekto rekonita kiel valida de UN)."}, {"text_idx": "#000588", "text": "G\u0302ia elekto fare de la palestina popolo ne montris la islamig\u0302on de la palestina socio, sed estis la lasta alvoko de popolo fronte al c\u0302iuj fiaskoj de c\u0302iuj pac-proponoj. Certe, poste sekvis la krimaj raketoj Kasam kaj Katjus\u0302a. Sed tiuj raketoj estis la respondo, memleza kaj neakceptebla, al la rompo de la militpau\u0306zo flanke de Israelo, jam la 4an de novembro 2008."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Tion konfesis la j\u0302urnalo \u201eHaaretz\u201d la pasintan 30an de decembro: atendante la venkon de Obama, Israelo bombadis la tunelojn inter Sinajo kaj Gaza kaj plenumis plurajn \u201ecelitajn mortigojn\u201d. Male Hamas estis respektinta la militpau\u0306zon dum 18 monatoj, malgrau\u0306 la kruela sieg\u0302o de Gaza fare de Israelo, kau\u0306zinta malsat-tragedion denuncitan de la UN-organizaj\u0302o UNRWA. Tiu mortiga sieg\u0302ado estis skandala malobservo de la militpau\u0306zo, sed nek UN nek Usono diris \u201ec\u0302esu!\u201d"}, {"text_idx": "#000590", "text": "Kiam homgrupo estas okupata, persekutata, humiligata, ignorata de c\u0302iuj mondpotencoj, senigata je iu ajn espero, facile g\u0302i cedas al la allogoj de la perforto. Tiel okazas c\u0302ie kaj c\u0302iam. Oni devus memori, ke ec\u0302 cionismaj organizaj\u0302oj, luktantaj por la starigo de juda s\u0302tato, utiligis terorismon. La eu\u0306ropaj partizanoj estis teroristoj (banditoj) lau\u0306 la naziaj okupantoj. La irlandaj batalantoj estis teroristoj lau\u0306 la brita s\u0302tato. La c\u0302ec\u0302eniaj rezistantoj estis teroristoj lau\u0306 Putin. La tibetanoj estas teroristoj lau\u0306 la c\u0302ina estraro, ktp, ktp."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Certe Hamas ne \u201erekonas\u201d Israelon kaj predikas la neceson g\u0302in neniigi. Temas pri propagandaj proklamoj necesaj por la varbado. Ankau\u0306 Egiptio, Arabio, Jordanio, Sirio proklamis la samajn principojn kaj poste, pere de paciencaj, longaj, kompromisaj traktadoj, ili \u201erekonis\u201d Israelon. La obstina rifuzo de Israelo trakti kun Hamas estas logike absurda. Pri gravaj, fundamentaj problemoj: kun kiu oni devus trakti, se ne kun la malamiko? C\u0302u Israelo taksas Hamas-on malamiko? Do, g\u0302i devas \u201etraktadi\u201d g\u0302uste kun g\u0302i, celante s\u0302ang\u0302ig\u0302on de g\u0302ia oficiala pozicio."}, {"text_idx": "#000592", "text": "Necesas memori, ke apenau\u0306 antau\u0306 ok monatoj la usona eks-prezidanto Jimmy Carter, publikiginte pri la konflikto Israelo-Palestino libron kun la eksplicita titolo Peace, not Apartheid (Paco, ne rasapartigo), provplenumis pac-mision en sud-okcidenta Azio, traktante direkte kun Hamas, por eviti novan masakron. Cetere estas g\u0302enerala scio, ke nur Usono povus s\u0302ang\u0302i la g\u0302eneralan kadron. Tion pruvis Bill Clinton per la paco de Camp David inter Arafat kaj Rabin, kiu poste estis murdita de juda fundamentisto, ne de Hamas."}, {"text_idx": "#000593", "text": "Nu, mi tro bone scias, ke c\u0302iuj supraj argumentoj povas esti kontestataj kaj renversataj per malaj argumentoj. Sed fronte al c\u0302iaj dialektikaj rezonadoj restas, roke solida, la realaj\u0302o. La militagado \u201eFandita Plumbo\u201d estis entreprenita de Israelo por c\u0302esigi la raket-j\u0302etadon de Hamas, kiu dum ok jaroj murdis 10 israelanojn. Nu, dum unu semajno \u201eFandita Plumbo\u201d murdis 635 palestinanojn, el kiuj almenau\u0306 200 civilulojn, inter kiuj dekoj da infanoj; g\u0302i bombadis moskeojn, lernejojn, hospitalojn; g\u0302i uzis bombojn el blanka fosforo; g\u0302i polvigis centojn da log\u0302ejoj, civilaj strukturoj, tutaj kvartaloj; g\u0302i subpremis per infera lavango el plumbo kaj fajro el aero, maro, tero tutan popolon."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Tial la Gaza-log\u0302antaro, lau\u0306 eksplicitaj deklaroj de la Rug\u0302a Kruco, de la kuracistaj organizaj\u0302oj, de internaciaj observantoj, estas en \u201ekatastrofa situacio\u201d. Mankas akvo, nutraj\u0302o, elektro, medikamentoj; centoj da vunditoj ne povas esti kuracataj; la operacioj okazas sen anesteziloj; kaj la infanoj frenezig\u0302as pro timego sub la konstanta frakasbruo de la bombadoj."}, {"text_idx": "#000595", "text": "Nu, karaj fratoj, judoj, pripensu! Haltu! Kiom ajn justaj estas viaj kialoj, viaj timoj, viaj argumentoj, ne tiamaniere vi pravigos vin. Se vi vere sukcesos neniigi en Gaza Hamas-on kaj restarigi tie la perfidulan estraron de Abu Mazen, la fina efiko estos la jena: tutaj generacioj de palestinanoj j\u0302urpromesos ekstermi vin; dekoblig\u0302os en la tuta sud-okcidenta Azio kaj en la tuta mondo malamego kontrau\u0306 vi; vi devos c\u0302iutage pluvivi minacataj de viaj najbaroj; via vivo estos senripoza c\u0302iuminuta singardo kontrau\u0306 atencoj; vi ne konos pacon, trankvilon, ripozon."}, {"text_idx": "#000596", "text": "Unuvorte: infero. C\u0302u indas? Amikoj: tiuj, kiuj vin vere, sincere amas, petegas vin: haltu! Oni ne povas dece vivi c\u0302irkau\u0306ataj de malamo."}, {"text_idx": "#000597", "text": "Solidaras soldatoj sed c\u0302u por demokratio?"}, {"text_idx": "#000599", "text": "La komunumo reagis al la starigo de junto sub majoro Moussa Dadis Camara post la morto de la diktatora prezidanto de Gvineo, generalo Lansana Conte, kiu kaptis la potencon dum s\u0302tatrenverso en 1984. Ekde tiam Conte rezistis provojn demokratiigi la landon kaj, malgrau\u0306 reformoj, kiuj devigis lin enpostenigi c\u0302efministron, dau\u0306re retenis potencon."}, {"text_idx": "#000600", "text": "La subita morto de Conte, en decembro 2008, semis konfuzon en Gvineo kaj lasis truon en la lando, kiun malaltrangaj soldatoj sub Camara tuj plenigis. Ili avertis generalojn lojalajn al Conte, ke ili ne enmiksig\u0302u en la aferon, c\u0302ar tiel ili povus malstabiligi la landon. La generaloj s\u0302ajne au\u0306skultis kaj la Nacia Konsilantaro por Demokratio kaj Evoluigo, regata de Camara, promesis organizi elektojn ene de tri jaroj."}, {"text_idx": "#000601", "text": "Kontrau\u0306is EKOAS\u0302, insistante, ke okazu elektoj (planitaj antau\u0306 la morto de Conte) ene de unu jaro. Pro tio la komunumo suspendis Gvineon."}, {"text_idx": "#000602", "text": "Simile reagis la komunumo, kiam soldatoj en Togo akaparis la registaron post la morto de generalo Eyadema. Tiam g\u0302i organizis sankciojn kaj blokadon. Tion riskas ankau\u0306 Gvineo, se la reganta soldataro ne tuj iniciatas demokratiigon de la lando."}, {"text_idx": "#000604", "text": "En sia artikolo Koro, kiu neniam serbe batis (MONATO 2008/6, p. 8) Zlatoje Martinov skribis, ke la \u201epolico murdis 32 ministojn, kiuj protestis en la minejo Stari Trg\u201d en Kosovo. Kiel kaj kiam okazis tio? Respondon mi ricevis el artikolo de Miomir Savic\u0301 el la beograda j\u0302urnalo Politika de la 4a de marto 1989, sub la titolo \u201eMinistoj de Stari Trg strikis en sekurecaj kondic\u0302oj\u201d kaj g\u0302i diras, ke neniu estas murdita kaj ke la polico tie ne intervenis. S\u0302ajne la artikolo de Zlatoje Martinov do enhavas malverojn."}, {"text_idx": "#000605", "text": "En decembro 2008 enoficig\u0302is nova prezidanto en Ganao. Profesoro John Atta Mills, 64-jarag\u0302a, transprenis povon sen ajna malstabilig\u0302o en la lando. Tiel Ganao, unu el la plej gravaj landoj en okcidenta Afriko, prezentas modelon al tuta Afriko."}, {"text_idx": "#000606", "text": "Mills, el la opozicia partio Nacia Demokratia Kongreso, venkis la partion de la reganta prezidanto, John Kuffour. Mills, jam vic-prezidanto dum la ok-jara regado de la iama prezidanto Jerry Rawlings, du fojojn provis prezidantig\u0302i, sed c\u0302iam estis venkita c\u0302e la urnoj."}, {"text_idx": "#000607", "text": "C\u0302i-foje, el 26 kandidatoj, li sukcesis, post kiam elekta komisiono organizis finan balotadon, c\u0302ar neniu kandidato en la unua balotado gajnis 50 % de la voc\u0302oj. Fine subtenis Mills 50,5 % de la elektintoj, kontraste al 49,5 % por la kandidato de la reganta Nova Patriota Partio, Nana Akufo-Addo."}, {"text_idx": "#000608", "text": "La nova prezidanto promesis farig\u0302i prezidanto por c\u0302iuj 22 milionoj da ganaanoj. Bona indiko estas, ke inter la gastoj c\u0302e la ceremonio por festi la sukceson de Mills estis la venkita prezidanto-kandidato Akufo-Addo."}, {"text_idx": "#000609", "text": "En decembro 2008 Slovenio blokis plian traktadon de Kroatio por alig\u0302i al Eu\u0306ropa Unio. Kroatio kiel membro-kandidato devas fintrakti kun EU 40 tiel nomatajn alig\u0302o-c\u0302apitrojn. G\u0302i fintraktis malpli ol dek kaj nun devis malfermi dekon da novaj, sed tion malebligis Slovenio. Slovenio do kiel membro de EU uzas iamaniere veto-rajton por malrapidigi au\u0306 malebligi la alig\u0302on de Kroatio. Kial?"}, {"text_idx": "#000610", "text": "Kiam disfalis Jugoslavio, Kroatio kaj Slovenio interkonsentis, ke komunaj landlimoj restos tiaj, kiaj ili estis en la tago de la proklamo de la sendependig\u0302o de la du landoj, do la 25an de junio 1991."}, {"text_idx": "#000611", "text": "Sed la limoj surmare neniam antau\u0306e ekzistis kaj ne estis fiksitaj per iu ajn dokumento. Slovenio havas fiksitan maran limon kun Italio kaj nefiksitan kun Kroatio, kaj la marbordo de Slovenio estas tre mallonga. Tial la eventuala mara limo, kiu estus logika kaj vers\u0302ajna, se g\u0302in difinus internacia jug\u0302isto lau\u0306 internacia mara juro, disponigus al Slovenio nur etan triangulan maron, kiu ne havus eliron al internacia maro."}, {"text_idx": "#000612", "text": "Pro tio Slovenio klopodas interkonsenti kun Kroatio por fiksi maran limon au\u0306 akiri maran koridoron en la kroata marteritorio por havi sian eliron al internacia maro kaj ne dependi de aliaj landoj rilate sian maran trafikon."}, {"text_idx": "#000613", "text": "Nun, kiam Slovenio kaj Italio estas en EU kaj Kroatio volas alig\u0302i, la fakto, ke slovenaj s\u0302ipoj devas pasi tra kroata au\u0306 itala maro por atingi internaciajn akvojn, ne gravas. Nek Italio, nek Kroatio kau\u0306zas problemojn pro tio. Sed, se iam en la estonteco EU disfalus (kiel ekzemple Sovetio au\u0306 Jugoslavio), tiam Slovenio povus pro tio havi gravajn malavantag\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000614", "text": "Tial Slovenio klopodas interkonsenti kun Kroatio, estante preta pagi per kontrau\u0306teritorioj kaj aliaj manieroj por ricevi la deziratan marlimon. En 2003 la tiamaj registaroj de la du landoj atingis interkonsenton pri markoridoro (interkonsento Drnovs\u030cek\u2013Rac\u030can). G\u0302in ratifis ambau\u0306 registaroj kaj la slovena parlamento. Tamen la kroata parlamento malakceptis g\u0302in kaj tiel g\u0302i neniam farig\u0302is valida. Poste ne plu Kroatio pretis pri tio trakti kaj interparoli."}, {"text_idx": "#000615", "text": "Kroatio havas 31 067 kvadratajn kilometrojn da mara surfaco, kaj per la menciita interkonsento g\u0302i pretis fordoni al Slovenio 119 kvadratajn kilometrojn. Tio estas unu 260-ono de g\u0302ia marteritorio. Se tio okazus, la nura malavantag\u0302o por Kroatio estus la perdo de la fis\u0302kaptado en tiu teritorio. Kroatio jare kaptas 32 000 tunojn da fis\u0302oj, kio signifas, ke g\u0302i perdus 260-onon de tio, do c\u0302irkau\u0306 120 tunojn jare. Tio estas valoro de proksimume 200 000 eu\u0306roj. Militistan au\u0306 alian ekonomian perdon g\u0302i ne havus."}, {"text_idx": "#000616", "text": "Slovenio nuntempe rajtas ricevi subvenciojn el EU jare c\u0302irkau\u0306 800 milionojn da eu\u0306roj. Pro tio, ke Kroatio estas duoble pli granda kaj teritorie kaj log\u0302antare, kaj duone malpli evoluinta ekonomie, vers\u0302ajne g\u0302i akirus rajton pri eu\u0306ropaj subvencioj de sumo inter unu kaj du miliardoj da eu\u0306roj. C\u0302iu jaro da nemembreco en EU sekve portas al Kroatio perdon de tiu mono."}, {"text_idx": "#000617", "text": "Ne volante interkonsenti kun Slovenio, Kroatio do perdas miloble pli grandan sumon, ol g\u0302i malgajnus per fordono de iom da sia marteritorio. Krome g\u0302i prokrastas la momenton komenci sanigi sian ege malsanan ekonomion."}, {"text_idx": "#000618", "text": "Slovenio havas la atuton en la mano. De g\u0302i dependas la tempo, kiam Kroatio alig\u0302os al EU. Slovenio pretas pagi tion, kion g\u0302i volas ac\u0302eti, sed Kroatio insiste dau\u0306rigas sian nepretecon akcepti la \u201ekomercon\u201d."}, {"text_idx": "#000620", "text": "En la vespero de la 16a de januaro 2009 la flugo de la litova flugkompanio flyLAL \u2013 Lithuanian Airlines el Amsterdamo al Vilniuso, prokrastita je unu horo, estis la lasta en la historio de la kompanio. Poste la agado de la kompanio, fondita en la jaro 1938, estis haltigita. Ne plu estas rektaj flugoj el Vilniuso al Budapes\u0302to, Madrido, Londono, Amsterdamo, Frankfurto, Milano, Kievo kaj Moskvo. Oni informas, ke la s\u0302uldoj de la kompanio superas 26 milionojn da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000621", "text": "Kial flyLAL, privatigita en la jaro 2005, alfrontis pezan financan situacion, kiu kondukis al g\u0302ia morto? Vytautas Kaikaris, la g\u0302enerala direktoro de la kompanio, klarigis: \u201eLa litova flugkompanio longan tempon konkuradis en la merkato je malsamaj kondic\u0302oj. La falon kau\u0306zis plikostig\u0302o de aviada benzino kaj la monda financa krizo. Krome notindas, ke la posedataj aviadiloj ne respondis al la novaj merkataj kondic\u0302oj. Ili farig\u0302is tro grandaj, kaj tial flugoj kau\u0306zis troajn elspezojn. Ni projektis diversajn solvojn por eskapi el la malfacila situacio. Tamen ni ne sukcesis trovi investantojn por plua aktivado kaj, ne dezirante pligrandigi la s\u0302uldojn, ni devas c\u0302esigi la agadon.\u201d"}, {"text_idx": "#000622", "text": "En decembro la posedantoj de flyLAL turnis sin al la ministrejo pri transporto kun la propono, ke la s\u0302tato akiru 51 % de la akcioj de la kompanio kontrau\u0306 nur unu lido. Tamen la registaro rifuzis. Tuj post la malsukcesa propono aperis ebla investanto, la svisa kompanio SCH \u2013 Swiss Capital Holdings. G\u0302i deklaris sin preta ac\u0302eti la flugkompanion. La kontrakto valoris unu milionon da usonaj dolaroj kaj samgrandan kvanton da eu\u0306roj por pagi la s\u0302uldojn de flyLAL. Tamen la ac\u0302etonto, kiu nur en 2008 registrig\u0302is en Svislando kaj antau\u0306e agadis en aliaj landoj, montrig\u0302is neserioza. G\u0302i ne plenumis sian promeson g\u0302iri la interkonsentitan sumon antau\u0306 la fiksita dato."}, {"text_idx": "#000623", "text": "La decido pri la c\u0302esigo de la agado de la ununura litova flugkompanio konfuzis milojn da vojag\u0302antoj, kiuj jam havis biletojn. Post la kolapso de la flugkompanio ankau\u0306 la litova prezidanto estis devigita serc\u0302i novan transportanton. Krome la decido lasis la c\u0302i-jaran eu\u0306ropan c\u0302efurbon de kulturo sen rekta ligo kun pluraj aliaj c\u0302efurboj de la kontinento. C\u0302i-momente ne klaras, kiel la situacio evoluos. Eligijus Masiulis, la ministro pri transporto de Litovio, menciis, ke juraj instancoj probable ekanalizos, c\u0302u la bankroto de la kompanio sen konkreta posedaj\u0302o ne estis intenca. Ja antau\u0306 tiu funebra dato c\u0302iuj dekkelkaj aviadiloj de flyLAL flugis sub la administrado de la najbara kompanio flyLAL Charters, kiu zorgas pri mendoflugoj."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Kvankam malgranda lando, kun malevoluinta ekonomio, Albanio produktis post 1970 jare c\u0302irkau\u0306 14 filmojn. Lau\u0306dire, samepoke, produktis Au\u0306strio jare apenau\u0306 kvin filmojn."}, {"text_idx": "#000625", "text": "Eblis filmproduktado en Albanio pro forta financa subteno de la s\u0302tato, kiu konsideris filmojn tre efikaj propagandiloj. Ekzemple, filmo pri revolucia kontrau\u0306naziismo, Subigi la morton de la reg\u0302isoro Piro Milkani, farita en 1967, estis spektata enlande de c\u0302irkau\u0306 miliono da homoj, kaj de cent milionoj en C\u0302inio. Tie oni kopiis kaj enc\u0302inigis preskau\u0306 c\u0302iujn filmojn el la socialisma erao de Albanio."}, {"text_idx": "#000626", "text": "Aparte tiam, dum la kultura revolucio en C\u0302inio, la \u201erug\u0302aj gvardiistoj\u201d kontrau\u0306is c\u0302ion okcidentan, prosperan kaj homaman, inkluzive filmojn; albanajn filmojn (ankau\u0306 rumanajn kaj jugoslaviajn), ne. Notinde estas, ke la gitaro, kiel c\u0302iuj aliaj \u201eokcidentaj\u201d muzikiloj, estis same abomeninda; sed c\u0302ar en \u201eSubigi la morton\u201d unu el la komunistoj gitarludis, oni faris escepton. Rezulte milionoj da c\u0302inoj ekokupig\u0302is pri la instrumento."}, {"text_idx": "#000627", "text": "Kvin jarojn post la apero de Subigi la morton la filmo estis malpermesata en Albanio. La c\u0302efrolulino, Edi Luarasi, estis la edzino de la reg\u0302isoro Mihal Luarasi, arestita kaj kondamnita dum sovag\u0302a kampanjo kontrau\u0306 intelektuloj. La filmo mem tamen plucirkuladis kaj cirkuladas en DVD-formo ankorau\u0306 en C\u0302inio kun aliaj albanaj filmoj."}, {"text_idx": "#000629", "text": "Protestoj kaj tumultoj akompanis la komencon de dekstrula regado en Litovio. En decembro pasintjare protestis muzikistoj ekster la parlamentejo pro decido altigi honorariajn impostojn de 15 % g\u0302is 21 %. Plendis ankau\u0306 eldonistoj kaj s\u0302oforoj, fajrobrigadistoj kaj policistoj pro impostoj."}, {"text_idx": "#000630", "text": "En januaro organizis novan proteston la sindikata unuig\u0302o por atentigi pri registaraj planoj pri s\u0302parado. La protestoj ne celis forigi la registaron, sed, lau\u0306 la estro de la unuig\u0302o, montri, kiom la s\u0302parado premas precipe la plej mizeran socian tavolon."}, {"text_idx": "#000631", "text": "La sindikatoj volas, ke la registaro ne malgrandigu salajrojn, ne privatigu strategiajn s\u0302tat-posedaj\u0302ojn, ne liberaligu la laborrilatojn, ne reduktu s\u0302tatajn administrajn elspezojn kaj ne kreu novajn ministrejojn. Samtempe ili avertas, ke, se la registaro ne reagos, g\u0302i atendu naciajn strikojn."}, {"text_idx": "#000632", "text": "La protestoj komencig\u0302is trankvile, sed ju pli ardis la paroladoj, des pli ekscitig\u0302is la 7000 protestantoj sur la Placo de Sendependeco. Per neg\u0302buloj oni atakis la fenestrojn de la parlamentejo. Sekvis ovoj kaj s\u0302tonoj. Frakasitaj estas dekoj da vitroj; tridekoj da homoj bezonis medicinan helpon; kaj la polico arestis pli ol 150 manifestaciantojn."}, {"text_idx": "#000634", "text": "La nova registaro de Litovio preparis \u201ekontrau\u0306krizan planon\u201d, kiu bazig\u0302as sur totala s\u0302parado. La s\u0302paretoso kaptis ankau\u0306 la parlamentanojn, kiuj decidis ekde februaro rifuzi 15 % de siaj salajroj. La Eu\u0306ropa Komisiono (EK) lau\u0306dis la novajn intencojn de Litovio dirante, ke la rimedoj devus havi sukceson. Tamen ili venas unu jaron poste ol averag\u0302e en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000635", "text": "EK en siaj prognozoj pri 2009-2010 indikis, ke la malgrandig\u0302o de la malneta enlanda produkto (MEP) kaj la senlaboreco en Litovio estos unu el la plej intensaj inter landoj de Eu\u0306ropa Unio (EU). La MEP de EU en la jaro 2009 malkreskos je 1,8 %, tamen poste komencos altig\u0302i kaj en 2010 jam atingos pluson de 0,5 %. Tamen Litovio komencis siajn ekonomiajn reformojn pli malfrue kaj tial pri revekig\u0302o g\u0302i paciencu iom pli longe. En 2008, kiam Eu\u0306ropo jam dronis en ekonomia stagnado, Litovio sukcesis konservi unu el la plej altaj kreskoindicoj. Tio tamen ne savis la landon de la krizo. Tial en 2009 litovoj atendu kvarprocentan falon. Nur danke al la rimedoj de la nova litova registaro, tiu falo ne dau\u0306ros tro longe."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Litovoj alkutimig\u0302u al senlaboreco, kiu atingos 8,8 %, samgranda kiel EU-averag\u0302o (8,7 %). La senlaboreco kau\u0306zos stagnadon de la salajra kresko. La inflacio en Litovio atingos 5,6 % en 2009 kaj 4,8 % en 2010."}, {"text_idx": "#000637", "text": "C\u0302efministro Andrius Kubilius tute ne miris pri la prognozoj de la EK. \u201eLa sperto montras, ke krizoj au\u0306 kreskoj en c\u0302iuj tri baltaj landoj (Litovio, Latvio kaj Estonio) estas tute similaj. Estas nur unu eco tipa por Litovio: c\u0302e ni c\u0302io malfruas.\u201d Li menciis ankau\u0306, ke suferojn por Litovio aldonos la fine de 2009 fermota nuklea elektrocentralo en Ignalina. Tio estis la kondic\u0302o por alig\u0302o de Litovio al EU. La nova centralo povos esti finkonstruita nur en 2018 kaj elektroponto al Pollando kaj Svedio nur en 2012."}, {"text_idx": "#000638", "text": "Lastatempe la optimismo de la litovoj pri la ekonomia situacio en la lando draste malkreskis kaj atingis la nivelon de 2001. Povas esti, ke tio ankorau\u0306 ne estas fino. Enketado montris, ke dum la venontaj 12 jaroj ekonomian plibonig\u0302on atendas nur dekono de la litovoj. Precipe homoj maltrankvilig\u0302as pro la situacio en labora merkato."}, {"text_idx": "#000640", "text": "Litovoj, kiel pluraj aliaj popoloj en la mondo, decidis pruvi, ke ankau\u0306 ili amas sian gepatran lingvon. Por realigi tiun ideon ili organizis amase nacian diktadon. C\u0302i januaron okazis jam la kvaran fojon la evento."}, {"text_idx": "#000641", "text": "Teksto, speciale kreita, estis legata iun sabaton je la 11a horo en la unua programo de la landaj radio kaj televido kaj ankau\u0306 en Interreto. La diktaj\u0302on skribis pli ol 5000 entuziasmuloj en c\u0302iuj regionoj de Litovio kaj ankau\u0306 en 28 aliaj landoj."}, {"text_idx": "#000643", "text": "Kubo en Latin-Ameriko rangas kiel la dua lando rilate al la maljuneco de la log\u0302antaro. La naskokvanto falis (0,9 % en 2006 kontrau\u0306 2,5 % en 1953), la elmigrokvanto atingas 0,26 % kaj la kresko de la log\u0302antaro estas ege malalta (-0,04 %). Rezulte de tio la proporcio de homoj ag\u0302aj je pli ol 60 jaroj estas 16 %, kaj oni prognozas 22 % en 2020. Lau\u0306 kelkaj fakuloj, en 2025 c\u0302iu kvara homo estos maljunulo."}, {"text_idx": "#000644", "text": "Ne mirinde, do, ke en decembro 2008 la Nacia Asembleo aprobis leg\u0302on, kiu altigas la emeritan ag\u0302on al 65 jaroj por viroj kaj 60 por virinoj. Se oni ne farus tian decidon, la ekonomio tutsimple ne eltenus la s\u0302arg\u0302on. La s\u0302tato ne enspezis sufic\u0302e por subteni la pensiulojn. La proporcio de aktivaj laboristoj kontrau\u0306 emeritoj falis de 3,7 al 3,1 en la periodo 1986-2006, kaj oni prognozas 1,5 en 2025. La emerita ag\u0302o estis sub la mezumo en Latin-Ameriko (je du jaroj por viroj kaj je kvar jaroj por virinoj) kaj la mezuma vivodau\u0306ro sufic\u0302e alta."}, {"text_idx": "#000646", "text": "La propono jam s\u0302vebis en la aero dum sufic\u0302e da tempo, sed al g\u0302ia efektivigo instigis la dumtempe altega prezo de la petrolo, la paso de tri sinsekvaj uraganoj, kiuj skuis la landan ekonomion kaj postlasis perdon je 9,7 miliardoj da dolaroj, kaj la falo de la prezo de nikelo (41 % kompare kun la prezo en 2007). Krome estas la embargo."}, {"text_idx": "#000648", "text": "En sia \u201evidpunkto\u201d de februaro (MONATO 2009/2, p. 7) Stefan Maul parolas pri atenco kontrau\u0306 germana policisto, sed tute ne ekzistas pruvo, ke la atenco okazis g\u0302uste tiel, kiel rakontite. La tranc\u0302ilo, pri kiu temas, apartenas al la domo de la policestro. Estas loka kutimo, ke en tiu sezono antau\u0306 la domo pendas kuko. Oni povas aliri kaj detranc\u0302i pecon. Do, iu familiano mang\u0302is iom kaj forgesis la tranc\u0302ilon antau\u0306 la domo."}, {"text_idx": "#000649", "text": "Estas demandoj: C\u0302u murdemulo iras al la policestro sen propra armilo, esperante, ke antau\u0306 la domo li eble trovos konvenan murdilon? Kial la polico firme kredis la eldiron de la policestro kaj ne esploris la familion (la polico ne faris tion, tion oni intertempe scias)? Kial oni ne identigis la suspektiton, kvankam li havas bone videblan kaj maloftan tatuaj\u0302on? Do, krom la eldiro de la policestro ne ekzistas iu ajn certiga pruvo, ke okazis atenco en la raportita maniero."}, {"text_idx": "#000651", "text": "C\u0302u demokratio au\u0306 ne? (2)"}, {"text_idx": "#000652", "text": "Ni devas ne ekstermi, sed sekigi la brunan marc\u0302on. Ekstremismon oni ne venkas per ekstermismo."}, {"text_idx": "#000653", "text": "Vatikano diplomatie rilatas kun 177 landoj"}, {"text_idx": "#000654", "text": "Okaze de renkontig\u0302o de la diplomataro akreditita c\u0302e la Sankta Seg\u0302o (kiu sidas en Vatikano) por novjara bondeziro al la papo, aperis en diversaj j\u0302urnaloj priskriboj pri la stato de la internaciaj rilatoj de la centro de la katolika eklezio. La unua kaj unika fonto estis la vatikana gazetara agentejo Fides."}, {"text_idx": "#000656", "text": "Hodiau\u0306, do, estas 177, al kiuj aldonendas la Rusia Federacio, kun kiu establig\u0302is diplomatiaj rilatoj je speciala naturo. La Sankta Seg\u0302o, krome, diplomatie rilatas kun Eu\u0306ropa Unio kaj la Suverena Milita Ordeno de Malto kaj rajtigite konservas siajn oficialajn konstantajn observantojn c\u0302e la plej gravaj internaciaj registaraj organizaj\u0302oj, kiel ekzemple UN en Nov-Jorko kaj G\u0302enevo, Nutraj\u0302a kaj Agrokultura Organizaj\u0302o, Monda Organizaj\u0302o pri Komerco, Araba Ligo kaj Afrika Unio. Unika kazo koncernas Tajvanon, kie la Sankta Seg\u0302o ekde 1979 reprezentig\u0302as ne de nuncio, sed nur de simpla \u201eafers\u0302arg\u0302ito ad interim\u201d (portempa). Kaj tio en la atendo povi fine malfermi nunciejon en Pekino."}, {"text_idx": "#000657", "text": "La Sankta Seg\u0302o diplomatie ankorau\u0306 ne kunparolas kun 16 landoj. En nau\u0306 el tiuj c\u0302eestas neniu vatikana sendito, nome en Afganio, Sau\u0306da Arabio, Nord-Koreio, Butano, Popola C\u0302inio, Maldivoj, Omano, Tuvalo kaj Vjetnamio. Agadas apostolaj delegitoj (papaj reprezentantoj c\u0302e lokaj katolikaj komunumoj, ne c\u0302e la tiulanda registaro) en aliaj sep landoj: tri en Afriko (Komoroj, Mau\u0306ritanio kaj Somalio) kaj kvar en Azio (Brunejo, Laoso, Malajzio kaj Birmo). Kun kelkaj el tiuj 16 landoj ne mankas kontaktoj, oficialaj kaj konfidencaj, ankau\u0306 je plej alta nivelo. En novembro 2007, ekzemple, la papo akceptis en historia au\u0306dienco la sau\u0306dan reg\u0302on Abdullah, dum en la antau\u0306a aprilo delegacio de Popola C\u0302inio havis interparoladon en Vatikano kun ties reprezentantoj. Estas sciate krome, ke Afganio kaj Somalio konfidence montris deziron diplomatie ekrilati kun la Sankta Seg\u0302o; Vjetnamio publike sciigis sian volon atingi la samon, dum la vatikana diplomatio laboras por krei tiajn rilatojn kun Omano. Kun Kosovo la antau\u0306traktadoj ankorau\u0306 stagnas, c\u0302ar ec\u0302 se tiu lando jam akiris rekonon fare de multaj s\u0302tatoj, inter kiuj tamen ne c\u0302iuj de Eu\u0306ropa Unio, la Sankta Seg\u0302o preferas ne riski perturbi la nunan trankvilecon inter la balkanaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000658", "text": "Proksimume duono de la landoj, kiuj diplomatie rilatas kun la Sankta Seg\u0302o, havas sian propran ambasadejon en Romo, malsaman ol tiu c\u0302e Quirinale (= Kvirinalo, la sidejo de la itala prezidanto); la ceteraj male estas reprezentataj de delegitoj log\u0302antaj en sia lando au\u0306 en ambasadejo c\u0302e alia eu\u0306ropa lando. Kiel dojeno de tiu diplomataro funkcias vice la plej longserva akreditita ambasadoro en Romo. Ekde marto 2008 tiu tasko estas plenumata de Alejandro Emilio Valladares Lanza, la ambasadoro de Honduro de post 1991."}, {"text_idx": "#000659", "text": "Jen kvin eroj el itala bildstrio, prezentitaj en Esperanto. La unua (el 1989-96) titolig\u0302as La skuegaj originoj de Rat-man, el kiu oni rapide komprenas, ke temas pri parodio de la usona komikso Bat-man. Tiu kutimas funkciigi serc\u0302lumilon, en kies lumo aperas vesperta silueto; c\u0302e Rat-man tio farig\u0302as formo, simila al la kapo kaj oreloj de Miki-muso."}, {"text_idx": "#000660", "text": "La dua rakonto nomig\u0302as Rat-man kontrau\u0306 la araneo. Tiu sekvas la tradicion de la originalo, ke Bat-man kaj liaj kontrau\u0306uloj akiris siajn unikajn kapablojn pro eksterordinara evento \u2013 toksig\u0302o je mistera substanco au\u0306 mutaciig\u0302o pro nuklea akcidento au\u0306 simila, kun aludoj pri obstakloplena kaj maljusta juneco por klarigi la nunan kontrau\u0306norman konduton."}, {"text_idx": "#000661", "text": "La minaco verda atakas en la tria rakonto \u2013 temas pri io pli organika ol esperantistaj brigadoj. G\u0302i eskapas de la laboratorio de freneza sciencisto kaj Rat-man devas konfronti g\u0302in per sia kutima heroeco."}, {"text_idx": "#000662", "text": "En la kvara rakonto rajdas en la vivon de Rat-man C\u0302incja la Barbara, kiu emas esprimi sin per kantado de fragmentoj el popularaj anglalingvaj amkantoj. Cetere, konvene alloga virino sukcesis enplekti sin en c\u0302iujn el la aventuroj, sed Rat-man (kiel Bat-man) neniam sukcesas trovi tie dau\u0306ran kontentig\u0302on. C\u0302i-okaze C\u0302incja trudas sian volon al la malvolema Rat-man."}, {"text_idx": "#000663", "text": "La lasta rakonto, eble la plej facile digestebla, temas pri Titanic 2000 \u2013 aludante la eventojn de la jaro 1912 kaj al la novjarmila apero de la samnoma eposfilmo. C\u0302i-foje la c\u0302efa virina rolo estas plenumata per vivgranda blovpupo, kun speciala gasta rolo por la glacimonto. Adiau\u0306an bison provizas rakonteto pri tio, kiel Rat-man klopodas, sed malsukcesas alig\u0302i al sia unua Esperanto-kurso \u2013 verkita de Daniele Binaghi kaj desegnita de Andrea Rosetto, kiu estas intervjuita sur la sekvaj pag\u0302oj."}, {"text_idx": "#000667", "text": "Jen libro \u2013 ho, jam tro respektema estas la vorto, \u201ebros\u0302ureto\u201d estas pli tau\u0306ga \u2013, kiu ne plenumas sian promeson. La titolo \u201eC\u0302u kultura integrig\u0302o de Eu\u0306ropo?\u201d starigas demandon. La subtitolo \u201eJes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj\u201d donas la respondon, kvazau\u0306 aserto. Kaj jen la fino de la afero. Vi, leganto, akceptu tiun edikton de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#000670", "text": "Kvankam lia komenca analizo de la bazo de la eu\u0306ropa kulturo estas promesplena, la au\u0306toro ne sukcesis profundigi sian diskurson, nek alportis iun ajn fundamentan, renovigan au\u0306 fres\u0302igan koncepton."}, {"text_idx": "#000671", "text": "Jir\u030ci Laube: C\u0302u kultura integrig\u0302o de Eu\u0306ropo? Jes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj. Eld. KAVA-PECH, Dobr\u030cichovice, 2007. 31 pag\u0302oj bros\u0302uritaj. ISBN 978 808585 396 4."}, {"text_idx": "#000672", "text": "Antau\u0306 pli ol dudek jaroj miaj filoj regule prunteprenis bildstriajn librojn de la biblioteko, kiujn ofte ankau\u0306 mi g\u0302uis. Inter ili estis Leonardo, en kiu c\u0302efrolas Leonardo da Vinc\u0302i kaj lia iom stulta, timema lernanto. Tiu memoro komence iom influis la legadon de c\u0302i tiu libro, kiu celas unue gejunulojn, sed interesos ankau\u0306 pli ag\u0302ajn legantojn."}, {"text_idx": "#000673", "text": "La libro rakontas pri okazaj\u0302oj en la turbulema jaro 1487 en Florenco. Tiam Paolo Masi, 11-jara knabo, lernoservas en la metiejo de Leonardo da Vinc\u0302i. Multajn jarojn poste li priskribas siajn travivaj\u0302ojn al sia filo."}, {"text_idx": "#000674", "text": "En tiu jaro la rilatoj inter la ric\u0302aj familioj De Medic\u0302oj kaj De la Padzoj pli kaj pli malbonig\u0302as. Unue Paolo favoras la Medic\u0302ojn, c\u0302ar lia patrino iam laboris tie kaj ricevas financan subtenon de ili. Juliano de Medic\u0302oj ordonis, ke Leonardo da Vinc\u0302i akceptu Paolon kiel lernoservanton. Post renkontig\u0302o kun sklavineto de La Padzoj, Giraga, li ekfavoras ilin, c\u0302ar ili tre bone traktis la knabinon."}, {"text_idx": "#000676", "text": "Per tiuj iom pli ol cent pag\u0302oj la leganto ekscias pri parto de la itala historio kaj tiama vivo, ekzemple, la fakto, ke ankau\u0306 en Eu\u0306ropo oni sklavigis homojn; la timo, ke oni malsanig\u0302os je pesto; la flagelantoj; kiel laboris apotekistoj; la granda potenco de ric\u0302aj familioj."}, {"text_idx": "#000677", "text": "La traduko de Benata Hengstmengel estas flua, agrabla. Mi pensas, tamen, ke pendumitaj personoj pendas ne \u201esub s\u0302nuro\u201d sed \u201eje s\u0302nuro\u201d."}, {"text_idx": "#000679", "text": "Antau\u0306 18 jaroj s-ron Aleksander Korj\u0302enkov, posedanton de la eldonejo \u201eSezonoj\u201d, ekobsedis la ideo eldoni en Esperanto verkojn de unu el la plej kultaj au\u0306toroj de la 20a jarcento (eble ec\u0302 la plej kulta!), J. R. R. Tolkien. La projekto realig\u0302is ne tuj, sed en 1995, 1996 kaj 1997 aperis sinsekve tri volumoj de la verkego La mastro de l' ringoj en la majstra traduko de William Auld (en 2007, pro rapida elc\u0302erpig\u0302o, aperis korektita reeldono), kaj en 2000 \u2013 La hobito, kiun tradukis Christopher Gledhill. Tiel la verko de angla au\u0306toro, jam farig\u0302inta pro tradukoj fenomeno de pluraj nacilingvaj kulturoj (en certaj lingvoj ekzistas po kelkaj malsamaj tradukoj, ekzemple, en la rusa minimume dek publikigitaj), eniris ankau\u0306 la internacilingvan kulturon. La eldonisto prave fieras pri la eldono \u2013 li ja plenumis ne nur organizajn kaj teknikajn taskojn, sed faris grandan redaktan laboron, konstante komunikig\u0302ante perletere kun la tradukinto."}, {"text_idx": "#000682", "text": "La bros\u0302uro estas leginda de tiuj, kiuj s\u0302atas (kaj, des pli, amas) verkojn de Tolkien kaj ankau\u0306 de tiuj, kiuj meditas pri la vojoj, sorto kaj loko de la internacilingva kulturo en la makrosocio."}, {"text_idx": "#000686", "text": "Facilus resumi la \u201eintrigon\u201d de la romano, se oni volus: junulo malaltaklasa, nomata Konrado, ekamas junulinon, nomatan Nelly, el tre ric\u0302a sociklaso. La diktatoro de lia lando (konjekteble, Portugalio, sed tion ne klare diras la libro) postulas, ke c\u0302iu virjunulo, kiu malsukcesas en la universitata studado, devas ig\u0302i militisto, same kiel c\u0302iuj aliaj virjunuloj ne tiel intelekte dotitaj. La militistaro entreprenas militon en Afriko, por ekstermi ribelon tie (pli precize, por \u201emurdi la negrojn\u201d, kiel diras tre ofte Konrado). Konrado malsukcesis en siaj studoj kaj rolas kiel leu\u0306tenanto en la milito. Efektive, la konflikto stagnas. Konrado ec\u0302 sekrete amikig\u0302as kun Joal, malamika batalisto, kiun li neniam renkontis, sed kun kiu li kas\u0302e inters\u0302ang\u0302as literaturaj\u0302ojn, i.a. poemlibron de Blaise Cendrars."}, {"text_idx": "#000692", "text": "Tereza Kapista, serba esperantistino, akceptis peton gvidi Esperanto-kurson en Irano al rifug\u0302intoj el Afganio kaj rakontas siajn spertojn sur pli ol kvindek pag\u0302oj. La libro impresas kiel taglibro au\u0306 serio de dumvojag\u0302aj leteroj."}, {"text_idx": "#000693", "text": "La vojag\u0302o kaj lecionoj en diversaj urboj estas c\u0302eftemoj, kiujn la au\u0306torino \u201espicas\u201d per observoj pri la c\u0302iutaga vivo. Ekzemple, la skribmaniero \u2013 de dekstre maldekstren, komencante per kio al latinliteruloj estas la lasta kajerpag\u0302o, la televidaj programoj, vizito en Mas\u0302had al la tombo de Imamo Reza, mang\u0302oj en tre gastamaj hejmoj, ekskurso al monto Mandazam."}, {"text_idx": "#000694", "text": "Estas klare, ke la vojag\u0302o forte helpis la disvastigon de Esperanto en Irano, ne nur inter afganoj, sed kelkurbe ankau\u0306 inter irananoj. La lecionoj okazis en agrabla etoso kaj ofte estis tre praktikaj, ekzemple, vizito al bazaro por montri legomojn kaj diri la esperantan nomon kaj diskutado de nuntempaj temoj kiel la homaj rajtoj. Kelkfoje la au\u0306torino miras pri islamaj reguloj \u2013 ekzemple, ke unu viro valoras du virinojn (temas pri atestado en jug\u0302a proceso) kaj la vestado de virinoj ekster siaj hejmoj (kiu fakte estas kultura heredaj\u0302o, kiu diferencas lau\u0306 la landoj.)"}, {"text_idx": "#000695", "text": "La libro finig\u0302as per receptoj de kelkaj mang\u0302aj\u0302oj. Havante iranajn geamikojn, mi povas atesti pri ilia tre agrabla gusto!"}, {"text_idx": "#000699", "text": "C\u0302u vi komprenis tiun bizaran disputon inter Moskvo kaj Kievo pri rusa gaso kondukata tra Ukrainio al landoj en orienta kaj okcidenta Eu\u0306ropo? Min g\u0302i memorigis pri mia infanag\u0302o, kiam ni spektis Kaspreto-teatron. Ofta scenaro en tiu pupoludo estis persekutado de rabisto fare de Kaspreto; kiam li kaptis la krimulon, Kaspreto batis kaj kun helpo de amiko Joc\u0302jo katenis lin, g\u0302is fine venis policisto por aresti la rabiston. En la nuna Kaspreto-teatro pri gaso mi ne povis tiel klare distingi inter bonaj kaj malbonaj pupoj, ne sciis, kiu estis rabisto kaj kiu Kaspreto kaj kiu policisto. Kaj kiu haltigis la gason, Kievo au\u0306 Moskvo? Kontraste al la normala Kaspreto-teatro tiu c\u0302i infaneca disputo inter du grandaj landoj ne amuzis la spektantojn, c\u0302ar dum la severa vintro suferis pluraj landoj, precipe Bulgario, Rumanio kaj ec\u0302 Serbio, kiu antau\u0306 nelonge vendis sian gas-entreprenon por simbola prezo al Rusio. Homoj ne povis ridi pri tiu spektaklo, c\u0302ar dum pluraj semajnoj ili ne povis hejti kaj devis frosti en siaj hejmoj, entreprenoj ne povis produktadi pro manko de energio. Vere, ambau\u0306 disputintaj registaroj konsiderinde perdis reputacion kaj certe dau\u0306ros longe, g\u0302is ili povos reakiri fidon de cetera Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000700", "text": "Nu jes, c\u0302iu ridindigas sin tiel bone kiel li kapablas. Ridindigis sin nun ankau\u0306 la bavara registaro. Eble vi memoras, ke antau\u0306 unu jaro c\u0302i-loke mi mokis pri la leg\u0302oj de protektado kontrau\u0306 fumado en diversaj germanaj federaciaj landoj (\u201eFum-karnavalo\u201d, MONATO 2008/2, pag\u0302o 5). La plej rigoran leg\u0302on tiam realigis g\u0302uste Bavario, sed tio vekis dau\u0306ran proteston de vastaj rondoj kaj fine dum elektoj al la parlamento la tiam sole reginta partio CSU (Kristan-Sociala Unio) draste perdis mandatojn, onidire ankau\u0306 pro la fumleg\u0302o. Nun la nova registaro (de CSU kaj liberala partio FDP) mildigis la leg\u0302on, tiel ke ekzemple en malgrandaj trinkejoj kaj en grandaj festotendoj oni denove rajtas fumadi lau\u0306plac\u0302e. Fidinda kaj honesta politiko estus alia. Registaro aganta tiel ne povas eviti riproc\u0302on de oportunismo, se subite ne plu validas la antau\u0306aj argumentoj pri protektado de sano por nefumantoj. Sed ni ja kutimig\u0302is al arbitreco de politikistoj, ne nur en Bavario."}, {"text_idx": "#000701", "text": "Kio okazas en Mez-Eu\u0306ropo? En pluraj landoj dum la pasintaj monatoj kreskis malkontenteco de homoj pro ekonomiaj problemoj. Protestoj kaj manifestacioj multig\u0302is konsiderinde, kelkaj registaroj spertas seriozajn krizojn. Meze de januaro ekzemple pli ol 10 000 homoj protestis antau\u0306 la latva parlamentejo, kaj la prezidanto eldiris ultimaton por la registaro pro reformoj kaj minacis aliokaze dissolvi la parlamenton. Kelkajn tagojn poste en Sofio amaso da homoj manifestaciis kaj interbatalis kun policanoj. Simile en la litova Vilniuso 7000 civitanoj protestis kontrau\u0306 sia registaro. En dau\u0306re nestabila Ukrainio la opozicio postulis abdikon de la prezidanto; homoj farig\u0302is pli kaj pli furiozaj pro la gasdisputo kun Moskvo, kiu alportis haltigon de produktado kaj maldungojn. La serba registaro promesis rabatojn je gasfakturoj, por preventi protestojn."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Kiam pluraj orientaj s\u0302tatoj farig\u0302is membroj de Eu\u0306ropa Unio (EU), la homoj esperis baldau\u0306an bonfarton. Sed nun, kelkajn jarojn poste, ili vivas preskau\u0306 same mizere kiel antau\u0306e kaj sentas sin trompataj. La organizintoj de la manifestacioj en Bulgario esprimis sian malkontenton tiel: \u201eLa protesto unuigas la homojn en la deziro, vivi en normala eu\u0306ropa lando.\u201d C\u0302u ne venis multa mono el Bruselo, c\u0302u EU ne konsiderinde subvencias la novajn membros\u0302tatojn? Sed s\u0302ajnas, ke EU-monoj ne alvenas c\u0302e la homoj, sed malaperas en nigraj kanaloj de korupteco. Tipa ekzemplo estas g\u0302uste Bulgario, kie dau\u0306re floras korupteco tiamaniere, ke Bruselo ec\u0302 haltigis pagojn pro tio. La registaro en Sofio evidente ne kapablas realigi reformojn."}, {"text_idx": "#000703", "text": "Precipe en la novaj EU-s\u0302tatoj kreskas furiozeco pri elitoj, kiuj ne kapablis krei rapidan bonfarton de la popoloj. Fakte ja dum kelkaj jaroj floris kaj kreskis grandaj partoj de tiu regiono de Eu\u0306ropo. Ekonomia kresko de ofte pli ol dek procentoj, subvencioj el Bruselo, miliardoj da monpruntoj kaj avida okcident-eu\u0306ropa labormerkato nutris revojn pri baldau\u0306a adaptig\u0302o al okcidenta vivnivelo. Jardekoj de plan- kaj mis-ekonomio \u2013 tiel oni kredis \u2013 forvaporig\u0302os post EU-membrig\u0302o. Kaj efektive tio komence s\u0302ajnis funkcii, ekzemple en la baltaj landoj, kiujn oni tiam nomis \u201etigros\u0302tatoj\u201d, c\u0302ar eksplodis salajroj same kiel prezoj de nemoveblaj\u0302oj kaj importoj el okcidento. En Pollando jam mankis laborfortoj, c\u0302ar poloj preferis gajni monon en okcidentaj landoj. Bruselo samtempe provis devigi tiujn s\u0302tatojn al reformoj kaj tiel stabiligi la junajn demokratiojn."}, {"text_idx": "#000704", "text": "Sed nun? La socioj en tiuj landoj spertas suferigajn krizojn, multe pli ol en okcidentaj landoj, kiuj relative facile povas reagi al mondvasta ekonomia kaj financa krizo. En okcidentaj c\u0302efurboj kaj en Bruselo kreskas timoj, ke la novaj eu\u0306ropanoj turnos sin for de la malnova Eu\u0306ropo, c\u0302ar homoj ofte havas impreson, ke dum la komunisma epoko ili fartis pli bone ol nun. Tiam senlaboreco estis nekonata, log\u0302antoj vivis sekure, kvankam sur relative malalta nivelo \u2013 sed ili ne malsatis. Nun, en la libera merkato, ili perdas postenojn kaj malaltaj socialaj asekuroj ne ebligas dignan vivadon. Ili forgesis, ke la socialisma sistemo kolapsis, c\u0302ar la s\u0302tatkapitalismo bankrotis."}, {"text_idx": "#000705", "text": "Kiaj estas la perspektivoj? Fakuloj antau\u0306vidas ekonomian regreson de minimume dek procentoj en tiuj landoj, kiuj financis sin per fremda mono kaj ne per dau\u0306rema rekonstruado de la ekonomio. Tial oni devas atendi, ke malkresko en la novaj EU-landoj estos multe pli drasta kaj longdau\u0306ra ol en la malnovaj. Ne estas konsolo por ili, ke ankau\u0306 Rusio suferas gravan krizon. Ankau\u0306 tie oftig\u0302as protestoj. Moskvo profitis dum multaj jaroj per vendado de nafto kaj gaso, sed nun ties prezoj tiel draste plong\u0302is, ke Rusio atendas por tiu c\u0302i jaro nur duonon de la enspezoj kompare al la prosperaj jaroj. La registaro tro multe fidis siajn krudfontojn kaj neglektis, simile kiel aliaj ekssocialismaj landoj, rekonstruadon de ekonomiaj kaj industriaj strukturoj. Pliaj ribeloj de la popoloj en orienta Eu\u0306ropo do estas atendeblaj. Espereble la junaj demokratioj ne tro forte malstabilig\u0302os. La homoj ne meritas fali el unu mizero en alian."}, {"text_idx": "#000706", "text": "Dum preskau\u0306 duonjarcento de komunismo ankau\u0306 la pentrarto en Albanio estis ilo de la partio-s\u0302tato por \u201eeduki la popolamasojn\u201d. Pentristoj suferis konstantan cenzuron kaj premon en sia krea laboro. Jen unu el multaj ekzemploj: la granda pentraj\u0302o, titolita La moskva kunveno, de Guri Madhi (1921-1988)."}, {"text_idx": "#000707", "text": "La pentraj\u0302o temas pri kunveno de reprezentantoj de 81 komunistaj partioj dum novembro 1960. Tiam Nikita H\u0302rus\u0302c\u0302ov kaj lia grupo intencis ekskludi la komunistan partion de C\u0302inio el la internacia komunisma movado pro kontrau\u0306diroj inter la du tiamaj plej grandaj komunistaj partioj."}, {"text_idx": "#000708", "text": "En tiu kunveno Enver Hoxha [hog\u0302a], la c\u0302efo de la albanaj komunistoj, defendis la c\u0302inajn \u201ekamaradojn\u201d kontrau\u0306 la \u201ereviziisma linio\u201d de H\u0302rus\u0302c\u0302ov, kio signifis disig\u0302on inter Sovetio kaj Albanio. Tiun \u201egloran\u201d eventon la politburoo de la albana komunista partio decidis speguli ankau\u0306 per pentrarto, okaze de la granda ekspozicio en 1974. Tiucele Madhi estis komisiita krei pentraj\u0302on."}, {"text_idx": "#000709", "text": "La pentristo faris sian plejeblon, sed la cenzuristo intervenis pas\u0302on post pas\u0302o. Kiam la verko estis preta, la komunistaj gvidantoj proponis al Madhi refari la portreton de la komunista c\u0302efo, por ke tiu aperu pli realisme, dum la aliajn figurojn de la \u201ereviziistoj\u201d, inkluzive de H\u0302rus\u0302c\u0302ov, kaj la ceteraj membroj de la albana kaj c\u0302ina delegacioj oni konsentis sens\u0302ang\u0302e lasi. Madhi rifuzis."}, {"text_idx": "#000710", "text": "Tiam oni komisiis al alia pentristo, Zef Shoshi [s\u0302os\u0302i], fari la s\u0302ang\u0302ojn. La pentraj\u0302o, je dimensioj 210 cm x 265 cm, aperis kun s\u0302ang\u0302oj en la ekspozicio kaj estis lau\u0306data kiel c\u0302efverko de \u201esocialisma realismo\u201d. Enver Hoxha staras surpiede, kun montrofingro direktita kontrau\u0306 la reviziistoj kaj defendante marksismo-leninismon. C\u0302e-brake videblas Mehmet Shehu kaj Ramiz Alia, liaj intimaj kamaradoj, kaj apude la c\u0302ina delegacio."}, {"text_idx": "#000711", "text": "Tamen en 1978 rompig\u0302is la interrilatoj inter Albanio kaj C\u0302inio. Tial la gvidantoj ordonis, ke oni intervenu denove en la bildo, c\u0302i-foje por forvis\u0302i la figurojn de la c\u0302ina delegacio. Madhi estis devigita fari tion: dolorige, c\u0302ar pentraj\u0302o similas al propra infano. Rezulte, vizitantoj en la albana Galerio de Artoj ne plu vidis c\u0302inojn apud la albana delegacio."}, {"text_idx": "#000712", "text": "En 1981 mortigis sin Mehmet Shehu, la dua plej grava komunisto de la albana partio kaj la tiama c\u0302efministro, kiu en la pentraj\u0302o staris c\u0302e-brake de Enver Hoxha. Tuj la partio kondamnis la sinmortigon kaj deklaris Shehu \u201emalamiko, agento de imperiismo kaj socialimperiismo\u201d."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Post 1990 la pentraj\u0302o estis ekspoziciata en diversaj landoj (ekzemple Italio kaj Hispanio). Tie g\u0302i vekis grandan intereson, ne tiom pro sia arta valoro, sed pro historiaj kaj informaj aspektoj. Similan sorton dividas aliaj verkoj kaj ikonoj de la \u201esocialisma realismo\u201d."