[{"text_idx": "#000002", "text": "Paul PEERAERTS, redakcia sekretario: Roberto Pigro transprenas la sciencan stafeton (2012/10, p. 25)"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Albisturo KVINKE: Usonangla, c\u0302u efika mondolingvo?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sekve al la evoluo de la monmerkato Flandra Esperanto-Ligo malaltigos la renton je la \u201eVerdaj kontoj\u201d (fiksdataj mondeponoj) de 1,75 % al 1,4 % ekde la 1a de majo 2012. Pliajn informojn la legantoj povas trovi en Interreto: ."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En julio aperis Bildvortaro en Esperanto kiu tuj komencis furori. De la longe atendata verko en la unua tago vendig\u0302is pli ol 70 ekzempleroj kaj 34 personoj spontanee publikigis informon pri la apero en sia Facebook-pag\u0302o."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Bildvortaro en Esperanto estas 800-pag\u0302a verkego kun pli ol 30 000 terminoj kaj bildoj pri ilia aspekto. La nuna eldono estas bazita sur la iama eldono de Rudiger Eichholz, kiu siavice estis bazita sur la 2a eldono de la fama bildvortaro de la germana eldonejo Duden. La nova versio estas adapto de la 6a eldono de la vortaro de Duden, kaj pro tio estas multe pli ampleksa. 25 % de la nunaj terminoj jam aperis en la adapto de Eichholz; la cetero estis aldonita de la prizorgantoj de la nova versio, la konataj vortaristoj Petro Desmet' kaj Jozefo Horvath."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La verko estas akirebla de butiko@fel.esperanto.be au\u0306 per rekta ligilo de ."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kiu pagas kotizon por MONATO tiel ke g\u0302i atingos, c\u0302u la eldonejon, c\u0302u peranton, antau\u0306 la 1a de decembro 2012, bezonas pagi nur lau\u0306 la malnova tarifo, kiu aperas maldekstre sub la ligilo Kotizoj. Kaptu do la okazon!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Li instruis la flandrojn legi poezion"}, {"text_idx": "#000029", "text": "En 1980 Rejna de Jong aperigis poemareton Divershumore, en kiu precipe unu poemeto min trafis:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ni c\u0302iuj parolas la saman lingvon la nederlandan. Mi konas la vortojn, sed mi ne komprenas."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nun mi komprenas kelkajn samlandanojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Intence mi skribis \u201ere-legis\u201d, c\u0302ar jam antau\u0306 iom da tempo, leginte la koncernan poemareton dulingvan, mi forsendis mian unuan reagon pri g\u0302i, sed en la misterojn de la moderna tekniko tiu recenzo perdig\u0302is. Vers\u0302ajne, nur estas gajno. Mi relegis la libreton, kaj mia opinio iom pli maturig\u0302is kaj farig\u0302is pli favora."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Por iom klarigi: Herman de Coninck (1944-1997) estis flandra poeto, eseisto, j\u0302urnalisto kaj eldonisto. Se Hendrik Conscience (au\u0306toro de La leono de Flandrujo) estas konata kiel \u201ela homo, kiu instruis al la flandra popolo la legadon\u201d, pri Herman de Coninck oni diras, ke li instruis la flandrojn legi poezion. Kaj tion mi povas kompreni. Dum longa tempo \u2013 ankau\u0306 en mia Nord-Nederlandlingvejo \u2013 poezion oni verkis en ia kvazau\u0306a dialekto tute artefarita, kun multe da tipe \u201epoeziecaj\u201d esprimoj, parolturnoj kaj sonkombinoj. Kaj nur iom post iom tra pluraj baraktadoj plurgeneraciaj \u2013 unue c\u0302irkau\u0306 la 80aj jaroj de la 19a jarcento, poste en la 50aj jaroj de la 20a jarcento \u2013 kaj en Flandrio, do c\u0302irkau\u0306 la rondo, kie rolis Herman de Coninck, oni reiris al plene normala c\u0302iutaga lingvaj\u0302o por verki poezion."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Tio povas eble efiki kiel averto kontrau\u0306 tiuj esperantistoj, kiuj preferas por poezio ekspluati la plej nekonatajn vortojn. Vera poezio ofte estas verkata g\u0302uste en plej simplaj lingvaj rimedoj. Vidu Katulon en la latina, vidu Dante en la itala, vidu Goethe germane ktp. Ne-c\u0302iutageco vortesprima ne au\u0306tomate pruvas genion."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Herman de Coninck pledas por klara komunikada lingvaj\u0302o, kaj teorie kaj poezie. Tion oni nomas \u201enov-realismo\u201d. Ofte la \u201emi\u201d-figuro de la poemoj estas persono iel konata, ne el komplika literaturo, sed el la c\u0302iutaga normala vivo. Kelkajn ekzemplojn mi s\u0302atas montri:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Unu horizonto rigardas klare al la alia. C\u0302iuj aj\u0302oj vidas la aliajn kaj estas bone kiel familio je tablo sciante: c\u0302iuj c\u0302eestas. (p. 9)"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Prave oni povas demandi sin, c\u0302u la cigno de la sekva poemo estu simbolo pri io. Sed \u2013 cito de de Coninck el pag\u0302o 331 de Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005 (C\u0302iam denove birdoj ekfaras sian neston: Historio pri la nederlanda literaturo 1945-2005) de Hugo Brems \u2013 \u201ec\u0302u poezio estu sakrala au\u0306 ne, magia au\u0306 ne, estetika au\u0306 ne, efektive al mi komplete ne gravas. Sed g\u0302i minimume provu esti tia en maniero komprenebla. Kaj tial mi g\u0302ojas pri la historia influo de la nov-realismo\u201d."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Flosas cigno la bordoj tiras la akvon strec\u0302a tiel ke g\u0302i nenion malkas\u0302as pri siaj algoj kaj fis\u0302oj profunde kiel deca vizag\u0302o kaj okazas nenio flosas cigno kaj g\u0302i ne scias. (p. 11)"}, {"text_idx": "#000041", "text": "La sekva poemo estas belega esprimo de amo: jen la dato \u2013 la loko (rivero, kiu nag\u0302ante spiraladas tra pejzag\u0302o) \u2013 ekkono intima pri la korpo de la amatino kontrau\u0306 si \u2013 la eblo nomi c\u0302ion realnome: \u201es\u0302iajn mamojn / nomi mamoj\u201d \u2013 dustrofe sentruda priskribo pri amorado."}, {"text_idx": "#000042", "text": "9 Fre\u0301derique au\u0306: Kiel mi farig\u0302is historiografo"}, {"text_idx": "#000043", "text": "La 20an de decembro 1965, la suno hontrug\u0302ig\u0302as kiel franciskano. La rivero svingas sin per fortaj taliofrapoj tra la lando kiel povosento tra reg\u0302o. Kaj mi dau\u0306re amas Fre\u0301derique. Ho, la sekretojn de s\u0302ia korpo mi rajtis scii, kaj s\u0302iajn mamojn nomi mamoj, kvazau\u0306 famulon rajtis nomi per la antau\u0306nomo. Kaj fojfoje mi tutsimple frapis s\u0302ian pugon."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ho kiel s\u0302i povis kus\u0302igi sian nedifineblaj\u0302on kontrau\u0306 mi g\u0302is mi g\u0302in difinis en kiso kaj s\u0302i diris: Fre\u0301derique, saluton kaj s\u0302i j\u0302etis sin en miajn pekojn kaj mi suriris s\u0302in kiel kvar sezonoj kaj s\u0302i vivis sub mi kaj farig\u0302is mondevento en miaj brakoj kaj faris historion, mi farig\u0302is historiografo. (p. 16)"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mi estas laca, mi hodiau\u0306 vian mamon dekfoje ne tus\u0302is [...]"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Mi ne kredas ke mi tion kapablas: ne ami vin. Drinki kaj ne povi forgesi vin, tion mi kapablas. Kaj c\u0302iutage iomete morti, tiel ke g\u0302i finfine farig\u0302as nur facila truko. (p. 39)"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Jam de post la klasika epoko fojfoje poetoj sentas la bezonon klarigi unue al si, sed ankau\u0306 al la legantaro, kio estas poezio. Same faras Herman de Coninck en serieto sub la moto \u201eArs Poetica\u201d:"}, {"text_idx": "#000049", "text": "J\u0302us mi renkontis la realon kaj s\u0302i diris: \u201eSaluton, kaj kiu vi estas?\u201d \u201eMi\u201d, mi diris, \u201eC\u0302u eblas?\u201d \u201eC\u0302e mi jes\u201d, s\u0302i diris. Mi ja volis ami s\u0302in, kaj tamen, s\u0302i estis tiel normala, sed s\u0302i diris: \u201eKompreneble. Vidu, la kampoj ne plu bezonas nebulon por dormi kaj ni ne enamig\u0302on por ami.\u201d Kaj tiam mi devis ridi. \u201eVi tamen ja estas poeta realo\u201d, diris mi. Kaj s\u0302i: \u201eJes, kompreneble, kion do vi pensis?\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kaj mi longe rigardis s\u0302in, kaj pensis: \u201eNun venas la somero en la landon kaj multaj bildoj en mian poemon. Mi volas dinamiti la lingvon al evento al kiu multaj homoj venas rigardi.\u201d \u201eJes, faru tion,\u201d diris s\u0302i. (p. 65)"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Herman de Coninck estas poeto nepre leginda. Mi deziras al c\u0302i tiu eldono multan sukceson."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La blanka protagonisto estas Billy Dixon, naiva, deca 19-jara enmigrinto el Anglio, deziranta ric\u0302ig\u0302i en la nova kolonio. La indig\u0302ena estas Jangabara, fiera kaj kapabla junulo de la tribo Banubi, elpelita pro sia malobservado de seksaj tabuoj. Iliaj vivovojoj interplektig\u0302as, kaj iuspeca amikeco starig\u0302as inter ili. Tio eblas c\u0302efe c\u0302ar Jangabara iel sukcesas post la elpelo iugrade lerneti la anglan (Billy amas literaturon kaj regule legis al li) kaj pro liaj elstaraj c\u0302evalrajdaj kaj bienistaj kapabloj, tiel ke li pliagrade sukcesas esti akceptata, ol aliaj liaj samrasanoj. Kaj tamen tiu interkultureco iom post iom starigas dilemojn kaj miksitajn sentojn de misaparteno. Tiu kulminas en la mort(ig)o de unu el la protagonistoj signife antau\u0306 la romanfino \u2013 la pereo de la alia prezentas finan kulminan scenon de la romano."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Survoje ni oscilas inter la setlantoj kaj la komunumo de aborigenoj, c\u0302e kiu ni ekkonas iliajn seksajn, kunvivajn kaj tribajn morojn kaj konstatas, kiel certaj moroj faciligis ilian pereon, antau\u0306 la superpovaj koloniistaj invadintoj. C\u0302e la indig\u0302enoj bobelas tensioj inter tiuj, kiuj volas akomodig\u0302i al la limoj kaj ebloj de submetig\u0302o, kaj tiuj, kiuj konstatas la minacon al ilia kulturo kaj vivado kaj strebas organizi la necesan intertriban kunlaboradon por iel rezisti la blankulojn. Iliaflanke ni vidas spegulbildajn tensiojn inter \u201eagloj\u201d, kiuj vidas la indig\u0302enojn kiel subigendajn au\u0306 eliminendajn bremsojn de ekonomia kresko kaj la antau\u0306enigo de la \u201ecivilizita kulturo\u201d, kaj la \u201ekolomboj\u201d, kiuj havas almenau\u0306 iom pli humanan vidpunkton."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Au\u0306straliaj specifaj\u0302oj bezonas leksikajn solvojn, \u201ebos\u0302o\u201d por la arbustaro (PIVe defendebla pro \u201ebos\u0302manoj\u201d, ec\u0302 se el alia kontinento) kaj \u201enigoj\u201d, kiu supozeble celas redoni la anglan nocion \u201edarkies\u201d kune kun c\u0302iuj g\u0302iaj malfavoraj subsignifoj. La legado povos sproni vin larg\u0302igi vian vorttrezoron; por mi \u201eglimi\u201d, \u201ebrutalo\u201d, \u201esubtila\u201d aplikata al sablo kaj la geografia signifo de \u201egorg\u0302o\u201d. La ofta uzado de \u201eoportuno\u201d impresis min anglisme, sed Zamenhof tra PIV iel pravigas g\u0302in. La lingvaj\u0302o glatas, invitas al plulego kaj enhavas juvelojn: \u201epluvpezaj nuboj\u201d, \u201ealfau\u0306ki\u201d kaj plio."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La romano pentras vastan kanvason kaj potenciale povus farig\u0302i la bazo por epostipa filmo, simila al la furora Au\u0306stralio, kiu prilumis postan historian epokon. La verko faras gravan kontribuon al la esperanta literaturo, kovrante historion kaj kulturkolizion el malmulte konata mondparto."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Aperis nova au\u0306stra pos\u0302tmarko pri Esperanto-temo en eldonkvanto de 1500 ekzempleroj. G\u0302ia nominala valoro egalas al tiu de enlanda afranko por ordinara letero au\u0306 pos\u0302tkarto en Au\u0306strio. La pos\u0302tmarko estas dedic\u0302ita al la retejo \u201eesperanto.net\u201d, kaj prezentas ties nomon kun ponto, sur kiu staras ses homfiguroj man-en-mane."}, {"text_idx": "#000062", "text": "La grafikisto de la pos\u0302tmarko estas Christiane Harm, kiu gajnis la internacian grafikan konkurson pri la temo \u201eAu\u0306stra pos\u0302tmarko esperanto.net kun ponto\u201d. En la konkurso partoprenis 274 grafikaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Tamen, kiam Patrik, post kvin jaroj, retrovas Jitka-n, sian junag\u0302an amikinon, ambau\u0306 travivis tre malfacilajn vivkondic\u0302ojn en la c\u0302iutaga vivo. Sed tio ne malbriligas la esperon por pli bonaj tagoj, kaj baldau\u0306 la najtingalo kantos la mielmonaton de la novgeedzig\u0302intoj."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Eduard Zajic, plumnomo Jitzovsky\u0301, naskig\u0302is en 1915 kaj forpasis la 20an de oktobro 1939 en Prago. Do li trairis la literaturan c\u0302ielon kiel brila meteoro. Lau\u0306 la klarigoj, alportitaj de du gravaj postskriboj, li apartenas al generacio de talentaj verkistoj, forpasintaj tro frue pro la sama kau\u0306zo: tuberkulozo."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Jitzovsky\u0301 studis juron kaj, helpita de malavaraj amikoj, vizitis multe da eu\u0306ropaj landoj: Au\u0306strion, Svislandon, Germanion, Francion kaj Italion. Diplomita, li alportis sian kontribuon al diversaj katolikaj gazetoj kaj verkis tri romanojn. En Fieraj Koroj li priskribas preskau\u0306 lau\u0306raportaj\u0302e la studentajn vivon kaj mondon. C\u0302ar la romano rilatas al la intermilita periodo kaj ne tus\u0302as terurajn momentojn en la vivo de la du gejunuloj, Patrik kaj Jitka, oni emas konsideri, ke la romano estas iom naiva. C\u0302u vere? En komparo kun la du sekvontaj periodoj \u2013 la nazia kaj la komunista \u2013 la tempo de nia romano s\u0302ajnas kiel pacohaveno. Se la leganto naskig\u0302is en tiuj jaroj, li retrovos elvokon de idilia etoso: la spiritaj valoroj estis alte taksataj. Patrik kaj Jitka, ec\u0302 se feinoj ne klinig\u0302is super ilia lulilo, kulturas moralajn valorojn, nome laboron, honestecon kaj respekton. Ili vivas lau\u0306 du referencoj: la Religio (katolika) kaj la Patrio."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Miaopinie, la plej pensiga situacio de la romano alvenas, kiam niaj studentoj eliras el la c\u0302armoj de la studenta vivo por alfronti la kruelecon de la laboro-mondo. Oni ec\u0302 povas diri, ke c\u0302e tiu kampo la romano hodiau\u0306 plene trafas. Patrik, kiu g\u0302is nun c\u0302iam havis vivrimedojn de la patrino, kiu dum jaroj oferis sin por la sola filo, subite, post s\u0302ia forpaso, vidas la tutan familion alveni por rekuperi la havaj\u0302on. Kia realaj\u0302o! \u201eHierau\u0306 mi estis studento, hodiau\u0306 mi estas sinjoro ... sed sen laboro. Kion mi faros morgau\u0306? La samon, kion centmila armeo da senlaboruloj: serc\u0302i, atendi kaj esperi.\u201d La koro de Patrik kunpremig\u0302is pro angoro. Tiele komencig\u0302as por li kvin jaroj de galerpuno. La brilaj diplomoj ne malfermas la pordojn por tau\u0306ga laboro. Restas nur etaj manlaboroj, por kiuj li ne estis preparita. Malgrau\u0306 tio li ne vojeraras al malmoralaj aferoj. La spitema belulino, kiu unue malestimis la junulon kiel elj\u0302etiton, povus poste inviti lin al kelkaj \u201eaventuroj\u201d, sed Patrik fiere farig\u0302as siavice spitema."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Estas tre interese observi la jenon: la tradukinto Jan Werner faris la esperantan tradukon en 1954, c\u0302irkau\u0306 dudek jarojn post la eldono de la romano. Sed tion li faris nur kiel ekzercon, kaj la pag\u0302oj restis forlasitaj en tirkesto g\u0302is la jaro 2008! Tiam li ekdeziris retrovi la originalon. Post multaj kaj c\u0302iudirektaj serc\u0302adoj li ne sukcesis retrovi la romanon, kies kelkaj lokoj en la traduko s\u0302ajnis al li svagaj. C\u0302u eblas diri, ke la esperanta versio de la c\u0302eh\u0302a etverko estos por c\u0302iam la sola spuro de ekfluganta verkisto?"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ke la romano estas verkita \u201een stilo sendube lerte trafa\u201d, tio estas evidenta nur post la pag\u0302o 24a. Mi devas konfesi, ke la eniro estis obstaklokurado g\u0302istiagrade, ke mi demandis min, c\u0302u mi scipovas la lingvon. Do mi sendis la libron al tre sperta kaj tre multjara esperantisto por helpo. Jen la respondo: \u201eMi provis legi la romanon Fieraj Koroj. Dufoje mi faris, lau\u0306 mi, lau\u0306dindajn klopodojn tiucele, sed je la oka pag\u0302o, ambau\u0306foje, la libro falis el miaj manoj; g\u0302i estas hirtigita je obskuraj ideoj au\u0306 esprimoj, kaj strangaj parolturnoj. Mi devis atentege kaj strec\u0302e legi kaj relegi linion antau\u0306 ol atribui al g\u0302i supozeblan signifon. Krome, tio kion mi fine komprenis, ne estis aparte interesa. Mi do rezignis.\u201d (Henri Rousseau)."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mi c\u0302i-supre sufic\u0302e substrekis la c\u0302armojn kaj la aktualaj\u0302ojn de la romano, por ke oni ne pensu, ke mi malkurag\u0302igas la leganton. Tute male! Sed se mi povas utile konsili, estus bone, ke la legonto konatig\u0302u kun la du postskriboj antau\u0306 ol li komencu. Krome, prefereble, li malfermu je la pag\u0302o 24a kaj eniru la intrigon kaj poste revenu al la komenco. Tiele li g\u0302uos la pag\u0302ojn de la romano, kiuj priskribas la klasan etoson en la tempo, kiam la studentoj, en tre rigora medio, defendis sin per diversaj burleskaj\u0302oj por moki la ric\u0302kolorajn profesorojn. La tuto spicita per latinaj citaj\u0302oj kaj aludoj al diversaj aferoj, kiujn oni povas malfacile elkriptigi."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Fine, mi substrekas la alvokon de Jan Werner, la tradukinto: \u201eMirigis min ankau\u0306, ke la au\u0306toron, Eduard Jitzovsky\u0301, ne konas profesiaj literaturistoj en la c\u0302eh\u0302a Silezio. Ankau\u0306 neniu bibliografio, dedic\u0302ita al silezia literaturo kaj kulturo, enhavas pri li informon. Tiu stato instigas min malkas\u0302i la au\u0306toron helpe de la esperanta traduko.\u201d"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Nuntempe la monda financa krizo devigas multajn s\u0302tatojn serc\u0302i eblojn por plivigligi sian ekonomion. Tiucele oni enfokusigas la atenton ankau\u0306 sur la turisma branc\u0302o. Por plialtigi la enspezojn el turismo oni strebas allogi eksterlandajn vojag\u0302antojn."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Ankau\u0306 Respubliko Koreio diversmaniere klopodas allogi c\u0302inajn vojag\u0302antojn. Multaj koreaj turismaj organizaj\u0302oj kunlaboras kun c\u0302inaj bankoj por faciligi la restadon de c\u0302inaj turistoj. Oni establas bankfiliojn en c\u0302inaj urboj kaj ofertas ankau\u0306 itinerojn al junaj vojag\u0302antoj. Krome multaj lernejoj okazigas kursojn de la c\u0302ina lingvo por c\u0302ic\u0302eronoj. Pasintjare 1,87 milionoj da c\u0302inaj turistoj vizitis Koreion."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Dum sia pasintjara oficiala restado en C\u0302inio la c\u0302efministro de Hispanio vizitis pli ol 10 turismajn organizaj\u0302ojn. Li deklaris, ke c\u0302inaj turistoj estas c\u0302iam bonvenaj al Hispanio. Kaj ankau\u0306 la c\u0302ina registaro kurag\u0302igas la vojag\u0302adon al Hispanio. Dum la lastaj jaroj cellandoj de c\u0302inaj turistoj estis ankau\u0306 Francio, Italio, Germanio, Usono, Japanio."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Inter c\u0302iuj el la fremduloj, kiuj de ekstere venis log\u0302i en la gastigema urbo Bailnambeann, mi kelkfoje sentas min la plej fremda. Jam pro mia iom malofta nomo (Lisuarte Paralampoponhes) oni tuj komprenos la kialon. Mia patrino, kiu estis de miksita irlanda-portugala deveno, deziris, ke mi nomu min Lar Murphy, por esti pli facile akceptita en Irlando. Tion mi decidis ne fari. Kial mi hontu pri mia nomo? Cetere, mi ne c\u0302iam vivis en c\u0302i tiu lando, kaj eble en estonteco mi hejmig\u0302os en alia parto de la tero. Finfine, kiel skribis iu poeto: \u201eLa mondo estas granda \u2013 kaj mallarg\u0302a la angulo de la tero, kie la homo vivas.\u201d"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Fakte, mi ne vere scias, al kiu lando au\u0306 nacio mi apartenas. Mia patrino estis graveda, kiam s\u0302i, tute sola, ens\u0302ipig\u0302is por veturi de Halifakso en Kanado cele al iu haveno en la dista Eu\u0306ropo. Kial s\u0302i estis sola en tiu amara horo, kaj kio okazis al mia patro, mi ne scias. Mia patrino supozis (sed pri tio ne certis), ke li laste vivis en Brazilo. C\u0302iuokaze, mi maloportune decidis naskig\u0302i dum tiu vojag\u0302o de la kanada s\u0302ipo Evangeline. Felic\u0302e, surs\u0302ipe trovig\u0302is kuracisto, kiu profesie agis kiel akus\u0302isto, kvankam tio ne estis lia medicina fako, do kaj mi kaj mia kara patrino pretervivis malgrau\u0306 feroca s\u0302tormo, kiu alvenis samtempe kiel mi. Oni vidos, ke la destino favoris min, almenau\u0306 en tiu frua stadio de mia ne c\u0302iam sukcesa vivo."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Estante sola, mia kompatinda patrino devis iel ajn gajni sian (kaj mian) panon en diversaj landoj kaj diversaj humilaj metioj. Ec\u0302 tiel, s\u0302i kapablis s\u0302pari sufic\u0302e da mono por komenci mian edukadon, kaj danke al stipendio, kiun mi gajnis per konkursa ekzameno, mi atingis diploman gradon kaj trovis nemalbone pagatan postenon en Germanio. Tamen, post kelkaj jaroj en tiu lando mi sentis fortan migremon kaj iris serc\u0302i novajn spertojn aliloke. Kiel ofte asertis mia patrino: \u201ePli verdaj estas distaj montaroj\u201d. Sed mi konstatis, ke iuj estas pli verdaj ol aliaj."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Pro miaj pekoj, mi fine \u2013 sed ne finfine \u2013 trovig\u0302is en malbela industria urbego en la norda Anglio. Mi ne volonte elektis tiun urbon, sed sentis min devigata log\u0302i pli proksime al mia nun maljuna patrino, kiun la kruela fato metafore tien j\u0302etis, kiel akvorubon sur la strandon de la vivo. S\u0302i luis modestan malnovan domon en malluksa kvartalo, kie s\u0302i estis relative kontenta. S\u0302iaj najbaroj estis afablaj, kaj s\u0302i amikig\u0302is kun sufic\u0302e multe da ili, do s\u0302ia ekzisto ne plu estis soleca. Unu el la plej simpatiaj estis konata lau\u0306 la nomo Busty Higgins, kvankam s\u0302ia vera nomo estis Flora. Kvankam s\u0302i kaj mia patrino ig\u0302is bonaj amikinoj, ili tute ne similis. Mia patrino estis deca, amema kaj respektinda virino. Busty estis ankau\u0306 amema \u2013 malicaj najbarinoj diradis tro amema (au\u0306 amorema), kaj neniu povus g\u0302uste priskribi s\u0302in kiel decan personon. Tamen s\u0302i estis bonkora, kaj pro tio pli apartenis al la nombro de la proverba salo de la tero ol la piaj najbarinoj, kiuj kritikis kaj malestimis s\u0302in. La plej s\u0302atata domkunulo de Busty estis grandega orfis\u0302o nomata Clancy, kiu nag\u0302is en vitra fis\u0302ujo en s\u0302ia salono. Busty kredis, ke orfis\u0302oj konstante kreskas kaj povas atingi eksterordinare grandajn dimensiojn. Pro tio, s\u0302i konstante anstatau\u0306igis la fis\u0302ujon de Clancy per iu pli granda. S\u0302i timis, ke iam g\u0302i estos tiom vasta kiel s\u0302arko. S\u0302i c\u0302iam diradis al mia patrino: \u201eEn tiu okazo, mi certe devos trovi pli grandan domon.\u201d"}, {"text_idx": "#000082", "text": "La plej proksima najbarino de mia patrino estis eta timema malc\u0302arma virino nomata Vera. Malica studento, al kiu mia patrino luis c\u0302ambron, kromnomis s\u0302in Ardanta Sapfoa, kvankam s\u0302i ne kapablis ardi, kaj certe neniel similis la faman grekan poetinon. S\u0302i ofte vizitis mian patrinon por trinki teon kaj g\u0302ui s\u0302ian kompanion, c\u0302ar mia patrino povis esti tre amuza. Bedau\u0306rinde, Vera konstante plendis al s\u0302i pri la mizero de la vivo kaj la tragedio de la homa ekzisto, do mia patrino devis kompati kaj konsoli s\u0302in per dolc\u0302aj kukoj kaj tre sukerita teo."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Alia najbaro, s-ro Dawid, estis polo, kiu dum la dua mondmilito estis membro de la libera pola armeo, kiu venis al Britio por batali kontrau\u0306 Hitlero. Post la milito li ne povis reiri al sia lando pro la politika situacio, do restis en Anglio. Antau\u0306e en Pollando li estis majstra metiisto, kiu ornamis preg\u0302ejojn, kiel la masonisto Ruben en la unua c\u0302apitro de la fama verko La infana raso. (Lau\u0306 la poeto William Auld, Ruben \u201e... dum tuta vivo grimpadis supren-suben, / c\u0302izante sur preg\u0302ejoj gargojlojn kaj ang\u0302elojn\u201d). S-ro Dawid ne estis masonisto, sed orumisto de statuoj kaj altaroj. Krome, li kapablis fari multajn aliajn laborojn: lignaj\u0302an, elektran, tegolan, kahelan, ktp. Li c\u0302iam estis preta helpi mian patrinon per riparadoj kaj aliaj endomaj taskoj, kaj neniam postulis pagon."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La pli prospera parto de la kvartalo estis hejmo de juda komunumo. Estis du sinagogoj sur la c\u0302efstrato, el kiuj la plej granda kaj ric\u0302a estis tiel nomata Hispana-Portugala Sinagogo, do lau\u0306s\u0302ajne de sefarda origino. Mia patrino amikig\u0302is kun kelkaj el la judaj najbaroj, sed g\u0302enerale ili ne miksig\u0302is kun la resto de la socio, precipe pro la fakto, ke la mezag\u0302uloj kaj maljunuloj inter ili ankorau\u0306 prefere parolis ladinan, la sefardan hispanan, kiun mia patrino iom, sed malperfekte, komprenis. Mi ofte ac\u0302etis frandaj\u0302ojn en la loka kos\u0302era vendejo, kvankam mi ne apartenas al ilia religia komunumo."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Post la forpaso de mia kara patrino, mi restis dum tri jaroj en la angla industria urbo kaj provis subteni min per tradukado kaj instruado de lingvoj. Tio estis ne tre profitdona, c\u0302ar g\u0302enerale, angleparolantaj popoloj ne interesig\u0302as pri fremdaj idiomoj, rigardante la anglan kiel mondolingvon, c\u0302ar, kiel ili pretendas: \u201eC\u0302iuj parolas la anglan!\u201d."}, {"text_idx": "#000086", "text": "En tiu periodo mi estis frau\u0306lo kaj luis c\u0302ambron en malnova pensiono, kies proprietuloj estis du ne plu junaj virinoj el la graflando Jorks\u0302iro en la norda Anglio. Ili nomig\u0302is frau\u0306linoj Nora kaj Elsa Higginbotham, sed ni, la pli junaj pensionanoj, nomis ilin la \u201efratinoj Bronte\u0308\u201d kaj al la domo ni donis la nomon Wuthering Winterhurst (\u201eBuraska Vintrobosko\u201d, parodio de la titolo de la fama romano Wuthering Heights (\u201eBuraskaj Altaj\u0302oj\u201d) de la au\u0306torino Emily Bronte\u0308). Fakte, la pensiono estis malhela kaj morna domo en la arkitektura stilo, kiun la angloj nomas \u201eViktoriana\u201d."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Nora, kiu dej\u0302oris en la kuirejo, estis altstatura, forta virinego kun masivaj piedoj. S\u0302ia fratino Elsa estis eta, maldika virineto, sed s\u0302i regis la pensionon kiel armea serg\u0302ento. Ambau\u0306 apartenis al severa religia sekto, kiu ne permesis alkoholaj\u0302ojn, fumadon au\u0306 frivolajn amuzaj\u0302ojn. En la salono staris fortepiano, sed neniu rajtis ludi g\u0302in. Simile, ni ne rajtis lau\u0306te funkciigi radiaparaton en niaj c\u0302ambroj. Oni devis peti permeson antau\u0306 ol bani sin en varma akvo. La mang\u0302oj en la pensiono estis solidaj, trokuiritaj, kaj malapetitvekaj, lau\u0306 la tradicia angla kuirarto. Tamen ili estis sufic\u0302e nutraj kaj plenigis la stomakon, kio en Anglio estas la solaj motivoj por mang\u0302i."}, {"text_idx": "#000088", "text": "En la pensiono oni neniam bezonis demandi pri la tago de la semajno au\u0306 rigardi kalendaron, c\u0302ar la menua programo neniam variis de tago al tago. Dimanc\u0302e ni c\u0302iam mang\u0302is rostitan bovaj\u0302on kun terpomoj kaj brasiko; lunde, malvarman bovaj\u0302on kun terpomoj; marde, boligitan bovaj\u0302on kun karotoj; merkrede, hakviandon kun terpomoj; j\u0302au\u0306de, fis\u0302on; vendrede, kolbasojn kun kac\u0302igita terpomo; sabate, s\u0302inkon kun brasiko. La deserto estis c\u0302iam au\u0306 rabarbo kun kustardo (ovaj\u0302o), au\u0306 sekaj prunoj kun kustardo (tradicia angla deserto, al kiu la filoj de la angla elito estas alkutimig\u0302intaj en la tiel nomataj publikaj \u2013 t.e. privataj \u2013 lernejoj). C\u0302iusemajne estis la sama mang\u0302programo: monotona sed sana, krom se oni estas vegetarano. Sur la muro de la mang\u0302oc\u0302ambro pendis framo, en kiu estis pirografita versaj\u0302o, kiu tekstis:"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Ellitigi la tutan mondon Kaj g\u0302in lavi, vesti, nutri, Forsendi g\u0302in, kaj revenigi, Kredu min, kostas grandan penon."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Miaj tablokunuloj en la pensiono konsistis el Rod, altstatura au\u0306straliano, kiu faris sciencan esploradon en la urba universitato; juna banklernanto, kiu estis tiel mizere pagata, ke li s\u0302paradis du tranc\u0302aj\u0302ojn de sia matenmang\u0302a buterita pano por sia tagmang\u0302o en la banko; kaj juna studento el Tajlando, kies nomon mi ne sukcesis prononci au\u0306 vortumi; g\u0302i sonis iom kiel \u201eP'c\u0302it\u201d \u2013 la sono, kiun faris malseka fingrotus\u0302o sur fenestra vitro. Rod estis tre amuza viro; Karlo, la banklernanto, estis tre serioza kaj senhumura; dum la tajlandano estis simpatia."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Rod kaj mi planis diversajn projektojn por malpezigi nian ekziston en la pensiono. Dum iom da tempo ni pensis, ke estus bona blago dumnokte farbi sur la lintelo de la c\u0302efa enirejo la frazon: \u201eKoncesiita por muziko kaj por la vendado de vino kaj alkoholaj\u0302oj\u201d. En Anglio, kie publika muziko kaj vendo de alkoholaj\u0302oj sen koncesio ne estas permesataj, tiu teksto vidig\u0302as c\u0302e la enirejo de drinkejoj kaj restoracioj. Kiel iam asertis renoma angla orkestra dirigento: \u201eLa angloj ne s\u0302atas muzikon, sed ili s\u0302atas la bruon, kiun g\u0302i faras.\u201d. Tamen, ni finfine decidis ne primoki niajn bonajn gastigantinojn per tia malica blago."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Unu el niaj kungastoj, elegante kaj tradicie vestita angla sinjoro (t.e. per nigra jako, universitata kravato kaj griza pantalono kun fajnaj strioj), kiu sidis sola c\u0302e sia aparta tablo, estis lektoro pri islamaj studoj. Li estis tro grava persono por rekoni la c\u0302eeston de nuraj studentoj kaj junuloj, kiel ni, do li neniam salutis nin. Alia gastino, kiu same havis la privilegion okupi apartan tablon, estis maldika kaj malc\u0302arma frau\u0306lino de nekonstatebla ag\u0302o. S\u0302i evidente timis la voluptajn virojn kaj evitis kontakton kun ili. Iumatene, Rod bonhumore salutis s\u0302in lau\u0306 au\u0306stralia kutimo per la frazo \u201eG'day!\u201d (\u201eBonan Tagon!\u201d). La frau\u0306lino ekreagis per duonsalto el sia seg\u0302o kaj febla krio kiel la bleko de nervoza leporo. Ni ekde tiam kune decidis, ke estus pli prudente lasi s\u0302in en c\u0302asta paco."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Ni trovis la semajnfinojn en tiu malbela urbo preskau\u0306 netolereble tedaj. Mia au\u0306stralia kunulo kelkfoje serc\u0302is en la loka j\u0302urnalo por konstati, c\u0302u la rubriko \u201eDistraj\u0302oj\u201d proponas eblajn allogaj\u0302ojn. Unue li trovis anoncon pri la sabataj c\u0302evalaj vetkuroj, do ni kune iris al la kurejo. Lau\u0306dire, la au\u0306stralianoj s\u0302atas c\u0302iun specon de sporto, precipe c\u0302evalkurojn, sed en tiu okazo ni ambau\u0306 ec\u0302 pli tedig\u0302is atendante la revenon de c\u0302evaloj, kiuj malaperis post kelkaj sekundoj, kaj reaperis nur post tro longa tempo. En alia tago, Rod trovis reklamon por vespera dancevento."}, {"text_idx": "#000096", "text": "\u201eSupozeble tradicia angla dancado\u201d, mi respondis."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Ni iom hezite eniris en la salonegon, kaj tuj konstatis, ke la afero ne estas por ni. Paroj de mezag\u0302aj kaj maljunaj homoj elegante pas\u0302is tien kaj reen je akompano de malmoderna dancmuziko. Ridetanta mezag\u0302a virino, kiu evidente regis la eventon, gaje kriis: \u201eHo! Mi vidas du novajn vizag\u0302ojn!\u201d"}, {"text_idx": "#000099", "text": "Rod grimacis. \u201eForprenu ni de tie niajn flaming* vizag\u0302ojn!\u201d"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Je la komenco de la somera sezono la fratinoj Higginbotham informis nin, ke ili intencas ferii en Jorks\u0302iro, do la pensiono restos fermita dum du semajnoj. Miaj tri junaj kunuloj jam foriris, kaj mi restis sola. Frau\u0306lino Elsa certigis min, ke s\u0302i jam arang\u0302is por mi c\u0302ambron en alia najbara pensiono. La c\u0302ambro estis granda kaj komforta, sur la teretag\u0302o de la domo. En la unua nokto, kiun mi tie pasigis, mi apenau\u0306 sukcesis dormi, c\u0302ar grupo de vojag\u0302antaj vendistoj el Kimrio dumnokte ludis kartojn kaj samtempe \u2013 kiel estas kimra kutimo \u2013 kune kantis religiajn kimrajn himnojn."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Mi sentis min iom soleca, kiam Rod reiris al Au\u0306stralio, sed mi trovis grupon de novaj amikoj irlandaj, kun kiuj mi baldau\u0306 amikig\u0302is. Ili proponis, ke mi akompanu ilin al la loka irlanda klubo, kaj kelkfoje al tradiciaj skotaj dancvesperoj, kiuj okazis c\u0302iusabate en la kooperativa centro. Malmultaj el la dancantaj paroj estis de skota deveno, sed la viroj, kiuj partoprenis, kutimis porti skotan kilton (la tradician nordskotan viran vestaj\u0302on) dum dancado. Tamen, ne estante veraj skotoj, ili timis aperi surstrate en tiu kostumo. Kiam mi unuafoje eniris en la vestogardejon por tie lasi mian pluvmantelon, mi estis surprizita de la aspekto de longa vico de pantalonoj pendantaj per s\u0302elkoj sur la murhokoj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Tio estas nur mallonga parto de miaj memoraj\u0302oj pri mia restado en la norda Anglio. Poste mi translokig\u0302is al Irlando, kie, danke al miaj novaj irlandaj amikoj, mi trovis postenon. Sed tio eble estos materialo por verki alian rakonton pri la afablaj log\u0302antoj de Bailenambeann ..."}, {"text_idx": "#000104", "text": "En la lastaj monatoj oni multe pridiskutis la eblon, ke la nuna papo (Benedikto la 16a, sekulare Joseph Ratzinger) je sia morto donacos siajn organojn. La debato ekig\u0302is pro kelkaj deklaroj liaj, tre favoraj al tia agado, kiam en 1999 li estis ankorau\u0306 simpla kardinalo de la romkatolika eklezio. Estas sufic\u0302e konate aliflanke, ke li anas delonge en asocio de organdonantoj."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Pro tio tamen, ke Ratzinger estis elektita c\u0302efpontifiko en 2005, lia deziro ne povos realig\u0302i. Lia sekretario, Georg Gaenswein [gensvajn], klarigis februare al la itala j\u0302urnalo La Repubblica, ke papo neniuokaze rajtas donaci organojn: la korpo de pontifiko, sendepende de ties sankteco (kiu ne estas au\u0306tomata, kiel montras tio, ke la eklezio kanonizis nur 86 el la g\u0302isnunaj 265 papoj), estu konsiderata kaj adorata kiel relikvo: g\u0302i apartenas al la tuta kristanaro kaj tial g\u0302i devas resti integra."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Kontrau\u0306 unu perdig\u0302inta organdonanto, ekzistas tamen milionoj da potencialaj organdonantoj kiuj, kvankam povante libere konsenti la elplanton de siaj organoj, ankorau\u0306 ne estas certaj pri la boneco kaj neceso de tia konduto. Disponigi la proprajn organojn por savi aliulajn vivojn estas nobla, sendolora kaj senpaga donaco, tute akordigebla \u2013 kiel asertis la papo mem \u2013 kun la kristana doktrino. G\u0302i ebligas tang\u0302i, au\u0306 almenau\u0306 alproksimig\u0302i iomete, la eternecon kaj la senmortecon, al kiuj la homaro c\u0302iam sopiris."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Rimojn c\u0302e Berveling la leganto ne trovos (rimo en la latinaj versoj aperas nur dum la mezepoko), sed iaspecan anstatau\u0306on prezentas la vira finig\u0302o de la unuaj du versoj: \u201eamik' \u2013 asert'\u201d, \u201esubtenis li \u2013 regopov'\u201d, \u201eprimitive ke \u2013 provizas per\u201d, tiel ke la voc\u0302o, la impeto, la atendo de la versofino havas saman kontentigan plenumig\u0302on. Kiu renkontis Horacion en siaj knabaj studoj, tuj revokos al sia menso ties odon pri monto Soracte [sorakte] apud Romo, blanka pro la neg\u0302o, kaj la frostig\u0302intaj riveroj ..."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Vere originala estas la vesto per c\u0302i tiu klasika ritmo de tute nuntempaj konsideroj: la Bush-a agreso al Irako, la ekzekuto de Sadam, la hipokriteco de UN, la mensogoj de la usonaj politikistoj kaj generaloj, la esperoj pri moralig\u0302o lanc\u0302itaj de Barack Obama (lasta odo datumas je 2009; c\u0302u la esperoj realig\u0302is? ...), la rajtoj de samseksemuloj. Legi Horaci-stilan kritikon de la nuntempaj fiaj\u0302oj iel mildigas la konsideron pri tio, kiom ili estas fiaj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La dua duono de la libreto estas pli tradicia teme, sed pli nuntempa ritme; iamaniere regas pesimismo: \u201ela vivo neniam promesis / esti honesta\u201d. Dio(j) menciig\u0302as plurfoje en la poemoj, sed fakte sen eblo influi la homan vivon; amo ne estas elekto, sed devigo, kaj c\u0302iuokaze mallonga. En la libera metriko kaj en la tipografia versarang\u0302o spureblas inspiro el Auld."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Ne subtaskindaj estas la librofinaj pag\u0302oj, kie la au\u0306toro mallonge rakontas pri sia pasio al la klasikaj literaturoj kaj la sanktaj skriboj de la jud-kristana tradicio kaj iel komprenigas sian edukig\u0302on al poezio."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Impona estas la bibliografio: pluraj dekoj da verkoj, inter dikaj volumoj kaj malmultpag\u0302aj (sed densenhavaj) kajeretoj estas la produktaj\u0302o de Berveling, sendube la pleja tradukinto el la klasikaj lingvoj, longe superinte la produktojn de Kalocsay kaj de Waringhien. Lukiano, Seneko, Cicerono, Katulo, Marcialo kaj multaj aliaj klasikuloj estis peritaj de li al la esperantlingvanoj. Ankau\u0306 lia originala produktado, kaj poezia kaj proza, estas nek malgranda nek malgrava: kiel pastoro de la remonstranta eklezio kaj mezlerneja instruisto pri la latina kaj la helena, li verke serpentumas inter la Duakanonaj Libroj kaj eseo pri kristanismo kaj aliaj religioj."