[{"text_idx": "#000000", "text": "Jelena Jevgenjevna havas larmojn en la okuloj, kiam s\u0302i fajrigas kandelon en la negranda blanka preg\u0302ejo rande de amastombo. C\u0302i tie estis mortpafita la adopta patro de s\u0302ia avo antau\u0306 sepdek jaroj. Li estas unu el tiuj 20 761, kiuj kus\u0302as en la tero malantau\u0306 la barilo el verde farbitaj tabuloj."}, {"text_idx": "#000001", "text": "La buso al la amastomboj ekas de la finhaltejo de la Moskva metroo unufoje hore. La finhaltejo de la buso nomig\u0302as Pafejo Butovo. Tio estas la vera finhaltejo. Sed la buso j\u0302us foriris, kaj ni signalas por haltigi au\u0306ton \u2013 en Rusio c\u0302iu dua privata au\u0306to estas ebla taksio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "\u2013 Mi au\u0306dis pri g\u0302i, sed mi neniam estis tie. Estas ja tute neimageble, mi simple ne povas kompreni, kiel oni povis mortpafadi homojn en tiu maniero. Dio donis al homo la vivon, alia homo ne rajtas g\u0302in forpreni, li diras, kiam ni haltas en vico c\u0302e semaforo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la fino de la vojo staras blanka preg\u0302ejo kun sep cepoformaj kupoletoj. En la preg\u0302ejo televida teamo de loka kanalo intervjuas nigre vestitan pastron. La pastro rakontas pri la martiroj, kiuj estis ekzekutitaj c\u0302i tie pro sia kristana kredo. Sed la plej multaj estis ekzekutitaj sen ajna kialo, simple por plenigi la kvoton de la sekurministerio."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kelkajn metrojn for staras mezag\u0302a virino en malhele bruna vintra mantelo kun kolumo el sinteza pelto. S\u0302i nomig\u0302as Jelena Jevgenjevna kaj log\u0302as en la proksimo. S\u0302i estas c\u0302i tie ne la unuan fojon."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Larmoj ekbrilas en s\u0302iaj okuloj, kiam s\u0302i rakontas pri la duonpatro de sia avo, kvankam s\u0302i neniam renkontis lin, nur au\u0306dis rakontojn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u2013 Li estis mortpafita en 1938, kaj li estis inter la unuaj, kiujn oni trovis, kiam la arkeologia fosado c\u0302i tie komencig\u0302is."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Kaj Jelena Jevgenjevna aliras la kandelabron c\u0302e la altaro kaj fajrigas ankorau\u0306 unu kandelon. S\u0302i ne povas resti longe, s\u0302i devas iri preni la infanojn en la lernejo, s\u0302i diras."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Malantau\u0306 la alta, verde farbita barilo el tabuloj, la neg\u0302o kus\u0302as senmove. La amastombojn markas altig\u0302oj de la neg\u0302tavolo. C\u0302e la pordego de la barilo oni konstruis malgrandan lignan preg\u0302ejon en tradicia rusa stilo. Fumo levig\u0302as el la fumtubo."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u2013 Post la milito multaj dungitoj de la sekurministerio ricevis parceletojn c\u0302i tie, ili kultivis terpomojn sur la amastomboj. Sed iu ekhavis la ideon fosi por si terpomkelon, kaj trovis amason da skeletoj. Post tio barilo estis konstruita c\u0302irkau\u0306 la tuta loko, rakontas Igor Garkavij."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Li estas la estro de la amastomba muzeo, au\u0306 de \u201dLa Memorkomplekso Butovo\u201d, kiel g\u0302i oficiale nomig\u0302as. Memorkomplekso en c\u0302iuj signifoj de la vorto \u2013 multaj preferas ne memori la teruraj\u0302ojn, kiuj okazis c\u0302i tie."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u2013 Ne estas facile. C\u0302i tie oni povas ekhavi veran psikan trau\u0306maton. Imagu, ke via patro estis kondukita c\u0302i tien, kune kun aliaj senkulpuloj, kiel bruto, kaj subigita al mortiga pafo. Sed memori estas grave, kaj mi ne povus voc\u0302doni por politikisto, kiu neniam vizitis c\u0302i tiun lokon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Unu el la politikistoj, kiuj vizitis la pafejon en Butovo, estas Vladimir Putin."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fono: La teroro de Stalin"}, {"text_idx": "#000016", "text": "La 5-an de au\u0306gusto 1937 komencig\u0302is la granda teroro en Sovetio. La ordono de la sekurministerio NKVD \u201dPri la operacio por subpremaj pas\u0302oj kontrau\u0306 iamaj kulakoj, krimaj kaj aliaj kontrau\u0306sovetiaj elementoj\u201d enhavis ekzaktan planon pri tio, kiel multaj personoj en c\u0302iu soveta respubliko estu \u201dsubpremitaj\u201d.\nEn c\u0302iu provinca c\u0302efurbo en Sovetio oni fosis amastombon por la mortpafitoj. En Moskvo la sekurministerio elektis kiel ekzekutejon sian propran terenon en Butovo, en la suda ekstremo de la urbo. Sume proksimume 1,5 milionoj da personoj estis arestitaj dum la granda teroro 1937-38, kaj preskau\u0306 la duono el tiuj estis ekzekutitaj. Oni taksas, ke plia duonmiliono pereis en la koncentrejoj.\nLa taksoj pri la suma kvanto de ekzekutitoj, pereintoj en koncentrejoj kaj viktimoj de la amasa malsato lige kun la deviga kolektivigo de la terkulturado dum la regado de Stalin varias inter 7 kaj 20 milionoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Fotoj: Mih\u0302ail Beznosov kaj Kalle Kniivila\u0308"}, {"text_idx": "#000018", "text": "C\u0302i tiu estas unu el la artikoloj, kiujn mi verkis post semajno pasigita en Rusio en decembro 2007. Mi tradukis g\u0302in al Esperanto lau\u0306 peto de Pier Cesare. La originala teksto: Kyrkan vid massgravens rand."}]