}, {"text_idx": "#000715", "text": "Kubon varmigas trankvilaj marondoj de la Kariba Maro: plag\u0302oj kaj suno g\u0302ueblas dum la tuta jaro. Sed la varmeco estigas alarmon por kubanoj."}, {"text_idx": "#000716", "text": "La altaj temperaturoj de la maroj, kiuj c\u0302irkau\u0306as la kuban insulon, tre favoras ciklonojn. El ili povas naskig\u0302i fortaj kaj dang\u0302eraj uraganoj, enormaj ventosistemoj, kiuj kun abunda pluvado turnig\u0302as c\u0302irkau\u0306 regiono de malalta premo. C\u0302e la norda hemisfero tiu turnomovo okazas maldekstren, lau\u0306 la kontrau\u0306a direkto de la horlog\u0302montriloj. Por la scienca komunumo koni tiujn tiel nomatajn energiajn mas\u0302inojn prezentas grandan defion."}, {"text_idx": "#000720", "text": "En 1997 komencis aplikig\u0302i en Kubo la skalo Saffir-Simpson, kreita en 1969 de la ing\u0302eniero Herbert Saffir kaj de la direktoro de la usona Landa Uragana Centro, Bob Simpson. Tiu skalo ebligas per numero kategoriigi uraganojn precipe lau\u0306 la ventorapideco. Tiel la log\u0302antoj de regionoj en risko povas koni g\u0302ian grandecon."}, {"text_idx": "#000723", "text": "Uraganoj estigas ne nur ekonomiajn perdojn. Ofte akompanas ilin morto. En 1791 la s\u0302tormo Barreto, kun kategorio 1, mortigis proksimume 3000 homojn en urbo Havano, precipe pro inundoj; en 1870 la uragano el 3a kategorio San Marcos damag\u0302is provincon Matanzas kaj mortigis proksimume 800 homojn, ankau\u0306 pro inundoj; en 1926 uragano, kun kategorio 4, mortigis en Havano 600 homojn pro fortaj ventoj, pluvado kaj grandaj marondoj. G\u0302is 1963 du pliaj s\u0302tormoj mortigis pli ol 2000 viktimojn."}, {"text_idx": "#000724", "text": "En la jaro 2008 du notinde dang\u0302eraj uraganoj damag\u0302is Kubon: ili estis Gustav kaj Ike. La 30an de au\u0306gusto, per ventoj rapidaj je 340 km/h, Gustav kau\u0306zis multajn detruojn en la okcidenta regiono de la insulo, precipe en la insula municipo Isla de la Juventud kaj en la provinco Pinar del Ri\u0301o. Ok tagojn poste, la 7an de septembro, aperis Ike, kiu atingis kategorion 3, kun ventoj de 195 km/h. G\u0302i eniris Kubon c\u0302e la norda marbordo de la provinco Holgui\u0301n, kaj eliris tra la suda strando de la centra provinco Ciego de A\u0301vila. Movig\u0302inte okcidenten dum kelkaj horoj, g\u0302i denove surterig\u0302is en la provinco Pinar del Ri\u0301o."}, {"text_idx": "#000725", "text": "La uragano Ike formig\u0302is en septembro 2008, kaj g\u0302i estis speciala. Enirinte la landon, uragano g\u0302enerale malfortig\u0302as, c\u0302ar la energio kaptita sur la maro perdig\u0302as pro la ventofroto sur la tera surfaco, des pli se la regiono estas montohava. Kvankam Ike trapasis Kubon en la distanco de multaj kilometroj, g\u0302i ne malfortig\u0302is, sed surmarig\u0302is kun kategorio 1."}, {"text_idx": "#000726", "text": "La damag\u0302oj estis grandegaj en la tuta insulo. La fortaj ventoj kaj abunda pluvado damag\u0302is diverstipajn konstruaj\u0302ojn: 444 000 domojn, el kiuj pli ol 63 000 entute detruig\u0302is; 3802 lernejojn; 1284 malsanulejojn. La telefona kaj elektra sistemoj ricevis fortan baton kaj falintaj arboj kaj inundoj blokis la vojojn. La kalkulitaj ekonomiaj perdoj sumig\u0302is je c\u0302irkau\u0306 kvin miliardoj da dolaroj."}, {"text_idx": "#000727", "text": "La interesa kaj c\u0302agrena detalo en tiu c\u0302i uragana periodo estas, ke neniam antau\u0306e du grandaj s\u0302tormoj sinsekve trairis Kubon kun interspaco de nur ok tagoj. Tio estas rekordo: antau\u0306e la plej mallonga tempo estis 15 tagoj, kiam du samtipaj uraganoj eniris la teritorion en 1948."}, {"text_idx": "#000730", "text": "Dum mia infanag\u0302o la plenkreskuloj diris, ke en la kapitalismaj landoj ofte okazas financaj krizoj, tiam la ordinaraj homoj malsatmortis pro malric\u0302eco, sed ke mia lando estas komunisma lando kaj oni ne timu tion. Tamen nun ankau\u0306 mian landon, kvankam g\u0302i nun ankorau\u0306 estas en la komunisma sistemo, trafas la monda krizo. Multaj fabrikoj, precipe tiuj, kiuj produktas varojn por aliaj landoj, malfacile vivtenas sin. Kaj felic\u0302e la estroj de mia registaro faris, faras kaj certe faros multajn laborojn por batali kontrau\u0306 la forta krizo."}, {"text_idx": "#000731", "text": "Enoficig\u0302is nova c\u0302efministro en Nov-Zelando post tutlandaj balotoj en novembro 2008. Venkis la Nacia Partio, estrata de John Key [g\u0302on ki], nun la plej multnombra partio en la nov-zelanda parlamento. Demisiis la antau\u0306a c\u0302efministro, Helen Clark [klak], kies Laborista Partio perdis subtenon."}, {"text_idx": "#000732", "text": "C\u0302iuj partioj en la antau\u0306a registaro (Laborista, Nov-Zelando Unue, Estonteco Unuig\u0302inta, kaj Progresema) ricevis malpli da voc\u0302oj en la baloto (vidu la tabelon). Nov-Zelando Unue gajnis neniujn parlamentajn seg\u0302ojn kaj g\u0302ia estro, Winston Peters [u\u0306instn pitrz], multjara parlamentano kaj iama vicc\u0302efministro, perdis sian mandaton. La aliaj partioj ricevis pli (Nacia, AKI, Maoria kaj Verdula)."}, {"text_idx": "#000733", "text": "En la monatoj antau\u0306 la baloto, Peters estis viktimo de akuzoj, ke en antau\u0306aj balotoj li kontrau\u0306leg\u0302e ne deklaris mondonacojn al sia partio. AKI (precipe g\u0302ia estro Rodney Hyde [rodni hajd]) kaj la Nacia Partio akuzadis lin, sed tri oficialaj enketoj, inkluzive de unu polica, decidis, ke li faris nenion kontrau\u0306leg\u0302an. Supozeble la suspektita malbonfaro kostis voc\u0302ojn al la Partio Nov-Zelando Unue."}, {"text_idx": "#000735", "text": "Tuj post la balotoj John Key (centra-dekstrema) interparolis kun la estroj de la partioj AKI (dekstrema), Maoria (eble centrema) kaj Estonteco Unuig\u0302inta (centrema). Ili konsentis kunlabori lau\u0306 diversaj kondic\u0302oj. Ekzemple, ili provizos respektive du, du kaj unu ministron ekster la kabineto. La rapideco de la decidoj montras, ke Key lernis de antau\u0306aj registaroj pri postbalota marc\u0302andado. Surpapere la registaro havas 69 mandatojn kontrau\u0306 53 en la opozicio."}, {"text_idx": "#000736", "text": "Komentistoj diskutis kialojn por la s\u0302ang\u0302o de populareco de la diversaj partioj. Helen Clark estis c\u0302efministro dum nau\u0306 jaroj kaj, lau\u0306 iuj komentistoj, s\u0302i estis unu el la plej bonaj kaj efikaj c\u0302efministroj iam ajn en Nov-Zelando. Iuj opinias, ke la popolo enuis; aliaj, ke g\u0302i g\u0302enig\u0302is, c\u0302efe pro leg\u0302os\u0302ang\u0302o por ne plu permesi al gepatroj uzi \u201epravigeblan perforton\u201d por puni siajn infanojn, kion kontrau\u0306is interalie reakciemaj eklezioj."}, {"text_idx": "#000738", "text": "Kiam la finaj rezultoj de la balotado estis anoncitaj, Helen Clark demisiis kiel c\u0302efo de la Laborista Partio. La sekvan tagon demisiis ankau\u0306 la vicestro Michael Cullen [majkl kalin]. Post kelkaj tagoj la parlamentanoj de la Laborista Partio elektis novan estron, Phil Goff [fil gof], kaj vicestron, Annette King [anet king]. La estonteco de la partio NZ Unue estas necerta."}, {"text_idx": "#000739", "text": "La monda financa situacio, kiu kolapsigis bankojn kaj aliajn kompaniojn, precipe en Usono kaj en Eu\u0306ropo, estas granda nekonata faktoro, kiun la nova registaro devos pritrakti. Interese estas tio, kion la nova registaro provos por mildigi la efikon de internaciaj problemoj."}, {"text_idx": "#000740", "text": "La urso (Ursus arctos) estis sankta besto en praa popola kredo kaj en legendoj de la orienta eklezio. Inter la plej gravaj sanktuloj de Karelio estas Sergeo (Varfolomej), kiu kun sia frato Stefano konstruis preg\u0302ejeton en praarbaro. Dividante sian panon kun urso, li malsovag\u0302igis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000741", "text": "La mito pri la urso konstruig\u0302is c\u0302irkau\u0306 ideo pri besto, kiu vivas surtere kaj surc\u0302iele. Sur la c\u0302ielo ja videblas la konstelacioj Granda kaj Malgranda Ursino. Lau\u0306 la mitoj de arktaj popoloj la urso naskig\u0302is en la c\u0302ielo kaj tien ree levig\u0302as post sia morto. La finna nacia epopeo Kalevala diras, ke la urso estis naskita \u201ec\u0302e la luno, sub la suno, sur la s\u0302ultroj sepstelaraj\u201d (46a kanto). De tie g\u0302i estis surterigita en ora lulilo pendanta de arg\u0302entaj c\u0302enoj. Poste g\u0302i estis kreskigita c\u0302e la edzino de la finna arbardio Tapio."}, {"text_idx": "#000742", "text": "Religiistoj komparas tiun miton kun alipopolaj mitoj pri c\u0302ielaj kaj diaj filoj kaj ties postmorta reveno al la c\u0302ielo. Disvastig\u0302intaj estas ankau\u0306 legendoj pri ursoj, kiuj homig\u0302is, kaj pri homoj, kiuj s\u0302ang\u0302ig\u0302is en ursojn. Kelklegende la urso edzinigis homan belulinon, kiu poste naskis fortulojn. De ili devenis tuta popolo. La persona nomo Bjo\u0308rn (urso) estas ofta c\u0302e svedlingvanoj. C\u0302e finnoj kiel nomo uzatas Osmo (kas\u0302nomo de urso). Aliflanke s\u0302ajnas, ke parto de la pralog\u0302antoj de Finnlando rigardis sin kiel posteulojn de la alko. Estis kvazau\u0306 du klanoj, tiu de la urso kaj alia de la alko."}, {"text_idx": "#000743", "text": "La prafinnoj kaj sameoj ege timis la urson. Ili vivadis kun g\u0302i en la samaj arbaregoj kaj vivtenadis sin per la samaj beroj, plantoj, kaptaj\u0302oj. De novembro g\u0302is marto la homoj estis trankvilaj, c\u0302ar la urso dormas tra la vintro en sia nesto. Ekde aprilo kaj precipe somere, kiam la brutaro de la homoj pas\u0302tis sin en la arbaro, la homoj timis. Per magiaj vortoj kaj oferaj\u0302oj ili provis konvinki la urson, ke g\u0302i ne tus\u0302u ilian brutaron au\u0306 ilin mem. La homoj kredis, ke nature la urso estas bonvola, sed sorc\u0302istoj povas \u2013 pro malamo au\u0306 envio \u2013 instigi la urson ataki homon au\u0306 ties brutojn. La homoj kredis, ke la sorc\u0302itaj ursoj estas la plej dang\u0302eraj."}, {"text_idx": "#000744", "text": "La urso pezas 260\u2013350 kilogramojn, kuras kaj grimpas rapidege. Starig\u0302inta g\u0302i multe similas al giganta homo, altas 260\u2013270 centimetrojn. Ne eblas fug\u0302i g\u0302in. C\u0302ar niaj prapatroj ege timis kaj respektis la urson, ili nenie kurag\u0302is uzi g\u0302ian veran finnan nomon \u201ekarhu\u201d. Ili nomis la bestegon per ducento da kas\u0302nomoj flataj, admiraj: bulo bela, bulbelulo, mielmano, arbara greno, orkukolo, birdo, karulo, frato, arbara avo, bovo/c\u0302evalo de arbaro, reg\u0302o drapvestita, belharulo, monharulo, orharulo, ... Tamen, ili c\u0302asis la urson pro la bongusta viando kaj la valora felo."}, {"text_idx": "#000745", "text": "Inter multaj arktaj popoloj oni sekvis la saman ritaron. La mortigita urso estis portita al la vilag\u0302o kiel honorgasto. G\u0302ojante kaj timegante oni kantis kaj muzikis al g\u0302i, taksis g\u0302ian felon. Oni kredis, ke se la urso estas gastame traktata, g\u0302i reiros al la c\u0302ielo kaj rakontos, ke ne dang\u0302eras farig\u0302i urso surtera kaj lasi sin esti kaptita de homoj. Ili bonege gastigas la kaptiton. La c\u0302asistoj kantis, ke ne ili mem mortigis la urson, sed iu alia, najbaro, ruso, au\u0306 ke la urso mem stumblis kontrau\u0306 branc\u0302oj, kiuj boris g\u0302ian bruston kaj tranc\u0302is g\u0302ian ventron. En Kalevala la c\u0302asisto diras: \u201e... lanco ne bezonis flugi, arko ne bezonis pafi: mem la urso renversig\u0302is\u201d."}, {"text_idx": "#000747", "text": "En Finnlando la kutimo meti la ursokranion sur pinobranc\u0302on en tradicie sankta loko vivetis ankorau\u0306 en la 1930-aj jaroj en foraj arbaraj regionoj. Ankorau\u0306 nun oni scias pri \u201esanktaj\u201d rokoj, kiuj aspektas kiel ursa kapo au\u0306 surhavas homan profilon. Vizitante tian lokon kun religiisto, iu c\u0302efepiskopo esprimis la opinion, ke paganismo kaj kristanismo ne nepre kolizias, sed estas du facetoj de sankteco. G\u0302uste sanktecon multaj finnoj sentas en la naturo, ne c\u0302iam en katedraloj."}, {"text_idx": "#000748", "text": "Finna religiisto, Juha Pentika\u0308inen, amikig\u0302is kun h\u0302anta1 s\u0302amanfamilio. Ankau\u0306 la filoj de tiu familio sentis la sanktecon de prakultejo en Finnlando kaj rekonis la similecon de niaj praritoj. La finna vorto por \u201esankta\u201d origine signifis \u201eizolita, speciala, tabua\u201d, ekzemple bosko, kie oni oferadis al dioj, au\u0306 tombejo inter picearo. La urso kiel motivo en blazonoj kaj diraj\u0302oj dau\u0306re vivas en nia popolo."}, {"text_idx": "#000749", "text": "1. H\u0302antoj: gento en norda Rusio, parenca al finnoj."}, {"text_idx": "#000757", "text": "Panoramo de la Nerona Romo"}, {"text_idx": "#000759", "text": "La rakontanto estas Prokulpio, aktoro kaj amiko de Nerono. Ni renkontas Lukanon, Oktavian kaj Senekon. Tiel Anna Lo\u0308wenstein situigas por ni en la kunteksto de la historio verkistojn de (kaj personojn el) jamaj tradukaj\u0302oj en Esperanto. La du amikoj ie ec\u0302 komentas diron de Seneko. Tra ili s\u0302i transdonas al ni kulturajn citojn, interalie kelkajn versojn. Scenoj \u2013 kruelaj au\u0306 idiliaj \u2013 estas jen alude tus\u0302ataj, jen ankau\u0306 perage kaj detale. C\u0302u la \u201epubliko\u201d finfine maturig\u0302is, mi miris, \u2013 ke oni povas priskribi la morojn de Romo lau\u0306vere kaj lau\u0306fakte? Ec\u0302 se lerta aludo ofte sufic\u0302as."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Sed ni restu c\u0302e la romanoj de Lo\u0308wenstein. Kiam ni tiel pas\u0302tas la penson tra nia memoro de legemulo, ig\u0302as klare, ke la j\u0302us \u201ekonsumita\u201d verko estas historia romano, ne beletraj\u0302o. La rakonto progresas kronologie, sen retroiroj, trankvile kaj nekomplike, kaj iom post iom g\u0302i konstruas koheran totalbildon de la Roma civilizacio, de g\u0302iaj moroj, de g\u0302iaj kulturaj pintoj, de la c\u0302iutaga vivo, de krueleco kaj maljusto, de degenero kaj dekadenco."}, {"text_idx": "#000764", "text": "Kun siaj tri partoj (Britujo, Romo, Kristanoj) La s\u0302tona urbo estas pli varia, pli densa, ankau\u0306 enhave, ol Morto de artisto, kiu temas sole pri la vivo en Romo tempe de Nerono. La malvolvig\u0302o de okazaj\u0302oj estas do pli rapida kaj pli kuntrena en la unua libro. En la nuna duoble ampleksa Morto de artisto la agado aperas pli modera, minimuma, kaj jen kaj jen apenau\u0306 vivtenas la intereson, ec\u0302 se plu g\u0302i tenas la atenton: intensa strec\u0302o forestas preskau\u0306 entute. C\u0302ar mankas lingva vervo, vivo, efervesko; mankas energio, eksperimentemo, pasio. Oficialaj vortoj, jes! Vortoj ligitaj strikte lau\u0306leg\u0302e en frazoj preskribitaj gramatikiste. Nu, bone. Nenia j\u0302onglado do. Neniu libera, nelimigita, defia kreado. Teksto iomete enkorseta, korsetita, sen novismoj. Sed por multaj legantoj tio estos avantag\u0302o: ke en la lingvaj\u0302o nenio surprizas, nenio frapas, nenio mirigas au\u0306 konsternas. Tio, tamen, forprenas el la eventuale beletreca valoro, kiu nun kus\u0302as sole en la alta kvalito de la teksto, vere elstara el gramatika vidpunkto. Jes, nepre: la stilkvalito konsistas precize en tio: la gramatika g\u0302usteco. Jen elekto de la au\u0306toro: gravas precipe la enhavo. S\u0302ia krea kapablo kus\u0302as ne en la lingvaj\u0302o, sed en la rakonto, substrato, kiu portu la historian faktaron."}, {"text_idx": "#000766", "text": "S\u0302i trovis helpon: apogantojn, instigantojn, provlegantojn; ili korektis kaj konsilis. Tamen ne c\u0302iuj mistajpoj kaj eraretoj estis elsarkitaj (mi kalkulis kvardekon). Krome, c\u0302u ne ia hezito inter \u201ede\u201d kaj \u201eda\u201d? Vortordo: \u201eMi vidis plurajn batalantojn ricevi la mallevitajn dikfingrojn, kiujn en Romo oni pardonus.\u201d Vortelekto: \u201egvardiisto\u201d (gvardiano, gardisto); konfuzo inter \u201evesto\u201d kaj \u201evestaj\u0302o\u201d; \u201eforbruligita\u201d (364, 383, kial ne forbrulinta?)."}, {"text_idx": "#000783", "text": "flustri unu al la alia en la orelon; orelkise interbabili. Tiun c\u0302i lastan esperantan esprimon mi neniam legis au\u0306 au\u0306dis; mi\nsupozas, ke estas trovitaj\u0302o de S-ro Wang\nChongfang, sed tre plac\u0302as al mi."}, {"text_idx": "#000786", "text": "C\u0302inologoj, sed ankau\u0306 aliaj puzlemuloj, bedau\u0306ros ke ne enestas iu listo por\nretrovi nekonatan ideografaj\u0302on (do, kies\nprononcon oni ne konas), sed almenau\u0306\nc\u0302iu c\u0302inologo disponas pri kromvojo(j)."}, {"text_idx": "#000788", "text": "La 17an de februaro 2009 festis albanoj en Kosovo por saluti la unuan datrevenon de la deklaro pri la fondig\u0302o de la nova s\u0302tato de Kosovo. Ekde 1912 la regiono estis regata de diversaj eksaj jugoslavaj s\u0302tatoj (reg\u0302a, komunisma kaj postkomunisma-milos\u0302evic\u0302eca) g\u0302is en 2008, danke al internacia subteno, g\u0302i deklaris sin sendependa."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Tamen lau\u0306 Adem Demac\u0302i, lau\u0306reato de la premio \u201eSah\u0302arov\u201d por defendantoj de homaj rajtoj kaj demokratio, la sendependeco ankorau\u0306 ne estas kompleta. G\u0302in baras tri faktoroj: Kosovo ne havas armeon; g\u0302i ne regas sian policon; kaj reprezentanto de Unuig\u0302intaj Nacioj kaj de la Eu\u0306ropa Unio ankorau\u0306 rajtas disigi la parlamenton kaj la registaron kaj elpostenigi altrangajn oficistojn."}, {"text_idx": "#000790", "text": "Plie, danke al la principo de \u201emalcentrado\u201d antau\u0306vidita de la plano Ahtisaari, jam fondig\u0302is en Kosovo almenau\u0306 11 novaj pure etnaj serbaj komunumoj konsistantaj el po tri au\u0306 kvin mil homoj kaj posedantaj eksterordinaran au\u0306tonomecon."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Tie Serbio estas tute libera aktivi kaj dau\u0306re nei la sendependecon de Kosovo. Ekzemple, g\u0302uste kiam albanoj festis la unuan datrevenon de la nova s\u0302tato, pli ol 40 serbaj deputitoj alvenis buse al Zvec\u0302an, en la norda parto de Kosovo, kaj tie kunvenis por ripete nei la sendependecon. Dume la polico, regata de la EU-instanco Eulex, indiferente staris."}, {"text_idx": "#000792", "text": "Kiel ajn, estas notite, ke pli kaj pli da s\u0302tatoj agnoskas la sendependecon de tiu c\u0302i s\u0302tato, en kiu log\u0302as interalie pli ol du milionoj da etnuloj albanaj. Ekzemple, krom la 54 s\u0302tatoj, kiuj jam agnoskis Kosovon, baldau\u0306 al tiu c\u0302i grupo alig\u0302os Sau\u0306da Arabio."}, {"text_idx": "#000793", "text": "Nia magazino havas unu gravan malavantag\u0302on: g\u0302i ne estas vere aktuala, almenau\u0306 ne tiom kiom j\u0302urnalo, radio au\u0306 televido. J\u0302urnalo informas pri c\u0302io, kio okazis dum la antau\u0306a tago g\u0302is vespero, tiel ke la postan matenon mi povas legi pri aktualaj eventoj kaj evoluoj. Sed en nia magazino inter verkado de artikolo kaj ties legado fare de vi pasas minimume kvar semajnoj, kutime ec\u0302 pli. Tio fojfoje kau\u0306zas problemojn, kiel montras mia artikolo \u201eBruna marc\u0302o\u201d en la februara numero. Enkonduke mi menciis atencon kontrau\u0306 la policestro de bavara urbo Passau, kiun oni atribuis al novnazio. En sia letero aperinta en la marta numero Michael Lennartz atentigis pri dubindaj\u0302oj kaj neklaraj\u0302oj ligitaj al tiu atenco kaj konkludis: \u201eDo krom la eldiro de la policestro ne ekzistas iu ajn certiga pruvo, ke okazis atenco en la raportita maniero.\u201d"}, {"text_idx": "#000795", "text": "Cetere ankau\u0306 nun, pli ol du monatojn poste, oni ne scias pli multe. La esplorojn intertempe gvidas supera polica instanco, sed ankau\u0306 ties speciala komisiono g\u0302is nun trovis neniun \u201evarmegan spuron\u201d, kiel tion nomas la polica j\u0302argono. La afero do restas enigma, kvankam la polico intertempe klare neas, ke la krimo povus havi motivon en la familia sfero. Se oni ne trovos atencinton, do por c\u0302iam restos nur la aserto de la policestro mem. Tamen povas esti, ke jam morgau\u0306 en la j\u0302urnalo mi povos legi tute novajn detalojn ... Tiujn al vi mi povos komuniki plej frue post unu monato."}, {"text_idx": "#000796", "text": "La 12an de februaro papo Benedikto la 16a havis konversacion kun la membroj de la Konferenco de Prezidantoj de la plej elstaraj usonaj hebreaj organizaj\u0302oj en la vatikana Konsistoria Salono. La papo pardonpetis per jenaj vortoj: \u201eKiel faris Vojtyla, mi pardonpetas\u201d."}, {"text_idx": "#000797", "text": "Tiu c\u0302i deklaro jam estis atendata post la neado de la s\u0302oaho1 fare de Richard Williamson, episkopo de la frataro Sankta Pio la 10a. Antau\u0306 nelonge Williamson estis denove reakceptita en la katolika komunumo per la c\u0302esigo de la ekskomuniko pri kvar episkopoj de la frataro Sankta Pio la 10a, kiuj estis ordinitaj sen konsento de la papo. Neante la s\u0302oahon au\u0306 for-interpretante g\u0302iajn faktojn g\u0302is preskau\u0306a nuligo, tiu episkopo kreis grandan embarason, krom surprizon kaj suferon, c\u0302e papo Benedikto la 16a; kelkaj ec\u0302 suspektis ke li senplie estus tolerema au\u0306 senvole komplica kun tiaj opinioj, kaj ofte oni postulis novan kaj plej eksplicitan kondamnon pri tiu neado au\u0306 minimumigo de la s\u0302oaho."}, {"text_idx": "#000801", "text": "Hebredevena esprimo, kiu signifas neniigo kaj kiu indikas la amasan murdadon de, interalie, judoj fare de la nazioj dum la dua mondmilito."}, {"text_idx": "#000802", "text": "Au\u0306dinte la esprimon \u201eperlo de Krimeo\u201d, oni tuj rememoras pri Jalta, c\u0302arma urbo sur la suda bordo de la ukraina duoninsulo. Alloga kaj multvizitata, g\u0302i estas loko de turismo kaj ripozo por multaj ukrainianoj, rusianoj kaj eksterlandanoj. Alia perlo tamen, lau\u0306 opinio de multaj, estas la proksime situanta Foroso. G\u0302i estas urbotipa log\u0302loko c\u0302e la Nigra Maro je distanco 42 km sud-okcidente de Jalta. En Foroso log\u0302as 2185 log\u0302antoj (2001). G\u0302i estas konata klimata kuracloko."}, {"text_idx": "#000803", "text": "P. P. Firsov, esploranto de la regiono, skribas en siaj libroj, ke en la disponeblaj fontoj oni diversmaniere klarigas la devenon de g\u0302ia nomo \u2013 merkato, lumturo. Oni opinias, ke la nomo devenas de la vorto \u201efaros\u201d (la loko de la antikva lumturo en malnova Aleksandrio). Tamen la plimulto kredas, ke la plej konvena klarigo de la nomo eble estas ligita kun \u201evento\u201d, c\u0302ar c\u0302i tie senc\u0302ese blovas."}, {"text_idx": "#000804", "text": "Nur fine de la 19a jarcento, post kiam rusaj caroj donacis terpecojn al siaj korteganoj, komencig\u0302is disfloro de la regiono. La areo, sur kiu situas Foroso, ig\u0302is proprietaj\u0302o de la moskva negocisto Aleksandr Grigorjevic\u0302 Kuznecov. Li komencis efektivigi siajn grandiozajn planojn de konstruado. En la ag\u0302o de 30 jaroj li malsanig\u0302is je tuberkulozo. Tial li estis devigita eklog\u0302i en Krimeo. Komence li konstruigis du grandajn domojn \u2013 unu por sia familio kaj la alian por gastoj. Poste komencig\u0302is konstruado de preg\u0302ejo sur unu el la apude situantaj rokoj. Kaj li zorgis ankau\u0306 pri la apuddomaj vegetaj\u0302oj \u2013 li arang\u0302is c\u0302armegan parkon kun mirinde belaj kreskaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000805", "text": "En 1954-1955 en Usono estis eldonita libro kun rememoroj de la eksa rusia ministro pri terposedo A. N. Naumov (1915-1916). Tie pri Foroso eblas legi: \u201eMalfacilas imagi ion pli ric\u0302an kaj pli c\u0302arman, ol la parko, florejoj, ekzotikaj vegetaj\u0302oj en la krimea Foroso ...\u201d"}, {"text_idx": "#000806", "text": "Dum la sovetia reg\u0302imo la regantoj ne preteratentis tiun belan lokon kaj konstruigis en Foroso ripozdomojn por gvidantoj de la komunista partio. Poste la bienoj transiris en iliajn manojn. Vaste konata estas la fakto, ke en Foroso ripozis Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, la unua prezidanto de Sovetio, kiam oni volis aresti kaj forigi lin de la prezidanta posteno (au\u0306guste 1991)."}, {"text_idx": "#000807", "text": "En Foroso oni regule filmas scenojn de marfilmoj. Nun g\u0302i estas s\u0302atata kurac- kaj ripoz-loko de multaj vizitantoj. Ruslingva proverbo tekstas: \u201eEstas pli bone foje vidi, ol plurfoje au\u0306di\u201d. Do, bonvenon al unu el la perloj de bela Krimeo!"}, {"text_idx": "#000808", "text": "Petis islamaj ribeluloj, ke albana peranto intertraktu kun la uganda registaro, kontrau\u0306 kiu ili militas ekde 1990. Raportis franca novaj\u0302-agentejo, ke Ramush Hardinaj, mem ribelulo dum la naciliberiga milito en Kosovo, ankorau\u0306 ne jesis al la propono."}, {"text_idx": "#000810", "text": "Lau\u0306raporte subtenas la uganda registaro la perantecon de Hardinaj. Diris registara ministro, ke necesas peranto, kiu bone rilatas kaj kun la Afrika Unio kaj kun Unuig\u0302intaj Nacioj."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Dum la interna milito en Ugando suferis dekmiloj da homoj devigataj forlasi siajn hejmojn. La islamaj ribeluloj estas jam forpelitaj el Ugando sed instalis sin en la Demokratia Respubliko Kongo."}, {"text_idx": "#000812", "text": "Manifestaciis proksimume 125 000 homoj tra la c\u0302efstratoj de la irlanda c\u0302efurbo Dublino. Ili protestis kontrau\u0306 la politiko de la registaro rilate la nunan ekonomian situacion, kaj kontrau\u0306 bankestroj kaj spekulantoj, kiujn ili kredas kulpaj pri la krizo."}, {"text_idx": "#000813", "text": "Reprezentig\u0302is c\u0302e la manifestacio preskau\u0306 c\u0302iuj metioj, profesioj kaj sindikatoj en la lando. Partoprenis laboristoj, kiuj perdis, au\u0306 riskas perdi, siajn postenojn pro la problemoj de gravaj industrioj, kiel la Dell-komputila au\u0306 la Waterford-kristala. C\u0302eestis lernejanoj, fajrobrigadanoj, s\u0302tataj funkciuloj, purigistoj ... ankau\u0306 policanoj kaj armeanoj, kvankam membroj de sekurecaj kaj defendaj servoj ne kutimas partopreni politikajn manifestaciojn."}, {"text_idx": "#000814", "text": "Vidig\u0302is ankau\u0306 pli ag\u0302aj anoj de la komunisma partio, portantaj rug\u0302ajn flagojn kun la simbolo de martelo kaj serpo, malgrau\u0306 tio, ke en tiu c\u0302i tradicie konservativa kaj katolika lando ekstremaj partioj neniam fortis. Samtempe, aliaj portis afis\u0302ojn kun devizoj \u201eRompu la ligon kun kapitalismo\u201d, \u201eFor la registaro\u201d, \u201ePunu la bankestrojn\u201d, \u201ePlis\u0302arg\u0302u ric\u0302ulojn, ne laboristojn\u201d."}, {"text_idx": "#000815", "text": "Ne nur en tiu c\u0302i okazo, sed ankau\u0306 c\u0302e antau\u0306aj amasaj manifestacioj protestis pensiuloj, studentoj, senlaboruloj, flegistoj kaj instruistoj. Inter c\u0302iuj klasoj kaj grupoj evidentis kolero kaj timo. Tamen, g\u0302is nun, neniu el tiuj, kiuj miliardope prifrau\u0306dis la nacion, estas akuzita au\u0306 punita. Tial la antau\u0306e populara koalicia registaro pli kaj pli perdas la apogon kaj simpation de voc\u0302donintoj."}, {"text_idx": "#000816", "text": "Iom troige komentis kelkaj j\u0302urnalistoj, ke nun la sola diferenco inter Irlando kaj la bankrota Islando konsistas el unu litero."}, {"text_idx": "#000817", "text": "Post 13-jara interetna milito, en kiu mortis centmiloj da homoj, ekpensis burundanoj, ke venos trankvilo. Tamen, dum c\u0302esis la \u201emilita\u201d milito, komencig\u0302is milito pri homaj rajtoj, kiu implicas la evoluon de tiu c\u0302i mondoparto."}, {"text_idx": "#000819", "text": "Ekzemple antau\u0306 nelonge tial mortis Me\u0301lanie Inakanyana kaj Be\u0301atrice Niyondavyi. La okazoj memorigas pri Francine Nijimbere, juna virino, al kiu s\u0302ia edzo fortranc\u0302is la brakojn kiel puno, ke s\u0302i naskis nur knabinojn. Tiu c\u0302i virino estas unu el malmultaj, kiuj plendis: la edzo estis enprizonigita."}, {"text_idx": "#000820", "text": "Precipe en vilag\u0302oj atencoj tiaj restas kas\u0302itaj antau\u0306 lokaj administrantoj, parte pro timo kaj parte pro tio, ke burundaj kutimoj malpermesas al virinoj plendi kontrau\u0306 siaj edzoj. Pro tio estas mortigitaj multaj bebinoj."}, {"text_idx": "#000821", "text": "Aliflanke, pro la samaj kutimoj, knaboj estas bone protektataj. Ili estas malsame edukataj, ol knabinoj: knaboj lernas, kiel uzi armilojn, prizorgi bestojn kaj konstrui domojn; knabinoj lernas, kiel balai, lavi vestaj\u0302ojn, kuiri kaj prizorgi infanojn. Senknabaj familioj malaperas, c\u0302ar iuj edzoj forlasas edzinojn, kiuj ne naskas knabojn, por serc\u0302i alian virinon, kiu donos sopiratan filon."}, {"text_idx": "#000822", "text": "Pli ol 90 % da burundanoj vivas de terkultivado, la tero estas ilia sola \u201ekapitalo\u201d. Knabinoj tamen ne rajtas heredi la havaj\u0302on de siaj gepatroj, kaj do la tero estas nur por knaboj, kiuj restas apud la gepatroj g\u0302is la morto. Knabinoj ne longe restas kun siaj gepatroj pro edzinig\u0302o: ili ricevas ne de sia propra familio, sed de la bofamilio."}, {"text_idx": "#000823", "text": "Multo estas farita por komprenigi al viroj, ke edzinoj ne respondecas pri la sekso de siaj idoj. Oni diras, ke virino estas kvazau\u0306 tero, kaj viro kvazau\u0306 kultivisto: oni do rikoltas, kion oni semis. La registaro kaj aliaj instancoj klopodas klarigi al viroj, ke ankau\u0306 ili respondecas pri la sekso de la bebo, sed en lando, kie c\u0302irkau\u0306 90 % de la popolo scipovas nek legi, nek skribi, ne eblas optimismi pri la rezultoj."}, {"text_idx": "#000827", "text": "Tiurilate oni devas atenti, ke \u201elingvo akompanas imperion\u201d lau\u0306 la esprimo de Antonio de Nebrija [anto\u0301njo de nebrih\u0302a], au\u0306toro de la unua gramatiko de la kastilia lingvo en siaj dedic\u0302aj notoj al la Katolikaj Gereg\u0302oj en la jaro 1492. Por granda parto de Ameriko, kies integrig\u0302o al la okcidenta mondo tiam komencig\u0302is, tiu frazo estas ligita al la enrompo de la kastilia lingvo, kiu kau\u0306zis la unuan grandan skismon en iliajn hejmojn. Ankau\u0306 la lingvoj angla, franca kaj portugala, kiuj akompanis siajn respektivajn imperiojn, produktis aliajn skismojn en la regionoj, kie ili altrudig\u0302is."}, {"text_idx": "#000829", "text": "La realo estas, ke oni apenau\u0306 havas proksimuman scion pri la nombro de lingvoj ankorau\u0306 parolataj en la kontinento. Aktualaj raportoj kalkulas, ke estas proksimume 1500 au\u0306 2000 lingvoj, klasigitaj en 20 lingvistikajn familiojn, kiuj prezentas ric\u0302an genetikan kaj tipologian diversecon kaj estas uzataj en la jenaj regionoj: Nord-Ameriko (de Alasko g\u0302is centra Meksiko), Mez-Ameriko (inter centra Meksiko kaj Nikaragvo), Karibio kaj Sud-Ameriko."}, {"text_idx": "#000831", "text": "Iom da historio kaj iom da fiziko"}, {"text_idx": "#000832", "text": "Bazopilko estas tre populara en Usono, sed g\u0302i estas ludata en multaj landoj. \u201eBesuboru\u201d jam prosperis dum c\u0302irkau\u0306 jarcento en Japanio kaj la \u201ehomu ran\u201d estas tiom parto de la japana kulturo, kiom sumo-luktado, kabuko kaj sus\u0302io. Bazopilko estas ankau\u0306 tre populara en la pacifik-randaj orient-aziaj landoj, en Kanado kaj en Kubo, Domingo kaj la kariba regiono."}, {"text_idx": "#000834", "text": "Usonanoj ekludis bazopilkon per neformalaj ludantaroj, uzante lokajn regulojn, en la frua 19a jarcento. Dum la 1860aj jaroj la sporto, senrivala je populareco, jam estis vortpentrita kiel la \u201enacia distraj\u0302o\u201d de Usono."}, {"text_idx": "#000837", "text": "La j\u0302etanto staras malpli ol 20 metrojn for de la batanto kaj j\u0302etas la pilkon je rapido de proksimume 40 metroj en sekundo. Dum sia flugo la pilko falas el sia \u201erekt-linia\u201d vojo je proksimume 1,2 metroj. Aldone, pro la kudraj\u0302oj sur la pilko estas konsiderinda aer-tumultemo, kiu tus\u0302as g\u0302in kaj s\u0302ang\u0302as g\u0302ian vojon kaj vertikale kaj horizontale. Por pligrandigi c\u0302i tiun efikon la j\u0302etanto ofte aldonas ekstran turnig\u0302on al la pilko. La pilko do kutime faras proksimume 20 rotaciojn dum sia vojo. Pro tio la pilko povas movig\u0302i g\u0302is 44 centimetrojn horizontale el sia \u201erekt-linia\u201d vojo. Kaj la pilko faras la plimulton de sia horizontala movig\u0302o dum la lasta kvarono de la vojo! Oni ankau\u0306 konsideru, ke la pilko bezonas malpli da tempo por trairi tiun kvaronan vojon (proksimume 1/6 da sekundo) ol la batanto bezonas por antau\u0306en-svingi la batilon (proksimume 1/5 da sekundo). La batanto do devas komenci sian antau\u0306en-svingon antau\u0306 ol la pilko komencas montri multan horizontalan movig\u0302on."}, {"text_idx": "#000840", "text": "La 31an de decembro 2008 laboristaj sindikatoj kaj civitanaj grupoj malfermis tiel nomatan \u201eJars\u0302ang\u0302an vilag\u0302on por maldungitoj\u201d en la centro de Tokio. Ili celis helpi senhejmajn maldungitojn g\u0302is la 5a de januaro, kiam municipaj oficejoj ekfunkcios post la novjaraj ferioj."}, {"text_idx": "#000841", "text": "La 1an de januaro 223 homoj dormis en tendoj preparitaj de la organizantoj. La 2an la nombro pligrandig\u0302is g\u0302is 270 kaj ekmankis tendoj. Interesig\u0302is j\u0302urnaloj kaj televido pri la vilag\u0302o, c\u0302ar multaj japanoj sentis, ke la sama senlaboreco kaj senhejmeco povus ankau\u0306 ilin trafi."}, {"text_idx": "#000842", "text": "Samtempe c\u0302efministro Aso, jam malpopulara, timis, ke la afero povas sufoki lian kabineton. Li decidis disponigi registarajn konstruaj\u0302ojn kaj najbarajn elementajn lernejojn kiel provizorajn log\u0302ejojn. G\u0302is la 5a de januaro log\u0302is en la vilag\u0302o 499 homoj. Tie ili ricevis mang\u0302aj\u0302on kaj konsilon pri estonta laboro au\u0306 log\u0302ejo. Helpis ilin 1692 homoj kaj kolektig\u0302is pli ol 24 milionoj da enoj."}, {"text_idx": "#000844", "text": "G\u0302is la 1990aj jaroj neniuj japanoj timis maldungon: ili laboris c\u0302e unu kompanio g\u0302is emeritig\u0302o. En la lasta duono de la 1990aj jaroj la situacio s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Japana kapitalistaro provis postvivi en la tutmondig\u0302o de komerco, tial g\u0302i bezonis lau\u0306okazajn laboristojn, kiujn g\u0302i povos facile dungi kaj maldungi lau\u0306 la ritmoj de la ekonomio."}, {"text_idx": "#000845", "text": "La registaro akceptis la situacion kaj mildigis la regularon pri laboro. Tiamaniere kompanioj anstatau\u0306is regulajn laboristojn per lau\u0306okazaj dungitoj senditaj de laborperaj organizaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000846", "text": "Nur la Japana Komunista Partio kontrau\u0306is la novan sistemon, antau\u0306vidante la eventualan mizeran situacion de laboristoj. Aliaj politikaj partioj aprobis. La registaro neglektis la averton de la Komunista Partio kaj faris nenion por evitigi eventualajn amasmaldungojn."}, {"text_idx": "#000847", "text": "La maldungitoj ne estas asekuritaj, c\u0302ar ili laboris mallonge en unu kompanio post la alia. Ili estas ege malmulte pagataj kompare kun regulaj laboristoj, kvankam ili faras preskau\u0306 la saman laboron. Kiam ili perdas laboron, ili devas forlasi c\u0302ambron luitan de la kompanio. Kiam ili ne havas log\u0302ejon, ili ne povas serc\u0302i alian laboron, c\u0302ar kompanioj ne volas dungi senhejmulojn. Ili ne povas peti subvencion de la registaro, c\u0302ar ili ne havas konstantan adreson. Tiamaniere naskig\u0302is multaj senhejmaj maldungitoj, kiuj amasig\u0302is en la tokia jars\u0302ang\u0302a vilag\u0302o."}, {"text_idx": "#000849", "text": "Per tiu granda kas\u0302ita profito ili povus plu dungadi laboristojn. Tamen la kapitalistaro forgesas, ke laboristoj estas ankau\u0306 konsumantoj. Kiam senlabora, kiu ac\u0302etos au\u0306tomobilojn kaj fotilojn? Maldungi laboristojn kaj maltrankviligi popolanojn signifas malprosperigi kompaniojn. Ili baldau\u0306 konscios sian stultecon kaj ricevos la veng\u0302on de la laboristoj, kiujn ili malestime traktis kaj maldungis."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Sep jarojn post la invado de Afganio Usono kaj NATO (Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o) sendas pliajn soldatojn al la turmentata lando. S\u0302ajnas, ke la aliancanoj ankorau\u0306 ne komprenas au\u0306 ne volas kompreni, ke okupaciaj trupoj (solaj) ne kapablos solvi la problemojn de la lando. Jam multajn miliardojn kostis tiu \u201emisio\u201d, sed kun kia rezulto? Afganio, lau\u0306 konata afgana j\u0302urnalisto, hodiau\u0306 estas dissplitita lando regata de du fundamentistaj kaj kontrau\u0306demokratiaj grupoj. Unu grupon subtenas la internacia socio, la alian g\u0302i kontrau\u0306batalas. La malamikoj de la (okcidenta) alianco, taliboj kaj aliaj ribeluloj, intertempe elkreskis al regiona potenco ambau\u0306flanke de la afgana-pakistana limo. Ili financas sin per kultivado de papavoj kaj vendado de opio, povante tiamaniere dau\u0306re ac\u0302eti modernajn iranajn, rusajn au\u0306 c\u0302inajn armilojn, per kiuj ili militas kontrau\u0306 NATO kaj g\u0302iaj aliancanoj."}, {"text_idx": "#000851", "text": "Kaj la okcidento kaj Afganio mem faris multajn erarojn. La internacia socio ne komprenis la komplikan situacion en la lando. Ni memoru, kial oni antau\u0306 sep jaroj invadis g\u0302in: por persekuti Osama Bin Laden, kiun Usono kulpigis pro la barbara atenco kontrau\u0306 la g\u0302emelaj turoj en Novjorko, kaj por forpeli el la lando teroristajn talibojn. La frenezan barbulon g\u0302is hodiau\u0306 oni ne kaptis, sed tio jam ne gravas, c\u0302ar li ig\u0302is sensignifa figuro: lia terorista organizaj\u0302o Alkaido ne plu dependas de li, sed agadas fare de multaj pli-malpli memstaraj grupoj en multaj landoj. La talibojn komence oni sukcesis repeli, sed iom post iom ili refortig\u0302is precipe en la sudo, tiel ke poste la okupaciaj trupoj pli kaj pli kruele bombardis tiun landoparton. Ju pli da civiluloj ig\u0302as viktimoj de tiuj atakoj, des pli la taliboj gajnas subtenon en la popolo. Jen nur kelkaj bone dokumentitaj ekzemploj el la pasinta jaro: per usona atako en julio 2008 mortis 47 gastoj de nuptofesto; en au\u0306gusto dum funebra ceremonio pli ol 90 homoj; en novembro denove eksterlandaj soldatoj mortigis 43 homojn dum nuptofesto. C\u0302u estas mirige, ke per tiaj masakroj la taliboj denove estas fortigataj kaj subtenataj de la popolo?"}, {"text_idx": "#000852", "text": "Kaj la afgana registaro sub prezidanto Hamid Karzai? G\u0302i ne kapablas vere regadi, c\u0302ar preskau\u0306 c\u0302iuj ministroj estas koruptaj. Tuj kiam alvenis helpmono, ili enkasigis g\u0302in por si mem kaj siaj familianoj, ja ne sciante, kiom longe ili restos en siaj oficoj. El la miliardoj, kiujn ni (jes, vi kaj mi, per nia impostmono) pagis al Afganio por rekonstruado, preskau\u0306 nenio alvenis c\u0302e la homoj en la vilag\u0302oj. En la registaro trovig\u0302as precipe islamaj fundamentistoj kaj \u201emilitc\u0302efoj\u201d, kiel en la politika j\u0302argono oni nomas la estrojn de milicoj kaj trupoj. Tiu registaro, lau\u0306 la menciita j\u0302urnalisto, farig\u0302is \u201epolitika-religia aristokratio, en kiu militkrimuloj diktas la regulojn, koruptaj burokratoj kaj mulaoj, kiuj agadas simile au\u0306 same kiel taliboj\u201d."}, {"text_idx": "#000853", "text": "NATO nun ja komprenis, ke militagoj solaj ne povas solvi la problemojn, sed ke oni devas plifortigi civilan rekonstruadon, doni lernejojn anstatau\u0306 bombojn. Tamen, estas klare, ke g\u0302i ne simple povas retiri c\u0302iujn soldatojn, sed necesas antau\u0306e plifortigi la afganajn sekurfortojn. Afgana soldato gajnas 200 dolarojn monate, talibo g\u0302is 400 dolarojn, germana soldato en Afganio krom la salajrojn ricevas c\u0302. 4000 dolarojn aldone por dej\u0302orado eksterlanda! Afganaj armeanoj devus ricevi almenau\u0306 multe pli ol taliboj, se vere oni volas havi tau\u0306gan nacian armeon. Nur forta propra armeo havas s\u0302ancon venki la talibajn militistojn, kiuj ne plu povus propagandi, ke eksterlandaj soldatoj pravigas sanktan militon. Necesas ankau\u0306 paroli kun la moderaj taliboj por atingi batalhalton kaj fine eble pacon. Kaj necesas fortaj afganaj trupoj, kiuj povos detrui la papavo-agrojn. Oni devas rekonstrui la ekonomion tiel, ke homoj havas laboron en siaj hejmlokoj kaj povas nutri siajn familiojn. Tio estus vera helpo por Afganio."}, {"text_idx": "#000854", "text": "Plej grave estus, ke NATO prezentu tempoplanon por retirig\u0302i el Afganio. G\u0302i devas indiki daton, je kiu g\u0302i definitive forlasos la turmentatan landon. Tio donus al la homoj certecon, ke finig\u0302os la okupacio. Kaj ili ne plu kredos la propagandon de taliboj. Sen tia plano probable la milito en Afganio ne nur dau\u0306ros, sed povus etendig\u0302i al la tuta regiono inkluzive de Pakistano. Tio estus fiaska malvenko de la internacia socio."}, {"text_idx": "#000855", "text": "En la enkonduko de la februara numero Stefan Maul skribis: \u201eEn malgrandaj trinkejoj kaj en grandaj festotendoj oni denove rajtas fumadi lau\u0306plac\u0302e.\u201d Mi supozas, ke forfalis parto, kaj ke la kompleta frazo estis: \u201eEn malgrandaj trinkejoj kaj en grandaj festotendoj oni denove rajtas fumadi kaj g\u0302enadi la aliajn c\u0302eestantojn lau\u0306plac\u0302e\u201d, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000857", "text": "Komence de 2009 aprobis la albana parlamento leg\u0302on, kiu malfermas dosierojn el la komunista periodo inter 1944 kaj 1990. La t.n. lustracio-leg\u0302o1 antau\u0306vidas la elpostenigon de funkciuloj, inkluzive de policanoj kaj parlamentanoj, kiuj dum tiu c\u0302i periodo iel kunlaboris kun la sekreta polico."}, {"text_idx": "#000860", "text": "G\u0302is c\u0302i-januare maldekstraj partioj sukcese blokis la proponon. Ili argumentis, subtenataj ekzemple de la c\u0302eh\u0302a registaro kaj la ambasadoj de Usono, Britio kaj Danio, ke la registaro povus misuzi la leg\u0302on por elsarki siajn politikajn malamikojn. Kontraste tiuj, kiuj suferis sub la komunisma diktaturo, bonvenigis la novan leg\u0302on."}, {"text_idx": "#000862", "text": "Ekonomio s\u0302rumpas, sed kompanioj prosperas"}, {"text_idx": "#000863", "text": "Pro la ekonomia regreso, la merkato malvarmig\u0302as. Au\u0306tomobiloj tute ne vendig\u0302as, kaj multaj laboristoj estas maldungitaj. Grandaj vendejoj suferas pro malbona vendado, kaj ili serc\u0302as diversajn rimedojn por pluvivi."}, {"text_idx": "#000864", "text": "Lau\u0306 la j\u0302urnalo Asahi de la 21a de februaro 2009, al la demando \u201ec\u0302u vi ac\u0302etis multekostaj\u0302on lastatempe?\u201d, 65 % de la enketitaj 10 521 homoj respondis \u201ene\u201d. La kialoj estis \u201ene estas aj\u0302oj, kiujn mi volas ac\u0302eti\u201d (3225), \u201emi ne volas elspezi monon\u201d (1716), \u201emi estas maltrankvila pro mia estonteco\u201d (966), \u201emia salajro malmultig\u0302is\u201d (467). 362 homoj menciis aliajn kialojn. Jam abundas aj\u0302oj en la japanaj hejmoj. Pro la ekonomia regreso, ili estas pli singardemaj kaj tenas la monujon fermita."}, {"text_idx": "#000865", "text": "Ec\u0302 nun iuj kompanioj profitegas"}, {"text_idx": "#000866", "text": "UNIQLO () ofertas c\u0302iutagajn vestaj\u0302ojn. Tiu c\u0302i kompanio unuan fojon malfermis vendejon en Hiros\u0302imo en 1984. G\u0302i prosperas, ekvendinte vestaj\u0302on el nova materialo nomata heat-tech (kiu supozeble signifas varm-teknologio). G\u0302i havas multajn branc\u0302ojn enlande kaj ankau\u0306 en Londono, Honkongo, S\u0302anhajo kaj Seulo. Komence de la jaro 2009 UNIQLO prognozis profiton de 620 miliardoj da enoj, sed lastatempe g\u0302i s\u0302ang\u0302is la prognozon pli alten al 627 miliardoj. La kompaniestro Janai Tadas\u0302i farig\u0302is en 2008 la plej ric\u0302a homo en Japanio, posedante 570 miliardojn da enoj."}, {"text_idx": "#000867", "text": "Japana McDonald\u2019s lastan jaron profitis plej multe en sia historio. G\u0302i vendis 100-enan hamburgeron kaj 120-enan kafon kaj altiris multajn klientojn. Nintendo, kiu vendas elektronikajn ludilojn tutmonde, ankau\u0306 profitas multe."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Oni analizis la kialojn de la prosperig\u0302o de tiuj kompanioj. La c\u0302efa kialo estas, ke ili dependas de la enlanda merkato. Multaj japanaj industrioj dependas de eksporto, multe al Usono. Tial, kiam Usono ternas, Japanio malvarmumas. C\u0302i-foje Usono estas serioze malsana, do Japanio estas mortanta. Tamen la supraj kompanioj precipe dependas de japanaj konsumantoj, do la influo de eksterlanda regreso estas malpli granda."}, {"text_idx": "#000869", "text": "Alia kialo estas, ke japanoj serc\u0302as pli malmultekostajn kaj pli unikajn aj\u0302ojn kaj restas hejme. La vestaj\u0302oj, kiujn UNIQLO vendas, estas novmaterialaj, unikaj kaj malmultekostaj. Hamburgerojn kaj kafojn de McDonald\u2019s ec\u0302 malric\u0302aj homoj povas ac\u0302eti, kaj en la malbona ekonomio ec\u0302 pli da homoj volas ac\u0302eti tiajn malmultekostajn mang\u0302aj\u0302ojn. Ili emas resti hejme; pro tio elektronikaj ludiloj bone vendig\u0302as kiel etaj distraj\u0302oj. Homoj estas homoj. Ec\u0302 en la ekonomia regreso ili volas vivi homece, kaj por tio ili serc\u0302as en la socio tion, kio kontentigas ilian malgrandan felic\u0302on."}, {"text_idx": "#000870", "text": "Fiaskas la landa log\u0302ado-politiko en Burundo pro diversaj kialoj. Kulpas interalie la kresko de la log\u0302antaro en la c\u0302efurbo, socipolitikaj krizoj, la malaltig\u0302o de la ac\u0302etpovo de burundanoj kaj la manko de bona politiko pri log\u0302ado."}, {"text_idx": "#000871", "text": "Pezas la problemo al salajruloj, aparte al s\u0302tatfunkciuloj. Tiuj ne povas facile pagi lukostojn kaj samtempe lernejo-kotizojn, kaj oni ne forgesu mang\u0302aj\u0302ojn. Kiuj bons\u0302ance posedas etajn parcelojn, ne povas ilin bone ekspluati pro kreskanta vivokosto (pli ol 200 % inter 1990 kaj 2008)."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Akiri log\u0302ejon facilis dum kaj iom post la koloniisma epoko. Tamen, post sendependig\u0302o, sinsekvaj registaroj neglektis konstrui novajn hejmojn. Antau\u0306 1973 la s\u0302tato ne nur log\u0302igis s\u0302tatfunkciulojn kontrau\u0306 eta sumo, sed ankau\u0306 bone ekipis la domojn. Poste, tamen, altig\u0302is la kostoj por prizorgi log\u0302ejojn tiajn, kaj la s\u0302tato perdis intereson."}, {"text_idx": "#000873", "text": "Nuntempe altaj kostoj kaj malaltaj salajroj ebligas al nur malmultaj s\u0302tatfunkciuloj profiti de tiel nomata log\u0302ado-kredito por akiri hejmon. En 1990 81 % de la funkciuloj petis krediton tian; en 2008 nur 8 %."}, {"text_idx": "#000874", "text": "En 2007 la registaro lanc\u0302is novan iniciaton: \u201elog\u0302ado kaj urbo\u201d. Tiel g\u0302i celas disponigi teron por novaj domoj \u2013 entute 26 000 jare. Tamen oni protestis, ke tiel malaperos kultiveblaj kampoj. Kreskos do malsato: pli bone, eble, ripari kaj plibonigi ekzistantajn log\u0302ejojn ol konstrui novajn."