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Espereble la legado de c\u0302i tiu libreto instigos al legado ankau\u0306 de aliaj verkoj de Gerrit Berveling, el kiuj, lau\u0306 mi, la plej bela restas poemaro Tri 'stas tro."}, {"text_idx": "#000115", "text": "En la jaro 2008 FEL eldonis romanon de Stephan Lang, titolitan La talpoc\u0302asisto, pri kiu aperis recenzo en Monato (2008/12, p. 23). Tiu verko estis, efektive, la dua volumo de serio. C\u0302i tiu verko La transilvania nupto estas la unua el tiu duopo. Kvankam eblas legi c\u0302iun el la du verkoj aparte, kiam oni legas ilin enorde, oni multe pli komprenas la detalojn."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Supozeble, kvankam en romana formo, la enhavo estas au\u0306tobiografio pli-malpli reala. Se enestas fikciaj\u0302oj, temas pri la rekonstruo de konversacioj, lokdetaloj, eble rekonstruo de eventoj, necesaj por la romano, kvankam ne nepre historie realaj. Mi ne povis trovi detalojn pri la au\u0306toro, por kontroli tion. Kaj c\u0302ar li mortis en la jaro 2008, ne eblas lin nun kontakti!"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Unue, mi avertu, ke la romanon legu nur inteste fortaj personoj. Se temus pri televidaj\u0302o, oni antau\u0306anoncus: ni avertas, ke la c\u0302i-sekva programo enhavas scenojn, kiuj povus animskui spektantojn. Malfacilegas legi la verkon sen senti tre fortan nau\u0306zon. Sed en c\u0302iu jarcento nau\u0306zaj eventoj okazis, kaj en la dudeka jarcento ili tiom abundis, ke kelkafoje oni devas multe ignori la realon, por eviti ilian pripensadon."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Ni supozu (mi kredas, ke prave), ke temas pri reala eventaro. La c\u0302efpersono (tio estas la au\u0306toro) de la verko estis hungara rumano dum la komunisma periodo. (Tiutempe, parto de la hungaretna popolo ne-propra-vole estis parto de Rumanio.) La diktaturo de Ceaus\u0327escu [c\u0302au\u0306s\u0302esku] estis inter la plej fiplenaj de la jarcento, egalrange kun tiuj de Hitler kaj Stalin."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Lang kulpis pri politika \u201ekrimo\u201d, kio tie kaj tiam signifis ian ajn esprimon de vidpunkto ne-Ceaus\u0327escu-eska. Kaj pro tio li estis enkarcerigita, en karcerkondic\u0302oj tipe malhumanaj. Dum sia enkarcera vivo lin rimarkis nederlanda paro turista, kun kiu li sukcesis inters\u0302ang\u0302i kelkajn informetojn. Post sia liberig\u0302o el la karcero li decidis fug\u0302i al Nederlando, entrepreno preskau\u0306 ne imagebla, nek plenumebla. La rumana diktaturo c\u0302iumetode, per spionoj, subau\u0306skultado, malpermeso de internaciaj komunikaj\u0302oj, enkarcerigo, torturado kaj pafado celis malebligi c\u0302ian fug\u0302on el sia teritorio. Tiurilate ili preskau\u0306 centprocente plenumis sian planon."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Hungario limas Rumanion. Ankau\u0306 Hungario estis komunisma s\u0302tato, sed politike intermalfido abundis. Unufoje en la jaro buso kun pasag\u0302eroj rumanaj turismocele rajtis transiri la limon inter la du landoj por strikte tritaga vizito. Kontrau\u0306 pago miloj da homoj sin proponis por tiu veturo. Nur 30 estis akceptitaj; al la ceteraj la registaro kompreneble ne repagis. Per subac\u0302eto Lang povis sin kas\u0302i inter la akceptitoj, tamen sen la necesa stampita permesilo."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Tiel enirinte Hungarion, kiel eviti esti reportita en Rumanion per la buso? Li elpensis metodon. Do nun lin serc\u0302as kaj hungaraj kaj rumanaj polico kaj spionoj. Se li iel sukcesos transiri en Jugoslavion, li estos malpli malsekura. Jugoslavio ja per Tito defiis la stalinisman blokon. Tamen la titoa komunismo ne estis komforta por la jugoslavianoj. Ni estas detale informataj pri tio, kiel Lang sukcesis iri el Hungario translimen en Jugoslavion. La gusto de tiuj detaloj povus malstabiligi la stomakojn de la legantoj."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Kiel kontakti la nederlandan amikeman paron? La telefonservo inter la komunismaj landoj estis nestabila kaj neniel privata, kiam temas pri lokaj policospionoj. Nu, jes, per multaj neagrablaj kaj kontrau\u0306leg\u0302aj artifikoj (inkluzive de subac\u0302etoj fare de la nederlanda paro), li sukcese aviadilas el Jugoslavio al Nederlando. C\u0302u do venis fino de liaj suferoj? Ne naive imagu tion. La lastaj 60 pag\u0302oj de la libro plenigos vin, eble netolereble, per nau\u0306zo."}, {"text_idx": "#000126", "text": "Juno estas juna. Li estas juna viro, kies sola problemo s\u0302ajne estas tio, ke li ne povas ne fiksrigardi belulinojn, foje argumentante, ke beleco estas donaco de Naturo kaj ke la g\u0302usta maniero aprezi g\u0302in estas per alrigardo kaj priparolo. Ec\u0302 kiel tre juna lernanto, li fojfoje sidig\u0302is kun amikoj kaj klac\u0302is pri c\u0302iuj preterpasantoj: \u201eJen tiu belulino. C\u0302u vi povas konjekti, kiom el s\u0302iaj korpopartoj ne estas artefaritaj? Jen tiu viro kape senhara. C\u0302u vi povas imagi, kial li estas tiel malfelic\u0302a, au\u0306 kial li tiel rapide promenas? Vidu tiun bele vestitan viron. C\u0302u vi povas imagi, ke eble liaj s\u0302trumpoj estas malpuraj au\u0306 truhavaj?\u201d"}, {"text_idx": "#000127", "text": "Nun kiel juna viro li tamen jam postlasis multe el la malbonaj kondutoj infanecaj, krom la emo aprezadi virinan belecon; kaj oni povas diri, ke tio ne necese estas infaneca au\u0306 malbona, c\u0302ar li jam atingis la ag\u0302on, kiam li povas fari au\u0306 pridiskuti \u201eadoltajn aferojn\u201d. Li havas sekuran laboron pri merkato, c\u0302ar diligente laborinte dum siaj unuaj jaroj kiel dungito, li rapide farig\u0302is estro kun multe da tempo je sia dispono, dum kiu li povas diversmaniere amuzi sin. Li kredas, ke lia vivo estos perfekta, kiam li finfine trovos tiun belulinon, pri kiu lia animo jam delonge sopiras. Malgrau\u0306 lia emo lau\u0306di la naturon pro la perfekte belaj virinoj, kiuj trovig\u0302as diversloke en la tuta mondo, li ne estis bons\u0302anca pri amrilatoj kun virinoj. Li jam havis rendevuojn kun kelkaj virinoj, sed post iom da tempo li vidis, ke la rilatoj ne povas sukcesi. Tamen li estis konvinkita, ke ie en la granda mondo estas tiu perfekta virino, kiu farig\u0302os lia edzino. Kaj li foje diras al si, kiam ajn li trovas belulinon, \u201eC\u0302u eble s\u0302i estas la ang\u0302elo, kiun mi jam tiel longe atendis?\u201d Malgrau\u0306 tio, ke li ne povas haltigi la emon rigardi preskau\u0306 c\u0302iujn virinojn, la vera fakto estas, ke li persone kredas, ke por li estis kreita certa virino. Sur la granda planedo kun milionoj da belulinoj, nur unu el ili estas lia. Do li preferas pensi pri \u201ela virino\u201d. Li pensas, ke li havas la devon diligente serc\u0302i s\u0302in, kredante, ke ankau\u0306 s\u0302i ie okupig\u0302as serc\u0302ante lin."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Dum liaj longaj momentoj de fantazio, lia koro foje silente konstruas jenajn imagojn: s\u0302i estas bela, fakte belega. C\u0302iuj volas au\u0306di pri la sekreto de s\u0302ia beleco. S\u0302i estas fonto de inteligento, kaj de s\u0302i li jam lernos multe pri la vivo kaj c\u0302io alia. Kiel li, s\u0302i ege s\u0302atas legi librojn. Do s\u0302i kunlaboros kun li, prizorgante kaj pligrandigante lian bibliotekon. Malgrau\u0306 sia beleco s\u0302i estas neimageble forta, tamen promenas elegante. Kaj s\u0302i estas c\u0302iumaniere sendependa. Ho, jes, Juno ne s\u0302atas virinon, kiu devas peti la helpon de sia edzo pri c\u0302io. Do, denove, s\u0302i estas forta emocie, fizike kaj finance. Eble dum la lernejaj jaroj s\u0302i estis sportulino kaj jam gajnis multajn premiojn. S\u0302i ankau\u0306 laboras en granda oficejo, sed s\u0302i preferas ne plu labori, c\u0302ar s\u0302i preferas dedic\u0302i sian tutan tempon por montri sian amon al li. S\u0302i neniam koleros kaj, se pro io ajn s\u0302i ofendig\u0302os, s\u0302i tuj pardonos lin kaj forgesos pri c\u0302io. S\u0302i estos perfekta virino."}, {"text_idx": "#000129", "text": "Juno c\u0302iam memoros la agon de Pau\u0306lo, lia plej intima amiko, kiam li iam elvortigis al li tiun imagofadenon. Iam Pau\u0306lo, kiu jam delonge edzig\u0302is kaj nun havas infanon, au\u0306skultis kun granda pacienco kaj subite respondis: \u201eJuno, mi havas la honoron helpi vin pri tiu c\u0302i afero. Mi trovis la g\u0302ustan virinon ...\u201d"}, {"text_idx": "#000130", "text": "\u201eC\u0302u vere?\u201d Juno diris, ege scivole. Sed samtempe li kun miro demandis sin, c\u0302u li povas ricevi helpon de amiko pri tia grava afero. Se temus pri ac\u0302eto de varo, eblas peti helpon de amiko, sed pri edzino por li ne estos facile fidi la opinion de amikoj. Li devas mem alparoli virinon kaj mem jug\u0302i, c\u0302u s\u0302i estas tau\u0306ga por li au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Juno estis silenta dum longa momento kaj pripensis siajn rilatojn kun Pau\u0306lo, lia tre intima amiko. Post la edzig\u0302o de Pau\u0306lo ili ne plu estas tiel intimaj kiel antau\u0306e, kaj Juno tute komprenas la situacion. Multfoje kapjesis li, dum li pensis pri la demandoj kaj la eterna honesteco de Pau\u0306lo, kaj li finfine diris: \u201eBone, Pau\u0306lo, rakontu al mi pri la virino.\u201d"}, {"text_idx": "#000133", "text": "Serioze respondis Pau\u0306lo: \u201eKara mia, mi ne volas detrui vian scivolon, do mi diros nenion g\u0302is la momento de via renkontig\u0302o kun s\u0302i. Sed certe vi povas fidi min pri la vereco de la elekto baze de viaj kriterioj de tau\u0306ga edzino.\u201d"}, {"text_idx": "#000134", "text": "Ofte Juno iom ne volas ofendi Pau\u0306lon per diskuto pri kvalitoj de edzino tau\u0306ga, sciante ke Pau\u0306lo kaj lia edzino havas kelkajn problemojn en sia geula vivo, sed Pau\u0306lo c\u0302iam preferas solvi sian problemon hejme, diskutante pri la problemoj kun sia edzino anstatau\u0306 kun amikoj au\u0306 parencoj."}, {"text_idx": "#000135", "text": "\u201eMi vere scias, ke ne estus dece diri al s\u0302i, ke mi edzinigos s\u0302in, se mi ankorau\u0306 ne alparolis s\u0302in por mem jug\u0302i, c\u0302u s\u0302i estas tau\u0306ga por mi au\u0306 ne.\u201d"}, {"text_idx": "#000136", "text": "Pau\u0306lo fiksrigardis sian amikon longmomente, kvazau\u0306 li subite farig\u0302us nekonato, kaj en sia menso estis io tre amara, kaj se li vortigus g\u0302in, ili eble eterne disig\u0302us. Sed li lasis g\u0302in droni en la profundeco de lia koro kaj diris ion mildan: \u201eMi ne estas stulta. Mi ankorau\u0306 ne alparolis s\u0302in pri vi.\u201d"}, {"text_idx": "#000137", "text": "Pau\u0306lo arang\u0302is la viziton al la virino, kaj ili ekvojag\u0302is renkontig\u0302i kun s\u0302i. Por Juno tio estis ege longa vojag\u0302o, kompreneble, pro tio, ke li estis scivolema. Dum la vojag\u0302o li multfoje petis Pau\u0306lon montri al li la foton de la belulino. Li ankau\u0306 petis pli da informoj pri s\u0302i, sed Pau\u0306lo ne respondis, dirante, ke li ne volas detrui lian scivolon."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Do kiam ili atingis la urban c\u0302efbazaron kaj Pau\u0306lo diris, ke ili baldau\u0306 atingos la celon, Juno konkludis, ke ili eble vizitos la virinon en s\u0302ia laborejo. Li ankau\u0306 konkludis, ke s\u0302i estas vendistino. Vendistino! Li neniam imagis, ke li eble edzig\u0302os al vendistino. Nu, c\u0302io tio ne gravas. Se s\u0302i posedas c\u0302iujn tiujn kvalitojn, pri kiuj li jam fojfoje rakontis al Pau\u0306lo, li akceptos s\u0302in."}, {"text_idx": "#000139", "text": "\u201eHa, s\u0302i vendas elektronikaj\u0302ojn\u201d, pensis Juno, kiam antau\u0306 iu elektronika vendejo mansignis Pau\u0306lo al li, ke ili jam alvenis. Tenante lian manon, Pau\u0306lo gvidis lin en la grandan vendejon, kie trovig\u0302is multaj robotoj."}, {"text_idx": "#000140", "text": "\u201eAmiko kara, oni fabrikas ilin lau\u0306 diferencaj aspektoj kaj funkcioj\u201d, diris Pau\u0306lo, sed Juno apenau\u0306 au\u0306skultis, c\u0302ar li vere volis renkontig\u0302i kun la vendistino. Sed en la vendejo trovig\u0302is neniu."}, {"text_idx": "#000141", "text": "\u201eKial oni forestus kaj riskus tion, ke eble s\u0302telistoj venus kaj forprenus ion c\u0302i tie? C\u0302u s\u0302i estas tiel stulta?\u201d"}, {"text_idx": "#000142", "text": "\u201eJuno, tiu c\u0302i vendejo apartenas al iu konato mia.\u201d"}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u201eDo s\u0302i ne estas la estro. S\u0302i estis dungita por vendi robotojn.\u201d"}, {"text_idx": "#000144", "text": "\u201eKaj hodiau\u0306 mi petis lin permesi al ni resti c\u0302i tie solaj. Do li donis al c\u0302iuj dungitoj libertempon.\u201d"}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u201eMi ne komprenas\u201d, diris Juno senpacience. \u201eKie s\u0302i estas? Kaj nun ne gravas al mi, kiu posedas la vendejon. Nur montru al mi la belulinon!\u201d"}, {"text_idx": "#000146", "text": "\u201eBone, mia kara amiko, mi plu klarigos: Mi ne volis embarasi vin, dum c\u0302eestas la dungitoj. Do mia amiko petis ilin libertempi hodiau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#000147", "text": "\u201eKial mi estos embarasita, stultulo? Ho, mi komprenas c\u0302ion. Do kie s\u0302i estas?\u201d"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Sed li tute ne komprenis, kaj Pau\u0306lo rimarkis tion en lia vizag\u0302esprimo."}, {"text_idx": "#000149", "text": "\u201eJuno kara, c\u0302u vi ne povas vidi? Mi jam au\u0306skultis vin paroli pri la dezirataj kvalitoj de via estonta edzino. Se paroli sincere, neniu sangohava virino havas tiajn kvalitojn kombinitajn. Mi preskau\u0306 ploris, kiam vi parolis pri virino, kiu estas tau\u0306ga por vi. Vi s\u0302ajne estas avara, c\u0302ar vi pripensas nur tion, kio estas tau\u0306ga por vi. Vidu tiujn c\u0302i sangomankajn virinojn. Ili faros c\u0302ion lau\u0306 via deziro. Ili neniam kverelos kun vi. Ili estas belaspektaj. Ili laboros kaj libertempos lau\u0306 via ordono. Ili neniam foriros de vi. Edzig\u0302u al roboto, mia kara, c\u0302ar neniu virino estos tau\u0306ga por vi ...\u201d"}, {"text_idx": "#000150", "text": "Post tiu evento Juno nek alparolis nek renkontis Pau\u0306lon dum kelkaj semajnoj. Li estis ege kolera. \u201eKial li ne simple diris al mi, ke mia opinio pri rilatoj kun virinoj estas malg\u0302usta. Kial ne simple diri, \u201aDo, edzig\u0302u al roboto\u2019, anstatau\u0306 mals\u0302pari mian tempon, vizitante la robotan vendejon \u201d...?"}, {"text_idx": "#000151", "text": "Tamen la ago de Pau\u0306lo eble fruktodonis. La amara sperto helpis Junon eks\u0302ang\u0302i sian opinion post reamikig\u0302o kun Pau\u0306lo. Juno jam iam pensis, ke li eble bezonas tian sperton por ekvidi sian stultecon kaj malmodestecon. Tamen ne c\u0302io s\u0302ang\u0302ig\u0302is. C\u0302iam post tiu sperto li memoris iun oran diron de Pau\u0306lo: Por ke sukcesu iu ajn intima rilato, c\u0302iu membro c\u0302iam demandu sin, Kion mi povas doni al mia partnero, ne kion mi povas gajni de mia partnero? Iel, kion vi donas, tion vi ricevas."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Tamen, hodiau\u0306 Juno s\u0302ajne ne havas tempon por nutri sian fantazion per aprezado de belaj vizag\u0302oj, dum li senpacience restas en la aviadila atendejo. La flugtempo jam s\u0302ang\u0302ig\u0302is pro la malbona vetero hodiau\u0306a, kaj li jam telefonis al la kliento, kiun li hodiau\u0306 intencas viziti, por diri, ke li ne g\u0302ustatempe alvenos pro la vetera problemo. Nun li provas pripensi kun g\u0302ojo la renkontig\u0302on kun la kliento, kiu temos pri kunlaborado, el kiu lia kompanio gajnos multe da mono. Kaj post subskribo de la kontrakto, lia pozicio en la kompanio jam altig\u0302os. Li pripensas sian rapidan sukceson kun g\u0302ojo kaj fiero. Mankas nur virino por dividi la g\u0302ojon."}, {"text_idx": "#000153", "text": "El lia pensado vekas lin virina voc\u0302o. Ie ne tre for de li sidas belega virino, kiu s\u0302ajne same atendas. En tiu momento lia plej granda deziro estas, ke ili kunsidu en la aviadilo. Li tuj diras al si, ke la s\u0302anco eble estas tre malgranda. Eble ili ne flugos per la sama aviadilo. Eble tiun belegan vizag\u0302on li neniam vidos denove. Kia kruela sorto! Li volas preni s\u0302in en siajn brakojn kaj diri al s\u0302i, ke li amas s\u0302in. Sed ho ve, lia koro estas malpura. Kial havi tian penson pri virino, kiu eble jam havas edzon? Kial tiel pensi pri virino, kies koro leg\u0302e kaj lojale apartenas al alia viro?"}, {"text_idx": "#000154", "text": "Se la sorto estas kruela al mi, kial mi estu kruela al mi mem? Kial ne igi mian koron iom g\u0302oja, imagante, ke s\u0302i eble estas libera? Ne estus malg\u0302uste esplori, c\u0302u s\u0302i havas edzon au\u0306 ne. Ec\u0302 se morgau\u0306 \u2013 ne, hodiau\u0306 \u2013 s\u0302i edzinig\u0302os, mi ankorau\u0306 havas grandan s\u0302ancon. Mi metos mian destinon en miajn manojn. Mi ne forj\u0302etos mian estontecon pro miaj pasintaj eraroj."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Sed dum li staras rekte antau\u0306 la belulino, li trovas, ke li tute perdas parolkapablon. Juno, kiu jam lernis c\u0302ian manieron allogi virinojn al kunparolo, nun staras, kvazau\u0306 li estus idioto. Sed tio ne dau\u0306ras tre longe: \u201eKial vi, estante tiel bela ino, sola sidas, sen iu viro ricevanta ordonojn de vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Dum li pripensas kaj esperas insulton pro sia sintrudo, venas g\u0302entila sed trafa respondo: \u201eLau\u0306 mia sorto mi c\u0302iam havas homojn, kiuj obeas miajn ordonojn.\u201d Sed s\u0302i aldonas: \u201eC\u0302u c\u0302iu knabino vere falis en tiun estante-tiel-bela-kaptilon vian, au\u0306 c\u0302u vi nur sukcesis uzi g\u0302in por allogi stultajn knabinojn?\u201d"}, {"text_idx": "#000157", "text": "\u201eHo ve, malantau\u0306 tiu bela vizag\u0302o kas\u0302as sin profunda fiero. Do s\u0302i kredas, ke lau\u0306 la sorto s\u0302i estas tiom grava au\u0306 ric\u0302a, ke viroj devas obei ordonojn de s\u0302i?\u201d"}, {"text_idx": "#000158", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302io, kion pensas Juno, la belulino parolas kaj sin vestas simple. Kaj oni povas vidi, ke por s\u0302i rideti estas tute facila afero. S\u0302i ne timas briligi sian elkoran sunon al iuj ajn, ne gravas, c\u0302u ili estas konataj au\u0306 ne. Jes, tio estas vera malgrau\u0306 s\u0302ia respondo."}, {"text_idx": "#000159", "text": "Kurioze rigardas Juno mallongmomente kaj diras: \u201eBona sorto la via estas. C\u0302u vi povas permesi al mi deziri saman? Sed mi certe kredas, ke vi ne volus, ke mi renkontu belulinon, kiu faros c\u0302ion por mi.\u201d"}, {"text_idx": "#000160", "text": "\u201eMi ne scias, c\u0302u tia viro ekzistas, kiu volus, ke lia edzino faru c\u0302ion por li\u201d, respondas la juna virino."}, {"text_idx": "#000161", "text": "\u201ePardonu, jen ne normala maniero komenci diskuton kun nekonato. Mi nomig\u0302as Juno\u201d, li respondas, etendante sian manon por manpremo. Sed al la propono venas neniu respondo. Li tute komprenas, ke s\u0302i eble estas iom kolera pro lia komento au\u0306 pro tio, ke s\u0302i ne konas lin. Do li malrapide metas la manon en sian pantalonpos\u0302on kaj tie lasas g\u0302in dum longa tempo. Por rompi la longan silenton, kiu sekvas, li zorge diras: \u201eDo vi kredas pri Fato. Same, mi kredas, ke nenio okazas sen kialo antau\u0306destinita. Ekzemple: kial hodiau\u0306 la flugo prokrastig\u0302as? Kial vi sidas c\u0302i tie? Kial homoj devas obei ordonojn de vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000162", "text": "Pro la denova aludo al la fakto, ke homoj ricevas ordonojn de s\u0302i, la virino elmontras iom malafablan mienon, sed tiu rapide palig\u0302as al g\u0302entila rideto."}, {"text_idx": "#000163", "text": "\u201ePardonu, mi rimarkas, ke mi jam ofendis vin per miaj rimarkigoj kaj diroj. Mi ne estas tia homo, kia ne scias kiel bone trakti virinojn. Kaj g\u0302is nun vi ankorau\u0306 ne diris al mi vian nomon. Mi scias, ke vi tute rajtas ne diri g\u0302in al mi.\u201d"}, {"text_idx": "#000164", "text": "\u201eC\u0302u verdire? Mi pensas, ke vi j\u0302aluzos, se la vesto de via edzino estas pli bela ol via, au\u0306 se s\u0302ia voc\u0302o estas pli belsona ol via.\u201d"}, {"text_idx": "#000166", "text": "\u201eDo, diru al mi pri s\u0302i: c\u0302u vi ne estas pli bela ol s\u0302i? Mi pensas, ke vi estas fiera homo.\u201d"}, {"text_idx": "#000167", "text": "\u201eVi certe intencas insulti min, sed mi tute ne koleros ... Mi ne havas edzinon, kaj en mia tuta vivo mi ageme serc\u0302as la perfektan personon ...\u201d"}, {"text_idx": "#000169", "text": "\u201eMi ne scias, kion vi opinias, sed c\u0302iu homo rajtas decidi kiun edzigi? Oni elektas interalie lau\u0306 kredo, vivstilo, kulturo kaj socia rango.\u201d"}, {"text_idx": "#000170", "text": "Nu, la virino jam c\u0302esas atenti Junon, sed malgrau\u0306 tio, li ne povas vidi iun ajn indikon de kolero je s\u0302ia vizag\u0302o. Ankau\u0306 s\u0302ajnas, ke s\u0302i povas iom au\u0306di lin. Do li parolas plu: \u201eKiam mi renkontos s\u0302in, mi tuj scios, ke s\u0302i estas la g\u0302usta virino por mi. Kie ajn s\u0302i estas nun, mi nun scias ion certan: s\u0302i estas bela, bonkonduta kaj inteligenta. S\u0302i estas fizike kaj emocie forta kaj sendependa.\u201d"}, {"text_idx": "#000171", "text": "\u201eNe tia, de kia viro devas ricevi ordonojn\u201d, subite diras la virino, kaj dum s\u0302i ekstaras por serc\u0302i alian sidlokon, s\u0302i diras: \u201eBons\u0302ancon al vi en via serc\u0302ado al la perfekta edzino\u201d, uzante du fingrojn por signi la citilojn c\u0302irkau\u0306 la vorto perfekta."}, {"text_idx": "#000172", "text": "Sed tiumomente lau\u0306tkrias viro, kiu alkuras al s\u0302i. \u201eNe, Jana, ne staru. Mi jam alvenas. C\u0302u mi tro longe forestis?\u201d"}, {"text_idx": "#000173", "text": "La koro de Juno rapide batas, kiam li au\u0306das la nomon de la virino. Jana. Preskau\u0306 sama kiel mia nomo. Kia fato! Sed certe la nomo tute ne gravas. Ni kunparolis kelkajn minutojn, kaj tiam mi jam trovis, ke s\u0302ia konduto ne kongruas kun mia."}, {"text_idx": "#000174", "text": "\u201ePardonu, Jana\u201d, diras la viro, kiam li alvenas. \u201eOni ne povis ripari vian bastonon, do mi devis ac\u0302eti novan. Pro tio mi ne povis reveni pli frue. Vidu, Jana, mi jam multfoje avertis vin ne lasi la lokon, kie mi lasis vin.\u201d"}, {"text_idx": "#000175", "text": "Ho ve, s\u0302i mensogis, kiam s\u0302i diris, ke homoj ricevas ordonojn de s\u0302i. S\u0302i fakte ricevas ordonojn de homoj. Sed kiu estas tiu malg\u0302entila viro, kiu tiel malrespekte alparolas virinon en publika loko? Jen venas la tempo, ke mi montru al Jana, ke mi ne estas malg\u0302entila homo."}, {"text_idx": "#000176", "text": "\u201eKial vi alparolas virinon tiel publike?\u201d"}, {"text_idx": "#000177", "text": "La viro, dum li donas malgrandan pakaj\u0302on al Jana, diras: \u201eKiu estas tiu c\u0302i?\u201d"}, {"text_idx": "#000178", "text": "Sen respondo, kaj dum Juno kaj la viro atendas, Jana malfermas la pakaj\u0302on, kaj eketendas la faldeblan promenbastonon. Ekstarinte, s\u0302i per unu mano sekvas la direkton de la voc\u0302o de la viro kaj tus\u0302ante lin, s\u0302i diras: \u201eC\u0302u ni nun povas foriri de tiu c\u0302i infero?\u201d"}, {"text_idx": "#000179", "text": "En tiu momento, por Juno, la vivo eterne s\u0302ang\u0302ig\u0302as, sed li ne scias, kiel kaj kial. Tute silente, li rigardas la junan virinon, dum s\u0302i helpe de la viro ekforiras."}, {"text_idx": "#000180", "text": "Pensante, ke li fakte diris tion lau\u0306tege, li rapide kovras sian bus\u0302on per la mano, sed vidante, ke neniu iel reagas, li estas konvinkita, ke neniu au\u0306dis tion. Do g\u0302i nur estas lia penso. S\u0302i estas blinda, kaj nur li s\u0302ajne zorgas pri tio nun. Li jam fojfoje vidis blindulojn, sed neniam pensis, ke iu el ili povas esti tiom memfida, kiom Jana. Li nun komprenas, kial s\u0302i ne prenis manon, kiam li etendis g\u0302in, kaj kial s\u0302i tiel reagis al liaj diroj. Do s\u0302i eble ne estas maldiligenta. Dum la tuta vivo li pensis, ke blinduloj estas malfelic\u0302aj kaj nememfidaj homoj, kaj nun lia opinio eks\u0302ang\u0302ig\u0302as."}, {"text_idx": "#000181", "text": "\u201eBons\u0302ancon, Juno.\u201d Per tiuj vortoj, pri kiuj Juno ne scias, c\u0302u ili estas sincere diritaj au\u0306 ne, Jana rompas lian pensadon."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Nenion diras Juno. Li nur fiksrigardas s\u0302in, kaj nun li povas facile fari tion, c\u0302ar nek s\u0302i nek s\u0302ia gvidanto povas rimarki, ke li rigardas s\u0302in. Ho ve, s\u0302i neniam pardonos min. Mi igis tiun longan momenton infera por s\u0302i. S\u0302i eterne pensos, ke mi estas malg\u0302entila homo. Ankau\u0306 s\u0302i estas iom malg\u0302entila, sed ... sed ... sed s\u0302i estas la plej dolc\u0302a virino, kiun mi renkontis en mia tuta vivo. Mankas al s\u0302i okuloj, sed al mi s\u0302i donas vidkapablon. Sed kial? Kion mi nun diras? C\u0302u mi nun frenezas? Jes, mi estas freneza, kaj tia mi restos eterne."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Subite prenas Juno sian pakaj\u0302on kaj tra aro da homoj, fojfoje saltante por kapti la vidon de Jana, ekkuras en la direkton de la blinda virino, lau\u0306tvoc\u0302e vokante s\u0302ian nomon."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Iom kolere Jana, kiu nun jam preskau\u0306 malaperis, turnas sin en la direkton de la voc\u0302o. S\u0302i jam nun bone konas la voc\u0302on de tiu viro, kiu longan momenton kolerigis s\u0302in, dum s\u0302i atendis sian fraton."}, {"text_idx": "#000185", "text": "\u201eJuno, kion vi volas de mi? Kial vi ne lasas min sola?\u201d"}, {"text_idx": "#000186", "text": "Juno rapide prenas la manon de Jana el la mano de s\u0302ia frato kaj diras: \u201eJana!\u201d"}, {"text_idx": "#000187", "text": "\u201eVi estas tro malg\u0302entila. Kial vi tiel kaptis mian manon?\u201d diras Jana, provante sensukcese aspekti kolera."}, {"text_idx": "#000188", "text": "\u201eHo, Jana kara. Mi estus pli malg\u0302entila, se iu au\u0306 io ajn en la mondo malhelpus min resti kun vi. Mia serc\u0302ado finig\u0302as c\u0302i tie. Bonvolu ne longigi g\u0302in.\u201d"}, {"text_idx": "#000189", "text": "Surprizite, la frato rigardas Junon kaj demandas sian fratinon: \u201eMi demandis al vi: \u201aKiu estas tiu c\u0302i homo?\u2019, sed vi ankorau\u0306 ne respondis. C\u0302u li insultis vin? C\u0302u mi voku la policon?\u201d"}, {"text_idx": "#000190", "text": "Sed ne necesas voki la policon, c\u0302ar dum tiu mirinda dramo disvolvig\u0302as, ekamasig\u0302as homoj, inter kiuj estas du policanoj, kiuj volas scii, kial homoj amasig\u0302as."}, {"text_idx": "#000191", "text": "Sen konsidero de la c\u0302eesto de tiuj homoj, Juno ekparolas al la blinda Jana: \u201eJana, mi amas vin. Mi volas, ke via g\u0302ojo estu mia. Mi volas partopreni en via lumo kaj mallumo. Mi volas ricevi ordonojn de vi. Bonvolu diri ion.\u201d"}, {"text_idx": "#000192", "text": "Dum Jana restas senparole kaj s\u0302ia frato prenas la alian manon, iu voc\u0302o diras: \u201ePardonu, permesu al mi filmi tiun c\u0302i mirindan momenton.\u201d"}, {"text_idx": "#000193", "text": "\u201eVidu, Juno, niaj vivoj ...\u201d"}, {"text_idx": "#000195", "text": "Juno prenas la alian manon el la mano de s\u0302ia frato, kaj ekpromenigas s\u0302in el inter la popolamaso. \u201eHodiau\u0306 mi eble perdos mian laboron, sed tio ne gravas al mi c\u0302i-momente.\u201d"}, {"text_idx": "#000196", "text": "\u201eKial vi perdos vian laboron?\u201d"}, {"text_idx": "#000197", "text": "\u201eMi ne volas diskuti pri tio en tiu c\u0302i mirinda momento.\u201d"}, {"text_idx": "#000198", "text": "\u201eBone ... Mi memoras, ke vi serc\u0302as perfektan edzinon.\u201d"}, {"text_idx": "#000199", "text": "\u201eBonvolu ne alparoli min, kvazau\u0306 mi estus knabino. Kiel vi scias, ke mi estas perfekta? Mi estas blinda, kaj vi ankorau\u0306 ne bone konas min.\u201d"}, {"text_idx": "#000200", "text": "\u201ePrave dirite. Kiel ni scias, ke la suno estas varma, kvankam ni neniam tus\u0302is g\u0302in. Ni scias, c\u0302ar g\u0302i varmigas nin. Do mi scias, ke vi estas perfekta, c\u0302ar vi perfektigas min.\u201d"}, {"text_idx": "#000201", "text": "Al la litova c\u0302efurbo Vilnius neniam mankis filantropoj, kiuj malavare apogis malric\u0302ulojn. Ekde nun c\u0302iuj filantropoj de Vilnius kaj la regiono havas sian monumenton: Verda Pomo."}, {"text_idx": "#000202", "text": "La granita kaj bronza oktuna monumento prezentas pomduonon, kies interno korforme simbolas bonkorecon. Sur la monumento estas aboce enskribitaj 50 familiaj nomoj de tiuj, kiuj fondis la urbon kaj famig\u0302is pro filantropa agado."}, {"text_idx": "#000203", "text": "Tiel memorigi bonfarantojn de Vilnius decidis la iniciatinto de televida programo, en kiu malfelic\u0302uloj rakontas pri siaj tiel nomataj plagoj, alivorte pri siaj fojfoje malgajaj historioj."}, {"text_idx": "#000204", "text": "Redaktoroj de la programo tiam trovas \u201eac\u0302etantojn\u201d de la plagoj, do personojn au\u0306 entreprenojn, kiuj povas materie subteni la malfelic\u0302ulojn."}, {"text_idx": "#000205", "text": "104 nelongaj anekdotoj pri Konfuceo. Sur la maldekstraj pag\u0302oj \u2013 c\u0302ina kaj esperanta tekstoj. Sur la dekstraj pag\u0302oj \u2013 c\u0302instila desegnaj\u0302o plus traduko de la esperanta teksto en la francan. La originon de la anekdotoj la libro ne indikas, sed lau\u0306aspekte eble temas pri tre mallongigitaj resumoj de la c\u0302inlingva Analektoj de Konfuceo (c\u0302inlingva kolekto de rakontoj, instruoj, anekdotoj, ekzistantaj en diversaj nenormaj versioj, el kiuj eble kelkaj estas historie au\u0306tentikaj)."}, {"text_idx": "#000209", "text": "La verko recenzota \u2013 la franclingva: Dictionnaire e\u0301tymologique des noms d'hommes et de dieux, plume de Andre\u0301 Cherpillod \u2013 ne estas ove fres\u0302a. G\u0302i aperis en la jaro 1988. Temas pri ampleksa preskau\u0306 500-pag\u0302a libro, malmolkovrila kaj bone bindita. La verko de la au\u0306toro liveras al ni la originon de pli ol 4500 nomoj. Kiel kutime, tiu c\u0302i au\u0306toro prezentas c\u0302iujn fontvortojn en la alfabetoj de la fontlingvoj kaj okaze de la antikva egipta en lau\u0306aj hieroglifoj."}, {"text_idx": "#000210", "text": "Fronte al tia verko recenzanto staras antau\u0306 problemego. Kion li faru? C\u0302u kontroli c\u0302iujn eldirojn? Ec\u0302 en c\u0302iuj alfabetoj? Hieroglife, tute hazarde, la recenzanto fakte kapablus tion, sed ne en multaj aliaj alfabetoj kaj lingvoj uzataj. Aldone la recenzanto ne estas sufic\u0302a fakulo por c\u0302iuokaze kontroli la pravecon de la eldiroj. Do kiel agi? Lia solvo estas \u2013 statistike specimene."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Kiel unuan testendaj\u0302on la recenzanto elektis la individuan nomon de sia germana edzino \u201eGisela\u201d. La vortaro estas tamen, franclingva, do oni serc\u0302u \u201eGise\u0300le\u201d. Jen la esperantigita rezulto sur pag\u0302o 166:"}, {"text_idx": "#000213", "text": "Gise\u0300le, individua nomo virina. G\u0302erm. Gisila, de gisl, gisal \u00abostag\u0302o\u00bb (germ. Geissel, neder. gijzelaar, is. gi\u0301sl, dan. gidsel, norv. gissel, sved. gisslan \u201eostag\u0302o\u201d\u00bb), au\u0306 eble de gisil \u00absago, radio\u00bb. It. Gise\u0300lla, ang. Gisela, hung. Gizella."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Unue surprizis: \u201eg\u0302erm. Gisila\u201d. La plej malnova vario, kiun la recenzanto antau\u0306e konis, estis \u201eGiesela\u201d kun \u201eie\u201d. Serc\u0302ado en Interreto, tamen, konfirmis la donitan g\u0302ermanan formon. Sed tiam sekvas eraro. Jen g\u0302i: \u201egerm. Geissel ... ostag\u0302o\u201d. La vorto \u201eGeissel\u201d (prononcu: gajsl) tute ne estas la germana vorto por \u201eostag\u0302o\u201d. G\u0302i signifas \u201eskurg\u0302o\u201d kaj devenas de la g\u0302ermana \u201egeisel, geis(i)la\u201d, jen \u201ebastono\u201d. Cetere, ene de Germanio la vorto \u201eGeissel\u201d literumig\u0302as kiel \u201eGei\u00dfel\u201d, do kun \u201e\u00df\u201d anstatau\u0306 \u201ess\u201d."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Kion nun konkludi? Ke en c\u0302iu alineo de tiu c\u0302i ampleksa verko trovig\u0302as almenau\u0306 unu eraro? Cetere, c\u0302u jen au\u0306tenta konfuzig\u0302o de la au\u0306toro, au\u0306 c\u0302u simpla mistajpo?"}, {"text_idx": "#000217", "text": "Post tiu c\u0302i s\u0302oketo, la recenzanto serc\u0302is pri sia propra individua nomo \u201eSimon\u201d. Cetere, \u201eSimon\u201d kaj \u201eSimeon\u201d estas unu sama kac\u0302o. En la c\u0302i-rilataj klarigoj c\u0302io estas en ordo. La au\u0306toro sekvis la nomon reen g\u0302is la hebrea \u201es\u0302imon\u201d kun la supozebla signifo \u201eau\u0306dinta\u201d \u2013 do \u201etiu, kiu au\u0306dis\u201d. Flanke, la au\u0306toro lanc\u0302is la hipotezon, ke g\u0302i povus esti influita de malnovgreka vorto por \u201eplatnazulo\u201d \u2013 imago tiom senfine sendigna, ke la recenzanto decidis tuj forgesi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Post \u201eGisela\u201d kaj \u201eSimon\u201d estus logike kontroli la familian nomon \u201ePejno\u201d \u2013 klartekste: \u201ePayne\u201d. Evidente jen angla nomo. Fakte la \u201epay\u201d-a au\u0306 iam \u201epey\u201d-a parto de la nomo rilatas al la \u201epej\u201d en la esperanta \u201epejzag\u0302o\u201d \u2013 do lando, tero, kampo. La pravorto estis la latina \u201epaganus\u201d, kiu signifis iam \u201eiu, kiu ne devas servi en armeo\u201d kaj iam \u201ekamparano, provinculo\u201d. Pli poste, en Anglio, \u201epaganus\u201d alprenis la signifon \u201epagano\u201d kaj oni fakte donis la nomon \u2013 cetere tiam individua nomo \u2013 nur al malpiaj paganoj kaj ties ne baptotaj beboj."}, {"text_idx": "#000219", "text": "Jam vidinte \u201eSmith\u201d, la recenzanto esperis ankau\u0306 pri \u201ePayne\u201d. Bedau\u0306rinde, la serc\u0302o restis vana. Ankau\u0306 c\u0302iuj varioj malc\u0302eestas. Sed jen ne valida kritiko. Temas ja pri franclingva vortaro kaj en Francio la Pejnoj supozeble ne tre abundas."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Pri sola ang\u0302elo kaj virgulino"}, {"text_idx": "#000221", "text": "Do ni serc\u0302u ion specife francan. Individua nomo tre franceska estas \u201eSolange\u201d. La recenzanto c\u0302iam volis scii la etimologion de tiu c\u0302i strangaj\u0302o. Ho, g\u0302i tuj troveblas! G\u0302i venas de latina \u201esolemnia\u201d, jen c\u0302e ni \u201esolena\u201d. Tio kongruas kun aliaj verkoj. Cherpillod donas duan eblan interpreton \u2013 nome \u201eseul ange\u201d, do \u201esola ang\u0302elo\u201d. Bone."}, {"text_idx": "#000222", "text": "Strange estas eble nur, ke plia nomo por solenaj francinoj \u2013 nome \u201eSole\u0300ne\u201d \u2013 ne c\u0302eestas."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Ek al la hispana nomo \u201ePilar\u201d. Kial? La recenzanto j\u0302us spektis filmon, iun Herkul-Puaro-aj\u0302on, kaj jen rolis specifa, parenteze sufic\u0302e bela, \u201ePilar\u201d. Lau\u0306 la sciigo de la nun esplorata etimologia vortaro, temas pri konekto al specifa \u201eVirgen del Pilar\u201d, do \u201eVirgulino el Pilaro\u201d, do devene de hispana urbo. Gugla Tero tuj montris, ke la urbo Pilaro vere ekzistas, kaj ke fakte estas ec\u0302 hodiau\u0306 ankorau\u0306 almenau\u0306 unu virgulino tie \u2013 nome: \u201eVirgen de Pilar\u201d. Pli diligenta esploro montris, tamen, ke jen nur trudema reklamo pri la nomo de tiea funebrista entrepreno."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Pri strabanta germano kaj pika anglo"}, {"text_idx": "#000226", "text": "Nu, S\u0302ilero estas jam delonge morta, kaj c\u0302u li dumvive mem sciis, kion lia nomo signifus, tion ni neniam ajn plu ekscios. Sed tute honeste, la \u201estrabanto\u201d-interpreto s\u0302ajnas al la recenzanto esti ege pli vers\u0302ajna ol la \u201efluoreskanto\u201d-interpreto."}, {"text_idx": "#000227", "text": "Flanke, la recenzanto kontrolis S\u0302ekspiron, do \u201eShakespeare\u201d kaj trovis \u201eshake \u00abagiter, secouer\u00bb\u201d kaj \u201espear \u00ablance\u00bb\u201d \u2013 do \u201eskui lancon\u201d. Lau\u0306 la recenzanto, tio estu \u201eskui j\u0302etlancon\u201d, do france \u00absecouer javelot\u00bb. Evidente, c\u0302u pikite lance, c\u0302u pikite j\u0302etlance, oni poste suferos samgrade."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Unue ni testu la malnov-egiptan dion francnome: \u201eSeth\u201d, la dio de fulmotondroj. Esperante la bonulo, bedau\u0306rinde, \u2013 almenau\u0306 malnov-pive \u2013 ne ekzistis, sed pivse, jen li debutas sub la nomo: \u201eSet\u201d, dio de la dezerto kaj malbono. Oni sciu, ke en dezertoj estas fulmotondroj."}, {"text_idx": "#000229", "text": "La au\u0306toro prezentas al ni tri hieroglifaj\u0302ojn de lia nomo \u2013 cetere perfektajn \u2013 kaj du transskribojn lau\u0306 po du varioj. En sia propra neoficiala vario de hieroglifa transskribo, prononcebla por laikoj, li uzas la literon \u201eh\u0302\u201d. Oni sciu, ke la recenzanto estas granda amiko de la litero \u201eh\u0302\u201d kaj rajdas senkompatan atakon kontrau\u0306 c\u0302iu, ne volanta amase uzi g\u0302in. Sed c\u0302u vere meze de franclingva vortaro? Ekster Esperantujo neniu ajn scias entute ion ajn pri nia sekreta \u201eh\u0302\u201d."}, {"text_idx": "#000230", "text": "Fakte, la au\u0306toro atentigas en sia antau\u0306parolo en la sekcio \u201ePhone\u0301tique\u201d, ke li uzos prunte el la esperanta alfabeto la literojn \u201es\u0302\u201d kaj \u201eh\u0302\u201d \u2013 sed li plene forgesis klarigi ties prononcon. Aliflanke, evidentas, ke egiptologo ne havos problemon pri tio, c\u0302ar li tuj vidos la h\u0302-an tiel nomatan placento-signon kaj aldone oficialan transskribmanieron."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Ni prenu duan dion, hinduan dion \u2013 ekzemple Kurma."