}, {"text_idx": "#000875", "text": "Cetere notindas, ke kelkaj ministroj kaj parlamentanoj konstruigas multekostajn domojn pagitajn per korupto kaj s\u0302telado."}, {"text_idx": "#000876", "text": "Lau\u0306 la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj \u201ec\u0302iu havas rajton je vivnivelo adekvata por la sano kaj bonfarto de si mem kaj de sia familio, inkluzive de nutraj\u0302o, vestaj\u0302oj, log\u0302ejo kaj medicina prizorgo kaj necesaj sociaj servoj\u201d. S\u0302ajne ankorau\u0306 ne en Burundo."}, {"text_idx": "#000877", "text": "Samseksemo ne estos punita en Burundo post decido en februaro de la senato. Samtempe la senatanoj abolis la mortopunon."}, {"text_idx": "#000878", "text": "La tiel nomata Integrita Oficejo de Unuig\u0302intaj Nacioj en Burundo bonvenigis la decidon, kiu nuligas proponon aprobitan en novembro en la landa asembleo por puni samseksajn rilatojn. En letero la internacia organizaj\u0302o alvokis al la senato respekti homajn rajtojn kaj malakcepti la asemblean proponon."}, {"text_idx": "#000880", "text": "Burundanoj havas diversajn opiniojn pri samseksemo. Kelkaj diras, ke oni punu tiajn rilatojn, kiuj estas tabuaj en Burundo; aliaj, ke ili ne komprenas, kial puni homojn, kiuj interkonsentas pri sia seksa konduto. Ili argumentas: \u201eLa registaro ne intervenu en agoj, kiuj ne g\u0302enas aliajn homojn. Se jes, g\u0302i povus malpermesi seksajn rilatojn inter homoj de malsamaj seksoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000881", "text": "Notindas, ke reprezentantoj de diversaj religioj skribis al la prezidanto, mem religiema, kaj petis, ke samseksemuloj estu punitaj. Samseksemo, ili diras, povus veki la koleron de Dio. Cetere ankorau\u0306 ne estas agnoskita samseksemula asocio en Burundo."}, {"text_idx": "#000883", "text": "Nepalo finfine farig\u0302is respubliko kun komunista registaro. Reg\u0302o Gyanendra forlasis sian palacon en 2008 kaj nun log\u0302as en Nepalo kiel ordinara popolano. Lia filo forlasis la landon por eklog\u0302i en Singapuro."}, {"text_idx": "#000884", "text": "Post la proklamo pri la respubliko nepalanoj esperis pri pli bonaj tempoj, sed ne multo s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Ekzemple, la reg\u0302a palaco farig\u0302os parte ministrejo pri eksterlandaj aferoj kaj parte muzeo, sed pri c\u0302i-lasta ankorau\u0306 atendas nepalanoj. Same ankorau\u0306 posedas la ribelintoj siajn armilojn."}, {"text_idx": "#000885", "text": "La registaro konsistas el membroj de diversaj komunistaj partioj nepalaj. Oni ne scias, kiom da komunistaj partioj ekzistas en la lando. Ili fondig\u0302is rezulte de diversaj splitig\u0302oj, post kiam dum la reg\u0302a epoko tiu au\u0306 alia partio estis malpermesata."}, {"text_idx": "#000886", "text": "Jen la partioj interkonsentas kaj unuig\u0302as, jen ili malkonsentas kaj denove disig\u0302as. Multaj opinias, ke la partioj unuig\u0302u, sed c\u0302iu partio taksas sin la vera komunista partio kaj rifuzas cedi al aliaj. Pri politikaj aferoj ili pli-malpli interkonsentas, sed ne pri tiu, kiu farig\u0302os la g\u0302enerala sekretario de unuig\u0302inta partio."}, {"text_idx": "#000887", "text": "Do malgrau\u0306 tio, ke 60 % de la popolo voc\u0302donis por la diversaj komunistaj partioj, ili malbone regas kaj malkomuniste laboras. Restas do la demando, c\u0302u iam la partioj sukcese kaj definitive unuig\u0302os."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Cetere malaprobas la komunistojn la usona registaro. Pli kaj pli intervenas en nepala politiko la ambasadoroj de Usono kaj de Barato. Sed malgrau\u0306 c\u0302io la nepala popolo pli kaj pli favoras komunistojn."}, {"text_idx": "#000889", "text": "La jug\u0302ejo de Dendermonde en Belgio kondamnis la usonan Interret-giganton Yahoo!. La retperanto estis akuzita pro la rifuzo kunlabori kun jura enketo. La firmao ricevis unufojan punon de 55 000 eu\u0306roj kaj ricevos c\u0302iutage plian punon de 10 000 eu\u0306roj, se g\u0302i plu rifuzas kunlabori. Yahoo! jam informis, ke g\u0302i ne akceptas la kondamnon, kaj plus\u0302ovos la kazon al arbitracia tribunalo."}, {"text_idx": "#000890", "text": "La policaj instancoj de Dendermonde estis trovintaj la spurojn de Interret-krimuloj, kiuj uzis adresojn de Yahoo! por ekscii financajn donitaj\u0302ojn de komputiluzantoj kaj tiel malplenigi iliajn bankkontojn. La polico petis de Yahoo! la IP-numerojn, ligitaj al tiuj adresoj, por povi loki la krimulojn. La firmao tamen respondis, ke g\u0302i estas usona firmao kaj pro tio havas neniun devigon al eksterlanda polico."}, {"text_idx": "#000891", "text": "Belga juristo kaj prokuroro Jan Kerkhofs opinias, ke Yahoo! liveras servojn al personoj en Belgio, kaj do ja respondecas. \u201eEn similaj okazoj Google kaj Microsoft tuj liveris la necesajn donitaj\u0302ojn,\u201d aldonis Kerkhofs."}, {"text_idx": "#000892", "text": "Sebastian Vos de Finsbury International Policy and Regulatory Advisers (FIPRA) \u201emiris\u201d pri la akuzo. \u201eYahoo! havas sian internan regularon,\u201d li diris, \u201ekaj lau\u0306 g\u0302i informoj pri la uzo de eksterlandaj uzantoj povas esti transdonitaj nur al la usona polico.\u201d"}, {"text_idx": "#000893", "text": "La kazo memorigas pri la jaro 2004, kiam la j\u0302urnalisto Shi\u0304 Ta\u0304o estis arestita en C\u0302inio \u201edanke al\u201d informoj de Yahoo!. Tiam proparolanto de la retperanto bedau\u0306ris, ke \u201euzantoj de g\u0302ia retservo en C\u0302inio estis enkarcerigitaj, c\u0302ar ili dissendis siajn politikajn ideojn tra Interreto\u201d, sed argumentis, ke Yahoo!, same kiel c\u0302iuj aliaj eksterlandaj firmaoj en C\u0302inio, devas obei la lokajn leg\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000897", "text": "Tamen lastatempe io okazis, kio memorigis min pri la tezo de Dunne. Iun nokton mi tre klare song\u0302is pri perdita s\u0302losilo. La fono jenas: antau\u0306 jaroj mi kas\u0302is s\u0302losilon de la malantau\u0306a dompordo sub la tegmenton de g\u0302ardena budo. Tiel, se unu el niaj filoj senaverte venus dum nia foresto, li povus preni la s\u0302losilon kaj eniri la domon."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Mi konkludis, tamen, ke la eksperimento de Dunne pri la tempo restas nepruvita. Tamen la temo ankorau\u0306 fascinas min. Eble leganto de MONATO havas spertojn, kiuj kontribuas al diskuto pri la esenco kaj funkcio de la tempo."}, {"text_idx": "#000903", "text": "En mian artikolon Nova Esperanto-muzeo (MONATO 2009/2, p. 22) ens\u0302telig\u0302is dum la redaktora mallongigo de mia origina teksto du malg\u0302ustigoj, kiujn mi volus iom prilumi, kvankam koncize tio ne facilas."}, {"text_idx": "#000904", "text": "1. La artikolo komencig\u0302as per vortoj \u201eEn la urbo Svitavy (okcidenta Moravio)\u201d, kio kaj g\u0302ustas, kaj ne, kio ofte okazadas c\u0302e surlimaj urboj. La redaktoro vers\u0302ajne konkludis tion de mia pli posta mencio, ke tie ekzistis la plej granda germanlingva biblioteko en Moravio. Tio g\u0302ustis en la konsiderata tempo. Sed nun Svitavy administre apartenas al la bohemia regiono Pardubice, do nun g\u0302i estas konsiderata orient-bohemia urbo. Tial kelkaj (precipe maljunaj) civitanoj konsideras sin g\u0302is nun moravianoj, dum la plimulto sentas sin bohemianoj (au\u0306 la junaj prifajfas tion, konsiderante sin c\u0302eh\u0302oj). Por prilumi la esprimojn por tiuj, kiuj ne konas la historion de C\u0302eh\u0302io: g\u0302i konsistas el tri historiaj partoj: Bohemio (okcidente), Moravio (oriente) kaj parto de historia Silezio (nord-oriente). Tamen multe pli granda parto de historia Silezio nun apartenas al Pollando."}, {"text_idx": "#000905", "text": "2. Estas menciite, ke la biblioteko de Jaroslav S\u030custr (5800 volumoj), kiuj estis g\u0302is nun en la muzeo en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301, nun trovig\u0302as en la Esperanto-muzeo en Svitavy. Sed ne estas tiel. G\u0302i plu trovig\u0302as en la urba muzeo en C\u030ceska\u0301 Tr\u030cebova\u0301, kien g\u0302in transdonis C\u0302eh\u0302a Esperanto-Asocio, kiam g\u0302i perdis siajn ejojn en Prago. Sed lau\u0306bezone kelkaj ekzempleroj estas pruntedonataj al la Esperanto-muzeo ekspozici-cele kaj en Svitavy trovig\u0302as jam alia biblioteko, apartenanta al C\u0302EA, kiun oni dau\u0306re plivastigas (plejparte danke al donacoj, c\u0302ar por ac\u0302etado mankas al C\u0302EA financoj)."}, {"text_idx": "#000906", "text": "Antau\u0306 550 jaroj, la 2an de marto 1459, naskig\u0302is en Utreh\u0302to Adriaan Florenszoon Boeyens [bujens], filo de s\u0302ipc\u0302arpentisto, kiu poste farig\u0302is papo Adriano la 6a. Por nederlandanoj li estas la sola nederlanda papo, sed c\u0302ar ankorau\u0306 ne ekzistis tiuepoke memstara nederlanda s\u0302tato, por germanoj li estas la sepa germana papo \u2013 la nuna Benedikto la 16a estas la oka germana papo \u2013, sed kiel ajn: antau\u0306 Johano Pau\u0306lo la 2a, papo Adriano estis la lasta ne-itala papo."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Post siaj bazaj studoj Adriano plustudis en Zwolle c\u0302e la tiel nomataj \u201efratoj de la komuna vivo\u201d, kies grava eklezia reforma movado, la moderna devoteco, influis grandan parton de okcidenta Eu\u0306ropo, precipe en la urboj de la internacia Hanso. Tiu devoteco estas kristana spiriteco, bazita sur regula legado en la biblio kune kun tute internigita devoteco en la praktika c\u0302iutaga vivo. Unu el la plej famaj verkoj el ilia mezo estas Imitado de Kristo1 de Tomaso a Kempis. Poste Adriano studis teologion en Loveno, kie en 1490 li farig\u0302is profesoro. Erasmo (ankau\u0306 edukita en la rondoj de la Moderna Devoteco) farig\u0302is tie unu el liaj studentoj."}, {"text_idx": "#000909", "text": "Adriano estis tre sobra persono, ne aprezis la renesancan abundon de la papa kortego, c\u0302iutage celebris la meson (kio tiuepoke certe en Romo ne estis kutimo), kaj estis spertata kiel \u201ebarbaro el la nordo\u201d. Li klopodis reformi la kurion, forigante ric\u0302ajn prebendojn2. La financoj de la papa s\u0302tato estis en mizera stato, pro la gigantaj konstru-elspezoj de la antau\u0306uloj. Restas korespondaj\u0302o lia kun Erasmo, en kiu li sensukcese petas ties helpon en la gigantaj problemoj, kiujn li frontis. Li faris same senrezulte sian eblon por formi kunlaboron politikan inter la eu\u0306ropaj imperiestro, reg\u0302oj, dukoj, grafoj k.s. por kontrau\u0306batali la turkojn, kiuj \u2013 g\u0302uste pro tiu intern-eu\u0306ropa malakordo \u2013 senprobleme konkeris Beogradon kaj Rodon. Ec\u0302 Italion ili nun povos minaci, li timis3."}, {"text_idx": "#000910", "text": "Koncerne la Reformacion, Adriano postulis de Lutero senhezite rekoni la au\u0306toritaton de la eklezio de Romo kaj de la papo, sed aliflanke li klare esprimis la kulpon de Romo, de la papoj, de la kurio pri la misaj\u0302oj, kiuj kondukis al la agado de Lutero. La tiutempaj instancoj en Romo kaj aliloke ne bone komprenis tiun sintenon c\u0302e papo! Nur papo Johano Pau\u0306lo la 2a en sia jubilea jaro 2000 sekvis Adrianon la 6an koncerne tiun kulpokonfeson."}, {"text_idx": "#000911", "text": "Adriano mortis la 14an de septembro 1523, malsana, sola, primokata, malamata. Nuntempe liaj restaj\u0302oj ripozas en monumenta tombo en la preg\u0302ejo Santa Maria dell' Anima en Romo. Sur g\u0302i estas devizo: \u201eKiom gravas, kiumomente ec\u0302 la pleja virta persono vivas.\u201d Nur malmulte da turistoj au\u0306 pilgrimoj trovas tiun c\u0302i preg\u0302ejon."}, {"text_idx": "#000914", "text": "3. Erasmo ankau\u0306 verkis libron pri la demando, c\u0302u oni devas au\u0306 ne milite ataki la turkojn."}, {"text_idx": "#000915", "text": "Reprezentantoj de la urbo Zamos\u0301c\u0301 deklaras, ke centro pri ekzilitoj estu konstruita en orienta Pollando. Dum la dua mondmilito la regiono de Zamos\u0301c\u0301 (konata kiel Zamojszczyzna) tiom spertis pri ekziloj, ke nepre tie staru la centro."}, {"text_idx": "#000916", "text": "Leteris la iniciatintoj de la projekto al la pola prezidanto Lech Kaczyn\u0301ski: \u201eNi havas la moralan rajton admoni pri nia pola versio de historio. C\u0302i tie en la regiono de Zamos\u0301c\u0301 en la jaroj 1942-1943 estis ekzilitaj el siaj hejmoj pli ol 40 000 homoj.\u201d"}, {"text_idx": "#000917", "text": "En la centro trovig\u0302u fotoj, memoraj\u0302oj kaj aliaj dokumentoj pri poloj forpelitaj el pli ol 120 vilag\u0302oj en la regionoj. Jerzy Zacharow, unu el la iniciatintoj, diris: \u201eLa centro estu komprenata kiel loko de eu\u0306ropa memoro. G\u0302i estu komuna verko de nia generacio, konstruota kiel monumento omag\u0302e al niaj gepatroj.\u201d"}, {"text_idx": "#000918", "text": "La ekziloj ligig\u0302is kun la germanigado de orientaj teritorioj de Pollando kaj aliaj regionoj por krei t.n. vivospacon (germane: Lebensraum). C\u0302irkau\u0306 50 milionoj da slavoj, precipe poloj, rusoj, belorusoj kaj ukrainoj, devis esti translog\u0302igitaj au\u0306 ekstermitaj."}, {"text_idx": "#000919", "text": "Pro tio aktivuloj kiel Zacharow kontrau\u0306as ekzilito-centron en Berlino. \u201eGermanoj morale ne rajtas konstrui tie Eu\u0306ropan Centron pri Forpelitoj\u201d, li diris."}, {"text_idx": "#000920", "text": "Kiel eliri el la krizo?"}, {"text_idx": "#000922", "text": "S\u0302ajnas al mi, kiel mi jam skribis en du antau\u0306aj artikoloj en MONATO, ke la komputila erao (rimedoj de moderna elektronika teknologio) signifas por la homaro similan salton, kian havis la kombino de transportevoluo kaj la invento de la vapormas\u0302ino. Tiel komplete s\u0302ang\u0302ig\u0302is la socia strukturo. Ekestis, post feu\u0306da vivkoncepto, la burg\u0302a, kiu inkluzivis la komencon de nova kapitalisma ekonomia ordo, nova rolo de bankoj, nova politika idearo pri libereco kaj egalrajteco de c\u0302iuj homoj, kaj ideo pri nacio. C\u0302iuj tiuj konceptoj nun malnovig\u0302is kaj bremsas la evoluon de la nova komputada mondo."}, {"text_idx": "#000924", "text": "Kiu grupo nun farig\u0302as potenca pro la komputiko kaj ne povas partopreni en la regado? Nun la regpotencon efektive havas financaj potenculoj (homoj kun multa mono: kapitalistoj, posedantoj de ekonomia povo). Ili pagas kaj efektive decidas, kiuj vere regu. En la komputika erao c\u0302iam pli da potenco gajnas informposedantoj, homoj, kiuj regas en la reto."}, {"text_idx": "#000925", "text": "Ili povas manipuli la amasojn pozitive (informi ankau\u0306 pri aferoj, kiuj en diktatoraj reg\u0302imoj estas cenzurataj), sed ankau\u0306 negative (disvastigi malveron kun difinita intenco). Ili povas ec\u0302 malkas\u0302i gravajn politikajn au\u0306 armeajn sekretojn au\u0306 detrui bankojn. Ili povas kau\u0306zi grandegajn h\u0302aosojn per elektronikaj virusoj au\u0306 aliaj premoj."}, {"text_idx": "#000931", "text": "Restos privata posedo, sed la posedo de entreprenoj farig\u0302os alia. Mi povas imagi ekzemple la sistemon de memadministrado, kiu en Jugoslavio funkciis tre sukcese dum pli ol 30 jaroj. Esence entreprenojn kaj fabrikojn posedis kolektive c\u0302iuj, kiuj tie laboris. Kiam ili foriris, ili perdis la posedrajton. Tio ebligis iuspecan merkatan konkuradon, tamen sub regado de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000935", "text": "La granda krizo dau\u0306ros kelkdek jarojn, sed el g\u0302i eliros nova refres\u0302igita homaro, en kiu ne plu eblos s\u0302tato kun miliardoj da malsataj homoj kaj kelkcentmilionoj da terure ric\u0302aj, en kiu ne eblos, ke iuj ne havu puran akvon kaj puran aeron. Anstatau\u0306 la planitaj militoj por akvaj rezervoj, apokalipsaj bataloj por regi la posedon de terenoj, venos tempo nova, tempo en kiu ankau\u0306 ideoj kiel Esperanto ekhavos sian valoron."}, {"text_idx": "#000936", "text": "Eblas paroli pri \u201ela batalo de la reklamoj\u201d, en kiu sekularistoj kaj religiistoj provas prezenti al la publiko siajn kontrau\u0306ajn starpunktojn."}, {"text_idx": "#000937", "text": "C\u0302io komencig\u0302is pasintjare, kiam la Brita Humanisma Asocio surprizig\u0302is, altirante al si oble pli da mono ol atendita por lanc\u0302i reklamon: \u201eVers\u0302ajne ne ekzistas Dio. Do ne maltrankvilig\u0302u kaj g\u0302uu vian vivon.\u201d La asocio planis aperigi la reklamon sur la flankoj de londonaj au\u0306tobusoj. Pro vasta financa subteno por la reklamoj eblis tiel priafis\u0302i au\u0306tobusojn en aliaj britaj urboj."}, {"text_idx": "#000938", "text": "La humanisma mesag\u0302o ec\u0302 pli disvastig\u0302is, kiam amaskomunikiloj amuzite raportis, ke en la sud-angla urbo Southampton religiema s\u0302oforo rifuzis veturigi buson portantan la \u2013 lau\u0306 li \u2013 ofendan reklamon."}, {"text_idx": "#000939", "text": "Tamen ec\u0302 pli ofenda montris sin replika reklamo lanc\u0302ita de la tiel nomata Kristana Partio. G\u0302ia au\u0306tobusa reklamo tekstis: \u201eTutcerte ekzistas Dio. Do alig\u0302u al la Kristana Partio kaj g\u0302uu vian vivon.\u201d"}, {"text_idx": "#000940", "text": "Kontrau\u0306 la kristana reklamo protestis pli ol mil britoj (kaj la cifero dau\u0306re kreskas). Tiel la reklamo farig\u0302is la kvara plej kritikata en la historio de la brita reklamado-industrio. Pivotis la protestoj c\u0302irkau\u0306 la aserto, ke \u201etutcerte\u201d ekzistas io, pri kio certeco neniel eblas. Kontraste la humanisma reklamo altiris nur 326 protestojn."}, {"text_idx": "#000942", "text": "Iel kun malfruo mi ricevis la oktobran numeron, kaj tie mi vidas en la artikolo Memorante miton (MONATO 2008/10, p. 8) grandan retajlon de historia vero."}, {"text_idx": "#000943", "text": "La kosova batalo de serboj kontrau\u0306 la turka agreso en 1389 ne estas mito, sed granda reala sanga batalo, kiel freneza homa interbuc\u0302ado lau\u0306 tiutempaj teruraj kutimoj. C\u0302i tiu batalo lasis profundajn spurojn en la kulturoj de la balkanaj popoloj, sed plej multe en la serba popolo, c\u0302ar g\u0302i okazis sur serba teritorio kaj kun plimulta partopreno de serbaj batalantoj sub gvido de la serba princo Lazaro. Tial la serboj (kaj aliaj balkanaj popoloj) tra jarcentoj memoras tiun batalon."}, {"text_idx": "#000944", "text": "C\u0302i tiu fakto estas tute konata, kaj tial estas strange, ke la redaktoro pri \u201epolitiko\u201d lasis c\u0302i tian tekston. La sendependeco au\u0306 des\u0302irado de Kosovo kaj Metohio el Serbio estas sub granda demandsigno, c\u0302ar la problemon solvi apenau\u0306 eblos en paca maniero, kio konvenus al la 21a jarcento."}, {"text_idx": "#000946", "text": "Vers\u0302ajne ne estas alia scienca teorio, kiu elvokas tiom da kontrau\u0306diroj kiel la teorio de evolucio. Precipe tio koncernas la teorion de Charles Darwin. Kaj estas kompreneble: c\u0302ar la teorio de evolucio kontrau\u0306staras al la tiel nomata kreismo, la biblia koncepto, lau\u0306 kiu nia universo estis kreata de Dio dum ses tagoj antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 6000 jaroj. Certe, nuntempe jam ne realig\u0302as \u201esimiaj procesoj\u201d similaj al tiuj en 1925 en Usono, kaj oni abolis la leg\u0302ojn en tiuj usonaj s\u0302tatoj, kie oni malpermesis instruadon de la teorio de evolucio en lernejoj. Sed religiaj fundamentistoj kaj klerikoj nun ne dormetas, kaj penegas per c\u0302iuj rimedoj, se ne malpermesi, almenau\u0306 limigi la instruadon de la teorio de evolucio, au\u0306 c\u0302iuokaze enigi en la procezon de instruado egale evolucian kaj biblian konceptojn. Kaj certe tio okazas ne nur en Usono, sed en multaj aliaj landoj. Tamen dum 150 jaroj kontrau\u0306 la teorio de evolucio kaj precipe kontrau\u0306 darvinismo kontrau\u0306staras ne nur kreistoj, sed same multaj s\u0302tataj kaj sociaj agantoj, sciencistoj, instruistoj, teknikistoj, multaj simplaj civitanoj ktp. Ec\u0302 ne inter biologoj estas solidareco rilate al darvinismo. Multaj el ili estas subtenantoj de lamarkismo, nomogenezo, katastrofismo kaj aliaj, kvankam la plejparto estas partianoj de la darvina teorio de evolucio."}, {"text_idx": "#000950", "text": "Charles Darwin \u2013 la fondinto de la sciencmotivita teorio de evolucio"}, {"text_idx": "#000958", "text": "Antau\u0306 nelonge en diversaj revuoj aperis informo, ke en Kanado sciencistoj trovis la transiran c\u0302eneron inter fis\u0302oj kaj la unuaj surteraj estaj\u0302oj \u2013 la tiel nomatan Tiktaalik roseae. La ag\u0302o de la trovaj\u0302o estas 375 milionoj da jaroj. Kvankam Tiktaalik precipe log\u0302is en akvo kaj havis nag\u0302ilojn, tamen c\u0302i tiuj lastaj pli multe memorigis pri membroj de amfibioj. Tiu tri-metra antikva akva besto vers\u0302ajne povis elpas\u0302i la firmteron. Kaj estas kredeble, ke ankorau\u0306 estos trovitaj aliajn transirajn c\u0302enerojn en evolucio."}, {"text_idx": "#000959", "text": "Pasis ses jaroj post la publikigo de \u201eLa origino de specioj\u201d de Darwin, kaj en 1865 la monah\u0302o Mendel informis pri la rezultoj de siaj genetikaj esploroj. Certe, tio ne estis konata de Darwin, nek de la tuta scienca mondo g\u0302is la komenco de 20a jarcento. Sed pro la malkovro de Mendel, estis forigita unu grava miskompreno en la darvina teorio. Se antau\u0306e s\u0302ajnis (kaj tion argumentis kontrau\u0306uloj de Darwin), ke pli adaptitaj variaj\u0302oj tutegale iom post iom perdas siajn avantag\u0302ojn pro hibridig\u0302o kun malpli adaptitaj, tamen rezulte de la malkovroj de Mendel farig\u0302is evidente, ke genoj ne malaperas, kaj kondic\u0302igitaj per genoj, la kvalitoj ne kunmiksig\u0302as kaj ne akceptas la mezan valoron, sekve povos aperi ec\u0302 post multaj generacioj."}, {"text_idx": "#000963", "text": "Muzeo pri la historio de pollandaj judoj"}, {"text_idx": "#000965", "text": "La germanaj nazioj preskau\u0306 en tuteco realigis sian frenezan planon: \u201esolvo de la juda problemo\u201d, rezulte, ili murdis la plimulton de la judoj en la landoj, kiujn ili okupis en Eu\u0306ropo. La murdita popolo restas tamen en memoro per sia granda kontribuo al monda kulturo, scienco kaj civilizo, ankau\u0306 per siaj atingoj por konservi, malgrau\u0306 grandegaj malhelpoj, sian ric\u0302an identecon."}, {"text_idx": "#000967", "text": "En la mondo funkcias pluraj centroj, kies celo estas omag\u0302i la memoron de neniigitaj judoj, sed ankau\u0306 por esploro kaj popularigo de juda historio kaj kulturo. Al la plej signifaj apartenas la instituto Yad Vashem en Jerusalemo: la Instituto de Memoro pri la Martiroj de Holokau\u0306sto1. Funkcias kelkaj samcelaj institutoj, ekzemple en Novjorko: YIVO, Institute for Jewish research (Juda Scienca Instituto), kaj en Vas\u0302ingtono la Muzeo de Holokau\u0306sto. Dise tra la mondo ankau\u0306 aliloke oni laboras por similaj celoj."}, {"text_idx": "#000968", "text": "Sentig\u0302as tamen granda bezono konstrui plurfunkcian, science, kulture kaj eduke modernan, mult-perilan centron dedic\u0302itan al la historio de judoj ankau\u0306 en Pollando, kie ili setlig\u0302is jam ekde la 11a jarcento kaj dum kelkaj jarcentoj formis la tutmonde plej multnombran judan diasporon."}, {"text_idx": "#000969", "text": "La celo de la muzeo en Varsovio estos kulturado, konservado de la heredaj\u0302o de tiu miljara vivado de judoj sur la teritorio de la nuna Pola Respubliko. G\u0302i apogos c\u0302iujn strebojn, kiuj servas la edukon de la juna generacio en la spirito de reciproka toleremo kaj estimo. La muzeo estas konstruata danke al harmonia kunlaboro de instancoj de la c\u0302efurbo Varsovio, la ministrejo pri kulturo kaj nacia heredaj\u0302o, la Societo de Juda Historio kaj donacintoj kaj amikoj el la tuta mondo. La muzeo pri la historio de polaj judoj, finkonstruota en 2011, estos la sola en la mondo, kiu tutece sin dedic\u0302as nur al tiu historio. G\u0302i samtempe estos nova, plurfunkcia establaj\u0302o pri kulturo en Varsovio."}, {"text_idx": "#000970", "text": "Kial en tiu c\u0302i regiono?"}, {"text_idx": "#000971", "text": "Pollando estis en pasinteco grava centro de juda diasporo. Pluraj judoj log\u0302antaj en diversaj landoj vaste en la mondo havas siajn radikojn en Pollando. Valoras c\u0302i-loke rememorigi, ke Pollando estis dum pluraj jarcentoj etne la plej diferencigita lando en Eu\u0306ropo, kio pozitive influis g\u0302ian kulturan evoluon. Signifaj partoj de la heredaj\u0302o de polaj judoj trovig\u0302as ankau\u0306 sur teritorioj de la nunaj Litovio, Belorusio, Ukrainio kaj okcidenta Rusio. Grandparte ties teritorio dum kelkaj jarcentoj estis s\u0302tate ligita al Pollando."}, {"text_idx": "#000973", "text": "G\u0302uste en Pollando disvolvig\u0302is ric\u0302a juda kulturo c\u0302iuterene: literaturo, teatro, pentrarto kaj ankau\u0306 scienco. Favoris tion certa au\u0306tonomio, kiun g\u0302uis tie la judoj. Al la tiurilate plej signifaj institucioj apartenis Sejmo de la Kvar Teritorioj (Parlamento)."}, {"text_idx": "#000974", "text": "En Pollando funkciis en la intermilita periodo (1918\u20131939) la plej grava esplorcentro kun muzeo kaj biblioteko kun la plej ampleksa librokolekto pri scienco kaj juda kulturo. Temas pri YIVO (Juda Scienca Instituto) en Vilno. Tiu scienca esplora instituto estis establita lau\u0306 decido de la Konferenco de Judaj Sciencistoj en 1925 en Berlino. La iniciatintoj estis i. a. Albert Einstein, Sigmund Freud, Szimon Dubnow kaj Josef Leszczyn\u0301ski. La celo de YIVO estis kolektado kaj registrado de materialo ligita kun c\u0302iuj aktivecoj de judoj en la mondo; esplorado, pere de plej modernaj metodoj pri pasinteco kaj nuntempo de la judoj. Oni planis fondi altnivelan altlernejon, kiu devus prepari specialistojn en diverskampaj esploroj. Tiun celon ne eblis realigi pro eksplodo de la dua mondmilito, dum kiu la germanaj okupaciantoj ne nur murdis preskau\u0306 la tutan judan popolon, sed ankau\u0306 neniigis grandan parton de g\u0302ia kulturo. En YIVO funkciis jenaj sciencaj sekcioj: filozofia, historia, etnokoniga (temis pri esploro de popoloj), ekonomi-statistika, psikologi-pedagogia kaj junular-esplora. Por doni bildon pri la dimensio de la esplorkampoj valoras mencii, ke g\u0302i posedis 100 000 librojn kaj la saman nombron de manuskriptoj. En g\u0302ia arkivo trovig\u0302is valoregaj, unikaj dokumentoj rilatantaj judan pasintecon ekde la jaro 1600. Ankau\u0306 artoverkoj, kaj en tio ikonografio pri sinagogoj. Tre signifa estis la teatrologia kolekto. G\u0302i formis muzeon, kiu portis la nomon de Ester Rachel Kamin\u0301ska, fama juda aktorino, konsiderata kolono de la juda teatro en la 20a jarcento. En tiu c\u0302i kolekto trovig\u0302is kelkaj miloj da teatraj fotoj, afis\u0302oj, skulptaj\u0302oskizoj. Tiu ric\u0302a kolekto, kiel sola en YIVO, formis konstantan ekspozicion."}, {"text_idx": "#000975", "text": "La eldona aktivado de YIVO koncentrig\u0302is je eldonado de monografioj, sed g\u0302i aperigis ankau\u0306 serion da bros\u0302uroj pri la plurkampa agado de judoj en scienco kaj kulturo. Ric\u0302a estis g\u0302ia revukolekto. G\u0302i ankau\u0306 eldonadis pritemajn revuojn. Entute inter 1925 kaj 1936 YIVO publikigis 6000 diverstemajn verkojn. YIVO inter 1931 kaj 1939 eldonadis monataj\u0302on Bleter (Pag\u0302oj de YIVO)."}, {"text_idx": "#000976", "text": "En Vilno trovig\u0302is ankau\u0306 la ric\u0302ega biblioteko Straszun. YIVO havis 4 filiojn: en Varsovio, Berlino, Parizo kaj Novjorko. En Varsovio funkciis ankau\u0306 asocio de amikoj de la instituto. En pluraj lokoj estis subtenaj societoj. Similaj ekzistis en kelkaj landoj de Eu\u0306ropo kaj ekster g\u0302i, en Afriko, suda Ameriko, Kanado, Usono, Au\u0306stralio. Danke al tiu apogo YIVO estis plej signifa centro de kolektado kaj disvastigado de atingoj de la juda popolo. Tiukau\u0306ze pri Vilno, kie g\u0302i funkciis, oni nostalgie, sed tute prave diras ke \u201eVilno Jerusalemo estis\u201d."}, {"text_idx": "#000978", "text": "La germanaj nazioj celis ne nur neniigi la judan popolon, sed ankau\u0306 forvis\u0302i pri g\u0302i la memoron per detruado de la intelekta kaj kultura juda heredaj\u0302o. Tio evidentig\u0302is jam antau\u0306 la dua mondmilito, dum la tiel nomata kristala nokto. Tiu nomo devenas de la amaso da vitro, kiu trovig\u0302is sur la stratoj de Berlino kaj aliaj germanaj urboj post la detruo de butikoj kaj sinagogoj nokte inter la 9a kaj 10a de novembro 1938. Krom centoj da sinagogoj, ankau\u0306 arkivoj kaj bibliotekoj estis detruitaj. Preskau\u0306 kompleta detruado okazis, kiam la Tria Regno okupis grandan parton de Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#000979", "text": "La germanaj okupaciantoj prirabis la instituton kaj la bibliotekon en Vilno. Parton de g\u0302iaj kolektoj ili forportis al Germanio."}, {"text_idx": "#000980", "text": "Dum la neniigo de la vilna geto en 1943 la nazioj komisiis al tie restantaj laborantoj bruligi i.a. la restintajn kolektojn de YIVO. Por ne-plenumo de tiu ordono ili minacis per mortopuno. Tamen, kelkaj riskis sian vivon por savi almenau\u0306 parton de la heredaj\u0302o de la pereinta juda popolo. Inter la savintoj de parto de la kolekto trovig\u0302is la fama juda vilna poeto Abraham Suckewer. Tamen, granda parto de la ric\u0302aj\u0302o, frukto de la juda spirito, pereis en flamoj."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Vilno c\u0302esis esti Jerusalemo de la nordo, kiel prave kaj ne sen fiero g\u0302i nomig\u0302is. Ric\u0302enhava libro Wilno Jerozolima\u0328 by\u0142o. Rzecz o Abrahamie Suckewerze (Vilno Jerusalemo estis. Verko pri Abraham Suckewer) estis verkita de eminenta konanto de juda kulturo Daniel Kac. La libro aperis en 2003. Eldonis g\u0302in eldonejo Pogranicze (Limteritorio). G\u0302i signife kontribuas por flegi la memoron per popularigo de kulturoj de minoritatoj, aparte de la juda. Mi recenzis la verkon por S\u0142owo Z\u0307ydowskie (Juda Vorto) en aprilo 2004."}, {"text_idx": "#000983", "text": "Postmilite YIVO en Novjorko ligis kontakton kun Juda Historia Instituto (Z\u0307IH) en Varsovio kaj eldonis kelkajn gravajn verkojn pri la holokau\u0306sto, i.a. Kroniko de Lodza Geto. La kunlaboro dau\u0306ras. Delonge tamen sentig\u0302as la bezono establi scienc-edukan centron en Varsovio, kie dum pluraj jarcentoj vivis la plej multnombra juda diasporo. En lando, kie la neniigo de judoj atingis pinton de neimagebla, sed reale okazinta solvo de la juda problemo, amasa murdo de judaj log\u0302antoj. C\u0302iam pli da judoj, inter ili multaj junuloj, venas al Pollando por konatig\u0302i, lau\u0306eble, kun la pasinteco de la juda popolo, ankau\u0306 kun radikoj de siaj propraj familioj. Al tio povos signife helpi la muzeo. G\u0302i estas ankau\u0306 necesa por kompletigi, alproprigi scion c\u0302i-rilatan al monda scienco kaj kulturo. Nepra g\u0302i estas por la resto de la mirakle savitaj, kiuj malgrau\u0306 c\u0302io decidis resti en Pollando."}, {"text_idx": "#000984", "text": "La ideo pri konstruado de tia science kaj kulture valora centro naskig\u0302is antau\u0306 pluraj jaroj. Bedau\u0306rinde, nek la fortoj de kelkdek mil judoj log\u0302antaj surloke, nek la politika situacio al tio favoris. Nur meze de la 90aj jaroj de pasinta jarcento la ideo maturig\u0302is kaj interna kaj ekstera politika situacio ebligis komenci g\u0302ian realigon. G\u0302i estos finkonstruita en 2011 lau\u0306 projekto de finna arkitekto, Rainer Mahlamu\u0308ki. Tamen, ne atendante g\u0302is la muzeo estos finpreta, la plendedic\u0302a kaj fake altkvalita dungitaro sub direktoro Jerzy Halberstadt jam funkciigis kelkajn fakojn de la muzeo. Kiel laborcentro servas al g\u0302i Ohel (hebree: \u201etendo\u201d) situanta en najbareco de la Monumento pri la Herooj de la Geto centre de la iama juda kvartalo. Jam nun tie la vivo pulsas. Okazas interesaj prelegoj pri historio, tradicio, festoj. Pluraj junulaj grupoj el en- kaj ekster-lando, c\u0302efe el Israelo kaj Usono, vizitas g\u0302in. Okazas tie, sub gvido de fakuloj, interesaj metiaj arang\u0302oj, dum kiuj la junularo havas la eblon esprimi skribe kaj per arto siajn opiniojn pri tio, kio devas okazadi en la muzeo. Solenataj estas signifaj eventoj el la historio de la juda popolo. Ili formas kortus\u0302ajn omag\u0302o-festojn. Maje 2008 okazis tie arang\u0302oj por memorigi la insurekcion de la Varsovia Geto, okaze de la 65a datreveno. C\u0302e tiu okazo ekaktivis la Teatra Scenejo de la muzeo. La 10an kaj la 17an de majo estis tie prezentita pole teatraj\u0302o de Rabindranath Tagor La pos\u0302toficejo. Ne por mi brilas steloj. Per tiu prezentado fare de gimnazianoj el Otwock, urbeto proksima al Varsovio, la muzeo digne omag\u0302is la orfohejmon de Korczak. Mi estas konvinkita, ke en tiu muzeo devas trovig\u0302i ankau\u0306 fako pri Esperanto kaj la humanisma idearo, kiun g\u0302i vehiklas. Ja tie en proksimeco, c\u0302e apuda strateto, log\u0302is la familio Zamenhof post translokig\u0302o el Bjalistoko en 1878. Tia fako plene akordig\u0302us al la celoj de la muzeo: Esperanto ja ankau\u0306 apartenas al la juda, pollanda kaj tutmonda spirita heredaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Mi esperas, ke eblos konvinki la muzean komitaton pri tiu ideo. Mi pretas donaci tiucele mian ric\u0302an Esperanto-kolekton. Dume, mi venigis finnan Esperanto-grupon, lernantojn de Jorma Ahomu\u0308ki, kiu kun intereso au\u0306skultis la klarigojn de gvidantino de la muzeo, ne sen certa fiero konatig\u0302ante kun konstru-projekto de sia samlandano. Klara Zamenhof algluis slipon al la tajpilo, kiu servis al tajpado de esperantaj tekstoj: \u201eNi laboru kaj esperu\u201d. Valoras sekvi s\u0302ian konsilon kaj esperi kaj kredi, ke eble ankau\u0306 c\u0302i-rilate c\u0302io mars\u0302os bone ..."}, {"text_idx": "#000986", "text": "1. Lau\u0306litere Brulofero, esprimo uzata pri la amasa neniigo de judoj dum la dua mondmilito."}, {"text_idx": "#000987", "text": "Frumarte eksplodis en Albanio altrangula seksskandalo. Eloficigita estas la ministro pri kulturo kaj turismo, Ylli [ili] Pango. La ministro, lau\u0306profesie psikologo, invitis al sia hejmo junan juristinon, kiu petis postenon. Dum la konversacio Pango petis la virinon, iom incite vestitan, senvestig\u0302i."}, {"text_idx": "#000988", "text": "Lau\u0306dire la skandalo estas intence arang\u0302ita de privata televida kanalo kadre de kampanjo por denunci koruptajn s\u0302tatajn altrangulojn. Malgrau\u0306 la sukceso de la ministreco de Pango, kiu respondecis pri notinda kresko en turismo eksterlandana, kvar-minuta filmo multkanale dissendita sufic\u0302is al la c\u0302efministro Sali Berisha tuj eksigi sian ministron."}, {"text_idx": "#000989", "text": "La skandalo gravas, c\u0302ar fine de junio okazos tutlanda balotado en Albanio. Cetere Pango ne estas la unua ministro, kiu tiel eloficig\u0302is. Jam pro seksskandaloj perdis siajn postenojn demokrata ministro pri agrokulturo kaj socialista ministro pri defendo."}, {"text_idx": "#000991", "text": "La vatikana s\u0302tato celebris la okdekan naskig\u0302daton"}, {"text_idx": "#000992", "text": "Kun surfaco malpli vasta ol duonkvadrata kilometro, la \u201eLando de la Vatikana Urbo\u201d estas la plej eta s\u0302tato de la mondo. Spite de plurjarcenta tradicio, g\u0302ia naskig\u0302o relative fres\u0302datas. G\u0302i fakte estis sankciita la 11an de februaro 1929, sed g\u0302iaj historiaj antau\u0306radikoj profundig\u0302as en la politikajn eventojn de la dek-nau\u0306a jarcento.1"}, {"text_idx": "#000993", "text": "La 20an de septembro 1870, dum la paps\u0302tataj au\u0306toritatuloj lau\u0306interkonsente atendis siajn kolegojn de la itala registaro por interparoli pri c\u0302iuj detaloj, la piemontaj trupoj eniris Romon kaj okupis g\u0302in tutan krom la Leona Urbo2 plus la najbaraj Vatikana Monteto kaj Kastelo Sankta Ang\u0302elo, lau\u0306 la unua artikolo de la kapitulaco, subskribita je la 15a samtaga horo c\u0302e Vilao Albani. Sed la postan tagon la papa generalo Kanzler, proprainiciate kaj s\u0302arg\u0302ite de la Sankta Seg\u0302o, petis kaj akiris, ke la piemontaj trupoj okupu ankau\u0306 la Leonan Urbon, c\u0302ar g\u0302i ne plu estis s\u0302tate prizorgebla, sekve, lau\u0306fakte, preskau\u0306 nenies teritorio."}, {"text_idx": "#000994", "text": "La papo prizonulo en Vatikano"}, {"text_idx": "#000995", "text": "De tiam Pio la 9a, la tiama papo, sin konsideris prizonulo kaj, enfermita en la tiel nomataj apostolaj palacoj, ne plu eliris el Vatikana Monteto: lia teologia non possumus (ni ne povas) pri la problemo kapabli disponi pri la teritorioj de la Sankta Seg\u0302o (nome la papo konvinkig\u0302is, ke li ne rajtas cedi al aliaj teritoriojn de la eklezio, kaj des malpli la urbon Romo mem), kombinig\u0302is kun lia kondamno de la kontrau\u0306jura agado de la italaj politikistoj. Kio ne estis kaj ne povis esti komprenita tiam, nome ke la Sankta Seg\u0302o, liberig\u0302inte el kompromisoj de tera potenco, favorig\u0302us ene de malmulte da jardekoj je nova printempo de religiaj energioj kaj spiritaj fermentoj, komencis realig\u0302i nur en la unuaj jardekoj de la dudeka jarcento."}, {"text_idx": "#000996", "text": "Io sin movis post la brec\u0302o de Porta Pia3: en la tujposta jaro 1871, ne senkontraste, la itala parlamento aprobis la leg\u0302on de la tieldiritaj Garantioj al la papo: estis rekonataj la suverenecaj rajtoj kaj prerogativoj, kiaj akreditigo de diplomataj reprezentantoj, la rajto trakti kun eksteraj s\u0302tatoj, la senkontrola uzo de pos\u0302taj kaj telegrafaj servoj, la eksterteritorieco de la vatikanaj palacoj kaj Laterano kun la Vilao de Kastelo Gandolfo, plus c\u0302iujara monkompenso de 3 250 000 liroj. Krome la itala s\u0302tato rezignis kiun ajn entrudig\u0302on en ekleziajn aferojn, rezervante al si nur la rajtigon al jesa au\u0306 nea ekzekucio de papaj dokumentoj kaj entrudig\u0302o en la elekto de la episkopoj. Sed la papo rifuzis kaj la leg\u0302on kaj la monkompenson, kaj ekzilig\u0302is en Vatikano malpermesante al la katolikoj partopreni en la publika vivo."}, {"text_idx": "#000997", "text": "Sesdek jarojn la \u201eRoma Problemo\u201d skrapc\u0302izis la civilan kaj religian vivon de la italoj, reg\u0302o kaj papo kunlog\u0302is en Romo ignorante unu la alian, almenau\u0306 nivele de oficialeco."}, {"text_idx": "#000998", "text": "Diversaj homoj, politikaj kaj ekleziaj, provis konduki la du regantarojn al ronda tablo, sed la reg\u0302o ne volis rezigni ion teritorian kaj la papo ne perdi ion sendependecan. En tiu afero, fine, sukcesis Mussolini, la fas\u0302ista diktatoro, kaj li atingis bonan rezulton en 1929, kiam la 11an de februaro flanke de itala s\u0302tato estis pakte rekonita la suvereneco de la Sankta Seg\u0302o sur la eta teritorio kaj konkordate normigitaj la rilatoj inter la eklezio kaj s\u0302tato. Kial la fas\u0302isma Duc\u0302o, kiu dum fas\u0302ista kongreso de 1919 jam adresis \u201efirman inviton al lia Sankta Mos\u0302to forpelig\u0302i el Romo\u201d? Jen lia provo motivi la novan politikan kurson: \u201eLa latina kaj imperia tradicio de Romo hodiau\u0306 estas reprezentata de katolikismo.\u201d"}, {"text_idx": "#000999", "text": "Tiel naskig\u0302is la pakto, kiu establis la plej etan s\u0302taton de la mondo, kies reganto herede jam trakuris preskau\u0306 du mil jarojn, kaj kiu c\u0302i-jare celebras sian okdekjarig\u0302on, post kiam plurfoje, ec\u0302 en duonpublikaj deklaroj, li montris, ke tiu suferiga evento de la 20a de septembro, tiom celebrita per stratdedic\u0302oj tra tuta Italio, liberigis la katolikan eklezion el peza interplektig\u0302o, kiu jam delonge c\u0302esis g\u0302in protekti."}, {"text_idx": "#001000", "text": "1. Oni ne forgesu, ke temas pri epizodo en la tiel nomata Risorgimento au\u0306 \u201eRestarig\u0302o de Italio\u201d, inter la Kongreso de Vieno, 1815, kaj la oficialig\u0302o de la itala unueca s\u0302tato en 1870. El pluraj s\u0302tatetoj, parte reg\u0302landoj au\u0306 rektaj heredantoj de la renesancaj respublikoj, tiam formig\u0302is Italio en preskau\u0306 sia nuna formo. Dum tiu unuig\u0302a procezo ankau\u0306 la sufic\u0302e ampleksa eklezia s\u0302tato de la papoj estis englutita en la politike tre miksita movado. Rezulte Italio farig\u0302is reg\u0302lando sub Viktoro Emanuelo la 1a."}, {"text_idx": "#001001", "text": "2. Rempara parto de la nuna Vatikanurbo."}, {"text_idx": "#001002", "text": "3. Pordego en la tiel nomataj Au\u0306reliaj Remparoj de Romo, konstruita de Michelangelo; dum la konkero de Romo en 1870 la trupoj pafis brec\u0302on en g\u0302in, kio simbole finis la papan regadon."}, {"text_idx": "#001003", "text": "Inter kunlaborantoj de nia revuo estig\u0302is diskutado pri tiuj signoj, kiujn redaktoroj devas aldoni en la komputilo por prepari tekstojn de au\u0306toroj (tajpaj\u0302ojn) por enpag\u0302igo kaj presado. Iuj kunlaborantoj karakterizas ilin kiel tro komplikajn au\u0306 ec\u0302 superfluajn kaj kritikas, ke ili estas tro multaj. Se interesas vin tiuj ordonoj, vi povas trovi ilin sub la retadreso en la rubriko Konvencioj sur la pag\u0302o Teknikaj konvencioj de MONATO. Estas c\u0302irkau\u0306 20 signoj, kiujn oni bezonas pli-malpli konstante."}, {"text_idx": "#001006", "text": "En Japanio la ekonomia regreso gravas, kaj nun malbone efikas sur lernejanojn. Ekzemple, en elementaj kaj mezaj lernejoj en gubernio Tottori multig\u0302as lernantoj nekapablaj pagi siajn tagmang\u0302ojn. Postulante pagon, instruistoj vizitas familiojn, sed trovas, ke tiuj ne povas pagi pro maldungig\u0302o kaj/au\u0306 eksedzig\u0302o. Nuntempe multaj lernejestroj kaj instruistoj pagas por siaj lernantoj."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Mankas al \u201emalfacilaj\u201d familioj subvencioj, lau\u0306 s-ino Abe Aja, au\u0306toro de la libro Malric\u0302eco de geknaboj. El c\u0302iuj 17 geknaboj unu kreskas en senpatra familio: tial, lau\u0306 la libro, tiaj geknaboj riskas esti nesufic\u0302e edukitaj. Naskig\u0302as ankau\u0306 timo, ke la nuna ekonomia situacio tiel severas, precipe por solaj patrinoj, ke multig\u0302os senhejmaj patrinoj kun gefiloj."}, {"text_idx": "#001008", "text": "Lau\u0306okazaj laboristoj ofte s\u0302ang\u0302as sian laborlokon, sekve sian log\u0302lokon. Se ili havas gefilojn, ankau\u0306 tiuj devas s\u0302ang\u0302i sian lernejon sen sufic\u0302e da tempo por edukig\u0302i kaj amikig\u0302i kun samklasanoj."}, {"text_idx": "#001010", "text": "La j\u0302urnalo Asahi raportis pri lernantoj en gubernia supera mezlernejo. Unua-jara klaso pretis akcepti 40 lernantojn. Fakte nur 24 eniris kaj nun restas nur 15. En februaro okazis kursfina ceremonio, kiun c\u0302eestis 121 el 210 akceptitoj. Kien iris la forlasintoj?"}, {"text_idx": "#001011", "text": "Oni g\u0302enerale opinias, ke la japana socio garantias egalecon al c\u0302iuj. Ekzistas nek kastoj, nek sociaj katenoj, nek klasoj. C\u0302iuj superaj mezlernejoj kaj universitatoj estas malfermitaj al c\u0302iuj kandidatoj. Se tiuj sukcesas en la enirekzameno, havante sufic\u0302e da mono kaj kapablo, ili rajtas lerni kaj studi en iu ajn loko. Kiam Japanio estis ekonomie prospera kaj c\u0302iuj relative ric\u0302aj, tio veris."}, {"text_idx": "#001012", "text": "Nun atakas multajn familiojn malric\u0302eco, tiel ke iuj lernantoj ne povas lerni ec\u0302 en supera mezlernejo. Por tiuj, iri al universitato estas ekster la supozo. Nun malric\u0302eco de la familioj kau\u0306zas al iliaj gefiloj malklerecon, kaj sekve perdon de espero, kiu kau\u0306zas pli da malric\u0302eco, kaj pli kaj pli da aliaj malbonaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001013", "text": "Gravas, se multaj junuloj devos malric\u0302e, malklere kaj senespere vivi. Tio damag\u0302as ne nur tiujn junulojn, sed ankau\u0306 Japanion. Malgrau\u0306 malbona ekonomio, Japanio ankorau\u0306 havas grandan potencon. Savi gejunulojn estas la plej granda devo de la registaro kaj de la socio."}, {"text_idx": "#001015", "text": "En marto la j\u0302urnalo Mainic\u0302i publikigis enketon pri la planoj de 100 c\u0302efaj kompanioj por dungi novajn universitato-finintojn. Lau\u0306 la enketo, la kompanioj alte taksas jenajn punktojn c\u0302e la kandidatoj:"}, {"text_idx": "#001016", "text": "Surprizas du aferoj. Unue, la kompanioj ne alte taksas sciencajn atingojn. Junuloj pasigas kvar jarojn au\u0306 pli en universitato, tamen la kompanioj ne volas konsideri c\u0302i tiujn jarojn. S\u0302ajnas, ke la kompanioj volas homojn, kiuj obeeme au\u0306skultas kaj obeas ordonojn, kaj kiuj energie, sindone kaj g\u0302ismorte dedic\u0302os sin al la laboro."}, {"text_idx": "#001017", "text": "Due, la firmaoj ignoras lingvo-kapablon. La ministrejo pri edukado kaj scienco (kaj la registaro) c\u0302iam diras, ke japanoj havas malaltan kapablon uzi eksterlandajn lingvojn (c\u0302efe la anglan) kaj planas enkonduki anglajn lecionojn en elementajn lernejojn. Tamen lau\u0306 la enketo neniuj kompanioj interesig\u0302as pri lingvoj."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Kia diferenco inter la ministrejo kaj la kompanioj. La unua trudas al la popolo la anglan, sed la lastaj neglektas c\u0302i tiun kapablon. Kial la ministrejo insistas pri la angla? Por ke Usono povu profiti, vendante anglajn librojn kaj sendante instruistojn al Japanio? Por igi Japanion la 51a usona s\u0302tato? Kial la kompanioj ne taksas lingvo-kapablon? C\u0302u ili ne plu volas agadi internacie? C\u0302u jam sufic\u0302as tradukistoj kaj interpretistoj?"}, {"text_idx": "#001020", "text": "Levig\u0302as diversaj demandoj ankorau\u0306 sen tau\u0306gaj respondoj. Tamen certas, ke la angla ne garantias laboron en la 100 c\u0302efaj kompanioj. Tio signifas, ke lerni la anglan kaj tial elspezi energion kaj monon, senutilas."}, {"text_idx": "#001021", "text": "En fora kampara regiono de la graflando Tipperary [tiperejri] (gaele: Tiobraid A\u0301rann) situas la malgranda vilag\u0302o Cloughjordan (gaele: Cloch Shiurda\u0301in). Antau\u0306 kelkaj jaroj, la vilag\u0302o estis kvazau\u0306 mortonta. Pluraj el la vendejoj kaj komercaj entreprenoj malaperis; diversaj domoj trovig\u0302is en ruinig\u0302inta stato; la rivereto, kiu fluas tra la vilag\u0302o, estis tiom malpurigita, ke g\u0302i aspektis kiel kloako; ne plu estis vilag\u0302a apoteko, nek loke log\u0302anta kuracisto; la stacidomo ig\u0302is nura fervoja haltejo, sen stacidomestro au\u0306 dungitaro; kaj junuloj ne plu trovis laboron en la distrikto."}, {"text_idx": "#001022", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj grupo da homoj el diversaj lokoj kaj diversaj cirkonstancoj kunig\u0302is por studi la eblon krei ekologian komunumon en Irlando. Intereso pri la projekto kreskis, kaj pli da personoj alig\u0302is al la grupo. Post esploroj, oni elektis Cloughjordan kiel tau\u0306gan ejon por la iniciato. Kvankam ekologiaj vilag\u0302oj jam ekzistas en kelkaj landoj, la koncepto estis nekonata en Irlando."