}, {"text_idx": "#000233", "text": "Fine de la verko la au\u0306toro aldonas kvazau\u0306 krompage kelkajn pliajn informojn \u2013 ekzemple, interesan kalendaran vortliston. Aparte de tio, la antau\u0306parolo konsistigas tre interesan legaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000234", "text": "Esplorinte, kiel resumi la tuton? La verko estas kaj tre ampleksa, kaj tre kompleksa. La recenzanto vere nur one kompetentas en la etimologia kampo kaj pro tio kapablis nur postc\u0302asi malgrandan statistikan specimenon kun nur kelkaj hazarde elektitaj eroj. Malgrau\u0306 tio, li dum siaj esploroj iom-post-iom opiniig\u0302is, ke eble la verko ne estas c\u0302iam c\u0302iudetale centelcente fidinda. Sed spite tion, jen verko tre bona kaj tre interesa. Pli precize, temas pri speco de c\u0302efverko, valora, se ne por la tuta mondo, almenau\u0306 por Francio kaj nia mondeto. C\u0302iu, kiu nur iomete scipovas legi la francan en tia scienca kunteksto, ne havos problemon konsulti tiun c\u0302i etimologian vortaron. Kaj 4500 nomoj estas vere multaj."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Jam en la antau\u0306parolo de la franclingva libro L'Espe\u0301ranto de A a\u0300 Z la au\u0306toro Andre\u0301 Cherpillod tre emfaze anoncas, por kiuj lia libro estu kaj por kiuj g\u0302i ne estu. Jen:"}, {"text_idx": "#000240", "text": "Bedau\u0306rinde, la au\u0306toro skribas c\u0302i c\u0302ion france \u2013 do por multaj legeble. La recenzanto ne povas imagi pli mallertan agadon plene kontrau\u0306 c\u0302iuj reguloj de \u201epublikaj rilatoj\u201d. La unuan grupon oni nerekte nomas stulta, la duan \u2013 adeptoj de diktaturo, la tria prefere vizitu kurson, la kvaran li kvalifikas kvazau\u0306 la nelernema. Jam pro tio, la recenzanto mem, certe, ne plu ac\u0302etus g\u0302in."}, {"text_idx": "#000241", "text": "Evidente la au\u0306toro celas al ne-esperantistoj ne-esperantistig\u0302ontaj. Li promesas pri honestaj informoj. Tamen la temoj de la libro estas parte propagandaj\u0302oj, tau\u0306gaj nur por la plej kredemaj, plej sintrompemaj g\u0302isostuloj inter ni. Kaj fakte nur tiuj povus serc\u0302i lau\u0306 la alfabete ordigitaj kapvortoj, c\u0302ar nur tiuj konus la kapvortojn serc\u0302otajn. Oni tute ne povas serc\u0302i \u201eLapenna\u201d, se oni ne jam scias, ke iam vivis specifa profesoro Ivo Lapenna. Do jen sistemo plene maltau\u0306ga por ne-esperantisto. Kaj fakte neniu ajn povus serc\u0302i la kapvorton Re\u0301actions psychologiques (reagoj psih\u0302ologiaj), ne jam antau\u0306e sciante, ke tia rubriko trovig\u0302as."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Kelkaj asertoj estas tre unuflankaj, propagandac\u0302aj, kaj kiel kutime, plene troigitaj. Sub la kapvorto \u201eNombre des espe\u0301rantophones dans le monde\u201d (Kvanto de Esperanto-parolantoj en la mondo) la plej modesta takso estas 2 milionoj, kaj la plej freneza fieras jam pri 15 milionoj."}, {"text_idx": "#000243", "text": "La au\u0306toro traktas multajn \u201efamulojn\u201d kaj \u201efamaj\u0302ojn\u201d de Esperantujo \u2013 alfabete. Inter tiuj, kaj inter sufic\u0302e da historiaj tedaj\u0302oj, trovig\u0302as interesaj\u0302oj, ekzemple pri la strukturo de la lingvo Esperanto. Sed tiujn neniu povos trovi \u2013 lau\u0306alfabete. Ekzemple, kiel iu ajn legonto trovu la rubrikon \u201eUniformisation des finales\u201d (Unuformigo de la finaj\u0302oj), se li ne jam antau\u0306e scias, ke tia rubriko kun specife tiu c\u0302i kapvorto ekzistas? En la rubriko temas pri la ebla kritiko kontrau\u0306 tio, ke internacia vorto kun fina vokalo \u2013 ekzemple \u201epanorama\u201d \u2013 c\u0302e ni por Esperanto, anstatau\u0306 reteni sian internacie bone konatan finan vokalon \u201ea\u201d, nepre ricevu finan substantivigan \u201eo\u201d. Jen rubriko interesa, sed tute ne trovebla."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Se, foliumante tra la 87-pag\u0302a bros\u0302urita verketo en formato A5, oni hazarde trovas rubrikon lingvan pri Esperanto, la enhavo estas certe leginda. Menciig\u0302as ec\u0302 kelkaj aliaj planlingvoj. Sed preskau\u0306 c\u0302io alia estas pli propagando ol io alispeca. Ankau\u0306 la rubriko \u201eSottises de\u0301bite\u0301es par les partisans de l'espe\u0301ranto\u201d (Stultaj\u0302oj disvastigitaj fare de la adeptoj de Esperanto), en kiu oni mencias kelkajn plene nekonatajn \u2013 kaj pro tio plene sensignifajn \u2013 stultaj\u0302ojn, ne vere s\u0302ang\u0302as tion."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Aliflanke, kelkaj gravaj temoj mankas. Ekzemple, pri Esperanto en Interreto estas malpli ol 6 linioj nur kun gugla statistiko kaj mencio de . Sed neniu mencio de PMEG au\u0306 Revo au\u0306 Vikipedio. Same pri Esperanto en radiofonio staras absolute nenio. Historie oni menciu ec\u0302 la fifaman \u201esoc.culture.esperanto\u201d, sed ankau\u0306 tiu c\u0302i malc\u0302eestas. C\u0302u la au\u0306toro tute ne havas interretan aliron kaj same ne radion?"}, {"text_idx": "#000246", "text": "Aldone, la alfabeta ordigo faras la libron de kovrilo g\u0302is kovrilo plene nelegebla. Post c\u0302iu tria alineo embuskas abrupta s\u0302oks\u0302ang\u0302o de temo. La tuta libro estas plene malkohera. Estas tiel, se iu kolektus eltondaj\u0302ojn el gazetoj dum dek jaroj kaj tiam gluus tiujn en kajeron, ordigante c\u0302ion lau\u0306 la unua litero de la gazeta fraplinio. Kio bone funkcias en alia verko de tiu c\u0302i au\u0306toro \u2013 tre lau\u0306dinda verko \u2013 (Les outils grammaticaux, vidu la recenzon) plene fiaskas tie c\u0302i. Sed finfine la netrovebleco malmulte g\u0302enis la recenzanton, c\u0302ar ne trovig\u0302as tiom multe trovinda."}, {"text_idx": "#000247", "text": "Se fakte iu ne-esperantistig\u0302onta ne-esperantisto vere ac\u0302etus tiun c\u0302i libron, li j\u0302etus g\u0302in post nur kvin minutoj en la ujon, kiun oni en Francio nomas honore al specifa Monsieur Euge\u0300ne Poubelle (1831-1907)."}, {"text_idx": "#000250", "text": "Mi c\u0302iam memoras kun rideto kaj plezuro la unuan fojon, kiam sonoris la pos\u0302telefono de mia najbaro. Tiu afero estis la komenco de mirinda rilato inter mi kaj la viro, kiu estas diligenta posedanto de diverslegoma bieno, kun kiu antau\u0306e mi nur malofte parolis, c\u0302ar pro multaj kialoj \u2013 eduko, vivstilo, ag\u0302o ktp \u2013 ni ne povis multe rilati unu al la alia."}, {"text_idx": "#000251", "text": "Mi estas vilag\u0302a bazlerneja instruisto. Kvankam mi estis tiam tre juna, tamen mi akceptis la proponon instrui en tia loko, c\u0302ar mi volis, ke baldau\u0306 mi povu meti ion en la loko por \u201elabora sperto\u201d en mia resumo."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Do tiun tagon, kiam mi per la malaperanta dimanc\u0302a lumo finpreparis la lecionon por la posta tago, mi vidis la viron sidanta sur lulseg\u0302o antau\u0306 sia domo. Antau\u0306 kelkaj tagoj c\u0302iam trovig\u0302is parencoj kaj amikoj, kiuj venis por saluti kaj alparoli lian filon, kiu kutime log\u0302as en fremda lando. Tiu filo s\u0302ajne prosperis en la fremda lando, c\u0302ar li jam estis ege respektata en la tuta vilag\u0302o, kaj por lau\u0306di la sukceson de li, kiu devenis de malric\u0302a familio, oni ne plu nomis lin per lia vera nomo. Oni nun nomis lin Filo-de-Terkultivisto. Nun relativa silento jam regis en la familio, c\u0302ar tiuj vizitantoj jam ne plu venis. Kaj la junan viron mi ne plu vidis. S\u0302ajnis, ke li jam reiris al la lando, kie li log\u0302is."}, {"text_idx": "#000253", "text": "Kiam mi ekstaris por iri internen post mia lerneja tasko, mi ekau\u0306dis ekkrion de la maljuna viro. S\u0302ajnis, ke iu insekto mordis lin. Lasinte miajn kajerojn sur la tablo, mi per ia instinkta movo alkuris al li por helpi lin. Sed kiam mi atingis, mi ekpensis, ke eble ne temas pri ia korpa vundo."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Per la maldekstra mano tenante sonorantan kaj vibrantan pos\u0302telefonon, li demandis min: \u201eKion mi faru?\u201d Sed antau\u0306 ol mi povis respondi, la telefono jam falis el lia mano, ankorau\u0306 sonoranta kaj vibranta, turnig\u0302anta sur la planko kvazau\u0306 g\u0302i estus ia granda vundita mus\u0302o."}, {"text_idx": "#000255", "text": "\u201eKaptu g\u0302in, kaptu g\u0302in. G\u0302i ne forkuru\u201d, kriis la viro al mi."}, {"text_idx": "#000256", "text": "Kiam mi prenis g\u0302in, g\u0302i tuj c\u0302esis sonori. Rigardante g\u0302in, mi rimarkis, ke la alvoko estis el fremda lando. \u201ePrenu\u201d, mi diris. \u201eIu vokas vin, eble tiu denove provos telefoni al vi\u201d, kun rideto g\u0302entila mi diris al li, decidinte ne diri al li, ke la aparato ne kapablas forkuri."}, {"text_idx": "#000257", "text": "Turninte sin li demandis: \u201eKiu vokas min? Mi vidas neniun.\u201d Kaj pri la aparato li diris: \u201eMia filo donis g\u0302in al mi antau\u0306 kelkaj horoj. Tiam li devis tuj foriri kaj do li ne povis klare diri al mi ion ajn pri g\u0302i.\u201d Li petis min meti g\u0302in en mian pos\u0302on. Do mi pensis, ke li volas, ke mi helpu al li teni g\u0302in, por ke g\u0302i ne perdig\u0302u. Fakte, mi ne sciis, ke g\u0302i faras tian sonon. \u201eHa, vi pravas, jen denove g\u0302i sonoras.\u201d"}, {"text_idx": "#000258", "text": "Mi prenis g\u0302in, premis la verdan butonon kaj redonis g\u0302i al li. \u201eNun metu g\u0302in c\u0302e via orelo kaj parolu.\u201d"}, {"text_idx": "#000260", "text": "\u201ePac\u0302jo, estas mi, via filo. Kiel vi fartas?\u201d"}, {"text_idx": "#000261", "text": "Gaje li diris al mi: \u201eHa, el tiu c\u0302i afero mi au\u0306dis la voc\u0302on de mia filo, demandantan, kiel mi fartas.\u201d"}, {"text_idx": "#000262", "text": "\u201eDo diru al li, kiel vi fartas.\u201d"}, {"text_idx": "#000263", "text": "\u201eMi ne estas idioto, c\u0302u vi komprenas? Vi petis min meti la aferon c\u0302e mia orelo. Do kiel paroli en g\u0302in?\u201d"}, {"text_idx": "#000264", "text": "\u201eNe gravas, li nepre au\u0306dos vin, se vi parolos.\u201d"}, {"text_idx": "#000265", "text": "\u201ePac\u0302jo, mi tre g\u0302ojas alparoli vin.\u201d"}, {"text_idx": "#000266", "text": "\u201eHo, filo, sed vi diris al mi matene, ke vi hodiau\u0306 reiros al la fremda lando.\u201d"}, {"text_idx": "#000267", "text": "\u201eJes, mi jam estas tie. Mi nur vokas por informi vin, ke mi spertis bonegan vojag\u0302on.\u201d"}, {"text_idx": "#000268", "text": "\u201eC\u0302u vere vi jam foriris?\u201d, li diris, turnante sin, kvazau\u0306 li volus scii, c\u0302u la filo trovig\u0302as najbare. \u201eMi klare au\u0306das vin, kvazau\u0306 vi estus c\u0302i tie.\u201d"}, {"text_idx": "#000269", "text": "\u201eS\u0302s\u0302!\u201d mi g\u0302entile interrompis la diskuton."}, {"text_idx": "#000270", "text": "\u201eC\u0302u vi povas imagi tion?\u201d li gaje diris al mi. \u201eMi povas klare el tiu c\u0302i afero au\u0306di la voc\u0302on de mia filo, kiu jam estas en fremda lando. Ho, tiuj kiuj fabrikis tiun c\u0302i aferon, povas levi mortintojn. Mi kredas tion.\u201d"}, {"text_idx": "#000271", "text": "Subite dum du longaj minutoj li ridegis, provante sensukcese halti por klarigi, kial li tiom lau\u0306te ridas. Finfine li ekklarigis: \u201eMi foje vidis kelkajn homojn en nia vilag\u0302o surstrate promenantaj tenante siajn orelojn, parolante al si. Mi iam komentis antau\u0306 iu amiko, ke s\u0302ajnas, ke nian vilag\u0302on trafas iu terura malsano, kiu kau\u0306zas frenezecon kaj oreldoloron, pro kiu oni alparolas sin tenante sian orelon. Mi c\u0302iam miris, kun kompato, ke la frenezuloj estas la homoj kun belegaj vestoj aspektantaj kiel respektindaj homoj. Mi nun komprenas, ke ili fakte tenas ion, kaj mi nun scias, kion ili tenas c\u0302e siaj oreloj.\u201d"}, {"text_idx": "#000273", "text": "\u201ePri tio vi ja eraras, mi au\u0306das c\u0302ion, kion li diras, kvazau\u0306 li vokus el najbara domo, mi preskau\u0306 ne kredas, ke li ja jam reiris alilanden.\u201d"}, {"text_idx": "#000274", "text": "Mi ne volis kvereli kun li, sciante ke lia filo ja miras, kial li ne atentas. Do mi kaptis la telefonon kaj metis g\u0302in c\u0302e lia orelo, nun ne inverse."}, {"text_idx": "#000275", "text": "\u201eHo, ho, ho\u201d, gaje diris la viro al sia filo, \u201enun mi klare au\u0306das vin, kvazau\u0306 vi estus en ... en ... c\u0302e mi!\u201d"}, {"text_idx": "#000276", "text": "\u201eBone, pac\u0302jo. Do mi nun povas regule alparoli vin. Mi g\u0302ojas, ke vi scias kiel ricevi telefonvokon. Kiam mi foriris sen instrui vin pri tio, mi iom timis, ke mi neniam povos alparoli vin.\u201d"}, {"text_idx": "#000277", "text": "\u201eHo, pri tio vi ja danku mian najbaron. Li helpis min.\u201d"}, {"text_idx": "#000278", "text": "\u201eC\u0302u vere? Do kie li estas?\u201d"}, {"text_idx": "#000279", "text": "\u201eLi staras c\u0302e mi. Li ec\u0302 diris al mi kiel g\u0302uste meti g\u0302in c\u0302e mia orelo. Antau\u0306e mi metis g\u0302in malg\u0302uste.\u201d"}, {"text_idx": "#000280", "text": "\u201eMi nun komprenas. Antau\u0306e, kiam mi ne bone au\u0306dis vin, mi pensis, ke temas pri malbona signalo. Do c\u0302u vi povas doni al li vian telefonon, por ke mi esprimu mian aprezon.\u201d"}, {"text_idx": "#000281", "text": "\u201eLi volas alparoli vin\u201d, diris al mi la viro."}, {"text_idx": "#000282", "text": "Ricevinte la telefonon, mi salutis."}, {"text_idx": "#000283", "text": "\u201eSinjoro, mi volas danki vin pro via helpo. Kiu estas vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000284", "text": "\u201eMi estas najbaro de via patro.\u201d"}, {"text_idx": "#000285", "text": "\u201eDo c\u0302u ni iam renkontig\u0302is?\u201d"}, {"text_idx": "#000286", "text": "\u201eMi iom konas vin, sed mi ne certas, c\u0302u vi iam vidis min au\u0306 ne.\u201d"}, {"text_idx": "#000287", "text": "\u201eTio tute ne gravas. Mi g\u0302ojas, ke mia patro havas najbaron helpeman. C\u0302u vi povas helpi lin lerni kiel funkciigi la telefonon?\u201d"}, {"text_idx": "#000288", "text": "Mi iom silentis kaj diris al la maljunulo: \u201eVia filo petas min instrui vin uzi la pos\u0302telefonon.\u201d"}, {"text_idx": "#000291", "text": "\u201eC\u0302u do c\u0302iuj homoj povos alvoki min?\u201d gaje demandis la viro."}, {"text_idx": "#000293", "text": "Preninte la telefonon, la viro demandis kun surprizo: \u201eC\u0302u do iu venos postuli monon de mi pro aparato, kiun mia filo donacis al mi? Tio estas maljusta.\u201d"}, {"text_idx": "#000294", "text": "Li metis la telefonon c\u0302e sia orelo denove kaj alparolis la filon. \u201eDo filo, dankon. Kiom mi pagu al kiu ajn venas por postuli monon pro nia kunparolo?\u201d"}, {"text_idx": "#000295", "text": "\u201ePac\u0302jo, vi tute ne havu zorgojn pri tio. Neniu venos postuli de vi monon. C\u0302i tie mi pagos c\u0302ion por la servo. Bone, g\u0302is la.\u201d"}, {"text_idx": "#000296", "text": "Dum kelkaj minutoj li au\u0306skultis kaj fojfoje kapjesis al io, kion diris la filo, kaj finfine adiau\u0306is."}, {"text_idx": "#000297", "text": "\u201eLi esprimis sian grandan dankon pro via helpo. Li ankau\u0306 petis min donaci al vi iun televidilon en nia domo, kiun neniu uzas. Li diris, ke tio ne estas pago pro via helpo, sed por esprimi lian deziron fari ion, por esprimi lian gajecon.\u201d"}, {"text_idx": "#000298", "text": "Depost tiu tago mi farig\u0302is intima amiko de tiu familio. Mi havis la s\u0302ancon ekscii ke tiu viro, kvankam al li mankas eduko kaj kapablo funkciigi iun ajn mas\u0302inon, estas unu el la plej bonkoraj homoj sur la tero. Li c\u0302iam diris, tamen kun eta bedau\u0306ro \u2013 eta, c\u0302ar li havis filon, kiu prosperis kaj povis doni al li kion ajn li deziris au\u0306 bezonis \u2013 ke manko de eduko estas pli terura ol kancero, kvankam tia analogio estis iom stranga. Se iu junulo devis esti en la lernejo sed libertempis surstrate, li ofte fingropinte avertis la junulon ne perdi la s\u0302ancon prosperi en la vivo, kaj ke la plej facila maniero ne farig\u0302i sklavo estas per sindedic\u0302o al eduko."}, {"text_idx": "#000299", "text": "\u201eVidu\u201d, li iam avertis. \u201eSe vi mistrafas la s\u0302ancon havi edukon kaj finfine farig\u0302as terkulturisto, c\u0302u via terpomo estas tiel eta kiel mia telefono, c\u0302u tiel granda kiel akvomelono, oni c\u0302iam iel malrespektos vin pro via manko de eduko.\u201d"}, {"text_idx": "#000300", "text": "Tiel c\u0302i li jam konvinkis multajn junulojn reiri al lernejo. Li ankau\u0306 petis sian filon helpi kelkajn geknabojn, kiuj volis ricevi edukon sed fakte ne havis monon."}, {"text_idx": "#000301", "text": "\u201eSur tiu c\u0302i sama grundo kreskis mia filo. Se li povis sukcesi, ankau\u0306 vi povas sukcesi. Ec\u0302 via prospero povas esti pli granda ol lia\u201d, li diris iam, kiam li alparolis iujn knabojn surstrate."}, {"text_idx": "#000302", "text": "Pri la telefono, mi nur instruis lin kiel ricevi alvokon: nur premi la verdan butonon, kaj kiam finig\u0302is la alvoko, li devas nur remeti la aparaton en sian pos\u0302on. La homo, kiu vokis lin, mem premos butonon por malfunkciigi la aparaton."}, {"text_idx": "#000303", "text": "Iun tagon, kiam li jam bone mastris la uzadon de la mas\u0302ineto, li vizitis min por danki min pro mia helpo. Dum li reiris hejmen, li haltis c\u0302e la pordo kaj diris: \u201eAh\u0302, mi preskau\u0306 perdis la telefonon hierau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#000305", "text": "\u201eEn iu au\u0306tobuso, kiam mi vojag\u0302is kaj la au\u0306tobuso haltis ie, kie c\u0302iu povis elbusig\u0302i por viziti la necesejon, mi senatente lasis g\u0302in sur mia sidilo kaj vizitis la necesejon. Reveninte, mi ne trovis g\u0302in. Unue mi pensis, ke mi eble lasis g\u0302in en la necesejo, sed poste mi memoris klare, ke mi ne kunportis g\u0302in, kiam mi elbusig\u0302is. Mi petegis kaj petadis, ke kiu ajn prenis g\u0302in, redonu g\u0302in. Mi ne uzis la vorton \u201as\u0302teli\u2019, c\u0302ar mi ne volis ofendi iun ajn. Mi diris, ke mi tiam atendas gravan alvokon de mia filo. Vere la alvoko estis grava, c\u0302ar temis pri donaco de mono por konstruo de nova hospitalo en nia vilag\u0302o.\u201d"}, {"text_idx": "#000307", "text": "\u201eMi promesis donaci ion gravan al la homo, kiu prenis g\u0302in, sed neniu konfesis, ke li au\u0306 s\u0302i prenis g\u0302in. En la buso, c\u0302iu homo helpis serc\u0302i g\u0302in, sed ni ne rajtis peti c\u0302iun montri sian pos\u0302on por pruvi, ke li au\u0306 s\u0302i ne prenis g\u0302in.\u201d"}, {"text_idx": "#000308", "text": "\u201eDo subite mi petis c\u0302iun reiri al sia sidejo, kaj dankis ilin. Mi diris, ke mia filo sendos alian al mi, sed mi havis sekretan planon, kiu tamen havis etan s\u0302ancon de sukceso. Mi sciis, ke baldau\u0306 alvokos min mia filo. Do post momento mia telefono eksonoris el ies sakac\u0302o. C\u0302iu vizag\u0302o tuj turnis sin al lia direkto.\u201d"}, {"text_idx": "#000309", "text": "\u201eSe mi estus vi, mi starus antau\u0306 li kaj diros: \u201aNun, s\u0302telisto, jen kion vi meritas\u2019 ... kaj manfrapus lin vange.\u201d"}, {"text_idx": "#000310", "text": "\u201eNe, mi ne faris tion. Fakte, mi ne sciis, kiu el li kaj mi hontis pli. Ni eble estas samag\u0302aj. Do mi ne povis frapi lin. Mi miris, kial homo tiel ag\u0302a povis s\u0302teli telefonon. Tamen mi ne povis ne iomete s\u0302erci pri la afero. Etendinte mian manon al li, mi diris, \u201aKarulo, pardonu, sed tiu birdo c\u0302irpanta en via pos\u0302o estas mia\u2019, kaj c\u0302iuj ridetis.\u201d"}, {"text_idx": "#000311", "text": "\u201eMi petis c\u0302iun silenti pri la afero kaj ne moki lin.\u201d"}, {"text_idx": "#000312", "text": "\u201eDo vi povas vidi, ke lasi g\u0302in sonori estas bona ideo. Iuj els\u0302altas sonon kaj vibradon de siaj telefonoj, c\u0302ar ili pensas, ke tio ege g\u0302enas ilin.\u201d"}, {"text_idx": "#000313", "text": "\u201eJes, vi pravas. Sed la sono iam kau\u0306zis akcidenton dum la kunveno de la plej ag\u0302aj homoj de nia vilag\u0302o. Tiun renkontig\u0302on mi partoprenas c\u0302iusabate, kaj tiu sabato estis la unua post la foriro de mia filo.\u201d"}, {"text_idx": "#000314", "text": "\u201eJes, dum ni c\u0302iuj au\u0306skultis la paroladon de nia prezidento, subite mia telefono eksonoris, kaj ... kaj post du minutoj jam restis nur mi sur la sidilo. C\u0302iu kaptita de granda timo ekkuris en la direkto de la pordo. Du el niaj kamaradoj ankorau\u0306 restas en hospitalo. Mi volonte pagis la koston.\u201d"}, {"text_idx": "#000315", "text": "Kiam li c\u0302esis paroli kaj turnis sin por iri hejmen, mi vokis lin. Li turnis sin al mi kaj faris unu pas\u0302on kaj haltis."}, {"text_idx": "#000316", "text": "\u201eEn c\u0302io c\u0302i pri via telefono, via manko de eduko, via irmaniero, viaj parol- kaj mang\u0302o-manieroj, via emo g\u0302eni min, ec\u0302 kiam mi dormas, petante mian helpon, via tro ofta parolado pri via filo, via emo forpeli junulojn al lernejo ... C\u0302u vi scias la solan vorton, per kiu mi povas priskribi vin kaj c\u0302ion?\u201d"}, {"text_idx": "#000317", "text": "Kvazau\u0306 iom malgaje la viro klinis sian kapon maldekstren, kaj kviete petis min diri la vorton. Sur la vizag\u0302o estis mieno, kiu pensigis, ke li eble adiau\u0306os min post mia diro de la vorto kaj neniam alparolos min poste."}, {"text_idx": "#000318", "text": "Dum li venis al mi por brakumi min, mi kviete aldonis: \u201eVi havas la koron de ang\u0302elo. Kion vi faras en nia vilag\u0302o, estas pli valora ol iu ajn religio. Mi volas esti kiel via filo kaj ankau\u0306 estonte helpi evoluigi nian vilag\u0302on.\u201d"}, {"text_idx": "#000319", "text": "Bela song\u0302o de l' homaro ..."}, {"text_idx": "#000320", "text": "Antau\u0306 kelkaj tagoj nia pos\u0302tisto alportis libreton al mi. G\u0302i venis de Julia Sigmund, la inspira redaktorino de alia libreto kun atestoj de cento da samideanoj pri ... la tagoj, kiam ili estis plej felic\u0302aj. Do mi pensis ricevi denove kolekton kun korvarmigaj, felic\u0302igaj kaj g\u0302ojigaj vivomomentoj."}, {"text_idx": "#000321", "text": "Sorto donas favoron, sorto donas doloron"}, {"text_idx": "#000322", "text": "Tamen la titolo de la libreto igis min dubi. Nomoj kaj Sortoj. Kial Julia elektis la vorton sorto? Por mi la vorto alportas timon, necertecon, malbonan au\u0306guron. Sed la zamenhofa proverbo 194a sugestas, ke ne nepre estu tiel! G\u0302i ja ankau\u0306 povas esti favora. Nu ja, la \u201enecerteco\u201d, tamen, estas nepra elemento de la ideo \u201esorto\u201d."}, {"text_idx": "#000323", "text": "Ah\u0302, se oni bone pripensas, oni komprenos, ke la ideo \u201esorto\u201d estas iu \u201esapveziko\u201d ... au\u0306 iu \u201efigo post Pasko\u201d, c\u0302ar oni algluas la etikedon \u201eestis s\u0302ia sorto!\u201d, nur kiam oni priparolas intan okazaj\u0302on. En la lasta historieto de la libreto, knabineto eskapas esti viva entombigita nur, c\u0302ar la patro ankorau\u0306 lastafoje deziras rigardi s\u0302in antau\u0306 ol li fermas la tombon. Nu! C\u0302u la knabino \u201eeskapis sian sorton\u201d au\u0306 c\u0302u estis s\u0302ia sorto, ke s\u0302i lastmomente savig\u0302is? Interesa estas la konstato de la knabino \u2013 nun jam 65-jara \u2013 ke \u201es\u0302i estis kondamnita al la vivo\u201d. Do altajn ideojn pri sia vivo s\u0302i certe ne havas!"}, {"text_idx": "#000324", "text": "Tute ne temos pri la kovrilo de la libro! G\u0302i estas tre deca, sincera kaj eble aluda! Montrig\u0302as soleca homa figuro, suriranta la vivovojon kaj trenanta longan incitan ombron malantau\u0306 si ... iom timigan. Tiu figuro kaj tiu ombro regule revenas en la libro kiel fono sub la teksto. Bonega ideo! Mia intertitolo \u201ec\u0302ifona vesto ... \u201d aludas la zamenhofan proverbon el paragrafo 229a, kiu ilustras la temon \u201ehonesto\u201d: Pli bona c\u0302ifona vesto, ol ric\u0302eco en malhonesto. La dek tri historietoj, tute klare plejparte \u201everaj\u201d, honeste priskribas homajn sortojn kaj ne kas\u0302as mizeron, malfelic\u0302on, malhoneston, kruelon kaj korupton. El la dek tri historietoj estas nur du au\u0306 tri, kiuj havas iom \u201egloran finon\u201d. Tamen ili povos alporti apogon en propran mizeron, c\u0302ar pere de mizero de aliaj homoj oni povas trovi ian memkonsolon!"}, {"text_idx": "#000325", "text": "Homoj, kiuj konas Julia \u2013 kaj kiu ja ne konas s\u0302in? \u2013 sentos dum legado, kvazau\u0306 ke s\u0302i sidus antau\u0306 ili, en fotelo, kaj trankvile rakontus la historietojn. Kaj s\u0302i uzas sian propran kutiman lingvon, kun kelkaj (tre malmultaj, sed tamen iuj) personaj propraj\u0302oj, do sian propran idiolekton ... kaj tio vere ne s\u0302okas min. Konsideru, baldau\u0306a leganto de la verketo, tiun rimarkon kiel instigon serc\u0302i la kelkajn privataj\u0302ojn, c\u0302ar ... mi mem estis instigita al interesa pensado, ke (kaj Zamenhof mem iam esprimis tiun ideon) fojfoje logiko povas pravigi (necesigi?) gramatikan eraron."}, {"text_idx": "#000326", "text": "Poluri la bildon de Pompejo?"}, {"text_idx": "#000327", "text": "En eksterlando oni prave konsideras Italion muzeo sub libera c\u0302ielo pro g\u0302ia fakte enviinda arta kaj historia heredaj\u0302o. Bedau\u0306rinde tiu posedaj\u0302o estas kelkfoje malbone mastrumata. Tiu konsidero rilatas ec\u0302 al Pompejo apud Napolo \u2013 la mondfama urbo, kiu estis detruita en 79 p.K. pro erupcio de la vulkano Vezuvio. Tamen la urbo ne estis supers\u0302utita de g\u0302ia lafo \u2013 kiel foje oni legas \u2013 sed de 10 metroj da cindro kaj lafos\u0302tonetoj. La konservado de la pompejaj prifosoj ne estas kontentiga. Tial oni c\u0302iam pli ofte au\u0306das novaj\u0302ojn pri terfaloj kaj ec\u0302 kreskanta c\u0302eesto de senlicencaj c\u0302ic\u0302eronoj. Tio ne konvenas al urbo, kiu estas en la listo de Monda Kulturheredaj\u0302o de Unesko."}, {"text_idx": "#000328", "text": "Lige kun tio la komunumo de Pompejo kaj la itala Ministrejo pri kulturo proponis projektojn kun la celo poluri la bildon de tiu antikva urbo en Italio kaj en la mondo. Unu el la iniciatoj, tute senpaga kaj eble la plej alloga, estas la tiel nomataj \u201eartaj mardoj\u201d. G\u0302i antau\u0306vidas, ke g\u0302is decembro 2011 la lastan mardon de c\u0302iu monato la pordoj de la prifosoj estos malfermataj por vizitantoj dum tuta nokto. Por viziti ilin sufic\u0302as anonci sin pli frue. Gvidate de arkeologo, oni malkovros c\u0302i-maniere la komplekson de suburbaj termoj, kun belegaj dekoracioj kaj murpentraj\u0302oj trafe iluminataj."}, {"text_idx": "#000329", "text": "Alia iniciato ebligas viziti la prifosojn bicikle. La itinero ekas de la Placo de la amfiteatro kaj atingas la tiel nomatan Mister-vilaon, kiu situas je distanco de 5 km. Tiun veturon la s\u0302atantoj de bicikloj certe g\u0302uos. La aliro al tiu itinero ne estas senpaga, sed estas inkluzivita en la prezo de ordinara bileto. Instruistoj ne pagas la eniron, kondic\u0302e ke ili kunportas atestilon pri profesio. Oni povas uzi propran biciklon au\u0306 lupreni iun c\u0302e la enirejo. Biciklantoj estas alvokataj respekti la unikan lokon kaj uzi s\u0302irmkaskon."}, {"text_idx": "#000330", "text": "Romantika romano, sed c\u0302u sukcesa?"}, {"text_idx": "#000331", "text": "La franca verkisto Sidonie Gabrielle Colette (1873-1954) estas tre fama pro siaj romanoj Claudine, Che\u0301ri, Gigi, kaj verkinto de granda nombro da aliaj popularaj verkoj. La verda tritiko (Le Ble\u0301 en herbe) aperis en 1923, kaj en 1954 aperis filmita versio."}, {"text_idx": "#000332", "text": "Mi mem estas tre nekontenta pri la verko, parte c\u0302ar la traduko estas tre peza, sed c\u0302efe c\u0302ar la rakonto s\u0302ajnas al mi tre nereala. Sed, estante 78-jara emerita psikologo, eble mi estas tro kritikema; au\u0306 eble mi tro forgesis la naturon de 15- kaj 16-jaraj gejunuloj. Mi do avertas, ke oni legu mian recenzon, komprenante, ke alispertaj personoj, vers\u0302ajne, ne konsentos kun mia takso."}, {"text_idx": "#000333", "text": "15-jara knabino, nomita Vinka, regule somerumas en certa kampara loko. La 16-jara filo, Filipo, de amika familio, simile ferias c\u0302iujare, en tiu sama loko. Estante parizanoj, la du familioj trovas la kamparan etoson tre plac\u0302a. Malmulto okazas tiuloke, do oni senstrec\u0302e ludas, konversacias kaj g\u0302uas la vivon."}, {"text_idx": "#000334", "text": "Vinka kaj Filipo amas unu la alian kaj urg\u0302e sopiras la forpason de jaroj por povi geedzig\u0302i. Ilia interrilato estas, kompreneble, senamora, tamen tre intima. Neniu alia junul(in)o rolas en la romano, escepte de la fratineto de Vinka, kiu fojfoje menciig\u0302as. Kaj nekonata knabo, kiu dufoje agas en la romano."}, {"text_idx": "#000335", "text": "Plejparte ni legas pri la interrilatado de Vinka kaj Filipo. Spirite kaj vorte ili treege intimas, sed korpa intimo preskau\u0306 tute mankas. Ec\u0302 kisoj rare okazas."}, {"text_idx": "#000336", "text": "La intrigonstimulanta nenomita knabo informas Filipon, ke virino volas paroli kun li. S\u0302i estas c\u0302irkau\u0306-30-jara seksobsedatino, kiu diversmaniere instigas lin vizitadi s\u0302in en s\u0302ia domo, kie s\u0302i inicas lin en amoradon. Filipon hontigas, tamen konstante allogas tiuj vizitoj. Kompreneble, al Vinka li kas\u0302as tiun sekreton."}, {"text_idx": "#000337", "text": "Je la fino de la somera periodo, kiam la du familioj apartig\u0302os, la nekonata knabo duafoje eniras la romanon, por informi Vinkan pri la sekreta amorafero de Filipo. Vinkan bategas tiu informig\u0302o. En la lastaj pag\u0302oj de la romano ni lasig\u0302as kun duboj pri la futuro de la interrilato de la du infanoj."}, {"text_idx": "#000338", "text": "Kio trafas min, la leganton, estas, ke la 15- kaj 16-jaraj infanoj, s\u0302ajne, nenion scias pri sekso. Pri la preciza interagado de Filipo kaj la amorema virino la au\u0306toro ne informas nin."}, {"text_idx": "#000339", "text": "La multe detalumita meditado de kaj Vinka kaj Filipo s\u0302ajnas al mi tre neversimila. Miaopinie, en tiuj meditadoj sonas la pensoj de la 50-jara au\u0306toro, lau\u0306 maniero ne trovebla en 15-16-jaruloj. C\u0302u inter 1889 (kiam Colette estis 15-jara) kaj 2012 (kiam ni legas nialingve la romanon) tiom s\u0302ang\u0302ig\u0302is la sentaro kaj pensaro de tiaj gejunuloj? Au\u0306 c\u0302u mi pravas, opiniante, ke la delonge maturag\u0302a verkinto forgesis la animkarakteron de adoleskantoj?"}, {"text_idx": "#000340", "text": "Kiel jam dirite, sendube, aliaj legantoj alie reagos al la romano."}, {"text_idx": "#000343", "text": "En bonaspekta malmola bindaj\u0302o, presita sur glacea papero, renkontas nin dramo fare de unu el la c\u0302efdramistoj de la moderna epoko, reverko de dramo de unu el la c\u0302efdramistoj antikvagrekaj, Sofoklo. Specialista, emociplena modernigo de klasikaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000344", "text": "Lau\u0306dire, Anouilh verkis sian dramon kiel kas\u0302an alegorion de la nazi-franca socia situacio en la 1940aj jaroj. Sed en nia propra tempo g\u0302i konservas sian prezenton de nur tro familiara situacio en multaj partoj de la mondo. Mi suspektas, ke c\u0302iu el ni povas facile rekoni g\u0302in."}, {"text_idx": "#000345", "text": "Mallonge la temo, lau\u0306 la versio de Anouilh: Edipo, reg\u0302o de Tebo, estis la patro de du filoj, Eteoklo kaj Polinico, kaj du filinoj, Ismena kaj Antigona. Post la pereo de Edipo, liaj du filoj interbatalis por atingi la reg\u0302an postenon, kaj samtempe mortigis unu la alian. La interbatalo estis tiel furioza, ke ambau\u0306 korpoj dispecig\u0302is."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Nova reg\u0302o, Kreono, ekpostenis. Li arbitre dekretis, ke Eteoklo estis heroo, kaj Polinico fiperfidulo. Li tial ordonis publikan funebradon pri Eteoklo kaj ties honorigan publikan enterigon. Li ordonis, ke la kadavro de Polinico restu ne-enterigita, malhonorata. Kiu ec\u0302 sugestetus, ke Kreono misdecidis per sia dekreto, tiu tuj estos ekzekutita."}, {"text_idx": "#000347", "text": "Rilate al la du knabinoj, Kreono alie opinias. Lia propra filo, Hemono, kaj Antigona estas interamantoj. Ili planas geedzig\u0302i, kaj Antigona, kiu nun estas dudekjara, log\u0302as en la reg\u0302a palaco, estante c\u0302ies dorlotato. La reg\u0302o Kreono plene aprobas la estontan geedzig\u0302on, c\u0302ar ankau\u0306 li opinias Antigonan tre aminda kaj infane senkulpa."}, {"text_idx": "#000348", "text": "Sed sekreton gardas Antigona, g\u0302in konas nur s\u0302ia fratino Ismena: Antigona intencas kas\u0302e enterigi la kadavron de sia frato Polinico. La tradicio postulas enterigon, por ebligi al la spirito de la mortinto pace resti en la lando de la mortintoj. Sen enterigo, tiu spirito devus vagadi senc\u0302ese sur la tero, konstante suferante kaj misagante."}, {"text_idx": "#000349", "text": "Tamen la reg\u0302o Kreono publike dekretis, ke kiu ajn provus enterigi la kadavron de Polinico, tiu estas tuj ekzekutenda. Li postenigis gardistojn c\u0302e la kadavro, por certigi, ke neniu ec\u0302 provetos enterigi g\u0302in."}, {"text_idx": "#000350", "text": "Antigona kas\u0302e atendas, g\u0302is la gardistoj dumpau\u0306ze malatentas. S\u0302i eks\u0302utas iom da tero sur la kadavron kaj tuj forkuras. C\u0302agrenas la gardistojn trovi tion. Pro la reg\u0302idina naturo de Antigona, ili timas s\u0302in mortigi. Do unu el la gardistoj kuras al la reg\u0302o Kreono por informi lin pri tio, kio okazis. Kreono ordonas alkonduki Antigonan."}, {"text_idx": "#000351", "text": "Private Kreono kaj Antigona diskutas la aferon. Kreono, kiu scias, ke la dekreto estis nur propagandaj\u0302o por glori lin kaj lian pretendon rajti regi, elpensas metodon protekti Antigonan."}, {"text_idx": "#000352", "text": "Li proponas mortigi la gardistojn, por ke ili ne diskonigu la eventon. Antigona al neniu menciu sian agon. Li ordonos forvis\u0302i la tererojn metitajn sur la kadavron. Tiel la publiko nenion scios pri s\u0302ia ago, kaj la normala vivo povos dau\u0306ri. Certe reg\u0302o, kiu estigas la leg\u0302ojn, povas estigi esceptojn, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000353", "text": "Krome, Kreono sciigas al Antigona sian propran sekreton: ke li efektive ne certas kiuj el la kadavreroj estas de Eteoklo kaj kiuj de Polinico. Li tute arbitre deklaris, ke certaj kadavreroj estas de Eteoklo, c\u0302ar ja la tuta dekreto estis nur simbolocela. Kaj ja al mortinto mem ne gravas enterigo au\u0306 neenterigo. Kiu mortis, tiu mortis, la ritoj neniom valoras en la realo."}, {"text_idx": "#000354", "text": "Antigona rifuzas lian proponon, dukiale. Unue, enterigo senescepte necesas. Due, kaj c\u0302efe: akceptinte esti reg\u0302o, li devas akcepti, ke c\u0302iu lia dekreto estas senescepte plenumenda. Kion dekretas reg\u0302o, tion ec\u0302 tiu reg\u0302o mem ne rajtas malobei. Reg\u0302o ne pli rajtas arbitre agi, ol rajtas c\u0302iu ajn ordinarulo."}, {"text_idx": "#000355", "text": "Inter Antigona kaj Kreono kverelo ardig\u0302as. Kreono insistas, ke li ne ekzekutigos Antigonan. Antigona insistas, ke li ne povas ne ekzekutigi s\u0302in, kion oni propravole akceptis, tion ne licas propravole ne fari."}, {"text_idx": "#000357", "text": "Fine restas nur Kreono, kiu devas mensoge s\u0302ajnigi al la mondo kaj al sia konsilantaro, ke la vivo plu tute normalas. Sian sorton li mem antau\u0306elektis."}, {"text_idx": "#000358", "text": "La kapablo de la dramisto, Jean Anouilh, tiel perfekte enscenigi la tuton \u2013 la tuta dramo plene kredigas sin reala \u2013 estas indiko de lia dramista talento. Kaj de la malplac\u0302a fakto, ke la homa karaktero restas konstante sens\u0302ang\u0302a, malgrau\u0306 tio, en kiu epoko oni vivas."}, {"text_idx": "#000359", "text": "Tion konstatinte, kiel mi povus rifuzi honori la dramon kaj g\u0302ian finfinan ekaperon en nia lingvo?"}, {"text_idx": "#000361", "text": "Kun plezuro mi legis tiun c\u0302i malgrandan porinfanan romanon pri la bona influo, kiun milda besto kapablas havi sur la vivon de infano kaj ankau\u0306 sur relative grandan socian c\u0302irkau\u0306aj\u0302on."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Tiu c\u0302i libro de la porinfana kroata verkistino Andelka Martic\u0301 estis unuafoje publikigita kroatlingve en 1953."}, {"text_idx": "#000363", "text": "Kvankam la c\u0302efaj herooj de la rakonto estas 5-jara knabo kaj laktosuc\u0302anta beba kapreolido, la celata publiko de la romaneto (la potencialaj legantoj) devus esti iom pli grandaj infanoj (eble 8-10-jaraj au\u0306 pli). Fakte, la au\u0306tora voc\u0302o estas tiu de plenkreskulo, kiu rememoras pri sia infaneco. Tial plenkreskuloj, kiuj s\u0302atas rememorojn pri la infaneco (kiel ekzemple mi), povas g\u0302ui la libron."}, {"text_idx": "#000364", "text": "Mi rimarkis, ke la teksto havas oportunajn piednotojn, kiuj klarigas al la nekroata leganto kelkajn detalojn pri la kroata historio dum la dua mondmilito \u2013 la periodo, kiam okazas la eventoj de la romaneto. Sur la malantau\u0306a kovrilo trovig\u0302as interesaj informoj kaj trafaj komentoj pri la au\u0306torino kaj la libro. Interalie, ni povas ekscii de tie, ke tiu c\u0302i verko \u201eestas premiita per \u201aRid-ordeno\u2019 de polaj infanoj (1973), dedic\u0302ita al homoj aparte meritaj por pli serena kaj pli bela infaneco\u201d. Lau\u0306 la sama fonto, ni povas konkludi, ke la libro entenas multajn au\u0306tobiografiajn elementojn, c\u0302ar la au\u0306torino mem estis juna partizanino dum la dua mondmilito, en la kroata rezistmovado."}, {"text_idx": "#000365", "text": "La kapreolido Pirgo, kiu estas realisma besta heroo de la romaneto, farig\u0302as samtempe poemeca simbolo de anima pureco kaj fidela amikeco dum malhela historia periodo de agresema malamo inter plenkreskaj homoj. Z\u030celjko, la 5-jara filo de partizanaj gepatroj, kiu devas log\u0302i multan tempon en arbara kas\u0302ita tendaro malproksime de la patrino, amikig\u0302as tute nature al Pirgo, la kelktaga kapreolido, kiu orfig\u0302is, kiam oni bombardis la arbaron. La unuan pas\u0302on de tiu rilato faras la tremanta kaj nenion komprenanta bestido, kiu dum la bombardo fidas sian instinkton kaj proksimig\u0302as al la tremanta kaj preskau\u0306 nenion komprenanta homido. La priskribo de ilia renkontig\u0302o estas poemeca prozpeco, kiu sentigas la leganton, kiom multe valoras por la animo de la infano tia sincera kaj tutkora fido de sendefenda bestido. Jen eta emocia fragmento:"}, {"text_idx": "#000366", "text": "\u201eSed nova bombo eksplodinta malantau\u0306 la kapreolido tranc\u0302is la silenton kaj revenigis nin en la realon. La kapreolido eksaltis, kvazau\u0306 per vipo batita, skuis la kapeton, ekgapis konfuzite, kaj tiam rapidege alhastis al mi, kus\u0302ig\u0302is sur la teron kaj alpremig\u0302is al mi. Miaj manoj au\u0306tomate volvig\u0302is c\u0302irkau\u0306 g\u0302ia tremanta korpo. Kiel tio okazis? C\u0302u mi song\u0302as? Mi sentas la varmon de la fragila korpo de la besteto. Mi sentas sub la mano la molecon de g\u0302iaj mallongaj haroj kaj rigardas la tremantan brilon en g\u0302iaj malsekaj okuloj. Subite al mi s\u0302ajnis, ke mi ne estas la sama knabo solece forvaginta en la arbaron. Kvazau\u0306 la eta besto iamaniere s\u0302ang\u0302us min. Kaj fakte estis tiel. Mi ne plu estis sola. Jen venis iu serc\u0302anta mian protekton. Mi ne plu estas, kiel c\u0302iam g\u0302is nun, la plej malgranda kaj la plej malforta, sed nun mi havas iun por kiu mi zorgos kaj kiun mi protektos. Nun ankau\u0306 al mi estos pli facile, c\u0302ar kiam homo pensas ne nur pri si mem, ankau\u0306 la timosento estas malpli granda.