}, {"text_idx": "#001023", "text": "La 21an de marto 2009 estis oficiale lanc\u0302ita per Duncan Stewart [donkan stjuart], la plej konata irlanda ekologiisto, la unua fazo de konstruo de la unua ekologia vilag\u0302o en la Verda Insulo. Kvankam g\u0302is nun nur tri domoj estas preskau\u0306 finkonstruitaj, sufic\u0302e granda nombro da alig\u0302intoj jam vivas en luitaj log\u0302ejoj en la antikva vilag\u0302o, atendante la kompletig\u0302on de siaj novaj domoj. Ec\u0302 en tiu komenca periodo de la projekto, la c\u0302eesto de tiuj novaj vilag\u0302anoj kau\u0306zis burg\u0302onadon de la unuaj floroj de transformado de Cloughjordan. Oni planas rekonstruadon de la ruinoj kaj kadukaj domoj en la originala vilag\u0302o; la apoteko denove malfermig\u0302is; pli da pasag\u0302eroj uzas la stacidomon; la loka komerco profitas de la novaj log\u0302antoj; kaj entute, la g\u0302enerala etoso de Cloughjordan estas pli optimisma. Anoj de la ekologia grupo establis du novajn entreprenojn sur la antikva c\u0302efstrato, nome, librejon/kafejon kaj biciklejon, kiuj lau\u0306s\u0302ajne prosperas. C\u0302iusabate la novaj vilag\u0302anoj okazigas en la vilag\u0302a placo subc\u0302ielan merkaton de hejmfaritaj kaj loke kultivitaj produktoj. Tiuj novaj log\u0302antoj, kiuj devenas ne nur de aliaj partoj de la lando, sed inkluzivas ankau\u0306 kelkajn eksterlandanojn, ne formas apartan komunumon, sed estas plene integrig\u0302intaj en la vivo de la malnova vilag\u0302o. Tio estas rimarkinda en tre tradicia kaj konservativa socio kiel tiu de la irlanda kamparo. Ec\u0302 pli surprize estas, ke la plimulto estas urbanoj, kiuj g\u0302is nun ne estis kutimig\u0302intaj al la kampara vivo."}, {"text_idx": "#001024", "text": "Tri el ni, kiuj log\u0302as en mez-irlanda urbo, ricevis inviton por c\u0302eesti la lanc\u0302on de la unua fazo de la nova domaro. Ni ekveturis tra la trankvila kamparo de la graflando Tipperary, sed c\u0302ar ni ne bone konis la terenon, ni iris per la plej longa vojo, kiu konsistis el mallarg\u0302aj serpentantaj s\u0302oseetoj. La suno brilis, la pejzag\u0302o estis plac\u0302a, trafiko mankis, kaj ni havis la impreson, ke ni revenis al la antikva Irlando, kiu ekzistis g\u0302is la alveno de la tiel nomata kaj mallonge vivinta \u201eKelta Tigro\u201d (prospera konjunkturo), kiu estis mortigita per la aktuala monda ekonomia krizo. La sperto estis nekredeble agrabla. Kiam post longa veturado ni finfine atingis Cloughjordan, ni tuj sentis bonvenigan etoson."}, {"text_idx": "#001025", "text": "G\u0302enerale, irlandaj vilag\u0302oj ne estas kompareblaj kun la pentrindaj urbetoj en aliaj eu\u0306ropaj landoj. La tradicia irlanda vilag\u0302o precipe konsistas el unu longa strato kun vico da malaltaj dometoj, pluraj etaj trinkejoj kaj vendejoj, kaj preg\u0302ejo. Ofte mankas lernejo. C\u0302ar la lando estis dum jarcentoj tre malric\u0302a, malmulto distingas tiujn malgrandajn komunumojn, kaj dum la lastaj jaroj multaj suferis de malplanita konstruado de malbelaj modernaj domaroj kaj grandaj komercaj kaj apartamentaj blokoj, kiuj tute ne harmonias kun la medio. Cloughjordan estas tipa kampara vilag\u0302o, sed felic\u0302e, tute mankas tiaj signoj de urbanigo kaj misa prikonstruo. Kvankam evidente malric\u0302a, g\u0302i prezentas bonvenigan aspekton. G\u0302i estas trankvila kaj sentrafika. Kiam ni alvenis, ni estis tuj invititaj al la komunuma halo de la antikva vilag\u0302o, kie ni au\u0306dis diversajn informajn paroladojn kun lumbildaj ilustraj\u0302oj, pri la ekologia projekto. Post la informsesio, kaj vizito al la tereno, kune kun granda amaso da log\u0302antoj kaj vizitantoj, ni estis regalitaj per abundo da bongustaj sandvic\u0302oj, kukoj kaj aliaj frandaj\u0302oj, teo kaj kafo. De la halo ni revenis al la c\u0302efstrato, kie la gast-ekologiisto Duncan tondis longan girlandon trans la enirejo al la tereno, kie oni konstruas la ekologian domaron. Ni antau\u0306e supozis, ke tiu vers\u0302ajne situus ekster la malnova vilag\u0302o, sed tute ne veras. Oni eniras per brec\u0302o apud antikva grenejo (kiun oni intencas restau\u0306ri), kontrau\u0306e al la meza placo de Cloughjordan, do la ekologia domaro situas flanke de la antikva vilag\u0302o, kaj ne apartigita de g\u0302i. Do en la estonteco g\u0302i formos integran parton de la malnova vilag\u0302o. Malnovaj kaj novaj vilag\u0302anoj estos najbaroj."}, {"text_idx": "#001027", "text": "La ekologia vilag\u0302o situas sur 67 akreoj (1 akreo = c\u0302irkau\u0306 40 arojn). Oni intencas konstrui 130 malaltenergiajn log\u0302domojn. La komuna varmigsistemo funkcios per sunpaneloj kaj ligneraj hejtfornoj. Poste oni eble instalos vent-turbinojn. 50 akreoj estas rezervitaj por parceloj, bieno kaj arbaro. En la vilag\u0302o estos centro de edukado pri dau\u0306rigebla vivmaniero. Kuna uzado de au\u0306tomobiloj estos stimulata. La vojoj inter la domoj estos por piedirantoj, ne veturiloj. La rivereto estos purigita, kaj lau\u0306 g\u0302ia bordo estos borda promenejo kun vicoj da fruktaj kaj nuksaj arboj. Sur la tereno estos apartamentaro, kiu inkluzivos entreprenan centron kaj spacon por terapiejo au\u0306 podetala vendo. La vilag\u0302o havos fonduson por la provizo de eko-entreprena centro por novaj \u201everdaj\u201d iniciatoj. Strukturo jam ekzistas por provizo de interreta servo. En la regiono trovig\u0302as belaj arbaroj, agrabla agrikultura pejzag\u0302o, kaj ne malproksime estas la vasta Lough [loch] Derg (gaele: Loch Deirgeirt), unu el la plej belaj lagoj en tuta Irlando."}, {"text_idx": "#001028", "text": "En la malnova Cloughjordan la ekzistantaj domoj estas malgrandaj kaj modestaj, sed la vilag\u0302oj enhavas tri belajn preg\u0302ejojn de malsamaj konfesioj. La plej granda, en la meza placo, havas altegan pintturon, videblan je longa distanco tra la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o. Entute Cloughjordan estas agrablega loko por la ambicia kaj esperplena iniciato, kiu konsistigas la unuan ekologian komunumon en Irlando."}, {"text_idx": "#001029", "text": "Parenteze, nia tria filo estas membro de alia grupo, kiu esperas krei en okcidenta Irlando similan, sed pli etskalan kaj malpli pretendeman ekologian komunumon, en kiu la c\u0302efa komunikilo estos la gaela (irlanda) lingvo. La hodiau\u0306a Cloughjordan estas angleparolanta vilag\u0302o, kvankam kredeble, en la pasinteco, la c\u0302iutaga lingvo estis la gaela. Ni ne scias, kio estos la sinteno de la tiea ekologia komunumo pri la lingva demando (c\u0302iam tikla afero en Irlando)."}, {"text_idx": "#001030", "text": "Pli pri la mistera insulo"}, {"text_idx": "#001031", "text": "En MONATO 2004/7 aperis artikolo mia kun la titolo Mistera insulo Ailsa Craig [ejlza krejg]. Temis pri insuleto \u2013 fakte, apenau\u0306 pli ol alta roko, kiu situas en la maro 12 km okcidente de la sud-okcidenta marbordo de Skotlando. G\u0302ia antikva gaela nomo: Creag Ealasaid [krejk elasadj] estas ankorau\u0306 uzata inter gaelparolantoj. La plej proksima haveno, de kie antau\u0306e regule veturis s\u0302ipoj al la insulo, nomig\u0302as Girvan (Garbhan [garvan] en la gaela). La insulo longas iom pli ol 1,2 km, kaj larg\u0302as iom pli ol 0,8 km. G\u0302ia alto tamen estas 338,65 m, do g\u0302i staras kiel imponega monto c\u0302e la fora horizonto, kiam oni g\u0302in rigardas ekde la plag\u0302o de Girvan. Kiel la fama Ayres-roko en Au\u0306stralio, g\u0302ia koloro konstante s\u0302ang\u0302ig\u0302as lau\u0306 la vetero kaj la tempo de la tago. Kelkfoje g\u0302i aspektas alloge invita; alifoje, terure minaca \u2013 ne senkau\u0306ze, c\u0302ar dum la jarcentoj, tie okazis pluraj s\u0302ippereoj. Pro tio, sur g\u0302i estas du lumturoj. En iu antikva verko pri la hibrida insularo, la au\u0306toro inkludis la rokon kiel la plej sudan insulon de tiu arkipelago."}, {"text_idx": "#001032", "text": "Diversaj gvidlibroj pri Ailsa Craig kaj la Ayrshire-regiono al kiu g\u0302i apartenas, asertas, ke tiu insulo neniam havis dau\u0306ran log\u0302antaron. Tamen, iom post publikigo en MONATO de la menciita eseo, mi konstatis, ne nur ke, g\u0302is antau\u0306 kelkaj jardekoj, estis tie dau\u0306ra log\u0302antaro, sed ke tiu eta komunumo konsistis el anoj de la familio de mia patrino. Tion mi malkovris kiam unu el miaj amikoj, kiu log\u0302as en la urbo Girvan, donacis al mi libron kaj DVD-diskon pri Ailsa Craig. La disko montras belajn vidaj\u0302on de la insulo, kaj inkludas longajn intervjuojn kun ankorau\u0306 ekzistantaj membroj de la familioj Girvan kaj Milroy, parencoj de mia patrino."}, {"text_idx": "#001033", "text": "Kvankam mi naskig\u0302is en Bolivio, do, lau\u0306 sud-amerika leg\u0302o, mi estas boliviano, miaj gepatroj estis skotoj. Mia patro, ano de la nord-skota klano MacAoidh (angligita Mackay, McKay [makaj]) devenas de la urbego Glasgovo; mia patrino, de graflando Ayrshire [ejrs\u0302ajr] (gaele: Inbhir Air [in'r aajr]), regiono en kiu situas Girvan. La familia nomo de la avino de mia patrino, je la ina flanko, estis Girvan, kaj s\u0302ia familio devenas de la samnoma urbeto. (En antikveco skotoj ne havis familiajn nomojn \u2013 krom la klannomo, se ili estis klananoj \u2013 do kelkfoje ili estis konataj per la nomo de sia log\u0302loko.) Lokanojn distingis du branc\u0302oj de la Girvan-familio, nome, \u201egirvanoj de Girvan\u201d, kaj \u201egirvanoj de Ailsa\u201d. Pluraj generacioj de la lasta grupo log\u0302is ekde la 19a jarcento sur la insuleto, kie la viroj okupig\u0302is pri minado de la diverskolora granito el kiu konsistis la roko. Tiu granito estis (kaj ankorau\u0306 estas) tre s\u0302atata, kaj estas uzata por fabrikado de curling-s\u0302tonoj. Curling (proksima prononco: \u201ekorling\u201d) estas tradicia skota vintra sporto, en kiu pezaj rondaj s\u0302tonoj kun metalaj ansoj estas glitigataj sur glacio. Al la urba branc\u0302o de la familio apartenis la s\u0302ipestroj de malgranda floto de s\u0302ipoj (inkluzive de fama s\u0302ipo \u201eLady Ailsa\u201d), kiu transportis la graniton de Ailsa Craig al la c\u0302eflando, kaj, dumsomere, turistojn, kiuj pasigis kelkajn horojn sur la insulo, promenante kaj gustumante teon kaj hejmfaritajn bakaj\u0302ojn en la eta insula teejo de unu el la sinjorinoj Girvan. Tia turismo ne plu estas permesita, c\u0302ar la insulo, kiu apartenas al loka nobelo, nun estas protektata ornitologia kaj botanika rezervejo. Tamen, el la haveno en Girvan, ekskursantoj povas per turisma s\u0302ipeto rondiri la maron c\u0302irkau\u0306 la insulo, kaj rigardi g\u0302in de proksime, kvankam ili ne plu rajtas meti piedon sur g\u0302in."}, {"text_idx": "#001034", "text": "La familio Girvan ne plu log\u0302as sur Ailsa Craig. Dum la intervjuoj, diversaj familianoj esprimas nostalgion pri la jaroj, kiam la roko estis ilia hejmo. Lau\u0306 ili, g\u0302i estis magia kaj loko, kie la log\u0302antoj estis sanaj, felic\u0302aj kaj bone nutritaj. Ili diras, ke ili neniam suferis de malsato, c\u0302ar abundis kaprolakto, s\u0302afaj\u0302o, kuniklaj\u0302o kaj fis\u0302o. Plie, ili neniam enuis, c\u0302ar c\u0302iam estis io interesa por okupi la tempon. Dimanc\u0302e ili kutimis promeni sur la bela verda altaj\u0302o, kie kreskis multaj specioj de floroj kaj plantoj. Fau\u0306no konsistis el marbirdoj, kaproj, s\u0302afoj kaj kunikloj. Marbirdoj ankorau\u0306 abundas, sed malpliig\u0302is la nombro de birdoj de kelkaj specioj, precipe de fraterkuloj. Ne nur Girvan-familianoj tie log\u0302is, c\u0302ar la lumtur-gardistoj havis edzinojn kaj infanojn, kaj la komunumo ankau\u0306 inkludis dungitajn granitministojn. Sabate okazis dancoj en kiuj partoprenadis inter 30 kaj 40 personoj. La muzikon provizis la insulanoj mem."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Mia patrino kutimis rakonti pri la Girvan-branc\u0302o de sia familio kaj s\u0302i ofte menciis sian parencon kapitano Girvan, s\u0302ipestro de Lady Ailsa1. Tiu estis Vilhelmo Girvan, lau\u0306s\u0302ajne la lasta posedanto de tiu titolo kaj de la s\u0302ipoj. Tamen, mia patrino neniam menciis \u2013 kaj kredeble ne sciis \u2013 ke iam parto de la familio log\u0302is sur la insuleto. Mi dubas, ke ekzistas alia insulo en la okcidenta skota insularo, kiu estas tiom malgranda kaj kiu iam subtenis tiom lau\u0306proporcie grandan komunumon."}, {"text_idx": "#001037", "text": "1. Modelo de la s\u0302ipo \u201eLady Ailsa\u201d [lejdi ejlza] vidig\u0302as en la muzeo de la Instituto McKechnie en Girvan."}, {"text_idx": "#001038", "text": "Konstante kreskas la monda log\u0302antaro. Post proksimume 40 jaroj g\u0302i nombros nau\u0306 miliardojn: la kresko devenos c\u0302efe de landoj en Azio kaj Afriko. Sed en Ukrainio (same kiel en Rusio kaj Belorusio) malkreskos la popolo."}, {"text_idx": "#001040", "text": "El tio sekvas konstanta maljunig\u0302o de la log\u0302antaro en Ukrainio. Nun la meza ago estas 39 jaroj; lau\u0306 UN post dek jaroj g\u0302i estos 40."}, {"text_idx": "#001041", "text": "Ovacioj, au\u0306 c\u0302u nur ovoj?"}, {"text_idx": "#001042", "text": "Ripetig\u0302as la demando en Ukrainio: \u201eKiu estis Mazepa?\u201d C\u0302u li estis vera batalanto kontrau\u0306 rusoj, au\u0306 c\u0302u li \u201etransiris\u201d al la svedoj dum la milito inter Rusio kaj Svedio antau\u0306 300 jaroj?"}, {"text_idx": "#001043", "text": "Okaze de la 370a datreveno de la naskig\u0302o de la ukraina hetmano la prezidanto de Ukrainio inau\u0306guris monumenton dedic\u0302itan al Mazepa. La ceremonio okazis en la c\u0302efurbo sur placo, kie siatempe danke al mono de Mazepa estis konstruita la militkatedralo de Sankta Nikolao."}, {"text_idx": "#001044", "text": "Aliflanke de la placo staris kontrau\u0306uloj de la evento. Cetere en Simferopolo (Krimeo) okazis pli vasta manifestacio \u201ekontrau\u0306 la perfidulo de la rusa popolo\u201d. Portreton de Mazepa oni prij\u0302etis per ovoj."}, {"text_idx": "#001046", "text": "En Ukrainio la populareco de la prezidanto, Viktor Jus\u0302c\u0302enko, preskau\u0306 nulas. Krome neniu scias, kiun politikan partion subteni. C\u0302iuj partioj multon promesas, sed nenion faras. Tion montras balotoj por la parlamento en la Teropil-provinco. Venkis la partio \u201eLibero\u201d estrata de Oleg Tjagnijenko. G\u0302i gajnis 33,8 % de la voc\u0302oj, kompare kun nur 5,5 % por la prezidanta partio \u201eNia Ukrainio\u201d."}, {"text_idx": "#001048", "text": "\u201eMazingira\u201d estas vorto en la svahila lingvo kun signifo: naturo, medio, naturprotekto. En norda Tanzanio, distrikto Bunda, inter lago Victoria kaj naturrezervejo Serengeti, estas aro da kvin vilag\u0302oj nomata \u201eSalama\u201d (paco)."}, {"text_idx": "#001049", "text": "Homoj tie vivas en malric\u0302o. Virinoj havigas akvon el flakoj kilometrojn foraj. Plurcent orfoj estas sen vivrimedoj. Ne disponeblas kurento. La vilag\u0302estro, Mramba Simba, parolas Esperanton, kaj klopodas uzi siajn kontaktojn kun Eu\u0306ropo por plibonigi la vivkondic\u0302ojn de la 14 500 vilag\u0302anoj."}, {"text_idx": "#001050", "text": "Mankas akvoputoj, lernejoj, mono por edukado kaj instruado de orfoj. En 2008 Mramba Simba vizitis Eu\u0306ropon kaj varbis por subteno de la regiona projekto \u201eMazingira\u201d, kiu organizas konstruadon de akvoputoj kaj lernejoj, kolektas monon por mikrokreditoj kaj subtenas orfojn."}, {"text_idx": "#001051", "text": "En sud-germana urbo Au\u0306gsburgo oni tiucele kolektis kelkmilojn da eu\u0306roj per diversaj agadoj. Ayten Ko\u0308ksal, mastrino de frizejo SchnippSchnapp [s\u0302nips\u0302nap] \u2013 onomatopea vorto por la ago de tondilo \u2013 dum du tagoj laboris sensalajre, tondis harojn de klientoj kaj eminentuloj, kiel ekzemple la federacia parlamentano Heinz Paula kaj la c\u0302efurbestro Kurt Gribl. Tiel s\u0302i enspezis 1000 eu\u0306rojn kaj donacis la tutan sumon."}, {"text_idx": "#001052", "text": "La akvocentralo, funkcianta kiel historia muzeo, kolektis monerojn kaj monbiletojn. Per la donacita mono la vilag\u0302estraro de Salama ac\u0302etis interalie ekipaj\u0302on por putoborado. Unu puto antau\u0306e kostis pli ol 6000 eu\u0306rojn. Nun borante mem, oni s\u0302paras monon kaj bezonas nur iom malpli ol 800 eu\u0306rojn por tuboj kaj pumpilo por unu puto. Grupo de subtenantoj dau\u0306rigas aktivaj\u0302ojn por kolekti monon kaj tiel subteni la akvoprojekton en Salama."}, {"text_idx": "#001053", "text": "Alude al germana parolturno ein blaues Wunder erleben (lau\u0306vorte: sperti bluan miraklon), sperti malagrablan surprizon, la teatroensemblo Berliner Compagnie verkis teatraj\u0302on titolitan Das blaue Wunder (La blua miraklo). Temas pri tutmonda tendenco al privatigo de s\u0302tataj kaj komunumaj entreprenoj, precipe akvo-provizaj. Kiu kredas, ke privataj entreprenoj laboras pli bone ol publikaj, tiu baldau\u0306 spertos \u201ebluan miraklon\u201d."}, {"text_idx": "#001054", "text": "Malbonig\u0302as kvalito, kreskas prezoj. Investintoj gajnas grandegajn profitojn. En Cochabamba, Bolivio, la popolo komence suferegis, poste organizis kolektivan proteston. Tiu movado sukcesis. La vendo de akvoprovizado estis nuligita. Ne c\u0302ie la log\u0302antaro sukcesas tiel solidarece organizi \u201eakvomiliton\u201d. La financpova alianco de firmaoj kaj politiko multloke energie klopodas antau\u0306enpus\u0302i privatigon."}, {"text_idx": "#001055", "text": "En la teatraj\u0302o la akvo-krimuloj renkontig\u0302as en \u2013 intertempe privata \u2013 kanalreto sub Parizo, alian fojon en psikiatria kliniko en Berlino, en hotelo Kor\u2019 de Jesuo pinte de la Kristo-statuo super Cochabamba, en dezerto kaj en korto de malliberejo. Tie je la fino la entreprenestroj mem spertas la \u201ebluan miraklon\u201d. La civila rezisto do venkas."}, {"text_idx": "#001056", "text": "La direktoro de la akvocentralo en Au\u0306gsburgo invitis la ensemblon, kaj la urba entrepreno pagis la kostojn. Ducent gastoj vizitis la spektaklon. La enspezoj de 2000 eu\u0306roj, akiritaj pro vendo de enirbiletoj, estas donacitaj por akvoputoj en tanzania Salama."}, {"text_idx": "#001058", "text": "La libreto Ksenofobia gvidlibro al la nederlandanoj prezentas Nederlandon en moketa, sed simpati-plena maniero. Iuj priskriboj konformas al antau\u0306jug\u0302oj. C\u0302u nederlandanoj estas tiom s\u0302paremaj, kiel oni kutime diras? Jes, senhezite respondas la au\u0306toro, ne riproc\u0302e, sed simple post honesta observado."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Mi bedau\u0306ras, ke mi ne legis la Ksenofobian gvidlibron al la japanoj antau\u0306 la Universala Kongreso en Jokohamo, kaj mi esperas, ke eldonejo Bero havos la bonan ideon eldoni tradukon de Ksenofobia gvidlibro al la poloj okaze de la kongreso en Bjalistoko. Kaj mi rimarkas, kun scivola timo, ke ekzistas ankau\u0306 Ksenofobia gvidlibro al la kanadanoj!"}, {"text_idx": "#001063", "text": "Ciganoj konsistigas la plej grandan minoritaton en Hungario. Nuntempe frapas aparte ilin la ekonomia krizo: g\u0302enerale mankas al ili metioj au\u0306 aliaj okupoj."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Lastatempe en sia au\u0306to traveturis vilag\u0302on instruisto. Subite antau\u0306 la au\u0306ton kuris cigana knabino. Evitig\u0302is karambolo, kaj la knabino ne estas vundita. Tamen malgrau\u0306 tio aperis aro da ciganoj, kiuj mortbatis la instruiston. La okazintaj\u0302o s\u0302okis la hungaran publikon."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Simile, kiam rumana sportisto, ano de elita manpilka klubo en la urbo Veszpre\u0301m [vesprem], estas murdita per tranc\u0302ilo, la polico suspektis ciganojn. En alia urbo, Miskolc [mis\u0302kolc], arig\u0302is ciganoj, kies konduto kreis konfliktojn. Lau\u0306 la urba policestro, la ciganoj c\u0302iel pekis, krom prirabi bankon."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Pro la ekonomia krizo malaltig\u0302as la porinfanaj subvencioj, per kiuj precipe vivas la ciganoj. Tamen ili malofte elmigras al s\u0302tatoj ekonomie pli favoraj. Do nepras, ke la registaro trovu solvon."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Ekde frua aprilo 2009 Albanio kaj Kroatio membras oficiale en Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o (NATO). Finfine eblis membrig\u0302o post interna reformado de la ekonomia kaj jura sistemoj de la du s\u0302tatoj, same plifortigo de sekureco, libereco kaj aliaj aspektoj de la socia vivo."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Albanoj estas sufic\u0302e entuziasmaj pro membrig\u0302o. Tion spegulas lastatempa enketo, kiu indikas, ke 98 % de la albanoj subtenas membrig\u0302on. Tiel ili atendas pli da fremdaj investaj\u0302oj, kiuj probable altig\u0302os pro enlanda sekureco. Cetere membrig\u0302o en NATO signifas alpas\u0302on al membrig\u0302o en la Eu\u0306ropa Unio (EU). Fine, NATO-membrig\u0302o firmigas landlimojn kaj ties agnoskon fare de najbaraj s\u0302tatoj, ekzemple Grekio."}, {"text_idx": "#001069", "text": "Ne hazarde, antau\u0306 la NATO-membrig\u0302o de Albanio, Grekio subskribis traktaton pri suda marlimo, malgrau\u0306 protestoj de naciismaj organizaj\u0302oj en Grekio, kiuj delonge volas teritorion en Norda Epiro au\u0306 suda Albanio."}, {"text_idx": "#001070", "text": "Bons\u0302ance, Kroatio jam solvis problemojn kun Slovenio, kiu portempe estis blokinta ties membrig\u0302on kaj kiu same atendas baldau\u0306an membrig\u0302on ankau\u0306 en EU."}, {"text_idx": "#001071", "text": "Aliflanke Makedonio ankorau\u0306 stagnas pro blokig\u0302o de najbara Grekio, kiu postulas s\u0302ang\u0302on de la nomo de tiu c\u0302i s\u0302tato. Albanaj partioj en Makedonio volas, ke g\u0302i nomig\u0302u Norda Makedonio, kio kontentigus grekojn. Poste oni esplorus sciencmaniere la etnogenezajn radikojn de la popolo de Makedonio. Se dekstrulaj regantoj slavmakedonaj ne tiom longe obstinus, Makedonio estus jam la 29a NATO-membro."}, {"text_idx": "#001072", "text": "Oni atendas, ke baldau\u0306 membrig\u0302os al NATO ankau\u0306 du aliaj okcident-balkanaj landoj: Bosnio-Hercegovino kaj Montenegro. Tiucelan iniciaton jam entreprenis Albanio kaj Kroatio kunlabore kun Usono. Antau\u0306 nelonge estis subskribita interkonsento pri libera senviza komunikado inter Albanio kaj Bosnio-Hercegovino."}, {"text_idx": "#001073", "text": "J\u0302urnalisto en Beogrado, Serbio, lastatempe komentis: \u201eMultaj serbaj s\u0302oforoj ne veturas. Ili estas armitaj per siaj au\u0306tomobiloj\u201d."}, {"text_idx": "#001074", "text": "Tio sonas vere, c\u0302ar en Beogrado dum la unua semajno de aprilo pereis pro trafik-akcidentoj ok homoj. Necesas novaj, pli rigoraj leg\u0302oj, sed tiuj ankorau\u0306 ne pretas."}, {"text_idx": "#001075", "text": "Serbio situas sur balkana narkotaj\u0302o-vojo kaj la polico multe laboras kontrau\u0306 kontrabandistoj. Tiuj ne interesig\u0302as pri Serbio kiel merkato, simple pri la fakto, ke g\u0302i staras c\u0302e vojkrucig\u0302o inter ric\u0302aj eu\u0306ropaj landoj. En 2008 la serba polico agis 6 000 fojojn kaj konfiskis 1,4 tunojn da marih\u0302uano, 207 kilogramojn da heroino kaj 15 kilogramojn da kokaino."}, {"text_idx": "#001076", "text": "Konsternig\u0302is altranguloj en Litovio \u2013 la prezidanto Valdas Adamkus, la c\u0302efministro Andrius Kubilius kaj la parlamentestro Arunas Valinskas \u2013, kiam ili ricevis strangan leteron. Skribis tiel nomataj Rael-adeptoj, kiuj petis terenon por konstrui en Litovio NIFO-ambasadejon (NIFO = Neidentigita Fluganta Objekto). Lau\u0306 la adeptoj la NIFO-civilizacio planas viziti la teron en la jaro 2035."}, {"text_idx": "#001077", "text": "Lau\u0306dire j\u0302urnalisto kaj kantisto Claude Vorilhon, konata kiel Rael, renkontis en 1973 en Francio verdhau\u0306tan eu\u0306ropec-aspektan vivulon, 25 000-jarag\u0302an, el la planedo Elohimo. La eksterterano invitis la j\u0302urnaliston al sia fluganta telero."}, {"text_idx": "#001078", "text": "Tie, lau\u0306 la famo, Rael malkovris la \u201everon\u201d pri la Sankta Skribo. La verdhau\u0306tulo neis la teoriojn de Charles Darwin, klarigante, ke homojn science kreis eksterteraj civilizacioj, kiuj perfekte regas genetikajn teh\u0302nologiojn. La Rael-adeptoj kredas, ke la kosmaj vivuloj nun volas reveni al siaj idoj. Tial ili bezonos alterig\u0302ejon au\u0306 ambasadejon."}, {"text_idx": "#001079", "text": "En sia letero la Rael-adeptoj rimarkis, ke Litovio estas kurag\u0302a kaj gastama lando. Adepto-delegacio, kiu vizitis Litovion, volis, ke Litovio estu la unua lando, kiu renkontos la eksterteranojn."}, {"text_idx": "#001080", "text": "Okcidenta Balkanio konsistas el landoj, kies reliefo estas relative montara. Tio malfaciligas la komunikadon en la regiono kaj eksteren. Plej postrestintaj estas Albanio, Makedonio, Kosovo kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#001081", "text": "Por Makedonio kaj Kosovo tio des pli problemas, ke ambau\u0306 landoj ne havas maran koridoron, do ne konsideratas mediteraneaj, kvankam ili situas tre proksime al la Adriatika, Ionia kaj Egea maroj, partoj de Mediteraneo. La ekzistantaj au\u0306tos\u0302oseoj ligantaj ilin kun la maro je distanco de kelkcent kilometroj trapasas montaran regionon en Albanio kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Dum la lastaj jaroj okazis grandaj laboroj en Albanio por konstrui novajn au\u0306tos\u0302oseojn ligantajn Kosovon kaj Makedonion kun Adriatiko, tra la marhaveno de Durre\u0308s. La unua, konstruata de uson-turka kompanio, estas jam finig\u0302onta danke al la investaj\u0302o registara de pli ol miliardo da eu\u0306roj. La projekto antau\u0306vidas duoblan tunelon tramontegan ses kilometrojn longan kaj la konstruon de kelkdek altaj pontoj kaj aliaj vojartaj\u0302oj. La veturado ig\u0302os komforta, mallongtempa kaj sekura ankau\u0306 dumvintre. Danke al tiu nova au\u0306tos\u0302oseo oni povas atingi Kosovon de la maro dum du horoj."}, {"text_idx": "#001083", "text": "Estas projektita kaj komencita ankau\u0306 la alia au\u0306tos\u0302oseo, liganta Durre\u0308s kun Makedonio tra la montaro Martanesh en orienta Albanio, kun tuneloj pli ol tri kilometrojn longaj kaj multaj pontoj. Danke al tiu au\u0306tos\u0302oseo Makedonio atingeblos dum unu horo. Krome kreig\u0302os favoraj kondic\u0302oj por plilongigi la au\u0306tos\u0302oseojn g\u0302is Serbio kaj Bulgario. Tio i.a. mallongigus la distancon inter Sofio kaj la marhaveno de Varna je pli ol 100 kilometroj."}, {"text_idx": "#001085", "text": "Sed, kiam rompig\u0302is la amikaj interrilatoj, la miksitajn familiojn trafis ofte malfelic\u0302o. Vole-nevole paroj divorcis kaj la infanoj estis dividitaj inter la iamaj geedzoj. Ankau\u0306 por nedivorcintaj familioj komencig\u0302is malfacila vivperiodo. Multaj albanaj edzoj kaj ec\u0302 rusaj edzinoj estis persekutitaj, arestitaj au\u0306 enkarcerigitaj. Kelkaj estis ec\u0302 kondamnitaj al morto."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Sorton tian spertis la familio de Xhavit Sollaku [dj\u0302avit solaku], juna ing\u0302eniero, kaj Irina. La paro geedzig\u0302is en 1954, poste naskig\u0302is du g\u0302emelinoj, Elena kaj Vera. Irina eklog\u0302is en Tirano, en Albanio, kie la familia vivo g\u0302is 1961 prosperis."}, {"text_idx": "#001087", "text": "Tiam, tamen, pro tio, ke la paro rifuzis divorci, Xhavit kaj Irina ricevis pli malaltajn laborpostenojn. Kiam du fratoj de Xhavit provis fug\u0302i okcidenten, la s\u0302tato sendis la geedzojn provincen. En 1976 Xhavit estis arestita kaj, post proceso \u201emalantau\u0306 fermitaj pordoj\u201d, kondamnita al morto."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Tio signifis, ke liaj filinoj ne rajtis iri al universitato kaj la tri virinoj estis devigitaj vivi en fora vilag\u0302o, kie dum dek jaroj, zorge observataj de policistoj kaj aliaj au\u0306toritatoj, ili laboris kiel terkultivistoj."}, {"text_idx": "#001089", "text": "Nur en 1988 Irina rajtis reveni al Sovetio kun siaj filinoj. Tie, tamen, s\u0302i konis malmultajn homojn, kaj post preskau\u0306 20 jaroj s\u0302i decidis reveni al la dua patrujo, al Albanio. Ne plu regas tie totalismo, kaj la vivnivelo sufic\u0302e plibonig\u0302is."}, {"text_idx": "#001090", "text": "Obamenaj\u0302o, au\u0306 haladzo de socialisma aventurismo"}, {"text_idx": "#001091", "text": "Tiel historiistoj de la estonteco vers\u0302ajne nomos la nunan tragikan epokon de usona historio. Verdire, ekzistis antau\u0306aj registaroj, kiuj ekis socialisman aventurismon. Clinton kaj Bush (la filo), sekvante utopiajn ideojn, devigis bankojn rompi la regulojn kaj financi hipotekon de tiuj, kiuj nek kapablis nek planis redoni la s\u0302uldojn."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Tamen en c\u0302i tiu artikolo temas nek pri la socialismo infektinta Usonon, nek pri la ekonomia katastrofo kau\u0306zita de la aventurismo de socialismaj elitoj. Temas pri subfoso de la lando-fundamento rezulte de neglektemo flanke de la tri branc\u0302oj de la s\u0302tatregado kaj de la du c\u0302efpartioj (praktike jam kvazau\u0306 unu). Rezulte, en la prezidanta fotelo de Usono nun sidas ... uzurpulo."}, {"text_idx": "#001099", "text": "G\u0302uste lau\u0306 la duobla kriterio la senato konkludis, ke, jes, McCain estas hereda civitano. La decido estas strec\u0302ita. Ambau\u0306 gepatroj de McCain ja estis civitanoj de Usono (kaj tre honoraj), sed li naskig\u0302is en hospitalo en Panamo kaj teorie povus farig\u0302i civitano de Panamo."}, {"text_idx": "#001102", "text": "Malkiel la nocio \u201ehereda civitaneco\u201d devenanta el historia pasinteco, la \u201ecivitaneco rezulte de nasko\u201d estas difinita en la moderna usona leg\u0302aro. Ekzemple, lau\u0306 punkto \u00a7 1401(a), infano naskita sur teritorio de Usono ig\u0302as civitano de Usono. Tiel akiras civitanecon la tiel nomataj \u201eankraj beboj\u201d (angle: anchor babies) naskitaj de kontrau\u0306leg\u0302aj log\u0302antinoj au\u0306 turistinoj."}, {"text_idx": "#001104", "text": "La avino de Obama (lau\u0306 la patro) Sarah Obama atestis: \u201eMi c\u0302eestis dum lia naskig\u0302o en hospitalo de Mombasa, Kenjo, la 4an de au\u0306gusto 1961\u201d (la originalo de la registraj\u0302o de la intervjuo trovig\u0302as c\u0302e Philip Berg, pri kiu temos sube). La patrino de Obama (usonanino) estis tiam 18, do s\u0302i ne povis usonanigi la bebon en eksterlanda teritorio. Tial la propagando penas kredigi, kvazau\u0306 Obama naskig\u0302us en la usona s\u0302tato Havajo (kio krome ne farus lin hereda civitano)."}, {"text_idx": "#001107", "text": "Kaj jen ec\u0302 pli. La dua (duon-)patro de Obama, Lolo Soetoro, estis civitano de Indonezio. Li adoptis la junulon kaj venigis lin en Indonezion, kie li registris la duon-filon kiel Barry Soetoro, civitanon de Indonezio, islamanon. Indonezio ne rekonis duoblan civitanecon, do se Obama havis iun usonan civitanecon antau\u0306e, g\u0302i estis nuligita. Poste Obama veturis el Indonezio eksterlanden, inkluzive de Pakistano, kien eniro por usonanoj tiutempe estis malpermesata. Do la fakto pri lia indonezia civitaneco estas evidenta."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Ekde somero 2008 kelkdeko da civitanoj ekprocesis, deklarante, ke Obama ne estas hereda civitano au\u0306 eble neniu civitano de Usono. Inter la plendantoj estis ankau\u0306 mem prezidanta kandidato, ambasadoro Alan Keyes. Notu, ke Keyes estas nigrulo. C\u0302iuj jug\u0302istoj cinike sabotadis kaj rifuzis konsideri la kazojn sub la sama preteksto, kvazau\u0306 ordinaraj usonaj civitanoj ne estus g\u0302enitaj per duboj pri la valideco de sia prezidanto."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Krom kelkaj malgrandaj agentejoj, neniuj c\u0302efaj amaskomunikiloj iam tus\u0302as c\u0302i tiujn groteskajn \u2013 sed memevidentajn \u2013 faktojn. Plej sistemece kaj regule raportas pri c\u0302i tiu konstitucia krizo la agentejo World Net Daily de Joseph Farah (). Estis li, kiu kolektis pli ol 330 000 subskribojn, kaj transsendis al la Supera Kortumo dekmilojn da leteroj, postulantaj tuj kontroli la paperojn de Obama kaj interrompi lian oficon."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Kial dum Obama-kampanjo ne protestis prezidanto Bush, kies devo estas protekti la konstitucion? Kial ne protestis kaj ne protestas ec\u0302 unu el pli ol 500 kongresanoj, kies devo estas ankau\u0306 protekti la konstitucion? Kial ne protestis kaj ne protestas la Supera Kortumo, kies devo estas kio? G\u0302uste, protekti la konstitucion. Kial ne protestis kaj ne protestas la respublikana partio kontrau\u0306 neleg\u0302a rivalo? Rivalo! Kial la demokratia partio subtenis neleg\u0302an kandidaton? Kial ne protestis mos\u0302ta sinjorino Clinton, kiun oni tiel senceremonie forpus\u0302is meze de s\u0302ia propra prezidanta kampanjo? Kial ne protestis kaj ne protestas ec\u0302 unu el la 50 tiel nomataj s\u0302tat-sekretarioj, kiuj kontrolu la validecon de la kandidatoj? Aparte, kial la sekretariino de Kalifornio ne subtenis la proteston de la prezidanta kandidato Alan Keyes? Tio estas tre malbona, sinjorino sekretariino, ofendi 100 % nigrulan kandidaton de \u201eproleta origino\u201d. Tio c\u0302i nomig\u0302as \u201erasismo\u201d, oni sciu. Oni severe riproc\u0302os vin pro tio ..."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Estas sufoke kaj malsanige sidi endome. En la finna kamparo multaj homoj \u2013 sed ne sufic\u0302e multaj \u2013 s\u0302atas movig\u0302i en fres\u0302a aero, sendepende de la vetero. Ne nepre estas bezonataj multekostaj sportiloj. Oni ja povas piediri, g\u0302ui la kolorojn de c\u0302ielo kaj arboj, foti, kureti, fis\u0302kapti, vadi kaj nag\u0302i en lago au\u0306 rivero, konforme al la log\u0302loko kaj sezono."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Por hobiaj fis\u0302kaptistoj ne tre gravas la kaptaj\u0302o, ili estas kontentaj pri la simpla provo kapti fis\u0302ojn, pri la sinmovado sur lago, pri la rigardado de pejzag\u0302oj kaj spirado de pura aero. Vintre oni povas fari neg\u0302ulon kaj kastelon el neg\u0302o, lanternon el neg\u0302buletoj au\u0306 el glaciigita akvo en sitelo. Oni povas mars\u0302i sur dika neg\u0302o kaj ridegi pro la malfaciloj, au\u0306 j\u0302etadi molajn neg\u0302bulojn al iu celo (malmolaj neg\u0302buloj estas malpermesitaj). Tuta familio au\u0306 amika grupo povas amuzig\u0302i kune. Se oni log\u0302as en urbo, oni unue devas trovi iun parkon au\u0306 veturi ekster la urbon, sed en kamparaj vilag\u0302oj, lernejaj kortoj kaj agrikulturaj bienoj oni kutime povas trovi ludterenon tuj ekster la elirejo. Post sufic\u0302a ludado bongustas varma trinkaj\u0302o, malvarma biero, rostitaj kolbasoj kaj buterpanoj."}, {"text_idx": "#001123", "text": "C\u0302i-vintre en Lestija\u0308rvi oni faris golftrakon sur la glacio de lago kaj invitis homojn, kiuj neniam antau\u0306e golfludis, lui c\u0302ion bezonatan je modera prezo. En laponstila tendo lagoborde la luigantoj semajnfine dej\u0302oris, bruligis konstantan fajron, invitis la enirintojn sidig\u0302i sur benkoj, kovritaj per boacofeloj kaj regalis ilin per frandaj\u0302etoj (pagendaj!). Tra la fumotruo de la tendo ens\u0302vebis neg\u0302eroj, la sidantoj rigardadis nubojn konstante aliformig\u0302antajn, sunon, lunon. Proksime al la bordo estis uzebla ankau\u0306 senneg\u0302a ejo por ludo, en kiu oni glitigas dikajn keglojn kiel en kurlingo. La menso kaj korpo bonfartas, se oni sufic\u0302e ofte iras eksteren."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Lastatempe Germanion alarmis pluraj skandaloj pri misuzado grandstila: kompanioj spionis ret-leterojn de siaj dungitoj! Se tio okazus nur en konkreta okazo de suspekto pri ekzemple korupteco, oni ankorau\u0306 iel povus kompreni. Sed se kompanio sen iu suspekto spionas c\u0302iujn siajn dungitojn, tio neniel estas tolerebla."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Plej abomeninda tamen por mi estas la amasa krima uzado de la reto por infan-pornografio. Certe, tia nau\u0306za misuzo de senkulpaj infanoj ekzistas jam delonge, sed nun, helpe de la reto, g\u0302i farig\u0302is preskau\u0306 amas-fenomeno. Fakulo klarigis, ke nur per la reto inters\u0302ang\u0302ado kaj vendado de pornografiaj fotoj povis atingi tian gigantan dimension. Senprobleme, fulmrapide kaj mondvaste la krimuloj povas kontentigi sian perversan fantazion. La polico praktike ne kapablas vere persekuti tiujn krimulojn, jam pro la giganta nombro de perversuloj. Simile politikistoj ja povas fari unu leg\u0302on post alia por malfaciligi la fian metion, sed la krimuloj c\u0302iam trovas novajn vojojn kaj eblojn por dau\u0306rigi sian abomenindan agadon kaj komercadon. Cetere ni povas esti certaj, ke pro la granda postulado en la reto oni nun misuzas multe pli ol antau\u0306e infanojn por pornografio. Jen la malbelega parto de la reto. Sed c\u0302u pro tio ni rezignu pri g\u0302iaj avantag\u0302oj? Certe ne, sed estas timige, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001127", "text": "Lastatempe, okaze de s\u0302tatestra kunveno en C\u0302inio por pridiskuti mondajn ekonomiajn problemojn, la albana c\u0302efministro Sali Berisha vizitis la Grandan Muron. La albano, konata en sia lando kiel fervora migranto, grimpis 1500 s\u0302tupojn por atingi la plej altan parton de la muro. Tion g\u0302is nun faris neniuj el la 400 s\u0302tatestroj vizitintaj la Grandan Muron. Pro tio la lokaj au\u0306toritatoj donis al la albana c\u0302efministro honoran atestilon. Berisha dankis, komparante la grimpadon kun tiu en la elekto-kampanjo jam komencig\u0302inta por la c\u0302i-someraj landaj balotoj."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Antau\u0306 nelonge albanoj rememoris unu el miloj da masakroj okazintaj dum la c\u0302irkau\u0306 duonjarcenta komunisma reg\u0302imo. Temas pri la ekzekuto sen jug\u0302proceso de 22 civitanoj akuzitaj pro grenad-eksplodigo en la sovetia ambasadejo en Tirano en februaro 1951."}, {"text_idx": "#001129", "text": "Tuj post la atako la ministrejo pri internaj aferoj listigis homojn arestotajn. Inter ili estis eksaj partizanoj dum la kontrau\u0306fas\u0302ista milito, intelektuloj kaj patriotoj, kiuj sin esprimis kontrau\u0306 la politiko de la komunista partio. C\u0302iuj estis senkulpaj, elektitaj vers\u0302ajne hazarde por timigi la popolon."}, {"text_idx": "#001130", "text": "Nur post la masakro la reg\u0302imo organizis surpaperan jug\u0302proceson por pravigi la mortigojn. Jug\u0302istoj kaj prokuroroj, kiuj ne volis akcepti la proceson, estis tuj maldungitaj au\u0306 persekutataj. Nur kelkajn monatojn poste oni eksciis pri la veraj kulpuloj pri la atako kontrau\u0306 la ambasadejo: policanoj en la s\u0302tata sekureco."}, {"text_idx": "#001132", "text": "Gerando estas c\u0302arma urbo en nord-okcidenta Francio, kiu kus\u0302as sur samnoma duoninsulo c\u0302e la Atlantika Oceano kaj estas parto de suda Bretonio. G\u0302i estas iama c\u0302efurbo, konata pro siaj ric\u0302a historio kaj unika aspekto. En Gerando superregas du diferencaj pejzag\u0302oj: \u201eblanka\u201d (pro la produktado de salo el oceana akvo) kaj \u201enigra\u201d (pro la najbareco de vastega marc\u0302o de Granda Briero)."}, {"text_idx": "#001133", "text": "En g\u0302ia regiono pluraj lokoj atestas pri homa log\u0302ado ekde pratempoj. Mezolitikaj kaj neolitikaj restaj\u0302oj videblas en kelkaj vilag\u0302oj. Aktualaj esploroj pruvis spurojn de dau\u0306ra restado ekde la neolitiko g\u0302is la fer-epoko, dum kiu periodo la log\u0302antoj jam praktikis agrikulturon kaj produktis salon. Poste la regionon konkeris romianoj. Du domaroj sur la kamparo atestas pri la tiutempaj vivkondic\u0302oj, nome Clis [kli] kaj Beaulieu [bolje\u0301]. En c\u0302i-lasta supozeble estis dia kultejo."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Gerando estis koloniigita de bretonoj en la dua duono de la 6a jarcento. G\u0302ia origina bretona nomo estis Uuenran. Surbaze de la arkeologiaj trovaj\u0302oj apud la nuna preg\u0302ejo fine de la 19a jarcento, iuj atribuas la fondon de la urbo al trupoj de la bretona princo Varoch (577-594), veninta el najbara urbo Vannes [van]. Aliaj subtenas la hipotezon, ke Gerando disvolvig\u0302is c\u0302irkau\u0306 la preg\u0302ejo de Sankta Aubin [obe\u0301n]."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Al la bretona reg\u0302o Salomon (857-874) oni aljug\u0302as la fondon de gimnazio por kanonikoj. La geranda senjorio estis regata de la episkopo de Nantes [nant] kaj de la duko de Bretonio. G\u0302i estig\u0302is ankau\u0306 grava celo por la regantoj dum la milito pri heredo de Bretonio inter 1342 kaj 1381. Poste la fama familio Monfort konstruigis imponajn remparojn c\u0302irkau\u0306 la urbocentro, trafe adaptitajn al la evoluo de artilerio. Tiuj defendmuregoj, kiuj estas bone konservitaj, estas nun videblaj."}, {"text_idx": "#001136", "text": "En la mezepoko Gerando estig\u0302is grava religia, administra kaj komerca centro de la duoninsulo, kies ric\u0302eco fontis el komercado per salo kaj vino. En ties c\u0302irkau\u0306aj\u0302o aristokratoj konstruigis bretonstilajn nobeldomojn, kiuj posedis ankau\u0306 agrojn, muelejon kaj kapelon."}, {"text_idx": "#001137", "text": "La urbo iam estis haveno c\u0302e Atlantiko, sed ekde la 16a jarcento pro ensablig\u0302o g\u0302i perdis sian marfamon favore al Le Croisic [kru\u0306azi\u0301k] kaj Le Pouliguen [pulige\u0301n]. Tiu periodo postlasis belajn c\u0302arpentaj\u0302ojn en la preg\u0302ejo kaj sur pordegoj de nobeldomoj. Nur la nobeldomo en Careil [kare\u0301j] prezentas novstilan log\u0302ejon."}, {"text_idx": "#001138", "text": "Kvankam ekonomie malfortig\u0302inta, Gerando plu restis religia kaj administra centro. Reg\u0302aj oficistoj, monah\u0302oj, aristokratoj kaj komercistoj konstruigis en la mezepoka urboparto klasikajn arkitekturaj\u0302ojn, kiuj donas la hodiau\u0306an aspekton de la urbo. Pilastro-pordoj, frontonoj ornamas la plej belajn domojn; dekoraj\u0302oj emfazas la regulecon de fasadoj kaj skulptitaj lukoj plibeligas la ardezajn tegmentojn."}, {"text_idx": "#001140", "text": "Gerando okupis la duan lokon lau\u0306 la nombro de log\u0302antoj (post Nantes) en la nova distrikto Loire-Infe\u0301rieure (Malalta Luaro). Tamen de la 19a jarcento komencig\u0302is periodo de demografia malkresko. La urbo ne profitis la industrian au\u0306 turisman disvolvig\u0302ojn, okazintajn en la najbaraj urboj Saint-Nazaire kaj La Baule. Tamen iompostiome novaj log\u0302ejoj c\u0302irkau\u0306is la bulvardojn, kas\u0302ante la vidaj\u0302on al salmarc\u0302oj. En la urbo oni konstruis stacidomon en 1879, kaj novajn foirhalojn en 1912."}, {"text_idx": "#001141", "text": "La konsciig\u0302o pri la graveco de urba heredaj\u0302o, prikantita de fama verkisto Balzac [balza\u0301k], ebligis registron de la preg\u0302ejo (1856) kaj fortikaj\u0302o (1877) en la Listo de Historiaj Monumentoj. Baldau\u0306 poste komencig\u0302is la unuaj renovigoj. Ekde 1960 la demografia kaj ekonomia evoluo aldonis novan aspekton al la moderna civito, kie najbaras log\u0302ejaj, komercaj, industriaj, sed ankau\u0306 kulturaj kaj sportaj konstruaj\u0302oj. Arkitektoj zorgis pri la konservo de urba aspekto per respektado de la historiaj heredaj\u0302oj kaj panoramoj."}, {"text_idx": "#001142", "text": "La fortikaj\u0302o de Gerando datumas grandparte de la 15a jarcento. La remparojn oni konstruis sur la loko de restaj\u0302oj. Ses turoj kaj kvar pordegoj markas punktojn lau\u0306 la 1434 m longaj kaj bonege konservitaj kurtinoj. G\u0302i prezentas gravan ateston pri la rapideco en la adaptig\u0302o de militaj arkitekturaj\u0302oj al la apero kaj evoluo de artilerio."}, {"text_idx": "#001143", "text": "Unu el la kvar pordegoj estas la Pordego de Sankta Mikaelo, kiu staras, c\u0302irkau\u0306ita de du turoj, c\u0302e la c\u0302efa enirvojo kaj montras identecon kaj povon de la urbo. Konstruita meze de la 15a jarcento, en g\u0302iaj turoj log\u0302is sinsekve guberniestroj. En la 19a jarcento g\u0302i estig\u0302is urbodomo. Nun en g\u0302i funkcias muzeo pri la geranda regiono."}, {"text_idx": "#001144", "text": "La romanstilan preg\u0302ejon de Sankta Aubin oni detruis dum rabado de Gerando en 1342. Postrestis nur la ornamitaj pilieroj de la konstruaj\u0302o. La nunan preg\u0302ejon oni konstruis en la 15a kaj 16a jarcentoj en flamgotika stilo."}, {"text_idx": "#001145", "text": "La Kapelo de la Blanka Sinjorino estas sidejo de urba paroh\u0302ejo. G\u0302i estas la plej malnova konstruaj\u0302o, situanta interne de la fortikaj\u0302o kaj estis konstruita en la 13a jarcento. La sobreco de g\u0302ia gotika stilo plibeligas la unusolan navon. En la kapelo oni subskribis la duan traktaton pri Gerando en la jaro 1381, kiu metis finon al la konflikto inter la reg\u0302o de Francio kaj la duko de Bretonio."}, {"text_idx": "#001146", "text": "Kiam la malgrandaj landoj Au\u0306strio kaj Hungario malpermesis kultivadon de maizo \u201eMon810\u201d, la usona agrar-kompanio Monsanto ne reagis; sed nun malpermesis g\u0302in ankau\u0306 granda lando de Eu\u0306ropa Unio (EU), Germanio. Tuj Monsanto aliris tribunalon por ke tiu nuligu la malpermeson, c\u0302ar kompreneble estas grava bato por la kompanio, ke la plej granda kaj industrie grava lando de EU rifuzas genteknike manipulitan Monsanto-maizon. EU ja g\u0302enerale toleras kultivadon de tiu planto, sed same toleras, se per bonaj argumentoj EU-lando ne permesas g\u0302in. Do oni povas atendi, ke Monsanto ne venkos en la proceso. EU intertempe aprobis la malpermesojn en Hungario kaj Au\u0306strio, do g\u0302i apenau\u0306 povas agi alimaniere pri Germanio."}, {"text_idx": "#001147", "text": "Sed c\u0302u tiu maizo ne estas mirakla kreskaj\u0302o? G\u0302i enhavas genon, kiu protektas la planton kontrau\u0306 damag\u0302oj, kiujn kau\u0306zas eta tineo kun la scienca nomo Ostrinia nubilalis. Ties rau\u0306po mang\u0302ante al si vojon tra la tigoj de maizo au\u0306 lupolo kavigas la planton, kaj sekve de tio la tigoj rompig\u0302as kaj la planto mortas. Do per sia genteknika truko Monsanto garantias pli grandajn rikoltojn. Sed kial ne c\u0302iuj kultivistoj akceptas tian helpon kontrau\u0306 maizotineo? La problemo estas, lau\u0306 sciencaj studoj uzataj de la germana registaro, ke la veneno de la enplantita geno povas damag\u0302i ne nur la malbonan tineon, sed ankau\u0306 mortigi larvojn de la c\u0302armaj kaj utilaj kokcineloj, same abelojn kaj organismojn en akvoj."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Tamen kial aliaj landoj, precipe Usono mem, Brazilo, Argentinio kaj C\u0302inio ne nur toleras, sed favoras kultivadon de la Monsanto-maizo? C\u0302u tie oni ne timas riskojn au\u0306 c\u0302u oni simple neglektas ilin? En tiuj landoj ankau\u0306 aliaj genteknike manipulitaj plantoj estas jam delonge amase uzataj, ekzemple sojofaboj kaj kolzo. Sed en Eu\u0306ropo skeptiko kaj rezisto kontrau\u0306 genteknike s\u0302ang\u0302itaj plantoj estas granda. Rifuzas ilin ne nur multaj bienistoj, sed precipe grandnombre la konsumantoj."}, {"text_idx": "#001149", "text": "Aparte granda estas la skeptiko en Germanio. Laste en la sud-germana regiono Algovio (apud la Alpoj) en unu distriko 1600 el c\u0302irkau\u0306 2200 terkulturistoj faris kontrakton, lau\u0306 kiu neniu el ili uzos genteknike manipulitajn semojn kaj bestonutraj\u0302on. Tio gravas, c\u0302ar en tiu regiono oni produktas precipe lakton. G\u0302is antau\u0306 nelonge iuj asertis, ke praktike ne plu ekzistas nutraj\u0302-faruno por bovinoj sen gen-sojo; sed la Algovio-bienistoj klarigis nun, ke ili povas elekti inter dek du ofertantoj de bovo-nutraj\u0302o ne genteknike miksita. \u201eNi terkulturistoj konscias pri nia respondeco. Ni volas konservi nian pejzag\u0302on kaj niajn bestojn tiaj, kiaj ili estas, kaj protekti nin kontrau\u0306 nekalkuleblaj riskoj\u201d, diris proparolanto de la distrikto."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Dum la monda ekonomia krizo aliancanoj de Albanio apenau\u0306 povas kas\u0302i siajn financajn interesojn. Tiel, post la membrig\u0302o en Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o (NATO) la albana ministrejo pri defendado arang\u0302os baldau\u0306 konkurson por ac\u0302eti 17 novajn militistajn helikopterojn."}, {"text_idx": "#001153", "text": "Tuj sin prezentis almenau\u0306 tri kompanioj: la itala grupo Finmeccanica kun sia Augusta, filio de la firmao EADS kun sia franca-germana Eurocopter kaj la usona entrepreno Sikorsky kun sia Black Hawk."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Kreskis diplomatio flanke de la koncernaj landoj por persvadi la albanan registaron ac\u0302eti tiun au\u0306 alian helikopteron. Antau\u0306 kelkaj monatoj vizitis Tiranon italaj deputitoj; la franca prezidanto Sarkozy entuziasme akceptis la albanan c\u0302efministron Sali Berisha; ankau\u0306 usonanoj tiurilate ekaktivis. Albanio promesis disponigi al defendado c\u0302irkau\u0306 2 % de sia landa bug\u0302eto."}, {"text_idx": "#001155", "text": "Tri monatoj pasis ... kaj nenio s\u0302ang\u0302ig\u0302is post la batalhalto. Hamas plu regas Gazaon, fojfoje lanc\u0302as raketojn, la israela kaporalo estas ankorau\u0306 mallibera. La israela registaro malpermesas eniron de konstrumaterialoj, kaj nur nesufic\u0302a provianto povas eniri la gazaan zonon. La gazaanoj plu suferas, pro kolektiva puno, kiu estas malpermesita de la konvencio de G\u0302enevo, subskribita de Israelo. Malsanulejoj ne plu havas kuracilojn, 132 000 homoj ne plu havas hejman fluan akvon, neniu el la 4000 detruitaj domoj estas rekonstruita. Sed c\u0302io glatas: neniu plu priparolas la aferon. La israelaj militkrimuloj vespermang\u0302as kun aliaj grandaj landregantoj, preparante la sekvontan buc\u0302adon."}, {"text_idx": "#001156", "text": "Surprizis min la artikolo de Sergeo Jurjic\u0302 en MONATO (2009/5, p. 21) pri la interligiteco de la nomo \u201evenetoj\u201d kun la slavaj gentoj. Estas bone sciate, ke slavoj alvenis en okcidentan Balkanion nur ekde la 6a jarcento. Iliaj disbranc\u0302ig\u0302intaj gentoj fondis la nuntempajn sud-slavajn s\u0302tatojn. Tamen antau\u0306 ili, longe antau\u0306 ili, log\u0302is sur la tieaj teritorioj iliraj gentoj, same etruskoj kaj aliaj antikvaj popoloj parolantaj similan lingvaj\u0302on. Ekzemple en Istrio log\u0302is istroj, pure ilira gento. Mirinde, ke Sergeo klopodas inventi ian ligitecon de ili kun slavoj! Certe la nomo de Venezuelo havas rilaton al Venecio, sed neniel al rusoj! La registaro de prezidanto Cha\u0301vez de Venezuelo proksimig\u0302is al la rusa registaro pro politikaj kaj ideologiaj kialoj, kio nun estas tute evidenta."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Reg\u0302inotago en Nederlando kutime estas granda tutlanda festo. Ne nur subtenantoj de la Orang\u0302o-dinastio, sed ankau\u0306 la plimultaj respublikemuloj, ja efektive pli-malpli la tuta log\u0302antaro de la lando tiudate estas en festa etoso."}, {"text_idx": "#001158", "text": "C\u0302ie sur la stratoj oni dismetas la proprajn vendotapis\u0302ojn por siaj varoj (ofte infanoj tiel akiras siajn plej fruajn komercistajn spertojn pri hejmkolektitaj brokantaj\u0302oj \u2013 en Hago ec\u0302 tutnokte la tagon antau\u0306e oni jam komencas la festadon); c\u0302ie estas ludaj prezentadoj same amatoraj kaj profesiaj; c\u0302ie oni ekzercas sin pri tradiciaj ludoj, metioj, preparado kaj konsumado de malnovstilaj kaj modernaj nutraj\u0302oj kaj trinkaj\u0302oj, muzikado, kariljonado ktp."}, {"text_idx": "#001159", "text": "La tuta lando, tiun 30an de aprilo, kutime estas unu granda festa familio. Ankau\u0306 la reg\u0302a familio, kun princoj, princinoj kaj geprincidoj, amase kunfestas la oficialan naskig\u0302daton de reg\u0302ino Beatrix. Fakte s\u0302i datrevenas en alia sezono sed, por konveneco al la popolo, s\u0302i konservis la daton de la antau\u0306a reg\u0302ino, Juliana. Cetere farig\u0302is tradicio, ke por tiu reg\u0302inotago s\u0302i elektas c\u0302iujare novan regionon au\u0306 urbon, kie la tiea log\u0302antaro abunde povos festi la nacian tagon kune kun la reg\u0302a familio."}, {"text_idx": "#001160", "text": "C\u0302i-jare, c\u0302ar ekzakte antau\u0306 100 jaroj naskig\u0302is reg\u0302ino Juliana (1909-2004), Beatrix volis festi la tagon en Apeldoorn, apud kaj c\u0302irkau\u0306 la reg\u0302a palaco Het Loo. Tie c\u0302iuj vilag\u0302oj de Apeldoorn preparis prezentadojn pri siaj specialaj\u0302oj por la posttagmeza programo. Matene la princoj kaj princinoj partoprenis kun la publiko en amuzaj distraj\u0302oj. Pluraj homoj igis sin foti kun princo au\u0306 princino kaj oni amuze interbabilas: estas vera festo. Tute senstrec\u0302a etoso, kiel c\u0302iam."}, {"text_idx": "#001161", "text": "Post eble du horoj la reg\u0302a familio kolektig\u0302is en duetag\u0302a buso kun nefermita tegmento; malrapide ili veturis tra la vicstaranta publiko al la palaco, kie poste devos okazi grandioza defilo. Malsimile je pluraj aliaj landoj, tia defilo kutime estas simpla popolfesto, certe ne militista afero, kvankam ankau\u0306 grupoj da soldatoj povas partopreni. Defilas tie ekzemple grupoj en lokaj naci-kostumoj el diversaj vilag\u0302oj. Dum pluraj jaroj tia defilo ne plu estis centra en la festado, sed c\u0302i-jare pro la 100-jara datreveno de reg\u0302ino Juliana oni ja planis g\u0302in denove."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Meze inter parado de malnovtipaj c\u0302aroj kaj au\u0306toj kun homoj en historiaj vestaj\u0302oj de antau\u0306 jarcento, subite jen tra la baraj\u0302oj, trans kaj tra la publikon ekpafig\u0302is nigra au\u0306tomobilo. G\u0302ia antau\u0306a parto estis jam forte difektita, kiam g\u0302i farig\u0302is televide videbla, kuntrenante multajn virinojn, virojn kaj infanojn. Fine g\u0302i kolizie ekhaltis kontrau\u0306 memorkolono pri reg\u0302ino Wilhelmina meze de placeto, lau\u0306 kiu g\u0302uste tiumomente pasis la buso kun la reg\u0302a familio. Policisto surbicikla g\u0302uste lastsekunde flankenig\u0302ante sin kapablis savi de la au\u0306tomobilo. C\u0302ion registris la televido."}, {"text_idx": "#001163", "text": "Ne estig\u0302is kriado au\u0306 h\u0302aoso, sed ege sinregante policistoj, brankardistoj, flegistoj k.s. alkuris de c\u0302iuj flankoj kaj komencis prizorgi la vunditojn, dum la nigran au\u0306ton c\u0302irkau\u0306is policistoj. Alveninta skipo de la fajrobrigado devis elsegi la vunditan s\u0302oforon el la vrako. La buso kun la reg\u0302a familio, c\u0302iuj ege s\u0302okitaj, tuj pluveturis al la palaco fine de la aleo."}, {"text_idx": "#001164", "text": "Mortis minimume ses homoj pro la au\u0306tomobila akcidento. La 38-jara farinto tuj post la okazaj\u0302o diris al la polico, ke li vere celis la reg\u0302an familion. Estis lia intenco minimume vundi ilin. Duontagon poste ankau\u0306 li mortis en la malsanulejo. Supozeble pro la difektig\u0302o de la veturilo c\u0302e la traveturado tra la baraj\u0302ojn, li ne plu povis bone teni la stirilon, kien li celis. Li nur kelkajn metrojn mistrafis la buson. Ankorau\u0306 estas multaj vunditoj en malsanulejoj de la c\u0302irkau\u0306o."}, {"text_idx": "#001165", "text": "Entute la reg\u0302inotago, kiu tiel feste komencig\u0302is, finig\u0302is kun sento pri tragedio. En multaj urboj la lokaj au\u0306toritatuloj nuligis la festaj\u0302ojn kaj lokaj Orang\u0302o-organizaj\u0302oj c\u0302esigis la feston. Kelkloke tamen oni en malpli granda formo plu festis. Ja preskau\u0306 duonjaron oni antau\u0306planis la procesiojn kun bele ornamitaj c\u0302aroj k.s."}, {"text_idx": "#001166", "text": "Restas la demando: kia estos la festo estonte? Kelkaj komentistoj jam diris, ke la g\u0302isnuna libera festado de reg\u0302inotago ne plu eblos. Princoj kaj princinoj estonte devos esti ege s\u0302irmataj de korpogardistoj. Ili ne plu seng\u0302ene miksig\u0302u kun la publiko, kiel g\u0302is nun. Aliaj diras, ke kontrau\u0306 frenezuloj ne ekzistas s\u0302irmado: se au\u0306ton oni ekuzas kvazau\u0306 raketon, neniu povas reteni tion."}, {"text_idx": "#001169", "text": "En la sama jaro, kiam Zamenhof publikigis sian internacian lingvon, naskig\u0302is en sud-orient-germana vilag\u0302eto Max Josef Metzger [maks jozef mecger]: 1887. Post lernejaj jaroj li studis katolikan teologion, doktorig\u0302is kaj laboris kiel vikario en hejma regiono."}, {"text_idx": "#001170", "text": "Kiam Germanio deklaris militon kontrau\u0306 Francio en au\u0306gusto 1914, la juna sacerdoto tuj patriotece sin registrigis kiel volontula militpastro. Kun la soldatoj li celebris mesojn kaj preg\u0302is por ilia glora venko. Por liaj religiaj admonoj kaj subteno de la milit-entuziasmo li ricevis ordenojn. En 1915 li c\u0302eestis kruelajn batalojn en Francio, konsciig\u0302is pri la mortiga fataleco de milito. Samtempe li ege malsanig\u0302is kaj poste estis sentau\u0306ga por militservo."}, {"text_idx": "#001171", "text": "En oktobro 1915 li translokig\u0302is al Graz, Au\u0306strio, kiel g\u0302enerala sekretario de la Asocio de Abstinemaj Katolikoj, kaj fondis la Mondpacan Ligon de la Blanka Kruco, memorigante per nomo kaj simbolo je la Rug\u0302a Kruco. Baldau\u0306 li tie uzis Esperanton kiel oficialan laborlingvon. Ankau\u0306 de siaj kunlaborantoj li postulis, ke ili lernu la zamenhofan lingvon. Tiutempe multaj homoj esperis, ke g\u0302i baldau\u0306 ig\u0302os vaste uzata vera mondlingvo."}, {"text_idx": "#001172", "text": "Post la milito kaj la pactraktato de Versailles [versa\u0301j] Metzger estis la unua germana civitano, kiu oficiale ricevis la rajton publike paroli en Francio. Kaj li sekvis la inviton partopreni intertraktadojn preparantajn la fondig\u0302on de la Ligo de Nacioj, el kiu jardekojn poste sekvis Unuig\u0302intaj Nacioj. Dume tamen reprezentantoj de la katolika eklezio suspekteme observis liajn agadojn kaj publikaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001173", "text": "Li \u2013 ne tute memvole \u2013 translokig\u0302is al la urbeto Meitingen en Bavario, Germanio, kie li dau\u0306rigis sian laboron, gvidante la Asocion de Reg\u0302o Kristo (Societas Christi Regis). En letero al papo Pio la 12a li proponis ekumenan koncilion. Li fondis la kristanan asocion Una Sancta, kiu postulis kaj preparis la reunuig\u0302on de katolika kaj protestanta eklezioj, kaj certe ankau\u0306 subtenis toleremon kaj kunlaboron inter c\u0302iuj aliaj religioj."}, {"text_idx": "#001174", "text": "Venis tiranoj: Hitler kaj nazi-reg\u0302imo. Metzger plurfoje estis arestita. En oktobro 1943 li estis kondamnita je morto en fia pseu\u0306doproceso gvidita de \u201efurioza Rolando\u201d (germane: rasender Roland \u2013 Roland Freisler, vidu /wiki/Roland_Freisler). Li estis skribinta kas\u0302leteron al tiama sveda episkopo de Upsala kun propono, post fino de tiu Hitler-milito, konstrui Germanion demokratan en unuig\u0302anta Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001176", "text": "La 17an de aprilo 1944 oni gvidis lin el la c\u0302elo en la mortoc\u0302ambron, kie oni demandis pri lia nomo, oficiale kontrolis lian identecon kaj senkapigis lin per gilotino. La proceduro dau\u0306ris entute sep sekundojn \u2013 tiel oni zorge protokolis."}, {"text_idx": "#001177", "text": "Okaze de la 65a datreveno de tiu mortigo okazis memorkunveno, kiun partoprenis diversaj organizaj\u0302oj: katolika Pax Christi (paco de Kristo); sindikato de edukistoj kaj sciencistoj; alianco por homa digno; kaj Esperanto-lingvoklubo Augsburg. Interalie estis parolado ankau\u0306 en Esperanto: Max Josef Metzger \u201eestis patro de la mondpaca movado\u201d, diris la parolanto, kaj \u201emultflanke ekzemplodona, tiom bunta, ke c\u0302iu el ni spegulig\u0302e sin retrovas\u201d."}, {"text_idx": "#001178", "text": "Inter la partoprenantoj estis katolikaj pastroj, anoj de Asocio Reg\u0302o Kristo, viktimoj de nazireg\u0302imo, antifas\u0302istoj, sindikatanoj, politikistoj kaj esperantistoj. Eminentulo estis la holokau\u0306stpostvivanto Mietek Pemper, 89-jarag\u0302a, kiu konsilis la reg\u0302isoron Steven Spielberg [stivn spilberg] dum la farado de la filmo Listo de Schindler [s\u0302indler] en Krakovo."}, {"text_idx": "#001180", "text": "C\u0302arma urbo c\u0302e la Finna Golfo"}, {"text_idx": "#001181", "text": "C\u0302i-jare la dua plej malnova finna urbo Porvoo altiras la atenton pro jubileo. Tie antau\u0306 200 jaroj kunvenis la unua Dieto de Finnlando, en kiu caro Aleksandro 1a proklamis, ke Finnlando, antau\u0306e parto de la sveda reg\u0302lando, estos aneksita al la Rusia imperio kiel au\u0306tonoma granddukujo. La rusa caro volis trankviligi la log\u0302antojn per promeso, ke la luterana religio kaj bazaj leg\u0302oj de Finnlando ne estos s\u0302ang\u0302ataj. Por 50 jaroj li liberigis el militservo la finnojn, kiuj dum jarcentoj servis en la sveda armeo. Aldone li promesis ankau\u0306, ke la kolektita impostmono estos elspezata nur profite al Finnlando. Tiujn favorajn decidojn ni supozeble s\u0302uldas al la instruado kaj leteroj de lia longtempa svisa guvernisto La Harpe, kiu avertis lin, ke estos ege multekoste administri la aferojn de la konkerita lando."}, {"text_idx": "#001182", "text": "Porvoo estis fondita c\u0302e la Finna Golfo en 1346 dum la sveda regado. En 1550 reg\u0302o Gustavo Vasa ordonis, ke la porvoanoj translog\u0302ig\u0302u al la j\u0302us fondita c\u0302efurbo Helsinko, kiu situas je 50 km okcidente. G\u0302i estis reestablita kiel urbo en 1997 kaj al g\u0302i oni alligis apudajn kamparajn komunumojn. Nun la log\u0302antaro de Porvoo nombras 44 700 homojn, el kiuj triono havas la svedan kiel sian gepatran lingvon. La sveda nomo de la urbo estas Borga\u030a (el borg fortikaj\u0302o kaj a\u030a rivero, do \u201efortikaj\u0302o riverborda\u201d). La blua urba blazono surhavas arg\u0302entan literon C, devenantan de la latinaj vortoj castrum, castellum (kastelo)."}, {"text_idx": "#001183", "text": "La urban c\u0302armon atribuas malnovaj lignodomaj kvartaloj, kie la stratetoj estas mallarg\u0302aj, buls\u0302tone pavimitaj, borderitaj de c\u0302iuspecaj butiketoj kaj kafejoj. Do, surmetu viajn plej komfortajn s\u0302uojn por promenado kaj nepre piediru. Tie situas la malgranda s\u0302tona preg\u0302ejo, en kiu la Dieto kunsidis, kaj la hejmo-muzeo de la nacia poeto de Finnlando, Johan Ludvig Runeberg (1804\u20131877). C\u0302i-lasta aspektas kiel en la 19a jarcento, kun maljunaj verdaj plantoj kaj mebloj de sia epoko. En la urbo troveblas ankau\u0306 pluraj aliaj muzeetoj, artaj ekspozicioj, statuoj, g\u0302ardenetoj. En la malnova kvartalo nuntempe log\u0302as 700 privatuloj."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Caro Nikolao la 2a (1868\u20131918) ne s\u0302atis la svedan aspekton de la urbo. Por la konstruotaj domoj li favoris empiron, kaj li fondis novan urboparton sude de la malnova. Inter tiuj du partoj trovig\u0302as la nuna centro de la urbo: modernaj magazenoj, au\u0306tobusa stacio, foira placo, oficejoj de firmaoj."}, {"text_idx": "#001185", "text": "Porvoo disponigas haveneton al vizitantaj privataj s\u0302ipoj kaj boatoj. Sur la apuda insularo log\u0302as trimilo da homoj, kaj trovig\u0302as dekmilo da feriodomoj. Ne nur s\u0302ipe oni povas ekkoni la insularon, sed ankau\u0306 au\u0306te kaj buse danke al duoninsuloj kaj pontoj. Turisma firmao Porvoo tours proponas siajn servojn en 13 lingvoj, inter ili la c\u0302ina, c\u0302eh\u0302a, dana, estona, franca, germana, hungara, rusa. Duono de la turistoj vizitantaj Porvoon estas eksterlandanoj. La urbo mem publikigis sian gvidlibreton en pluraj lingvoj. Reto: , ."}, {"text_idx": "#001186", "text": "Oni nomas la dividitan nordan urbon de Kosovo, Mitrovicon, la nova Jerusalemo. Tie restas serbaj log\u0302antoj de Kosovo, kiuj obeas ne la registaron en Prishtina sed nur la politikajn strukturojn subtenatajn de Serbio. En Mitrovico, dum la milito de 1998-1999, pereis multaj homoj kaj estis detruitaj domoj de albanoj."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Pro la premo de lokaj serboj, centoj da albanaj familioj forlasis siajn hejmojn kaj fug\u0302is al la suda parto de la urbo au\u0306 aliloken en Kosovo. Post 1999 oni provis persvadi ilin hejmeniri kaj rekonstrui iliajn domojn, sed vane, c\u0302ar lokaj serboj faris sian plejeblon por kontrau\u0306stari. Dume la registaro finance helpis rekonstrui centojn da serbaj domoj."}, {"text_idx": "#001188", "text": "Lastatempe kvin albanaj familioj decidis rekonstrui siajn hejmojn en la kvartalo Berdjane, c\u0302e la loko Kroi i Vitokut au\u0306 Akvofonto de Vitok. Protektis ilin la polico, same anoj de la Kosova Tac\u0302mento (KFOR) au\u0306spiciata de Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o (NATO). Tamen c\u0302iutage lokaj serboj perforte protestis, uzante s\u0302tonojn kaj ec\u0302 kartoc\u0302ojn kaj grenadojn kontrau\u0306 la polico. C\u0302i-lasta intervenis per larmiga gaso."}, {"text_idx": "#001189", "text": "Antau\u0306e, serboj proponis al albanoj monon por ac\u0302eti ties domojn kaj parcelojn proksime al la Kroi i Vitakut. Sed nun pro la rekonstruado velkas ofertoj tiaj. Helpas la vortoj de la kosova prezidanto Fatmir Sejdiu: \u201eNi strebas, ke Kosovo estu demokratia s\u0302tato por c\u0302iuj siaj civitanoj kun aparta atento pri malplimultoj.\u201d"}, {"text_idx": "#001190", "text": "Protestis artistoj en majo apud la litova parlamentejo kadre de kampanjo \u201eAdiau\u0306, kulturo\u201d. Sur s\u0302ildoj legeblis: \u201eNe al drasta impostado de kulturo\u201d, \u201eFiasko por litova kulturo\u201d, \u201eSavu litovan kulturon\u201d, k.a. La kialo: pro fiskaj s\u0302ang\u0302oj impostoj de artistoj altig\u0302is je pli ol 16 %."}, {"text_idx": "#001191", "text": "Koleris la prezidanto de la litova artista asocio, Kornelijus Platelis: \u201eNiaj impostoj duoblig\u0302is kaj estonte ili dau\u0306re kreskos. Per la honorarioj ni apenau\u0306 povis akiri minimuman salajron. C\u0302u la registaro opinias, ke kvar miloj da artistoj de Litovio solvos la mankojn en la s\u0302tata bug\u0302eto?\u201d"}, {"text_idx": "#001192", "text": "La litova ministro pri kulturo, Remigijus Vilkaitis, kiu spektis la protestojn, konsentis, ke kulturo malbone statas en la lando. Tamen liaopinie ne kulpas la registaro. La krizo ekzistas, lau\u0306 la ministro, de post la s\u0302tata resendependig\u0302o en 1990. Ne helpas la monda financa situacio. \u201eLa problemo ne estas nacia sed monda\u201d, li aldonis."}, {"text_idx": "#001193", "text": "La artistoj celis reveni al la antau\u0306aj impostoj. Tamen la c\u0302efministro, Andrius Kubilius, diris, ke artistoj en tiu c\u0302i kriza momento devus esti solidaraj kun la tuta popolo. Lau\u0306 li, plialtigitaj impostoj garantias g\u0302ustatempan elpagon de pensioj."}, {"text_idx": "#001194", "text": "Fakte ne c\u0302iuj artistoj koleras pro pli altaj impostoj. Kelkaj rimarkis, ke precipe kulpas malperfekta financada sistemo por kulturaj aferoj. \u201eImpostoj estas bonaj, nur la kultura burokratio, kiu grandparte eluzas la monon, estas superflua\u201d, diris la poeto Liudvikas Jakimavic\u030cius."}, {"text_idx": "#001195", "text": "La komence trankvila protesto pliviglig\u0302is, kiam grupo de junaj artistoj prezentis sian proteston \u201eKrucumita artisto\u201d por montri, kiel oni mortigas litovan kulturon."}, {"text_idx": "#001196", "text": "Kvin jaroj en Eu\u0306ropa Unio"}, {"text_idx": "#001197", "text": "Profesoro Jonas C\u030cic\u030cinskas de la Instituto pri internaciaj rilatoj kaj politiko de la Universitato de Vilnius opinias, ke Litovio dum la kvin jaroj de sia aneco en Eu\u0306ropa Unio (EU) gajnis multon. Tamen por atingi averag\u0302an vivnivelon de EU la litovoj ankorau\u0306 bezonos 15 jarojn."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Kvinjara anig\u0302o de Litovio en EU por la pos\u0302o de statistika litovo alportis duoblan salajron, sed ankau\u0306 duoblan prezon por multaj c\u0302iutage uzataj produktoj. Se ni komparas la prezojn de antau\u0306 la anig\u0302o en EU je la 1a de majo 2004 kun la hodiau\u0306aj ni rimarkas, ke i.a. altig\u0302is prezoj de terpomoj (de 0,17 EUR g\u0302is 0,38 EUR) kaj de kilogramo de sekala pano (de 0,62 EUR g\u0302is 1,31 EUR). Inter la c\u0302efaj produktoj nur sukero nun kostas iom malpli ol antau\u0306 kvin jaroj."}, {"text_idx": "#001199", "text": "EU manifestig\u0302as ne nur per kresko de prezoj kaj vigla ekonomio sed ankau\u0306 per altig\u0302o de enspezoj. La meza pensio kreskis de 107,74 EUR g\u0302is 234,59 EUR, la minimuma monata salajro de 144,81 EUR g\u0302is 231,70 EUR kaj la averag\u0302a neta monata salajro de 241,83 EUR g\u0302is 513,50 EUR. Hodiau\u0306 litovoj atingas c\u0302irkau\u0306 60 % de la averag\u0302a EU-vivnivelo, kompare kun nur c\u0302irkau\u0306 40 % antau\u0306 kvin jaroj."}, {"text_idx": "#001200", "text": "Falis la kvanto de log\u0302antaro. La grandega elmigrado estas konsiderata kiel la plej serioza perdo de la lando. Antau\u0306 kvin jaroj Litovio havis 3,425 milionojn da log\u0302antoj kaj nun 3,346 milionojn."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Kiel ni vivus se ni estus ekster EU? \u201eProbable ni estus kvazau\u0306 blanka korvo inter la postkomunismaj landoj, c\u0302ar la aliaj estus en EU. Eble ni havus pli da propraj bankoj kaj asekuraj kompanioj, sed tiuj estus malmodernaj kaj malfortaj. Supozeble nia ekonomio estus direktita al Ruslando au\u0306 Ukrainio, dum komercado kun Okcidento estus pli malfacila. Ni produktus pli por Oriento ol por Okcidento\u201d, opinias profesoro C\u030cic\u030cinskas."}, {"text_idx": "#001202", "text": "Liaopinie, Litovio eluzis siajn eblojn je 75 %; por atingi la averag\u0302an EU-vivnivelon g\u0302i bezonos ankorau\u0306 15 jarojn. La plej granda malsukceso de Litovio estas la nesufic\u0302a modernigo de ekonomio; la plej sukcesa estas la komerco orientita al Okcidento. Li aldonas, ke gravan instigon por la ekonomio donus alveno de grandaj investantoj."}, {"text_idx": "#001203", "text": "La prognozoj por la estonteco ne estas optimismaj. Onidire la ekonomio de la lando c\u0302i-jare falos je 11 %, dum en la eu\u0306ro-landoj oni antau\u0306vidas falon de nur 4 %. La senlaboreco en Litovio c\u0302i-jare atingos 13,8 % kaj sekvontjare 15,9 %. La sola fajrero de espero estas la malkresko de la inflacio, kiu c\u0302i-jare devus esti 3,6 %. Sekvontjare ni atendu ec\u0302 deflacion je 0,4 %."}, {"text_idx": "#001206", "text": "Lingvo akompanas la imperion de kapitalo, profitoj kaj detruo. C\u0302i tiu imperio sin komunikas kaj agadas per kelkaj c\u0302efaj lingvoj, aparte per la angla kaj g\u0302ia ekonomia fono."}, {"text_idx": "#001208", "text": "Antau\u0306 nelonge mortigis teroristoj kelkdekon da senkulpaj homoj en Pakistano. Aliaj atencoj tiaj okazas en aliaj mondopartoj. Sed kio naskas teroristojn?"}, {"text_idx": "#001209", "text": "Tiun demandon neniu povas respondi, tamen la nombro de teroristoj kreskas. Registaroj, kun siaj armeoj, asignas multe da mono al batalo kontrau\u0306terorisma, sed ankorau\u0306 ne solvis la problemon. Dume la teroristoj minacas c\u0302iujn, malgrau\u0306 tio ke plejparte homoj deziras pace kaj sekure vivi."}, {"text_idx": "#001210", "text": "Neniu estas denaska teroristo. Kial ili farig\u0302as teroristoj? Kial teroristoj, kiuj ne nur senkulpulojn, sed ankau\u0306 sin mem mortigas, tiel traktas la vivon? Ofte ili agas por mistera celo malfacile komprenebla al ordinaraj homoj. Jen situacio ne nur terura, sed ankau\u0306 bedau\u0306rinda."}, {"text_idx": "#001211", "text": "En Burundo multaj reguloj ne estas observataj. Tio tus\u0302as ankau\u0306 transporton. S\u0302oforoj, ekzemple, konsideras pasag\u0302erojn kiel fazeolojn au\u0306 fis\u0302ojn, kiujn oni povas lau\u0306vole enpaki. Prie indiferentas oficialuloj, policistoj kaj aliaj kontrolistoj."}, {"text_idx": "#001212", "text": "Busetoj veturantaj al kaj el la c\u0302efurbo Bujumburo, au\u0306 aliloke en la lando, transportas pasag\u0302erojn ne lau\u0306 la ekzistantaj reguloj. Por s\u0302oforoj pli gravas enspezi, ol bonfari al pasag\u0302eroj. Tiel oni veturas kontrau\u0306 granda risko, c\u0302ar okaze de akcidentoj la asekuro-kompanioj rifuzas pagi."}, {"text_idx": "#001213", "text": "En 2005 la novelektita registaro promesis c\u0302esigi c\u0302i tiun manieron veturi. La popolo pli libere spiris. Rezulte, c\u0302iu posedanto de publika transportilo devis ambau\u0306flanke indiki la maksimuman permesatan nombron de pasag\u0302eroj. Samtempe la publiko estas petita helpi en la observado de la nova regulo kaj informi okaze de malobeo. Dungitaj estis pli da kontrolistoj, al kiuj eblis raporti, kiam s\u0302oforoj ignoris la limojn por siaj veturiloj."}, {"text_idx": "#001214", "text": "Komence c\u0302io bonis kaj malmultig\u0302is surstrataj mortoj. Iom post iom, tamen, amikig\u0302is s\u0302oforoj kaj kontrolistoj, kiuj ekakceptis monon de la s\u0302oforoj, por ke tiuj akceptu kromajn pasag\u0302erojn. Cetere en lando, kie pli ol 60 % de la popolo kapablas nek legi nek skribi, multaj homoj ne komprenas siajn rajtojn kaj do ne plendas. Edukitaj homoj, kiuj uzas busojn, ofte estas en konflikto kun la s\u0302oforoj, sed pro tio, ke ec\u0302 la polico ne intervenas, la afero ig\u0302is kiel normala."}, {"text_idx": "#001215", "text": "Do tra la tuta transporta sektoro regas korupto. Sentime s\u0302oforoj duobligas la nombron de pasag\u0302eroj, kaj trapasas la kontrolistojn. Ekzemple, en buseton kun 18 sidlokoj eblas ens\u0302ovi pli ol 30 personojn, kiuj vojag\u0302as en malbonaj kaj neniel sekuraj kondic\u0302oj."}, {"text_idx": "#001216", "text": "Respondeculoj pri landa transporto maltrankvilig\u0302as pri la reveno al iama praktiko, sed g\u0302is nun faris nenion por haltigi g\u0302in. Ankau\u0306 la kontrolistojn ili ne punis. Intertempe asekuristoj intertraktos nur kun tiuj, kiuj obeas la leg\u0302on. Nun la speciala trafikpolico antau\u0306vidas kurson pri strata sekureco en la elementaj lernejoj. Aliaj pas\u0302oj inkluzivas pli bone informi pri la leg\u0302o, por ke la popolo komprenu siajn rajtojn."}, {"text_idx": "#001219", "text": "Eniris la Orient-Afrikan Komunumon Burundo kaj Ruando. Jam membras Kenjo, Tanzanio kaj Ugando. La du novaj landoj devas multon fari por adaptig\u0302i al la aliaj s\u0302ajne pli ric\u0302aj membroj. Tiurilate Burundo ekinstruis en elementaj lernejoj la anglan kaj la svahilan lingvojn, c\u0302ar tiuj c\u0302i lingvoj estas multe uzataj en la komunumo. Cetere la ministro pri transporto anoncis, ke baldau\u0306 s\u0302ang\u0302ig\u0302os stratkodoj por konformig\u0302i al la komunumo."}, {"text_idx": "#001220", "text": "La koncernaj s\u0302tatestroj konsentis starigi komunan merkaton por varoj de la membroj-s\u0302tatoj. Planata estas nova s\u0302oseo, kiu kunligos la kvin membrojn. Nun la komunumo volas plifortigi kunlaboradon en sferoj politika, ekonomia kaj socia. Tio inkluzivos komunan valuton, kiu sekvos jam ekzistantan doganan union. Fine rezultos eble federacio de orientaj afrikaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#001221", "text": "Sovag\u0302e mortigita estis la vicprezidanto de la burunda kontrau\u0306korupta organizaj\u0302o, Ernest Manirumva, en sia hejmo nokte inter la 8a kaj la 9a de aprilo. Samtempe malaperis gravaj dosieroj. Pro la malsukceso de la polico trovi la mortigintojn, la usona ambasadoro en Burundo, Patricia Moller, proponis la helpon de la federacia usona polico FBI."}, {"text_idx": "#001222", "text": "Multaj homoj en Burundo opinias, ke kulpas la registaro. Jam de longe oni kredas, ke respondecas la registaro pri diversaj krimoj kontrau\u0306 malsamopiniantoj kaj tiuj, kiuj denuncas tion, kion la au\u0306toritatoj faras. Tial la ministro pri justico, Jean-Bosco Ndikumana, rapide akceptis la proponon de la ambasadoro."}, {"text_idx": "#001223", "text": "Timigo, enprizonigo kaj morto-minacoj fare de membroj de la nun reganta politika partio farig\u0302is c\u0302iutagaj\u0302oj por multaj en Burundo. La interveno de la usona polico ilin esperigas. Multaj nun petas, ke la usonanoj ne limigu siajn enketojn al la murdo de Manirumva, sed priesploru aliajn kazojn, kies dosierojn la burunda polico ankorau\u0306 ne malfermis."}, {"text_idx": "#001224", "text": "Esti usonano au\u0306 ne (2)"}, {"text_idx": "#001225", "text": "C\u0302u vere gravas, c\u0302u Obama estas usonano au\u0306 kenjano au\u0306 ec\u0302 sens\u0302tatulo? Dum tiuj kelkaj monatoj, dum kiuj li estas prezidanto, li faris multe pli por Usono, ol lia \u201eusona\u201d antau\u0306ulo Bush dum ok jaroj."}, {"text_idx": "#001226", "text": "La flandraj rekonfostoj ekde la somero estos troveblaj ankau\u0306 en la franca urbo Cannes. La inventinto de la fostoj, Dominiek Vervaecke [domini\u0301k vervake] el Oudenburg, j\u0302us sciigis, ke li faris interkonsenton kun la urbestraro de Cannes. C\u0302i-somere 18 tiaj fostoj estos videblaj sur la strando de la franca banloko."}, {"text_idx": "#001227", "text": "La ideon pri rekonfostoj Vervaecke havis antau\u0306 20 jaroj. Ili konsistas el alta trabo, kun sur g\u0302i tridimensia objekto tre facile rekonebla por infanoj, kiel rug\u0302a dometo au\u0306 flava banano. Ekde la enkonduko de la fostoj sur la flandraj strandoj, la kvanto de perditaj infanoj draste malaltig\u0302is, c\u0302ar la junuletoj multe pli facile povas orientig\u0302i."}, {"text_idx": "#001228", "text": "\u201eLau\u0306longe de la flandra marbordo jam trovig\u0302as 137 rekonfostoj, sed ili estas uzataj ankau\u0306 en Venecio, Benidormo kaj en pluraj francaj banlokoj. La aldono de Cannes estas por mi kvazau\u0306 festo,\u201d komentis Vervaecke."}, {"text_idx": "#001229", "text": "Unuafoje en la historio de Litovio prezidos virino \u2013 53-jarag\u0302a Dalia Grybauskaite. En elektoj en majo, Grybauskaite klare venkis la aliajn ses kandidatojn, ricevinte 69 % de la voc\u0302oj. S\u0302ia elektig\u0302o klarig\u0302as simple: s\u0302ian personecon litovoj ligas kun pli grandaj ebloj, por ke la lando travivu la nunan krizan periodon."}, {"text_idx": "#001230", "text": "Kandidatig\u0302is la nova prezidanto kiel sendependulo, tamen forte apogis s\u0302in konservativuloj. Dum la elekto-kampanjo s\u0302i kritikis la antau\u0306an socialdemokratan registaron, agnoskante, ke s\u0302ia tasko, kaj tiu de la nun reganta dekstra registaro, estas plifortigi la ekonomion."}, {"text_idx": "#001231", "text": "Komentistoj notis, ke la elektig\u0302o de Grybauskaite eble c\u0302esigos la nestabilan periodon en Litovio, c\u0302ar la nova prezidanto spertas pri ekonomio kaj financoj. Antau\u0306 sia elekta triumfo s\u0302i membris en la Eu\u0306ropa Komisiono kaj respondecis pri la financoj kaj pri la bug\u0302eto de Eu\u0306ropa Unio. Tamen s\u0302i volis hejmeniri por servi sian patrujon. \u201eMi ne povas resti eksterlande, kiam la ekonomio de Litovio suferas pro la krizo\u201d, s\u0302i diris."}, {"text_idx": "#001232", "text": "Grybauskaite promesis ekzameni la laboron de la registaro. Konate estas, ke pri la laboro de kelkaj ministroj s\u0302i ne kontentas. Cetere, lau\u0306 la konstitucio, post la elektig\u0302o de nova prezidanto, devas demisii la antau\u0306a registaro. Cetere, dum la unuaj tri jaroj de sia prezidanteco, Grybauskaite rezignos pri duono de sia salajro."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Nun do ankau\u0306 Nord-Koreio havas g\u0302in, la atombombon. Definitive. En oktobro 2006 g\u0302i la unuan fojon testis detruegan tamen etan bombon, kaj nun, ec\u0302 ne tri jarojn poste, la 25an de majo 2009, g\u0302i eksplodigis bombon multoble pli fortan, lau\u0306 analizoj de fakuloj preskau\u0306 same grandan kiel la terura bombo de Hiros\u0302imo. G\u0302ian eksplodon registris ec\u0302 sismografoj en Bavario (Germanio). Nord-Koreio do estas la nau\u0306a atompotenco; kiom ajn terura, tamen estas fakto. Ju pli frue la internacia komunumo konscias pri tio, des pli bone. Ne havas sencon, fermi la okulojn por ne vidi la dang\u0302eron."}, {"text_idx": "#001235", "text": "Kiel povas esti, ke tiu monstra s\u0302tato, postlasaj\u0302o de plej malluma stalinisma epoko, malric\u0302ega kaj komplete (?) izolita, kapablas evoluigi kaj konstrui atombombon? Kaj per kiu mono reg\u0302imo financas tion, se g\u0302iaj civitanoj konstante malsatas kaj ne povus transvivi sen nutraj\u0302ohelpo el eksterlando? Pjongjango akiras fremdajn valutojn per vendado de drogac\u0302oj (ekzemple al Japanio kaj Au\u0306stralio), per perfekte falsitaj usonaj dolaroj kaj precipe per vendado de raketoj. Pro la raketoj lau\u0306 seriozaj taksoj g\u0302i akiras sole dum tiu c\u0302i jaro c\u0302irkau\u0306 1,5 miliardojn da dolaroj. Tiujn enspezojn la reg\u0302imo tamen ne uzas por ac\u0302eti nutraj\u0302ojn, sed por konstrui bombojn. Klientoj estas interalie Irano (c\u0302u baldau\u0306 la deka atompotenco?), Sirio, Libio, Egiptio kaj Pakistano."}, {"text_idx": "#001236", "text": "Tamen, fakuloj supozas, ke krome g\u0302i ricevis helpon por sia atomprogramo de aliaj s\u0302tatoj. Probable meze de la 1990aj jaroj g\u0302i ricevis plutonion el Rusio. Konata estas intima kunlaborado inter Pakistano kaj Nord-Koreio. \u201eLa komercado estis: Nord-Koreio liveras raketoteknikon al Pakistano, kaj Pakistano liveras nukle-teknologion al Nord-Koreio\u201d, klarigas Hanns Gu\u0308nther [ginter] Hilpert de la fondaj\u0302o Scienco kaj Politiko en Berlino. Kiam antau\u0306 du jaroj israelaj batalaviadiloj bombardis atomreaktoron en Sirio, oni trovis tie indicojn pri kunlaborado de nord-koreoj por konstrui g\u0302in."}, {"text_idx": "#001237", "text": "Neniu tamen scias, kiom granda estas la kapablo de Pjongjango konstrui bombojn. Fakuloj taksas, ke g\u0302i disponas pri materialo por ses g\u0302is ok bomboj. Ankau\u0306 ne estas konate, kiom da raketoj g\u0302i kapablus provizi per bomboj. Okcidentaj sekretservoj taksas, ke pasos ankorau\u0306 kelkaj jaroj, g\u0302is Nord-Koreio disponos pri atombombo tau\u0306ga por atakoj. Sed pli granda timo estas, ke g\u0302i povus vendi bataltau\u0306gan plutonion al aliaj landoj au\u0306 ec\u0302 al teroristoj. Praktike ne eblas, vere malebligi c\u0302iujn kontrau\u0306leg\u0302ajn komercojn de la komunisma s\u0302tato. Ke g\u0302i ekuzus atombombon por ataki najbaran landon, tio ne estas reala dang\u0302ero, c\u0302ar tiuokaze la diktatora reg\u0302imo subskribus sian propran mortkondamnon: Usono sendube ne hezitus tuj detrui kaj ekstermi tiun monstran s\u0302taton."}, {"text_idx": "#001238", "text": "S\u0302losilan rolon en la tuta konflikto ludas C\u0302inio, kiu g\u0302is nun neglektis c\u0302iujn sankciojn deciditajn de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) kontrau\u0306 Nord-Koreio. 40 elcentoj de c\u0302iuj nutraj\u0302oj kaj 70 elcentoj de fosiliaj karburaj\u0302oj venas tien el C\u0302inio. Sen ili la granda komunisma najbaro Nord-Koreio tuj kolapsus. Anstatau\u0306 pli izoli la reg\u0302imon per la UN-sankcioj de 2006, C\u0302inio ec\u0302 plivastigis sian liveradon de varoj. Cetere, ankau\u0306 Sud-Koreio ne komplete c\u0302esigis sian helpon por la nordaj fratoj. Sed precipe, kompreneble, kulpas C\u0302inio, ke Pjongjango nun glorigas sin esti la nau\u0306a atom-potenco. Dankon, Pekino!"}, {"text_idx": "#001239", "text": "La usona prezidanto Barack Obama anoncis, ke li volas eniri, post longa pau\u0306zo, novan intertraktadon kun Rusio pri malarmado de atombataliloj. Moskvo reagis pozitive, kaj la mondo do prave esperas progresojn en tiu kampo. En tia situacio oni devas ne honorigi tiun, kiu s\u0302okas la mondon per atombomba testo. Certe, estus terure por homoj tiel brutale subpremataj kaj torturataj per cerbolavado kiel nord-koreoj, se subite c\u0302esus alveni kamionoj kun nutraj\u0302oj el C\u0302inio: ili malsatmortus post mallonga tempo. Sed sole C\u0302inio kapablas haltigi la frenezajn diktatorojn kaj generalojn nord-koreajn. Helpu nin, Pekino!"}, {"text_idx": "#001240", "text": "Kiel c\u0302iam post tia katastrofo, ankau\u0306 pro masakro la 11an de marto en urbeto proksime de Stuttgart (suda Germanio), kie 17-jarulo murdis 15 homojn, precipe lernantojn, politikistoj diskutis pri konsekvencoj. Post simila amoko-kuro en orienta Germanio antau\u0306 du jaroj oni jam diskutis pri malpermeso de pafiloj, sed la lobio de sportpafistoj, c\u0302asistoj kaj armilproduktistoj sukcesis malhelpi iun ajn pli severan leg\u0302on. Nun tamen la parlamentanoj en Berlino ne plu estis haltigeblaj \u2013 tro s\u0302okitaj estis la civitanoj kaj politikistoj post la nova masakro fare de junulo, kiu uzis por la murdado pistolon de sia patro, sportpafisto. Kaj efektive, la parlamentanoj rekomendis kompletan malpermeson de pafiloj, inkluzive de farbopistoloj. Per ili oni povas kolore makuli homojn. Oni argumentis, ke per farbopistoloj junuloj lernas celi kaj pafi, tiel ke ili poste povus farig\u0302i murdistoj. Ho jes, krome oni volas, ke estonte junuloj ne jam ekde 14, sed nur ekde la ag\u0302o de 18 jaroj rajtos uzi mortigajn pafilojn. Kaj oni volas, ke estonte kontrolistoj rajtos sen antau\u0306a anonco eniri domojn de pafistoj por vidi, c\u0302u la mortigiloj estas lau\u0306leg\u0302e konservataj. Tamen, la kontroloto povos rifuzi la eniron de kontrolisto ..."}, {"text_idx": "#001241", "text": "La antau\u0306e nomita lobio do denove plene sukcesis. Malpermeson de veraj pafiloj kaj ties kontroladon oni rifuzis per la argumento, ke per tio oni metas sportpafistojn sub \u201eg\u0302eneralan suspekton\u201d, kvazau\u0306 c\u0302iu el ili estus eventuala murdisto. La leg\u0302donaj instancoj komprenis kaj akceptis tiun argumenton. Tio surprizas en Germanio, c\u0302ar c\u0302iuj novaj sekurigaj leg\u0302oj (faritaj precipe kontrau\u0306 la dang\u0302era terorismo) anticipas g\u0302uste tiun g\u0302eneralan suspekton de c\u0302iuj civitanoj. La leg\u0302donanto evidente ekkonis, ke al sportpafistoj oni povas pli multe fidi ol al ordinaraj civitanoj."}, {"text_idx": "#001242", "text": "Estas bone sciate, ke mondvaste tiaj masakroj fare de junuloj c\u0302ie eblis nur, c\u0302ar iliaj patroj posedis mortigajn pafilojn. Vera konsekvenco do povas esti nur, kiel okazis ekzemple en Britio, g\u0302enerale malpermesi ilin. En Germanio tiuokaze oni havus nur c\u0302irkau\u0306 3 milionojn anstatau\u0306 nun 30 milionojn da pafiloj. Neniu ja volas, ke policanoj, soldatoj kaj c\u0302asistoj uzu nur bastonojn, sed por kio vere utilas absurda \u201esporto\u201d pafado? Mi tamen miras, ke krom farbopistolojn oni ne volas malpermesi ankau\u0306 akvopistolojn, c\u0302ar per ili ec\u0302 etaj infanoj jam lernas celi kaj pafi!"}, {"text_idx": "#001243", "text": "Du studentinoj kaj unu malsana senlaborulino ig\u0302is unuaj viktimoj de la batalo kontrau\u0306 malordo, kiun iniciatis la municipa registaro de Vilnius. La studentinoj punpagis preskau\u0306 90 eu\u0306rojn kaj la senlabora virino pli ol 100 eu\u0306rojn, c\u0302ar s\u0302i ne akceptis sian kulpon. La tri punitoj kontrau\u0306leg\u0302e j\u0302etis cigaredrestaj\u0302ojn sur la straton."}, {"text_idx": "#001244", "text": "La urbestro de Vilnius, Vilius Navickas, tiurilate estas rigora. \u201eNecesas puni c\u0302iujn, kiuj malpurigas la urbon kaj faras tion intence. Precipe ni devus eduki la junularon. Probable ni ne nur punos deliktemajn personojn, sed ankau\u0306 devigos ilin publike labori. Ili ordigu la urbon, balau stratojn, kolektu cigaredrestaj\u0302ojn\u201d, li diris."}, {"text_idx": "#001245", "text": "Por ke la litova c\u0302efurbo Vilnius farig\u0302u pli pura kaj bela, la urba municipo decidis puni ne nur malpurigantojn, sed ankau\u0306 malordemajn hejmbestposedantojn; log\u0302antojn, kiuj lasas siajn au\u0306tojn sur herbejoj; kaj personojn, kiuj publike uzas alkoholaj\u0302ojn au\u0306 kiuj maldece fumas."}, {"text_idx": "#001246", "text": "Tiuj, kiuj ne emas serc\u0302i rubujon, sed j\u0302etas restaj\u0302ojn sur la straton, riskas esti punitaj g\u0302is 580 eu\u0306roj. Krome informo pri ili estos publikigita en municipa interreta pag\u0302o kun indiko: \u201eIli malpurigas nian urbon.\u201d"}, {"text_idx": "#001247", "text": "En majo eklaboris la nova prezidanto de Makedonio, George Ivanov. Lin proponis kaj forte subtenis la reganta dekstra partio de c\u0302efministro Nikola Gruevski. Tamen la albanoj, konsistigantaj notindan elcenton de la log\u0302antaro de tiu c\u0302i respubliko, g\u0302enerale ne subtenis lin."}, {"text_idx": "#001248", "text": "Dum la inau\u0306gura parolado Ivanov promesis gvidi la landon sendepende de la diversaj nacioj kaj etnoj en g\u0302i, kontribui al prosperigo kaj bonfartigo de la ekonomio, al alig\u0302o de la lando al Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o kaj organizaj\u0302oj de Eu\u0306ropa Unio kaj al amikeco kun la najbaroj."}, {"text_idx": "#001249", "text": "Bedau\u0306rinde tre baldau\u0306 post tiu c\u0302i deklaro okazis la jena mispas\u0302o: li ne invitis al la inau\u0306guraj solenaj\u0302oj Fatmir Sejdiu, la prezidanton de Kosovo, la nova kaj najbara s\u0302tato, kvankam Makedonio estas agnoskinta Kosovon kune kun ankau\u0306 Montenegro. La supozebla kialo: la c\u0302eesto de la serba prezidanto Boris Tadic\u0301."}, {"text_idx": "#001250", "text": "Neoficiale, tamen, Ivanov deklaris, ke la unua fremda s\u0302tatestro akceptota de li estos g\u0302uste Fatmir Sejdiu. Tion bonvenigis kosovanoj. Sed sekvis dua mispas\u0302o: montrig\u0302is, ke la kosova prezidanto ne estos akceptita kiel s\u0302tatestro, do sen la kutimaj solenaj\u0302oj, pro la aparta statuso de Kosovo. Rezulte Sejdiu nuligis la viziton."}, {"text_idx": "#001251", "text": "Cetere, dum kunveno de la Organizaj\u0302o de la Islama Konferenco en Damasko (Sirio) estis unuvoc\u0302e aprobita la propono de la albana delegitaro, forte subtenata de Sauda Arabio, favore al agnosko de Kosovo kiel sendependa s\u0302tato. G\u0302is nun 13 el la 57 membro-s\u0302tatoj de tiu organizaj\u0302o agnoskas Kosovon kaj 60 s\u0302tatoj entute."}, {"text_idx": "#001253", "text": "La nuna epoko eniros se ne la historion de Usono, almenau\u0306 la arkivojn de MONATO kiel tragika epoko de socialisma aventurismo (MONATO 2009/6, p. 10-12). Tre interesa estas la aserto, ne argumentita, c\u0302ar prezentata kiel simpla fakto, pri la kau\u0306zo de la financa krizo."}, {"text_idx": "#001255", "text": "Jen interesa novaj\u0302o. Ec\u0302 se neniu kredas g\u0302in, estas interese konstati, ke ekzistas homoj, kiuj pensas, ke eblas kredigi iun je tio. Kaj tre fierige por ni, esperantistoj: jen la pruvo, ke per Esperanto oni povas diri c\u0302ion ajn."}, {"text_idx": "#001256", "text": "Japanoj tre s\u0302atas surmeti maskon pro diversaj kialoj. Unue multaj kredas, ke decas surporti maskon, kiam ili malvarmumas. Pro la masko ili ne multe g\u0302enas aliajn, kiam ili tusas kaj ternas."}, {"text_idx": "#001257", "text": "Due ili kredas, ke masko protektas ilin kontrau\u0306 bakterioj kaj virusoj disj\u0302etataj de malsanuloj. Trie, masko varmigas. En vintro malvarmaj ventoj venas de Siberio kaj en regionoj lau\u0306 Pacifiko atakas sekaj ventoj. Por protekti sin kontrau\u0306 tiuj ventoj, ili surportas maskojn."}, {"text_idx": "#001258", "text": "Kvare dum la lasta trideko da jaroj multaj suferas pro polenalergio. Fine de vintro japanaj cedroj ekfloras kaj elj\u0302etas grandan kvanton da poleno. Lau\u0306 enketo farita de la j\u0302urnalo Asahi, 43 % de la japanoj suferas pro polenalergio. El tiuj 37 % suferas pli ol 16 jarojn, 14 % 10-15 jarojn kaj 18 % 5-10 jarojn. Por defendi sin, multaj surportas maskojn, ec\u0302 nag\u0302-okulvitrojn, por ne enspiri polenon."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Tiu c\u0302i masko-manio pli fortig\u0302is, kiam minacis netipa pneu\u0306monio (sarso) kaj birdo-gripo. Dume higien-kompanioj progresigis la kvaliton de maskoj, kaj nun vidig\u0302as en vendejoj diversspecaj maskoj. Tiel Japanio farig\u0302is la plej elstara lando pro masko-kulturo."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Nun, kiam meze de majo novspeca gripo ekaperis en Japanio, draste multig\u0302is maskuloj. La ministrejo pri bonfarto kaj laboro rekomendas surporti maskojn en homplenaj lokoj por efike kontrau\u0306stari la gripon. Rezulte kelkaj lernejoj, vendejoj kaj kompanioj devigas lernantojn, komizojn kaj laborantojn surhavi maskon."}, {"text_idx": "#001261", "text": "En apotekoj, kie oni vendas maskojn, svarmas klientoj, tiel ke au\u0306dig\u0302as plendoj pri manko de maskoj. Oni diras, ke la vendosumo de maskoj en 2008 estis 20 miliardoj da enoj (154 milionoj da eu\u0306roj). Pro la gripo nur higien-kompanioj prosperas en la nuna stagna ekonomio."}, {"text_idx": "#001262", "text": "Mi miras, ke MONATO donis tri pag\u0302ojn al Alexander Gofen (MONATO 2009/6, p. 10-12) por krii pri supozata krimego, ke oni permesis al nelegitimulo farig\u0302i prezidanto de Usono. Devus sufic\u0302i por malkredindigi la artikolon la aserto pri \u201ela ekonomia katastrofo kau\u0306zita de la aventurismo de socialismaj elitoj\u201d. Tiuj bankistoj ne havas ec\u0302 guton da rug\u0302a sango en la vejnoj. Tiaj asertoj estas marko de tiu, kiu vidas konspirojn c\u0302ie."