\u201d"}, {"text_idx": "#000367", "text": "La c\u0302eesto de la kapreolido en la partizana tendaro igas ec\u0302 la plej sortobatitajn kaj malgajajn militistojn rideti kaj rekapti iom da bonhumoro. Z\u030celjko sentas tion, kaj tial li havas la brilan ideon alporti sian amikon Pirgo al montara kas\u0302ita hospitalo, por plialtigi la humoron de la vunditaj partizanoj, prizorgataj tie. La knabo kaj la kapreolido faras longan, dang\u0302eran kaj lacigan vojag\u0302on, akompanante grupon da partizanoj al la hospitalo. La kurag\u0302o de la duopo estas rekompencita per tio, ke c\u0302iuj pacientoj dankeme akceptas ilin ambau\u0306, faras demandojn pri ilia unua renkontig\u0302o en la arbaro kaj deziras karesi ilin ambau\u0306. Kion Z\u030celjko kaj Pirgo plensukcese plenumas, oni nomus hodiau\u0306 \u201eterapio pere de rid(et)o\u201d. La amoplenaj koroj de la duopo havas pozitivan influon sur c\u0302iujn homojn, kiuj ekkonas ilin."}, {"text_idx": "#000368", "text": "Konklude, se vi deziras kapreolidan terapion (ridet-terapion) por vi mem au\u0306/kaj por infanoj, kiujn vi amas, indas legi tiun libron kaj rekomendi g\u0302in al esperantistaj infanoj por legado au\u0306 eventuale rakonti g\u0302in nacilingve al ne-esperantistaj infanoj."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Japanino, kiu perdig\u0302is en montaro en Nepalo, mang\u0302is 13 tagojn nur herbon kaj bambuon kaj trinkis riveran akvon por travivi."}, {"text_idx": "#000371", "text": "Fine la 49-jarag\u0302a Makiko Iwafuchi, erarvaginte c\u0302irkau\u0306 80 km, au\u0306dis voc\u0302ojn de vilag\u0302anoj. S\u0302i kulpigis sian \u201estultecon\u201d, ke s\u0302i piediris sola en montara regiono 4300 m alta norde de Katmando."}, {"text_idx": "#000372", "text": "Pentagono kaj aliaj instancoj en Usono (kelkfoje ankau\u0306 en Kanado kaj aliaj angleparolantaj landoj) uzas unikan j\u0302argonon, kiuj eble ne estas tuj komprenebla al neinicitoj. Jen lau\u0306vorta esperantigo de kelkaj ekzemploj:"}, {"text_idx": "#000374", "text": "1) Vertikale dispartigita kontrau\u0306personara rimedo. 2) Aerodinamika personara malakceligilo. 3) (Usonaj soldatoj) funkciis en celric\u0302a medio. 4) (La helikoptero) suferis nereteneblan lamenan liberig\u0302on, kaj malsukcesis konservi liberan superterenan spacon. 5) (Pri malsanuleja paciento en Filadelfio) Estis kazo de negativa pacienta prizorga rezulto. 6) (El fajrobrigada raporto el Alberto) Oni trovis viron en malvivipova kondic\u0302o. 7) Heksaformaj rotaciigeblaj supraj\u0302aj kunpremaj elementoj. 8) Fiskaj subatinguloj. 9) Lignaj interdentaj stimuliloj."}, {"text_idx": "#000377", "text": "Teksasanoj plu ne tiom ag\u0302as, c\u0302ar la s\u0302tato de ekonomia vidpunkto tre allogas la junan generacion. Meksikdevenaj estas 38 % de la teksasa log\u0302antaro: tiu c\u0302i granda meksika komunumo stimulas konstantan pligrandigon de la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000378", "text": "La teksasa log\u0302antaro jam atingis 25 milionojn \u2013 25 % pli ol en la jaro 2000."}, {"text_idx": "#000384", "text": "Berlino en 2002 kaj en 2003, Kitzbu\u0308hel en 2004, Istanbulo en 2005, Tokio kaj Pjongjango en la sama jaro, dudeko da aliaj urboj poste. En 2011-2012 denove Berlino \u2013 tiel rondvojag\u0302as c\u0302irkau\u0306 120 ursostatuoj kaj konatigas al homoj la kulturon de siaj devenlandoj."}, {"text_idx": "#000385", "text": "La celo de la vojag\u0302anta ekspozicio estas pliigi ne nur sciojn pri landoj de la mondo, sed ankau\u0306 toleremon kaj komprenemon. Meze de granda cirklo konsistanta el landaj ursoj staras ore kaj arg\u0302ente farbitaj tutmondaj ursoj, kiuj reprezentas ekzemple komunajn ecojn kaj respekton al c\u0302io vivanta."}, {"text_idx": "#000386", "text": "La landaj ursoj staras cirkle sur placo, du metrojn altaj, kun la antau\u0306piedoj etenditaj supren, man-en-mane. En c\u0302iu lando ilia ordo varias, lau\u0306 la tiulandaj nomoj en alfabeta ordo. Homoj rondiras de unu statuo al alia. C\u0302iun urson kovras simboloj kaj bildoj el la pasinteco kaj nuno de ilia lando. La kolorojn kaj ornamaj\u0302ojn kreis kaj pentris tiulanda artisto."}, {"text_idx": "#000387", "text": "La ekspozicion naskis Eva kaj Klaus Hertz, Germanio, kun praktika helpo \u2013 ekzemple transporta \u2013 de pluraj firmaoj kaj asocioj."}, {"text_idx": "#000389", "text": "Ac\u0302eteblas ankau\u0306 pli malgrandaj ursoj, kolorigebla infanlibro kaj aliaj akcesoraj\u0302oj. C\u0302iu cendo helpas infanojn suferantajn de malric\u0302o, au\u0306 pere de lokaj asocioj au\u0306 pere de UNICEF."}, {"text_idx": "#000390", "text": "En la reto aperas novaj\u0302leteroj pri la vojag\u0302oj de la ursoj: ."}, {"text_idx": "#000392", "text": "La E-fuliko mem estas au\u0306tonoma submara veturilo, kies elektronikaj nazoj kaj oreloj sonorigos alarmon, kiam estas rimarkitaj elvers\u0302oj abruptaj de hidrokarbonoj en la maron."}, {"text_idx": "#000393", "text": "Perfekte funkciis la unua testo. Simulita estis eniro de boato nerajtigita kaj potenciale polua en medio-interesan marzonon. Unu el la fulikoj tuj informis la regejon."}, {"text_idx": "#000394", "text": "Mi amas vin, c\u0302ar vi min amis pli kiam mi ne konsciis pri la vero ke amo estas pli ol nostalgi' pli ec\u0302 ol fideleco kaj sincero. Dum kvindek jaroj kune estis ni kaj spertis ke malblinda estas amo kaj ne imuna kontrau\u0306 malkompreno; kiel g\u0302i povus resti, do, la samo? Ni estas nur maljuna infanaro Kiu nenion scias pri la celo de la ekzisto, nek de nia faro sed iom konis de la bon' kaj belo. Certe nur estas, amantin' kompata: mi ne meritis esti tiom amata."}, {"text_idx": "#000395", "text": "La finna fervojmuzeo trovig\u0302as en urbo Hyvinka\u0308a\u0308, je 50 km norde de Helsinko. La muzeo estas la trie plej malnova en la mondo. G\u0302i situas en parko sur tereno de 3 hektaroj. G\u0302iaj du modernaj ekspoziciaj haloj okupas areon de 5000 m2. La muzeo uzas malnovan fervojstacion, kies reloj kaj konstruaj\u0302oj datig\u0302as de la 1870aj jaroj."}, {"text_idx": "#000396", "text": "En la muzeo la vizitantoj konatig\u0302as ne nur kun imponaj lokomotivoj, diverstipaj vagonoj, drezinoj kaj surrelaj au\u0306toj de inspektoroj, sed ankau\u0306 kun uniformaro, ilaro kaj log\u0302ejoj de fervojistoj, kun konstruado de la fervojreto, riparado de veturiloj kaj kun arkitekturo de la malnovaj stacidomoj, c\u0302efe lignaj. Kelkajn el la lokomotivoj kaj vagonoj oni povas plu uzi por nostalgiaj vojag\u0302oj."}, {"text_idx": "#000397", "text": "C\u0302iujare en la muzeo okazas tago de la fervojoj kaj ekspozicio de miniaturaj trajnoj. Tiuokaze trajneto sur ets\u0302pura trako veturigas infanojn kaj plenkreskulojn tra la parko. Krome tie okazas ankau\u0306 alternaj ekspozicioj. La c\u0302i-jara ekspozicio havas kiel temon \u201eVojag\u0302mang\u0302oj\u201d kaj estas organizita kunlabore kun restoracia faklernejo."}, {"text_idx": "#000398", "text": "Finnlando estis parto de la Rusa Imperio g\u0302is 1917. La caroj posedis centon da privataj vagonoj por vojag\u0302i. Dum la oktobra revolucio tamen la furiozig\u0302inta popolo detruis ilin. Restis nur ses vagonoj de la tiel nomata Rusa Imperiestra Trajno, kiuj konservig\u0302is en Finnlando. Per tiu trajno en Finnlando vojag\u0302is caroj Aleksandro la dua en 1876, Aleksandro la tria en 1885, 1888 kaj vidvinig\u0302inta carino Maria Fjodorovna en 1914, fug\u0302anta dum la unua mondmilito tra Finnlando al Sankt-Peterburgo. Tri el la vagonoj \u2013 cara, carina kaj salona vagonoj \u2013 oni ekspoziciis en la muzeo kaj detale prezentis en la reto (, angle, nederlande kaj finne). La ceteraj tri vagonoj estis adaptitaj por alia uzo."}, {"text_idx": "#000399", "text": "La vizitantoj ne rajtas eniri la vagonojn de la Rusa Imperiestra Trajno, sed nur rigardi ilian internon tra la fenestroj. Elektra lumo anstatau\u0306as la originalan gasan kaj kandelan lumigon. La eksteraj lignaj vagonmuroj estas bluaj, sur ili videblas la rusa blazono de dukapa aglo. La internon de la carina vagono karakterizas blua silko kaj lito pendanta de la plafono por malpliigi la skuadon dum multtagaj vojag\u0302oj. La koloro de la interno de la cara vagono estas rug\u0302a, kaj tiu de la salonvagono malhelverda. Pliaj detaloj de la vagoninternoj videblas sur retpag\u0302oj de la muzeo ()."}, {"text_idx": "#000400", "text": "La finna fervojmuzeo havas librostokon el 6000 volumoj kaj historian fototekon el 200 000 eroj. La videblaj eksponaj\u0302oj en la haloj kaj korto de la muzeo estas 20 000. Je dispono de la vizitantoj estas malgranda vendejo, kafejo kaj salono por grupoj."}, {"text_idx": "#000401", "text": "Vers\u0302ajne, se vi ne estas infano, vi ne plu s\u0302atas grimpi en arbojn. Tamen ekzistas tiuj, kiuj faras tion profesie kaj ec\u0302 sporte jam en sufic\u0302e matura ag\u0302o."}, {"text_idx": "#000403", "text": "Tiel oni ne nur agrable pasigas sian tempon sed ankau\u0306 g\u0302uas aventuran edukocelan hobion, kiu helpas prizorgi la medion."}, {"text_idx": "#000405", "text": "Venkis urbo slovaka en internacia konkurso au\u0306spiciita de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) por kontrau\u0306batali korupton en publikaj servoj."}, {"text_idx": "#000407", "text": "La premio, transdonita dum la tiel nomata Tago de Publika Administrado, spegulas la renovigon kaj kvaliton de publikaj servoj en Martin."}, {"text_idx": "#000409", "text": "Herl\u030cany (hungare Ra\u0301nkfu\u0308red, germane Herlein) estas feriejo kaj samtempe malgranda vilag\u0302o kun proksimume 300 log\u0302antoj en Slovakio, en la regiono Kos\u030cice [ko\u0301s\u0302ice]."}, {"text_idx": "#000410", "text": "La log\u0302antoj de la vilag\u0302o fieras pri eu\u0306ropa unikaj\u0302o \u2013 malvarmega gejsero, kiu sputas akvon el profundo de 405 m g\u0302is alteco de 30-40 m. La intervalo inter la els\u0302prucoj, kiuj dau\u0306ras c\u0302irkau\u0306 25 minutojn kaj liveras 600 hektolitrojn da mineralakvo, estas 36-38 horoj."}, {"text_idx": "#000411", "text": "La temperaturo de la akvo estas komence 12-14oC, fine 22-24oC. En la s\u0302prucanta akvo kunportig\u0302as argila sedimento, kiu enhavas konsisterojn de jodo, fero kaj sodakvo. La gejsero, borita en 1875 de la hungara geologo Viliam Zsigmondy, farig\u0302is en 1981 nacia natura memoraj\u0302o de Slovakio."}, {"text_idx": "#000413", "text": "La dua mondmilito metis finon al la gloro de la banloko Herl\u030cany. Nuntempe neniu kontrolas la kvaliton de la kuracakvo. Restas nur la gejsero, kiun vizitas turistoj el C\u0302eh\u0302io, Hungario, Germanio, Polio, Italio kaj Ukrainio."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Dushku faros filmon pri siaj albanaj radikoj, kiu montros kulturajn kaj turismajn aspektojn de Albanio. La aktorino estis solene akceptita en la urbodomo en Tirano kaj nomumita honora ambasadorino de la c\u0302efurbo."}, {"text_idx": "#000416", "text": "Transnag\u0302is en julio la lagon Bajkalo, en Rusio, ultratriatlonisto Vidmantas Urbonas. Por konkeri la 46 km larg\u0302an lagon la litovo bezonis 17 horojn, escepte mallongajn ripozpau\u0306zojn."}, {"text_idx": "#000417", "text": "Urbonas dedic\u0302is sian transiron al la 70-jara datreveno de la komenco de la granda ekzilo en Litovio. Tiam en Sovetio ekzilo estis uzata por timigi kaj puni kontrau\u0306ulojn de la reg\u0302imo. Ekzemple en majo 1948 estis transportitaj 40 000 litovoj al Siberio."}, {"text_idx": "#000418", "text": "Memore al la ekzilado la litova parlamentestro Irena Degutiene\u0307 transdonis al Urbonas s\u0302tatan flagon kaj kapsulon Sukcena larmo por enprofundigi en Bajkalon."}, {"text_idx": "#000420", "text": "La bajkala transnag\u0302o estis parto de la ekologia projekto Akvo estas vivo. Bajkalo estas la tria lago, kiun konkeris Urbonas, kiu intencas transnag\u0302i kvin grandajn lagojn sur diversaj kontinentoj."}, {"text_idx": "#000421", "text": "Certe, utila estas kapitalo uzata por la bono de l' homaro tamen, absinto ig\u0302as g\u0302i kaj galo fonto de la indigno kaj amaro pro ago de la fia avarulo voranta c\u0302ion en la porkotrogo \u2013 ekspluatanta, sangavida pulo: bankisto, koruptulo, spekulanto. Kie? \u2013 ne nur la pasintjara neg\u0302o! Kie justeco? Kie la kompato?: Ne por povruloj egaleca leg\u0302o pro supereco de la plutokrato. Sategon al ric\u0302uloj mono portas dum niaj povraj fratoj malsatmortas."}, {"text_idx": "#000422", "text": "Dum la vivo oni devas multfoje elekti. Tamen la plej grava kaj ankau\u0306 la plej malfacila elekto estas trovi edzon por la knabinoj. Tamen, plenkreskinte, preskau\u0306 c\u0302iu knabino devas vole-nevole tiel elekti. Tio garantias la dau\u0306rigon de nia homaro."}, {"text_idx": "#000423", "text": "En C\u0302inio furoras la proverbo, ke la plej dang\u0302era katastrofo estas miselekti profesion por viroj kaj miselekti edzon por virinoj."}, {"text_idx": "#000424", "text": "En la c\u0302ina feu\u0306da socio, kiu dau\u0306ris pli ol 2000 jarojn, c\u0302inaj virinoj rajtis edzinig\u0302i nur unufoje dum sia vivo. Kaj la edzon elektis s\u0302ia patro."}, {"text_idx": "#000425", "text": "Ec\u0302 g\u0302is lastatempe virinoj ne rajtis elekti sian edzon, kvankam post la fondig\u0302o de la C\u0302ina Popola Respubliko lau\u0306leg\u0302e tio eblas. Ankau\u0306 mia patrino, nun 79-jarag\u0302a, edzinig\u0302is lau\u0306 la volo de s\u0302ia patro. Tamen, kiam pro akcidento mortis s\u0302ia unua edzo, s\u0302i mem elektis duan."}, {"text_idx": "#000426", "text": "Antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 30 jaroj, kiam C\u0302inio ankorau\u0306 ne malfermis sian pordon al la mondo, c\u0302inoj estis malric\u0302aj. Multaj knabinoj elektis sian edzon lau\u0306 la familia ric\u0302eco de la junulo. C\u0302u tiu estas sag\u0302a au\u0306 malsag\u0302a, sana au\u0306 malsana, ne gravis."}, {"text_idx": "#000427", "text": "La nunaj knabinoj elektas siajn edzojn tute malsame ol antau\u0306aj generacioj. Sag\u0302a kaj sana knabo estas ideala edzo. Ne gravas, c\u0302u la familio de la junulo estas ric\u0302a au\u0306 malric\u0302a."}, {"text_idx": "#000428", "text": "C\u0302i-jare septembro, pasintjare oktobro, en 2009 decembro \u2013 jen la monatoj, en kiuj brazilanoj eksciis, ke ili imposte pagis mil miliardojn da realoj (c\u0302irkau\u0306 410 000 000 000 da eu\u0306roj) al sia registaro."}, {"text_idx": "#000429", "text": "La 13an de septembro homoj batalis por lokoj antau\u0306 elektronika montrilo, t.n. \u201eimpostometro\u201d, por spekti dum ono de sekundo la mirindan nombron kun 12 nuloj."}, {"text_idx": "#000430", "text": "La montrilo ornamas ekde 2005 la fasadon de la sidejo de la komerca asocio de San-Pau\u0306lo. G\u0302ia celo estas sciigi, kiom da impostoj enlande pagis la brazilanoj ekde la unua tago de la jaro. La kalkulado de municipaj, s\u0302tataj kaj federaciaj impostoj okazas en reala tempo."}, {"text_idx": "#000433", "text": "Reta impostometro portugallingve konsulteblas c\u0302e ."}, {"text_idx": "#000435", "text": "Lastatempe pastoro de preg\u0302ejo en la teksasa urbo Lukas decidis modernigi sian diservon lau\u0306 tiaj kutimoj. Okazis do novstila diservo: la c\u0302eestantoj restis en siaj parkumitaj au\u0306toj apud la preg\u0302ejo kaj au\u0306skultis radie dissendatan diservon."}, {"text_idx": "#000436", "text": "La pastoro diris, ke tiel li provas allogi al sia preg\u0302ejo tiujn, kiuj kutime ne vizitas g\u0302in. Ankau\u0306 en bibliaj tempoj oni kutimis subc\u0302iele prediki, aldonis la pastoro."}, {"text_idx": "#000437", "text": "Kiam usona flugkompanio perdis katon, kiu estis flugonta el Nov-Jorko al Sanfrancisko, g\u0302i ne povis antau\u0306vidi la skandalon."}, {"text_idx": "#000438", "text": "Unue, la kompanio ignoris c\u0302iujn demandojn pri la kato. Nur post kiam aperis en diversaj interretaj forumoj koleraj komentoj pri la sorto de Jack [g\u0302ak], la kompanio konsentis pagi al la mastrino bileton, por ke s\u0302i flugu al Nov-Jorko por serc\u0302i la perditon."}, {"text_idx": "#000440", "text": "En 2011 finig\u0302is la flugoj de la usona kosmopramo Shuttle. Fermig\u0302as unu etapo de kosmoesplorado, dum malfermig\u0302as alia."}, {"text_idx": "#000441", "text": "La usona spacagentejo NASA anoncis planojn por estontaj kosmaj esploroj, inkluzive de konstruado de nova kosmos\u0302ipo. Tiu tiel grandos, ke eblos flugi g\u0302is asteroidoj kaj al Marso."}, {"text_idx": "#000443", "text": "Se sukcesos la provflugo, astronau\u0306toj povos g\u0302in ekuzi en 2021."}, {"text_idx": "#000444", "text": "Okazis en la rumana urbo Praid la 17a Internacia Festivalo de la Farc\u0302ita Brasiko. Praid (hungare Parajd) trovig\u0302as en la tiel nomata Sikullando, log\u0302ata plejparte de hungare parolanta log\u0302antaro, la sikuloj."}, {"text_idx": "#000446", "text": "Kutime partoprenas grupoj el la komunumo kaj el aliaj vilag\u0302oj kaj urboj el Rumanio kaj el Hungario. Lastjare alvenis ankau\u0306 grupo bele vestita en tradiciaj popolaj kostumoj el Kroatio."}, {"text_idx": "#000447", "text": "La festivalo komencig\u0302as per defilado de partoprenantaj grupoj. Poste en la parko estas prezentataj la konkurantoj. La c\u0302eestantaro vizitas la ornamitajn tendojn de la kuirantoj de la brasikoj, fotas, au\u0306skultas muzikon, rigardas dancantojn, kantantojn, kaj mang\u0302as kaj trinkas, precipe bieron."}, {"text_idx": "#000448", "text": "Tiamaniere la turistoj kaj aliaj konatig\u0302as kun la gastronomio de diversaj regionoj kaj landoj, kie oni kuiras farc\u0302itajn brasikojn same kiel rumanoj kaj hungaroj. Kune mang\u0302ante, trinkante, oni ankau\u0306 amikig\u0302as."}, {"text_idx": "#000449", "text": "Akciuloj profitas de la financa krizo"}, {"text_idx": "#000450", "text": "Danke al donitaj\u0302oj de la Nacia Banko de Belgio kaj de la belga ministro pri financoj, Didier Reynders [didje\u0301 rejnders], oni eksciis ke, malgrau\u0306 la krizo, la dividendoj en Belgio ege kreskis."}, {"text_idx": "#000453", "text": "Heinz [hajnc] Oberhummer naskig\u0302is en 1941 en Bischofshofen [bis\u0302ofshofen], Au\u0306strio, studis fizikon kaj estas nun konata astrofizikisto. De nelonge li posedas bienon, kiun li transformis al bredejo de alpakoj: Alpakahof Wetzlarn, 95 km okcidente de Vieno."}, {"text_idx": "#000457", "text": "Krom malvarmego la bakterio eltenas acidon, malsekecon kaj varmegon. Ec\u0302 tre forta radiado \u2013 miloble pli forta ol tiu, kiu ekzistas en la kosmo \u2013 ne mortigas tiujn vivaj\u0302ojn. La kialo: la bakterio kapablas tre rapide ripari samtempe 500 damag\u0302ojn en sia genaro (deoksiribonukleata acido, DNA)."}, {"text_idx": "#000458", "text": "La genaron de Deinococcus radiodurans oni povas ec\u0302 uzi kiel memorejon por informoj, ekzemple teksto. Tia informo povas konservig\u0302i dum milionoj da jaroj. G\u0302i travivus ankau\u0306 nuklean militon, post kiu c\u0302iuj komputiloj ne plu funkcius."}, {"text_idx": "#000460", "text": "La sekva historio kondukas al Italio, al Piemonto, ric\u0302a je riveroj, lagoj kaj precipe altaj montopintoj. La c\u0302efaj ingrediencoj de la rakonto estas magio kaj mistero."}, {"text_idx": "#000461", "text": "Estis tempo, kiam en la montoj kaj la naturaj lokoj de tiu c\u0302i alpa regiono log\u0302is eksterordinaraj, magiaj koboldoj, tiel multnombraj, lau\u0306dire, ke ili estigis tutan popolon. Iuj el ili estis ridigaj kaj kuriozaj, dum aliaj estis hororaj kaj ferocaj."}, {"text_idx": "#000462", "text": "Altaj je 50-60 centimetroj, ili vivis harmonie kun la bestoj kaj la lokuloj, obeante la regulojn de reciproka respekto. Oni asertas, ke kelkaj el ili sukcesis vivi ec\u0302 tri jarcentojn."}, {"text_idx": "#000463", "text": "Fojfoje la log\u0302antoj sur Alpoj ekvidis ilin en la denso de la arbaro au\u0306 apud alpa fonto: plej zorgaj homoj sukcesis ec\u0302 renkonti ilin, ricevante donacojn kaj favorojn. La montaranoj algluis al tiuj estaj\u0302oj la nomon \u201eeta popolo\u201d: dum centoj da jaroj, ili dividis kun ili la nefacilan montaran vivon."}, {"text_idx": "#000465", "text": "Inter la membroj de la eta popolo, la plej misteraj kaj strangaj nomig\u0302as Gottwjarchi,kiuj log\u0302is en minejoj kas\u0302itaj en la koro de Alpoj. Temis pri gnomoj kun densa barbo kaj pintaj c\u0302apoj. Iliaj c\u0302apoj estis bluaj kaj kovritaj de multaj sonoriletoj (unu por c\u0302iu jaro de ilia vivo), dum la kazakoj estis plurkoloraj kaj similis al la vestoj de la antikvaj keltoj kaj ankau\u0306 de la lokaj montaranoj."}, {"text_idx": "#000467", "text": "Tiuj c\u0302i gnomoj posedis tamen kuriozan apartaj\u0302on. Ili havis grandegajn piedojn, malantau\u0306en direktitajn. Ili neniam surmetis s\u0302uojn, c\u0302ar lac\u0302i ilin ne estus eble. Tiu karakterizaj\u0302o paradokse igas ilin ege rapidaj kaj facilmovaj. Tamen oni nenial primoku: ili malplac\u0302e reagis per jaroj da s\u0302ercoj kaj insidoj, de kiuj ne facilus liberig\u0302i."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Maloftas nuntempe ekvidi ilin, ec\u0302 se en la pasintaj jarcentoj tre multis la aventuristoj, kiuj klopodis ilin kapti por pruvi ilian ekziston. Estis momentoj de la jaro, en kiuj ili pli facile aperis, ekzemple okaze de la kvar plej gravaj keltaj festoj, kiuj ripetig\u0302as je la komenco de februaro, majo, au\u0306gusto kaj novembro."}, {"text_idx": "#000469", "text": "La lokoj, kie oni povis renkonti ilin, estis arbaroj (c\u0302efe tiuj de koniferoj kaj fagoj), samkiel lokoj ric\u0302aj je fungoj (kiujn ili s\u0302atis), akvofaloj, fosoj, ruinig\u0302intaj konstruaj\u0302oj kaj netraireblaj vojetoj, krom la jam menciitaj minejoj."}, {"text_idx": "#000470", "text": "Ankorau\u0306 nun, ilia ekzisto estas c\u0302irkau\u0306ata de mistero. Tamen, se oni eniros senluman montan minejon kaj bone strec\u0302os la orelojn, eble oni povas au\u0306di delikatan tintadon de skulptiloj. Estas Gottwjarchi, oni kredas, kiuj disrompadas la malmolan rokon, serc\u0302ante pli da altvaloraj mineraloj."}, {"text_idx": "#000471", "text": "Stevardoj de la usona flugkompanio American Airlines kreis fonduson por kolekti rubaj\u0302ojn restintajn en aviadilejo-salonoj. La rubaj\u0302o konsistas c\u0302efe el aluminiaj trinkaj\u0302o-skatoloj."}, {"text_idx": "#000473", "text": "Tial ne estas mirinde, ke la fonduso en 2010 kolektis aluminion kontrau\u0306 valoro de 90 000 dolaroj. La mono estas donacita al viktimoj de naturaj katastrofoj, ekzemple inundoj."}, {"text_idx": "#000474", "text": "Sukceson rikoltis slovakaj abelbredistoj c\u0302e internacia kongreso en Argentino. Ili gajnis ses medalojn, inkluzive de du oraj kaj unu arg\u0302enta por mielvino kaj tri aliaj por mielo."}, {"text_idx": "#000475", "text": "Konata slovaka produktisto de mielvino estas la familio Kudla\u0301c\u030ckova\u0301 [ku\u0301dlac\u0302kova] el la distrikto Trnava. Ilia \u201eora\u201d produkto, nomita Trnavska\u0301 medovina (Mielvino de Trnava), akiris en la lastaj kvar jaroj jam 4an medalon en kategorio de la komercmielvinoj."}, {"text_idx": "#000476", "text": "La internacia federacio de abelorganizaj\u0302oj, Apimondia, kun membroj en 70 landoj, okazigas kongreson c\u0302iun duan jaron. La pli ol 10 000 delegitoj c\u0302e la c\u0302i-jara kongreso partoprenis konkursojn, ekspoziciojn pri inventaj\u0302oj, produktaj\u0302oj kaj literaturo, kaj prelegojn pri sciencaj temoj."}, {"text_idx": "#000477", "text": "La venonta internacia kongreso de abelbredistoj okazos en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000478", "text": "C\u0302u vi legis au\u0306 au\u0306dis, ke la glacio en la mondo rapide degelas kaj baldau\u0306 sekvos giganta inundo en la landoj proksimaj al la maro? La faktoj montras tute alian bildon."}, {"text_idx": "#000481", "text": "Sude de la norda poluso trovig\u0302as Gronlando, kovrita de dikaj glac\u0302eroj. La glacia volumeno estas 3 000 000 km3 kaj stabila. Tiu c\u0302i glacio ag\u0302as g\u0302is 200 000 jarojn."}, {"text_idx": "#000483", "text": "C\u0302irkau\u0306 Antarkto nag\u0302as bankizo kaj s\u0302elfo, tio estas glac\u0302ero glitinta g\u0302is sur la maro. Ankau\u0306 tiu glacio alternas lau\u0306sezone inter 2 kaj 16 milionoj da km2. Averag\u0302e la volumeno estas 10 000 km3. Jen la evoluo en la lastaj 30 jaroj (Bildo 2)."}, {"text_idx": "#000484", "text": "Krome ekzistas aliaj glac\u0302eroj en diversaj mondopartoj. Ilia volumeno estas entute nur 200 000 km3. La volumeno de c\u0302iuj alpaj glac\u0302eroj estas nur 100 km3. Tiuj glaciamasoj dum la lastaj jaroj g\u0302enerale s\u0302rumpis, kelkaj kreskis. Mondskale tio signifas nenion. Katastrofo ne okazos."}, {"text_idx": "#000485", "text": "Krome ekde antau\u0306 15 jaroj la tutmonda temperaturo ne plu kreskas."}, {"text_idx": "#000486", "text": "En la apuda artikolo vi povas legi personan opinion pri kontestata temo. La redaktoro de la rubriko Medio havas funde alian opinion pri la temo. Se vi serc\u0302as en la reto lau\u0306 la serc\u0302vortoj global warming au\u0306 Greenland glacier loss vi trovos amason da sciencaj artikoloj kun multegaj faktoj, kiuj kontrau\u0306os la opiniojn de la artikolo. Jen resuma frazo: La scienca konsento pri klimats\u0302ang\u0302o estas, ke \u201ela klimato estas s\u0302ang\u0302ig\u0302anta kaj tiuj c\u0302i s\u0302ang\u0302oj estas grandparte kau\u0306zitaj de homaj agado\u201d [America's Climate Choices: Panel on Advancing the Science of Climate Change; National Research Council (2010). Washington, D.C.: The National Academies Press. ISBN 0309145880.] Ni bonvenigas viajn leterojn pri tiu c\u0302i temo. (Rimarkoj de la redaktoro)"}, {"text_idx": "#000488", "text": "Serbaj naciistoj, kiuj rifuzas agnoski Kosovon kiel sendependan s\u0302taton, taksis la foton \u201eia konfirmo de la sendependeco de Kosovo\u201d."}, {"text_idx": "#000489", "text": "La kosovanino diris, ke estas la serbino, kiu unue venis al s\u0302i kaj konsentis kune fotig\u0302i. Siavice la serbino deklaris: \u201eMi ne volas miksi politikon kun arto\u201d kaj aldonis, ke s\u0302i dirus, ke Kosovo estas Serbio, se s\u0302i parolus antau\u0306 raportistoj."}, {"text_idx": "#000490", "text": "Mia hobio estas kuracherboj. Kelkajn el ili mi kolektas en la kamparo, aliajn mi kultivas en mia g\u0302ardeneto. Unu el miaj preferataj kaj s\u0302atataj kuracherboj estas topinamburo (latine: Helianthus tuberosus). C\u0302i-jare mi estis tre surprizita, kiam mi legis en la gazetaro, ke en Slovakio ekde la 15a junio 2011 g\u0302i estas en la grupo de invadaj herbac\u0302oj. Mi demandas min: \u201eKial?\u201d Jug\u0302u mem!"}, {"text_idx": "#000492", "text": "Komence la planto kreskis en Ameriko, kie g\u0302i estis kultivata c\u0302efe pro la mang\u0302eblaj tuberoj. La konatig\u0302o de eu\u0306ropanoj kun topinamburo okazis en la jaro 1612 \u2013 en periodo de granda sekeco, kiam tuberoj savis la vivon de novlog\u0302antoj en Kanado. G\u0302ia nomo devenas de la tribnomo de kanibalaj indianoj \u2013 tupinambaoj \u2013, kiuj vivis c\u0302e la marbordo de Brazilo."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Oktobrofine okazis en la albana c\u0302efurbo Tirano la dua militista foiro ALMEX (Albana Militista Ekspozicio). Partoprenis 150 entreprenoj el Usono, Balkanio kaj aliaj eu\u0306ropaj landoj."}, {"text_idx": "#000497", "text": "Albanio estis reprezentata de tri grandaj entreprenoj militistaj, kiuj krome okupig\u0302as pri detruado de malnovaj armiloj kaj municioj. La foiron antau\u0306is konferenco pri defendado kaj sekureco de la landoj de la okcidenta Balkanio."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Ekspoziciataj estis ekipaj\u0302oj por la armeo kaj por la privataj sekurecaj servoj. Lokanoj interesig\u0302is pri novaj teknologioj, uniformoj uzataj de la usona armeo en la dezerto, veturiloj por patrolado, subakvaj vestoj, helikopteroj, policaj uniformoj, observaj kameraoj, subau\u0306skulta ilaro ktp. Ankau\u0306 paras\u0302utoj rumanaj, transportiloj polaj kaj elektronikaj aparatoj germanaj altiris atenton."}, {"text_idx": "#000499", "text": "Nealbanaj vizitantoj interesig\u0302is pri postrestaj\u0302oj el la komunisma epoko. Tiutempe oni konstruis pli ol 750 000 bunkrojn (c\u0302iu lau\u0306valore kiel modesta apartamento), produktis au\u0306 importis armilojn kvaroble pli ol la nombro de log\u0302antoj kaj abundajn municiojn inkluzive de ses milionoj da kontrau\u0306personaj minoj."}, {"text_idx": "#000500", "text": "Videblis multaj malnovaj pistoloj, iloj uzitaj de la s\u0302tata sekureco-servo kaj ankau\u0306 c\u0302asaviadiloj kaj tankoj el la komunisma epoko."}, {"text_idx": "#000501", "text": "Je 11 % kreskis la prezoj por energio en Au\u0306strio dum la lasta jaro, tio estas draste pli ol la g\u0302enerala inflacio (+ 4 %). 95-oktana benzino kostas nun 16 % pli ol pasintjare. Simile tergaso: + 11 %. Nur la prezo por elektro preskau\u0306 stabilas. Tial oni klopodas redukti la importadon de fosiliaj energiportantoj kaj pli uzi biomason, sun- kaj vent-energion kaj tervarmon."}, {"text_idx": "#000502", "text": "Dau\u0306re neniom kostas brulligno el la propra grundo. Sufic\u0302as jam malgranda arbaro por hejti sian domon. Kondic\u0302o estas bone kontrau\u0306 varmoperdo izolitaj muroj kaj moderna forno, kiu bruligas la lignon sen malpurigi la medion."}, {"text_idx": "#000503", "text": "Dum kaj post la dua mondmilito recikligo en Britio ne estis problemo. Varoj kiel butero, sukero, faruno ktp ne estis facile ac\u0302eteblaj. Ili estis porciumitaj kaj kutime vendataj senpakaj\u0302e."}, {"text_idx": "#000504", "text": "Lakton oni liveris tage al la domo en plenaj boteloj; la malplenajn la laktisto forportis al replenigo. Simile rilate bieron: bierbotelojn oni redonis al la vendisto, por rericevi la antau\u0306pagon, kiu garantiis, ke oni vere volis redoni la evidente reuzeblajn botelojn."}, {"text_idx": "#000505", "text": "Se restis malfres\u0302a pano, oni moligis g\u0302in per lakto au\u0306 akvo, aldonis eble ovon kaj sukeron kaj g\u0302in kuiris kiel dolc\u0302aj\u0302on. Mang\u0302aj\u0302o-restaj\u0302ojn oni simple donis al dombestoj au\u0306 al kokinoj, kiuj liveris ovojn \u2013 en ilia natura \u201epakaj\u0302o\u201d. Skatoloj au\u0306 saketoj enhavantaj, ekzemple, c\u0302okoladojn, nuksojn au\u0306 terpomflokojn ne g\u0302enis: tiaj luksaj\u0302oj ne ekzistis."}, {"text_idx": "#000508", "text": "Tamen c\u0302iu komunumo havas sian apartan sistemon por kolekti rubaj\u0302ojn. Ekzemple, eblas trovi kolektotage antau\u0306 c\u0302iu hejmo verdan au\u0306 brunan rubujon por g\u0302arden-restaj\u0302oj (branc\u0302oj, folioj ktp). Blanka sako au\u0306 kelkloke arg\u0302entkolora ujo entenas kartonon au\u0306 plaston \u2013 sed ne c\u0302ian: nur botelojn."}, {"text_idx": "#000509", "text": "Iuj komunumestraroj insistas, ke oni apartigu j\u0302urnalojn disde aliaj paperaj\u0302oj; aliaj estraroj ne. Ekzistas diversaj komunumaj reguloj por mang\u0302aj\u0302o-restaj\u0302oj. Kaj c\u0302iu havas alian rubujon, ofte grizan, por nerecikligeblaj rubaj\u0302oj, kiujn oni forportas al regiona rubejo \u2013 g\u0302enerale en la kamparo."}, {"text_idx": "#000511", "text": "J\u0302urnalo en Makedonio lastatempe publikigis la rezultojn de enketo pri la dek sekse plej allogaj deputitinoj. La unuan lokon per 3069 klakoj akiris la albana deputito Ermira Mehmeti-Devaja."}, {"text_idx": "#000512", "text": "Mehmeti naskig\u0302is en 1979 en familio de juristo. S\u0302i traspertis la militon en Kosovo kaj en Makedonio (1999-2001). Dej\u0302orinte kiel interpretisto c\u0302e la Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio, poste kiel membro de la nova albana partio Unuig\u0302o por Integrig\u0302o, s\u0302i montrig\u0302is modera politikisto, agante aparte por kunigi la etnoalbanan kaj etnomakedonan junularojn."}, {"text_idx": "#000513", "text": "S\u0302i elektig\u0302is kiel deputito de Makedonio en la parlamenta asembleo de la Konsilio de Eu\u0306ropo kaj farig\u0302is simbolo de junaj progresemaj kaj pacamaj politikistoj. Pro tio oni akceptis s\u0302in en grupo de 1000 mondaj \u201evirinoj por paco\u201d."}, {"text_idx": "#000514", "text": "Kontrau\u0306 pli ol 300 milionoj da eu\u0306roj estas finkonstruitaj la unuaj 38 km de la 103 km longa au\u0306tos\u0302oseo, kiu \u2013 kiam kompleta \u2013 ebligos veturi inter Pris\u0302tino, en Kosovo, al la albana havenurbo Durre\u0308s ene de tri horoj."}, {"text_idx": "#000515", "text": "La s\u0302oseo portas la nomon D-ro Ibrahim Rugovo, albana politikisto, kiu farig\u0302is la unua prezidanto de Kosovo. G\u0302i dau\u0306rigos la tiel nomatan nacian au\u0306tos\u0302oseon en Albanio."}, {"text_idx": "#000517", "text": "Ne estas nova fenomeno, ke homoj kulpigas aliulojn pro propraj eraroj kaj pekoj. Sed aktuale flegig\u0302as \u201ekulturo\u201d, kiu junulojn instigas facilanime nei propran kulpon kaj ec\u0302 kontrau\u0306vere aserti aliulan misfaron por iel profiti."}, {"text_idx": "#000518", "text": "C\u0302iuokaze ankau\u0306 juristoj gajnas el tiu c\u0302i tendenco, c\u0302ar akuzitoj pro la komplikeco kaj la lerteco de la asertoj ne plu mem povas elturnig\u0302i. Bonan modelon por tia konduto donas aktualaj eventoj aparte en Usono, kie firmaoj au\u0306 ec\u0302 la s\u0302tato mem per procesoj provas deteni konkurenculojn."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Estas akuzoj pri koruptado au\u0306 similaj malmoralaj\u0302oj, pri kiuj \u2013 ec\u0302 se veraj \u2013 inverse oni ne simile facile povus jure venki kontrau\u0306 usona firmao. Kaj eu\u0306ropaj kaj aziaj firmaoj pagas sen lau\u0306ta plendo por ne tro atentigi la publikon, por ne perdi koncesiojn kaj reputacion."}, {"text_idx": "#000520", "text": "Estu menciitaj nur VW / Mercedes pro punpagoj kaj la komuna eu\u0306ropa aviadila entrepreno Airbus, kiu ricevis komision konstrui benzinprovizajn aviadilojn, sed per jura traktado la konkurenculo Boeing akiris por si la tutan mendon."}, {"text_idx": "#000521", "text": "Alie okazis c\u0302e la japana au\u0306tofirmao Toyota. Oni g\u0302in akrege akuzis pro lau\u0306aserte malfidinde funkcianta elektronika ekipaj\u0302o. Ja mortis posedantoj de Toyota-au\u0306toj pro strangaj akcidentoj, pri kiuj oni oficiale kulpigis la firmaon."}, {"text_idx": "#000522", "text": "Sed detalaj esploroj de la s\u0302tata usona instanco pri trafika sekureco fine nerefuteble pruvis, ke ne la teknikaj instalaj\u0302oj kau\u0306zis la problemojn, sed la s\u0302oforoj mem. Simple dirite: multaj konfuzis la bremspedalon kun la akcela pedalo."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Au\u0306 mato s\u0302ovig\u0302is super la pedalojn, au\u0306 tiuj pro tute aliaj kialoj blokig\u0302is. Toyota devis voki pli ol 2,3 milionojn da au\u0306toj en la riparejojn."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Pro lau\u0306te disvastigitaj asertoj kaj sekva publika histerio la japana firmao perdis multan monon kaj konsiderinde da renomo. Estas dubinde, c\u0302u tiuj estas rapide reakireblaj post la glata senkulpigo flanke de fidinda institucio. Kaj certe la akuzoindustrio baldau\u0306 trovos novajn viktimojn."}, {"text_idx": "#000525", "text": "Nova centro pri interreligia dialogo ekfunkcios en 2012 en Vieno. G\u0302i estos financata de Sauda Arabio. Temas pri persona iniciato de la saud-araba reg\u0302o Abdullah. Jam c\u0302i-jare en la centro 60 kunlaborantoj komencos sian agadon. Ties sidejo estos en la palaco Sturany, en la viena urbokerno."}, {"text_idx": "#000526", "text": "Per la fondo de la centro pri interreligia dialogo \u201eReg\u0302o Abdullah\u201d oni celas dialogon inter reprezentantoj de malsamaj konfesioj. Per g\u0302i oni volas preventi konfliktojn kaj militojn \u2013 tiucele estos planataj konferencoj, seminarioj kaj perfektigaj arang\u0302oj."}, {"text_idx": "#000527", "text": "En la kontrolkonsilio de la nova organizaj\u0302o estos dek du reprezentantoj de la grandaj mondreligioj. Oni antau\u0306vidas en g\u0302i almenau\u0306 tri islamanojn (du sunaistojn, unu s\u0302ijaiston), tri kristanojn (po unu reprezentanto de katolikoj, anglikanoj kaj ortodoksuloj), unu budhiston, unu hinduiston kaj unu judon. Kiel plian organon de la dialog-centro oni antau\u0306vidas konsilion. En la c\u0302i-lasta estos 100 personoj de la mondreligioj kaj aliaj kredkomunumoj, kaj ankau\u0306 sciencistoj kaj reprezentantoj de la civila socio."}, {"text_idx": "#000528", "text": "La ministroj pri eksteraj aferoj Michael Spindelegger (Au\u0306strio), Trinidad Jime\u0301nez (Hispanio) kaj princo Saud Al-Faisal (Sauda Arabio) subskribis en Vieno kontrakton pri la fondo de la centro. La tri landoj lanc\u0302is per tio la konstrufazon de nova internacia organizaj\u0302o, kiu devas proponi dialogon inter la mondreligioj. Ili emfazis la signifon de interreligia dialogo por prevento de konfliktoj kaj por firmigo de monda paco. La au\u0306stra ministro Spindelegger akcentis kadre de la subskriba ceremonio, ke per la antau\u0306vidita strukturo de la centro neniu el la reprezentataj religioj havos hegemonion. La celo estas, ke lau\u0306eble multaj landoj eniru la organizaj\u0302on. En g\u0302i la Sankta Seg\u0302o havos statuson de observanto."}, {"text_idx": "#000529", "text": "La fondan solenaj\u0302on en la viena muzeo Albertina partoprenis multaj religiaj reprezentantoj, politikistoj kaj diplomatoj, inter kiuj kardinalo Jean-Louis Tauran, reprezentanto de la Papa Konsilio por Interreligia Dialogo. Nerekte oni povas nomi la papon Benedikton la 16an unu el la \u201ebaptopatroj\u201d de la nova forumo. En novembro 2007 reg\u0302o Abdullah vizitis la papon en Romo. Tiu renkontig\u0302o poste stimulis lin lanc\u0302i la iniciaton, pri kies realigo reprezentantoj de la menciitaj landoj decidis jam en julio 2009."}, {"text_idx": "#000530", "text": "Raporton preparis ekonomikisto en Teksaso, Usono, pri la plej rimarkindaj eventoj en la s\u0302tato en la lastaj 50 jaroj."