}, {"text_idx": "#001264", "text": "Kiam mi deziras legi novaj\u0302ojn el Mirolando, mi turnig\u0302as al klac\u0302gazeto au\u0306 al skandalblogo, certe ne al MONATO, serioza kulturgazeto. Imagu do mian miron, kiam mi legis artikolon pompe prezentitan kaj s\u0302oke titolitan, kiu asertas, ke Barack Obama uzurpis la titolon de usona prezidanto, estante nek hereda, nek simpla civitano de Usono."}, {"text_idx": "#001265", "text": "Mi neniel intencas rifuzi al la au\u0306toro la rajton libere prezenti siajn opiniojn. Ec\u0302 se li asertus, ke la tero estas plata, kaj ke nur konspiro kas\u0302as c\u0302i veron, mi defendus lian esprimliberon. Mi nur deziras, ke MONATO prudente antau\u0306kribru la opiniojn, por ne fali en trompkaptilojn damag\u0302antajn sian kredindecon."}, {"text_idx": "#001267", "text": "Evidente Alexander Gofen estas unu el tiuj dekstremegaj \u201ehiperpatriotoj\u201d, kies vivokialo estas denunci la komplotojn de la \u201esocialistoj\u201d. Tion pruvas liaj ridindaj asertoj, ke la ekonomian katastrofon kau\u0306zis la aventurismo de socialismaj elitoj, kaj ke la socialismo infektis Usonon. Tio sufic\u0302us por malkas\u0302i la fanatikecon de la gofenaj pozicioj al la redaktoro pri politiko. Tamen tion li ne komprenis. Male, la pompa prezento de la artikolo, la spaco al g\u0302i donita (tri pag\u0302oj), la elokventa titolo igas la leganton supozi, ke la revuo favoras la absurdajn gofenajn tezojn. Bedau\u0306rinda okazo, kiu almenau\u0306 necesigus klarigon."}, {"text_idx": "#001268", "text": "En MONATO 2009/6 p. 8 apud la artikolo pri NATO estas menciitaj inter ties 28 membroj Britio kaj Unuig\u0302inta Reg\u0302lando. S\u0302ajnas, ke temas pri la sama lando dufoje, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001269", "text": "Vers\u0302ajne la au\u0306toro tiom g\u0302ojas pri la alig\u0302o de sia lando al la krim-organizaj\u0302o, ke li preferas mencii dufoje landon au\u0306toritatan anstatau\u0306 iun ne fortan por potenciala bombado de vica Serbio. Nu, tiam li aldonu ankau\u0306 Usonon, Unuig\u0302intajn S\u0302tatojn kaj Pentagonon. Ankorau\u0306 NATO bezonas la membrecon de Lih\u0302tens\u0302tejno, Monako kaj Sanmarino."}, {"text_idx": "#001272", "text": "Gofen imagas iun konspiron por kas\u0302i informojn pri la naskig\u0302loko kaj civitaneco de Obama. Sed nur pensu: dum tuta jaro Obama batalis en du elektokampanjoj: 1) kontrau\u0306 Hillary Clinton por esti nomumita kandidato de la Demokrata Partio kaj 2) kontrau\u0306 John McCain por farig\u0302i prezidanto. La politikaj bataloj estis ferocaj, multekostaj kaj ne c\u0302iam g\u0302entilaj. Se estus iu ajn dubo pri la civitaneco de Obama, c\u0302u vi povas imagi, ke liaj oponantoj decidus ne ekspluati g\u0302in?"}, {"text_idx": "#001273", "text": "Kiel j\u0302urnalistoj, vi, redaktoroj de MONATO, certe scias pli bone ol multaj aliaj homoj, ke abundas c\u0302e la reto la plej eksterordinaraj asertoj kaj misprezentoj, ofte de homoj, kiuj pro la propraj motivoj preferas polemiki ol fronti faktojn. Ankau\u0306 amasas la ebloj pozitivi au\u0306 negativi pri la nuna s\u0302tatprezidanto de Usono \u2013 kaj amasas tiaj artikoloj en la monda gazetaro."}, {"text_idx": "#001275", "text": "Se vi ne kredas je grandaj, respektataj j\u0302urnaloj, turnu vin al j\u0302urnalo, kies politiko estas g\u0302enerale konsiderata kiel dekstra: . Mi povus dau\u0306rigi. Sed la mallonga kaj simpla konkludo estas, ke MONATO devus kontroli la faktojn antau\u0306 ol reprodukti kaj disvastigi tiajn asertojn. Via sinjoro Gofen mirigite demandas, kial neniu intervenis por trakti tiujn asertojn serioze. Eble tio estas, c\u0302ar la asertoj estas tiel facile refuteblaj."}, {"text_idx": "#001278", "text": "Forte skuis la financa krizo Hungarion. La socialista minoritata kabineto helpe de Eu\u0306ropa Unio (EU) regis la situacion, sed la log\u0302antaro jam sentis pli malbonajn vivkondic\u0302ojn. Multaj hungaroj postulis novan parlamentan balotadon, tial lau\u0306 la konstitucio la parlamento faris tujan kabinetos\u0302ang\u0302on."}, {"text_idx": "#001279", "text": "La nova ministrestro farig\u0302is Gordon Bajnai, eksministro, kiu ne ligig\u0302as al partio.. La socialistoj kaj la liberaldemokratoj promesis al li parlamentan plimulton. Poste okazis tri elektoj, kiam furore sukcesis la dekstrula opozicio. Ekzemple en la urbo Pe\u0301cs [pec\u0302] elektig\u0302is dekstruloj kaj kiel parlamentano kaj kiel urbestro. Simile venkis dekstruloj en la EU-elektoj komence de junio."}, {"text_idx": "#001280", "text": "Partoprenis la EU-elektojn, malpli da homoj ol antau\u0306 kvin jaroj. Tamen voc\u0302donis pli ol triono de la voc\u0302donrajtuloj. El 22 mandatoj la opoziciaj \u201ejundemokratoj\u201d akiris 14. La alia opozicia partio MDF akiris unu, sed la ekstremdekstra \u201eJobbik\u201d akiris tri. Jobbik, kiu signifas hungare pli bona, dume jobb signifas dekstra, ec\u0302 ne estas politika partio. Tamen g\u0302i fifamig\u0302is pro kontrau\u0306ciganaj kaj kontrau\u0306judaj sloganoj kaj politikadas ec\u0302 kontrau\u0306 la EU. La socialistoj akiris nur kvar seg\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001281", "text": "La liberaldemokratoj ne plu havas mandaton. Antau\u0306 unu jaro ili forlasis la koalicion, kio ne plac\u0302is al voc\u0302donantoj. La fiasko estis tiel granda, ke la j\u0302us fondita partio LMP (= Povas esti Alia la Politiko) superis la liberaldemokratojn."}, {"text_idx": "#001282", "text": "Spite al la perdoj en la EU-elektoj la kabineto dau\u0306re laboros g\u0302is la enlanda balotado okazonta post nau\u0306 monatoj. La liberaldemokratoj dau\u0306re apogos la kabineton, sed vers\u0302ajne perdos mandatojn ankau\u0306 en la hungara parlamento. La granda perdo estas tamen tio, ke hungaraj ekstremuloj nun rajtas politikumi en la EU."}, {"text_idx": "#001283", "text": "James Berisha [g\u0302ejmz beris\u0302a] estas usonano deveninta de Kosovo. Lastatempe li planis viziti per sia privata aviadileto 84 flughavenojn en Suda Ameriko, por ke tieaj s\u0302tatoj agnosku la sendependecon de sia iama patrujo. Nun nur 60 landoj en la mondo akceptas sendependan Kosovon. Sur la aviadilo staras grandlitere: \u201eAgnosku la sendependecon de Kosovo\u201d."}, {"text_idx": "#001284", "text": "Jam dum la milito en Kosovo 1998-1999 albanaj elmigrintoj, kaj ankau\u0306 gejunuloj naskig\u0302intaj en Usono, fondis specialan tac\u0302menton \u201eAtlantik\u201d, kiu eniris Kosovon por defendi la popolon kontrau\u0306 la s\u0302tata genocido de la tiama milos\u0302evic\u0302a reg\u0302imo. Aliaj kosovanoj en Usono kaj aliloke kolektis monon kaj armilojn, kiujn ili sendis al Kosovo por subteni la liberigan militon."}, {"text_idx": "#001285", "text": "Iasence la propagando de Berisha dau\u0306rigas c\u0302i tiun tradicion pri eksterlanda helpo. Por informi pri la iniciato la aviadisto kreis retejon ."}, {"text_idx": "#001286", "text": "Botanikistoj kreis novan flor-specon honore al la lastatempe elektita prezidantino de Litovio, Dalia Grybauskaite\u0307. La novan hibridon, el la floro lophospermum, la botanikistoj de la litova agrikultura universitato intencas nomi Lophospermum x lituanicum Dalia Grybauskaite\u0307."}, {"text_idx": "#001287", "text": "La universitata fakestro klarigis, ke la nova hibrido estis kreita el du malsamaj specioj kultivataj dum kelkaj jaroj. La nova specio ekfloris, dum Litovio omag\u0302is la jarmilon de sia nomo kaj kiam unuafoje en g\u0302ia historio kiel prezidanto estas elektita virino. Tial la botanikistoj decidis doni al g\u0302i litovan nomon."}, {"text_idx": "#001288", "text": "La nova floro estas rara planto reproduktata nur en provtuboj. Kiam g\u0302i estos reproduktita, g\u0302i estos dissendita al botanikaj g\u0302ardenoj de la mondo."}, {"text_idx": "#001289", "text": "Ec\u0302 la titolo de la artikolo de samideano Alexander Gofen absurdas: \u201eObamenaj\u0302o, au\u0306 haladzo de socialisma aventurismo\u201d (MONATO, 2009/6, p. 10-12). La au\u0306toro krias \u201efrau\u0306do!\u201d koncerne la naskig\u0302lokon de la usona prezidanto Barack Obama."}, {"text_idx": "#001293", "text": "Kaj kiu estas Alan Keys [alen kiz] citata de Gofen? Li estis respublikana oponanto de Obama en senata kampanjo en la s\u0302tato Ilinojso en la jaro 2004. Tute male, la persisto de la gepatroj de Obama, de la s\u0302tato Havajo, la naskig\u0302anonco en tiea loka j\u0302urnalo, artikolo de profesoro Paul Campos [kampos], c\u0302iuj kontrau\u0306staras la nocion, ke Obama naskig\u0302is iel ekster la teritorioj de Usono."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Estas kompreneble, ke oni povas kaj volas kontrau\u0306i la politikan programon de Obama. Tamen ataki lin senkau\u0306ze pro islamaj ligoj, kiel kritikistoj sensukcese propagandis, au\u0306 sugesti, ke li partoprenas en ia nacia konspiro, kus\u0302as preter racio."}, {"text_idx": "#001295", "text": "Esperantistoj meritas pli honestan diskuton kaj ne absurdan debaton pri la naskig\u0302lokoj de la du prezidantaj kandidatoj Obama kaj McCain [makejn]. Do forte eraras Gofen, kiam li asertas, ke en la Blanka Domo enlog\u0302ig\u0302is \u201euzurpulo\u201d."}, {"text_idx": "#001296", "text": "En la fruaj jaroj de MONATO ni ofte havis provokajn artikolojn, kiuj kutime estigis lavangon da legantoleteroj kaj viglajn diskutojn. Memoru ekzemple la au\u0306torojn Bernard Golden au\u0306 Gilbert Ledon, kiuj vekis protestojn pro nekutimaj opinioj. Ankau\u0306 mi ne malofte rikoltis kritikojn pro komentarioj. Kiam mi karakterizis la NATO-militon kontrau\u0306 Beogrado kiel krimon, konata esperantisto proteste malabonis la revuon."}, {"text_idx": "#001297", "text": "Dum la epoko de la tiel nomita malvarma milito politikaj temoj okupis vastan spacon en nia magazino. Post ties fino kaj post la balkanaj militoj politiko ig\u0302is malpli grava en c\u0302iuj amaskomunikiloj, sekve \u2013 pro manko de ideologiaj disputoj \u2013 maloftig\u0302is ankau\u0306 provokaj artikoloj. Tio s\u0302ang\u0302ig\u0302is pro la islamistaj atencoj en Usono en septembro 2001 kaj la posta Irak-milito, kiun ordonis usona prezidanto George W. Bush [g\u0302org\u0302 dablju bus\u0302]. Tiu \u201emilito kontrau\u0306 terorismo\u201d disdividis la mondon, sed Bush perdis pli kaj pli da subtenantoj. Nun nova usona prezidanto Barack Obama rekondukas sian landon al normaleco, sed tio evidente ne plac\u0302as al dekstruloj en Usono. Parte ilia rezistado kreas konspirajn teoriojn, kiel montris la artikolo de Alexander Gofen \u201eObamenaj\u0302o, au\u0306 haladzo de socialisma aventurismo\u201d en la junia numero. Jes, tiu artikolo estas provoka, kiel montras la leteroj de legantoj. Certe oni povas disputi, c\u0302u entute publikigi tian tekston. Sed g\u0302i estas klare karakterizita kiel opinio kaj g\u0302i nek kalumnias nek ofendas iun, krom eble la intelekton. Kaj ni devas akcepti, ke tia dekstrismo estas reala en nia mondo, ne nur en Usono. Ankau\u0306 en multaj aliaj landoj kreskas dekstraj movadoj kaj partioj, kiel montris ekzemple j\u0302us la elektoj al la EU-parlamento. Aliflanke, demokratioj devas kaj kapablas elteni tiajn evoluojn. Ankau\u0306 nia demokrata revuo kapablas elteni ilin."}, {"text_idx": "#001300", "text": "En preskau\u0306 c\u0302iuj EU-landoj malpli multaj civitanoj iris al la balotejoj ol dum la antau\u0306a elekto en 2004. Tiam averag\u0302e estis 45,5 elcentoj, nun nur 42,9. Se ne estus Luksemburgo kun 91,0 elcentoj kaj Belgio kun 90,4, la meza cifero estus ec\u0302 pli mizera. Aliflanke en Slovakio nur 19,6 elcentoj elektis, en Litovio 20,9 kaj en Pollando 24,5, por listigi nur la tri plej malbalotemajn s\u0302tatojn. Fakto estas do, ke preskau\u0306 60 elcentoj de EU-civitanoj fajfas pri sia eu\u0306ropa parlamento. Inverse estus relative normala rezulto: 60 elcentoj de elektintoj kaj 40 de rezignintoj. C\u0302u do kompatinda EU riskas perei pro manko de intereso, pro indiferenteco de siaj civitanoj?"}, {"text_idx": "#001301", "text": "Tio estas stranga, c\u0302ar en c\u0302iuj opinisondoj la homoj montras sin tre kontentaj pri la komuna Eu\u0306ropo kaj aprezas la avantag\u0302ojn, kiujn por ili alportis EU. Ili g\u0302ojas pri la eblo libere vojag\u0302i sen atenti landlimojn, ke ili povas vivi kaj labori en iu ajn EU-lando, ke ili ne plu devas s\u0302ang\u0302i monon en c\u0302iu najbara lando, sed pro la komuna valuto eu\u0306ro povas rekte kompari prezojn kaj pagi per samaj biletoj kaj moneroj en tre multaj EU-landoj. Ili fidas, ke la komuna Eu\u0306ropo pli bone kapablas majstri la problemojn de la ekonomia krizo, de klimat-protektado, de energi-liverado, de ekstera kaj sekurec-politiko. La homoj ne nur agnoskas tion, sed lau\u0306 opinisondoj deziras ec\u0302 pli da eu\u0306ropa aktivado en tiuj kampoj. Tamen ili plimulte ne subtenas sian parlamenton, kiu dum jaroj akiris pli kaj pli da potenco."}, {"text_idx": "#001302", "text": "C\u0302u la EU-civitanoj do estas skizofreniaj? Oni devas koncedi, ke EU estas tre komplika konstruaj\u0302o kun strukturoj, kiuj por tre multaj homoj estas netravideblaj. Ni vidis tion, ekzemple, en la diskutoj pri la traktato de Lisbono, per kiu oni volas reformi la union post alig\u0302o de pluraj orientaj s\u0302tatoj. La homoj ne komprenas kaj, sekve, parte rifuzas la tekston, en kiu abundas juraj kaj burokrataj frazoj kaj mankas klaraj kaj por c\u0302iu kompreneblaj eldiroj. Do estas facile por naciismaj partioj misfamigi g\u0302in per malg\u0302ustaj asertoj kaj mensogoj. Ekzemple, ili kritikas, ke per la traktato la unuopaj s\u0302tatoj perdas sian suverenecon, kio simple estas malvera."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Tamen kulpas ne la homoj, sed la politikistoj, kiuj ne klarigas al sia popolo la EU-politikon, male! Kiu iom observis la elektokampanjojn por la EU-parlamento, devis konstati, ke la temo preskau\u0306 nenie estis Eu\u0306ropo, sed nur la propra lando. Se politikistoj parolis pri EU, ili precipe kritikis Bruselon. Tion faris ne nur tiuj, kies partioj batalas kontrau\u0306 g\u0302i. Ankau\u0306 la grandaj partioj emfazis la proprajn interesojn kaj neglektis la union. Tipa slogano estis \u201epor forta Bavario en Eu\u0306ropo\u201d (kristansociala partio en Bavario). C\u0302u ne pli g\u0302uste devus esti \u201epor forta Eu\u0306ropo en Bavario\u201d? Kiu dum multaj jaroj popolisme kritikis la \u201eeu\u0306rokratojn\u201d ekzemple pro malpermeso de ordinaraj elektroampoloj, tiu ne miru, se lia alvoko por elekti EU-parlamenton ne estas au\u0306data. Tiuj politikistoj estas au\u0306 hipokritaj au\u0306 skizofreniaj, c\u0302ar ili prisilentas, ke ne burokratoj en Bruselo faras leg\u0302ojn kaj preskribojn. La EU-komisiono rajtas nur proponi leg\u0302ojn, pri kiuj tamen decidas ekskluzive la ministroj el la EU-landoj, kaj tiujn leg\u0302ojn devas poste aprobi la landaj parlamentoj."}, {"text_idx": "#001304", "text": "Post la elektoj la politikistoj lamentis pri la rezultoj, kaj analizistoj klarigas, ke EU estas ankorau\u0306 nur afero de elitoj kaj ke Eu\u0306ropo ankorau\u0306 ne alvenis en la korojn de la civitanoj. Sed ankau\u0306 tiuj analizistoj apartenas al tiuj elitoj, kiuj fiaskis pri EU. Krome la grandaj partioj ne miru, se ili mem distrumpetas naciismajn argumentojn, ke la homoj ne elektas tiujn partiojn, sed rekte la ekstreme kontrau\u0306eu\u0306ropajn kaj naciismajn partiojn. Tiujn krome favoras la malalta procentaj\u0302o de elektintoj \u2013 ju malpli multaj elektas, des pli grandaj estas ilia s\u0302anco gajni mandatojn."}, {"text_idx": "#001306", "text": "Ni povas iomete esperi, ke post ratifo de la traktato de Lisbono fare de Irlando g\u0302i ekvalidos kaj alportos tiujn reformojn, kiuj helpos resanigi la Union. Sed vere g\u0302i revivig\u0302os nur kun komuna lingvo kaj komuna publiko, kaj kun politikistoj, kiuj amas ne nur siajn proprajn landojn, sed ankau\u0306 la grandan projekton EU."}, {"text_idx": "#001307", "text": "Fine de junio la bulgara sekcio de la internacia polica organizaj\u0302o Interpol arestis c\u0302e la landlimo inter Makedonio kaj Bulgario la eksan c\u0302efministron de Kosovo, generalon Agim C\u0327eku. Jam du aliajn fojojn li estis arestita en Budapes\u0302to kaj Slovenio. Same la polico de Kolombio antau\u0306 du monatoj elpelis lin el la lando."}, {"text_idx": "#001308", "text": "La eksa politikisto estas tiel traktata, c\u0302ar ekzistas kontrau\u0306 li (same kontrau\u0306 aliaj albanaj eminentuloj aktivaj dum la naciliberiga milito) jug\u0302a ordono fare de Serbio. Bulgario mem jam agnoskis Kosovon kiel sendependan s\u0302taton, kaj pro tio la neamika konduto mirigis multajn."}, {"text_idx": "#001309", "text": "Civitanoj de la nova respubliko de Kosovo estas seniluziigitaj pro serba fiinfluo kaj ankau\u0306 pro la reago de ja prestig\u0302a internacia polica institucio kiel Interpol. Samtempe ili scias, ke oni ne agas sammaniere kontrau\u0306 Ratko Mladic\u0301, tutmonde rekonata kiel vera militkrimulo, kiu libere movig\u0302as ec\u0302 ekster sia propra lando."}, {"text_idx": "#001310", "text": "La mondrevolucia verko finfine en Esperanto"}, {"text_idx": "#001313", "text": "Tial apero de la epokfara libro en Esperanto en 2009 \u2013 la jaro de la 200-jara datreveno de Darvino kaj 150-jara datreveno de lia c\u0302efa libro \u2013 kaj samtempe 150-jara datreveno de Zamenhof \u2013 estas simbola kaj logika afero, finfine proksimiganta du altajn atingojn de la homa penso."}, {"text_idx": "#001318", "text": "En Norda Ameriko la nigra urso estis observata de Hern (Hearne) nag\u0302anta dum horoj kun larg\u0302e malfermita bus\u0302o, tiel kaptanta, kiel baleno, insektojn en la akvo. Ec\u0302 en tiom ekstrema kazo kiel c\u0302i tiu, se la provizo de insektoj estus konstanta, kaj se pli bone adaptig\u0302intaj konkurencantoj ne jam ekzistus en la lando, mi vidas nenian obstaklon, kial raso de ursoj ne farig\u0302us, per natura selektado, pli kaj pli akvema lau\u0306 strukturo kaj kutimoj, kun pli kaj pli granda bus\u0302o, g\u0302is la produktig\u0302o de vivaj\u0302o tiom grandega kiom baleno. (p. 174) Ekzemple, en c\u0302iuj rusaj tradukoj tion tralegi maleblas."}, {"text_idx": "#001319", "text": "Do, restas nur gratuli la tradukinton pro granda sukceso kaj nian tutan komunumon pro la eblo tralegi tiun elstaran libron en la plej konvena por g\u0302i lingvo. Mi persone dankas la tradukinton kaj la eldoninton Flandra Esperanto-Ligo pro la preteksto denove tralegi la libron kaj g\u0302ui la altan elanon de la genia homa penso."}, {"text_idx": "#001322", "text": "C\u0302i tiu verko unue eldonig\u0302is, felietone, en la franca lingvo, en 1872. G\u0302i estas unu el la plej legataj romanoj de Jules Verne [j\u0302il vern], multfoje dramigita, plurfoje filmita, nekalkuleble da fojoj represita, tradukita en amason da lingvoj; sed, ial, la lingvo Esperanto devis atendi 120 jarojn (eble c\u0302ar, vers\u0302ajne, preskau\u0306 c\u0302iu esperantisto, jam en sia infaneco au\u0306 juna adolteco, familiarig\u0302is kun g\u0302i, kaj ne sentis bezonon, esperantolingve relegi g\u0302in)."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Rerigardante la verkojn de Verne, ni povas iom miri pri lia populareco, kiel verkisto. Kiel prozisto, li verkis iom seke, kvazau\u0306 raportisto, kiu celas informi la mondon pri nekredebla, tamen reala, homa entrepreno, kaj trovaj\u0302oj neniel anticipeblaj. Nuntempe, oni tre ofte atentigas al ni lian antau\u0306imagon pri agoj au\u0306 inventoj, kiuj ja efektivig\u0302is, sed nur longe post lia morto. Tio estas iom troigita. Jam de multaj jarcentoj aperadis fikciaj rakontoj pri flugoj al la luno, primitiva submara s\u0302ipo jam estis priskribita en la jaro 1580, kaj pluraj provoj konstrui tiaj\u0302on estis faritaj. Simile, veturbalonoj ekzistis, kaj ceteraj. Sed lia kapablo prezenti siajn fikciajn rakontojn tre realisme fascinis la publikon."}, {"text_idx": "#001328", "text": "Gramatika eraro: \u201eKiu timis ke la neg\u0302amaso bremsu la rulig\u0302adon de la radoj kaj certe kompromitu la vojag\u0302on\u201d (p.151). C\u0302u la u-formo post la verbo \u201etimi\u201d eble estas francismo? G\u0302i certe ne pravigeblas per la esperanta gramatiko."}, {"text_idx": "#001329", "text": "\u201eTeo kun unu panrostaj\u0302o\u201d (p.189): \u201etoasto\u201d estas jam esperantolingva termino, kaj multe pli tau\u0306ga ol la stranga koncepto, ke oni rostas panon!"}, {"text_idx": "#001333", "text": "Kamionetoj endang\u0302erigas la trafikan sekurecon. Studo de la \u201eInstituto pri Dau\u0306ra Movebleco\u201d de la universitato en Gent (Belgio) konstatas, ke ili kau\u0306zas ekstreme multajn akcidentojn."}, {"text_idx": "#001334", "text": "La c\u0302i-specaj veturiloj jam ne g\u0302uas bonan reputacion, sed nun pruvig\u0302as la supozoj. Kamionetoj multe pli implikig\u0302as en akcidentoj ol aliaj veturiloj. La nombro de liverau\u0306toj altig\u0302is inter 1997 kaj 2007 je pli ol 60 %, kaj ankau\u0306 la nombro de aliaj veturiloj. Tamen g\u0302enerale akcidentoj kun vunditoj samperiode malkreskis je 27 %, sed, se oni konsideras akcidentojn kun kamionetoj, tiuj kreskis je 21 %."}, {"text_idx": "#001335", "text": "Simila diferenco vidig\u0302as en la ciferoj pri akcidentoj kun mortintoj: falo de 40 % c\u0302e c\u0302iuj veturiloj, sed nur 10 % c\u0302e kamionetoj. Plej trafa estas la diferenco sur au\u0306tos\u0302oseoj: akcidentoj kun vunditoj en tiu sama periodo kreskis g\u0302enerale je 26 %, sed c\u0302e kamionetoj je 83 %."}, {"text_idx": "#001336", "text": "Kompari c\u0302irkau\u0306ajn landojn montras varian rezulton. Ankau\u0306 en Nederlando liverau\u0306toj estas specifa fonto de transporta malsekureco, sed malpli ol en Belgio. En Britio, kamionetoj sekvas g\u0302eneralan malkreskon de akcidentoj. Tamen en Germanio la situacio estas pli malbona ol en Belgio."}, {"text_idx": "#001337", "text": "Tiea esploro montras, ke la malsekureco c\u0302e kamionetoj s\u0302uldig\u0302as ofte al tro alta rapideco kaj tiala perdo de koncentrig\u0302o. Sed, plej grave, c\u0302e 90 % de la akcidentoj kun kamioneto kulpas la s\u0302oforo."}, {"text_idx": "#001338", "text": "Tial la esploristoj de Gent pledas por deviga rapid-limigilo de 90 au\u0306 100 km hore, kiu jam ekzistas por kamionoj kaj au\u0306tobusoj. C\u0302ar necesos eu\u0306ropa regulo, ili insistas, ke Belgio voc\u0302donigu g\u0302in dum sia prezidanteco de Eu\u0306ropa Unio en 2010."}, {"text_idx": "#001339", "text": "En la jaro 1009 unuafoje estis menciita en priskribo pri pereinta misiisto la nomo \u201eLitovio\u201d. La originala dokumento estis verkita en la nord-germana urbo Quedlinburg. El Germanio oni sendis al Litovio kopion de la pergameno de la 11a jarcento, por helpi al la lando celebri en julio sian jarmilon."}, {"text_idx": "#001340", "text": "Komencig\u0302is la celebrado per kantado de la nacia himno c\u0302e la katedrala placo en la c\u0302efurbo Vilnius. Sekvis ses tagoj da koncertoj spegulantaj diversajn stilojn: folkloran, dancan, orkestran, korusan. En c\u0302i lasta kunkantis 10 000 litovoj el la tuta lando."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Dum la lasta kantofesto estis inau\u0306gurita skulptaj\u0302o La arbo de unueco, kiu eternigos la jarmilon de la nomado de Litovio kaj samtempe 100 plej eminentajn litovojn. Cetere okazis koncerto en la havenurbo Klaipe\u0307da, kien revenis la vels\u0302ipo Ambersail post nau\u0306monata, c\u0302iukontinenta vojag\u0302o por reklami c\u0302e eksterlandaj litovoj la jarmilon."}, {"text_idx": "#001342", "text": "La landa prezidanto, Valdas Adamkus, invitis litovojn en la tuta mondo je difinita horo kunkanti la nacian himnon. En c\u0302iuj urboj kaj urbetoj de Litovio amase kunig\u0302is homoj por la komuna kantado. Samtempe sonis la himno en komercaj centroj, kafejoj kaj restoracioj, ankau\u0306 en 40 aliaj landoj, kie log\u0302as litovoj."}, {"text_idx": "#001343", "text": "Tamen ne nur muzike kaj kante oni festis. El c\u0302iuj partoj de Litovio oni kunportis terpecojn por krei mapon de la lando, kaj membroj de au\u0306tomobila klubo vizitis per siaj antikvaj veturiloj historiajn lokojn en Litovio."}, {"text_idx": "#001344", "text": "Por kuncelebri venis prezidantoj de Latvio, Pollando, Finnlando, Ukrainio, Islando kaj Kartvelio kun diversaj ministroj. Venis ankau\u0306 reg\u0302oj kaj reg\u0302inoj el Norvegio, Svedio kaj Danio. Ili c\u0302eestis meson en la katedralo kaj simbole inau\u0306guris rekonstruatan reg\u0302an palacon (pro la ekonomia krizo ankorau\u0306 ne tute pretan)."}, {"text_idx": "#001345", "text": "La 28an de junio okazis g\u0302eneralaj balotoj en Albanio. Uzita estas nova elekto-kodo, proporcia-regiona anstatau\u0306 majoritata, aprobita en februaro. La iama majoritata sistemo celis malpliigi parlamentajn partiojn, sed provokis fortajn protestojn. Koleris aparte la Socialista Movado por Integrig\u0302o, estrata de Ilir Meta, kiu disig\u0302is antau\u0306 kvin jaroj de la Socialista Partio de Edi Rama, urbestro de Tirano."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Kiel atendite, la rezulto estis komplika. La dekstra demokrata koalicio akiris 70 el 140 deputitaj mandatoj, do egale al la koalicio maldekstra. Tial la Socialista Movado por Integrig\u0302o, kun kvar mandatoj, akceptis la proponon de Sali Berisha , la aktuala demokrata c\u0302efministro, por kune fondi novan registaron."}, {"text_idx": "#001348", "text": "La elekto-kampanjo estis la plej multekosta. Ambau\u0306 c\u0302efaj partioj, la demokrata kaj la socialista, kontraktis por la kampanjo kun usonaj reklam-kompanioj."}, {"text_idx": "#001350", "text": "La eksporto el Valonio (la suda, franclingva parto de Belgio) kreskis dum 2008 duoble pli rapide ol el Flandrio (la norda, nederlandlingva parto). La valona eksporto kreskis je 10,7 % g\u0302is 45,1 miliardoj da eu\u0306roj, dum tiu de Flandrio kreskis nur je 5,5 % g\u0302is 200,9 miliardoj."}, {"text_idx": "#001351", "text": "Flandrio pli ol Valonio dependas de la eksporto de au\u0306toj kaj diamantoj. Antverpeno estas la tutmonde plej grava diamantcentro kaj la au\u0306tomuntejoj Ford Genk, Volvo Gent kaj Opel Antwerpen trovig\u0302as en Flandrio. La flandra eksporto de gemoj kaj nerustantaj metaloj falis pasintjare je 2,8 miliardoj kaj la eksporto de au\u0306toj je 1,4 miliardoj da eu\u0306roj. La eksporto de tiuj produktoj reprezentas 18,1 % de la tuta eksporto en Flandrio kaj nur 2,7 % en Valonio. Krome la flandra eksporto de zinkaj\u0302oj katastrofis kaj falis je 67 %."}, {"text_idx": "#001352", "text": "Tamen la flandra eksporto restas plej grava en Belgio. La parto de Flandrio malaltig\u0302is en 2008 g\u0302is 79,9 % de la tutbelgia. La porcio de Valonio kreskis al 17,9 % kaj tiu de Bruselo al 2,2 %."}, {"text_idx": "#001353", "text": "Ankau\u0306 2009 anoncig\u0302as kiel malbona jaro por Flandrio. La belga eksporto de au\u0306toj kaj diamantoj dau\u0306re falis en la unua jarkvarono de 2009. Aliflanke la au\u0306tomuntejo de Audi (antau\u0306e de Volkswagen) en Bruselo pli bone fartas ol pasintjare."}, {"text_idx": "#001354", "text": "Multaj gastoj de Vilnius, kiuj venis celebri la miljaran ekziston de Litovio, estis s\u0302okitaj, kiam en la hoteloj je la 22a horo de la 5a de julio 2009 malaperis la lumo. G\u0302is la 1a horo matene hotelaj haloj, restoracioj kaj kafejoj dronis en mallumo. Nur kandelaj lumoj helpis orientig\u0302i."}, {"text_idx": "#001355", "text": "La mallumig\u0302o de multaj hoteloj ne signifas, ke ili spertis ajnan difekton de la elektra instalaj\u0302o. C\u0302irkau\u0306 300 hoteloj de Vilnius kaj de aliaj grandaj urboj de Litovio tiel partoprenis la agadon \u201eLitovio fermig\u0302as! Ni revenas 1000 jarojn\u201d. Tion atestis afis\u0302oj en restoraciaj fenestroj, sur kiuj videblis s\u0302ercportreto de la litova c\u0302efministro Andrius Kubilius, la kapo de blinda kaj surda registaro."}, {"text_idx": "#001356", "text": "Evalda S\u030cis\u030ckauskiene\u0307, prezidantino de la asocio de hoteloj kaj restoracioj de Litovio, klarigis la sencon de tia protesto: \u201eAltigitaj impostoj kau\u0306zis, ke la alvena turismo malkreskis kaj ke multaj hoteloj kaj restoracioj de la lando trafis en bankrota situacio. Jam 10 000 personoj estis maldungitaj. Tamen la registaro estas surda rilate al niaj argumentoj. G\u0302i parolas pri instigo de la entreprenado kaj eksporto, tamen tion penas fari per altigo de imposta s\u0302arg\u0302o por entreprenoj.\u201d"}, {"text_idx": "#001357", "text": "Similaj protestagadoj jam estis organizitaj junie, tamen ili estis senefikaj. S\u030cis\u030ckauskiene\u0307 aldonis, ke la agadoj dau\u0306ros g\u0302is estos atingitaj rezultoj favoraj por la entreprenado. Gastoj de la hoteloj estos dau\u0306re informataj pri la protestaj agoj kaj malfavoraj kondic\u0302oj per ekspono de diversaj karikaturoj de la au\u0306toroj de tiel stultaj decidoj."}, {"text_idx": "#001358", "text": "La hotelojn kaj restoraciojn kaj la tutan alventurismon g\u0302enas tri c\u0302efaj problemoj: la malkomforta atingo de Litovio (mankas rektaj flugoj), la impostoj je nemoveblaj\u0302oj ne estas konformaj al la reala situacio, kaj altigita aldonvalora imposto malpermesas konkuradon en la eu\u0306ropa merkato. Cetere, c\u0302i-jare nur du landoj de Eu\u0306ropo \u2013 Litovio kaj Latvio \u2013 altigis aldonvaloran imposton por log\u0302iga servo g\u0302is pli ol 10 %. En Eu\u0306ropo 20 landoj el 27 aplikas imposton inter 5 kaj 10 %, dum en Litovio hodiau\u0306 g\u0302i estas ec\u0302 19 %."}, {"text_idx": "#001359", "text": "La c\u0302efministro ne plu estas optimisma pri la tendencoj de la ekonomio. En majo 2009 li asertis, ke tuj la vivo de la litovoj plibonig\u0302os, c\u0302ar la registaro sukcesis solvi esencajn problemojn. Tamen li s\u0302ang\u0302is sian sintenon. Nun li asertas, ke la ekonomio falos anstatau\u0306 je antau\u0306viditaj 5 % minimume je 15 % au\u0306 ec\u0302 pli. La Eu\u0306ropa Komisiono en majo prognozis falon de la litova malneta produkto je 11 % por la nuna jaro kaj je 4,7 % sekvontjare."}, {"text_idx": "#001360", "text": "C\u0302e Sankt Margarethen apud la au\u0306stra-hungara landlimo okazis solenaj\u0302o por festi la forigon antau\u0306 20 jaroj de la fera kurteno. Tiam komencig\u0302is c\u0302i tie nova, libera erao por Hungario, Au\u0306strio kaj tuta Eu\u0306ropo, kiam la 27an de junio 1987 la tiamaj ministroj pri eksterlandaj aferoj, Gyula Horn kaj Alois Mock, kune tratranc\u0302is la pikdraton inter siaj landoj."}, {"text_idx": "#001361", "text": "La c\u0302i-jaran eventon, okazintan sub la devizo \u201eEu\u0306ropo 1989-2009 dividita \u2013 unuigita\u201d, partoprenis la prezidantoj de la du landoj: Heinz Fischer (Au\u0306strio) kaj La\u0301szlo\u0301 Solyom (Hungario)."}, {"text_idx": "#001363", "text": "La 19an de au\u0306gusto 1989 okaze de pikniko de Tuteu\u0306ropa Unio oni simbole malfermis la limon dum kelkaj horoj. Tiun eblon por fug\u0302i uzis 600 000 s\u0302tatanoj de la iama Germana Demokratia Respubliko (GDR), kiuj tiutempe feriis en Hungario. Omag\u0302e al tiu evento nun c\u0302i-loke estas memorparko."}, {"text_idx": "#001364", "text": "La politikistoj pas\u0302is simbole tra la \u201ePordego de libero\u201d, kiu rememorigas pri la amasa fug\u0302o de orientgermanoj. Eskorto de 70 GDR-au\u0306toj \u201eTrabanto\u201d, parte en helaj koloroj, veturis brue hupante el Hungario trans la limo. Inter ili trovig\u0302is ankau\u0306 au\u0306toj, kiujn forlasis fug\u0302intaj GDR-s\u0302tatanoj."}, {"text_idx": "#001365", "text": "Alexander Gofen eklevis haladzan proceson, serc\u0302ante harojn sur ovoj pri la civitaneco de Obama (MONATO 2009/6, p. 10-12). Eble la usona konstitucio mencias la nocion \u201ehereda, au\u0306 natura, civitano\u201d (kiel traduki la anglaj\u0302on \u201enatural\u201d?). Nur rug\u0302hau\u0306taj indianoj, pralog\u0302antoj de la lando, vere plenigas tiun kvaliton. C\u0302iuj blankuloj estas posteuloj de invadintoj, uzurpintoj, kiuj, per genocido, sin instalis tie, au\u0306 idoj de enmigrintoj."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Mi memoras alian prozaj\u0302on de la sama verkinto el la artikolo Dio, benu Usonon! (MONATO 2002/11, p. 9). C\u0302iam li emfazas patriotecon kaj kapitalistajn virtojn kaj montras malamon al komunistoj, socialistoj, islamanoj kaj aliaj anoj de li j\u0302etitaj en la \u201edamnan malbonakson\u201d, kiun, li kredas, justa milito devus ekstermi. Samopinias Kranio kaj tibioj, sekreta societo fondita en 1832, kies emblemo montras kranion super krucitaj tibioj en cirklo. Jes ja, la sama, kiun oni vidis sur naziaj tankoj, kiun oni povas ankorau\u0306 vidi sur britaj submars\u0302ipoj. Bush (la patro kaj ec\u0302 la filo) konas tiun societon, estante membro de g\u0302i."}, {"text_idx": "#001367", "text": "Atentemaj legantoj de MONATO ne donu tro da graveco al tiu klac\u0302adema verkisto, eble nova usonano, kiu iam sin prezentis, kiel havanton de duobla civitaneco."}, {"text_idx": "#001368", "text": "En julio la usona prezidanto Barack Obama vizitis la okcident-afrikan s\u0302taton Ganao. La evento estis vere historia: jen la unua fojo, ke Obama vizitis la regionon (krom antau\u0306 nelonge Egiption). Bonvenigis la prezidanton ganaanoj, kien ajn li iris, dum la unutaga vizito."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Ne hazarde la prezidanto elektis Ganaon. Komentistoj en Afriko opiniis, ke la vizito sendas gravan mesag\u0302on al afrikaj gvidantoj, nome, ke la usona registaro kaj fakte la mondo alte taksas demokration kaj foreston de korupto. Ganao en la lastaj jaroj voc\u0302donis lau\u0306 demokratiaj principoj kaj elektis gvidantojn spegulantajn la volon de la popolo. Tio ne okazas en aliaj afrikaj landoj kiel ekzemple Nig\u0302erio, Kenjo au\u0306 Zimbabvo."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Obama prelegis al la ganaa parlamento, dirante, ke Afriko bezonas ne tiranecon au\u0306 fortulojn, sed justecon kaj obeon al la leg\u0302aro. Cetere Afriko kreu fortajn demokratiajn instituciojn, inkluzive de libera esprimado, sendependaj justicoj, honestaj policoj kaj fortaj parlamentoj."}, {"text_idx": "#001371", "text": "Post la c\u0302efurbo la prezidanto vizitis kastelon en la apuda urbo Cape Coast, de kie en antau\u0306aj jarcentoj oni eksportis sklavojn al Eu\u0306ropo kaj Ameriko."}, {"text_idx": "#001372", "text": "Belgio estas stranga malgranda s\u0302tato kun ses parlamentoj: federacia (kun du c\u0302ambroj: c\u0302ambro de deputitoj kaj senato), flandra regiono, valona regiono, c\u0302efurba regiono, franclingva komunumo (respondeca pri lingvaj kaj kulturaj temoj en Valonio kaj Bruselo) kaj germanlingva komunumo (respondeca pri proksimume 74 000 germanlingvanoj)."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Komence de junio la belgoj devige voc\u0302donis por c\u0302iuj parlamentoj escepte de la federacia. Intertempe rapide kunmetig\u0302is kvin registaroj, kaj s\u0302ajne en granda harmonio. La diversaj intencdeklaroj havis kelkajn komunajn trajtojn. Evidente c\u0302iuj volas realigi s\u0302parojn. La registaroj mem volas montri ekzemplon, limigante la nombron de ministroj kaj malgrandigante iliajn stabanojn."}, {"text_idx": "#001374", "text": "Plue Flandrio intencas s\u0302pari du miliardojn da eu\u0306roj kaj atingi bug\u0302etan ekvilibron en 2011, dum Valonio esperas atingi ekvilibron nur en 2015 au\u0306 2016. Sed la regionoj ankau\u0306 volas investi por revivigi la ekonomion. Valonio lanc\u0302is duan \u201eMarshall\u201d-planon (George Marshall [g\u0302org\u0302 mars\u0302al], usonano, helpis revivigi la eu\u0306ropan ekonomion post la dua mondomilito) kaj planas helpon de 1,6 miliardoj da eu\u0306roj. La brusela regiono baraktas en malfacila financa situacio kaj atendas helpon de la federacia registaro. Sed la financoj de la federacio montrig\u0302as neelteneblaj."}, {"text_idx": "#001376", "text": "La enspezoj el Flandrio estas konsiderinde pli grandaj kaj vastaj sumoj do fluas al Valonio kaj Bruselo. Valonio s\u0302ajnas pli sociema, kiam temas ekzemple pri azilpetantoj kaj senlaboruloj, kiuj bezonas pli da mono por instruado kaj sociaj servoj. Tamen Flandrio estas pli ric\u0302a regiono (unu el la plej ric\u0302aj en Eu\u0306ropo) kaj s\u0302ajne pli efike funkcias. Flandraj politikistoj opinias, ke la valonaj elspezoj eblas nur pro la pli strikta financa politiko en Flandrio."}, {"text_idx": "#001377", "text": "Flandraj industriistoj opinias, ke la ekonomio, g\u0302uste pro tiuj forfluoj de mono, perdas dinamikecon. Jam de kvin jaroj la flandroj postulas s\u0302tatan transformig\u0302on, por ke c\u0302iu regiono havu pli da respondeco ankau\u0306 pri enspezoj, sed la franclingvanoj ne emas partopreni la debaton. En 2007 komencig\u0302is tiurilate traktadoj, sed la c\u0302efa sekvo estas nur paralizita federacia registaro."}, {"text_idx": "#001379", "text": "Cetere evidentas, ke la mono, pri kiu disponas la federacia registaro, ne plu sufic\u0302os por plenumi g\u0302iajn respondecojn. Kaj la brusela regiono kaj Valonio bezonas plian financan helpon. Cetere alarmige estas por Valonio, ke la flandra ministro respondeca pri la bug\u0302eto, Philippe Muyters, apartenas al la dekstra partio N-VA, kiu celas apartan flandran s\u0302taton. Antau\u0306videblas do en Belgio strec\u0302a periodo."}, {"text_idx": "#001381", "text": "Antau\u0306 vespermang\u0302o c\u0302e la pordoj de infang\u0302ardenoj amasig\u0302as maljunuloj por akcepti siajn genepojn al sia hejmo. Ili ne nur preparas mang\u0302ojn por sia tuta familio, sed ankau\u0306 faras preskau\u0306 c\u0302iujn hejmlaborojn, inkluzive de prizorgo pri siaj genepoj."}, {"text_idx": "#001382", "text": "Dum mia infaneco zorgis pri mi mia avino, c\u0302ar miaj gepatroj devis labori c\u0302iutage ekde tagig\u0302o g\u0302is sunsubiro. Antau\u0306 mia naskig\u0302o mia avo jam forpasis, do mi neniam vidis lin, ec\u0302 ne lian foton. Tio estas granda bedau\u0306ro por mi. Tiam mia avino, kvankam pli ol 60-jara, devis ne nur zorgi pri mi, sed ankau\u0306 fari kamplaboron lau\u0306 sia kapablo, c\u0302ar ni estis kamparanoj. Kvankam la vivo estis malfacila kaj malric\u0302a, mi sentis min felic\u0302a, g\u0302uste pro tio, ke mi estis bone zorgata de miaj avino kaj gepatroj."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Nuntempe maljunuloj, ofte emeritoj, kiuj restas hejme, tamen multe helpas al siaj gefiloj. Do ankau\u0306 ili ludas grandan rolon en sia familio, kvankam kun granda ag\u0302o."}, {"text_idx": "#001385", "text": "Obstrukco de la surstrata cirkulado"}, {"text_idx": "#001386", "text": "La problemo pri la obstrukco de la surstrata cirkulado ekzistas pli-malpli en c\u0302iuj grandaj urboj en la mondo. Dum la lastaj dudek jaroj post la radikaj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj en Bulgario la 10an de novembro 1989 tiu c\u0302i problemo farig\u0302is aparte grava por la c\u0302efurbo Sofio, kies log\u0302antaro rapide kreskis, atinginte pli ol 1 200 000 homoj. Same rapide kreskis la nombro de la au\u0306tomobiloj, granda parto de kiuj estas importitaj uzitaj el la okcident-eu\u0306ropaj landoj. C\u0302iam ankorau\u0306 ne estas solvita la demando de la trafiko c\u0302e iuj s\u0302losilaj vojkrucig\u0302oj."}, {"text_idx": "#001387", "text": "Tio igis Nikolaj Georgiev kalkuli la jarajn malgajnojn por la lando pro la s\u0302topig\u0302o de la surstrata cirkulado nur en Sofio. Li publikigis tiujn kalkulojn en artikolo titolita Sofio malgajnas 1,5 miliardojn da levoj1 jare pro la obstrukcoj de la surstrata cirkulado, aperigita en la c\u0302iutaga j\u0302urnalo 19\u2019 de la 11a de decembro 2008. La sumo 1,5 miliardoj da levoj egalvaloras al 3 % de la malneta enlanda produkto (MEP) de la lando. Tiu c\u0302i ekonomia malgajno estas la reala malgajno. Estas ankau\u0306 virtuala malgajno \u2013 preterlasitaj gajnoj kaj enspezoj. La laborantoj veturas averag\u0302e pli 45 minutojn tage, kaj en la urbo lau\u0306 la informo de BGBusiness laboras c\u0302irkau\u0306 680 000 homoj. Se ili ne perdus tiun c\u0302i tempon por veturado, ili povus labori kaj produkti personajn kaj publikajn enspezojn. Praktike tage por la ekonomio de Sofio estas mals\u0302parataj 510 000 laborhoroj au\u0306 117,3 milionoj da laborhoroj jare. Tiele anstatau\u0306 estado en la veturiloj ili realigus aldone 3 % MEP por la lando. En la c\u0302efurbo estas produktata 33 % de la MEP de la lando au\u0306 c\u0302irkau\u0306 18,6 miliardoj da levoj por la jaro 2007. C\u0302e 40-hora laborsemajno c\u0302iu sofiano en 2007 produktis MEP dum unu laborhoro je 14,9 levoj. Se la okupitoj en Sofio laborus aldone 45 minutojn anstatau\u0306 perdi sian tempon en la trafiko, c\u0302iun labortagon ili estus kreintaj aldone produkton por 7,59 milionoj da levoj au\u0306 1,747 miliardoj da levoj jarbaze. Se tiu c\u0302i aldona produkto realig\u0302us, ankau\u0306 akumulig\u0302us novaj enspezoj el impostoj sume 700 milionoj da levoj. Krome pro la kilometrojn longaj kolonoj de veturiloj krom la laborantoj suferas ankau\u0306 c\u0302iuj ceteraj veturantoj, kiuj perdas tempon, necesan por ripozo kaj por plibonigado de la kvalifiko."}, {"text_idx": "#001389", "text": "Iu tamen gajnas el la trafiks\u0302topig\u0302oj. Tiuj estas la benzinkompanioj. C\u0302iutage pro la obstrukcoj disipig\u0302as c\u0302irkau\u0306 600 000 litroj da brulaj\u0302o lau\u0306 la donitaj\u0302oj de la registaro. Tiuj c\u0302i 600 kubaj metroj konsumitaj en la c\u0302efurba trafiko donas por ili suman profiton de 24 000 levoj."}, {"text_idx": "#001390", "text": "En la supre citita numero de la gazeto 19\u2019 estas informo, ke pro la multnombraj obstrukcoj de la surstrata cirkulado, kiuj ampleksas tutan Eu\u0306ropon, Eu\u0306ropa Unio havas jare perdon de c\u0302irkau\u0306 140 miliardoj da eu\u0306roj. La ekonomio de Usono perdas tial jare proksimume 200 miliardojn da dolaroj. La problemoj, ligitaj kun la vicostarado sur la stratoj, instigis iujn s\u0302tatojn entrepreni maltradiciajn agojn por limigo de la nombro de la au\u0306tomobiloj, koncentrante siajn penojn al atingo de ideala stato de la publika transporto. Ankau\u0306 en Bulgario estas lanc\u0302itaj ideoj tiudirekte."}, {"text_idx": "#001392", "text": "La Eu\u0306ropa Komisiono anoncis lastatempe, ke Makedonio, Serbio kaj Montenegro jam plenumas la kondic\u0302ojn por ebligi ekde 2010 liberan movig\u0302on de iliaj civitanoj tra Eu\u0306ropa Unio (EU), dum Albanio kaj Bosnio ankorau\u0306 ne. Oni ec\u0302 ne menciis la plej novan balkanan s\u0302taton, Kosovo."}, {"text_idx": "#001393", "text": "Tial au\u0306dig\u0302is voc\u0302oj, ke \u201ela kristana Eu\u0306ropo akceptas nur kristanajn landojn\u201d. C\u0302u jes au\u0306 ne, Albanio, lau\u0306 ties c\u0302efministro Sali Beris\u0302a, solvu siajn \u201ehejmtaskojn\u201d: tio estas pli rigore kontroli la landlimon, batali kontrau\u0306 korupto kaj havigi al la civitanoj novajn biometrikajn identec-kartojn kaj pasportojn."}, {"text_idx": "#001394", "text": "Civitanoj de la landoj de okcidenta Balkanio delonge suferas pro la malfacilo libere movig\u0302i tra EU, kie vivas kaj laboras centmiloj da iliaj sampatrujanoj kaj samfamilianoj. Cetere, EU-konsulejoj postulas multajn dokumentojn kaj monon, kio, okaze de neakireblo de vizo, ne redoneblas."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Pro tiaspeca diskriminacio ec\u0302 pli suferas Kosovo, kiu ekde 1999 farig\u0302is iasence geto. La direktorino de la Kosova Iniciato por Stabiligo diris, ke \u201ekosovanoj malfacile movig\u0302as ec\u0302 ene de la regiono.\u201d Tamen la c\u0302eh\u0302a ambasadorino en Pris\u030ctina argumentis, ke \u201eKosovo estos parto de la procezo kaj EU faros sian plejeblon por helpi g\u0302in.\u201d"}, {"text_idx": "#001396", "text": "Anoncante la liberan movig\u0302on de civitanoj, la komisiono tamen avertis Serbion, ke g\u0302i ne liveru pasportojn al albanoj de Kosovo. Tio montras alian diskriminacion rilate albanojn, dum serboj de Kosovo havas dus\u0302tatanecon kaj povos movig\u0302i senprobleme."}, {"text_idx": "#001397", "text": "Sendube la situacio komplikig\u0302as, c\u0302ar kvin EU-membroj (Slovakio, Rumanio, Hispanio, Grekio kaj Kipro) ankorau\u0306 ne agnoskis la sendependecon de la nova s\u0302tato Kosovo. Tamen Eu\u0306ropo ne povas havi du kriteriojn rilate vizojn por la lastaj landoj de la malnova kontinento."}, {"text_idx": "#001398", "text": "Inter 1964 kaj 1990 malpermesis la albana s\u0302tato religiajn ritojn kaj eldonaj\u0302ojn kaj fermis c\u0302iujn religiajn instituciojn. Pli malpli samepoke g\u0302i malpermesis \u2013 tamen ne lau\u0306leg\u0302e \u2013 boksadon. Ambau\u0306 malpermesoj rezultis el la amikeco inter Albanio kaj komunisma C\u0302inio de Mau\u0306 Zedong."}, {"text_idx": "#001399", "text": "Lau\u0306 la albana boksisto kaj verkisto Ahmet Golemi, Mau\u0306 c\u0302eestis en 1963 sportan eventon en Pekino kaj, spektante boksadon, s\u0302okig\u0302is pro \u201ekruela sporto, kiu povus malpliigi la log\u0302antaron de C\u0302inio\u201d. Tuj poste \u201eburg\u0302a\u201d boksado estis malpermesita."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Same kelkajn monatojn poste en Albanio. Tiam prosperis boksado kaj Albanio estis pretiganta teamon por partopreni ludojn en Indonezio. Ahmet Golemi, kiu en sekvaj jaroj dau\u0306re verkis por la gazetaro pri boksaj aferoj, estis enkarcerigita."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Dum la malpermeso albanoj c\u0302iam s\u0302atis c\u0302i tiun sporton kaj kas\u0302e spektis matc\u0302ojn danke al fremdlandaj televidaj elsendoj (kaj same faris dum ekzemple internaciaj kanzon-festivaloj)."}, {"text_idx": "#001402", "text": "La islanda parlamento akceptis per minimuma plimulto la kandidatig\u0302on de Islando por anig\u0302i al Eu\u0306ropa Unio (EU). Tiu c\u0302i novaj\u0302o apenau\u0306 ricevis atenton en belgaj komunikiloj. Ili nur menciis la fakton sen komentoj. Tamen belgaj EU-parlamentanoj pozitive reagis al tiu c\u0302i decido, same kiel Jose\u0301 Manuel Barroso, la prezidanto de la Eu\u0306ropa Komisiono."}, {"text_idx": "#001403", "text": "G\u0302is antau\u0306 kelkaj jaroj Islando estis konata en Belgio nur pro raportoj de ravitaj turistoj, kiuj pagis relative altajn prezojn por viziti tiun c\u0302i landon, kaj poste eu\u0306forie rakontis pri unikaj spertoj."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Tamen en periodo, kiam la rento por s\u0302pardeponoj en Belgio apenau\u0306 sufic\u0302is por kovri la inflacion, islandaj bankoj reklamis nekutimajn interezojn. Kiam la renoma revuo Test-Aankoop (Ac\u0302et-testoj) indikis la islandan Kaupting-bankon kiel la plej favoran, kaj kiam la prestig\u0302a financa revuo Trends (Tendencoj) pozitive konsilis, la belga filio de la islanda banko rapide atingis 20 000 klientojn, kiuj senzorge konfidis al g\u0302i sian tutan s\u0302parmonon."