}, {"text_idx": "#000531", "text": "Lau\u0306 d-ro Ray Perryman prosperigis la s\u0302taton c\u0302efe tri aferoj: klimatizado, malpermeso enporti nafton el eksterlando kaj la spac-esplora centro en Houston [hjustn]."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Perryman argumentas, ke pro la varmo en Teksaso multaj homoj ne estus tien enmigrintaj sen klimatizado. Jam en 1965 duono de la tieaj hejmoj kaj au\u0306toj havis klimatizadon, kaj ekde 1974 la log\u0302antaro kreskis duoble pli rapide ol en aliaj s\u0302tatoj."}, {"text_idx": "#000533", "text": "Krome, dum la tiel nomata naftokrizo en 1974-75 estis malpermesite enporti nafton el multaj landoj ekster Usono. Tio helpis la teksasan nafto-industrion (kaj do la s\u0302tatan ekonomion), dum la prezo de la krudaj\u0302o dekoblig\u0302is inter la 60aj kaj 70aj jaroj."}, {"text_idx": "#000535", "text": "La konata mallongonda frekvenco 6075 kHz dum 58 jaroj estis uzata de Deutsche Welle (\u201egermana ondo\u201d, germanlingva servo al Eu\u0306ropo de la germana radio), sed estas nun uzata de Radio Vatikano. Tio koncernas ankau\u0306 la dimanc\u0302an kaj festotagan elsendojn en Esperanto je la horo 21:20."}, {"text_idx": "#000536", "text": "Post la mortigo de 13 000 homoj, la tiel nomata Popola Milito de la Mau\u0306istoj proksimig\u0302as al paco."}, {"text_idx": "#000537", "text": "Membroj de la Komunista Partio de Nepalo \u2013 mau\u0306istoj, kiuj komencis la militon en 1995 kontrau\u0306 la registaro por krei egalan politikan sistemon \u2013 nun decidas, c\u0302u membrig\u0302i en la registara armeo au\u0306 komenci civilan vivon."}, {"text_idx": "#000538", "text": "En 2006 la mau\u0306istoj, kaj aliaj politikaj partianoj, sukcesis forigi la registaron de la reg\u0302o. Tiam oni decidis, ke la militantoj, kiuj ludis dum la Popola Milito tiom gravan rolon, ricevu konvenajn postenojn en la nepala armeo."}, {"text_idx": "#000539", "text": "Sed iliajn postulojn nuligis ec\u0302 kunlaborantaj politikaj partioj. Dume la militintoj lasis siajn armilojn en deponejo sub regado de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN)."}, {"text_idx": "#000540", "text": "Dum kvin jaroj dau\u0306ris diskutoj pri la sorto de la mau\u0306istoj. Lau\u0306 UN, temis pri preskau\u0306 20 000 batalintoj. Fine estas decidite, ke la registaro akceptos 6500 en la nacia armeo. La aliaj ricevos ekvivalenton de g\u0302is 9000 eu\u0306roj por komenci novan civilan vivon en sia vilag\u0302o."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Tamen neoficiala mau\u0306ista frakcio opinias, ke la proponoj ne sufic\u0302e indas. G\u0302i krome kredas, ke ankorau\u0306 restas malegaleco kaj do nepras plia milito. La mau\u0306istoj do ne akceptu la proponojn kaj restu pretaj por denove batali."}, {"text_idx": "#000542", "text": "Sed lau\u0306 gazetaraj raportoj multaj militintoj elektas monan subvencion. Plia milito ne vers\u0302ajnas: la popolo g\u0302in ne toleros. Multaj homoj seniluziig\u0302is pri la mau\u0306ista milito, c\u0302ar ec\u0302 post la mortigoj de 13 000 homoj ili ne rimarkas s\u0302ang\u0302ojn en la pensmaniero de politikistoj. Cetere la ekonomia situacio de la malric\u0302a lando restas ankorau\u0306 nekontentiga."}, {"text_idx": "#000543", "text": "Ekde la invento de mono kiel inters\u0302ang\u0302ilo la kvalito kaj origino de moneroj estas afero severe kontrolata de la registaro. Ec\u0302 g\u0302is modernaj tempoj en Anglio ekzistis kruelaj formoj de puno por tiuj, kiuj au\u0306dacis stampbati siajn proprajn monerojn. Bedau\u0306rinde, la brita registaro nun ne uzas c\u0302iujn disponeblajn rimedojn por kontrau\u0306agi falsadon de moneroj."}, {"text_idx": "#000544", "text": "La Kristnasko de la jaro 1124 estis neforgesebla por la anglaj monfaristoj. Lau\u0306 la kutimo de la epoko, la oficialaj monfaristoj pagis al la reg\u0302o por la rajto stampbati la arg\u0302entajn pencojn bezonatajn por la tiam limigita komercado en la lando. Tiu libera entrepreno farig\u0302is tre profita. Bedau\u0306rinde, tiam kaj nun, inflacio estis problemo. Homo havanta pundon ne povis ac\u0302eti valoron de penco en merkato. Tiu situacio kau\u0306zis maltrankvilon inter la ordinara popolo, kaj kulpulon oni devis trovi. La reg\u0302o venigis la monfaristojn al la reg\u0302a palaco en Winchester (urbo en la suda Anglio). Anstatau\u0306 renkontig\u0302i por festa mang\u0302o, la monfaristoj estis akuzitaj pri la fus\u0302mikso de bazaj metaloj kun arg\u0302ento en stampataj moneroj. Kiel puno, oni fortranc\u0302is la testikojn kaj la dekstran manon de la monfaristoj."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Estas multaj metodoj por falsi"}, {"text_idx": "#000546", "text": "Kiel falsi moneron? Se oni havas moneron faritan el noblaj metaloj \u2013 oro kaj arg\u0302ento \u2013 tre evidenta artifiko estas fandi la au\u0306tentikan moneron kaj aldoni bazan metalon, kiel kupro au\u0306 plumbo, kaj poste restampbati falsajn monerojn konservante la motivojn de la au\u0306tentikaj, sed nun en multe pli granda kvanto. Evidente, c\u0302ar kupro estas malpli densa ol oro kaj arg\u0302ento, la falsitaj moneroj pezas malpli ol la au\u0306tentikaj, kaj tion oni facile povas malkovri."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Interese, ke iu tre malutila blanka metalo havanta pli altan densecon ol oro, kaj pro tio iam interesa al falsistoj, farig\u0302is metalo kun valoro multe pli alta ol oro. Tiu malutila metalo nomig\u0302as plateno."}, {"text_idx": "#000549", "text": "Grandegan ekzemplon de stulteco donis la reg\u0302a monerfarejo de Britio en 1887. Oni stampbatis arg\u0302entan sespencan moneron (6 pencoj egalis 0,025 pundojn) kaj oran duonsuverenon au\u0306 duonpundon. Ambau\u0306 moneroj havis esence la saman grandecon kaj fasonon, kaj ec\u0302 mankis la indiko de la valoro de la moneroj. Neeviteble, falsistoj tuj or-tegis la sespencajn monerojn inters\u0302ang\u0302ante ilin kiel duonpundojn kun nesingarduloj. En la sama jaro la registaro agnoskis sian fiaskon kaj redesegnis la monerojn."}, {"text_idx": "#000551", "text": "Oficiala malnobligo de valuto okazis en malsamaj epokoj kaj lokoj, kiam ajn la registaro bezonis pli da mono, ol tiom, kiom la fisko povis lau\u0306leg\u0302e provizi. Pli konataj ekzemploj okazis dum la finaj momentoj de la romia imperio kaj dum la reg\u0302ado de Henriko la Oka en Anglio, kaj nuntempe tra la tuta mondo. En la okazo de britaj moneroj la s\u0302ang\u0302o komencig\u0302is dum la unua mondmilito, kiam oraj moneroj estis anstatau\u0306igitaj per bankbiletoj. Kelkajn jarojn poste, en 1920, en arg\u0302entaj moneroj de meza valoro la arg\u0302enta parto reduktig\u0302is de 92,5 % al 50 %. Post la dua mondmilito ankau\u0306 arg\u0302entaj moneroj estis anstatau\u0306igitaj per aliaj, c\u0302i-foje faritaj el blanka, kupronikela alojo senarg\u0302enta. En 1983, kiam ec\u0302 presi bankbiletojn en nominala valoro de unu pundo farig\u0302is multekoste, la pundo reaperis kiel monero el latuno, kvazau\u0306 insulto al sia glora formo ora. Kiam la s\u0302tato mem malnobligas sian oficialan metalan monon, tio malebligas al falsistoj akiri lukron per siaj falsaj\u0302oj. Tial falsistoj nuntempe koncentrig\u0302as en la falsado de bankbiletoj."}, {"text_idx": "#000553", "text": "Nuntempe la situacio pri falsado de moneroj s\u0302ang\u0302ig\u0302is draste. Falsaj moneroj estas amasproduktataj per kompleksa imitado de la procezoj de la reg\u0302a monerfabrikejo, uzanta rondajn, malplenajn diskojn eltranc\u0302itajn el latuna lameno, kaj la diskoj estas tiam stampataj per altpremaj presiloj. La kvalito de tiuj latunaj falsaj\u0302oj varias, sed ordinare g\u0302i estas pli ol sufic\u0302a por c\u0302iutaga negocado. La falsitaj moneroj kutime povas esti trovataj de homoj kun akraj okuloj kaj sufic\u0302aj konoj pri falsaj\u0302oj, sed la kvalito de kelkaj falsaj\u0302oj estas tiel bona, ke ec\u0302 la plej trejnitaj okuloj fojfoje ne distingas inter falsa kaj au\u0306tentika monero."}, {"text_idx": "#000555", "text": "Bizare, cirkuligo de falsaj pundomoneroj farig\u0302is senviktima krimo, c\u0302ar neniu persono posedanta falsan moneron dubos pri g\u0302ia akcepto fare de alia persono. Kondic\u0302e ke la registaro kontrolu la proporcion de falsaj moneroj en cirkulado kaj malgrandigu sian oficialan produktadon, la enfluo de falsaj moneroj ne havos kontrau\u0306ajn makroekonomiajn rezultojn."}, {"text_idx": "#000556", "text": "La historio nun kompletigis sian tutan ciklon, kaj Britio reatingis pozicion, kie signifa parto de la nacia mono estas produktata de \u201eprivataj monfarejoj\u201d. Tio ne kau\u0306zos problemon, krom se la brita publiko ne plu fidos monerojn kaj sekve rifuzos akcepti c\u0302iun pundomoneron kiel s\u0302ang\u0302monon. Io simila okazis en Sud-Afriko, kie la monero de kvin randoj, origine simpla latuna monero, devis esti retirita de cirkulado kaj anstatau\u0306igita per multekosta alternativa monero, batstampata el du malsamaj metaloj, unu flava kaj la alia blanka."}, {"text_idx": "#000559", "text": "Intertempe la historio diras, ke estus bona ideo por la nuntempaj oficistoj de la reg\u0302a monfarejo rifuzi iujn ajn invitojn por kristnaskaj vespermang\u0302oj en Winchester ..."}, {"text_idx": "#000560", "text": "En Italio estas \u201emaljuna sinjorino\u201d, c\u0302ie konata kaj s\u0302atata, kiu kvar fojojn ene de 18 jaroj s\u0302ang\u0302is sian \u201edomon\u201d. Ne temas pri ia nekontentig\u0302ema virino, sed pri la piedpilka klubo Juventus. Ekde 1897, g\u0302i gajnis sennombrajn c\u0302ampionludojn kaj pokalojn (ankau\u0306 sur internacia nivelo), samkiel multe da zelotoj (10 milionojn nur en Italio)."}, {"text_idx": "#000562", "text": "Nur c\u0302i-jaron Juventus ekhavis tute sian stadionon, sendube la plej modernan en Italio, kun unuafoje en Italio restoracioj, butikoj kaj teamo-muzeo. G\u0302i entenas malpli da homoj \u2013 41 000 spektantojn \u2013 ol la antau\u0306a, sed, unuafoje, kiel en pluraj nord-eu\u0306ropaj landoj, la zelotoj sidos tute apud la ludejo."}, {"text_idx": "#000563", "text": "Mankas c\u0302irkau\u0306a kurejo. Tio ne nur plibonigos la videblecon en urbo karakterizata ofte de nebulo, sed ec\u0302 povas esti konsiderata eta kultura revolucio en nacio tre malsama, el sekureca kaj pensmaniera vidpunktoj, ol ekzemple Anglio."}, {"text_idx": "#000564", "text": "La stadiono estu krome konsiderata modelo de energia s\u0302paro, c\u0302ar g\u0302i uzos preskau\u0306 ekskluzive renovigeblajn energifontojn."}, {"text_idx": "#000565", "text": "La inau\u0306guro de tiu c\u0302i pionira stadiono okazis en septembro 2011 per matc\u0302o kontrau\u0306 la angla teamo Notts County. Antau\u0306 la matc\u0302o, kiu finig\u0302is egalstate, okazis malferma ceremonio, simila al olimpia, en la c\u0302eesto de lokaj kaj naciaj gravuloj."}, {"text_idx": "#000566", "text": "La nova stadiono de Juventus estas portempe nomita \u201eJuventus Stadium\u201d. Oni tamen atendas proponon de sponsoro, kiu aldonos sian nomon. Lau\u0306kontrakte g\u0302i ne rilatu al la au\u0306tomobila industrio, pro tio ke jam de jardekoj Juventus-on estras familio Agnelli [anjeli], proprietulo ankau\u0306 de la marko Fiat."}, {"text_idx": "#000567", "text": "Kiam vi grave malsanig\u0302as au\u0306 estas viktimo de akcidento, oni vers\u0302ajne transportas vin al hospitalo por flegi vin. La teamo de kuracistoj kaj flegistoj fine decidas, kiam vi sufic\u0302e resanig\u0302is por reaperi en la socio."}, {"text_idx": "#000569", "text": "Tiel nuntempe agas niaj jug\u0302istoj en kazo de krimo. Estas por mi strange, ke jug\u0302isto povas decidi, post kiom da jaroj krimulo estas preta por reaperi en la socio."}, {"text_idx": "#000570", "text": "Strangas tiu diferenco inter persona fiago kaj socia delikto. Ec\u0302 homo, kiu ekzemple mem preskau\u0306 neniigis sian hepaton pro drinkado kaj diboc\u0302ado, ricevas komfortan liton en hospitalo kaj zorgojn de kuracistoj kaj flegistoj. Homon, kiu faris socian fiagon, oni enkarcerigas en fojfoje nehumanaj cirkonstancoj. Nuntempe procesoj de gravaj krimoj ricevas grandan atenton de la amaskomunikiloj. Post la verdikto oni kutimas intervjui la viktimojn au\u0306 eventuale la parencojn en kazo de murdo. Kelkaj homoj \u2013 kaj felic\u0302e tiuj plioftig\u0302as \u2013 esprimas c\u0302efe la deziron, ke oni malhelpu la ripeton de tia krimo. Sed plej ofte mi havas la impreson, ke la \u201ekontento\u201d de la intervjuito proporcias al la severeco de la verdikto. Montrig\u0302as precipe veng\u0302emo. Veng\u0302emo ne estas bona rimedo por plibonigi la interhomajn rilatojn. Kulpeco kaj punado estas esencaj elementoj en la eduksistemoj en la mondo, sed la veng\u0302emo en la punado kau\u0306zas, ke sociaj konfliktoj persistas."}, {"text_idx": "#000572", "text": "Nur en la pasinta jarcento oni komencis atenti pri mistraktadoj kaj perfortoj de infanoj fare de gepatroj kaj edukistoj. Tio, kio dum jarcentoj restis plejofte kas\u0302ita, nuntempe provokas indignon. Kaj nun ankau\u0306 montrig\u0302as, ke ofte temas pri \u201etradicioj\u201d: plenkreskuloj kau\u0306zas c\u0302e siaj infanoj, kion ili mem suferis de siaj gepatroj au\u0306 edukistoj."}, {"text_idx": "#000573", "text": "Sed nur antau\u0306 kelkaj jardekoj iom post iom vekig\u0302is la konscio, ke ec\u0302 plej bonvolaj gepatroj ne sukcesas plenumi la bezonojn de siaj infanoj, c\u0302ar plenkreskula menso tro diferencas de la infana. Kaj do ec\u0302 en plej harmonia familio infanoj povas travivi trau\u0306matajn spertojn. Elimino de ties nocaj efikoj c\u0302e plenkreskuloj estas defio por la plej novaj terapioj."}, {"text_idx": "#000574", "text": "Resume mi opinias, ke vera socia progreso eblas, nur kiam oni pli kaj pli atentos pri la flegado de deliktuloj anstatau\u0306 veng\u0302i pro spertita mizero. Por multaj homoj estas malfacile akcepti, ke krimuloj ankau\u0306 estas homoj, precipe kiam temas pri deliktoj kontrau\u0306 infanoj. Mi ankau\u0306 konscias, ke ankorau\u0306 nepre necesas ens\u0302losi krimulojn por evitigi novajn viktimojn, sed tiuj ricevu humanan atenton kaj flegon. Kaj c\u0302u ne estus pli efike, se jug\u0302isto lasus la decidon pri la dau\u0306ro de enkarcerigo al teamo de terapiistoj kaj flegistoj kaj gardistoj? Evidente tiuj faros erarojn kaj eble liberigos personon, kiu redeliktos. Sed tiaj eraroj ankau\u0306 nuntempe okazas, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000575", "text": "G\u0302isfundan krizon travivas la katolika eklezio en Au\u0306strio. Pli kaj pli da kredantoj forlasas sian kredon."}, {"text_idx": "#000576", "text": "En Au\u0306strio, kies log\u0302antaro superas 8 milionojn, ekzistas 15 agnoskitaj religioj. La plej granda estas la katolika kun nuntempe 5 500 000 anoj. Inter 1994 kaj 2010 sume ne malpli ol 730 000 malalig\u0302is. Tiu nombro sole en 2011 certe estos draste pli ol cent mil."}, {"text_idx": "#000577", "text": "Por tio ekzistas diversaj kialoj: \u2013 En ekleziaj lernejoj kaj infanvartejoj centoj da infanoj estis mistraktataj; \u2013 Oni ne plu kredas, ke Dio ekzistas; \u2013 La ekleziaj impostoj tro altas; \u2013 Mankas reformoj."}, {"text_idx": "#000578", "text": "Por kontrau\u0306batali tiun evoluon la pastro Helmut Schu\u0308ller fondis la Pastran Iniciaton. Jen la c\u0302efaj reformideoj: \u2013 Mesoj gvidataj de laikoj, ankau\u0306 sen pastro; \u2013 Pastreco ankau\u0306 por edzig\u0302intoj kaj virinoj; \u2013 Komunio ankau\u0306 por divorcintoj kaj reedz(in)ig\u0302intoj; \u2013 En c\u0302iu paroh\u0302ejo dej\u0302oru au\u0306 pastro au\u0306 alia persono, kiu flegas la kontakton kun la kredantoj; \u2013 For la celibaton ktp."}, {"text_idx": "#000579", "text": "Helmut Schu\u0308ller naskig\u0302is en 1952 kaj pastrig\u0302is en 1977. Poste li laboris kiel vicpastro kaj instruisto pri religio. En 1991 li ig\u0302is la c\u0302efo de la sociala organizaj\u0302o Caritas [karitas], kiu helpas al malsanuloj kaj malric\u0302uloj. Pro la modela laboro li ricevis la premion \u201eGvidanto de la jaro 1993 de la Viena Ekonomia Universitato\u201d. En la sama jaro li preskau\u0306 ig\u0302is viktimo de letera bombo, kiun oni g\u0302ustatempe trovis."}, {"text_idx": "#000580", "text": "La c\u0302efepiskopo de la c\u0302efdiocezo Vieno, Christoph Scho\u0308nborn, dungis lin kiel g\u0302eneralan vikarion, sed jam kvar jarojn poste li eksoficigis lin pro tro profunda diverseco de opinioj inter li kaj Schu\u0308ller. La tiurilatan leteron Scho\u0308nborn ne persone transdonis al Schu\u0308ller, sed metis g\u0302in nokte antau\u0306 lian pordon."}, {"text_idx": "#000581", "text": "La 25an de aprilo 2006 Schu\u0308ller kune kun la monah\u0302o Udo Fischer prezentis la Pastran Iniciaton, kiu kritikas la kunfandon de malgrandaj paroh\u0302ejoj al pli grandaj kaj subtenas la kunlaboron de c\u0302iuj baptitoj kadre de la eklezio."}, {"text_idx": "#000582", "text": "La 19an de junio 2011 aperis Aufruf zum Ungehorsam (alvoko al ne-obeo), kiu postulas la pastrecon de virinoj kaj edzig\u0302intaj viroj kaj informas, ke predikos estonte ankau\u0306 laikoj."}, {"text_idx": "#000583", "text": "Pri la vidpunkto de Paul Gubbins pri la nova akademia jaro en universitatoj (MONATO 2011/11, p. 7) mi plene konsentas. Plue mi konstatas, ke la plimulto de la studentoj alig\u0302as al relative \u201efacilaj\u201d fakoj: juro, beletro, psikologio, sociaj aferoj, diplomatio ktp, kreante tiel deficiton en fakoj ing\u0302enieraj, matematikaj, fizikaj kaj ceteraj \u201eekzaktaj\u201d sciencoj. Germanio ekzemple, mi au\u0306dis, \u201eproduktas\u201d nur duonon de la ing\u0302enieroj bezonataj de g\u0302i jare, la ceteron g\u0302i \u201eimportas\u201d. Diskutante antau\u0306 kelkaj jaroj kun kolego el universitato de Padova (Italio) mi demandis lin kial oni starigis la \u201esistemon 3+2\u201d de Bulonjo. Li pravigis tion per fakto, ke la plimulto de la studentoj estas pigraj en studado kaj fininte trijaran periodon ili emus forlasi la universitaton, sed kontrau\u0306e, estas denove ili, kiuj kutime havas ankau\u0306 monon, kiuj dau\u0306rigas ankau\u0306 la duan periodon kripligite."}, {"text_idx": "#000584", "text": "Batas ne plu la koro de Biafro"}, {"text_idx": "#000585", "text": "Vekig\u0302is nig\u0302erianoj la 26an de novembro kaj ili informig\u0302is pri la forpaso de homo neforgesebla en la historio de la lando. En 1967 Chujwuemeka Odimegwu Ojukwu sendependigis la sud-orientan parton de Nig\u0302erio: sekvis tri jaroj da interna milito, dum kiu mortis pli ol miliono da homoj."}, {"text_idx": "#000586", "text": "Nig\u0302erio estas lando kun pli ol 250 etnaj grupoj kaj preskau\u0306 450 lingvoj. La tri c\u0302efaj gentoj kaj lingvoj estas la igba (sud-oriente), la hau\u0306sa (norde) kaj la joruba (sud-okcidente)."}, {"text_idx": "#000587", "text": "Ojukwu, kolonelo en la nig\u0302eria armeo, kaj la unua soldato kun universitata diplomo, en 1957 farig\u0302inte armeano, rifuzis akcepti la masakron de sia Igbo-popolo kaj deklaris la sud-orientan regionon Respubliko de Biafro."}, {"text_idx": "#000588", "text": "La federacia registaro sub la tiama s\u0302tatestro generalo Yakubu Gowon rifuzis akcepti la apartigon de la sud-orienta regiono. Subtenata de la eksa kolonia mastro, Britio, g\u0302i ekmilitis kontrau\u0306 la nova nacio. Biafranoj estis subpremataj kaj mortigataj per armiloj de la okcidentaj povoj. En 1970 Ojukwu forfug\u0302is al Ebur-Bordo \u2013 unu el nur kvin afrikaj landoj, kiuj agnoskis Biafron."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Post prezidanta pardono Ojukwu revenis al Nig\u0302erio en 1982 kaj farig\u0302is denove la voc\u0302o kaj koro de sia Igbo-popolo. Du fojojn li provis farig\u0302i prezidanto de Nig\u0302erio. Li ricevis altajn honorigojn, inkluzive de la titolo Eze Igbo Gburu Gburu \u2013 La reg\u0302o tutmonda de la Igbo-gento."}, {"text_idx": "#000590", "text": "Ankorau\u0306 restas movado inter la igboj por sendependigi Biafron. Tamen la morto de Ojukwu je la ag\u0302o de 78 jaroj markas finan fazon en la realigo de nova biafra respubliko. G\u0302is nun neniu igbo sukcesis transpreni la gvidan rolon de Ojukwu kiel batalanto por justeco kaj liberigo."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Pro tio ne surprizas, ke pli ol 49 milionoj da igboj nun prilamentas la forpason de la patro de la gento kaj ties simbolo en Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000592", "text": "La nuna prezidanto de Nig\u0302erio, Goodluck Jonathan, parolis pri la \u201eamego [de Ojukwu] por sia popolo, lia sento pri justico, justeco kaj egaleco, kiuj devigis lin ludi sian gvidan rolon en la nig\u0302eria interna milito\u201d."}, {"text_idx": "#000593", "text": "Konsternig\u0302is politikistoj kaj aliaj en Slovakio, kiam ili eksciis, ke subau\u0306skultis la sekreta servo de la ministerio pri defendado ne nur raportistojn de slovaka tagj\u0302urnalo sed ankau\u0306 la direktoron de televido-kanalo. Lau\u0306dire la militistoj subau\u0306skultis ankau\u0306 la c\u0302efministron de la slovaka registaro."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Subau\u0306skultado de gazetistoj ne kongruas kun la principoj de jura s\u0302tato kaj demokratio, atentigis la politikistoj. Samtempe publikigo de sekretaj dokumentoj konfirmis la supozon, ke la militista sekreta servo estas en h\u0302aoso."}, {"text_idx": "#000595", "text": "La skandalo eksigis la ministron pri defendado, pri kio g\u0302is la parlamentaj balotoj en marto 2012 respondecos la c\u0302efministrino de la slovaka registaro, Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova]."}, {"text_idx": "#000596", "text": "Estigis eu\u0306forion la reg\u0302ims\u0302ang\u0302o en Rumanio en 1989. Liberig\u0302inte de Nicolae Ceaus\u0327escu, la popolo esperis, ke c\u0302io estos bona, ke prospero regos en la lando."}, {"text_idx": "#000597", "text": "Tamen 22 jarojn poste, lau\u0306 esploro de la informocentro Infopolitic, 78 % de la demanditoj opiniis, ke la lando malbone evoluas. La nunaj politiko kaj politikistoj seniluziigas la log\u0302antaron: fakte la plej populara s\u0302tatestro estas la ekzekutita Ceaus\u0327escu."}, {"text_idx": "#000598", "text": "Tion klarigas almenau\u0306 parte la nostalgio pri komunismo kaj la fakto, ke la hodiau\u0306aj politikistoj nur malmulte plenumas la esperojn de la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000599", "text": "La plej popularaj homoj estas la estro de la Rumana Nacia Banko, Mugur Isa\u0306rescu, kaj la iama reg\u0302o Mikaelo, kiu en 1947 devis abdiki. Tamen monarh\u0302ion subtenas nur 5 % de la popolo."}, {"text_idx": "#000600", "text": "Plene 85 % de la demanditoj opiniis, ke la publika sekureco estas malbona. Krome ili taksas tro altaj administrajn kostojn, same prezojn de elektro, gaso, nutraj\u0302oj kaj hejtado en domblokoj. Ilian perspektivon malheligas la monda ekonomia krizo."}, {"text_idx": "#000604", "text": "Trovitaj estis pluraj vertebroj, kiuj nun konservatas en s\u0302tata kolekto en Munkeno."}, {"text_idx": "#000605", "text": "La biciklo de mia patro"}, {"text_idx": "#000606", "text": "En mia infanag\u0302o biciklo, ac\u0302etita de mia patro antau\u0306 la fondig\u0302o de la C\u0302ina Popola Respubliko en la jaro 1949, profunde impresis min. Senfarbigite pro frotado, g\u0302i perdis koloron, kaj oni ne sciis g\u0302ian produktodaton. Strioj sur la pneu\u0306matikoj platig\u0302is pro eluziteco, tiel ke c\u0302e kelkaj lokoj estig\u0302is tuberoj s\u0302velintaj pro tro da aero. Por eviti krevon la patro metis pecon de malnova kau\u0306c\u0302uka bendo en g\u0302in. Tio igis la bendojn neunuformaj, kaj biciklante, oni sentis sin ritme j\u0302etata supren kaj malsupren, kvazau\u0306 oni veturus sur malglata vojo. Tamen la biciklo estis importita el eksterlando kaj havis faman markon. Vis\u0302ante la biciklon, mia patro ofte en fiera tono diris: objekto kaduka, tamen solida. G\u0302i ja portis la patron de kampoj al kampoj por semado kaj rikoltado; de vilag\u0302oj al vilag\u0302oj, proksimaj kaj malproksimaj, por labori kiel dungito en foiro. Tagon post tago kaj jaron post jaro la patro tenis sur sin grandan s\u0302arg\u0302on, vivtenante la tutan familion kun kvar filoj."}, {"text_idx": "#000607", "text": "La biciklo impresis min pleje ne nur pro sia aspekto au\u0306 fama produktmarko, sed pro la tol-dusako triangula, eluzita kaj pendanta sur la supra bicikloframo. Enmetig\u0302is en la dusakon song\u0302o de mia infaneco. Mi naskig\u0302is meze de la 1960-aj jaroj. En mia memoro mia patrino estis malsanema, kaj tri knaboj naskig\u0302is antau\u0306 mi, la plej ag\u0302a 12 jarojn antau\u0306e. La tuta familio dependis de mia patro sola. Kiel malfacilaj estis la tagoj. Nia c\u0302efa nutraj\u0302o estis sorgo. La sorgograjno c\u0302e ni, en sud-orienta Shanxi-provinco, estis malsama ol tiu de aliaj lokoj. G\u0302i estis amare acerba kaj malfacile englutebla, kaj kau\u0306zis internan varmon al la mang\u0302antoj, precipe al la infanoj, tiel ke ili ne povis elfeki ec\u0302 post pluraj tagoj kun ventro s\u0302velanta kaj vangoj rug\u0302e febraj. Fine ili plu ne povis elteni la suferon de konstipig\u0302o, kaj levante la postaj\u0302on petis sian patrinon bastonete elfosi la ferbulan fekaj\u0302on. Ec\u0302 tiajn nutraj\u0302ojn kiel sorgo oni ne povis sufic\u0302e mang\u0302i. La vivkondic\u0302oj de urbanoj estis pli bonaj ol la niaj. Onidire, kiu g\u0302uas la havigitan grenon, tiu vivas en paradizo. Vidante, ke miaj amiketoj, kies familioj venis el urbo, mang\u0302as vaporumitan panon el maizfaruno, mi salivumis kaj pensis, kiel felic\u0302e, se mi povus g\u0302ui vaporumitan panon c\u0302iutage."}, {"text_idx": "#000608", "text": "Por s\u0302topi la stomakon de la familianoj, mia patro iris al la kampoj seninterrompe c\u0302iutage, kaj laboris de frua mateno g\u0302is malfrua vespero. Krome en la morta sezono de agrikulturaj laboroj li ankorau\u0306 serc\u0302is kromokupojn. Antau\u0306 la jaro 1949 miaj patro kaj onklo iam entreprenis mezgrandan restoracion, kiu famis pro bone kuirita frap-patkuko kun peklita viando en nia regiono, kaj g\u0302is nun en la loka anekdotlibreto oni povas trovi la registron Frap-patkuko de Fratoj de Familio Wei. Cirkulas la diraj\u0302o: \u201eFoiro vizitinda, kruroj lacegaj; se patkukon nemang\u0302anta, larmojn elfluiganta\u201d. En tuta jaro, kiam okazis foiroj kaj solenoj en urbetoj kaj vilag\u0302oj, nordaj kaj sudaj, mia patro nepre estis konkure invitita de diversaj restoracioj kiel dungita patkukmajstro. La dungintoj pagis al mia patro 2,5 juanojn por c\u0302iu tago. Reveninte, la patro devis doni 2 juanojn al la Produkto-grupo, kaj nur 0,5 juanon lasis al si mem; tamen en tiu periodo g\u0302i jam estis ne-neglektebla enspezo."}, {"text_idx": "#000609", "text": "Kutime la foiro dau\u0306ris tri au\u0306 kvar tagojn. Mi fingre kalkulis la tagojn, kiam estis la tago, en kiu mia patro revenos. Mi ofte kuris eksteren de la pordego, sidante sur la c\u0302eval-surrajda s\u0302tono, gape fiksis la rigardon al la fino de la vojo, kaj atendis mian patron. Kiam lia figuro aperis c\u0302e la horizonto, mi trotis al li samkiel gaja pasero. S\u0302ajnas, ke la patro jam antau\u0306atendis c\u0302i tian scenon. Descendinte de la biciklo kun rideto, li karesis mian kapon, kaj levis min facile sur la supran framtubon, kaj pus\u0302is la biciklon hejmen. Kiam la biciklo haltis en la korto, la patro demetis min teren. Li etendis la manon en la dusakon g\u0302is fundo, kaj mi fiksis mian rigardon kun plena espero. Li elprenis pecojn de sekaj patkukoj kaj donis pecon al mi. G\u0302i estis trezoro, c\u0302ar lau\u0306 mi g\u0302i estas tre dolc\u0302a kaj bongusta. Tiumomente mi sentis min tre felic\u0302a. Mia bela infanag\u0302o forpasis en atendado de la reveno de mia patro."}, {"text_idx": "#000611", "text": "Nia vivo iom post iom s\u0302ang\u0302ig\u0302is, kaj oni ne plu zorgis pri c\u0302iutaga pano, amara sorgofaruno ja estis historiaj\u0302o. Nia familio havis novajn biciklojn. En la jaro 1986 forpasis mia patro, kaj iu parenco forprenis la malnovan biciklon. Mia patrino diris: \u201eKiam via patro vivis, la parenco venis multajn fojojn kaj volis ac\u0302eti la biciklon kontrau\u0306 alta prezo, sed via patro rifuzis.\u201d"}, {"text_idx": "#000612", "text": "La biciklo de la patro jam longe forestis en mia vivo, sed g\u0302i restas fres\u0302a en mia memoro. C\u0302iam, kiam mi rememoras pri mia patro, mi kvazau\u0306 vidas, ke li klinas la talion kaj palpe serc\u0302as sekajn patkukojn en la bicikla tol-dusako. Tiu sceno estas tre larmiga. Neforgeseblaj estas la travivaj\u0302oj dolc\u0302aj kaj amaraj. Ili c\u0302iam dronigas min en neesprimeblaj sentoj, kaj mi longe ne povas liberig\u0302i el ili."}, {"text_idx": "#000613", "text": "Memorante la biciklon, mi c\u0302iam vidas la patron ridetantan al ni. Ho, mia neforgesebla biciklo, mia kara patro!"}, {"text_idx": "#000615", "text": "Mil jaroj estas antau\u0306 Dio kiel unu tago. Sekve pasis antau\u0306 Dio nur unu tago dum la lastaj mil jaroj de la juda c\u0302eesto en la urbo Speyer c\u0302e Rejno, Germanio. Sed la homoj en siaj teraj tagoj perceptas pli detale, pli distinge siajn tagojn kaj jarojn ol Dio en sia majesta superrigardo. En mil jaroj forfluintaj kun la Rejno-akvo, en tiu c\u0302i komunumo okazis gloraj\u0302oj kaj abomenaj\u0302oj intersekve."}, {"text_idx": "#000616", "text": "La 9a de novembro 2011 almenau\u0306 estis tago de g\u0302ojo, c\u0302ar oni tie inau\u0306guris novan sinagogon. G\u0302ojo pri juda preg\u0302ejo en la urbo de mondkonata katolika katedralo kaj protestanta memoriga preg\u0302ejo pri la reformacio. Preskau\u0306 samag\u0302a kiel la katedralo estas la c\u0302eesto de juda komunumo en Speyer, kaj estis komence episkopo, kiu permesis g\u0302in. Sed estis poste tamen kristanoj, kiuj klopodis nuligi g\u0302in, kaj estis germanoj, kiuj sukcesis forbruligi la duan sinagogon en la pogroma nokto la 9an de novembro 1938, tiel denove ekstermante la judan vivon en la urbo. Neniu kredis pri reveno de ties kulturo. Sed g\u0302i revenis forme de iamaj sovetianoj, enmigrintaj en Palatinaton."}, {"text_idx": "#000617", "text": "La raportanto de MONATO, kiu bone observis la eventojn dum la lastaj jardekoj, provas resumi lau\u0306 teraj tempounuoj: La rusaj judoj venis en la 90aj jaroj kaj devis unue tute denove ekkoni siajn religion kaj kulturan devenon, post ateisma s\u0302tataneco. La urbo Speyer subtenis kaj disponigis preg\u0302osalonon en iama franca militareo. La urbestro Werner Schineller klarvide ekkonis la s\u0302ancon rerilatig\u0302i al la juda flanko de la urba historio kaj progresigi la turistan disvolvig\u0302on de la iama juda kvartalo en la urbo, sed ankau\u0306 forte progresigis la fondadon de nova juda komunumo kun propra sinagogo en Speyer. Proksime de la unua juda setlejo oni trovis forlasitan katolikan monah\u0302ejon, kiu povus tau\u0306gi por nova juda centro. En la jaro 2000 g\u0302i oficiale malfermig\u0302is per arta ekspozicio. Poste konkretig\u0302is la planoj por la transformado. Pri la metado de la baza s\u0302tono raportis MONATO (2009/4). Pli ol du jarojn dau\u0306ris la konstruado. La navo de la iama katolika preg\u0302ejo transformig\u0302is al salonoj por publika servado. Aldone la arkitekto alkonstruigis elipsan sanktejon, la novan sinagogon, por la diservoj. La tutan centron oni inau\u0306guris la 9an de novembro 2011, simbolan daton pro la samtaga forbruligado de la dua sinagogo de Speyer en 1938. La iniciatintoj de la iama \u201emiljara regno\u201d turnig\u0302adus en siaj c\u0302erkoj, se ili scius, ke ilia plano pri senjuda mondo ne nur ne plenumig\u0302is, sed g\u0302uste tie, kie ili provis elradikigi c\u0302ian judan influon, denove ekfloras juda vivo. Al la inau\u0306guro venis ne nur judoj kaj regionaj politikistoj, sed c\u0302eestis pinte la germana prezidanto Wulff kaj la palatinata c\u0302efministro. Ec\u0302 la episkopo de Speyer salutis persone, agnoskante la dion de la judoj ankau\u0306 la sia."}, {"text_idx": "#000618", "text": "La nova sinagogo, fenestre malfermita al la urbo kun la katedralo en la orienta fono, estas sufic\u0302e malvasta, tau\u0306ga nur por cent personoj samtempe. Por la inau\u0306gura ceremonio oni povis allasi ec\u0302 ne la edzinojn de la funkciuloj. Des pli la MONATO-raportanto, malgrau\u0306 bonaj kontaktoj, ne sukcesis ricevi lokon inter la mos\u0302tuloj. Sed li observis \u2013 cetere unuafoje en sia vivo \u2013 pere de interreta dissendado la ceremonion, kiun la televida firmao nomis Livestream. Tiun \u201evivan fluadon\u201d oni tamen mortigis je la antau\u0306vidita tempolimo, kvankam pri aliaj eventoj la televido emas dau\u0306rigi g\u0302is la efektiva fino. Sed por la plena informado de la MONATO-legantoj la buroo de la urbestro bonvole disponigis plenan gazetarinforman dosieron."}, {"text_idx": "#000619", "text": "Post mil jaroj nova (tria) sinagogo en Speyer \u2013 c\u0302u oni povas fidi pri ties dau\u0306ripovo? Eble ne dau\u0306ros longe, g\u0302is MONATO raportos pri la malfondo de iuj kristanaj preg\u0302ejoj tie kaj aliloke. Kaj certe pri la fondo de moskeo samurbe. Eble tiam la samaj personoj kunsidos inau\u0306gure, same kontente, kaj same lau\u0306dante sin mem."}, {"text_idx": "#000620", "text": "Dume Dio iritig\u0302inte rigardas suben al siaj kredantoj. \u201eKial tiuj formikoj malofte kune festas min, preferante kverelojn pri mi? Kial tiuj teruloj insistas kulti min per preskau\u0306 ne plu travideblaj, inter si fervore distingig\u0302emaj ritoj? Kial ili ne preg\u0302as unuig\u0302inte? C\u0302u mi ne estas unu? Nu, ili denove havas miljaran okupig\u0302on. Sufic\u0302as, ke mi morgau\u0306 klopodos ree pri ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000621", "text": "La slovaka registaro deklaris krizostaton en 15 malsanulejoj, kiam kuracistoj nuligis siajn laborkontraktojn. Temas precipe pri tiel nomataj bazaj kuracistoj kiel anestezistoj, obstetrikistoj kaj kirurgoj."}, {"text_idx": "#000622", "text": "La kuracistoj celas radikale s\u0302ang\u0302i kaj sian laborkodon kaj la financadon de la sanservo, kaj samtempe altigi siajn salajrojn. La registaro rifuzis iliajn postulojn kaj tiujn de la kuracista sindikato. Pro la krizostato la registaro certigis kuracistan zorgadon en plej urg\u0302aj kazoj."}, {"text_idx": "#000623", "text": "Studi la pasintecon, diras la historiistoj, gravas kaj al nacio kaj al g\u0302iaj nacianoj. Nur tiel, asertas la fakuloj, eblas kompreni okazantaj\u0302ojn hodiau\u0306ajn, surbaze de okazintaj\u0302oj hierau\u0306aj. Vers\u0302ajne, ec\u0302 se nur parte, ili pravas: la estinteco evidente influis kaj ankorau\u0306 influas la estantecon, kiu siavice influos la estontecon."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Tamen troa studado de zorge elektita estinteco povas veneni la estantecon \u2013 veneni g\u0302is blindigo, surdigo kaj ec\u0302 stulteco. Se pruvon vi postulas, konsideru la sintenon de Britio rilate la eventojn en Germanio inter la jaroj 1933 kaj 1945."}, {"text_idx": "#000625", "text": "Evidente, okazis dum la t.n. Tria Regno hororaj\u0302oj, kiuj hontigas la homaron. Nepras ilin ne forgesi, por ke \u2013 denove lau\u0306 la historiistoj \u2013 tiaj krimoj ne okazu denove. Espero plejparte vana: ne eblas malfermi tagj\u0302urnalon kaj ne legi raportojn pri homa krueleco kontrau\u0306homa. S\u0302ajne nur la kvantoj s\u0302ang\u0302igis: dekoj, centoj, miloj da viktimoj kaj ne milionoj ... tiel \u201eprogresas\u201d la homaro."}, {"text_idx": "#000626", "text": "Do ne forgesi estas unu afero: prie obsedig\u0302i tute alia. Foje, vivante en Britio, oni emas kredi, ke haltis horlog\u0302oj en la jaro 1945. Ekzemple, en la lastaj jardekoj du el la plej popularaj kaj ripetataj televidaj tiel nomataj komedi-serioj ludig\u0302as kvazau\u0306 dum la milito-jaroj (unu en Francio dum la germana okupacio; la alia pri la hejma gardistaro, t.e. neprofesiaj soldatoj trejnitaj por defendi la patrujon okaze de germana invado)."}, {"text_idx": "#000627", "text": "Alia, denove tre populara komedi-serio, donis al la angla lingvo la frazeton: Ne menciu la militon. La komedio disvolvig\u0302is en freneza hotelo: en unu sceno venas germanaj gastoj, kiujn oni ne volas ofendi ... sed, malgrau\u0306 la ordono, ke oni ne menciu la militon, la komedio pivotas c\u0302irkau\u0306 \u2013 evidente \u2013 mencioj pri la milito."}, {"text_idx": "#000628", "text": "Aldonu la konstantajn tiel nomatajn dokumentajn filmojn pri duamondmilitaj submars\u0302ipoj, dezertaj bataloj, naziaj uniformoj kaj pri la mensa stato de Hitlero kaj c\u0302iuj aliaj naziaj ministroj kaj altranguloj, kaj oni komencas akiri impreson pri brita publiko, kiu ankorau\u0306 ne liberig\u0302is de la \u2013 el brita vidpunkto \u2013 \u201egloraj\u201d tagoj, kiam kurag\u0302egaj militistoj (sen ajna usona helpo) defiis la nazian ogron kaj alportis pacon al eterne danka mondo."}, {"text_idx": "#000629", "text": "C\u0302u mi troigas? Alparolu junan britan turiston, studenton, eble, en via lando, kaj demandu: Kian historion oni prezentis al vi en via lernejo? Venos respondo: En la unugrada lernejo, romian kaj duamondomilitan; en la duagrada, romian kaj duamondomilitan. Se ekzistus triagrada, sendube venus sama respondo."}, {"text_idx": "#000630", "text": "Kaj, dum ne eblas enirigi en lernejojn romianojn, tamen ne mankas iamaj soldatoj, civiluloj, kiuj travivis bombadon, por viziti lernejojn kaj priskribi siajn spertaj\u0302ojn. Kiu vizitas lernejon por priskribi la vivon en la 50aj, 60aj jaroj? Neniu. Tro tedaj. Tro ordinaraj. Tro senmilitaj \u2013 kaj do sengloraj."}, {"text_idx": "#000631", "text": "En la jaro 2000, lau\u0306 lastatempa artikolo en g\u0302enerale fidinda gazeto, ekzistis 380 anglalingvaj libroj kun la vortoj Tria Regno en la titolo (plus 30 000 kun la vorto Hitlero). En 2010 kreskis la Hitler-titoloj je 850. El tiuj libroj 80 % estas au\u0306 verkitaj de britoj au\u0306 publikigitaj en Britio."}, {"text_idx": "#000632", "text": "Estu flanke notite, ke ofte, en la teatro, kiam temas pri s\u0302ekspira tirano, kiel Makbeto au\u0306 Rikardo la 3a, la intrigo estas relokita al \u2013 vi divenis \u2013 la Tria Regno: Makbeto-Hitlero, Rikardo-Hitlero, ktp. Hitlero-hoko pli allogas ol nura s\u0302ekspira."}, {"text_idx": "#000633", "text": "Kompatindaj britoj. Post 1945 ili travivis relativan kolapson, c\u0302efe ekonomian, financan, sed ankau\u0306 politikan, prestig\u0302an: Germanio, la postmilita venkito, farig\u0302is la dumpaca venkinto, kaj britoj ne povas, ne volas, tion akcepti. Pro tio pli altiras heroa estinteco ol horora estanteco \u2013 pro tio la britoj preferas komforte vivi sur sia muzeo-insulo kun la certeco de la pasinteco ol kun la defioj de la nuno."}, {"text_idx": "#000635", "text": "C\u0302u la britoj j\u0302aluzas pro la sukceso kaj prospero de Germanio kaj aliaj landoj? Tutcerte, jes. Sed j\u0302aluzi ne decas, iel ne britas. Krome, kial j\u0302aluzi? Britoj havas tion, kion aliaj ne havas: vivan estintecon. Do estantecon kaj estontecon ili povas volonte lasi al aliaj, malpli gloraj, malpli bons\u0302ancaj nacioj. Bedau\u0306rinde."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Fine de novembro forpasis Leka Zogu, la pretendanto al la albana trono. Li naskig\u0302is la 5an de aprilo 1939, du tagojn antau\u0306 la okupacio de la armeo de Mussolini. La familio fug\u0302is unue al Grekio."}, {"text_idx": "#000637", "text": "Kongreso arang\u0302ita de komunistoj en 1944 malpermesis la monarh\u0302ion en Albanio. Tial Zogu povis eniri sian patrujon nur en 1993. Tamen baldau\u0306 li devis g\u0302in forlasi, c\u0302ar lia pasporto \u201eestis ellasita de reg\u0302aj institucioj en ekzilo\u201d kaj ne de aktualaj albanaj institucioj."}, {"text_idx": "#000638", "text": "Li revenis en 1997, kiam okazis referendumo pri la monarh\u0302io. Kvankam oni voc\u0302donis por la monarh\u0302io, ambau\u0306 c\u0302efaj politikaj partioj, demokrataj kaj socialistaj, vers\u0302ajne falsis la rezultojn, raportante nur 33 % por la monarh\u0302io."}, {"text_idx": "#000639", "text": "La reg\u0302o protestis: sekvis tumultoj, kaj li devis denove eksterlanden fug\u0302i. Unu jaron poste jug\u0302ejo kondamnis lin pro armita ribelo al trijara enprizonigo. Sekvis okjara regado de la socialistoj."}, {"text_idx": "#000640", "text": "En 2002 al la reg\u0302a familio estis permesite eniri la patrujon. Tiam Zogu rezignis pri politika agado, malgrau\u0306 tio, ke monarh\u0302ista partio koaliciis kun demokratoj kaj partoprenis en la registaro."}, {"text_idx": "#000641", "text": "La registaro entombigis lin honore kiel reg\u0302on kaj deklaris unutagan nacian funebron."}, {"text_idx": "#000642", "text": "En novembro en la albana c\u0302efurbo Tirano okazis la finala monda s\u0302akluda matc\u0302o por virinoj. La c\u0302inino Hou Jifan, aktuala c\u0302ampiono, kaj la baratanino Koneru Humpy renkontig\u0302is dek fojojn dum la finalo. Finfine venkis la c\u0302ina partoprenanto."}, {"text_idx": "#000643", "text": "La honora prezidanto de la c\u0302ampionado, la iama sovetia prezidanto Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, j\u0302us operaciita pro okulmalsano, enmanigis al Hou Jifan la pokalon kaj premion kun valoro de 200 000 eu\u0306roj. Li esprimis sian bedau\u0306ron, ke Rusio ne plu unuarangas en la sporto. C\u0302eestis ankau\u0306 la prezidanto de la tutmonda s\u0302akluda federacio, la rusiano Kirsan Ilumj\u0302inov."}, {"text_idx": "#000645", "text": "C\u0302ar en Japanio jam delonge oftas pos\u0302telefonoj kun kamerao kaj retaliro, QR-kodoj tie aperas en reklamoj kaj artikoloj. La kodo enhavas la URL (adreson) de retpag\u0302o, sur kiu trovig\u0302as pli da informoj. Skanante la kodon, la uzanto de pos\u0302telefono tuj havas aliron al tiuj informoj."}, {"text_idx": "#000646", "text": "Dum la jaro 2011 en Eu\u0306ropo g\u0302eneralig\u0302is la uzo de nova generacio de \u201einteligentaj\u201d pos\u0302telefonoj kaj samtempe multig\u0302is la QR-kodoj en la gazetaro kaj ekaperis diversaj aplikoj."}, {"text_idx": "#000647", "text": "Ekzemple en la kolofono en p. 3 vi vidas QR-kodon. Se vi skanos g\u0302in per via pos\u0302telefono, au\u0306tomate malfermig\u0302os la retpag\u0302o de MONATO."}, {"text_idx": "#000648", "text": "La belga banko KBC kaj g\u0302ia filio CBC fine de 2011 enkondukis novaj\u0302on, kiu plifaciligas kaj plirapidigas pagojn kaj estas ligata kun la uzo de pos\u0302telefono kaj QR-kodo. Samtempe ekestis la nova esprimo \u201escash\u201d [skas\u0302], kombino de \u201eskani\u201d kaj \u201ecash\u201d (kontanta mono)."}, {"text_idx": "#000651", "text": "En Grekio, en epoko de Internacia Mona Fonduso, de senlaboreco, de salajr-reduktoj, de stratobataloj, de g\u0302isekstremaj strikoj kaj de flamaj politikaj kunvenoj, ekzistas metio kurioza, pitoreska kaj preskau\u0306 folklora. Tiu c\u0302i metio estas plenumebla ie ajn kaj, malgrau\u0306 kelkaj malfacilaj\u0302oj, kapabla doni al mezuma greko esperon pri pli bona estonteco."}, {"text_idx": "#000652", "text": "Tiu metio nomig\u0302as en la novgreka \u201elah\u0302iopolis\u201d kaj indikas migrantan vendiston de loteriaj biletoj. Tiaj elvokivaj \u201ekolportistoj\u201d ne malmultas en Grekio. Ili formas tribon kaj renkonteblas en c\u0302iuj urboj, en la c\u0302efaj stratoj kaj c\u0302e plej strategiaj stratanguloj, ofte ankau\u0306 en fervojo-stacioj, fojfoje ec\u0302 en au\u0306tobusoj."}, {"text_idx": "#000653", "text": "Ili neatendite enfalas en publikajn lokojn, ekzemple restoraciojn kaj kafejojn, iufoje iom moleste, kiel roz-vendistoj, fotografistoj kaj vendistoj de pirataj diskoj, kriante per voc\u0302o ne tre rafinita \u201eHodiau\u0306 estas lotumado!\u201d, ec\u0302 en la mezo de galanta rendevuo, kiam konvenus pli granda diskreteco."}, {"text_idx": "#000654", "text": "Iu vendisto havas sonorilon el sia vilag\u0302o, kaj li sonorigas g\u0302in de tempo al tempo por altiri klientojn. Al c\u0302iuj plac\u0302as la sonoriltintado: nur malofte riproc\u0302as vendiston urba gardisto, minacante per monpuno. Tio ja okazas, kiam plendas rivalo, ekzemple maronvendisto, de kiu oni \u201es\u0302telis\u201d la kutiman lokon."}, {"text_idx": "#000655", "text": "Tia estas la strato: por pluvivi, bezonatas sperto kaj ruzo. Multaj vendistoj krias malmulte au\u0306 tute ne parolas. Estas tamen kolegoj, kiuj senvoc\u0302ig\u0302as la tutan tagon kaj serc\u0302as efikajn diraj\u0302ojn por persvadi klientojn."}, {"text_idx": "#000656", "text": "La krizo ja bremsas c\u0302i-jare la homojn. Iam oni ac\u0302etis kvinopon da loteriaj biletoj, sed nuntempe la plimulto preferas reteni la necesajn 40 eu\u0306rojn, kaj oni ac\u0302etas maksimume duopon. C\u0302i-jare, lau\u0306 fidindaj fontoj, pro la tutmonde konata ekonomia krizo de la lando, vendado de loteriaj biletoj falis je 70 % kompare kun 2009."}, {"text_idx": "#000657", "text": "Alivorte vendistoj, kiuj iam vendis 400 biletojn tage, devas jam kontentig\u0302i pri vendado de 100. Kaj estas klare, malmultajn tagojn antau\u0306 la komenco de 2012, ke en la homplena centro de Ateno la plimulto de novjaraj biletoj pluflirtos c\u0302e la standoj de migrantaj vendistoj, malgrau\u0306 kapturna unua premio, kiu valoras 15 milionojn da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000658", "text": "\u201eG\u0302is lasta spiro, lasta espero\u201d, asertas per rido Dina Palaska, 55-jara. \u201eC\u0302iun kristnaskon mi ac\u0302etas kaj donacas novjaran loterian bileton al c\u0302iu membro de mia familio, c\u0302ar oni neniam scias, kio povas okazi. Cetere, se oni ne ludas, oni ne povas plendi, ke oni ne gajnis.\u201d"}, {"text_idx": "#000659", "text": "Similan ag\u0302on kaj similan ideon havas Filothei, s\u0302ia bofratino: \u201eOni rajtas revi, kaj oni esperas gajni. Ni estas granda familio, kaj mi volas lasi neniun nekontenta.\u201d Niki, amikino de c\u0302i-lasta, asertas: \u201eMi ne kredas je bons\u0302anco, sed novjara loterio estas tradicio, kaj c\u0302iun jaron mi ac\u0302etas unu por favora au\u0306spicio. Mi ne havas edzon kaj gefilojn, sed, se mi gajnos, mi helpos al miaj parencoj kaj amikoj: vi vidos, mi enpostenigos c\u0302iujn el ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000660", "text": "En Kroatio kaj Slovenio samtage, la 4an de decembro 2011, okazis g\u0302eneralaj parlamentaj balotoj."}, {"text_idx": "#000661", "text": "En Kroatio temis pri regulaj balotoj post kvarjara regado de koalicio, kiun gvidis HDZ, la tradicia dekstra partio, fondita de la unua kroata prezidanto Tu\u0111man. G\u0302i regis ekde 1990 krom dum trijara interrompo. G\u0302ia preskau\u0306 20-jara regperiodo kondukis al tio, ke la lando, kiu en 1991 s\u0302uldis proksimume 4-5 miliardojn da dolaroj, nun s\u0302uldas pli ol 50 miliardojn."}, {"text_idx": "#000662", "text": "G\u0302i s\u0302uldas c\u0302irkau\u0306 110 % de sia jara malneta produkto, do proksimume same kiel la krizaj Irlando, Portugalio kaj Italio. La industrio estas komplete detruita kaj la problemoj multoblig\u0302is c\u0302iuflanke. La regperiodon de HDZ aparte karakterizis korupto. Ec\u0302 kelkaj plej superaj funkciuloj nun estas en malliberejo, inter ili la antau\u0306lasta c\u0302efministro Ivo Sanader."}, {"text_idx": "#000664", "text": "La g\u0302isnuna gvidpartio HDZ gajnis 47 parlamentlokojn kaj pluraj pli malgrandaj partioj la ceterajn."}, {"text_idx": "#000665", "text": "La novan registaron, kiun gvidos la socialdemokrato Zoran Milanovic\u0301, atendas tre nepopulara laboro. Necesos multaj reformoj, kiuj unue malbonigos la staton de pluraj tavoloj de la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000666", "text": "Se sukcesos la s\u0302ang\u0302oj, la nova registaro vers\u0302ajne ne estos reelektita en la posta periodo. Tamen g\u0302i havas idealan s\u0302ancon efektive ion fari, c\u0302ar g\u0302i ne devos kompromisi kadre de strangaj koalicioj."}, {"text_idx": "#000667", "text": "Elemento favora estos la anig\u0302o de Kroatio en EU ekde la 1a de julio 2013, kion konfirmis la Eu\u0306ropa Parlamento la 1an de decembro. Restas nur la lasta ago: referendumo, kiu okazos en Kroatio iam en 2012."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Slovenio, najbara lando, jam sep jarojn membro de EU, havis eksterordinarajn balotojn post trijara koalicia registaro, kiun gvidis socialdemokrato Boris Pahor. Pro malkonsentoj ene de la koalicio falis la g\u0302isnuna registaro kaj oni balotis por nova parlamento."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Kvankam dum la antau\u0306balota periodo la publika opinio montris, ke avantag\u0302on havas la dekstra Slovenia Demokratia Partio de Janez Jans\u030ca, okazis dum la baloto surprizo. Plimulton de la voc\u0302oj gajnis nove fondita Pozitiva Slovenio, gvidata de la nuna urbestro de Ljubljano, Zoran Jankovic\u0301."}, {"text_idx": "#000670", "text": "Pro 29 % de la voc\u0302oj c\u0302i tiu partio gajnis 28 lokojn en la 90-seg\u0302a parlamento. Plia surprizo estas Listo de Gregor Virant, kiu establig\u0302is ankau\u0306 antau\u0306 nur kelkaj semajnoj kaj gajnis 9 % de la voc\u0302oj. Tiel g\u0302i farig\u0302is post la Slovena Demokratia Partio de Jans\u030ca kaj la Socialdemokrata de Pahor la kvara plej forta grupo en la parlamento."}, {"text_idx": "#000671", "text": "Do malgrau\u0306 tio, ke falis la maldekstra registaro, s\u0302ajne la nova registaro denove estos maldekstra, c\u0302ar Zoran Jankovic\u0301 proklamas sin maldekstrulo. Vers\u0302ajne li koalicios kun la Socialdemokrata Partio kaj ceteraj malgrandaj partioj."}, {"text_idx": "#000672", "text": "Jankovic\u0301 estas manag\u0302ero. Antau\u0306 ses jaroj li estis direktoro de sukcesa slovena vendejo-c\u0302eno. Tiam li ekokupig\u0302is pri politiko kaj farig\u0302is urbestro de Ljubljano kiel eksterpartia kandidato. Li sukcese gvidis la urban registaron kaj ig\u0302is tre populara. Li estis duan fojon elektita kiel urbestro kaj nun ig\u0302os c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#000673", "text": "C\u0302u Jankovic\u0301 sukcese solvos la problemojn de kreskanta senlaboreco, maljunig\u0302anta popolo kaj fortaj sindikatoj, kiuj blokas reformojn rilate emeritojn kaj laboro-leg\u0302ojn, ankorau\u0306 ne certas. C\u0302iuokaze la problemoj de Slovenio malpli grandas ol tiuj de Kroatio."}, {"text_idx": "#000674", "text": "Kiel furorigi turismon en nekonata regiono? Reklamu, ke via kuracbanejo au\u0306 hotelo disponigas senpage Grander-akvon al la gastoj! La \u201esistemo\u201d tute simplas. Vi ac\u0302etas la Grander-aparaton, muntas g\u0302in je akvodukto, kaj tuj la trafluanta akvo havas miraklajn ecojn. Johann Grander, la \u201einventisto\u201d, asertas: \u201eNia akvo, kiu pro multaj s\u0302arg\u0302oj ne plu posedas la praan purecon, rericevas per Grander-akvovivigo la prainformon, kiun g\u0302i bezonas por rekonstrui sian forton por mempurigo.\u201d C\u0302u komprenite? La mirakla sorc\u0302ilo kostas nur pli-malpli 1000 eu\u0306rojn. Grander dau\u0306rigas: \u201eSuno, luno kaj la tuta kosmo nature oscilas kun la tero kaj komunikas pere de la elemento akvo.\u201d"}, {"text_idx": "#000677", "text": "La biologo Erich Eder sentis sin trompita kaj procesis kontrau\u0306 la firmao Grander. Lau\u0306 verdikto ne temas pri trompo (germane: Betrug), sed oni rajtas paroli pri \u201eesotera sensencaj\u0302o\u201d au\u0306 \u201ec\u0302arlatanaj\u0302o\u201d. Alia jug\u0302ejo en Munkeno (Germanio) malpermesis aserti, ke Grander-akvo sanigas ekzemple hau\u0306tmalsanojn."}, {"text_idx": "#000678", "text": "La au\u0306stra Asocio por Informo al Konsumantoj1 ne rekomendas Grander-akvon lau\u0306 la nuna stato de la naturscienco."}, {"text_idx": "#000679", "text": "Pliajn informojn vi povas ekhavi en la germanlingva Vikipedio2 sub \u201eBelebtes Wasser\u201d. Tie vi povas legi, ke en Nov-Zelando iu firmao devis punpagi 72 000 eu\u0306rojn, c\u0302ar g\u0302i vendis Grander-modulojn."}, {"text_idx": "#000681", "text": "Post rekorda atendado Belgio havas novan sespartian registaron. Oni bezonis 540 tagojn post la balotoj por interkonsenti. Tamen ne nur la dau\u0306ro de la traktadoj estas speciala. Dum 37 jaroj nur flandroj ig\u0302is c\u0302efministroj, sed finfine oni havas valonon. Elio Di Rupo estas ankau\u0306 la unua (senkas\u0302e) geja c\u0302efministro kaj plie neau\u0306toktona."}, {"text_idx": "#000682", "text": "Li estas filo de malric\u0302aj italaj gepatroj, kiuj migris el Italio por eklabori en karbominejo. Sed lia patro mortis, kiam Elio estis unujara, kaj li edukig\u0302is en orfejo."}, {"text_idx": "#000683", "text": "Li doktorig\u0302is kiel kemiisto. Tamen pro sia deveno li restas en bona kontakto kun homoj el subaj tavoloj de la socio. Tiuj ecoj vekas admiron kaj simpation."}, {"text_idx": "#000684", "text": "Eksterlandano do povas supozi g\u0302eneralan g\u0302ojon kaj kontenton en la lando. Sed lastatempaj opinisondadoj montras, kiom malfacilas la situacio en Belgio."}, {"text_idx": "#000685", "text": "Du el tri flandroj ne fidas la novan c\u0302efministron, dum 14 % kredas, ke li ne faros por Flandrio tion, kio necesas. Krome au\u0306dig\u0302is kritikoj, c\u0302ar li malbone parolas la nederlandan kaj precipe en nepreparitaj intervjuoj stumblas."}, {"text_idx": "#000686", "text": "La reagoj de flandroj iel kompreneblas, c\u0302ar la plej granda partio en Flandrio, la dekstra N-VA, kiu lau\u0306 sondadoj nun akirus inter 35 g\u0302is 40 % de la voc\u0302oj en Flandrio, ne apartenas al la nova registaro."}, {"text_idx": "#000687", "text": "La registaro realig\u0302is precipe sub premo de la financaj merkatoj, nome post kiam la interezo de dekjaraj belgaj s\u0302tatobligacioj atingis 5,9 %, la plej altan elcentaj\u0302on post la fondo de la eu\u0306rozono."}, {"text_idx": "#000688", "text": "Tiu alta rento minacis strangoli la belgan ekonomion. Oni do akordig\u0302is, sed restas granda distanco inter starpunktoj liberalaj kaj socialistaj."}, {"text_idx": "#000689", "text": "Pro devigo de Eu\u0306ropa Unio la deficito en 2012 estu maksimume 2,8 % kaj sekve Belgio devis malaltigi g\u0302in per 11,3 miliardoj da eu\u0306roj. Tiun c\u0302i ciferon oni kalkulis surbaze de supozata kresko de la ekonomio en 2012 per 0,8 %. Sed FED, la usona centra banko, taksas, ke la eu\u0306rozono spertos malkreskon de 2 % en tiu jaro. Ekonomikistoj do ege skeptikas pri la eblo atingi la rezulton, kiun EU\u0306 postulas por 2012."}, {"text_idx": "#000690", "text": "J\u0302urnalistoj inter si jam vetas, kiam okazos la unua krizo en tiu c\u0302i registaro. Iuj komentistoj timas, ke g\u0302i kolapsos post kelkaj monatoj. Nu, au\u0306guroj de j\u0302urnalistoj pri politiko ne tre fidindas. Almenau\u0306 tion oni esperas."}, {"text_idx": "#000692", "text": "La ideo de Mozart c\u0302e la kombin-komponaj\u0302o KV 516f estis aldoni al la literoj de nomo c\u0302iufoje du taktojn, kies elekto okazas konforme al kompleksa regulilo. \u201ePer malmultaj notlinioj Mozart kreis unikan verkon. La ludo povas aplikig\u0302i c\u0302e literkombinaj\u0302oj en iu ajn longeco kaj disponigas variacian diversecon\u201d, diris profesoro Christoph Reuter."}, {"text_idx": "#000693", "text": "Dum pli ol 200 jaroj prezentis enigmon al la esplorantoj tutmonde la muzikludo komponita en 1787. Nur en 1990 g\u0302in dec\u0302ifris la japano Hideo Noguchi. Komence de oktobro la viena Domo de Muziko alirebligis al la publiko tiun trezoron de la muzikhistorio."}, {"text_idx": "#000694", "text": "Per tus\u0302o de la ekrano oni skribas iun ajn nomon au\u0306 alian vorton lau\u0306dezire. Tuj poste, lau\u0306 interna regulilo, al la literoj estas fiksataj noto-taktoj, el kio ekestas sonanta komponaj\u0302o. C\u0302e la ludo oni povas elekti inter tri versioj: unuvoc\u0302a, Mozart-maniere harmoniigita kaj orkestra. La programo estas havebla en la germana kaj angla lingvoj. La instalaj\u0302o trovig\u0302as en la Mozart-ejo en la tria etag\u0302o de la Domo de Muziko. Vizitantoj povas kunpreni sian nom-partituron kun originala manskribo de Mozart kiel muzikan memoraj\u0302on."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Samseksemon kontrau\u0306leg\u0302igas nova leg\u0302o aprobita de la nig\u0302eria senato. Samseksemuloj riskos 14 jarojn en prizono, se la leg\u0302o estos aprobita ankau\u0306 de la c\u0302ambro de reprezentantoj kaj ricevos, kiel atendite, la subskribon de la prezidanto."}, {"text_idx": "#000696", "text": "Reagis diversmaniere nig\u0302erianoj en- kaj ekster-landaj. En Novjorko gejoj nig\u0302eriaj protestis antau\u0306 la konsulejo, postulante, ke la registaro nuligu la leg\u0302on."}, {"text_idx": "#000697", "text": "Sed enlande preskau\u0306 c\u0302iu subtenis la novan leg\u0302on. La ministro pri informado kaj komunikado, Labaran Maku, opiniis, ke la registaro protektu la kulturon kaj valorojn de Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000698", "text": "Ekzistas, lau\u0306 Maku, kultura barilo inter Eu\u0306ropo, Usono kaj Afriko. Tio, kio eksterlande normalas, povas ofendi afrikajn kulturon kaj moron, diris la ministro."}, {"text_idx": "#000699", "text": "Kontrau\u0306 la leg\u0302o protestis Usono, Britio kaj aliaj eu\u0306ropaj landoj. Tamen la ministro insistis, ke, dum ili ja rajtas protesti, sendependa s\u0302tato kiel Nig\u0302erio ankau\u0306 rajtas krei siajn leg\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000700", "text": "C\u0302u ideoj de Zamenhof ne plu valoras?"}, {"text_idx": "#000701", "text": "C\u0302iu nova granda biografio de Zamenhof estas evento en la Esperanto-mondo. Tiom pli, se g\u0302i entenas rezultojn de novaj historiaj esploroj. Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L. L. Zamenhof, verkita de Aleksander Korj\u0302enkov, estas g\u0302uste tia verko kaj vere signifa kontribuo al la zamenhofologia literaturo. Antau\u0306 ol pli detale trarigardi g\u0302ian enhavon, mencii g\u0302iajn avantag\u0302ojn kaj mankojn, mi asertu, ke g\u0302i estas nepre serioze legenda kaj ec\u0302 studenda fare de c\u0302iu klera esperantisto, sendepende de liaj specialaj interesoj kaj okupoj ene de nia popolo."}, {"text_idx": "#000702", "text": "La unua eldono aperis en 2009 kaj tre rapide elc\u0302erpig\u0302is, kaj nur post du jaroj venis tempo por la dua, reviziita eldono. En la nova versio estas korektitaj pluraj miskompostaj\u0302oj kaj kelkaj faktaj eraroj, kaj g\u0302i entenas ankau\u0306 iom da nova materialo pri la patro de Ludoviko \u2013 M. F. Zamenhof. Krome, la au\u0306toro utiligis la intertempe aperintajn aktojn de la esperantologia konferenco en Bjalistoko kaj de la homaranisma simpozio en La Chaux-de-Fonds, kaj la surdiskan kolekton de la kvar eroj de la Plena Verkaro de Zamenhof, kiujn Ito\u0302 Kanzi (Ludovikito) kompilis, sed ne sukcesis eldoni. C\u0302i tiu eldono enhavas ankau\u0306 nomindekson kaj du recenzojn."}, {"text_idx": "#000703", "text": "La unua grava avantag\u0302o de la libro estas tio, ke la au\u0306toro faris por g\u0302i seriozajn esplorojn en arkivoj de diversaj urboj kaj trastudis en bibliotekoj plurajn gazetojn el 1880aj jaroj, al kiuj kontribuis (au\u0306 oni supozis, ke kontribuis) la juna Zamenhof. Tiuj esploroj donis al ni multajn novajn, dokumente pruvitajn faktojn pri la biografio de la majstro kaj ebligis flankenmeti certajn antau\u0306ajn supozojn kiel legendojn au\u0306 fantaziajn elpensaj\u0302ojn de biografiistoj. Ekzemple, la historion pri forbruligo fare de la patro de la plej unua varianto de zamenhofa lingvoprojekto ni sendube nun devas konsideri kiel belan legendon."}, {"text_idx": "#000704", "text": "Male, refutante certajn mitojn, la au\u0306toro fojfoje devas enkonduki novajn hipotezojn, kiuj (dume?) ne estas pravigitaj kaj restas nur vers\u0302ajnaj ebloj. Temas, ekzemple, pri tio, ke en 1897 Zamenhof devis preskau\u0306 c\u0302esi okupig\u0302i pri Esperanto pro la premo de la bopatro S. Zilbernik."}, {"text_idx": "#000705", "text": "La dua grava avantag\u0302o de la libro estas tio, ke la au\u0306toro penis fari g\u0302in kiel prezenton de evoluo de la zamenhofa penso. Tiun temon desegnis Zamenhof mem en sia letero al Michaux (1905.02.21), kaj de la plena cito de la letero la au\u0306toro komencas sian libron. G\u0302uste zamenhofaj ideoj farig\u0302is la c\u0302efa fadeno por la prezentata biografio. La au\u0306toro por tio esploris la fontojn de la zamenhofaj ideoj kaj por tio speciale atentis idean fonon, kiu ekzistis fine de la 19a jarcento en rondoj de la rusa judaro. Oni ne povas diri, ke la temo tute neniam estis tus\u0302ita de antau\u0306aj esploristoj, sed tiom profundan analizon pri tio g\u0302is nun faris neniu. Al Korj\u0302enkov, sendube, helpis fari tion la fakto, ke li mem ne estas judo kaj povis senpartiece, deflanke analizi la judajn diskutojn \u2013 juddevena persono tuj estus akuzita pri \u201enetau\u0306gaj\u201d simpatioj!"}, {"text_idx": "#000706", "text": "Interna lukto de Zamenhof inter strebo al unuig\u0302o de la homaro kaj emancipig\u0302o de lia gento kondukis lin finfine al kreo de la koncepto de hilelismo, kiu poste transformig\u0302is al homaranismo. Tiu idearo devis krei la bazon por ambau\u0306 streboj pere de kreo de neu\u0306trala komunhoma religio (kune kun plivastigo de uzado de la komunhoma lingvo, kompreneble). Kutime oni mencias nur la idearon kaj prezentas g\u0302ian kernon, sed ne analizas la evoluon de g\u0302i mem. Tamen g\u0302i ne estis io tute finita, kaj la au\u0306toro montras esencajn diferencojn inter g\u0302iaj diversaj variantoj inter 1901 kaj 1917. Konstanta perfektigado de la koncepto, cetere, estis stimulata de g\u0302ia malakcepto: komence de judoj, poste de esperantistoj."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Al mi s\u0302ajnas, ke, konsiderante fontojn de la zamenhofaj ideoj, la au\u0306toro trotaksas la influon de nur judaj ideoj. Finfine, Zamenhof estis edukita en sino de la rusa kulturo, kiu ne povis ne influi liajn pensojn. Estonte necesas esplori influon de tiutempaj rusaj filozofoj (V. Solovjov, N. Fjodorov) al lia penso."}, {"text_idx": "#000708", "text": "Tre interesa estas la sistemigo de c\u0302iuj donitaj\u0302oj pri la rilato de Zamenhof al reformoj en lia (nia!) lingvo. Fakte, la leganto venas al la konkludo, ke Zamenhof mem ne nur ne kontrau\u0306is reformojn, sed ec\u0302 strebis al ili, kaj ke la Ido-krizo estis nelastavice provokita de li mem."}, {"text_idx": "#000709", "text": "Parolante pri sendubaj meritoj de la libro, necesas ankau\u0306 mencii g\u0302iajn certajn mankojn. Kelkaj komencitaj temoj ne estas finitaj. Ekzemple, ne estas finita la brile komencita temo pri la rilatoj inter la patro kaj filo Zamenhofoj, Marko kaj Lazaro; tute ne estas menciata la temo pri la rilato al Esperanto de aliaj familianoj de Zamenhof; sed tiuj mankoj estas neeviteblaj pro tio, ke neniu biografia verko povas esti perfekta kaj plene elc\u0302erpi c\u0302iujn temojn."}, {"text_idx": "#000710", "text": "Iom pli stranga estas jeno. Esplorante la zamenhofan biografion kaj senmaskigante helpe de novaj dokumentaj atestoj kelkajn legendojn pri lia vivo, ekzemple, Korj\u0302enkov senkritike reproduktas kelkajn aliajn legendojn, kiuj jam delonge estis senmaskigitaj. Unue, li ripetas la miton pri tio, ke Trompeter c\u0302esis lin mone subteni pro tio, ke la reformoj de 1894 ne estis akceptitaj. Ludovikito delonge c\u0302ion klarigis tiurilate ..."}, {"text_idx": "#000711", "text": "Kio nepre estas konsiderinda kiel manko por senpasia biografio, estas arbitraj prijug\u0302oj de la zamenhofaj ideoj, ilia kritiko. Estus pli bone, se la au\u0306toro c\u0302ie nur simple rakontus pri la ideoj de Zamenhof, kiel li modele faras en pluraj c\u0302apitroj; sed en la c\u0302apitro 7, dedic\u0302ita c\u0302efe al la centra teoria zamenhofa verko Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia, li ne simple rakontas pri g\u0302ia enhavo, sed akre kritikas."}, {"text_idx": "#000712", "text": "Korj\u0302enkov asertas, ke la c\u0302efa strebo de Zamenhof al unulingveco de la homaro nun aspektas s\u0302oka kaj neakceptebla. Jes, g\u0302i estas direktita kontrau\u0306 c\u0302iuj naciismoj kaj estas neakceptebla por c\u0302iaspecaj naciistoj, sed estas kaj restas kerno de c\u0302iu internacilingva movado (ne nur esperanta!). Ke tiu revo en la homaro ekzistas, atestas la utopia kaj scienc-fantazia literaturo (ni rememoru verkojn de Wells, Asimov, Jefremov, Harrison kaj de multaj aliaj). Primitiva prahomo, elpensinta la miton pri la dia puno pro la babeltura konstruado, komprenis la aferon same kiel Zamenhof \u2013 sed malsame al Korj\u0302enkov. Nu, tio estas afero de persona gusto, sed biografio de la majstro ne estas loko, kie oni lian centran (kaj c\u0302efan!) ideon malakceptas!"}, {"text_idx": "#000713", "text": "Plue Korj\u0302enkov asertas, ke nuntempe bezono pri neu\u0306trala internacia lingvo ne plu ekzistas, c\u0302ar la usonangla jam ludas tiun rolon, kaj oni povas pri tio nenion fari. Nun ne estas problemo de la internacia lingvo, c\u0302ar g\u0302i ekzistas. Li diras: \u201eGravas reformuli la esencon kaj estontecon de la problemo, c\u0302ar Esperanto ne havas nun s\u0302ancon por enkonduko kiel lingvo internacia. Sed Esperanto efektive funkcias, kaj g\u0302iaj uzantoj g\u0302uas ne tiom la lingvajn ecojn, kiom la ecojn de la komunumo de Esperanto-parolantoj.\u201d Tiu starpunkto estas bone konata dum la lastaj 30 jaroj kiel \u201erau\u0306mismo\u201d, sed ja g\u0302iaj adeptoj ne konsistigas la plimulton inter la esperantistoj. Polemiki kun la majstro por propagandi tiujn pensojn en lia scienca biografio ne s\u0302ajnas al mi tre bona ideo."}, {"text_idx": "#000716", "text": "Naskig\u0302is en la jaro 1811 en Raiding, oriente de Vieno en la transira zono inter Au\u0306strio kaj Hungario, Franz Liszt, kies 200an naskig\u0302datrevenon festis pasintjare la muzikemuloj, c\u0302ar li apartenis al la plej brilaj muzikistoj, pianistoj kaj komponistoj de la romantika epoko."}, {"text_idx": "#000717", "text": "Instigate de la muzikema patro Adam, kiu antau\u0306 sia dej\u0302orado kiel bienrespondeculo c\u0302e princo Esterha\u0301zy ludis en la orkestro de Haydn en Eisenstadt, la knabo rapide progresis piane. Rimarkis lin hungaraj nobeloj, kiuj decidis iom mone subteni lin. La patro siaflanke decidis lasi la profesion kaj la hejmon por disvolvi la muzikan karieron de la filo, lau\u0306 modelo de la Mozartoj. La familio vojag\u0302is al Vieno, kie Czerny kaj Salieri instruis la junulon. Sed altiris la monduma Parizo, kien la familio translokig\u0302is. Mortis baldau\u0306 la strec\u0302ig\u0302inta patro. La junan Liszt, jam elstaran pianiston kaj komencantan komponiston, dorlotis la damoj de la parizaj salonoj, kie li ofte ludis. Li disponis pri alloga figuro kaj konvenaj moroj, krome li tute nove traktis la pianon."}, {"text_idx": "#000718", "text": "Dudekkvarjara li enamig\u0302is al Marie d'Agoult [mari\u0301 dagu\u0301], la edzino de grafo. Li forkondukis s\u0302in al Svislando, kie ili ekhavis tri infanojn. Kiam malvarmig\u0302is la rilato, Marie foriris kaj anonime, tamen travideble, per skandalromano persekutis la iaman amaton. C\u0302epiane Liszt superis plene siajn konkurenculojn. Li farig\u0302is vaste konata stelulo, kiu koncertis en la tuta Eu\u0306ropo. C\u0302ie oni entuziasmig\u0302is pro la magiaj ludo kaj persono, ec\u0302 okazis publikaj histeriatakoj. Jam en 1848 li rezignis pri la vivo de vojag\u0302anta virtuozo kaj ekprenis la postenon de kortega orkestrestro en la germana Weimar [vajmar], kie li multe komponis kaj skribe verkis."}, {"text_idx": "#000719", "text": "Kaj tie li ligig\u0302is al alia virino, princino Carolyne von Sayn-Wittgenstein [karoli\u0301n fon sajn-vi\u0301tgens\u0302tajn], ankau\u0306 s\u0302i estis ankorau\u0306 edzino, kun kiu li neoficialan geedzecon praktikis, esperante s\u0302ian eksedzinig\u0302on permese de la papo kaj propran nupton kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Pro sia naskig\u0302loko kaj romantika inklino al tiu lando, malgrau\u0306 la plene au\u0306strokultura deveno de la familio, Liszt asertis sin hungaro. En Parizo li parolis la francan kaj kondutis france, en Weimar li uzis la germanan, en Romo, kie la papo tamen ne dissolvis la antau\u0306an geedzecon de la amatino, li devis kompreni la italan lingvon, kaj, ricevinte la subajn pastrajn benojn, li legis la brevieron latine. Sed la lingvon de sia amata Hungario li apenau\u0306 komprenis, ne parolis, kvankam li ofte por vizitoj kaj pro koncertoj estis en la lando. Li komponis multajn pecojn kun hungarmuzika fono, ekzemple la Hungarajn rapsodiojn kaj la oratorion Sankta Elizabeto. Aparte li s\u0302atis la muzikon de la ciganoj, kiun li bedau\u0306rinde tute miskomprenis, taksante g\u0302in la au\u0306tenta muziko de la hungaroj. Nur duonjarcenton poste Barto\u0301k kaj Koda\u0301ly malkovris la verajn fonojn en la kamparana popolmuziko. Kaj Liszt devis vivi kun la moka marko \u201esaloncigano\u201d."}, {"text_idx": "#000721", "text": "Dividante sian tempon dum la lastaj jaroj inter Weimar, Romo kaj Budapes\u0302to, li volonte vizitis ankau\u0306 siajn genepojn en Bayreuth [bajro\u0301jt], kie lia filino Cosima log\u0302is kun sia edzo, Richard Wagner. Tie li mortis en 1886 dum la Wagner-festludoj. La filino kas\u0302is la morton por ne g\u0302eni la solenaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000722", "text": "La personeco de Liszt oscilas inter monduma modemulo, altira amanto, pia subpastro, mecenato, impresa virtuozo, skolestro, sindonema instruanto, zorga patro kaj aliaj roloj. Ankau\u0306 lia muziko ne havas unuecan karakteron. Sendube la komponisto, inspiranto de la skolo de \u201emuzikaj futuristoj\u201d, verkis grandiozajn pecojn, kreis per siaj modeloj novan traktadon de lia instrumento, popularigis per adaptado nur al la piano la lidojn de Schubert, ec\u0302 superis fine de sia vivo la romantikisman stilon. Sed foje la inventoj estas feblaj au\u0306 provas konvinki nur per bombastaj sonoj au\u0306 osteca sobreco. Tamen Liszt estas unika persono, postlasinta multajn pecojn plenvalorajn, kiuj meritas studadon kaj prezentadon ankau\u0306 nuntempe. Do ne estas nur konvencio pli forte rekonsideri lin okaze de la naskig\u0302jubileo."}, {"text_idx": "#000723", "text": "Tapis\u0302on ne deziris, trau\u0306maton akiris"}, {"text_idx": "#000724", "text": "Persa tapis\u0302o dum multaj jaroj kus\u0302is neatentate en magazeno. La posedanto, tapis\u0302-komercisto en Munkeno, donacis g\u0302in al sia iama dommastrumistino. Tiu heredigis g\u0302in al konatino."}, {"text_idx": "#000725", "text": "Necerta pri la valoro de tiu tapis\u0302o, la heredintino en oktobro 2009 komisiis au\u0306kciiston, kiu taksis la tapis\u0302on je valoro de 900 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000726", "text": "Fakte la tapis\u0302o estis au\u0306kciita je la konsiderinda sumo de 19 700 eu\u0306roj al tapis\u0302-komercisto el Hamburgo. S\u0302ajne lukra vendo. G\u0302ojiga profito por ambau\u0306, la posedintino kaj la au\u0306kciisto."}, {"text_idx": "#000727", "text": "Hazarde la iama heredintino eksciis dum televidsendo, ke duonjaron poste la sama tapis\u0302o atingis prezon de 7 200 000 eu\u0306roj c\u0302e au\u0306kciejo Christie's en Londono."}, {"text_idx": "#000729", "text": "Iam g\u0302i apartenis al la franca art-mecenatino grafino de Be\u0301hague [beha\u0301g] (1870-1939). Post ties morto s\u0302ia nevo, markizo de Garnay [garne\u0301], heredis la valoran pecon, kaj g\u0302is au\u0306kcio en 1987 en Monako la tapis\u0302o restis en la posedo de tiu aristokrata familio. Poste g\u0302i venis al Germanio en la posedon de munkena tapis\u0302-komercisto."}, {"text_idx": "#000730", "text": "Nun la heredintino akuzas la komencan au\u0306kciiston, ke tiu ne rekonis la veran valoron de la malnova tapis\u0302o kaj grave subtaksis g\u0302in. S\u0302i postulas 350 000 eu\u0306rojn: la prezo taksita de Christie's estis 346 000 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#000731", "text": "Komence de decembro la eksa prezidanto de Kotdivuaro (Ebur-Bordo), Laurent Gbagbo, ekde aprilo sub tiel nomata hejm-aresto, estis sendita al la Internacia Pun-Kortumo en Hago, Nederlando."}, {"text_idx": "#000732", "text": "Jen la nadiro en la kariero de homo antau\u0306e respektata, sed kiu permesis al si malfavore influig\u0302i kaj de ambicio kaj de aliuloj."}, {"text_idx": "#000733", "text": "Dum multaj jaroj Gbagbo estis universitata profesoro pri historio. Tiam li farig\u0302is opoziciano kontrau\u0306 la reg\u0302imoj de la prezidantoj Fe\u0301lix Houphoue\u0308t-Boigny kaj lia posteulo Henri Konan Be\u0301die."}, {"text_idx": "#000734", "text": "Post s\u0302tatrenverso en 1994 Gbagbo farig\u0302is unu el la plej konataj oponantoj de la armea diktatoreco. Fine post frau\u0306da baloto Gbagbo farig\u0302is prezidanto en 2000. Toleris lin eksterlandaj potencoj, por ke li enkonduku reformon kaj repacig\u0302on post interna milito inter la islama nordo kaj la kristana sudo."}, {"text_idx": "#000735", "text": "Pro la interveno de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) estis starigita pacplano. UN sendis soldatojn por protekti pacinterkonsenton inter ribelaj grupoj en la nordo kaj la sudo."}, {"text_idx": "#000736", "text": "Multfoje Gbagbo prokrastis nacian voc\u0302donon por unuigi la landon. Tamen okazis elektoj en novembro 2010. Malvenkis Gbagbo, kiu rifuzis transdoni la povon al Alansane Ouattara."}, {"text_idx": "#000737", "text": "Dum sekvaj tumultoj mortis pli ol 3500 senkulpaj civitanoj, kaj miloj fug\u0302is al najbaraj landoj kiel Ganao, Liberio, Burkino kaj Senegalo. Fine soldatoj de la nordo, subtenantoj de Ouattara, kaj kun la helpo de la internacia komunumo, kaptis la eksan prezidanton."}, {"text_idx": "#000738", "text": "Gbagbo, falinta de honoro al honto, nun frontas al longaj jaroj da mallibero, se la kortumo trovos lin kulpa pro la mortigoj de 3500 kotdivuaranoj kaj pro aliaj krimoj, inkluzive de korupto kaj frau\u0306do."}, {"text_idx": "#000739", "text": "Antau\u0306 25 jaroj la distrikto Gu\u0308ssing en la suda Burgenland1 travivis profundan krizon: malric\u0302eco, senlaboreco de junuloj, s\u0302uldoj, malplena kaso de la komunumo, preskau\u0306a bankroto. Ankau\u0306 la infrastrukturo mizeris. Mankis fervoja linio kaj au\u0306tos\u0302oseo. C\u0302iujare ses milionoj da eu\u0306roj estis pagataj por energiimportoj el Rusio kaj Sauda Arabio kaj tiel perdig\u0302is por la regiono. Tial malgranda grupo da civitanoj evoluigis planon: ni mem produktu la tutan energion, kiun ni bezonas. La reago: lau\u0306ta ridado."}, {"text_idx": "#000740", "text": "Hodiau\u0306 Gu\u0308ssing estas energie au\u0306tarcia kaj ec\u0302 eksportas energion. Ridantoj kaj kritikantoj ig\u0302is admirantoj kaj subtenantoj. Varmo, fuelo kaj elektra kurento estas produktataj c\u0302efe el plantoj kaj biologia rubo rikoltata en la distrikto mem."}, {"text_idx": "#000741", "text": "C\u0302iun jaron 20 000 personoj vizitas Gu\u0308ssing por informig\u0302i pri la nova energiau\u0306tarcio. Gu\u0308ssing disponas ec\u0302 propran hotelon por tio. Tiu novspeca ekologia turismo fluigas c\u0302iujare unu milionon da eu\u0306roj en la distrikton."}, {"text_idx": "#000742", "text": "Kiel realig\u0302is tiu c\u0302i \u201emiraklo\u201d?"}, {"text_idx": "#000743", "text": "Unue komence de la 1990aj jaroj kelkaj homoj decidis ekaktivi. Krome la distrikto Gu\u0308ssing disponas multajn, sed malgrandajn arbarojn, kiujn posedas kamparanoj, kiuj tute ne interesig\u0302is pri produktado de energio el ligno. Nun ili liveras lignon kaj anstatau\u0306 pago ricevas energion en la formo de varmo, elektro au\u0306 fuelo."}, {"text_idx": "#000744", "text": "Simile profitas du pargetfabrikoj. Ili liveras segaj\u0302-lignopecetojn al biomasa centralo kaj kompense ricevas varmon kaj elektron."}, {"text_idx": "#000746", "text": "Domojn oni izolis kontrau\u0306 varmoperdo. Ili estas provizataj per varma akvo, kiu fluas rekte el la biomasa centralo. Tial 35 milionoj da eu\u0306roj restas en la distrikto, c\u0302ar ne plu necesas ac\u0302eti nafton eksterlande."}, {"text_idx": "#000747", "text": "En la Eu\u0306ropa Centro pri Renovigebla Energio EEE2 laboras 14 personoj kaj evoluigas konceptojn por dau\u0306ripova energi-provizado el lokaj resursoj. EEE fondis Eko-energi-landon3, kiu kunordigas energi-rilatan agadon. Krome g\u0302i organizas prelegojn kaj tiaspecan edukadon."}, {"text_idx": "#000748", "text": "La grandaj energikonzernoj, kiuj liveras nafton kaj tergason per multmilkilometraj duktoj, ne g\u0302ojas pri tiu evoluo. Ili volas plu dependigi la homojn kaj dikti la c\u0302iam kreskantajn prezojn por fosilia energio. Sed la prezoj por biomasa energio relative stabilas."}, {"text_idx": "#000751", "text": "La homaro konsumas jare 500 eksaj\u0302ulojn4 da energio."