}, {"text_idx": "#001407", "text": "Finfine la s\u0302uldoj de Islando ig\u0302is kvin- g\u0302is nau\u0306-oblo de la malneta enlanda produkto. Multaj islandanoj perdis siajn s\u0302parmonon kaj oficon. Eu\u0306ropa Unio povus subteni la landon por superi la krizon. Tial la sinteno en Islando renversig\u0302is. En 2009 formig\u0302is minoritata registaro kun Alianco, la sola partio, kiu subtenis la alig\u0302on al EU, kaj Verda Maldekstro, sub c\u0302efministrino Sigur\u00f0ardo\u0301ttir. Kaj nun la parlamento finfine voc\u0302donis alig\u0302i."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Alig\u0302o de tiu c\u0302i ankorau\u0306 nun bonfarta lando kun nur 320 000 log\u0302antoj ne povos tus\u0302i la ekonomian situacion de la Unio. Supozeble do Islando alig\u0302os en 2011. Tio povus okazi samtempe kun la alig\u0302o de Kroatio, se Slovenio ne vetoos pro limdisputoj. La du novaj landoj ig\u0302us la 28a kaj 29a membroj de la Unio."}, {"text_idx": "#001410", "text": "Kiam mi estis juna, homoj veturis per s\u0302ipo \u2013 grava trafikilo en mia regiono, kvankam malrapida. Per s\u0302ipo mia patrino vizitis siajn gepatrojn, tamen malofte, c\u0302ar ili log\u0302is tro longe for. Nepris 20 horoj da veturado: longa vojag\u0302o, kaj longa distanco, lau\u0306 mia patrino."}, {"text_idx": "#001411", "text": "Tamen, pro la rapida evoluo de la c\u0302ina ekonomio estas konstruitaj lastatempe s\u0302oseoj. Au\u0306tojn oni ac\u0302etas: nun mi atingas per au\u0306to la hejmlokon de mia patrino ene de du horoj. Mia filineto opinias la distancon mallonga. C\u0302u do la distanco estas longa au\u0306 ne? Mi ne scias."}, {"text_idx": "#001412", "text": "Por la somera sezono Kroatio enlasas rusianojn sen vizoj, sed sufic\u0302as rigardi la mapon por kompreni, ke ne eblas sen vizoj (transitaj au\u0306 s\u0302engenaj) traveturi sur-tere landojn kiuj baras, barieras la eventualan itineron: Hungario, Rumanio, Slovakio, Pollando. Nur aere eblas trafi Kroation sen vizoj, sed vojag\u0302i aere estas sufic\u0302e koste por ni, la fervojistoj, kiuj fervoje ja havas privilegiojn je biletoj g\u0302is almenau\u0306 la eksa sovetia limo, do g\u0302is la supre menciitaj landoj."}, {"text_idx": "#001413", "text": "El niaj ses vojag\u0302oj tra eu\u0306ropaj landoj ni nur dufoje petis invitilojn por ekhavi vizojn (unue italan, due s\u0302engenan) de francino. Mi nun turnis min al turisma buroo por ac\u0302eti turisman vizon al Kroatio, sed la buroo vendas g\u0302in nur kune kun log\u0302ado (ne malpli ol sep-taga) en iu gastejo en la lando."}, {"text_idx": "#001414", "text": "Jen, mi devas nun solvi la problemon kun la vizoj. Mi persone opinias, ke EU perdas multajn enspezojn pro la viza reg\u0302imo kun Rusio, c\u0302ar multegaj rusianoj pro tio preferas ripozi en Turkio, Egiptio au\u0306 Tajlando, kie oni donas (vendas) la vizojn tuj en flughaveno au\u0306 c\u0302elime."}, {"text_idx": "#001415", "text": "Kelkaj meditoj rilate al la porka gripo"}, {"text_idx": "#001416", "text": "La 11an de junio Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) atribuis al la nuntempa epidemio de \u201eporka\u201d gripo au\u0306 pli g\u0302uste al la gripo AH1N11 la plej altan, tio estas la sesan, nivelon (fazo 6). Do, la epidemio disvastig\u0302is preskau\u0306 en c\u0302iuj kontinentoj, t.e. jam okazis pandemio: kreskinta kaj dau\u0306rinta transmisio de la infekto inter homoj. Antau\u0306 nelonge la variaj\u0302o de la gripviruso A de subtipo H1N1, kiu kau\u0306zis la nuntempan pandemion, estis nomita oficiale \u201eCalifornia 042009\u201d. En 76 landoj jam estas registritaj c\u0302irkau\u0306 162 000 malsanuloj, el kiuj 1150 mortis (en Meksiko pli ol 100). Fakte temas pri la unua pandemio de infektmalsano en la 21a jarcento kaj la dua post aidoso, kiu disvastig\u0302as ekde la 80aj jaroj de la 20a jarcento. La lasta tre grava pandemio de gripo, AH3N2 (\u201ehonkonga gripo\u201d), okazis en 1968, kiam malsanig\u0302is c\u0302irkau\u0306 du miliardoj da homoj, el kiuj multaj mortis. Al g\u0302i antau\u0306is en 1957 preskau\u0306 simile vasta pandemio de gripo, sed kau\u0306zita de la viruso AH2N2, kiu estis nomita \u201eazia gripo\u201d."}, {"text_idx": "#001417", "text": "La nuntempa epidemio de \u201eporka\u201d gripo komencig\u0302is en aprilo de 2009 en Meksiko. C\u0302ar oni suspektis, ke la fonto de unuaj infektadoj de homoj estis porkoj, la malsano dekomence estis nomita \u201eporka\u201d gripo. La nomo \u201eporka\u201d gripo jam delonge estis konata al epidemiologoj. Ekzemple, jam en 1976 en Nov-J\u0302erzejo (Usono) porkoj estis la fonto de gripo por multaj militservantoj. Sed porkoj povas prezenti dang\u0302eron en aliaj rilatoj. En la c\u0302eloj de la trakeo kaj la bronkoj de porkoj povas sukcese multoblig\u0302i ne nur la propraj (porkaj) gripaj virusoj, sed ankau\u0306 tiuj de homoj kaj birdoj. Inter iliaj genaj fragmentoj povas okazi inters\u0302ang\u0302oj kaj rezulte de tio naskig\u0302as kunmetitaj virusoj, kapablaj kau\u0306zi vastajn epidemiojn."}, {"text_idx": "#001418", "text": "En la komenco, la kvara nivelo estis atribuita al la epidemio de \u201eporka\u201d gripo lau\u0306 la klasifikado de MOS, c\u0302ar la epidemio estis lokalizita, kaj la intenseco de transmisio de gripvirusoj ne estis tro granda. Sed en la fino de aprilo MOS atribuis al la epidemio la kvinan nivelon, c\u0302ar la malsano jam estis registrita ne nur en Meksiko, sed ankau\u0306 en Usono kaj en multaj aliaj landoj, kaj klarig\u0302is, ke gripvirusoj aktive transmisiig\u0302as inter homoj. Lau\u0306 decido de MOS, la malsanon oni c\u0302esis nomi \u201eporka\u201d gripo, sed gripo AH1N1."}, {"text_idx": "#001419", "text": "Estis ellaboritaj ekstremaj preventaj rimedoj: la rigora izolado de infektitoj kaj de c\u0302iuj suspektatoj kaj la observado de personoj, kiuj estis en kontakto kun malsanuloj. Krome, oni kontrolis c\u0302iujn alvenintojn el regionoj, kie estis registritaj malsanuloj, oni mezuris la temperaturon helpe de senkontaktaj termometroj, estis amasa portado de defendaj maskoj ktp. Por kuracado de la malsanuloj oni komencis uzi efektivajn kuracilojn: oseltamivir (Tamiflu) kaj aliajn, kio forte malpligrandigis la mortecon. En Meksiko je la fino de majo oni denove malfermis restoraciojn, kinejojn ktp. Sciencistoj aktive okupig\u0302as pri ellaborado de specifa vakcino."}, {"text_idx": "#001420", "text": "Tamen en la mondo la malsano dau\u0306re disvastig\u0302as. Ec\u0302 en malproksimaj regionoj, ekzemple, en Au\u0306stralio, dum unu semajno la kvanto de malsanuloj kvaroblig\u0302is. Tre gravas, ke oni prognozu la estontan evoluon de epidemio. Nelonge estis eltrovite, ke en genaro de la variaj\u0302o de gripviruso AH1N1, kiu kau\u0306zas la pandemion, entenig\u0302as genoj de gripvirusoj de birdoj, porkoj kaj homoj. Ekzistas ankau\u0306 la dang\u0302ero de malfavoraj mutacioj de tiuj virusoj au\u0306 de iliaj rekombinadoj kun aliaj gripvirusoj. Vers\u0302ajne tio okazis en 1918, kiam estig\u0302is la plej dang\u0302era gripvirusa pandemio."}, {"text_idx": "#001421", "text": "G\u0302is nun ne estas kompreneble kial en 1918 kaj 1919 disvastig\u0302is tia terura gripvirusa pandemio (misnomita \u201ehispana gripo\u201d), kiam malsanig\u0302is triono de la mondlog\u0302antaro kaj mortis pli ol 20 milionoj da homoj. Tiam la log\u0302antaro ne havis iun ajn imunecon al tiu viruso, kiu transmisiig\u0302is aergute. Al la pandemio kontribuis mondmilita h\u0302aoso kaj grandaj migradoj.Tiam ne estis ellaboritaj efektivaj preventaj rimedoj kaj forestis la necesaj kuraciloj. La pandemio estis kau\u0306zita de gripviruso AH1N1, t.e. de la sama subtipo de la viruso, kiu kau\u0306zis la nuntempan pandemion, sed, vers\u0302ajne, de alia variaj\u0302o. Antau\u0306 nelonge danke al la sveda patologoanatomiisto J. Hultin estis ricevitaj specimenoj de pulma histo de inuita virino, mortinta pro gripo en 1918 (la kadavro konservig\u0302is en kondic\u0302oj de eterna glacieco en Alasko). La usonaj sciencistoj J. Taubenberger kaj kunlaborantoj eligis la viruson el tiuj specimenoj kaj rekonstruis g\u0302ian genaron. Ili komparis g\u0302in kun la genaro de la viruso de birda gripo H5N1 kaj supozis la versimilajn kau\u0306zojn de la alta maligneco kaj de aerguta transigo de la viruso de \u201ehispana gripo\u201d. La gripviruso de 1918 havis diferencojn kompare kun la birda gripviruso H5N1 en la strukturo de iuj aminoacidoj kaj tial pli facile kunligig\u0302is kun receptiloj de homaj c\u0302eloj. Krome la viruso de 1918 blokadis la homan interferonon (kontrau\u0306virusa proteino en organismo) kaj tial disvastig\u0302is lau\u0306 la tutaj spirvojoj kaj pli facile transmisiig\u0302is aergute. Sed ankorau\u0306 restas ne klaraj la naturaj portantoj de la viruso. Oni povas proponi, ke tiuj estis porkoj, en kies c\u0302eloj okazis rekombinado de gripvirusoj de birdoj, homoj kaj porkoj. Dec\u0302ifrado de la kau\u0306zoj de la \u201ehispana epidemio\u201d tre gravas por efektiva prognozo de nuntempaj kaj estontaj gripvirusaj epidemioj. Vers\u0302ajne ekzistas malgranda kruca imuneco al diversaj variaj\u0302oj de la sama subtipo de gripaj virusoj, kio almenau\u0306 iomete retenas la disvastig\u0302on de la nuntempa pandemio kaj mortado pro g\u0302i."}, {"text_idx": "#001422", "text": "La epidemio de gripo AH1N1 do dau\u0306ras. Efektivaj vakcinoj povas aperi plej frue dum au\u0306tuno 2009. Pro ofta variemo de la gripvirusa strukturo necesas konstante s\u0302ang\u0302i antigenajn kunmetaj\u0302ojn en vakcino. Tre gravas krei efektivajn kaj ne multekostajn kuracilojn atingeblajn por la log\u0302antoj de malric\u0302aj landoj. Naturaj rezervujoj de gripvirusoj \u2013 diversspecaj bestoj \u2013 estas grandegaj. La kvanto de rekombinadoj de virusoj estas preskau\u0306 senfina. Mutacioj ne estas prognozataj. Necesas c\u0302irkau\u0306bari porkbredejojn kontrau\u0306 kontakto kun birdoj. Tre gravas konstante kontroli birdojn kaj porkojn cele al evidentigo de gripvirusoj, kio permesas g\u0302ustatempe malkas\u0302i kaj preventi epidemiojn de gripo. Same necesas regule esplorkontroli la laboristojn de pork- kaj bird-bredejoj. Tre gravas havi tutmondan sistemon de senprokrasta reagado. Oni povas opinii, ke se tio estus efektivigata, la gripvirusa \u201eporka\u201d epidemio ne estus trafinta nin neatendite. Certe, por tio necesas grandaj monrimedoj. Sed haltigi jam disvastig\u0302intan pandemion estos pli multekoste."}, {"text_idx": "#001423", "text": "1. La akronimoj H1N1, H2N2, H3N2, H5N1 ktp koncernas du proteinajn substancojn (antigenojn) en la supraj\u0302a kovrilo de la gripviruso: hemaglutininon kaj neu\u0306raminidazon. C\u0302e la virusoj de gripo A de homo kaj bestoj ekzistas 15 tipoj de hemaglutininoj (ilin oni markas per litero H kaj numeroj 1 g\u0302is 15) kaj 9 de neu\u0306raminidazoj (litero N kaj ciferoj 1 g\u0302is 9). C\u0302e gripvirusoj povas renkontig\u0302i diversaj kombinaj\u0302oj de c\u0302i tiuj proteinaj substancoj."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Pro la informoj de la komunikiloj pri tensioj inter la du belgaj lingvokomunumoj, oni eble ekhavis la impreson, ke en Belgio c\u0302io stagnas. Tamen, malgrau\u0306 la internaj problemoj, la lando ankorau\u0306 funkcias kaj en fres\u0302data raporto de Eu\u0306ropa Unio (EU) estas kelkaj esperdonaj informoj."}, {"text_idx": "#001425", "text": "Fine de marto 2009 la kvanto de laborpostenoj estis je duona procento pli alta ol en marto 2008. Belgio estis unu el malmultaj landoj, kie tio okazis. Mezume en EU g\u0302i falis je 1,3 %."}, {"text_idx": "#001427", "text": "La EU-raporto krome mencias, ke la senlaboreco inter majo 2008 kaj majo 2009 kreskis je 2,1 %, sed en Belgio nur je 1,6 %. Kontrau\u0306e la ciferoj de junulara senlaboreco en Belgio montras pli malbonan rezulton ol la eu\u0306ropa mezumo."}, {"text_idx": "#001428", "text": "Denove en norda Nig\u0302erio mortigis islamaj militistoj au\u0306 jihadistoj pli ol 1000 homojn. La mortigoj, en la s\u0302tatoj Kano, Bauchi, Borno kaj aliaj, sekvas similajn atakojn antau\u0306 unu jaro en la s\u0302tato Plateau."}, {"text_idx": "#001429", "text": "Nig\u0302erio dau\u0306re suferas en la nordo pro religia krizo inter kristanoj kaj islamanoj. La nig\u0302eria konstitucio estas sekulara kaj rekonas la kunekziston de kristanoj kaj islamanoj. Malgrau\u0306 tio miloj da homoj en la lastaj dek jaroj estas mortigitaj en la c\u0302efe islama norda parto de Nig\u0302erio, kie oni sekvas preskau\u0306 centelcente s\u0302arion, la islaman leg\u0302aron. La suda parto estas c\u0302efe kristana."}, {"text_idx": "#001430", "text": "En la nuna krizo islamaj jihadistoj atakis preg\u0302ejojn, policejojn kaj hejmojn de kristanoj. Akrig\u0302is la atakoj aparte en s\u0302tato Borno, kiu dividas landlimon kun C\u0302ado. Prezidanto Umaru Musa Yar'Adua surstratigis policanojn kaj soldatojn en pluraj nordaj s\u0302tatoj. Li ordonis, ke soldatoj kaptu kaj se eble mortigu jihadistojn."}, {"text_idx": "#001431", "text": "Problemoj okazas, kiam politikistoj ekspluatas etnajn diferencojn por semi malamon kaj malamikecon inter la pli ol 450 etnaj grupoj en Nig\u0302erio. Ne antau\u0306videblas fino de la konfliktoj en regiono, kie koruptaj politikistoj misuzas sian povon por regi civitanojn \u2013 ne malofte fanatikulojn religiajn, kiuj restas needukitaj kaj malavantag\u0302igitaj."}, {"text_idx": "#001433", "text": "En Ningbo, urbo en suda C\u0302inio, patrino petis helpon de policano pro trafika obstrukco sur la vojo al la ekzamenejo. La policano au\u0306te transportis s\u0302in kaj s\u0302ian filon al la ekzamenejo malgrau\u0306 la rug\u0302a lumo c\u0302e vojkrucig\u0302oj. En la urbo Xi'an pli ol 50 gepatroj de ekzamenatoj baris per rubandoj straton je 500 metroj fore de la lernejo, en kiu iliaj gefiloj partoprenis la ekzamenon, timante bruon g\u0302eni la ekzamenatojn."}, {"text_idx": "#001434", "text": "En ordinaraj tagoj tiaj agoj estas kontrau\u0306leg\u0302aj, tamen la publiko montris grandan indulgemon al similaj eksterordinaraj agoj en momento tre grava por la lernantoj. En iuj lokoj la polico ec\u0302 helpis gepatrojn bloki vojojn c\u0302irkau\u0306 la ekzamenejo. Iuj magistratoj dekretis limigon al la bruado de veturiloj por krei kvietan etoson en la ekzamena periodo."}, {"text_idx": "#001435", "text": "Kontraste al la maltrankvilo de gepatroj, komercistoj bone utiligas la okazon. Aprile ili ofertas diversajn demandarojn, gvidlibrojn kaj prelegojn de prestig\u0302aj instruistoj pri la ekzameno. Libroj pri la angla lingvo havas plej grandan debiton: multaj c\u0302inoj pensas, ke estas facile trovi laboron post universitata studado, se ili povas flue paroli la anglan."}, {"text_idx": "#001436", "text": "Maje abundas reklamoj pri sanigaj nutraj\u0302oj speciale por antau\u0306ekzamenaj lernantoj. Junie, tuj post la ekzameno, turismaj agentoj proponas al lernantoj kaj gepatroj feriojn. La rezultoj de la ekzameno estas anoncataj fine de julio kaj komence de au\u0306gusto, kaj do tiam restoracioj kaj distrejoj aparte viglas kaj prosperas pro la malavara konsumo fare de la sukcesintoj. Al festoj tiaj estas invitataj kutime instruistoj, parencoj, amikoj kaj kolegoj."}, {"text_idx": "#001437", "text": "La ekzameno ankau\u0306 kurag\u0302igas profitadon kaj krimojn. En retpag\u0302aroj fiuloj vendas spionajn aparatojn, kiujn oni vidas nur en la filmo-serio pri James Bond 007. Promesite estas, ke ac\u0302etintoj ricevos per la aparatoj helpon dum la ekzameno. Tiu c\u0302i friponaj\u0302o estas efektivigita de komplicaro: kelkaj enmiksig\u0302as kiel lernantoj en la ekzamenejon kaj telesendas demandojn al la ceteraj, kas\u0302itaj en proksima apartamento; la lastaj solvas la demandojn kaj sendas la respondojn al la lernantoj."}, {"text_idx": "#001438", "text": "C\u0302i-jare en la nord-orienta urbo Songyuan la polico malkovris gravan okazon de friponado. Mezlerneja instruistino kaj s\u0302ia kolego estas arestitaj pro implikig\u0302o en la friponaj\u0302o. Ili vendis spionajn aparatojn al siaj lernantoj. Ankau\u0306 lernantoj plene elvolvis siajn talentojn. Iuj eltrovis diversajn rimedojn, ekzemple skribilojn kun kas\u0302itaj slipetoj au\u0306 kopioj, por friponi dum la ekzameno."}, {"text_idx": "#001440", "text": "Mikrokreditoj: c\u0302u helpo au\u0306 trompo?"}, {"text_idx": "#001441", "text": "En la jaro 2006 la Nobel-premio pri paco estis transdonita al la banglades\u0302a ekonomikisto Muhammad Yunus kaj la Grameen Bank iniciatita de li. Tio estis rekono de mikrokreditoj, sistemo de etskala kreditdonado al malric\u0302aj personoj, kiuj ne kapablas pruntepreni monon de banko. La banglades\u0302a ekzemplo estis imitata en multaj landoj, sed kritikantoj plioftig\u0302as."}, {"text_idx": "#001442", "text": "Lau\u0306 la entreprena historio, Muhammad Yunus, diplomito de la usona Vanderbilt University kaj profesoro c\u0302e la Universitato de Chittagong, en 1974 pruntedonis egalvaloron de 27 dolaroj al grupo de 42 familioj por ebligi al ili la produktadon kaj vendadon de etaj iloj. Normale, tiuj personoj povus akiri monon nur de uzuristoj. La persona iniciato de Yunus evoluis al esplorprojekto de lia universitato, kaj en 1983 estis kreita la sendependa Grameen (\u201evilag\u0302a\u201d) Bank. En tio helpis la registaro, ShoreBank, malgranda usona banko, kaj Ford Foundation."}, {"text_idx": "#001443", "text": "Baza (sed ne c\u0302iam aplikata) principo de mikrokreditoj estas ke prunteprenanto devas aparteni al grupo de pluraj personoj. La aliaj grupanoj neniel jure garantias la s\u0302uldon, sed praktike tamen la grupo iel atentas, ke la prunteprenanto bone kondutas kaj ke la mono iam estos repagita. Grameen Bank havas klientaron je 97 % inan kaj asertas, ke 98 % de la pruntoj estas repagataj."}, {"text_idx": "#001444", "text": "Tipa ekzemplo estas sinjorino Mosammat Taslima Begum, kiu en 1992 prunteprenis 20 dolarojn por ac\u0302eti kaprinon kaj ig\u0302is sukcesa entreprenistino. S\u0302i akceptis en 2006 la Nobel-premion nome de Yunus kaj lia banko."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Malfacilas klarigi al la publiko kial la lau\u0306dire sukcesaj Grameen-principoj estas aplikataj kaj lau\u0306dataj tutmonde, dum Banglades\u0302o restas unu el la plej malric\u0302aj landoj de la mondo. C\u0302u la tuto estas nur fikcio, vivtenata per propagando kaj mondonacoj, c\u0302u efektive estas mirakla metodo au\u0306 c\u0302u nur kelkloke estas realaj rezultoj? Jam de jaroj cirkulas duboj."}, {"text_idx": "#001446", "text": "Meze de julio 2009 la brita revuo The Economist aperigis artikolon pri mikrokreditoj bazitan sur esploroj de du universitatoj. Massachusets Institute of Technology (MIT) kontrolis, c\u0302u profitantoj de mikrokreditoj en la barata urbego Hyderabad post 18 monatoj estis pli bonfartaj ol kontrolgrupo, kiu nenion ricevis. Konkludo: ambau\u0306 grupoj restis same malric\u0302aj. Kelkaj personoj fondis entrepreneton, sed plejofte la mono estis uzata por kurantaj familiaj elspezoj. Esploroj de Yale University en Filipinoj kondukis al simila konkludo. La artikolo ankau\u0306 aperis sur la retpag\u0302o de la revuo, sekvis vigla diskuto kaj sekve ankau\u0306 aliaj informiloj raportis pri la temo, alportantaj pliajn ekzemplojn."}, {"text_idx": "#001449", "text": "C\u0302u la individuoj kaj s\u0302tatoj, kiuj finance subtenas mikrokredit-sistemojn, haltigu siajn donacojn? Tute ne, sed ili kontrolu, c\u0302u ilia mono vere estas uzata lau\u0306 la originaj ideoj: malric\u0302uloj eskapu el malric\u0302eco, post iom da tempo ne plu havu s\u0302uldojn, sed kontrau\u0306e povu s\u0302pari. Tiel ekestos kreditsistemo, kiu efike funkcias kaj ne plu bezonas eksteran helpon. La monhelpo estonte iru al mikrofinancado, pli larg\u0302a agadtereno, kiu ankau\u0306 inkluzivas instruadon, konsiladon, asekuron ktp."}, {"text_idx": "#001454", "text": "Ignat Florian Bociort, c\u0302ie konata kiel ekvilibra rezonanto, en la artikolo Mispas\u0302o kontrau\u0306 la etiko de la j\u0302urnalismo1 skribas: \u201eNi g\u0302uste komprenu la \u201asenrespondecon pri la opinioj\u2019, c\u0302ar g\u0302i ne senlimas: neniu demokratia kaj matura revuo akceptas hodiau\u0306 artikolojn de naciistoj, rasistoj, au\u0306 senbazajn blamaj\u0302ojn pri laboro au\u0306 personeco de la homoj. Al tio aldonig\u0302as, en la E-revuoj, la observado de la spirito de Esperanto.\u201d"}, {"text_idx": "#001455", "text": "Se la eldonpolitiko de MONATO konfirmig\u0302os tia, kia estis j\u0302us deklarita de s-ro Maul, kun granda bedau\u0306ro mi devos distancig\u0302i de la revuo kaj certe ne plu aboni g\u0302in."}, {"text_idx": "#001459", "text": "Mi scivolas, c\u0302u Alexander Gofen estas s\u0302ercema ruzulo, kiu verkis provokan strangaj\u0302on nur por bati la vespejon. Eble MONATO enkonduku novan rubrikon nomitan \u201eFrenezulgvato\u201d. Vi jam raportis pri la raelanoj, kiuj volas konstrui NIFO-ambasadon en Litovio (espereble ne en Vilnius, urbo malpurega pro tiom da cigaredrestaj\u0302oj)."}, {"text_idx": "#001461", "text": "Por certig\u0302i, ke la reveno de la papilio estas ne nur impreso, tri asocioj de papili-amantoj, la nederlanda, la flandra kaj la valona, organizis papilinombradojn. C\u0302i-jare en la 2a de au\u0306gusto miloj da emuloj nombris multe pli da ekzempleroj ol en la pasinta jaro. Wouter Vanreusel [vou\u0306tr vanrejsl] de la asocio Natuurpunt vzw klarigas, ke estas iom tro frue por jam jubili, sed ke tute klare almenau\u0306 provizore la papilio revenis kaj donas esperon pri nia medio. Tagaj papilioj ja tre rapide reagas al media malpurig\u0302o au\u0306 al klimats\u0302ang\u0302ig\u0302oj. \u201eKompare kun la pasinta jaro ni nombris multe pli\u201d, diras Vanreusel. \u201ePlej okulfrapa estas la reveno de la kardopapilio (Vanessa cardui), kiu nun estas, kaj en Flandrio kaj en Valonio kaj en Nederlando, la plej ofta papilio.\u201d"}, {"text_idx": "#001462", "text": "Frank-Walter Steinmeier, la kandidato de la germana partio SPD por la kanceliera posteno postau\u0306tune, lanc\u0302is novan kampanjon por redukti la kvanton de senlaboruloj. Li antau\u0306diris, ke, se oni sekvos liajn rekomendojn, senlaboreco en Germanio reduktig\u0302os dum la venontaj dek jaroj g\u0302is nulo."}, {"text_idx": "#001463", "text": "Do, li vidigas al kvar milionoj da senlaboruloj laborpostenon. Vidigas, sed ruze ne promesas: \u201eEstas eble, ke ni atingos la celon.\u201d Sed aktuale li bezonas kampanjon por levi sin kaj sian partion el la abismo de la balotaj prognozoj. Tial meze de somerferia vakuo li lanc\u0302is pas\u0302on post pas\u0302o sian planon: unue per onidiroj, poste antau\u0306 publicistoj, fine antau\u0306 la publiko."}, {"text_idx": "#001464", "text": "Tamen dubas ne nur la publiko. La politikaj konkurantoj akre riproc\u0302as la kandidaton: CDU kaj FDP pro malsincereco kaj senkompetento; maldekstruloj, c\u0302ar ili promesis redukti senlaborecon nur je du milionoj; kaj verduloj asertas, ke Steinmeier piratis ilian sloganon, progresi per medioprotektaj projektoj."}, {"text_idx": "#001465", "text": "Kion povas prognozi la legantoj de MONATO? Nu, se difinitaj partioj antau\u0306vidas redukti senlaborecon je kelkaj elcentoj, aliaj je duono, Steinmeier nun ja komplete plene tute, nur restas superi ilin per pli glora vizia prognozo. C\u0302u ni do perspektivu, ke en dek jaroj c\u0302iu germano havos ne nur unu laborlokon, sed ec\u0302 du, eble pli da? Ke ili tiam bezonos tiom da por vivteni sin kontentige?"}, {"text_idx": "#001466", "text": "Sed ni ne volas esti elektotaj. Tial ni ne tiom lau\u0306te kaj ofte kaj publike prognozas, c\u0302ar ni konas la proverbon: \u201ePacienca estas la papero, nur post jardeko montras sin la vero.\u201d"}, {"text_idx": "#001468", "text": "En la muzeo Albertina en Vieno trovig\u0302as 41 000 desegnaj\u0302oj kaj 900 000 grafikaj\u0302oj. G\u0302in fondis en 1776 la princo Albert Kasimir von Sachsen-Teschen. Ekde 1822 la kolekto estas publike vizitebla. Hodiau\u0306 g\u0302in posedas la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#001469", "text": "La konstruaj\u0302o staras sur iama bastiono de la viena urbomuro proksime al la s\u0302tata operejo. Dum renovigo inter 1996 kaj 2003, kiam la kolekto estis fermita, estis konstruita subtera deponejo 3000 kubmetrojn granda. Krome oni konstruis en la suba etag\u0302o rondajn fenestrojn por sugesti \u2013 lau\u0306 la arkitektoj \u2013 s\u0302ipon."}, {"text_idx": "#001470", "text": "Tamen post pluvego en junio 2009 enfluis kelkcent litroj da akvo en la novan deponejon. Bons\u0302ance neniuj artaj\u0302oj estas difektitaj. Tamen pro tro alta aera humideco oni devis fortransporti la valorajn objektojn, kiuj trovig\u0302as en diversgrandaj skatoloj. Dum ses semajnoj 80 helpantoj laboris po 100 horojn semajne."}, {"text_idx": "#001471", "text": "Nerespondita estas la demando, kiu pagos la kostojn \u2013 g\u0302is nun milionon da eu\u0306roj. Eble kau\u0306zis la problemon fus\u0302ita laboro dum la rekonstruado. Informoj pri Albertina legeblas c\u0302e: /wiki/Muzeo_Albertina."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Dum jaroj en Belgio mankas karcerlokoj. Gardistoj plendegas pri strec\u0302aj situacioj pro trolog\u0302ateco. Policistoj perdas motivig\u0302on, c\u0302ar aro da krimuloj, kaptitaj en fres\u0302a faro, tamen restas liberaj pro manko de lokoj. Diversaj ministroj pri justico faris promesojn, ekzamenis kaj dau\u0306re ekzamenas eblajn solvojn, sed la situacio apenau\u0306 plibonig\u0302is."}, {"text_idx": "#001473", "text": "Sed enkarcerigitoj mem zorgas pri solvo. En julio tri krimuloj eskapis el prizono en Brug\u0302o per kaperita helikoptero. Kelkajn tagojn poste tri aliaj uzis eskalon, kiun laboristoj postlasis, por transrampi muron kaj fug\u0302i per la au\u0306to de la patrino de unu kaptito, kiu atendis antau\u0306 la enirejo (elirejo?)."}, {"text_idx": "#001474", "text": "Denove, komence de au\u0306gusto, du gangsteroj forkuris, c\u0302i-foje el la jug\u0302ejo en Bruselo, post kiam tien eniris kaj minacis armitaj kaj maskitaj helpantoj. Tri eskapoj de ok personoj en nur du semajnoj. G\u0302is la mezo de au\u0306gusto en la nuna jaro jam eskapis 39 kaptitoj."}, {"text_idx": "#001475", "text": "Evidente la ministro pri justico, Stefaan De Clerck [stefa\u0301n dekle\u0301rk] dronas sub kritikoj de komunikiloj kaj de opoziciaj politikaj partioj. Oni efektive faris nepardoneblajn erarojn. Jam en 2007 okazis du fug\u0302oj per helikoptero. La parlamento tiam voc\u0302donis por sekurigi la c\u0302efajn prizonojn por malebligi tion kaj antau\u0306vidis bug\u0302eton. Sed, en 2009, unu el la plej dang\u0302eroj banditoj en Belgio trovig\u0302is en malliberejo, kie mankis g\u0302uste la promesita sekureco."}, {"text_idx": "#001476", "text": "La krimuloj, kiujn oni volis prijug\u0302i en la brusela justicpalaco, jam faris plurajn perfortaj\u0302ojn kaj aperis antau\u0306 jug\u0302isto pro provo prirabi, kun minacado al etulo kaj pafado al policistoj. Sed la servo, kiu zorgis pri ilia tiea alveno, taksis ilian c\u0302eeston en la jug\u0302ejo senriska, kaj do c\u0302eestis nur nearmitaj gardistoj."}, {"text_idx": "#001478", "text": "C\u0302u la eskapoj efektive kontribuas al la solvo de la lokmankoj? Fakte la granda plimulto de la eskapintoj poste rekaptig\u0302as. Sed estus pli efike, se la belgaj polico kaj justico penadus gardi dang\u0302erajn banditojn kaj solvi la lokmankon anstatau\u0306 mobilizi armeon por retrovi eskapintojn. Aliflanke oni ne tro plendu. Antau\u0306 jaroj iam eskapis pli ol 250 homoj en unu jaro."}, {"text_idx": "#001480", "text": "Registaraj reprezentantoj de kvar EU-landoj (Au\u0306strio, Hungario, Rumanio kaj Bulgario), Turkio kaj Eu\u0306ropa Unio subskribis la 13an de julio 2009 en la turka c\u0302efurbo Ankaro interkonsenton pri la konstruo de strategie grava gasodukto Nabucco (), kiu preterpasos Rusion. G\u0302i devas malpliigi la dependecon de Eu\u0306ropo de la rusa gaso. La celo estas konstrui gastubon 3300 km longan tra la menciitaj landoj g\u0302is distribua centro en orienta Au\u0306strio, tra kiu ekde 2014 estos transportata gaso de Azio al Eu\u0306ropo. La konstruado kostos 7,9 miliardojn da eu\u0306roj kaj devas komencig\u0302i en 2011."}, {"text_idx": "#001481", "text": "Iniciatinto de la projekto estas la au\u0306stra entrepreno OMV. Kunpartoprenantoj estas MOL (Hungario), Transgaz (Rumanio), Bulgargaz (Bulgario) kaj BOTAS\u0327 (Turkio). Sesa partnero, ekde februaro 2008, estas la germana RWE. Politika konsilisto de la projekto estas Joschka Fischer, eksa germana ministro pri eksterlandaj aferoj."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Eu\u0306ropa Unio subtenas la konstruon de la gasodukto, kaj ankau\u0306 Usono pledis por g\u0302i. La gastubo en la unua fazo devus c\u0302iujare transporti 10 kaj poste 31 miliardojn da kubaj metroj da gaso. Rusio antau\u0306enpus\u0302as konkurencan projekton Suda fluo por liveri rusan gason al Eu\u0306ropo. Ekspertoj timas, ke neniu el la du gastuboj estos profitiga, c\u0302ar jam ekzistas aliaj. Plia konkurenca projekto estas Norda fluo, tra kiu oni transportos rusan gason tra la Balta Maro al Germanio (MONATO, 2006/1)."}, {"text_idx": "#001483", "text": "De kie fluos gaso por Nabucco?"}, {"text_idx": "#001484", "text": "La c\u0302efa problemo de Nabucco estas kontrakti kun pli da liverontaj landoj. La partoprenantaj entreprenoj deklaris, ke ili ricevis promesojn pri gasliveroj el Azerbajg\u0302ano, norda Irako kaj Turkmenio. Certaj promesoj tamen preskau\u0306 ne estas, c\u0302ar ankau\u0306 C\u0302inio, Pakistano kaj Barato havas grandan interesig\u0302on pri gasliveroj."}, {"text_idx": "#001485", "text": "C\u0302i-momente certa liveranto estas nur Azerbajg\u0302ano. Tamen la liveroj el tiu lando ne sufic\u0302os por plenigi la kapaciton de Nabucco, c\u0302ar la lando povas certigi jare nur kvar miliardojn da kubaj metroj. Turkio deziras, ke ankau\u0306 irana gaso fluu en la gastubo al Eu\u0306ropo, se la politikaj kondic\u0302oj permesus tion. Irano posedas la due plej grandajn gaskus\u0302ejojn en la mondo. Usono tamen estas strikte kontrau\u0306 negocoj kun Tehrano pro la disputo lige kun la irana atomprogramo. Alia ebla partnero estas Turkmenio."}, {"text_idx": "#001486", "text": "Jose\u0301 Manuel Barroso, la prezidanto de la Eu\u0306ropa Komisiono, deklaris, ke la gastubo kontribuos al la energisekureco de Eu\u0306ropo kaj Turkio. G\u0302i malfermos ankau\u0306 la pordon por nova erao en rilatoj kun Turkio. La turka c\u0302efministro Recep Tayyip Erdog\u0306an [reg\u0302ep tajip e\u0301rdoan] karakterizis la politikan interkonsenton pri la gasodukto kiel historian momenton por la energia sekureco en Eu\u0306ropo. La deklaro de la sveda prezidanteco de la EU-Konsilio tekstis, ke la plibonigita liversekureco estas strategie grava por EU. Plie oni substrekas, ke la funkcianta eu\u0306ropa energimerkato devas variigi la provizadon per brulaj\u0302oj kaj transportvojoj."}, {"text_idx": "#001487", "text": "La subskribado de la interkonsento malfruig\u0302is monatojn pro la postuloj de Turkio pri malmultekostaj liveroj de gaso je specialaj kondic\u0302oj. Fine g\u0302i rezignis pri tio kaj reagis kompromise. G\u0302i ne plu insistas havi 15 procentojn de la transportata gaso. Aliflanke, Turkio okaze de krizo volas havi aliron al la eu\u0306ropaj gasrezervoj. Oni akceptis tion, kaj la gasodukton oni konstruos tiel, ke gaso povas flui en ambau\u0306 direktoj. Do, Turkio tiuokaze povus importi gason ankau\u0306 el Alg\u0302erio kaj Norvegio. Turkio opinias ricevi jare g\u0302is 150 milionojn da eu\u0306roj da enspezoj rezulte de la gastransito."}, {"text_idx": "#001488", "text": "Pasis kvin jaroj ekde la membrig\u0302o je la 1a de majo 2004 de Pollando en Eu\u0306ropa Unio (EU). Eblas jam fari la bilancon de la polaj avantag\u0302oj. Unu el la plej gravaj estas la aliro al financado por la ekonomia disvolvig\u0302o: teknikaj strukturoj, entreprenado, sciencaj esploroj, kreado de novaj laborlokoj, financado de agrikulturo kaj de kamparaj regionoj."}, {"text_idx": "#001489", "text": "Ekde la 1a de majo 2004 g\u0302is la fino de majo 2009 c\u0302iuj transpagoj de EU al Pollando atingis sumon de 31 miliardoj da eu\u0306roj. Aliflanke Pollando dum tiu periodo kontribuis al la bug\u0302eto de EU per 14 miliardoj da eu\u0306roj. La bilanco do sumig\u0302as je pluso de 17 miliardoj entute, au\u0306 preskau\u0306 3,5 miliardoj da eu\u0306roj jare, kio en polaj zlotoj donas imponan sumon de 14 miliardoj. En la jaroj 2004-2007 Pollando ricevis la maksimuman sumon kaj tre bone profitis la eu\u0306ropuniajn monrimedojn (PHARE, ISPA, NPR 2004-2006, Fonduson por Kuntenig\u0302o, rimedojn por agrikulturo kaj por kamparaj regionoj). Pollando faris grandan salton antau\u0306en en la jaro 2008, kiam g\u0302i povis akiri grandan kvoton (preskau\u0306 20 % de la tuta bug\u0302eto de 70 miliardoj da eu\u0306roj por la periodo 2007-2013) por la realigado de la koheriga politiko."}, {"text_idx": "#001490", "text": "Pollando ekde sia membrig\u0302o ricevadis c\u0302iujare pli da mono. En la jaro 2008 tiu tendenco estis haltigita kaj Pollando ricevis la saman sumon kiel en 2007. Ankau\u0306 la membrokotizo de Pollando en EU c\u0302iujare kreskis. Finfine la saldo de la kontoj kun EU en la jaro 2008 estis je preskau\u0306 600 milionoj da eu\u0306roj pli malbone ol en 2007."}, {"text_idx": "#001492", "text": "La helpo estas destinita al landoj, kies lau\u0306persona malneta enlanda produkto (MEP) estas malpli ol 90 % de la EU-mezumo, kaj estas uzota por infrastrukturaj investoj en mediprotektado kaj transporto."}, {"text_idx": "#001494", "text": "Xu Jinming ne komprenas, kial teroristoj mortigas senkulpajn homojn kaj mortigas ec\u0302 sin mem (MONATO 2009/8-9, p. 7). C\u0302u tiuj, kiuj faras tion, mem komprenas? Trovendaj kaj punotaj estu tiuj, kiuj pensas anstatau\u0306 la senkulpuloj kaj manipulas ilin, por ke ili sin oferu por ties emoj! C\u0302u senkulpuloj estas mortigendaj pro iu ajn kialo?"}, {"text_idx": "#001499", "text": "Al japanaj geedzig\u0302aj festoj oni kutime invitas c\u0302irkau\u0306 100 homojn, 50 el edza flanko, 50 el edzina. La gastoj inkluzivas parencojn, amikojn kaj kolegojn. Kiel c\u0302efgastojn oni invitas superulojn el siaj laborejoj."}, {"text_idx": "#001501", "text": "Kompanio tia estas Officeagent, fondita en 2001. Lastan jaron venis 100 petoj, duoble pli ol en 2006. La tarifo estas 20 000 enoj (c\u0302. 150 eu\u0306roj) krom veturkostoj por c\u0302iu anstatau\u0306anto. Lau\u0306 la fondinto de la kompanio, s-ro Takemoto: \u201eIuj petas helpon, pretekstante, ke la invititoj ne povos veni pro neatendita problemo, sed fakte ili ne havas intimajn kolegojn kaj amikojn. Homaj rilatoj pli kaj pli maldensig\u0302as pro la malapero de dumviva dungado.\u201d"}, {"text_idx": "#001502", "text": "Raportis la j\u0302urnalo Asahi pri vira \u201eanstatau\u0306anto\u201d, 37-jara, kiu jam pli ol 20 fojojn ludis sian rolon en geedzig\u0302aj festoj kiel kolego au\u0306 amiko de la edzo. Li faras mallongan, banalan saluton kaj ec\u0302 petite kantas. Sed nepras, ke li estu atenta por kas\u0302i sian anstatau\u0306antecon."}, {"text_idx": "#001504", "text": "G\u0302is la 1990aj jaroj, japanoj laboris en unu kompanio g\u0302enerale g\u0302is emeritig\u0302o. Do neniam mankis invitotoj \u2013 ec\u0302 male, sed kiun elekti malfacilis kaj povis doni malagrablan senton al ne-invititoj. En provincaj kaj kamparaj urboj geedzig\u0302aj festoj estas grandaj kun pli ol 200 invititoj. Tamen la festoj pli kaj pli malgrandig\u0302is, tiel ke nun furoras malgrandaj eventoj, nur kun familianoj, au\u0306 foje ec\u0302 neniu festo."}, {"text_idx": "#001505", "text": "Invititoj devas donaci monon al la geedzoj. Virinoj devas vesti sin per kimono kaj por tio ili devas viziti beligistinon, pagante multe. Ofte ili iras al la festo ne volonte sed duondevige. En la nuna malvarma socio kaj malprospera ekonomio estas pli bone solvi la problemon per mono, invitante profesiajn \u201egastojn\u201d, kiuj g\u0302oje c\u0302eestas kaj gajigas la etoson."}, {"text_idx": "#001507", "text": "S\u0302pari pli grandan parton de siaj enspezoj estas tendenco en la landoj, kiuj uzas eu\u0306ron. En la unua kvarono de 2009, en tiu zono oni s\u0302paris 15,6 % de la enspezoj, sed en Belgio ec\u0302 15,8 %. Tio estas kresko je 1,8 % por la eu\u0306roregiono kaj 2,7 % por Belgio kompare al la unua jarkvarono de 2008."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Sanxingdui trovig\u0302as en la urbo Guanghan, 40 kilometrojn norde de C\u0302engduo, c\u0302efurbo de la c\u0302ina provinco Sic\u0302u\u0306ano. G\u0302i ricevis la nomon pro tri altaj kaj krutaj ter-amasoj sur vasta ebenaj\u0302o. Tie arkeologoj trovis ruinon de antikva urbo kun areo de 12 kvadrataj kilometroj kaj elfosis grandan kvanton da bronzaj, jadaj kaj oraj objektoj. La loka registaro konstruigis grandiozan muzeon tie kaj petas listigi la ruinon kiel Mondan Heredaj\u0302on."}, {"text_idx": "#001511", "text": "La arkeologia eltrovo s\u0302ajne renversas la konkludon de c\u0302inaj historiistoj kaj arkeologoj, kiuj g\u0302enerale opinias, ke la c\u0302ina civilizacio fontis de la baseno de la Flava Rivero kaj disvastig\u0302is al la tuta lando. Sed la ruino atestas, ke ankau\u0306 la baseno de Jangzio estas fonto de la c\u0302ina civilizacio, kaj pruvas la notojn de historiaj dokumentoj pri la regno Shu. Antau\u0306 5000 g\u0302is 3000 jaroj tie estis c\u0302efurbo de la regno kaj kultura centro interkomunikata kun la meza kaj malsupra baseno de la Flava Rivero."}, {"text_idx": "#001512", "text": "Sed oni ne scias, kial la regno forlasis la c\u0302efurbon, kaj la brila civilizacio subite c\u0302esis. Antau\u0306 kelkaj jaroj la malkovro de antikva ruino en Jinsha, proksima al la provinca c\u0302efurbo C\u0302engduo, inspiris arkeologojn: objektoj elfositaj el la du lokoj estas mirinde similaj. Iuj opinias, ke la civilizacio de la ruino Jinsha, pli malfrua je 500 au\u0306 1000 jaroj, eble estas la dau\u0306ro de tiu de Sanxingdui. Aliaj konjektas, ke la regno translokig\u0302is de Sanxingdui al Jinsha pro milito, inundo au\u0306 pesto. Sed la kau\u0306zo restas nekonata pro neniu atesto."}, {"text_idx": "#001513", "text": "Enigmaj estas ankau\u0306 multaj objektoj elfositaj el la ruino de Sanxingdui. Plej mirindaj estas homfiguraj bronzaj\u0302oj kun grandaj okuloj kaj alta nazo, la aspekto estas diferenca de orient-azianoj. Ili spegulas eminentan metilertecon. Iuj specialistoj opinias, ke la elfositaj objektoj reprezentas kulturon de la gento Qiang, kiu log\u0302as en la gubernioj Beichuan kaj Pingwu kaj konservas animisman kaj fetic\u0302isman religion. Tamen aliaj suspektas, ke la bronzaj\u0302oj estas kombinoj de la c\u0302ina kulturo kun iu fremda, c\u0302ar sur ili estas neniu skribo krom desegnoj malsamaj ol tiuj trovitaj en aliaj lokoj de C\u0302inio."}, {"text_idx": "#001515", "text": "La artikolo klarigas, kial MONATO rajtas, ja nevole, sed sentime aperigi nazian sloganon."}, {"text_idx": "#001516", "text": "Paragrafo 86a de la germana krimjura kodekso malpermesas, minacante per puno, publikan uzon de fas\u0302istaj simboloj, paroloj, motoj ktp, devenantaj el la tempo de la \u201etria regno\u201d. G\u0302i validas ankau\u0306 por aktualaj fas\u0302ismaj simboloj, do por tiaj, kiuj \u201esimilas konfuzeble\u201d al la naziaj."}, {"text_idx": "#001519", "text": "Aktuala kazo estas aparte delikata. La ekstremdekstra organizaj\u0302o \u201eBlood and Honour\u201d, fondita en la 80aj jaroj en Britio, estas malpermesita en 2000 en Germanio. Lau\u0306 la ministrejo pri internaj aferoj, g\u0302i agas kontrau\u0306 la konstitucia ordo kaj internacia komprenig\u0302o."}, {"text_idx": "#001520", "text": "La organizaj\u0302o uzas anglalingve la sloganon de la hitlera junularo \u201eBlut und Ehre\u201d, do \u201eSango kaj honoro\u201d. Sed nun, vendisto de t-c\u0302emizoj kun la anglalingva slogano, evidente kontrau\u0306leg\u0302a, kontrau\u0306is advokate akuzon antau\u0306 suba jug\u0302ejo \u2013 kaj gajnis la proceson c\u0302e la federacia kortumo en Karlsruhe."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Lau\u0306 la decido de la tieaj jug\u0302istoj, naziaj sloganoj en fremdaj lingvoj ne rekte peras ties enhavon kaj ne plu estas rekoneblaj kiel identigiloj de kontrau\u0306konstituciaj organizaj\u0302oj. Sekve, germanlingva uzo de naziaj motoj estas punata, dum celkonscia tradukaj\u0302o en aliaj lingvoj restas nepersekutata."}, {"text_idx": "#001522", "text": "C\u0302u do Karlsruhe locuta, causa finita \u2013 Karlsruhe parolis, do finig\u0302is la afero? Almenau\u0306 mirigas, ke germanaj jug\u0302istoj en 2009 agnoskas la anglan lingvon, post pli ol 60 jaroj da pena instruado en sia lando, \u201efremda\u201d. C\u0302u ili vere taksas membrojn, klientojn, simpatiantojn, do la \u201ebruneman\u201d parton de la germana popolo, tiom stultaj, ke ili ne rekonas la tiamajn kaj ankorau\u0306 aktualajn naziajn kaj naziemajn kaptilojn?"}, {"text_idx": "#001527", "text": "Pli fres\u0302date, de 20\u201330 jaroj, la mondo kaj samtempe nia bildo de la mondo eks\u0302ang\u0302ig\u0302is ankorau\u0306 pli rapide. La energia krizo, la disfalo de la komunista kampo, la triumfo de la novliberala ekonomio, la komputada revolucio, la ekologiaj perturboj, la malsatego trafanta c\u0302iam pli multajn homojn kaj la senmezura ric\u0302ig\u0302o de malgrandega mon-oligarkio submetis nin al g\u0302is nun nekonata strec\u0302iteco inter tera kaj homarana tutmondigo kaj diseriga individuigo de la socioj."}, {"text_idx": "#001532", "text": "La organizaj\u0302o Psikologoj de la Mondo (PDM) estas fondita por kuniri, en Francio kaj aliloke, kun personoj, kiuj deziras konsulti por solvi problemojn, kiujn starigas ilia mensa kaj rilata vivo au\u0306 por plibonigi sian laboron c\u0302e homoj baraktantaj kontrau\u0306 tiaj problemoj. En Francio temas ekzemple pri \u201esenpaperuloj\u201d (homoj sen legitimiloj); familianoj de Alzheimer-malsanulo; sociaj fakuloj, kiuj kontaktig\u0302as kun senhejmuloj en la stratoj de urboj. Aliloke, ekzemple pri inaj viktimoj de edza violento en Kabilio, togolaj rifug\u0302intoj en Ganao, volontuloj en Palestino ..."}, {"text_idx": "#001534", "text": "Skribu viajn demandojn, sugestojn, komentojn kaj proponojn al ."}, {"text_idx": "#001538", "text": "Tamen la diversaj formoj de netipaj okupoj alportas ne nur malbonon sed ankau\u0306 s\u0302ancojn. Dum la pasintaj jaroj multaj homoj antau\u0306e senlaboraj helpe de tiuj (s\u0302tate subtenataj) instrumentoj de la labormerkato trovis novajn laborlokojn. Sekve Germanio spite al la ekonomia krizo havas konsiderinde malpli multajn senlaborulojn ol meze de tiu c\u0302i jardeko. Limigita dungado kaj portempa laboro same kiel pruntolaboro alportas por labordonantoj eblecon reagi al s\u0302ang\u0302oj de merkato, al laboristoj la perspektivon de posta firma dungiteco."}, {"text_idx": "#001539", "text": "Sed inverse, pruntolaboristoj ofte ne sukcesas reakiri normalan postenon. Se homoj dum multaj jaroj devas elteni en tiaj netipaj laborkondic\u0302oj, la novaj formoj maltrafas la celon. Ili ig\u0302as normalaj \u2013 kaj tio ne estas normala. Multaj laboristoj pagas altan prezon por tio. Ili rezignas je pli altaj salajroj, je profesia kariero kaj stabileco. Alarmas, ke homoj kun netipaj laboroj aparte riskas malric\u0302ig\u0302i. Lau\u0306 la statistiko c\u0302iu dua akiras malpli ol 9,85 eu\u0306roj/hore. En neniu komparebla lando la sektoro de subnivelaj salajroj kreskis tiom rapide kiom en Germanio."}, {"text_idx": "#001540", "text": "Alarme estas ankau\u0306, ke pli kaj pli multaj homoj kun bona profesia instruiteco estas inter la laborantoj kun malaltaj salajroj. Tio signifas, ke bona kvalifiko ne garantias bonan enspezon. Pli kaj plu multaj homoj tial rezignacias kaj spertas, ke ne valoras investi multan tempon kaj energion en studado. Junajn homojn do nenio instigas kvalifikig\u0302i. Probable post kelka tempo mankos faklaborantoj en multaj branc\u0302oj de la labormerkato."}, {"text_idx": "#001543", "text": "En tiu c\u0302i kunteksto mi revenas al la artikolo de Alexander Gofen pri la usona prezidanto Barack Obama. Multaj el vi prave kritikis g\u0302in kaj protestis. Iuj opiniis, ke usonanoj kun samaj ideoj estas neglektinda minoritato. Sed intertempe atingis nin multaj raportoj el Usono, kiuj montras, ke tamen ne tiom malmultaj civitanoj de la lando pensas simile al Gofen. Memoru, ke en lia artikolo (en la junia numero) jam en la titolo aperas la riproc\u0302o pri \u201esocialisma aventurismo\u201d kaj ke enkonduke Gofen sen iuj klarigoj skribis, ke socialismo infektis Usonon kaj ke la nunan ekonomian krizon kau\u0306zis \u201ela aventurismo de socialismaj elitoj\u201d. Tio estas kurioza aserto, c\u0302ar ne povas esti iu ajn dubo, ke tiun katastrofon kau\u0306zis ne socialistoj, sed nure kapitalistoj. Aliflanke estas tute neklare, kiel Gofen kaj kompanoj (sub)komprenas la nocion \u201esocialismo\u201d. Kaj nun tiu c\u0302i vorto aperas en c\u0302iuj kritikoj kaj polemikoj de usonanoj, kiuj kontrau\u0306as kaj kondamnas la reformon de la sanservoj en Usono, kiun Obama promesis dum sia elektokampanjo. Lia celo estas simple, ke c\u0302iu civitano havu minimuman san-asekuron, kiel estas en preskau\u0306 c\u0302iuj aliaj industriaj landoj, almenau\u0306 en Eu\u0306ropo. Sed legante la raportojn pri kunvenoj de usonanoj kunvokitaj de politikistoj de la demokrata partio (do tiu de Obama), mi havas la impreson, ke la kontrau\u0306uloj de la reformplano per parte histeriaj reagoj kun la c\u0302iama riproc\u0302o pri \u201esocialismo\u201d parte estas psike malsanaj."}, {"text_idx": "#001545", "text": "Antau\u0306 20 jaroj la detruita berlina muro signalis la finon de la malvarma milito en Eu\u0306ropo. Tamen, du monatojn antau\u0306e, en au\u0306gusto 1989, c\u0302irkau\u0306 du milionoj da litovoj, latvoj kaj estonoj staris homc\u0302ene inter Vilniuso, Rigo kaj Talino je distanco de c\u0302irkau\u0306 600 km."}, {"text_idx": "#001546", "text": "Tiel ili atentigis pri la 50a datreveno de la Molotov-Ribbentrop-pakto, lau\u0306 kiu Sovetio kaj Germanio sekrete konsentis dividi mezan Eu\u0306ropon. Samtempe la homoj volis montri, ke sen la tri baltaj popoloj la kontinento ne povos esti unueca kaj libera. Lau\u0306longe de tiu c\u0302i \u201ebalta vojo\u201d flirtis nigraj funebraj rubandoj kaj brulis kandeloj de homoj, kiuj esprimis sian deziron sendepende vivi. En 1991 la revo realig\u0302is."