}, {"text_idx": "#000752", "text": "El rekreskanta biomaso eblas jare produkti pli da energio, ol nun jare produktatas sume el nafto, tergaso, karbo kaj nukleoj!"}, {"text_idx": "#000753", "text": "1. Burgenland estas la plej orienta federacia lando de Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#000756", "text": "G\u0302is 26 politikaj partioj esperas akiri favoron de la slovaka publiko en antau\u0306tempaj parlamentaj elektoj en marto 2012. En pasintaj elektoj en 2010 kandidatis 18 politikaj partioj."}, {"text_idx": "#000757", "text": "La koalicio kaj opozicio en la slovaka parlamento akceptigis leg\u0302on pri antau\u0306tempaj elektoj, c\u0302ar la koalicio ne kapablis aprobi en oktobro pligrandigon de la Eu\u0306ropa Fonduso por Financa Stabiligo."}, {"text_idx": "#000758", "text": "Politikologoj opinias, ke la novaj partioj profitos, c\u0302ar elektantoj tedig\u0302as de malnovaj politikistoj. Tiuj prezidis super i.a. subau\u0306skulta skandalo de gazetistoj, krizo en malsanulejoj kaj alta senlaboreco."}, {"text_idx": "#000759", "text": "La analizistoj diras, ke la nombro de novaj au\u0306 malpli konataj politikaj partioj estas tipa esprimo de la krizo de rutina politika sceno. Oni supozas, ke en marto venkos la c\u0302efa opozicia partio SMER."}, {"text_idx": "#000760", "text": "Pro dutagaj studentaj manifestacioj la togolanda registaro anoncis en decembro provizoran fermon de la universitatoj de Lomeo kaj Kara."}, {"text_idx": "#000761", "text": "C\u0302io komencig\u0302is pro registara dekreto pri c\u0302esigo de helpoj kaj stipendioj al meritplenaj studentoj. Aliloke, eble, oni salutus tiun pas\u0302on, sed por tiuj, kiuj konas la metodojn policajn kaj partiajn, per kiuj oni aljug\u0302as stipendiojn en Togolando, kaj la viv- kaj stud-kondic\u0302ojn en la lando, tiu dekreto sonas kiel kas\u0302a eksigo de studentoj."}, {"text_idx": "#000762", "text": "\u201eSen tiu helpo de 80 000 frankoj (c\u0302. 120 eu\u0306roj) dividitaj jare en kvar partojn de po 20 000, ni neniam povos dau\u0306rigi nian studadon g\u0302is diplomitig\u0302o. La vivo en Togolando estas mizera por tiu, kiu devas forlasi sian bienon kaj veni studi en la urbo. Ni sukcesas pagi la luprezon kaj elturnig\u0302as por fari fotokopiojn, sed ni vivtenas nin per tiu helpo\u201d, diris studento."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Unue la manifestacioj pace disvolvig\u0302is, sed la sekvan tagon frumatene estis arestitaj kaj enprizonigitaj pluraj elstaraj studentoj. Armeanoj uzis larmigan gason por disigi la manifestaciantojn. En Kara, 420 km norde de Lomeo, kie la protestoj estis multe pli perfortaj, konstruaj\u0302oj publikaj estas damag\u0302itaj, same kiel privataj domoj."}, {"text_idx": "#000764", "text": "Studentoj de ambau\u0306 publikaj universitatoj decidis dau\u0306rigi pacajn mars\u0302ojn tiom longe, kiom la registaro ne akceptos iliajn postulojn. Cetere la c\u0302eesto de la armeo nur endang\u0302erigas situacion jam malfacilan por la registaro."}, {"text_idx": "#000765", "text": "Notindas, ke preskau\u0306 c\u0302iuj opoziciaj partioj publike montris sian subtenon al la studentoj. Intertempe la protestoj trafis aliajn grandajn urbojn, kie liceanoj kaj gimnazianoj iris surstraten."}, {"text_idx": "#000766", "text": "Nun la registaro multobligas kontaktojn kun la studentoj por provi trovi solvojn. Tamen la kolerego kaj la decidemo, kiuj vigligas la studentojn, pensigas, ke la epoko de \u201estudento-s\u0302afoj\u201d estas pasinta. Rimarkindas krome, ke la universitata urbo Kara estas la naskig\u0302loko de la nuna prezidanto."}, {"text_idx": "#000768", "text": "En junio pasintjare oni instalis en mia urbo Antverpeno, Belgio, 78 parkumejojn por 1000 lueblaj bicikloj. La distanco inter du stacioj estas proksimume 300 metroj. Por lui biciklon oni disponu pri kreditkarto: oni tiel pagas la necesan sumon."}, {"text_idx": "#000774", "text": "La iniciato kongruas kun la politiko de la urbaj instancoj malpliigi au\u0306totrafikon. C\u0302ar mia edzino estas parte paralizita, mi au\u0306tas de tempo al tempo en la urbon. Ec\u0302 mi kiel log\u0302anto nur malfacile trovas la vojon en labirinto de unudirektaj kaj \u2013 pro laboroj \u2013 baritaj stratoj."}, {"text_idx": "#000776", "text": "Mi ankorau\u0306 ne trovis studaj\u0302on, kiu klarigas la sukceson de la lu-bicikloj. Sed Antverpeno havas universitaton kaj altlernejojn kun pluraj terenoj en la urbocentro. Studentoj, kiuj tie vivas nur dum tri kvaronoj de la jaro, preferas lui biciklon anstatau\u0306 alporti propran veturilon kun risko pri s\u0302telo au\u0306 difekto."}, {"text_idx": "#000777", "text": "Krome dungitoj, kiuj ne log\u0302as en la urbo, sed c\u0302iutage tien trajnas, pli rapide atingas siajn oficejojn bicikle ol per plenplenaj tramoj kaj busoj, kiuj dum premhoroj ankau\u0306 limakas."}, {"text_idx": "#000778", "text": "Antverpeno ne pioniris rilate lu-biciklojn. Unue Munkeno, en Germanio, enkondukis la ideon en la jaro 2000. Nun en c\u0302iuj kontinentoj, krom s\u0302ajne en Afriko, troveblas lu-bicikloj. Lau\u0306 Vikipedio, en jam 119 urboj en Eu\u0306ropo eblas lui biciklojn."}, {"text_idx": "#000779", "text": "Pintas kun po 34 urboj Germanio kaj Francio. Parizo havas la plej grandan nombron de bicikloj en Eu\u0306ropo: 20 000. Sed la c\u0302ina urbo Hangg\u0302ou\u0306o multe superas tion per 60 000. Tie la meza distanco inter du lu-stacioj estas nur 100 metroj."}, {"text_idx": "#000780", "text": "Lui biciklon evidente pli kontribuas al la batalo kontrau\u0306 poluado. Mi povas nur aplau\u0306di la iniciaton, kiu sendube ekaperos en multaj aliaj urboj."}, {"text_idx": "#000781", "text": "Al la artikolo Kie la kulpo? (MONATO 2011/12, p. 14) mi volus rimarkigi, ke Eu\u0306ropo volas solvi la ciganan krimadon kaj ciganan problemaron jam kelke da jardekoj ekskluzive per mono. El fondusoj de Eu\u0306ropa Unio (EU) fluegas c\u0302iujare milionoj da eu\u0306roj por la plibonigo de la vivo de c\u0302irkau\u0306 12 milionoj da ciganoj en Eu\u0306ropo. Senrezulte. C\u0302iu civitano kaj politikisto kritikas la situacion, sed neniu proponas konkretan solvon por s\u0302tato. Kio karakterizas la ciganan minoritaton en c\u0302iu lando de EU? Alta krimado, malalta klerecnivelo, alta naskokvanto, malric\u0302eco, katastrofaj vivkondic\u0302oj en ciganaj kolonioj, negado de sociaj valoroj ktp. C\u0302u magia rondo? Kial?"}, {"text_idx": "#000784", "text": "Kelkajn tagojn antau\u0306 kristnasko mi pasigis vesperon c\u0302e policejo. Nu, finfine, vi krias: skurila redaktoro arestita, monpunita, espereble dum la feriaj tagoj enkarcerigata. Sendube pro krimoj kontrau\u0306 gramatiko, stilo, deco kaj eu\u0306roposkeptikismo."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Eu\u0306roposkeptikismo ...? Nu, jes. Leganto (kredeble nun leginto) plendis \u2013 dankon pro la afablaj vortoj \u2013 ke \u201eMONATO denove surrajdis la eu\u0306roskeptikismon\u201d (tiel: certe eu\u0306roposkeptiko). Aldonis mia korespondanto: \u201eEkde la venonta jaro pli bone ke mi elektu por legado pli solidaremajn revuojn\u201d."}, {"text_idx": "#000786", "text": "Mi respondis, vers\u0302ajne vane, ke MONATO, revuo sendependa, ne sekvas apartan politikon. Mi atentigis, ke g\u0302i spegulas la opiniojn de verkantoj/legantoj, kaj, se g\u0302ia enhavo ne sufic\u0302e \u201esolidaremas\u201d (?), oni bonvole artikolu por prezenti kontrastan, eventuale solidaran starpunkton."}, {"text_idx": "#000787", "text": "Tamen malgrau\u0306 tio, ke ekzistas almenau\u0306 unu leganto/leginto, kiu volas min vidi en kag\u0302o, ne pro eu\u0306ro(po)skeptik(ism)o mi vizitis policejon. Mi c\u0302eestis pro afero tiam pri grava \u2013 almenau\u0306 aktuala \u2013 ol skeptiko."}, {"text_idx": "#000788", "text": "Temas pri tio, ke ... nu ... frenezulo minacis ekbruligi la log\u0302ejon de mia filino. Memevidente, ne nur la konstruaj\u0302on sed ankau\u0306, interne, s\u0302in. Mi eksciis pri la afero, kiam, hejmen reveninte post antau\u0306kristnaska butikumado, mia edzino kaj mi trovis telefon-mesag\u0302on de nia plorema, apenau\u0306 kohera, forte timigita filino, kiu volis, ke ni tuj revoku."}, {"text_idx": "#000789", "text": "Tion ni faris kaj konstatis, inter singultoj, ke la edzo \u2013 baldau\u0306 eksedzo \u2013 de s\u0302ia plej bona amikino, sciante, ke nia filino dum kelkaj tagoj solos en sia log\u0302ejo, minacis s\u0302ian vivon. Mi tuj enau\u0306tig\u0302is kaj s\u0302oforis 70 km por esti kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000790", "text": "Survoje \u2013 felic\u0302e la nokto estis milda kaj la s\u0302oseo, trans alta erikejo, facile veturebla \u2013 mi cerbumis pri la afero. Mi sciis, ke mia filino luis c\u0302ambron c\u0302e geedza paro, kiun s\u0302i bone konas jam de la lernejaj jaroj. La paro fakte invitis s\u0302in enlog\u0302ig\u0302i, kiam hazarde s\u0302i eklaboris en la urbo, kie la duopo jam instalig\u0302is."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Baldau\u0306, tamen, la edzo komencis drinki, forestadi, kaj fine amikig\u0302i kun pli juna virino. Lia edzino, perdante esperon pri la geedzeco, forlasis la hejmon kaj luis kun mia filino log\u0302ejon."}, {"text_idx": "#000792", "text": "La edzo, kolera, kun nova kunulino, kaj ne kapabla akcepti, ke respondecas li pro la kolapso de sia geedzeco, subite kulpigis mian tute senpekan filinon \u2013 vivo-rompistinon, kiel li provas kredigi. Au\u0306dig\u0302is tiam la minacoj, unue lamaj, ec\u0302 ridindaj, g\u0302is tamen tiu plej timiga pri bruligo."}, {"text_idx": "#000793", "text": "Atinginte mian filinon, mi akompanis s\u0302in al policejo \u2013 kaj jen la punkto de tiu c\u0302i vidpunkto. C\u0302ar, malgrau\u0306 oftaj raportoj pri misoj kaj mankoj c\u0302e la polico \u2013 organo de subprema s\u0302tato, korupta, rasisma, nekompetenta ktp \u2013 ni trovis nur komprenemon, helpemon kaj altan profesiecon."}, {"text_idx": "#000794", "text": "Evidente, kiel c\u0302e iu ajn organizaj\u0302o, ne c\u0302io perfektas c\u0302e la polico. Do indas kritiki, kiam necesas; sed same indas lau\u0306di, kiam oportunas. Kiel nun."}, {"text_idx": "#000795", "text": "Juna, impone trejnita policanino serioze ekesploris. Komputile s\u0302i tuj konstatis, ke mia filino ne estas plendemulino, ke la minacanto ne pasintece krimis, ke \u2013 per telefonvoko al la (eks)edzino, la amikino de mia filino \u2013 tiu antau\u0306e minacis, sed malpli timige."}, {"text_idx": "#000796", "text": "Tiam prezentis sin pluraj manieroj procedi. Eblus aresti la ulon, venigi lin al la policejo por pliesplori la aferon. Jam ekzistas kialoj por ekprocesi, aldonis la policanino: la afero sufic\u0302e gravas. C\u0302u tion vi deziras?"}, {"text_idx": "#000797", "text": "Ne. Tion ni ne deziras. Ne pro spirito kristnaska, sed pro tio, ke ni taksas lin mense malstabila, malsana: kuracistan, eventuale psikologian helpon li bezonas, ne polican. C\u0302u eblus, ni diris, simple atentigi lin, oficiale, police, ke konduto tia ne permeseblas kaj, se ripetata, tiam li sin trovos en la manoj de la au\u0306toritatoj?"}, {"text_idx": "#000798", "text": "Proponite, konsentite. Kelkajn minutojn poste la policanino, kun kolego, forveturis al la hejmo de la minacanto. Mi ne scias, kion s\u0302i diris, sed mi povas imagi."}, {"text_idx": "#000799", "text": "Tiel c\u0302io kontentige solvig\u0302is. Mia filino pli libere spiras, ne plu timante reveni al la log\u0302ejo; la ulo, vers\u0302ajne mem timigita pro sursojla policanino, ekde tiam silentas; kaj mi ... mi lernis, ke la polico povas ja rapide, efike, home servi al ordinaraj civitanoj, kaj ke ne c\u0302iu policano porkas. Pro tio ni estu dankaj."}, {"text_idx": "#000800", "text": "Lau\u0306 la subtitolo kaj lau\u0306 la \u201edankesprimo\u201d de la au\u0306toro (p. 5) temas pri artikoloj origine aparte publicitaj, poste redakte koherigitaj. En kelkaj lokoj atenta leganto tion ankorau\u0306 rimarkas: okazas kelkfoje ripetig\u0302oj, malofte ec\u0302 etaj enhavaj nekongruoj. Sed dum la legado komence oni estas altirita pro la vigla stilo de la au\u0306toro, iom spicita per etaj \u201eesperantaj\u0302oj\u201d (ekzemple p. 9). Multaj helenaj filozofoj estas prezentataj, ankau\u0306 tekstoj sufic\u0302e nekonataj ec\u0302 al fakuloj \u2013 ekzemple la traktato Pri la sepoj (Peri hebdomado\u0302n1), kiu trovig\u0302as en la hipokrata korpuso."}, {"text_idx": "#000801", "text": "Sed enprofundig\u0302ante kaj rigardante la citaj\u0302ojn, mi pli kaj pli c\u0302agrenig\u0302is: nek estas indikita loko, de kie venas citaj\u0302o (la poemoj de Heziodo, ekzemple, estas tre longaj), nek mi trovis informon pri la tradukinto. Por resti c\u0302e Heziodo: la arang\u0302o de la linioj mirigis min. Dum temas pri regulaj versoj (la heziodaj poemoj estas heksametraj), maldekstra rektigado estas la normo. La tradukoj en la libro ja konsistas el heksametroj \u2013 sed la linioj estas centritaj (p. 19 kaj sekvantaj)."}, {"text_idx": "#000803", "text": "Sed bone, la celo de tia libro ja estas prezenti informojn, ne metrikajn detalojn \u2013 kvankam g\u0302uste por tiu celo ja pli tau\u0306gus pure proza traduko, c\u0302ar tiel oni pli precize kaj detale povas esprimi enhavojn. C\u0302ar tekstolokoj ja ne estas indikitaj, mi almenau\u0306 volis ekscii, kiome la prezentitaj tradukoj bazig\u0302as sur originalaj grekaj tekstoj, kaj kiu estis la tradukinto. Mi do transsaltis al la bibliografio (\u201eUzitaj fontoj\u201d, p. 273 kaj sekvantaj) kaj trovis je g\u0302ia komenco mirigan noton: \u201ePor la libroj, markitaj per (*) estas indikitaj la unuaj eldonoj en la originala lingvo; la sama signo montras klasikajn verkojn de la antikvaj au\u0306toroj.\u201d Kaj do tiun asteriskon oni trovas ekzemple antau\u0306 \u201eAristotelo. Verkoj\u201d, \u201eEsh\u0302ilo. Tragedioj\u201d au\u0306 \u201eKsenofono. Sokratecaj verkoj\u201d (estas multe pli da tiaj ekzemploj). Sed de preskau\u0306 c\u0302iuj antikvaj au\u0306toroj ekzistas tekstaj variantoj \u2013 tion Gudskov komplete ignoras!"}, {"text_idx": "#000804", "text": "Rilate Ksenofonon, la titolo mem estas misgvida: liaj \u201eSokratecaj verkoj\u201d fakte nomig\u0302as \u201eMemoraj\u0302oj pri Sokrato\u201d, \u201eSymposion\u201d kaj \u201eApologia\u201d. Pri kiu lia verko do en konkreta citaj\u0302o temas? Fojfoje ja aperas titoloj en la greka lingvo (kun multaj eraroj), sed sen indiko de la uzita eldono. Pri tradukoj tute ne trovig\u0302as indikoj en la listo de \u201euzitaj fontoj\u201d2."}, {"text_idx": "#000805", "text": "Plulegante mi denove stumblis, nun pro la ofte perforta kaj tute ne konsekvenca \u201eesperantigo\u201d de grekaj vortoj. Kelkaj nomoj, kiel ekzemple Homero, Heziodo3 au\u0306 Platono, estas ja tradicie esperantaj. Sed ekzemple The\u0302baj, la c\u0302efa urbo de Bojo\u0302tia (Beotio) aperas c\u0302e Gudskov en tri diversaj formoj: \u201eTibo\u201d (p. 64), \u201eTibeo\u201d (p. 19) kaj \u201eTebo\u201d (p. 123, 206). Ankau\u0306 la urbo Klazomenai havas tri malsamajn nomojn: \u201eKlozimeno\u201d (p. 101), \u201eKolzimeno\u201d (p. 69) kaj \u201eKlazomeno\u201d (p. 103). La tri mojraj (diinoj de la fato) greke nomig\u0302as Klo\u0302tho\u0302, Lah\u0302esis kaj Atropos; c\u0302e Gudskov: \u201eKlota\u201d, \u201eLah\u0302esa\u201d kaj \u201eAtropa\u201d (p. 130). Kelkaj \u201etransliterumoj\u201d malkas\u0302as ec\u0302 rusan fonon; ekzemple \u201eGefesto\u201d (p. 120; temas pri He\u0302fajstos, la dio de la fajro), \u201egiadoj\u201d (p. 40; hyades, nomo de konstelacio), \u201eFemida\u201d (p. 130; Themis, diino de la justeco) \u2013 kaj ec\u0302 \u201egeliocentrismo\u201d (p. 67). La listo neniel estas fermita."}, {"text_idx": "#000806", "text": "Tiu \u201eesperantiga manio\u201d ankau\u0306 trafas francajn kaj anglajn nomojn: \u201eRusoo\u201d (p. 127; Rousseau); \u201eBrou\u0306no\u201d (p. 137; Brown) \u201eKomtio\u201d (p. 9; Comte); \u201eFojerbah\u0302o\u201d (p. 115; Feuerbach); \u201eImanuilo Kantio\u201d (p. 150; Immanuel Kant) ktp. Okaze, sed ne c\u0302iam, en piednoto aperas \u201enacilingva\u201d nomo. Se temas pri rusaj au\u0306toroj, Gudskov kutime ne tiel traktas la nomojn, nur \u201esimple\u201d transliterumas. Sed grekajn au\u0306torojn la leganto fojfoje apenau\u0306 povas rekoni! Kiu tuj scias, ke sub \u201eEu\u0306gemero\u201d (p. 209) kas\u0302ig\u0302as Eu\u0306he\u0302meros, kaj ke \u201eDiadoro el Miloso\u201d (p. 122) fakte estas Diagoras el Me\u0302los? La hejmurbo de Parmenido g\u0302uste nomig\u0302as Elea, sed en la libro g\u0302i konstante aperas kiel \u201eElajo\u201d (p. 61 kaj sekvantaj)4; do la skolo de la \u201eelajanoj\u201d (multloke) estas komplete misnomita5."}, {"text_idx": "#000807", "text": "\u201eEsperantigitaj\u201d nomoj de insuloj kaj urboj bezonas propran alineon: ofte grekaj nomoj finig\u0302as per \u201e-os\u201d (maskla finaj\u0302o; plurale: \u201e-oj\u201d) au\u0306 per \u201e-on\u201d (neu\u0306tra finaj\u0302o). En sia \u201eesperantigo\u201d la au\u0306toro tiujn finaj\u0302ojn jen aperigas, jen ne \u2013 sen rekonebla reguleco. \u201eAssos\u201d ig\u0302as \u201eAsso\u201d (p. 241), \u201eKition\u201d \u201eKitio\u201d (p. 250), \u201eDelfoj\u201d \u201eDelfo\u201d (p. 130), sed \u201eMe\u0302los\u201d ig\u0302as \u201eMiloso\u201d (p. 122), \u201eKeos\u201d \u201eKioso\u201d (p. 118), \u201eRodos\u201d ec\u0302 nomig\u0302as \u201eRodozo\u201d (p. 239)."}, {"text_idx": "#000808", "text": "Tiaj fenomenoj analogie troveblas en la listo de \u201efilozofaj terminoj\u201d (p. 278 kaj sekvantaj). Ja estas kompreneble, ke logos ne farig\u0302u \u201elogo\u201d, sed \u201elogio\u201d tamen estas misgvida6, c\u0302ar legante tion, oni pensas pri vortoj kiel \u201eteo-logio\u201d au\u0306 \u201ekosmo-logio\u201d. La greka -logia ja estas parenca al logos, sed ne samsignifa. Simile statas aferoj pri \u201earh\u0302eo\u201d, \u201enuso\u201d, \u201eapejrono\u201d kaj \u201estojo\u201d: mi pledas por arh\u0302e\u0302, nou\u0306s, apejron kaj stoa. Cetere ankau\u0306 c\u0302i-loke aperas vortoj presitaj en grekaj literoj \u2013 eraroj bedau\u0306rinde abundas."}, {"text_idx": "#000809", "text": "Estante filologo, mi do c\u0302efe \u201emetiece\u201d komentis la libron; pri la filozofia flanko mi certe ne tiom kompetentas. Tamen mi mallonge vortumos mian impreson: evidente la au\u0306toro estas sufic\u0302e prijug\u0302ema kaj tre certa pri siaj jug\u0302oj. Principe li aplikas la skematismon de Auguste Comte: la homara penso trairas, lau\u0306 li, tri historiajn stadiojn, c\u0302iu el kiuj superfluigas la antau\u0306an (p. 9). Ju pli proksima do al la fina stadio (pri kiu la au\u0306toro havas klaran koncepton) ies pensado estas, des pli bona li estas filozofo. \u201eFina stadio\u201d estas la scienca (kaj ateisma) materiismo."}, {"text_idx": "#000810", "text": "La fruaj filozofoj, lau\u0306 Gudskov, estis iel materiistoj (kvankam en certaj okazoj, ekzemple c\u0302e Heraklito, la au\u0306toro forte penas por kredigi tion), do principe \u201ebonaj\u201d \u2013 Demokrito pli, Pitagoro iom malpli. Sed iam la fidemona maliculo kaj reakciulo Platono krime inventis la \u201eobjektivan ideismon\u201d. Per tio li kaj liaj posteuloj kau\u0306zis principan devojig\u0302on de la filozofio, plagon, kiu dau\u0306radis dum jarcentoj."}, {"text_idx": "#000811", "text": "Eble iuj samideanoj, leginte tiun c\u0302i recenzon, riproc\u0302os al mi troan severecon, argumentante, ke oni ja devas fieri, ke tia verko, detale pritraktanta fruajn helenajn pensulojn, entute aperis en Esperantujo. Mi respondus, ke Esperantujo nepre ne estu ekskluziva ludejo por naivaj idealistoj. Mi fierus, se esperantlingva popularscienca libro sen iu \u201esamideana rabato\u201d povus facile konkurenci kun iu ajn nacilingva verko pri la sama temo. Mia recenzo estu instigo al tiu celo."}, {"text_idx": "#000813", "text": "2. En unu okazo mi testis tradukon: p. 27, fragmento de Solono (supre). La greka teksto estas facile trovebla; mi faris mian propran tradukon kaj komparis g\u0302in kun tiu prezentita de Gudskov. La rezulto estis por mi nekontentiga."}, {"text_idx": "#000814", "text": "3. \u201eHeziodo\u201d tamen estas nekonvena formo, c\u0302ar la originala nomo estas \u201eHe\u0302siodos\u201d (ne kun \u201ez\u201d)."}, {"text_idx": "#000815", "text": "4. Ekzistis kaj la urbo Elea kaj la urbo Elaja, tute malsamaj civitoj \u2013 eble okazis intermiksado."}, {"text_idx": "#000816", "text": "5. La anojn de la skolo oni prefere nomu \u201eeleatoj\u201d (lau\u0306 la greka nomo \u201eeleataj\u201d); \u201eeleanoj\u201d ja simple estas civitanoj de Elea."}, {"text_idx": "#000817", "text": "6. Tiu \u201emisgvido\u201d havas rimarkeblan efikon c\u0302e la karakterizado de la pensoj de Heraklito!"}, {"text_idx": "#000818", "text": "Nikolao Gudskov: Kiel la homo ekis pensi. Eseoj pri la helena filozofio. Eldonejo Impeto, Moskvo, 2012. ISBN 978-5-7161-0235-4. 285 pag\u0302oj kun bibliografio, glosaro de fakaj terminoj kaj indekso de nomoj."}, {"text_idx": "#000819", "text": "Aglo-okula abonanto de MONATO, Ramon Perera, kiu naskig\u0302is kaj log\u0302as en Barcelono, atentigas, ke la foto, kiu akompanis la artikolon pri starveturiloj (MONATO, 2011/12, p. 15), estas farita en la placo Sant Jaume en la kataluna urbo. La sandvic\u0302ejo videbla en la foto nun portas alian nomon. Dankon pro la informoj!"}, {"text_idx": "#000820", "text": "Okazis fine de novembro parlamenta elekto en Nov-Zelando kaj, kiel planite, nur tri semajnojn post la tiea rugbea mondpokalo. La nov-zelanda teamo gajnis la pokalon, kiu eble helpis la registaron regajni voc\u0302ojn. Tamen sang\u0302ig\u0302is la politika pejzag\u0302o."}, {"text_idx": "#000821", "text": "La partioj Asocio de Konsumantoj kaj Impostpagantoj (AKI) kaj Estonteco Unuig\u0302inta (EU) gajnis po nur unu mandaton, dum Nov-Zelando Unue, estrata de Winston Peters [u\u0306instn pitrz], kiu perdis c\u0302iujn siajn seg\u0302ojn en 2008, surprize c\u0302i-foje gajnis ok."}, {"text_idx": "#000822", "text": "La Maoria Partio, kiu suferis pro disig\u0302o kaj formig\u0302o de nova partio nomata simple Mana, kio signifas en la maoria \u201eprestig\u0302o\u201d, gajnis tri mandatojn; Mana nur unu. Disig\u0302is la partio, kiam unu el g\u0302iaj membroj, Hone Harawira, malvolis kunlabori kun la reganta Nacia Partio kontrau\u0306 sia emo subteni malric\u0302ulojn. La Verda Partio akiris 14 seg\u0302ojn (11 % de la porpartiaj voc\u0302oj), sian g\u0302is nun plej bonan rezulton."}, {"text_idx": "#000823", "text": "La Nacia Partio sub sia estro kaj c\u0302efministro John Key [g\u0302on ki] gajnis 59 seg\u0302ojn (47 % de la porpartiaj voc\u0302oj) \u2013 la plej grandan nombron, kiun ricevis iu ajn partio, dum oni uzas ekde 1996 t.n. miksmembran proporcian sistemon (simile al tiu en Germanio). En 2002 la partio rikoltis nur 20 %."}, {"text_idx": "#000824", "text": "La Laborista Partio ricevis 34 seg\u0302ojn (27 %). Malpliig\u0302is g\u0302ia subteno s\u0302ajne pro la populareco de la c\u0302efministro, John Key. Post la elekto rezignis kaj la estro kaj la vicestro de la Laborista Partio. La elektita nova estro estas David Shearer [dejvid s\u0302ira], parlamentano dum nur du jaroj. Antau\u0306e li laboris c\u0302e diversaj internaciaj organizaj\u0302oj, inkluzive de Unuig\u0302intaj Nacioj en Irako."}, {"text_idx": "#000825", "text": "La proporcio de civitanoj, kiuj voc\u0302donis, estis nur 74%. Jen la rezultoj kompare kun antau\u0306aj elektoj:"}, {"text_idx": "#000826", "text": "Por atingi parlamentan plimulton Key marc\u0302andis kun la unupersonaj \u201epartioj\u201d, donante al iliaj unuopaj membroj ministrajn postenojn. La reprezentantoj de AKI kaj EU farig\u0302is ministroj, kvankam ekster la kabineto, kaj do tiel malgrau\u0306 eta elcento de la voc\u0302oj tamen ludas grandan rolon en la nova registaro."}, {"text_idx": "#000827", "text": "La Maoria Partio konsentis subteni la registaron pri konfido kaj monlivero, sed rajtas voc\u0302doni kontrau\u0306 la propono parte forvendi diversajn energikompaniojn posedatajn de la registaro. La du kunestroj de la Maoria Partio ricevis ministrajn postenojn ekster la kabineto."}, {"text_idx": "#000828", "text": "En la unua mandatperiodo de la Nacia Partio (2008-2011) la registaro adoptis mezan vojon, ekzemple g\u0302i promesis dau\u0306rigi la socihelpan sistemon \u201eLabori por familioj\u201d kaj ne privatigi s\u0302tatajn entreprenojn, inkluzive de banko kaj energikompanioj. Kiam la publiko protestis kontrau\u0306 proponoj mini en naciaj parkoj, la registaro cedis."}, {"text_idx": "#000829", "text": "C\u0302i-foje g\u0302i revenis al siaj pli kutimaj, dekstremaj programeroj, ekzemple vendi g\u0302is 49 % akciojn en kelkaj energiorganizaj\u0302oj. La registaro prezentas tion kiel eblon por investemaj civitanoj gajni monon el la rento de akcioj."}, {"text_idx": "#000830", "text": "Por diferencigi sin de la Nacia Partio, la Laborista Partio prezentis planojn interalie por malrapide pliigi la pensian ag\u0302on (por s\u0302pari monon dum la proporcio de maljunuloj pligrandig\u0302as) kaj forigi aldonvaloran imposton pri fres\u0302aj fruktoj kaj legomoj (por helpi al malric\u0302uloj toleri la elspezon por bonaj mang\u0302aj\u0302oj). Tiuj proponoj ne multe ekscitis, do oni ne atendas, ke la Nacia Partio ilin adoptos."}, {"text_idx": "#000831", "text": "Samtempe kun la parlamenta baloto okazis referendumo por decidi, c\u0302u dau\u0306rigi la miksmembran proporcian elekto-sistemon. El la voc\u0302donintoj 56% jesis kaj 41% neis, do restos la sistemo. Tamen sekvos enketo, c\u0302u eblos g\u0302in iel plibonigi."}, {"text_idx": "#000832", "text": "Intertempe verduloj demandas, c\u0302u la registaro kapablus reagi al mara ekologia katastrofo. La demandoj sekvas la pereon de kontenera s\u0302ipo sur rifo 22 kilometrojn for de Tauranga."}, {"text_idx": "#000833", "text": "En la maron likis centoj da tunoj da petrolo el la s\u0302ipo kun 22 filipinaj maristoj, registrita en Liberio, posedata de greka kompanio, kaj luita de alia. Necesis ses semajnoj por forigi la enmaran brulaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000835", "text": "Tri internaciaj taksistoj de kreditindeco reduktis la kreditan klasifikon de NZ pro duboj pri la nivelo de privataj s\u0302uldoj. Problemoj en Eu\u0306ropo kaj Nord-Ameriko ombre efikas sur la ekonomian situacion ankau\u0306 en Nov-Zelando."}, {"text_idx": "#000836", "text": "Dume protestantoj okupadas lokojn en la c\u0302efaj urboj, kiel aliloke tra la mondo, kontrau\u0306 avareco kaj korupto de la plej ric\u0302aj homoj kaj (precipe) kompanioj."}, {"text_idx": "#000837", "text": "Manifestacioj sed kontrau\u0306, ne por"}, {"text_idx": "#000838", "text": "Levig\u0302is en Rusio ondo de protestoj post la decembraj parlamentaj balotoj. Multaj opinias, ke la rezultoj de la balotoj estis falsitaj. En la interreto multas pruvoj: civitanaj observantoj en la balotejoj registris misojn kaj falsadojn kaj tuj afis\u0302is informojn en la reto."}, {"text_idx": "#000839", "text": "Oni do opinias, ke la potenculoj trompis, ke ne validas la novelektita parlamento. Tamen oficiale akceptitaj estas la rezultoj de la balotoj. Tio farig\u0302is lasta guto."}, {"text_idx": "#000840", "text": "La protestantoj sentas c\u0302efe, ke ne plu eblas toleri falson kaj trompon de la flanko de la potenculoj. Ne tuj naskig\u0302is tiu sento. C\u0302io komencig\u0302is antau\u0306 du jaroj dum someraj incendioj, kiam s\u0302tataj respondeculoj misinformis pri la brulegoj. Tiam ordinaraj homoj unuig\u0302is por mem ac\u0302eti ekipaj\u0302ojn, organizi ekspediciojn al la plej problemaj lokoj, ofte anstatau\u0306ante s\u0302tatajn fajrobrigadojn."}, {"text_idx": "#000841", "text": "En la sama tempo aperis alia iniciato \u2013 volontula tac\u0302mento Liza Alert (simila al Amber Alert en Usono), por serc\u0302i homojn perditajn. Kvincent volontuloj unuig\u0302is, kiam la polico rifuzis serc\u0302i kvinjaran knabinon kaj s\u0302ian onklinon. La volontuloj montris sin pli efikaj ol la s\u0302tata polico."}, {"text_idx": "#000842", "text": "Iom pli frue aperis \u201ebluaj siteletoj\u201d \u2013 nun vaste konata movado de au\u0306toposedantoj. Lau\u0306 la trafikregularo oni cedu la vojon al la au\u0306toj kun bluaj signallampoj sur la tegmento \u2013 tiuj uzataj c\u0302efe de policistaj, fajrobrigadaj kaj ambulancaj veturiloj. Sed krom tiuj servoj c\u0302irkau\u0306 mil au\u0306toj en Rusio havas bluajn signallampojn. Ilin uzas diversaj altranguloj \u2013 de membroj de la registaro g\u0302is estraranoj de Gazprom kaj Rusiaj Fervojoj. La blua signallampo farig\u0302is privilegio de burokratoj kaj iliaj familianoj en urboj plenplenaj je trafiks\u0302topig\u0302oj. S\u0302oforoj de la luksaj au\u0306tegoj kun bluaj signaloj ofte tute ignoras la trafikregularon, kondutas malbone kaj minacas al aliaj stirantoj. Policistoj ofte blokas tutajn avenuojn dum kelkaj horoj por ke iu altranga burokrato kuregu hejmen senprobleme dum c\u0302iuj aliaj \u201eordinaraj personoj\u201d, ec\u0302 ambulancoj, atendas lin pasi en longaj trafiks\u0302topig\u0302oj."}, {"text_idx": "#000843", "text": "La ordinaraj au\u0306toposedantoj rimarkis, ke ludila porinfana siteleto tre similas per sia formo al signallampo, kaj ili komencis alglui bluajn siteletojn sur tegmentojn de siaj au\u0306toj kiel protesto kontrau\u0306 la multeco de signallampoj kaj la blokado de stratoj. La movado farig\u0302is simbolo de civitana socio."}, {"text_idx": "#000844", "text": "Pro tio lastatempe venis surstraten protestantoj, precipe plej kreemaj, kleraj kaj prosperaj personoj. Ili sin organizas per interretaj kaj aliaj sociaj forumoj. Ili disponas pri pli da sendependaj informo-fontoj ol aliaj, malpli monhavaj homoj."}, {"text_idx": "#000845", "text": "Tiuj c\u0302i protestantoj obeas la leg\u0302on kaj pagas impostojn. Ili ne volas revolucion. Sed ili certas, ke la potencon en la lando kaptis koruptuloj kaj krimuloj, ke ne plu ekzistas sendependa jug\u0302istaro au\u0306 honestaj policistoj. Ili postulas, ke potenculoj, jug\u0302istoj kaj c\u0302iuj aliaj obeu la saman leg\u0302aron."}, {"text_idx": "#000846", "text": "Sed jen la problemo. Lau\u0306leg\u0302e ne eblas s\u0302ang\u0302i tion, kion ili postulas. Ne eblas nuligi la rezulton de la balotoj, ne eblas eksigi parlamenton kaj prezidanton. Krome la potenculoj malemas konversacii kun la protestantoj."}, {"text_idx": "#000847", "text": "Cetere mankas al la protestantoj fokuso. Ili ne povas interkonsenti pri unusola gvidanto. Do surstrate kunvenas tro malsamaj fortoj: komunistoj, demokratoj, naciistoj, liberaluloj. Krome, kaj pli grave, ili manifestacias ne por, sed kontrau\u0306. Do, se Vladimir Putin kaj la parlamento ja eksig\u0302us, kiel postulas la protestantoj, ankorau\u0306 ne estas proponitaj homoj, kiuj okupus tiujn postenojn."}, {"text_idx": "#000848", "text": "Cetere ne klaras la reago de la potenculoj. La prezidanto, Dmitrij Medvedev, parolas pri liberaligo de la leg\u0302aro. Putin, tamen, primokas la manifestaciantojn, dirante, ke ili surstratig\u0302as pro mono. Dum la potenculoj parolas pri justeco, tribunaloj, ne konsiderante la argumentojn de advokatoj, kondamnas opoziciulojn al malliberejo. Sergej Udalcov kaj Taisija Osipova estas la plej vaste konataj."}, {"text_idx": "#000849", "text": "Tamen io s\u0302ang\u0302ig\u0302is: la etoso en la socio, almenau\u0306 en la plej grandaj kaj gravaj urboj, Moskvo, Peterburgo. Pli kaj pli klare videblas nekongrueco inter la reagoj de la potenculoj, pli kaj pli klare au\u0306deblas falso en iliaj vortoj. Neniu plu kredas al la vortoj de la prezidanto, neniu plu kredas je sendependeco kaj justeco de tribunaloj, neniu plu kredas al politikistoj kaj iliaj partioj. Tamen oni ne scias, kiun kredi."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Rusio vekig\u0302as. Sed vekig\u0302inte, oni devas ellitig\u0302i, purigi la dentojn, matenmang\u0302i kaj, finfine, ion fari."}, {"text_idx": "#000851", "text": "La decembra socia enketo de Levada-centr montris, ke 45 % de la rusianoj taksas la lastajn balotojn malhonestaj, sed 35 % kontentas. Preskau\u0306 20 % de la enketitoj certas, ke okazos pli da misoj kaj falsadoj dum venontaj prezidantaj balotoj. Pri la eksigo de Putin pretas insisti 35 %, dum 25 % subtenas la ideon eksigi la j\u0302us elektitan parlamenton."}, {"text_idx": "#000852", "text": "Slovaka diplomato estas nomumita speciala sendito al Afganio. Anoncis la g\u0302enerala sekretario de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN), Ban Ki-mun, ke Ja\u0301n Kubis\u030c [jan kubis] ekanstatau\u0306is la svedan diplomaton Staffan de Mistura la 1an januaro 2012."}, {"text_idx": "#000853", "text": "Kubis\u030c, 59-jarag\u0302a, komencis sian karieron en la diplomatia servo de la tiama C\u0302eh\u0302oslovakio. Li parolas kvin lingvojn kaj estas eksa ministro pri eksterlandaj aferoj de Slovakio (2006-2009). Ekde tiam li okupis oficon kiel c\u0302efo de la Ekonomia Komisiono por Eu\u0306ropo de UN en G\u0302enevo."}, {"text_idx": "#000854", "text": "Lia nova posteno estas politike tikla. Tri fojojn en la lastaj kvar jaroj estis s\u0302ang\u0302ita la speciala sendito por Afganio. Lau\u0306 UN lia posteno en Afganio estas unu el la plej postulemaj en la mondo."}, {"text_idx": "#000855", "text": "En Afganio UN certigas politikan kaj homaman helpon kaj informas pri la kvanto de viktimoj de la konflikto."}, {"text_idx": "#000856", "text": "Ankau\u0306 c\u0302i-jare la serba prezidanto Boris Tadic\u0301, akompanate de la rusa ambasadoro en Beogrado, decidis viziti Kosovon por c\u0302eesti solenaj\u0302ojn okaze de la Kruca Tago (ortodoksa kristnasko, la sesa de januaro) kaj meson en monah\u0302ejoj de Peja kaj Dec\u030can."}, {"text_idx": "#000857", "text": "Promesis Tadic\u0301, ke tio estos privata vizito kaj ke li nenion diros koncerne politikon. La registaro de Kosovo akceptis lin sed popolanoj, gvidataj de la partio Memdecido de Albin Kurti, forte protestis ekde la landlimpunkto de Merdar g\u0302is la koncernaj monah\u0302ejoj."}, {"text_idx": "#000858", "text": "La viziton de Tadic\u0301 kontrau\u0306staris ankau\u0306 lia eksedzino, Irina, nun monah\u0302ino en Peja. S\u0302i petis helpon de KFOR, la tiea internacia pac-truparo sub Nord-Atlantika Traktato-Organizaj\u0302o, por helpi s\u0302in portempe translokig\u0302i en alian monah\u0302ejon, tiun de Budisan de la distrikto Klina."}, {"text_idx": "#000859", "text": "Malgrau\u0306 promesoj, tamen, Tadic\u0301 ja parolis pri politiko. \u201eSerbio neniam rekonos la suverenecon de Kosovo kaj neniam rezignos pri paralelaj serbaj strukturoj en kvar komunumoj en la norda Kosovo\u201d, li diris."}, {"text_idx": "#000860", "text": "La kvar komunumoj konsistigas kvaronon de la teritorio de Kosovo. Tial la vicc\u0302efministro, Hajredin Kuqi, deklaris, ke oni ne plu al Tadic\u0301 permesos eniri Kosovon ... kio tamen malfacile kredeblas."}, {"text_idx": "#000861", "text": "Italio plurlingva: la deveno de la etruska"}, {"text_idx": "#000862", "text": "Italio, kun sia nuna universo de dialektoj kaj minoritataj lingvoj, estas en la moderna mondo unu el la landoj plej orientitaj al t.n. plurlingveco. Malpli konate estas, ke ec\u0302 en la antikva epoko la lando estis karakterizata de simila emo al multlingveco: en la itala duoninsulo fakte kunvivis, antikve, \u201emozaiko\u201d de lingvoj malsamdevenaj, hodiau\u0306 nur parte konataj kaj dec\u0302ifritaj."}, {"text_idx": "#000863", "text": "Latino estis komence la lingvo de unusola urbeto (Romo), tial tute nekonata en la cetero de la duoninsulo, kies log\u0302antoj parolis aliajn lingvojn. C\u0302i-lastajn (ekzemple la faliskan, la oskan, la umbran, la mesapian, la pravenetan, la lepontan) la fakuloj kutime nomas \u201eitalikaj lingvoj\u201d. Ni konas ilin, c\u0302ar ili bons\u0302ance estis ekskribitaj, antau\u0306 ol latino, disvastig\u0302ante, ilin englutis. La plej bone dokumentita (per 11 000 surskriboj, al kiuj c\u0302iujare kromaj aldonig\u0302as) estas la etruska. Kia lingvo estis la etruska?"}, {"text_idx": "#000864", "text": "Jam en la klasika epoko kunestis du opinioj. Lau\u0306 la unua, la etruskoj estis au\u0306toktonoj: eventuale, ili mem suferintis invadojn de la flanko de aliaj popoloj. Lau\u0306 la dua opinio, s\u0302uldata al la verkisto Herodoto, la etruskoj venis male el Malgrandazio. La helenoj kredis, ke Lydos kaj Tyrrhenos (prapatroj respektive de la lidoj kaj de la etruskoj) fratis. Do, lidoj kaj etruskoj estis, lau\u0306 ili, parencaj popoloj. Lau\u0306 tiu tradicio, Tyrrhenos, fug\u0302inte el Malgrandazio, establig\u0302is en Italio."}, {"text_idx": "#000865", "text": "C\u0302i tiu versio ricevis ian konfirmon, kiam \u2013 fine de la 19a jarcento \u2013 oni trovis sur la greka insulo Lemnos surskribon, au\u0306 pli precize du apartajn surskribojn, kiuj trovig\u0302is sur la sama steleo. Se la surskribo estus skribita etruske, tio ne mirigus nin aparte. Povus fakte temi pri hazardo: ekzemple, unuopa etrusko povus esti mortinta malproksime de la propra patrolando. Sed la surskribo ja estis skribita en lingvo \u201esimila\u201d al la etruska. En Lemnos do vivis probable popolo, kiu parolis lingvon similan, ne egalan, al la etruska, lingvon interalie s\u0302ajne ec\u0302 pli arkaikan ol la komuna etruska. Iel ajn, estas klare, ke ni ne rajtas pro tio supozi veran parencecon inter la etruska kaj, g\u0302enerale, la lingvoj anatoliaj."}, {"text_idx": "#000867", "text": "Ankau\u0306 la bulgara lingvisto Vladimir Georgiev estis konvinkita pri la anatolia deveno de la etruska, sed li sin turnis al la hitita, ne al la lida. Lau\u0306 li, la etruska estas antikva fazo de la hitita, sed lia teorio ne havis sukceson. La punktoj de kontakto estas, ankau\u0306 c\u0302i-foje, tro izolaj. En la etruska la genitivo antau\u0306vidas ekzemple la finaj\u0302on \u201e-l\u201d. En la hitita, samkiel en la lida, la sufikso \u201e-l\u201d karakterizas apartenajn adjektivojn: tiaj adjektivoj trovig\u0302as en multe da aliaj lingvoj, ekzemple en latino: \u201ehostilis\u201d signifas \u201eapartena al malamiko\u201d (latinlingve \u201ehostis\u201d), \u201epuerilis\u201d signifas \u201eapartena al infano\u201d (latine \u201epuer\u201d). La simileco de tiu \u201e-l-\u201d al la finaj\u0302o \u201e-l\u201d de la etruska estas sekve vers\u0302ajne ne tro signifa. Do, la unusola lingvo efektive kaj pruvite simila al la etruska estas tiu de la insulo Lemnos en Grekio."