}, {"text_idx": "#001547", "text": "Ankau\u0306 la au\u0306gusto de 2009 ne trankvilis en Baltio. En c\u0302iuj tri landoj okazis jubilea celebrado de la \u201ebalta vojo\u201d, kiun akompanis koncertoj, diversaj manifestacioj kaj aliaj arang\u0302oj."}, {"text_idx": "#001548", "text": "C\u0302irkau\u0306 60 000 homoj partoprenis maratonon inter Vilniuso kaj Talino, transdonante unu al alia simbolajn krucetojn. Aliaj kuris po unu kilometron kadre de la kampanjo Mia koro batas por Baltio. Aviadistoj disj\u0302etis florojn, kaj engag\u0302ig\u0302is ankau\u0306 glisparas\u0302utantoj, biciklantoj, motorciklantoj kaj vels\u0302ipantoj."}, {"text_idx": "#001549", "text": "La c\u0302efaj jubileaj arang\u0302oj okazis la 23an de au\u0306gusto. Tiam tra Litovio estis portata torc\u0302o de la Balta Asembleo, okazis meso en la katedralo de Vilniuso, kaj estis inau\u0306guritaj fotoekspozicioj. Samtempe en Vilniuso, Rigo kaj Talino, en la lingvoj litova, latva kaj estona, estis kantata kanto Baltio jam vekig\u0302as populara antau\u0306 du jardekoj. C\u0302e la limpunkto latva-estona estis starigita monumento: sep metalaj manpreme starantaj siluetoj."}, {"text_idx": "#001550", "text": "Samtage la c\u0302efministroj de la tri baltaj landoj (la litova Andrius Kubilius, la latva Valdis Dombrovskis kaj la estona Andrus Ansip) subskribis deklaracion, ke en Eu\u0306ropo estu konscience kaj senkas\u0302e pritaksata komuna memoro pri la totalismaj reg\u0302imoj de la 20a jarcento \u2013 stalinismo kaj naziismo. Ili interkonsentis, ke la 23a de au\u0306gusto farig\u0302u tago de rememoro de stalinismaj kaj naziismaj viktimoj."}, {"text_idx": "#001551", "text": "Honoron al la partoprenintoj de la \u201ebalta vojo\u201d esprimis la estro de la Eu\u0306ropa Komisiono Jose\u0301 Manuel Barroso. La direktoro de Unesko Koichiro Matsuura rimarkis, ke la homa c\u0302eno devigis Sovetion deklari la Molotov-Ribbentrop-pakton ne plu valida, tiel atestante pri la influo de etaj s\u0302tatoj al mondaj aferoj. La usona s\u0302tatsekretariino Hillary Clinton diris, ke pro la \u201ebalta vojo\u201d la tri landoj farig\u0302is c\u0302ampionoj pri demokratio kaj homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#001553", "text": "La unuan de oktobro 1949 Mau\u0306 Zedong lau\u0306te, klare kaj fiere deklaris, ke naskig\u0302is la C\u0302ina Popola Respubliko. Tiu c\u0302i tago estis celebrinda kaj memorinda por multaj c\u0302inoj."}, {"text_idx": "#001555", "text": "Antau\u0306 la C\u0302ina Popola Respubliko miaj geavoj naskis ses infanojn. Nur tri plenkreskis: la aliaj tri mortis pro malsato au\u0306 malsano. Ankau\u0306 plenkreskuloj tiam vivis g\u0302enerale nur g\u0302is sia 45a jaro. Miaj gepatroj diris, ke kiel aliaj ili log\u0302is en kaduka dometo kaj ofte malsatis. Cetere ili neniam vizitis lernejon kaj ec\u0302 ne povis skribi sian nomon."}, {"text_idx": "#001556", "text": "Ec\u0302 mi memoras, ke en mia malgranda hejmo staris sole litoj kaj mang\u0302otablo. Mia patrino faris niajn vestaj\u0302ojn kaj s\u0302uojn kaj ni mang\u0302is rizon kaj legomojn plantitajn de miaj gepatroj. Viando malofte videblis sur nia mang\u0302otablo. Do, malgrau\u0306 tio, ke en la komencaj jaroj de la C\u0302ina Popola Respubliko, mia vivo estis malric\u0302a, mi tamen sufic\u0302e mang\u0302is kaj ankau\u0306 mia sano estis protektata. Kiel miaj proksim-ag\u0302uloj, mi povis viziti lernejon kaj multaj el ni diplomitig\u0302is el mezlernejo."}, {"text_idx": "#001558", "text": "Tiamaniere klimatiziloj, lavmas\u0302inoj, koloraj televidiloj, elektraj ventumiloj, telefonoj, fridujoj kaj aliaj familiaj aparatoj nun bone funkcias en c\u0302inaj hejmoj. Vojoj estas konstruataj, altaj domoj arbaras en urboj kaj novaj domoj punktas la kamparon."}, {"text_idx": "#001559", "text": "Nuntempe c\u0302inoj g\u0302uas vivon pli kaj pli ric\u0302an, dum C\u0302inio ludas rolon pli kaj pli gravan en mondaj aferoj. Antau\u0306 60 jaroj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj tiaj apenau\u0306 imageblis."}, {"text_idx": "#001560", "text": "Hierau\u0306 mi promenis en mia najbaraj\u0302o. Tie, kie estis antau\u0306e rizkampoj, staras nova log\u0302kvartalo kun multaj domoj. En unu el la domoj mi trovis en la fenestro anoncon pri ties vendo. Tiu c\u0302i domo estis konstruita antau\u0306 eble du jaroj kaj estis log\u0302ata de juna familio. Tiu, tamen, devis forlasi sian hejmon, supozeble ne plu povante repagi al la banko pruntitan monon."}, {"text_idx": "#001561", "text": "En tia okazo unue la banko provas vendi g\u0302in. Kiam g\u0302i ne vendig\u0302as, la banko almetas la domon al au\u0306kcio tra tribunalo. La nombro de domoj c\u0302e au\u0306kcioj ege multig\u0302is ekde la lasta somero. En marto 2008 la nombro estis 3773, sed en julio 2009, 7229. Pro la malbona ekonomio multaj ne plu povas repagi la monon pruntitan por ac\u0302eti domon."}, {"text_idx": "#001562", "text": "La j\u0302urnalo Mainic\u0302i raportis en au\u0306gusto pri diversaj tiaj okazoj. Ekzemple S\u0302imada Kooj\u0302i (42-jara, falsa nomo por kas\u0302i la identecon de la familio), kiu laboris en fabriko pri elektraj aparatoj, ac\u0302etis domon antau\u0306 16 jaroj kontrau\u0306 48 milionoj da enoj (400 000 eu\u0306roj)."}, {"text_idx": "#001563", "text": "Li planis repagi monate 160 000 enojn kaj somere kaj vintre, pro specialaj kromsalajroj, 450 000 enojn. G\u0302is nun li c\u0302iam repagis, sed en la lasta au\u0306tuno la situacio c\u0302e la fabriko malbonig\u0302is, kaj lia salajro estas tranc\u0302ita je 30 %. Cetere li multe s\u0302uldis pro la edukado de siaj gefiloj. Nun li timas, ke, se li ne ricevos la vintran krompagon, li devos forlasi sian hejmon."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Lau\u0306 la Asocio de Nemovebla Propraj\u0302o, multig\u0302as rifug\u0302intoj pro domperdo. Ec\u0302 se homoj volas vendi sian domon, tio malfacilas en la nuna ekonomia situacio. Tial, ekzemple, Kizuki Tooru (50-jara, denove falsa nomo) perdis sian apartamenton, ac\u0302etitan 18 jarojn antau\u0306e. Tamen restas s\u0302uldo, kaj li deklaris sin bankrota. Liaj familianoj forlasis lin, kaj li log\u0302as sola en malgranda apartamento, vane serc\u0302ante laboron."}, {"text_idx": "#001565", "text": "G\u0302is la 1990aj jaroj multaj homoj laboris en la sama kompanio g\u0302is emeritig\u0302o. Enspezitaj monoj dau\u0306re multig\u0302is lau\u0306 tiel nomata sistemo de lau\u0306laborjara salajro. Multaj, tamen, ne antau\u0306vidis la s\u0302ang\u0302ojn en la socio kaj en la ekonomio. Savi homojn tiajn estas la tasko de la politiko. Helpo tamen ne venas, au\u0306 tre malrapide, kaj pli kaj pli videblas rifug\u0302intoj pro domperdo en parkoj de la grandaj urboj."}, {"text_idx": "#001566", "text": "Fine de au\u0306gusto okazis g\u0302enerala elekto al la japana c\u0302ambro de reprezentantoj. Kiel antau\u0306vidite, triumfis la Demokrata Partio (DP) super la reganta Liberala Demokrata Partio (LDP)."}, {"text_idx": "#001568", "text": "Do malgrau\u0306 tio, ke en la distriktoj LDP ricevis 38,7 % de la voc\u0302oj, g\u0302i ricevis nur 21,3 % de la seg\u0302oj (64). Male, DP ricevis 47,4 % de la voc\u0302oj kaj 73,3 % de la seg\u0302oj (221). Rikoltis la aliajn seg\u0302ojn malgrandaj partioj."}, {"text_idx": "#001569", "text": "La elekto-slogano de LDP tekstis: \u201eLDP havas respondeco-forton.\u201d Per tiu koncepto, kiu ne ekzistas en vortaroj, LDP volis montri, ke g\u0302i havas volon, devon kaj povon gvidi Japanion kun respondeco. Multaj homoj kredis, tamen, pro eventoj de la pasintaj jaroj, ke verdire mankas forto tia."}, {"text_idx": "#001570", "text": "En septembro 2005 venkis LDP, sub c\u0302efministro Koizumi, interalie pro promeso privatigi la pos\u0302tan sistemon. Baldau\u0306 evidentig\u0302is, ke la privatigo sekvigas pli altajn tarifojn kaj forigon de pos\u0302toficejoj, ekzemple el vilag\u0302oj. Krome la registaro pli kaj pli moligis la regulojn, kiuj protektis laboristojn, donante grandan profiton al la kapitalistaro. Aperis senlaboruloj, neregulaj laboristoj kaj tre malric\u0302aj familioj. Maljunuloj estis diskriminaciataj. Ec\u0302 bebnasko farig\u0302is malfacila pro manko de kuracistoj."}, {"text_idx": "#001571", "text": "Post Koizumi sekvis diversaj c\u0302efministroj, dum la registaro montrig\u0302is pli kaj pli nekapabla. La lasta c\u0302efministro, Asoo, malsag\u0302e reagis al la ekonomia krizo, tiel ke fine pro malamo kontrau\u0306 LDP, ne amo por DP, japanoj elektis la lastan."}, {"text_idx": "#001572", "text": "Nun DP fortas kaj en la c\u0302ambro de reprezentantoj kaj en la c\u0302ambro de konsilantoj. G\u0302i nun povos fari, kion g\u0302i volas. La onta c\u0302efministro, Hatojama Jukio, promesis: \u201eMi celas socion plena de frateco, en kiu c\u0302iuj vivoj estas zorge gardataj kaj la felic\u0302o de alia estos ankau\u0306 la nia. Mi c\u0302esigos la g\u0302is nun faritan misuzon de la bug\u0302eto kaj uzos tiel naskitan monon por la bono de popolanaj vivoj. Tio estas la s\u0302ang\u0302o de la registaro.\u201d"}, {"text_idx": "#001573", "text": "DP-registaro estas historia evento. Post la dua mondmilito, dum pli ol 60 jaroj, preskau\u0306 c\u0302iam LDP regis Japanion. G\u0302i dependis de la kapitalistaro kaj Usono, disdonante parteton de la profitoj kiel s\u0302mirmonon al subtenantoj kaj aliaj. Fakte multaj estraranoj de DP devenas de LDP, sed la partio batalis kontrau\u0306 LDP kaj do ne facile cedos al malnovaj metodoj."}, {"text_idx": "#001574", "text": "Se DP plenumos siajn promesojn, g\u0302i s\u0302ang\u0302os la socion kaj la nacion. Tial oni povos nomi g\u0302ian grandan venkon revolucio."}, {"text_idx": "#001576", "text": "En la artikolo Supervivo de plej tau\u0306ga teorio (MONATO 2009/8-9, p. 22-24) oni asertas, ke la teorio de evolucio estas kontrau\u0306ata, c\u0302ar g\u0302i \u201ekontrau\u0306staras al la tiel nomata kreismo, la biblia koncepto, lau\u0306 kiu nia universo estis kreata de Dio dum ses tagoj antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 6000 jaroj\u201d."}, {"text_idx": "#001577", "text": "Tio suspektigas, ke Darwin estis engag\u0302ita kontrau\u0306stari la aserton pri la ses tagoj kaj la ses miloj da jaroj. C\u0302u eblas pensi, ke Darwin naive ne sciis, ke \u201ela ses tagoj\u201d (kaj c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj) estas, jam de longa tempo, interpretitaj kiel mita kadro por transdoni la koncepton de la dia kreado? Krome, c\u0302u vere Darwin konstante distancig\u0302is de la koncepto de kreismo?"}, {"text_idx": "#001582", "text": "Kiam antau\u0306 140 jaroj konservativa germana kanceliero Otto von Bismarck per leg\u0302o enkondukis s\u0302tatan socialan asekuron, li tion faris ne nur por helpi malric\u0302ajn civitanojn, sed ankau\u0306 por sufoki socialisman movadon. Tio tamen ne funkciis, c\u0302ar la laboristaro spite al la s\u0302tata bonfaro preferis socialismon kaj socialdemokratojn. Sed la pionira faro de Bismarck efikis, ke hodiau\u0306 en praktike c\u0302iuj eu\u0306ropaj kaj multaj aliaj demokrataj s\u0302tatoj pli-malpli bone funkcias tia sociala asekuro. Ties tri plej gravaj komponantoj estas sanasekuro, pensia kaso kaj asekuro kontrau\u0306 senlaboreco. Ili garantias, ke c\u0302iu civitano en kazo de bezono ricevas la necesan helpon kaj ne devas pagi c\u0302ion el propra pos\u0302o. Kompreneble tio validas precipe por malric\u0302uloj. La plej grava el la tri komponantoj estas la sanasekuro, c\u0302ar apenau\u0306 estas homoj, kiuj neniam malsanig\u0302as."}, {"text_idx": "#001583", "text": "Sed kio estas tute normala en Eu\u0306ropo kaj multaj aliaj industriaj landoj, tio tute ne estas normala en la plej ric\u0302a demokratio Usono. Tie ne ekzistas s\u0302tata sanasekuro, nur privata. Tial intertempe 47 milionoj homoj vivas sen sanasekuro, kaj tio mortigas: c\u0302iujare 18 000 viroj, virinoj kaj infanoj mortas en Usono, c\u0302ar sen protekto per asekuro ili ne povas viziti kuraciston. Statistike tio signifas, ke c\u0302iun horon mortas du malric\u0302uloj."}, {"text_idx": "#001584", "text": "Neniu eu\u0306ropa lando politike eltenus tiajn ciferojn, kaj eu\u0306ropanoj komplete malkomprene observas la scenojn de intercivitana \u201emilito\u201d en Usono, kiu komencig\u0302is kiam prezidanto Barack Obama anoncis siajn planojn por s\u0302tata sanasekuro. Mi imagas, kio okazus en Germanio, se en mia urbo civitanoj venus kun pafiloj al partikunveno, se ili kriante insultus deputitojn pro la sanasekuro jen kiel \u201enaziojn\u201d, jen kiel \u201ekomunistojn\u201d. Oni karakterizus tiajn protestojn kiel absurdajn kaj frenezajn."}, {"text_idx": "#001586", "text": "Kia estas la usona karaktero? Kiom solidara volas esti tiu nacio, kiom da s\u0302tateco bezonas lando, kies fondomitoj rakontas pri senlima libereco kaj pri heroa, dau\u0306re fiera individuismo? Usonanoj terure timas tro potencan s\u0302taton, kion eu\u0306ropanoj absolute ne komprenas. Certe, multaj enmigrintoj venis al Ameriko pro politika (ofte ankau\u0306 religia) subpremo en siaj (eu\u0306ropaj) hejmlandoj kaj revis pri la lando de senfinaj ebloj, pri grandioza libereco sen iu ajn subpremo. La dogmo de Usono estis kaj estas: c\u0302iu, kiu volas, povas vivi libere kaj bone, sen influo de la s\u0302tato, nur per la propra individua forto."}, {"text_idx": "#001588", "text": "Se usonanoj ne subtenos la projekton de Obama, ili akceptas ke dau\u0306re mortos du malric\u0302uloj dum c\u0302iu horo \u2013 estonte supozeble pli multaj. Eble ili memoru, ke Otto von Bismarck, kiu inventis socialan asekuron, ne estis socialisto, sed konservativa politikisto. Ke lia plano, tiel batali kontrau\u0306 socialismo, ne funkciis, tio ja montras: s\u0302tata sanasekuro estas nek socialisma nek alipartia afero, sed simple homa bezono en moderna socio."}, {"text_idx": "#001589", "text": "Kiam floris la brita imperio, la novaj eu\u0306ropaj mastroj okupis interalie okcidentan Nepalon inkluzive de la regiono Gorka (kiun anglalingvanoj, parenteze, emas erare prononci \u201egurka\u201d1). Tie la britoj trovis homojn fidelajn kaj sincerajn, kiuj aparte tau\u0306gis kiel soldatoj kaj gardistoj. Gorkanoj pretis morti por protekti siajn novajn regantojn, kaj tial la britoj volonte ilin dungis por batali por la imperio."}, {"text_idx": "#001590", "text": "En la dau\u0306ro de la tempo gorkanoj farig\u0302is tre valoraj kaj utilaj. Britoj uzas ilin por plej dang\u0302eraj militaj taskoj. Oni ne scias, kiom da gorkanoj mortis en mondaj militoj: neoficiala statistiko indikas, ke pereis en Eu\u0306ropo kaj aliaj mondopartoj pli ol du milionoj."}, {"text_idx": "#001591", "text": "Fakte, gorkanoj tiel kurag\u0302e servas, ke ili ricevis 14 tiel nomatajn viktoriajn krucojn, la plej altan honoron, kiun povas ricevi brita militisto. Sed, malgrau\u0306 tio, ke gorkanoj fidele servas Brition dum multe pli ol unu jarcento (ekzemple dum la dua mondmilito kaj ankau\u0306 nuntempe), ili ricevis nur sesonon de la salajro de brita soldato. Tiamaniere bone profitis Britio. Gorkanoj do petis, ke ili estu dungataj kaj pagataj same kiel britaj soldatoj."}, {"text_idx": "#001592", "text": "Unue lamis ilia kampanjo, g\u0302is populara brita aktorino, Joanna Lumley [g\u0302oana la\u0301mli], ekpledis por la gorkanoj. S\u0302ia patro iam laboris kun gorkanoj kaj sciis, kiel kurag\u0302e ili batalis. La kampanjo fine sukcesis, kaj la brita registaro akceptis, ke gorkanoj ricevu saman salajron kiel britoj kaj estu akceptataj en Britio kiel britoj. Do, kiam Lumley vizitis Nepalon, s\u0302i estis bonvenigata kvazau\u0306 filino de gorkano."}, {"text_idx": "#001594", "text": "C\u0302i-jare en Pollando oni rememorigis la 70-jarig\u0302on de la komenco de la dua mondomilito. Pollando estis invadita la 1an de septembro 1939, tamen argumenteble komencig\u0302is la milito pli frue, la 7an de aprilo, kiam italoj atakis kaj ekokupis Albanion. Prikomentis tiam la eventon brita ministro, Lordo Cecil: \u201eLa perfida atako de Mussolini al Albanio estas sendube la plej malbela perfortaj\u0302o kontrau\u0306 najbara s\u0302tato dum la malfacila nuntempa situacio.\u201d"}, {"text_idx": "#001595", "text": "Pri la eventoj de antau\u0306 70 jaroj diris la germana kanceliero Angela Merkel: \u201eLa germana popolo sentas eternan respondecon pri tiu milito.\u201d Tamen ankorau\u0306 ne tiel agnoske esprimis sin Beogrado pri la genocido en Kosovo au\u0306 ec\u0302 Ateno pri tiu en C\u0302amerio (greka regiono sude de Albanio, el kiuj estas elpelitaj en 1944 la tieaj albanoj)."}, {"text_idx": "#001596", "text": "\u201eTransdonu la administradon de Litovio al Skandinavio\u201d \u2013 tia teksto videblas c\u0302e reklamejoj tra Litovio. Sur afis\u0302oj aperis ankau\u0306 mapoj, sur kiuj la nomoj de litovaj urboj estas skribitaj kun skandinavaj finaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001597", "text": "Tiamaniere la iniciatintoj de la reklamo-kampanjo volis atentigi, ke skandinavaj landoj bone regas sian ekonomion kaj ke litovoj lernu de siaj najbaroj. \u201eNi observas, kaj jen imitinda ekzemplo\u201d, opinias la estrino de la kampanjo."}, {"text_idx": "#001599", "text": "Defendis la iniciaton g\u0302ia estrino. \u201eLa formo de la reklamo estas nur humuro. Propravole rezigni pri la administrado kaj farig\u0302i ies kolonio estas absurdaj\u0302o. Normale ajna varbado provokas simpation kaj koleron\u201d, s\u0302i diris, aldonante, ke la protektanto de la iniciato estas la prezidantino de Litovio."}, {"text_idx": "#001600", "text": "Post atako en februaro, kiam pereis 11 soldatoj burundaj, mortis en septembro en Somalio pliaj 21 pactrupanoj de la Afrika Unio (AMISOM). La islama ribelantaro Shebab konsideras la soldatojn invadintoj. Dum la atako estis vunditaj 40 trupanoj el Somalio, Ugando kaj Burundo, inkluzive de la AMISOM-c\u0302efo, generalo Nathan Mugisha."}, {"text_idx": "#001601", "text": "La burunda registaro anoncis kvintagan nacian funebron sed deklaris sian pretecon dau\u0306re subteni la pacprocezon en Somalio. Registara proparolisto, Philippe Nzobonariba, diris, ke Burundo estis tiel subtenata dum interfrata milito kaj do g\u0302i reciproke helpu aliajn landojn en simila situacio. Se Burundo ne estus ricevinta helpon tian, atentigis Nzobonariba, Burundo estus en pli terura stato ol nun Somalio."}, {"text_idx": "#001602", "text": "La c\u0302erkoj enhavantaj la kadavrojn de la 12 burundaj mortigitoj estas akceptitaj de du ministroj kaj poste metitaj en halon, kie familianoj adiau\u0306is la viktimojn."}, {"text_idx": "#001603", "text": "La burunda popolo ne komprenas, kial militas samlandanoj en Somalio. Multaj timas, ke la ribelantaj Shebab-anoj ekatakos en Burundo mem. \u201eGravas helpi aliajn retrovi kaj plifortigi pacon,\u201d venas tipa reago, \u201esed necesas rapidege rehejmenigi niajn fratojn.\u201d"}, {"text_idx": "#001604", "text": "Opozicianoj en Burundo opinias, ke soldatoj estas tien senditaj kontrau\u0306leg\u0302e kaj sen la aprobo de la nacia asembleo. C\u0302iuj partioj postulas, ke la registaro klare diru al la popolo, kial burundanoj dej\u0302oras en Somalio."}, {"text_idx": "#001605", "text": "Siaflanke atentigas Shebab, ke se la burunda registaro sendos trupojn al Somalio, tiuj revenos en c\u0302erkoj. Tio jam okazis."}, {"text_idx": "#001606", "text": "Lastatempe aperis nova eldono de slavmakedona enciklopedio, kompilita de la Akademio de Sciencoj de Makedonio sub la au\u0306spicio de la registaro. Enestas, kiel atendite, multaj malveroj historiaj kaj politikaj. Ec\u0302 diplomatoj de la brita kaj usona ambasadoj en Skopje protestis pro la aserto, interalie, ke dum la ribelo albana en la jaro 2001 la naciliberigaj tac\u0302mentoj de la popola armeo estis trejnitaj de usonbritaj spertuloj militistaj. Tio ne veras."}, {"text_idx": "#001607", "text": "Plej bedau\u0306rinde, la slavmakedonaj t.n. sciencistoj insistas pri siaj malveraj s\u0302ovinismaj tezoj kontrau\u0306albanaj rilate la log\u0302antaron en tiu c\u0302i multetna lando. Ili skribas, ke albanoj, kiuj lau\u0306 lastaj donitaj\u0302oj konsistigas c\u0302. 26 % de la popolo, estas alvenintaj el norda Albanio, do ne au\u0306toktonas en la respubliko."}, {"text_idx": "#001609", "text": "Slavoj alvenis nur post la 6a jarcento. Dum la tuta tempo albanoj konsistigis plimulton, aparte en Okcidenta Makedonio. Lau\u0306 statistikoj de la jaroj 1921 kaj 1941 albanoj konsistigis ekzemple 70 % en Gostivar, 60 % en Diber (Debar), 43 % en Shkup (Skopje), 88 % en Tetove (Tetovo), 52 % en Struga, ktp."}, {"text_idx": "#001610", "text": "G\u0302is antau\u0306 kelkaj jardekoj, Skopje estis la urbo kun la plej granda nombro de albanoj en g\u0302i. Hodiau\u0306 log\u0302as tie pli ol 200 000 albanoj. Tamen, lau\u0306 retpag\u0302oj kompilitaj de la makedona registaro, legeblas, ke Skopje konsistas el slavmakedonoj, islamanoj, turkoj kaj malmulte da albanoj."}, {"text_idx": "#001611", "text": "Ridinda aserto! Certe oni konsideras albanojn, kiuj plejmulte apartenas al la islama religio, simple islamanoj au\u0306 turkoj."}, {"text_idx": "#001612", "text": "Balotis 41 % de la voc\u0302donrajta log\u0302antaro de la kataluna urbeto Arenys de Munt [arens\u0302' de mun] responde al la demando: \u201eC\u0302u vi konsentas, ke Katalunio farig\u0302u plenrajta s\u0302tato sendependa, demokratia kaj socia ene de Eu\u0306ropa Unio?\u201d El tiuj, kiuj voc\u0302donis, respondis 96,18 % favore al sendependeco de Katalunio disde Hispanio."}, {"text_idx": "#001614", "text": "Al la balotejo iris pli da urbanoj, ol esperis la organizantoj. Antau\u0306 la baloto oni ricevis leterojn de la ekstremdekstra frankisma partio Falange [falanh\u0302e] kaj de la socialisma partio nuntempe reganta en Hispanio. Ambau\u0306 leteroj invitis la log\u0302antaron ne partopreni. Cetere okazis samtage aliaj balotoj, sed eblis respondi al la demando pri sendependig\u0302o nur en unusola balotejo."}, {"text_idx": "#001615", "text": "Kontrau\u0306 la baloto protestis en la centra placo de Arenys de Munt 60 anoj de la frankisma partio. La falangistoj montris hispanajn flagojn kaj frankismajn simbolojn. Ili fas\u0302isme salutis, asertante, ke Katalunio estas hispana. Policanoj izolis la fas\u0302ismajn protestantojn disde katalunaj sendependistoj. De apudaj balkonoj, najbaroj batis kaserolojn por brue protesti kontrau\u0306 la c\u0302eesto de fas\u0302istoj."}, {"text_idx": "#001616", "text": "Oni balotis en la sidejo de kultura asocio apud la urbodomo pro malpermeso de s\u0302tata tribunalo kunvoki la referendumon. Tial la magistrato de la urbeto transdonis la iniciaton al la asocio. Lau\u0306 Carles Mo\u0301ra [karles mora], urbestro de Arenys de Munt, la celo estis obei la jug\u0302an decidon, kiu malpermesis c\u0302ian kunlaboron de la magistrato. La urbodoma salono, kiu devus gastigi la urnojn, akceptis sangodonacadon."}, {"text_idx": "#001617", "text": "Malgrau\u0306 tio, ke la baloto malhavas leg\u0302an valoron, la fakto, ke urbeto tamen organizis baloton kontrau\u0306 la volo de la s\u0302tato, kaj kun fas\u0302isma protesto, estis vaste priraportata en internaciaj amaskomunikiloj. La urbestro difinis la tagon kiel feston de demokratio, dirante: \u201eNi kontrau\u0306as neniun, sed klopodas starigi pontojn por dialogo.\u201d"}, {"text_idx": "#001618", "text": "Lau\u0306 la magistrato, Arenys de Munt estas la unua kataluna municipo, kiu libere kaj demokratie voc\u0302donis por sendependa Katalunio. Nun pli ol 60 aliaj municipoj planas same referendumi. Ili kunlaboras kaj kreis retejon: ."}, {"text_idx": "#001619", "text": "La j\u0302urnalo La Vanguardia raportis, ke lastatempe duoblig\u0302is la apogantoj de sendependig\u0302o de Katalunio. Same, lau\u0306 la j\u0302urnalo, kreskas sendependismo ekzemple en Kebekio."}, {"text_idx": "#001620", "text": "Post la venko de la Demokratia Partio (DP) en la g\u0302enerala elekto, Hatojama Jukio estis elektita meze de septembro la 93a c\u0302efministro de Japanio. La nova ministraro konsentis pri du bazaj principoj: \u201erealigo de vera popola suvereneco\u201d kaj \u201erealigo de enhavoric\u0302a regiona suvereneco\u201d. Kunligitaj estas tri sloganoj: \u201ememstaro kaj kunvivado\u201d, \u201erekreo de sociaj ligiloj\u201d kaj \u201efrateca socio\u201d."}, {"text_idx": "#001621", "text": "Registaro gvidata de la Demokratia Partio estas historia evento. Dum la pasintaj 50 jaroj la Liberala Demokratia Partio (LDP) preskau\u0306 c\u0302iam regis Japanion. Tiu regado s\u0302ajnis eterne dau\u0306ronta kaj g\u0302is la 90aj jaroj japanoj ne aparte interesig\u0302is pri politiko. Ili kontentis, vivante en paco kaj en ekonomia progreso."}, {"text_idx": "#001622", "text": "Tamen iom post iom malaperis la optimismo kaj c\u0302i-jare japanoj elektis novan registaron, esperante pri pli homeca socio. Malgrau\u0306 tio, ke lau\u0306 enketoj preskau\u0306 duono de la japana popolo kredis, ke ne multo draste s\u0302ang\u0302ig\u0302os, tamen jam okazis kvazau\u0306 \u201erevoluciaj\u201d pas\u0302oj politikaj."}, {"text_idx": "#001623", "text": "La plej okulfrapa koncernas la c\u0302esigon de la konstruado de la digo Janba en la gubernio Gunma. La digo estis planita en 1952 kaj estus preta en 2015. G\u0302i estas jam g\u0302is 80 % kompleta, sed la nova registaro taksas la konstruadon misuzo de la s\u0302tata bug\u0302eto. G\u0302i konsumis jam la ekvivalenton de 3,5 miliardoj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001624", "text": "Ankau\u0306 leg\u0302oj, kiuj mizerigis la vivon de japanoj dum la periodo de LDP, estos nuligitaj. Ili inkluzivas la leg\u0302on \u201eHelpo al handikapitoj\u201d, kiu fakte ne helpis, sed trudis pli da elspezoj rilate prizorgadon. Ankau\u0306 la tiel nomata nova kuracada sistemo estos nuligita: tiu c\u0302i sistemo malaltigis la bug\u0302eton por flegi maljunulojn kaj farig\u0302is unu el la kau\u0306zoj de la malvenko de LDP."}, {"text_idx": "#001625", "text": "Refarota estas la leg\u0302o \u201eHelpo al solpatrinoj\u201d, kies aldona subvencio estas nuligita. Populara estas ankau\u0306 promeso malaltigi la ellasojn de karbona monooksido. LDP promesis 8-procentan malpliigon; la nuna registaro de Hatojama Jukio 25-procentan."}, {"text_idx": "#001626", "text": "Promesitaj estas ankau\u0306 aliaj reformoj kaj novaj leg\u0302oj. Kun espero do japanoj nun spektas televidon kaj legas j\u0302urnalojn."}, {"text_idx": "#001627", "text": "Hatojama Jukio naskig\u0302is en februaro 1947 al elita familio. Praavo rolis kiel prezidanto de la C\u0302ambro de Deputitoj; avo farig\u0302is c\u0302efministro kaj sukcese starigis diplomatiajn rilatojn inter Japanio kaj Sovetio; lia patro estis ministro pri eksteraj rilatoj."}, {"text_idx": "#001628", "text": "Jukio studis administradon en Tokio, poste c\u0302e Stanford en Usono. Tie li renkontis sian nunan edzinon Mijuki, eksan aktorinon. En 1976, en Usono, li entuziasmig\u0302is pri la 200-jara datreveno de Usono kaj decidis farig\u0302i politikisto."}, {"text_idx": "#001629", "text": "En 1986 li estis elektita kiel deputito de la Liberala Demokratia Partio (LDP). En 1993 li forlasis LDP-on kaj alig\u0302is al grupo, kiu celis fondi novan partion \u2013 la Demokratian Partion. En junio 2009 li estis elektita kiel partia prezidanto. Liaj devizoj estas \u201efrateco\u201d kaj \u201eamikoj en pluvo\u201d (valoraj estas amikoj, kiuj helpas ec\u0302 dum malavantag\u0302aj situacioj)."}, {"text_idx": "#001630", "text": "En septembro c\u0302i-jare li prelegis c\u0302e Unuig\u0302intaj Nacioj. Li diris: \u201eLa mondo alfrontas diversajn malfacilaj\u0302ojn. La novnaskita Japanio ne fug\u0302os el tiuj. Surbaze de la spirito de \u201afrateco\u2019, mi klopodas, por ke Japanio estu ponto inter Oriento kaj Okcidento, inter progresintaj landoj kaj progresantaj landoj, inter diversaj kulturoj.\u201d"}, {"text_idx": "#001631", "text": "\u201eNun Japanio devas plenumi kvin defiojn: la unua estas batalo kontrau\u0306 la monda ekonomia krizo, la dua estas luktado kontrau\u0306 tutmonda klimats\u0302ang\u0302o, la tria estas redukto de nukleaj armiloj, la kvara estas paco, ekspluatado kaj malric\u0302eco en la mondo, kaj la kvina estas la fondo de Orient-Azia Unio.\u201d"}, {"text_idx": "#001632", "text": "Menciindas la tria defio. Kiel diris la nova c\u0302efministro, kvankam Japanio posedas la kapablon krei nukleajn armilojn, g\u0302i fidelos al la principoj ilin nek posedi, nek enkonduki, nek produkti."}, {"text_idx": "#001633", "text": "Tiu c\u0302i mesag\u0302o multe kurag\u0302igis japanajn atombomb-suferantojn kaj, post epoko, kiam Japanio emis sekvi Usonon kvazau\u0306 kolonio, la c\u0302efministro mesag\u0302is al la mondo, ke enkondukata estas nova erao en la japana politiko."}, {"text_idx": "#001634", "text": "C\u0302u amnestio kondukos al paco?"}, {"text_idx": "#001635", "text": "Dum la lastaj jardekoj la nig\u0302erdelta regiono de Nig\u0302erio restas militejo. Kulpas c\u0302efe la federacia registaro, kiu dau\u0306re neglektas la popolojn de regiono, el kiu venas nafto, la c\u0302efa enspezilo de Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#001636", "text": "La Organizaj\u0302o de Petrol-Eksportantaj Landoj (OPEL) permesas al Nig\u0302erio, la sese plej granda lando lau\u0306 nafto-rezervoj, produkti tage tri milionojn da bareloj da nafto. Sed malgrau\u0306 ke pli ol 90 % de la landaj enspezoj devenas de nafto, la popolo, kaj aparte la civitanoj de la nig\u0302erdelta regiono, restas malric\u0302aj."}, {"text_idx": "#001637", "text": "Ili suferas de diversaj katastrofoj kau\u0306zitaj de internaciaj nafto-kompanioj kiel Shell, Mobil, Chevron kaj Texaco. Bienoj kaj precipe riveroj estas poluitaj de la kompanioj: ofte riveroj prezentas la solan manieron akiri akvon por trinki kaj por aliaj c\u0302iutagaj bezonoj. Samtempe mortas la fis\u0302oj pro h\u0302emiaj\u0302oj, kiujn la kompanioj ellasas en la riverojn."}, {"text_idx": "#001638", "text": "Dum estas detruitaj tutaj vilag\u0302oj, kune kun bienoj kaj aliaj sociaj kaj kulturaj havaj\u0302oj, mankas malsanulejoj, lernejoj, bonaj s\u0302oseoj ktp, fakte c\u0302io por montri, ke la tiea popolo produktas kaj posedas la ric\u0302aj\u0302on de Nig\u0302erio. Tial mortas la log\u0302antoj de la nig\u0302erdelta regiono pro neglekto kaj pro ekologiaj problemoj, dum la nafto-enspezojn la federacia registaro aplikas en la nordaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#001639", "text": "Nig\u0302erdeltanoj, kiuj dum la epoko de la armeaj reg\u0302imoj protestis, kiel Ken Saro Wiwa, estas mortigitaj. Dum la lastaj 10 jaroj da s\u0302ajn-demokratio nenio s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Eksa prezidanto Olusegun Obasanjo sendis soldatojn en 1999 al la nig\u0302erdelta urbo Odi kaj mortigis c\u0302iujn log\u0302antojn kaj detruis la urbon, c\u0302ar la log\u0302antoj, protestante kontrau\u0306 esploroj de la nafto-kompanioj, mortigis unusolan soldaton."}, {"text_idx": "#001640", "text": "En la lastaj jaroj mortis miloj en la regiono, kiu farig\u0302is unu el la plej malsekuraj en la mondo. Diversaj militistoj, moderne armitaj de eksterlandaj nig\u0302erdeltanoj, dau\u0306re luktas kontrau\u0306 soldatoj de la federacia registaro."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Parte pro la malstabileco multaj internaciaj kompanioj, kies laboristoj estas kaptitaj kaj liberigitaj nur post pago de grandaj monsumoj, c\u0302esis esplori. Ne nur eksterlandaj dungitoj, sed ankau\u0306 nig\u0302erianoj estas tiel minacataj. Rezulte falas nafto-enspezoj. Lando kapabla produkti tage tri milionojn da bareloj da nafto liveras fakte nur 700 000."}, {"text_idx": "#001642", "text": "Reage al la situacio, kaj spite al la volo de politikistoj kaj tradiciaj regionaj reg\u0302oj, kiuj profitas de la malordo, la registaro lastatempe deklaris amnestion kaj promesis krei ministerion taskitan rekonstrui la regionon. Komence neniu fidis la registaron, sed parte pro la internacia komunumo la amnestio ekefikis. Liberigitaj estas enprizonigitaj militistoj, dum tiuj ankorau\u0306 liberaj fordonis siajn armilojn al federaciaj soldatoj."}, {"text_idx": "#001643", "text": "La popolo nun atendas por vidi, c\u0302u la federacia registaro plenumos c\u0302iujn siajn aliajn promesojn rilate la regionon. Eble tamen fine revenos paco al la nig\u0302erdelta popolo."}, {"text_idx": "#001644", "text": "La plej inteligentan proponon c\u0302i-jare faris sendube la libia revoluciestro Muhamar Gadafi. La eksterorista bedueno postulis disbati Svislandon, c\u0302ar tie post pu(g)na interbatado lia filo estis arestita. Lau\u0306 li la germana parto de Svislando transig\u0302u al Germanio, la franca al Francio kaj la itala al Italio. Klare, ke Italio kaj Francio estas favorataj de Gadafi, c\u0302ar kaj la franca prezidanto Nikolas Sarkozi kaj la itala grandsinjoro Silvio Berluskoni estas liaj sentimaj intimaj amikoj. Tamen g\u0302is nun oni ne povis observi, ke la germana kanceliero Angela Merkel estus amikino de la libiano. Aliflanke Svislando rilatas relative malamike al Germanio, c\u0302ar la germana financ-ministro per drastaj vortoj dras\u0302is Svislandon (kaj Lih\u0302tens\u0302tejnon), c\u0302ar ili ebligis al eksterlandaj (do ankau\u0306 germanaj) impostrifuzantoj deponi sian nigran monon en ties bonkoraj bankoj kaj pagi nenian tributon al iu ajn s\u0302tato."}, {"text_idx": "#001645", "text": "Svisoj kaj lih\u0302tens\u0302tejnanoj estis ofenditaj, tamen s\u0302ang\u0302is siajn bankpreskribojn, tiel ke eu\u0306ropaj financdizertintoj nun devas serc\u0302i (kaj facile trovas) aliajn impost-oazojn ie ajn en Oceanio \u2013 la sola malavantag\u0302o estas, ke ili nun devas longe flugi por vidi sian monomonton. Sed eble ili ja perdis, pro la financkrizo, monon. Tiel okazis al la c\u0302efo de la plej granda germana privatbanko DB. En la jaro 2007 li ricevis salajron de 13,9 milionoj da eu\u0306roj, dum 2008 nur (!) 1,4 milionojn; la enspezoj de la kompatinda bankisto do falegis je 90 %! Imagu, se vi devus suferi tian reduktig\u0302on de via salajro. Do vi povas kompreni, ke li nun estas vere mizera malric\u0302ulo."}, {"text_idx": "#001646", "text": "Eble tamen li estis tiel prudenta, ke li investis sian antau\u0306e perlaboritan monon en tabak-kompanioj. Tion faris usonaj sanasekuraj kompanioj, kiuj ac\u0302etis tabakakciojn je entute 4,5 miliardoj da dolaroj. Kiel oni povas legi sur cigaredskatoletoj, fumado mortigas. La sanasekuraj kompanioj do profitas ne nur pro vendado de tabako, sed ankau\u0306 pro fruaj mortoj de siaj klientoj, al kiuj ili ne devas pagi en okazo de malsanig\u0302o. Sed krome ili postulas de fumantoj kotizojn pli altajn, ol devas pagi nefumantoj. Vere ruza negocado, c\u0302u ne? C\u0302ar fumantoj lau\u0306 la usona statistiko mortas c\u0302irkau\u0306 dek jarojn pli frue, ol aliaj, kaj do ne atingas ag\u0302on, en kiu oni kutime suferas malsanojn."}, {"text_idx": "#001647", "text": "Ho jes, Usono c\u0302iam denove super-surprizas nin per kuriozaj\u0302oj. Nun g\u0302i volas postuli de eksterlandaj vizitantoj enirmonon de dek dolaroj. Germanoj konas tion: Germana Demokratia Respubliko postulis de okcidentaj vizitantoj enirmonon de 25 (okcident-germanaj) markoj por c\u0302iu tago; kompense oni ricevis tamen 25 malpli valorajn orientajn markojn. 20 jarojn post tiu socialisma negoco do nun kapitalisma Usono aplikas tiun c\u0302i eksmodan metodon por enspezi monon, kiun g\u0302i, cetere, volas investi por akceli turismon, c\u0302ar venas pli kaj pli malmultaj eksterlandanoj. Mi havas kelkajn problemojn por kompreni tiun c\u0302i logikon. S\u0302ajnas al mi, ke kolizias celo kaj rimedo."}, {"text_idx": "#001648", "text": "Misteraj estis c\u0302i-jare ankau\u0306 aliaj kolizioj. Ekzemple la 10an de februaro en la kosmo koliziis du satelitoj. Unu estis satelito de la reto Iridium, kiu mondvaste ebligas pos\u0302telefonadon. La alia estis eksa rusa telekomunika satelito. Ambau\u0306 detruig\u0302is komplete kaj je hororo de kosmofakuloj poste disvastigis rubaj\u0302nubegojn, kiuj povas damag\u0302i aliajn satelitojn. Naive mi imagis, ke la kosmo estas tiom vasta, ke praktike ne eblas tiaj akcidentoj. Sed nun mi legis, ke tie s\u0302vebas ne malpli ol 600 000 rubaj\u0302eroj de eksaj kosmaj aparatoj. Kaj pro tio la internacia kosmostacio dum dek jaroj devis jam ok fojojn s\u0302ang\u0302i sian itineron por eviti kolizion."}, {"text_idx": "#001649", "text": "Simile tute neprobabla estas kolizio de submaraj s\u0302ipoj en vasta oceano, tamen ankau\u0306 tio okazis, same komence de februaro. Tiam tus\u0302is unu la alian franca kaj brita submaraj kolosoj (140 kaj 150 metrojn longaj) kun atomarmiloj. Normale tio ne eblas, c\u0302ar submaristoj en silenta maro kutime au\u0306das la motorbruon de alia s\u0302ipo. Estas miraklo, ke la du averiintoj nur devis esti riparataj, sed ne okazis atomkatastrofo. Mallau\u0306teco povas kau\u0306zi problemojn ankau\u0306 surtere. Ju pli multaj elektroau\u0306toj trafikos sur la stratoj, des pli granda estos dang\u0302ero por piedirantoj kaj biciklistoj, c\u0302ar ili ne au\u0306das la senbruajn veturilojn. Tial oni nun instalas en elektroau\u0306toj lau\u0306tparolilojn, kiuj ellasas pseu\u0306dan motorbruon, por tiel averti ne nur blindulojn, sed ankau\u0306 aliajn homojn, por ke ili povu eviti koliziojn. Absurda ideo? Eble g\u0302i povas savi vivojn, sed ni ne revu pri senbrua trafiko, kiel en C\u0302inio, kie ankorau\u0306 plej multaj trafikiloj estas senbruaj bicikloj."}, {"text_idx": "#001651", "text": "Antau\u0306 jaroj la tiama karintia provincestro Jo\u0308rg Haider [hajde], pasintjare formortinta, serioze proponis s\u0302ang\u0302i la konstitucian statuson de la sud-au\u0306stra provinco Karintio (Ka\u0308rnten / Koros\u030cka), por ke g\u0302i farig\u0302u tiel nomata libera s\u0302tato Karintio (germane: Freistaat Ka\u0308rnten). Tiel li sekvis la modelon de la sud-germana Bavario."}, {"text_idx": "#001652", "text": "Haider ne atendis plenumon de sia ideo, sed li tuj ekpraktikis sian propran eksterlandan, au\u0306 eksters\u0302tatan, politikon, kiu ne tre kongruis kun la eksterlanda politiko de la vera libera s\u0302tato Au\u0306strio. Tiel li havis amikajn rilatojn kun la tiama iraka diktatoro Husejn, kiun li vizitis. Cetere li intime amikig\u0302is kun filo de la libia diktatoro Gadafi."}, {"text_idx": "#001654", "text": "Lastatempe la prezidanto de la provinca parlamento en Karintio, Josef Lobnig, ano de la posthajdera partio BZO\u0308, permesis uzi galerion en la provinca domo Klagenfurter Landhaus por malfermi ekspozicion pri fotomaterialo el norda Koreio, farita de la au\u0306stra fotisto Wolfgang Bogner, sub pompa titolo \u201eMalkovro de imperiisma mensogo-propagando pri Nord-Koreio\u201d."}, {"text_idx": "#001655", "text": "Intenco kaj tendenco de la ekspozicio estas argumenti, ke Nord-Koreio estas ordigita s\u0302tato, en kiu ne trovig\u0302as malsataj homoj, almozpetantoj kaj fremduloj. Tiel plenumig\u0302as la franca dirmaniero \u201eekstremoj tus\u0302as unu la alian\u201d. Tiamaniere funkciulo de ekstremdekstra partio disponigas s\u0302tatan propraj\u0302on por montri ideologian propagandon favore al unu el la plej krimaj reg\u0302imoj, kiuj iam ekzistis en la mondo."}, {"text_idx": "#001656", "text": "Interesa apudinformo: la sama amiko de nord-koreaj cirkonstancoj komence de julio malpermesis uzi la saman ejon por reprezentantoj de la Eu\u0306ropa Parlamento. Ili volis honori grupon, kiu interparolante kaj malkonstruante antau\u0306jug\u0302ojn provas solvi la lingvan kaj etnan problemaron de karintiaj slovenoj."}, {"text_idx": "#001657", "text": "Tial la vicprezidanto de la Eu\u0306ropa Parlamento, Miguel Angel Martinez, ne ricevis permeson atribui la Eu\u0306ropan Civitanan Premion al grupo, kiu forlasis la malbonan karintian tradicion de nacisocialismo."}, {"text_idx": "#001658", "text": "Finig\u0302as la 30a jaro de nia magazino. Kiel mi skribis c\u0302i-loke antau\u0306 unu jaro, ni ne intencis pompe festi tiun jubileon. Tamen estas, ec\u0302 se modesta, sukceso por ni atingi g\u0302in. Kaj ni povas konstati, ke ankau\u0306 tiu c\u0302i jaro estis interesa lau\u0306 multaj aspektoj. Karakterizis g\u0302in gravaj temoj, ekzemple militoj en Afganio kaj Irako, krizoj de energio kaj financoj, Irano, klimato kaj nova usona prezidanto. Okaze de la jubileo mi foliumis la unuan jarkolekton, tiun de 1980, kaj iom miris: en g\u0302i ni traktis grandparte samajn temojn, kiel 30 jarojn poste."}, {"text_idx": "#001659", "text": "Ni havis artikol-serion pri Afganio, kiun tiam provis konkeri la sovetia armeo. Kiel konate, Sovetio fiaskis kaj devis retiri siajn trupojn \u2013 c\u0302u same devos fari la nuna alianco sub gvido de Usono, kiu invadis la landon? Ankau\u0306 pri Irano ni raportis plurfoje, post la sukceso de la islama revolucio. Okcidentaj registaroj timis, ke ties ideoj disvastig\u0302os al aliaj islamaj landoj. Ankau\u0306 hodiau\u0306 ili timas Iranon, nun pro la eblo, ke la lando ekhavos atombombon. Kiel najbara Pakistano, kiu ankau\u0306 en 1980 estis temo pro diversaj perturboj. Diference tamen Irako tiam ne estis en la fokuso de intereso, kiel nun."}, {"text_idx": "#001661", "text": "En Usono en 1980 elektig\u0302is nova prezidanto, Ronald Reagan. Li ne ricevis la pacpremion de Nobel, kvankam dum sia dua oficperiodo li multon faris por mildigi la tiaman malvarman militon inter Sovetio kaj Usono. Ankau\u0306 c\u0302i-jare en Usono ekregis nova prezidanto, kiu tuj ricevis la Nobel-premion, ne pro meritoj, sed nur pro mitoj, ne pro faroj, sed pro vortoj, kiel diras kritikantoj. Ni esperu, ke la faroj sekvos dum la venonta jaro. C\u0302ion bonan por 2010 al vi c\u0302iuj!"}, {"text_idx": "#001662", "text": "Antau\u0306 la fino de la jaro svisaj civitanoj estos decidintaj pri eventuala aldono de unusola frazo al la konstitucio: \u201eEstas malpermesite konstrui minaretojn.\u201d"}, {"text_idx": "#001663", "text": "Rekta demokratio estas karakterizaj\u0302o de Svislando, sed g\u0302ia vera funkciado estas malpli konata. Por pli bone kompreni la aferon, indas konscii du aspektojn. Unue, la konstitucio povas esti s\u0302ang\u0302ita nur pere de referendumo (kontraste al multaj aliaj eu\u0306ropaj landoj). Due, civitanoj mem povas rekte proponi s\u0302ang\u0302ojn, se ili kolektas skriban subtenon de 100 000 civitanoj (en lando kun entute c\u0302irkau\u0306 kvin milionoj da civitanoj). Pro tio civitanoj povas mem decidi pri sia konstitucio."}, {"text_idx": "#001664", "text": "Dum la somero de 2009 pli ol 100 000 civitanoj subtenis proponon malpermesi konstruadon de minaretoj. La registaro kaj la parlamento rapide deklaris sian malaprobon, sed ne povis eviti referendumon. Por tion preventi, la au\u0306toritatoj estus devintaj montri, ke la proponita teksto lezas internacian juron. Tion ili ne montris."}, {"text_idx": "#001665", "text": "Tiuj konstituciaj proponoj (nomataj \u201einiciativoj\u201d) ofte venas ne de simplaj civitanoj. Kutime politikaj partioj, gravaj asocioj au\u0306 sindikatoj iniciatas tiajn klopodojn. Membroj de la Svisa Popolpartio (naciista kaj konservativa) proponis la iniciativon kontrau\u0306 minaretoj. Tiu c\u0302i partio antau\u0306 nelonge floris, oponante la Eu\u0306ropan Union kaj eksterlandajn enmigrintojn. Krom tio g\u0302i estigas malamikajn sintenojn kontrau\u0306 islamanoj, malgrau\u0306 ilia relative bona integrig\u0302o en la lando."}, {"text_idx": "#001666", "text": "Islamanoj nombras iom pli ol 300 000 en Svislando (el 7,5 milionoj da log\u0302antoj: granda nombro da log\u0302antoj fakte ne estas civitanoj). Ili ne formas unuecan komunumon, pro siaj tre diversaj devenoj, lingvoj kaj kutimoj. Plejparte ili devenas el Balkanio kaj ne observas tre striktan islaman \u201ereg\u0302imon\u201d."}, {"text_idx": "#001667", "text": "Nuntempe ekzistas nur kvar minaretoj en Svislando kaj nur unu nova estas proponata. Aldonendas, ke c\u0302iuj tiuj minaretoj estas silentaj (neniu muezino alvokas homojn). Tamen klaras, ke la demando pri minaretoj ne gravas en Svislando kaj ke la naciistoj trovis tie bonan okazon varbi pri siaj temoj."}, {"text_idx": "#001668", "text": "Nuntempe demandoj pri integrig\u0302o de islamanoj ofte aperas en eu\u0306ropaj landoj. Sed nur en Svislando eblas tiel simple rekte peti konstitucian malpermeson konstrui novajn minaretojn. Plue eblas imagi, ke aliaj similaj proponoj sekvos tiun c\u0302i iniciativon."}, {"text_idx": "#001669", "text": "Oponantoj de la iniciativo opinias, ke minaretoj estas nuraj arkitekturaj ornamaj\u0302oj. Kontrau\u0306e, subtenantoj de la malpermesa propono certas, ke tiaj konstruaj\u0302oj estas iloj por invadi kristanajn landojn. Diskutoj preskau\u0306 ne plu eblas pri tiuj malsamaj vidpunktoj."}, {"text_idx": "#001670", "text": "Formala religia libereco ne estus endang\u0302erigita pro la malpermeso, sed restas la problemo, ke nur unu religio alfrontus malpermeson de siaj konstruaj\u0302oj. Aldone, tiaj religiaj demandoj kutime estas decidataj de la kantonoj (provincoj de Svislando) en tiu c\u0302i plurreligia lando. Do la propono, se akceptita, donus novan kompetenton al la nacia federala s\u0302tato kontraste al malnovaj tradicioj."}, {"text_idx": "#001671", "text": "Kompreneble indas debati religiajn temojn. Tamen restas la c\u0302efa impreso, ke demagogia partio provas uzi demokration por firmigi ksenofobion. Krom tio, la proponantoj pretigis ege provokemajn afis\u0302ojn, nurajn karikaturojn de islamo. Kiam oni montras tiujn afis\u0302ojn en islamaj landoj, malfacilas klarigi, ke tio estas parto de normala demokratia diskuto."}, {"text_idx": "#001672", "text": "Ankorau\u0306 precizigendas, c\u0302u tiuj afis\u0302oj estos malpermesitaj en kelkaj urboj. Kompreneble sekvis diskuto en j\u0302urnaloj pri la libereco sin esprimi. C\u0302iaokaze, se la propono estos akceptita, Svislando estos la sola okcidenta lando, kiu malpermesas minaretojn. Malfacilos al la svisa registaro tion komprenigi al eksterlando. Sekvos eble problemoj por la svisa komerco."}, {"text_idx": "#001673", "text": "La rolo de religioj en la socio estas tau\u0306ga demando. Sed la riskoj, kiuj prezentig\u0302as pro politikaj diskutoj tiaj, povas esti grandaj por la bildo kaj sekureco de Svislando. Tiuj, kiuj deziras alfronti islamajn movadojn, nun faris unuan pas\u0302on en tiu direkto."}, {"text_idx": "#001674", "text": "Espereble ne sekvos perfortaj reagoj. Svislandaj civitanoj kutimas rifuzi tiajn ekstremajn proponojn, kaj estus malpezigo por la instancoj, se c\u0302io tiel finig\u0302os. Larg\u0302aj rajtoj estas granda ric\u0302eco en demokratio, sed ili povas esti misuzataj de provokistoj dezirantaj starigi homon kontrau\u0306 homo."}]