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Kelkaj fakuloj pripensis ec\u0302 ligitecon de la etruska al la eu\u0306ska, sed temas pri nepruveblaj\u0302oj. La nuntempa lingvoscienco ne akceptas fantazion. Cetere, la lingva valoro de etruskaj surskriboj varias: multaj estas mallongaj kaj ne aparte gravaj (ekzemple ni havas proprajn nomojn, tombajn skribojn ktp). Sed kelkaj de ili estas signifaj, kiel la t.n. Mumio de Zagrebo, envolvita en bendo, kiu entenas tre longan ritan tekston. G\u0302i estas la plej granda (kaj malfacila) teksto en niaj manoj. Krom la jam menciitaj, konatas ankau\u0306 aliaj tekstoj, kiel la t.n. cipo de Perug\u0302o (speco de kontrakto, kiu rilatas proprietojn kaj iliajn limojn) au\u0306 iu vota surskribo, sur oraj lamenoj, el Pyrgi, skribita kaj en la etruska kaj en la fenica. La manko de tradukoj al konataj lingvoj ne ebligas al ni facilan tradukadon, kvankam la legado de la tekstoj relative simplas. Tio c\u0302i okazas, c\u0302ar la etruska estis skribata en alfabeto tre simila al la greka. En la tuta iama Italio, kun la sola escepto de la fenicaj surskriboj, oni c\u0302iam kaj c\u0302ie uzis grekdevenajn alfabetojn. La etruskoj funkciis ec\u0302 kiel \u201eperantoj\u201d de la greka alfabeto por aliaj italikaj popoloj."}, {"text_idx": "#000869", "text": "Eraras, kiu opinias, ke vortaro estas nura (kaj enuiga) kolekto de vortoj. Krom tio, vortaroj senescepte estas ankau\u0306 minejoj, el kiuj oni povas c\u0302erpi signifojn, sonojn, historiojn, bildojn, konceptojn, elvokojn kaj, per eta peno, vivmanierojn kompletajn. Ili kutime simbolas ankau\u0306 la kulturon \u2013 unikan kaj neripeteblan \u2013 de iu nacio. Tia enkonduko estas aparte tau\u0306ga por prezenti novan vortaron Dizionario dei giochi (Vortaro de ludoj), verkitan de la italoj Andrea Angiolino kaj Beniamino Sidoti kaj publikigitan antau\u0306 nelonge de la eldonejo Zanichelli [dzanikeli]: g\u0302i donacas al la leganto ne simplajn vortojn, sed c\u0302iuspecajn ludojn kun ilia aparta vorttrezoro, tiel estigante la unuan kompletan inventaron de ludoj pli-malpli disvastig\u0302intaj en la t.n. \u201ebela lando\u201d (itale \u201ebelpaese\u201d)."}, {"text_idx": "#000870", "text": "Foliumante c\u0302i tiun verkon, oni povas plenkomplete informig\u0302i pri c\u0302iaj rondodancoj kaj soliteroj, same kiel pri la origino de s\u0302nurtirado kaj de la onda fervojo, kun sekcio specifa pri la ludiloj jam enirintaj en la historion de la lando: elektraj trajnetoj, au\u0306tokurejoj, la tablofutbalo calciobalilla [kalc\u0302obalila], italaj ludkartoj (malsamaj de urbo al urbo kaj ne tre similaj al la francaj) au\u0306 popularaj pupoj, kiel t.n. Cicciobello [c\u0302ic\u0302obelo] au\u0306 la nepereema Barbie [barbi]."}, {"text_idx": "#000872", "text": "Jam multas la ac\u0302etintoj de tiu c\u0302i interesa vademekumo, kiu rapide kaj facile ebligas identigi ec\u0302 la plej misterajn ludojn, kiuj troveblas en subtegmentoj kaj keloj au\u0306 foje observeblas en muzeoj kaj popolfestoj. Samtempe la vortaro malkas\u0302as, al la fremduloj, rilaton de la italaj civilizo kaj kulturo, kiu estas kutime flankelasata au\u0306 subtaksata, sur kiu tamen bazig\u0302as plure da dirmanieroj \u2013 kaj, se tiel diri, \u201efarmanieroj\u201d \u2013 de la ankorau\u0306 (malgrau\u0306 la ekonomiaj malfacilaj\u0302oj) ludema itala socio."}, {"text_idx": "#000874", "text": "Jen la rezultoj de popolnombrado unuafoje okazinta surbaze de log\u0302ado-registroj. La esploroj montras ankau\u0306, ke log\u0302antoj tendencas fug\u0302i el urboj kamparen. Krome la socio maljunig\u0302as."}, {"text_idx": "#000875", "text": "C\u0302iuj federaciaj landoj plimultigis sian log\u0302antaron, sed pleje Vieno (+ 11,2 %), Vorarlberg kaj Tirolo (po + 5,7 %). En la federacia c\u0302efurbo Vieno log\u0302as nun 1,72 milionoj da homoj, ankau\u0306 c\u0302i-foje pli ol la log\u0302antaro de Malsupra Au\u0306strio. Sola escepto estas Karintio, el kiu ekde jaroj fug\u0302as kleruloj al Stirio kaj Vieno."}, {"text_idx": "#000876", "text": "La plej grandan pliig\u0302on de la log\u0302antaro havas urboj kaj ties c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj. Inter la provincaj c\u0302efurboj pinte estas Graz kun + 16,8 % da log\u0302antoj, sekvata de Eisenstadt (+ 16 %) kaj Vieno."}, {"text_idx": "#000878", "text": "La nombro de eksterlandanoj draste kreskis. Nun en Au\u0306strio c\u0302iu nau\u0306a persono (entute 957 000) havas eksterlandan s\u0302tatanecon. Germanoj kun 152 000 personoj estas la plej granda enmigrinto-grupo. Plej grandan parton de eksterlandanoj havas Vieno (13,3 %), Vorarlberg (13,3 %) kaj Salcburgo (13,1 %)."}, {"text_idx": "#000879", "text": "Tute ordinara, vers\u0302ajne, eblas nomi mian vivon. Mi mem estas ordinara, mezag\u0302a, jam preskau\u0306 40-jara, viro, nek fama sciencisto, nek politikisto au\u0306 aktoro. Ankau\u0306 mia profesio estas ordinara \u2013 kuracisto, se esprimi pli g\u0302uste, kirurgo. Kaj ankau\u0306 ne eblas nomi min perfekta kirurgo. Ankau\u0306 c\u0302i tie mi estas tute ordinara. Tamen, ankau\u0306 ne malbona, kiel oni diras. Foj-foje mi faras sukcesajn operaciojn, sed la malfacilajn, komplikajn mi dume ne kurag\u0302as fari, nur asistas."}, {"text_idx": "#000880", "text": "Persona vivo: nu, c\u0302i tie eblas diri, ke mi diferencas de la plimulto da aliaj homoj. Mi estas solulo. Antau\u0306e mi log\u0302is kun miaj gepatroj, sed jam delonge tiuj estas forpasintaj, kaj mi restis sola. Nek edzinon, nek infanojn mi havas. Vers\u0302ajne mi estas normala viro, sed ial mi timas virinojn. Mi timas demandi ilin pri io kaj ricevi negativan respondon."}, {"text_idx": "#000881", "text": "Ec\u0302 s\u0302atokupon ian mi ne havas \u2013 mi ne estas kolektanto de io, mi ne s\u0302atas c\u0302asi au\u0306 fis\u0302kapti, kion kutime s\u0302atas multaj viroj \u2013 c\u0302iam mi kompatas bestojn kaj fis\u0302ojn. La tutan tempon mi pasigas au\u0306 en hospitalo, kie mi laboras (kaj, kio estas interesa, mi ege s\u0302atas mian laboron), au\u0306 hejme, c\u0302efe legante librojn. Jes, la legado eble estas mia sola s\u0302atokupo."}, {"text_idx": "#000883", "text": "La vojo de la hospitalo al mia hejmo ne estas longa. Mi bezonas nur proksimume 35-40 minutojn por perpiede atingi mian hejmon. Sed g\u0302i havas ne tiom agrablan pecon \u2013 mi devas preteriri c\u0302iam malzorgatan arbareton, plenan je diversaj rubaj\u0302oj. Mi entute ne povas kompreni homojn, kiuj promenante forj\u0302etas ien ajn diversajn ne bezonatajn c\u0302ifonojn, restaj\u0302ojn de iaj mang\u0302etaj\u0302oj, iajn paperojn kaj similajn. Kaj krome, mi ne s\u0302atas tiun vojpecon, c\u0302ar g\u0302i c\u0302iam estis kaj estas en mallumo. Neniaj lumigiloj estas lau\u0306 la vojo. Kaj mi, ne tre bone vidante, precipe en mallumo, devas tiun parton iri \u201elau\u0306memore\u201d."}, {"text_idx": "#000885", "text": "Atente, kiel permesis al mi mallumo, mi observis, kio okazis al la virino. Mi ne povis veni al ia konkreta resumo. Estis bezonata rapida medicina helpo. Felic\u0302e mi ne povas taksi min malforta. Kaj mi prenis la virinon surbraken kaj portis s\u0302in kiel eble plej rapide en la hospitalon. Felic\u0302e tiu rea vojo ne estis longa."}, {"text_idx": "#000886", "text": "Kiel ofte okazas, en koridoroj de la hospitalo mi renkontis neniun. Bone, ke mi mem estis laboranta tie kaj orientig\u0302is en g\u0302i. Rapide mi portis la virinon en liberan c\u0302ambron kaj jam tie komencis atente observi kaj esplori, kio okazis. Kiel helpanton mi vokis flegistinon, relative junan, sed spertan kaj silenteman. Al mi c\u0302iam plac\u0302is, kiel s\u0302i laboras."}, {"text_idx": "#000887", "text": "La observado montris, ke la kompatinda havas ian fres\u0302an batmakulon, pro kiu s\u0302i mem kaj s\u0302ia vestaj\u0302o estis makulitaj per sango. Evidente s\u0302i perdis la konscion pro forta bato, ricevita c\u0302u post falo, c\u0302u de iu. Lau\u0306 onidiroj en nia urbo kaj c\u0302efe en nia regiono konstante \u201eagis\u201d iu seks-maniulo. Sed mi kun la flegistino ne trovis spurojn de iaj perfortoj."}, {"text_idx": "#000888", "text": "Pasis tri diurnoj, post kiam la junulino trafis en la hospitalon. C\u0302iutage mi vizitadis s\u0302in, sed ne estis videble iuj tre pozitivaj s\u0302ang\u0302oj. S\u0302i estis same senkonscia. Eble la trau\u0306matita kapo \u2013 post serioza observado sur g\u0302i estis bone videbla postsekvo de tiu bato \u2013 ne permesis al la paciento rapide rekonsciig\u0302i."}, {"text_idx": "#000890", "text": "Mi ankau\u0306 provis el policaj fontoj trovi ion pri malaperinta virino. Sed, sensukcese ..."}, {"text_idx": "#000891", "text": "Venis la kvina tago de s\u0302ia ekesto en la hospitalo. Mi denove estis dej\u0302oranta kuracisto. Post kutimaj proceduroj, post vizito al miaj pacientoj, mi portempe eksidis c\u0302e la lito de nia nekonatino. Mi jam rimarkis, ke al mi plac\u0302as dej\u0302ori g\u0302uste c\u0302e s\u0302ia lito."}, {"text_idx": "#000892", "text": "\u2013 Kie mi estas? \u2013 hazarde ekau\u0306dis mi malfortan voc\u0302on de la junulino. Mi ne scias, eble tio estas mia subjektiva opinio, sed la voc\u0302o, malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i estis tre malforta, estis melodia, belega. Almenau\u0306 ankau\u0306 g\u0302i plac\u0302is al mi, same kiel la junulino mem."}, {"text_idx": "#000893", "text": "\u2013 Vi estas en hospitalo. C\u0302u vi memoras, kio al vi okazis? \u2013 reeh\u0302is mi."}, {"text_idx": "#000895", "text": "\u2013 C\u0302u vi ne memoras, kio estis antau\u0306 kelkaj tagoj? Kie vi estis? Kie promenis? Eble vi ien rapidis lau\u0306 la oficaj devoj?"}, {"text_idx": "#000897", "text": "\u2013 Ni bezonas plenigi malsanfolieton. Bonvolu respondi kelkajn demandojn. Kiu vi estas?"}, {"text_idx": "#000899", "text": "\u2013 Mi ne memoras, kiu mi estas. Vere, kiu mi estas? Kaj kiel mi c\u0302i tien trafis?"}, {"text_idx": "#000901", "text": "S\u0302ia forgesemo, amnezio estis tute natura. Foj-foje povas okazi similaj\u0302oj. Tamen, mia sperto postulis pli seriozan rilaton al tiu evento. Iam en kinejo mi spektis, kiel iu murdisto por sin kas\u0302i de la polico pro iu serioza krimo faris iun ordinaran s\u0302telon, esperante kas\u0302ig\u0302i g\u0302uste en la lokoj, kie oni lin plej vers\u0302ajne ne serc\u0302os ... C\u0302u nia nekonatino hazarde ne faris ian krimon kaj nun simple ludas sian rolon kun la amnezio? Bone estas, ke unu el miaj amikoj laboras g\u0302uste en policejo, kaj mi tute simple povas demandi c\u0302e li pri tiu konkreta okazintaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000902", "text": "Mia amiko rakontis multajn interesajn faktojn pri krimuloj, kiuj diversmaniere kas\u0302ig\u0302as de la polico. Krome mi eksciis, kiom da homoj estas simple perditaj en nia lando. Inter tiuj estas kaj junaj infanoj, kaj emeritoj, sed ankau\u0306 mezag\u0302aj. Nu mi iel povas kompreni perditajn emeritojn. Estas momentoj, kiam jam ag\u0302a persono, foririnte el la hejmo ekzemple en vendejon, tute forgesas, kie situas lia hejmo. Al mi oni rakontis pri similaj okazaj\u0302oj. Iom mi povas kompreni ankau\u0306 perdig\u0302on de etuloj. En la juna ag\u0302o infanoj serc\u0302as aventurojn kaj ankorau\u0306 ne tre bone memoras la vojon al sia hejmo. Sed mezag\u0302uloj ..."}, {"text_idx": "#000903", "text": "Nek pri la homoj (junaj virinoj), kiuj sin kas\u0302as de la polico, nek pri junulinoj, kies malaperon oni anoncis, mia amiko c\u0302e la policejo povis rakonti. Similaj okazaj\u0302oj ne estis. Kaj la tempo postulis ion pensi plue. Nia nekonatino jam pli-malpli resanig\u0302is, kaj jam estis tempo liberigi lokon por aliaj pacientoj. Sed kien s\u0302i iru? S\u0302i ja ne memoris, kie s\u0302i log\u0302is, eble ec\u0302 en alia urbo ..."}, {"text_idx": "#000905", "text": "Mi povis de tempo al tempo vizitadi la pacienton \u2013 ja tutegale s\u0302i restas mia paciento \u2013 kaj kontroladi la sanstaton. Mi jam sentis, ke por mi tio estas ne nura laboro, ne nura kroma zorgo pri malsanulo, sed ia plezuro, mi pli kaj pli ligig\u0302is al s\u0302i. Pli ofte mi estis pensanta pri s\u0302i kaj pri niaj rilatoj. Ja tiuj babiladoj inter ni poiomete vastig\u0302is, ni komencis pli profunde koni unu la alian. Kaj tute ne gravas, ke s\u0302i fakte ne memoras sian pasintecon \u2013 venos tempo, kaj s\u0302i c\u0302ion povos rememori. C\u0302u ne sorto estas, ke tiu okazintaj\u0302o donacis al mi eblon provi s\u0302ang\u0302i mian frau\u0306lan vivon, ec\u0302 jam pri tio mi komencis pensi ..."}, {"text_idx": "#000906", "text": "Parolante inter mezag\u0302uloj pri familioj, oni ofte demandas, c\u0302u oni havas filon au\u0306 filinon. Malofte oni demandas, c\u0302u oni havas kaj filon kaj filinon, c\u0302ar nuntempe en C\u0302inio familioj konsistas plejparte el nur tri homoj."}, {"text_idx": "#000907", "text": "Pro internaj militoj kaj alilandaj invadoj dum longa tempo neeblis al la c\u0302ina log\u0302antaro kreski. En 1949, kiam fondig\u0302is C\u0302ina Popola Respubliko, la log\u0302antaro nombris nur c\u0302irkau\u0306 0,4 miliardojn."}, {"text_idx": "#000908", "text": "La tiama prezidanto, Mau\u0306 Zedong, kurag\u0302igis virinojn patrinig\u0302i: ju pli da homoj, des pli forta la lando. Cetere c\u0302ina proverbo diras, ke ju pli da infanoj, des pli felic\u0302a la estonteco."}, {"text_idx": "#000909", "text": "Pro tio rapide kreskis la c\u0302ina log\u0302antaro. Post c\u0302irkau\u0306 30 jaroj g\u0302i duoblig\u0302is. Kelkaj specialistoj notis problemon pri troa log\u0302antaro kaj proponis al la registaro malrapidigi la kreskadon."}, {"text_idx": "#000910", "text": "Tial estis ellaborita naskolimiga politiko. Tiel geedza paro rajtas havi nur unu infanon. Por g\u0302ui pli bonajn vivkondic\u0302ojn la popolo akceptis la politikon. Sen g\u0302i, lau\u0306 fakuloj, vivus en C\u0302inio du miliardoj da homoj."}, {"text_idx": "#000911", "text": "La politiko ne estas sen problemoj. Kiam mortas solinfano, la gepatroj restas senidaj. Tio povas kau\u0306zi multe da doloroj, kiuj neniam foriras."}, {"text_idx": "#000912", "text": "Novjare prezidantoj emas anonci planojn por plibonigi la vivon de la civitanoj. Tamen komence de la jaro en Nig\u0302erio vekig\u0302is civitanoj por ekscii, ke ilia prezidanto Goodluck Jonathan duobligis la prezon de benzino."}, {"text_idx": "#000913", "text": "Litro da benzino kostas nun preskau\u0306 150 najrojn au\u0306 ekvivalenton de unu dolaro \u2013 en lando, kie homoj vivtenas sin tage per malpli ol du dolaroj."}, {"text_idx": "#000914", "text": "Krome Nig\u0302erio estas la plej granda nafto-produktanto en Afriko, kaj la sepa plej forta membro de la Organizaj\u0302o de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL, angle OPEC)."}, {"text_idx": "#000915", "text": "Do por nig\u0302erianoj nafto alportas neniajn benojn, nur malbenojn: malsato kaj morto estas la sorto de ordinaraj civitanoj."}, {"text_idx": "#000916", "text": "La prezaltigo, kau\u0306zita de la forigo de registara subvencio, s\u0302okis la tutan landon. Tuj kreskis la kostoj de varoj, inkluzive de mang\u0302aj\u0302oj. Krome nig\u0302erianoj, hejmen irinte al siaj vilag\u0302oj pro kristnaska kaj novjara festoj, alfrontis subite altigitajn veturkostojn."}, {"text_idx": "#000917", "text": "Sekvis strikoj kaj protestoj, kaj post nur tri tagoj mortis jam pli ol 20 homoj. Samtempe la islama g\u0302ihadista grupo \u201eBoko Haram\u201d kaptis la okazon por ataki senkulpajn nig\u0302erianojn kaj tiel dissemi pli da malpaco."}, {"text_idx": "#000918", "text": "Dume la registaro rifuzas malaltigi la koston de benzino. Nun oni timas, ke suferos la ekonomio de la lando \u2013 jam suferinta pro korupto kaj misuzo de s\u0302tata mono \u2013 tiel ke g\u0302i spertos krizon similan al la greka."}, {"text_idx": "#000919", "text": "Ekde du jaroj Kosovo kaj Serbio konversacias en Bruselo pri \u201eteknikaj\u201d problemoj ambau\u0306flankaj. Temas interalie pri doganoj, pensia fonduso, terdokumentoj, diplomoj, kaj ankau\u0306 pri malaperintoj dum la milito 1998-1999 kaj pri militkrimuloj."}, {"text_idx": "#000920", "text": "Dume estas decidite, ke kosovaj veturiloj libere movig\u0302u tra Serbio, kion g\u0302is nun malpermesis serboj. Dume serbaj veturiloj libere eniris Kosovon."}, {"text_idx": "#000921", "text": "Malgrau\u0306 tio Serbio c\u0302iamaniere malhelpas veturadon el Kosovo tra Serbio, kiu obstine ne agnoskas dokumentojn kaj ciferplatojn de kosovaj veturiloj. Do la parlamento de Kosovo, lau\u0306 iniciato de la opozicia partio Memdecido, konsentis reciproke malpermesi eniron de varoj el Serbio, almenau\u0306 g\u0302is g\u0302i permesos movig\u0302on de kosovaj varoj kaj homoj."}, {"text_idx": "#000922", "text": "Tamen, kiel plurfoje antau\u0306e, varoj el Serbio eniris Kosovon, dum tiuj de Kosovo ne rajtis trapasi la landlimon. Tial aktivuloj de Memdecido protestis meze de januaro c\u0302e landlimaj pasejoj al Serbio."}, {"text_idx": "#000923", "text": "Ilin kontrau\u0306staris diversaj registaroj kaj ambasadoroj, taksante la protestojn kontrau\u0306konstituciaj (alivorte, oni konsideras Kosovon ankorau\u0306 protektorato kaj sen suvereneco)."}, {"text_idx": "#000924", "text": "Retirig\u0302is post arestoj la protestantoj, sed Memdecido j\u0302uris dau\u0306rigi la agadon, g\u0302is Serbio malfermos la landlimajn pasejojn ankau\u0306 por varoj kaj homoj el Kosovo. Tial la bruselaj konversacioj estas nura fasado starigita de Serbio, kiu aspiras eniri baldau\u0306 Eu\u0306ropan Union."}, {"text_idx": "#000925", "text": "Kutamaku, la lando de Betamariba"}, {"text_idx": "#000926", "text": "Je c\u0302irkau\u0306 570 km norde de la c\u0302efurbo Lomeo en la prefektujo Keran situas la regiono Kutamaku. En g\u0302i log\u0302as la popolgrupo Betamariba. Ties anoj karakterizig\u0302as per fidela konservado de tradicioj. Vidindas iliaj domoj, nomataj takienta. Oni konstruas ilin kiel fortikaj\u0302etojn, kiuj havas unusolan enirejon. La domoj estas origine firmigitaj, c\u0302ar oni volis efike defendi sin kontrau\u0306 invado de malamikaj triboj kaj germanaj koloniistoj."}, {"text_idx": "#000927", "text": "Kontrau\u0306e al multaj vilag\u0302anoj en Togolando la anoj de Betamariba konstruas siajn domojn je certa distanco unuj de aliaj, sur kampoj de sorgo kaj milio \u2013 iliaj c\u0302efaj nutraj\u0302oj. Grenon oni konservas en la turoj de la domoj, kaj la granda c\u0302ambro en la mezo utilas por s\u0302irmi la dombestojn dum la pluvsezono. Kiam ne pluvas, oni log\u0302as ekstere au\u0306 sur la tegmento. Fronte de la domoj estas malgrandaj teramasoj, enhavantaj fetic\u0302ojn kaj familiajn diaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000928", "text": "La popolgrupo Betamariba praktikas inicajn ritojn por gejunuloj. Difoni estas rito por knaboj kaj okazas c\u0302iun kvaran jaron en pluraj etapoj. Oni inicas knabojn pri la tradicioj de la popolgrupo. Ili ricevas seksan edukon kaj alproprigas utilajn kapablojn cele al sia adoltig\u0302o. Fine la inicitoj ricevas aj\u0302ojn de c\u0302asistoj (c\u0302apelon kun kornoj de bubalo, pafilon kaj ledan ringon)."}, {"text_idx": "#000929", "text": "Dikuntiri estas la inica rito por knabinoj. G\u0302i estas pli mallongdau\u0306ra. Post g\u0302ia fino la junulinoj povas log\u0302i c\u0302e edzo. Tiam ili surmetas c\u0302apelon kun kornoj de antilopo."}, {"text_idx": "#000930", "text": "Kutamaku estas en la listo de Mondaj Kulturheredaj\u0302oj de Unesko ekde 2004. La 13an de februaro 2007 la g\u0302enerala direktoro de Unesko, Koichiro Matsuura, vizitis la regionon lau\u0306 invito de la togolanda prezidanto Faure Gnassingbe\u0301."}, {"text_idx": "#000931", "text": "Unuafoje ekde la ekesto de sendependa Slovakio prezidos la Ekonomian kaj Socian Konsilion de UN (EKOSOK) slovaka diplomato. Milos\u030c [milos\u0302] Koterec respondecos dum la venonta jaro pri unu el la ses c\u0302efaj organoj de UN."}, {"text_idx": "#000932", "text": "Koterec, la slovaka ambasadoro c\u0302e UN, en Novjorko prezentis la prioritatojn de EKOSOK: i.a. plifortigi kunlaboron kun mondaj kaj regionaj organizaj\u0302oj, forigi malric\u0302econ kaj malsaton, malpliigi la nombron de infanaj mortoj, kaj prepari la konferencon Rio+20 en junio en Rio-de-J\u0302anejro pri dau\u0306ripova evoluo."}, {"text_idx": "#000933", "text": "Lastfoje gvidis EKOSOK-on slovaka diplomato \u2013 Ja\u0301n Papa\u0301nek [jan papanek] \u2013 en 1947, kiu estis la unua ambasadoro de eksa C\u0302eh\u0302oslovakio c\u0302e UN."}, {"text_idx": "#000934", "text": "En Serbio oni multe parolas pri la tiel nomata nemateriala kultura heredaj\u0302o. Tiu inkluzivas tradiciojn parolatan kaj metian, morojn kaj festojn. Ekzemple, ekzistas interesaj rakontoj pri vampiroj."}, {"text_idx": "#000935", "text": "Same interesaj estas la organizado de montaraj pas\u0302tejoj, diversaj nuptaj moroj, komuna agrikultura laboro, trikado de puloveroj kaj produktado de laktokremo."}, {"text_idx": "#000936", "text": "Tamen restas tradicio, kiun oni prefere forgesu. Temas pri vendetoj, au\u0306 sangoveng\u0302oj, praktikitaj g\u0302is la fino de la 20a jarcento, ekzemple en Kosovo, Montenegro kaj norda Albanio."}, {"text_idx": "#000937", "text": "Etnografoj opinias, ke rakontoj kaj legendoj pri vendetoj estu same konservataj kiel tiuj pri aliaj moroj kaj kutimoj. Fakte vendetoj estas tre malnova socia fenomeno. Lau\u0306 popola kredo, la animo de mortigito ne trovos pacon, se parencoj tiun ne veng\u0302os."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Rezulte, en la pasinteco, multaj familioj estis ekstermitaj, dum aliaj estis devigitaj translokig\u0302i. Ankorau\u0306 ekzistas en kelkaj regionoj tiu c\u0302i tradicio, sed neniu volas prie paroli."}, {"text_idx": "#000939", "text": "C\u0302u, legonte c\u0302i tiujn vortojn, vi portas brakhorlog\u0302on? Se jes, mi timas, ke \u2013 pardonu la humuraj\u0302on \u2013 via horo estas jam pasinta, ke vi ne plu tiktakas lau\u0306 la ritmoj de nunaj tempoj."}, {"text_idx": "#000942", "text": "Komencig\u0302as la ekzameno kaj, preskau\u0306 tuj poste, la demandoj. Kioma horo estas? Restas kiom da tempo? Kiom da minutoj ni tie jam sidas? Kaj tiel plu, g\u0302is la fino de la ekzameno."}, {"text_idx": "#000943", "text": "Tiam, enmanigante al mi la paperojn, mi esprimas miron, ke ili tiom scivolis pri la horo. Sed, venas rapida respondo, ni ne portas brakhorlog\u0302ojn."}, {"text_idx": "#000944", "text": "Ne portas ...? mi balbutas, c\u0302irkau\u0306rigardante. Prave: la brakoj, la pojnoj, almenau\u0306 tiuj al mi videblaj, plejparte nudas, sentiktakilas."}, {"text_idx": "#000946", "text": "Do ... ni esploru, mi proponas. Kiom da vi hodiau\u0306 ne portas brakhorlog\u0302on? Tuj levig\u0302as manoj, arbareto da: sendube du trionoj de la grupo. Interese. Kaj, amare min memorigante, ke ili ne tiel entuziasmas por respondi al miaj kutimaj, dumkursaj demandoj, mi ekrimarkas, ke la triono ankorau\u0306 brakhorlog\u0302e fidela konsistas plejparte el inoj."}, {"text_idx": "#000948", "text": "Kiom s\u0302ang\u0302ig\u0302as la tempoj! Mi memoras mian unuan brakhorlog\u0302on. Ac\u0302etis g\u0302in mia avo, kiam mi eble ok- au\u0306 nau\u0306-jarag\u0302is. Brakhorlog\u0302on akiri markis unu el la mejlos\u0302tonoj survoje al plenkresko: la venonta mejlos\u0302tono, mi kredis, koincidis kun la privilegio porti longan pantalonon. Tiam oni preskau\u0306 adoltis."}, {"text_idx": "#000950", "text": "Ac\u0302etinte la brakhorlog\u0302on, kiun mi elektis \u2013 g\u0302i surhavis, sube, etlitere, fieran anoncon \u201eWestclox: fabrikita en Skotlando\u201d: g\u0302i apartenis al epoko, kiam britoj produktis ne submars\u0302ipojn kaj c\u0302asaviadilojn sed utilaj\u0302ojn \u2013, mia avo instrukciis al mi, kie kaj kiam g\u0302in porti (au\u0306 fakte ne)."}, {"text_idx": "#000951", "text": "Ne surhavu g\u0302in en la lernejo: vi perdos g\u0302in. Ne surhavu g\u0302in en la g\u0302ardeno: vi malpurigos g\u0302in. Ne surhavu g\u0302in, ludante: vi difektos g\u0302in. Ne surhavu g\u0302in, biciklante: vi ... ktp. Ho, ve."}, {"text_idx": "#000952", "text": "Sed mi sciis, ke, se mi malobeus, la stranga sinjoro kun la tubeto en la okulo venus kaj min enfermus en unu el siaj mornaj pendolhorlog\u0302oj. Do, timeme, mi kapjesis al mia avo kaj kune ni forlasis la butikon."}, {"text_idx": "#000953", "text": "Kie, kaj kiam, mi portis la brakhorlog\u0302on, mi ne plu memoras. Sed, pro la avaj admonoj, mi povas imagi, ke g\u0302i restis plejparte en sia skatolo. Iasence, do, g\u0302i parencig\u0302as kun la modaj akcesoraj\u0302oj de miaj pacientinoj."}, {"text_idx": "#000954", "text": "Do mi ne scias, c\u0302u, leginte c\u0302i tiujn vortojn, vi ankorau\u0306 portas brakhorlog\u0302on. Mi povas nur diri, ke, ilin verkinte, mi ja portas ... kaj dau\u0306re portos ... mian."}, {"text_idx": "#000955", "text": "Gravajn problemojn kau\u0306zas sovag\u0302aj aproj en kelkaj vilag\u0302oj kaj urboj de Slovakio. La bestoj detruas rikoltojn kaj g\u0302ardenojn, dum ili serc\u0302as mang\u0302aj\u0302on ec\u0302 en urborandaj kvartaloj."}, {"text_idx": "#000956", "text": "Jare pro la damag\u0302oj asekuraj kompanioj elpagas proksimume 140 000 eu\u0306rojn. Plej grandajn problemojn spertas log\u0302antoj c\u0302e la limo kun C\u0302eh\u0302a Respubliko kaj en la suda Slovakio. C\u0302asistoj mortpafas jare c\u0302irkau\u0306 40 000 aprojn."}, {"text_idx": "#000958", "text": "En industriigitaj landoj, eble pro la ekonomia krizo, oni pli kaj pli konscias pri amasa forj\u0302eto de mang\u0302aj\u0302oj, dum tiom da homoj malsatas. Lau\u0306 Jean Ziegler [j\u0302a zigler], de Unuig\u0302intaj Nacioj, la tero havas sep miliardojn da homoj kaj oni produktas mang\u0302aj\u0302ojn por 12 miliardoj, tamen preskau\u0306 unu miliardo malsatas."}, {"text_idx": "#000959", "text": "Nun Eu\u0306ropa Unio esperas g\u0302is 2025 duonigi tian mals\u0302paradon. En diversaj landoj oni studis la problemon kaj publikigas la rezultojn. Tiuj, tamen, ege diverg\u0302as: tial supozeble la kriterioj ne c\u0302ie samas."}, {"text_idx": "#000960", "text": "En tuta EU oni forj\u0302etas jare 179 kilogramojn por c\u0302iu log\u0302anto. El tiu c\u0302i kvanto restas 30 % g\u0302is 50 % mang\u0302eblaj. Raporto el Britio mencias, ke tie oni forj\u0302etas jare 8,3 milionojn da tunoj, dum kvin milionoj ankorau\u0306 estas konsumeblaj. Raportite estas, ke en Belgio c\u0302iu forj\u0302etas po 15 kilogramojn."}, {"text_idx": "#000961", "text": "C\u0302iel ajn indas redukti tiujn kvantojn. Por tion atingi necesos unuavice konsciigi la homojn pri la problemo. Oni esperas tion realigi amaskomunikile, i.a. per diskonigo de s\u0302okaj donitaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000962", "text": "Studaj\u0302o el Britio montras, ke 30 % g\u0302is 40 % de la rikoltoj ne estas uzataj, c\u0302ar lau\u0306aspekte ili ne plac\u0302as al klientoj. Franca kultivisto menciis, ke ne eblas vendi dolc\u0302ajn sendifektajn melonojn de malpli ol 650 gramoj. La produktanto povas nur forj\u0302eti ilin."}, {"text_idx": "#000963", "text": "En franca lernejo oni pesis la rubon kaj konstatis, ke post c\u0302iu tagmang\u0302o oni forj\u0302etas kvaronon de la proponitaj produktoj."}, {"text_idx": "#000965", "text": "Ec\u0302 post la fina vendodato la produktoj restas ankorau\u0306 mang\u0302eblaj, almenau\u0306 dum iom da tempo, se ili estas zorge stokataj. La plimulto de la konsumantoj tamen jam j\u0302etas ilin en la rubujon, kiam pasis la vendodato."}, {"text_idx": "#000966", "text": "En Britio oni intencas nun forigi la mencion \u201eminimume konsumebla g\u0302is ...\u201d, c\u0302ar konsumantoj miskomprenas la averton. Rizo, nudeloj kaj lentoj, ekzemple, restas mang\u0302eblaj dum jaroj sed, c\u0302ar ili surhavas la daton, neniu vendisto riskas lasi ilin sur la bretoj."}, {"text_idx": "#000968", "text": "Reage ekzistas tiuj, kiuj traserc\u0302as rubujojn de c\u0302iovendejoj kaj vivas de forj\u0302etitaj sed ankorau\u0306 konsumeblaj mang\u0302aj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000969", "text": "Ciganoj au\u0306 romaoj: c\u0302u lingva problemo?"}, {"text_idx": "#000970", "text": "Legante la kontribuojn de multaj slovakaj kaj eu\u0306ropaj au\u0306toroj en Interreto, oni trovas diversajn nomojn de specifa etna minoritato, kiu \u201eturmentas\u201d la tutan Eu\u0306ropon: \u201eciganoj\u201d, \u201esintioj\u201d, \u201ekaleoj\u201d, \u201eromaoj\u201d, \u201egypsies\u201d, \u201ezingari\u201d ktp. Kiel plej g\u0302uste nomi tiun c\u0302i minoritaton, kiu vivas praktike en c\u0302iu ajn eu\u0306ropa lando? Por doni ekzemplon, nur en Slovakio vivas proksimume 500 000 romaoj, t.e. dekono de la slovaka log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#000971", "text": "Antau\u0306 c\u0302io estas rimarkinde, ke la romaa lingvo tute ne konas la vorton \u201ecigano\u201d, kiu ja estas kutime uzata de la gazetaro kaj, komunlingve, de la civitanoj. La rekte koncernataj male nomas sin nure per la vorto \u201eromao\u201d, kiu signifas \u201e(edzig\u0302inta) viro\u201d, au\u0306 per la vorto \u201emanus\u0302\u201d, kies signifo estas \u201ehomo\u201d. Por trovi la etimon de la vorto \u201ecigano\u201d, oni devas traserc\u0302i en la historio. Fres\u0302aj lingvosciencaj kaj etnografiaj esploroj montras, ke la romaoj migris al Eu\u0306ropo \u2013 el Hindio \u2013 sekvante du direktojn: la unua estis tra Persio kaj Grekio, la dua tra Irano, Armenio kaj Grekio (au\u0306 alternative ankau\u0306 tra Sirio, Egiptio, norda Afriko g\u0302is Hispanio)."}, {"text_idx": "#000972", "text": "Do Grekio estis la unua eu\u0306ropa lando, kie granda parto de la praularo de tiu etno trovis portempan sidejon. La vorto \u201ecigano\u201d devenas probable de la pragreka vorto \u201eathi\u0301nganos\u201d, per kiu oni indikis t.n. manih\u0302ean sekton c\u0302eestan sur la monto Athos ekde la oka jarcento, kiu atingis la Bizancan Imperion el Frigio. Tiu c\u0302i sekto okupig\u0302is pri magio, serpento-dreso ktp. En Grekio la indig\u0302ena log\u0302antaro ne vidis malsamojn inter la du grupoj, kiuj alvenis en mallonga tempo el oriento (Hindio), montrante similajn kutimojn kaj interesojn. Kiam, poste, ili migris tra Eu\u0306ropo, el la pragreka vorto ekestis iompostiome novaj nomoj: \u201eciga\u0301n\u201d (slovake), \u201ecika\u0301n\u201d (c\u0302eh\u0302e), \u201eZigeuner\u201d (germane), \u201ezigeuner\u201d (nederlande), \u201eciga\u0301ny\u201d (hungare), \u201ezingaro\u201d (itale), \u201egitano\u201d (hispane), \u201etzigane\u201d, \u201ebohe\u0301mien\u201d, \u201eromanichel\u201d (france), \u201ecygan\u201d (pole), \u201ecigano\u201d (portugale), \u201et\u0327igan\u201d (rumane), \u201esipsiwa\u201d (kimre), \u201e\u0446\u0438\u0433\u0430\u043d\u0438\u043d\u201d (bulgare), \u201e\u0446\u044b\u0433\u0430\u043d\u201d (ruse), \u201e\u0446\u0438\u0433\u0430\u043d\u201d (ukraine) ktp."}, {"text_idx": "#000973", "text": "La romaoj en iuj eu\u0306ropaj regionoj estis konsiderataj vagabondoj, tiel ke la lokuloj nomis ilin \u201evaganten\u201d, \u201evagabunden\u201d, \u201eklinghiros\u201d au\u0306 \u201ekoulofos\u201d. Iuj nomoj de romaoj havas siajn radikojn en la terminologio uzata de la etno, sed aldonig\u0302as al ili plure da lokaj kaj dialektaj esprimoj. Ilia nomo povas esti ligita ankau\u0306 kun supozata deveno au\u0306 mallongtempa rigardo en romaan historion. Ekzemple en Francio estis kaj plu estas iuj grupoj da romaoj nomataj \u201ebohe\u0301mien\u201d (c\u0302ar ili venis el bohemaj, t.e. c\u0302eh\u0302aj, ejoj). Ilia nomo \u201ehungaros\u201d en Hispanio supozas male devenon el Hungario. La iberoj nomis ilin \u201egitanos\u201d. De tiu c\u0302i vorto, supozanta ties egiptecon, rezultis nomoj, kiel \u201egypsies\u201d, \u201egypsy\u201d, \u201egitans\u201d, \u201eyieftos\u201d, \u201egiftos\u201d, \u201eyifti\u201d, en multaj landoj disvastig\u0302intaj."}, {"text_idx": "#000974", "text": "Ne malofte la indig\u0302ena log\u0302antaro uzas por malsamaj populacioj de romaoj diversajn subtilajn lingvajn deviojn. Ekzemple en Hispanio la nomo \u201egitano(s)\u201d estas anstatau\u0306igita per la etnonomo \u201ehungaros\u201d, kiu esprimas la fakton, ke grupoj da romaoj alvenis, kadre de t.n. dua migra ondo, el Hungario. En la norda Italio jam delonge log\u0302antaj grupoj de romaoj estas nomataj \u201ezingari giostrai\u201d, dum la elmigrintoj en la unua duono de la 20a jarcento estas \u201ezingari montenegrini\u201d, kaj la elmigrintoj dum la lasta ondo el la eksa Jugoslavio nomatas \u201enomadi slavi\u201d. Aldone ekzistas administraj nomoj de romaoj, kiuj havas ekskluzive priskriban karakteron. \u201eTinkers\u201d en Irlando farig\u0302is en Francio \u201eitine\u0301rants\u201d, \u201etsiganes\u201d, \u201evoyageurs\u201d au\u0306 \u201egens du voyage\u201d, kio rimarkigas la nomadan devenon de tiuj uloj."}, {"text_idx": "#000975", "text": "La romaoj nomas ofte sin mem per diversaj variantoj: \u201eromaoj\u201d, \u201esinti/sinte\u201d, \u201ekaleoj\u201d ktp. Ekzemple en Anglio, en Kimrio kaj en la norda Irlando asimilig\u0302inta grupo de romaoj uzas por si mem kaj por aliaj grupoj de romaoj la nomon \u201etravellers\u201d (vojag\u0302antoj). Fojfoje la anglaj kaj kimraj romaoj prunteprenas la nomon \u201egypsies\u201d. La nomadaj romaoj en Norvegio uzas la nomon \u201ereisende\u201d, dum parto de la hispanaj romaoj uzas la esprimon \u201emercheros\u201d kaj en Irlando la nomon \u201etravellers\u201d apud \u201epafv\u201d, \u201epavvy\u201d, \u201eminceir\u201d."}, {"text_idx": "#000976", "text": "Sintioj estas romaoj, kiuj log\u0302as plejparte en germanlingvaj kaj franclingvaj landoj. Oni ne scias precize, kiel ekaperis la nomo \u201esintio\u201d. Lau\u0306 unu versio c\u0302i tiu nomo aludas rilaton al la rivero Induso (en aliaj lingvoj konata kiel Sindh), tamen lau\u0306 dua interpreto la nomo venas de la estro de fruaj romaoj (Sindela)."}, {"text_idx": "#000977", "text": "Kompreneble, tiu c\u0302i elkalkulado de diversaj lokaj, regionaj kaj popolaj nomoj de la romaa minoritato ne estas kaj ne povas esti plenkompleta kaj definitiva."}, {"text_idx": "#000978", "text": "Kiel ajn, la Internacia Romaa Unio opinias, ke la nomo \u201ecigano\u201d havas tre fortan ac\u0302igan nuancon, tiel ke g\u0302i rekomendas uzadi nur la terminon \u201eromao\u201d. Tiu preskribo estas ligita kun la tendenco indiki la etnajn minoritatojn tiel, kiel ili mem sin nomas. Do ni ne uzu \u201ecigano\u201d, \u201egitano\u201d, \u201ebohe\u0301mien\u201d, \u201egypsies\u201d ktp, sed ni preferu \u201eromao\u201d (simile: ni diru ne \u201eeskimo\u201d, sed \u201einuito\u201d, ne \u201eindiano\u201d au\u0306 \u201erug\u0302hau\u0306tulo\u201d, sed \u201eamerika indiano\u201d au\u0306 \u201edenaska amerikano\u201d ktp)."}, {"text_idx": "#000979", "text": "Kun intereso mi tralegis la artikolon pri la kolonelo Ojukwu, neforgesebla batalanto por justeco kaj liberigo de la Igbopopolo en Nig\u0302erio (MONATO 2012/1, p. 8). Lau\u0306 mia opinio tre bone verkita artikolo, kiu funde informas la legantojn pri la vera vivo kaj batalo de granda homo en la historio de la Igboj. Dankon."}, {"text_idx": "#000980", "text": "Mi volus rimarkigi, ke la tradician vivon kaj kulturon de la Igbosocio priskribis la nig\u0302eria verkisto kaj poeto Chinua Achebe, au\u0306toro de la romano \u201eAj\u0302oj disfalas\u201d (angle Things Fall Apart). Kiam Biafro, kiu estis sendependa lando tri jarojn, deklaris sian sendependecon de Nig\u0302erio, Achebe mallonge agadis kiel diplomato de la nova s\u0302tato. Kaj konklude mallonga precizigo. Lau\u0306 la au\u0306toro de la artikolo Biafron agnoskis kvin afrikaj landoj, kio ne estas g\u0302usta. La novan s\u0302taton agnoskis nur kvar afrikaj landoj (Ebur-Bordo, Gabono, Tanzanio, Zambio) kaj Haitio."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Sciencistoj prezentis novan hipotezon pri la morto de Oetzi \u2013 neolitikulo, kiu vivis antau\u0306 5000 jaroj kaj kies mumio estis malkovrita en glaciejo en la Alpoj en 1991 (MONATO, 2001/3, p. 14)."}, {"text_idx": "#000982", "text": "G\u0302is nun oni kredis, ke Oetzi mortis pro sagotrafo. Tamen temas eble pri monta akcidento. Analizo montris, ke tranc\u0302o sub la dekstra okulo vers\u0302ajne kondukis al forta sangofluo. Travivi tian trau\u0306maton tre malfacilas."}, {"text_idx": "#000983", "text": "La mumio de la 45-jara viro (alteco, 165 cm; pezo, 50 kg) estis dum la pasintaj 20 jaroj multfoje mezurata, fotata kaj c\u0302iel esplorata per radiado kaj komputila skanilo."}, {"text_idx": "#000984", "text": "Antau\u0306 10 jaroj oni malkovris en la korpo silikan finaj\u0302on kaj supozis, ke sago trafis la maldekstran skapolon kaj faris truon kun diametro ducentimetra. Sciencistoj konkludis, ke la sago difektis subklaviklan arterion, tiel ke post kelkaj minutoj la viktimo mortis. Nenio pli pri la mumio direblos, opiniis fakuloj."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Tamen antau\u0306 nelonge Wolfgang Recheis kaj Karl-Heinz Ku\u0308nzel, el la Medicina Universitato en Innsbruck, konstatis entranc\u0302on kun malfermo de suturo kaj flaveta kolorigo de okulglobo, kiu povus esti interpretata kiel sangospuro."}, {"text_idx": "#000986", "text": "Se la prahistoria homo forpasis c\u0302e monta akcidento, la trafo per sago, kiu g\u0302is nun estis supozata kiel mortokau\u0306zo, eble devenis de pli frua atako. Lau\u0306 ambau\u0306 sciencistoj la vundo vers\u0302ajne okazis pro falo en nefacile irebla tereno sub ekstremaj kondic\u0302oj en la altmontaro."}, {"text_idx": "#000987", "text": "La kadavron de la neolitikulo malkovris germana familio en alteco de 3210 m en la regiono de Tisenjoch en la Alpoj c\u0302e la itala-au\u0306stra limo. Ekde tiam Oetzi altiras la atenton de esploristoj kaj publiko."}, {"text_idx": "#000989", "text": "Kun la lasta numero de MONATO mi ricevis folion, skribitan en la flandra. S\u0302ajne g\u0302i entenas partojn pri multaj diversaj temoj: suna energio, psikiatrio, financo, kaj tiel plu. C\u0302u vi povus klarigi pri kio temas? Kial oni sendas g\u0302in ankau\u0306 al fremdaj ricevantoj?"}, {"text_idx": "#000992", "text": "En la 17a de januaro 2012 forpasis Phil Bosmans, rimarkinda homo, gvidinto de rimarkinda movado, nome Bond zonder Naam (Movado sen Nomo). Phil Bosmans g\u0302uis grandan admiron precipe en Flandrio, c\u0302ar kun eksterordinara karismo kaj sindedic\u0302o li gvidis movadon, kiu stimulas la socion al \u201ela kulturo de la koro\u201d. Tio tradukig\u0302is finfine en 20 diversajn iniciatojn por plej diversaj homkategorioj, kiuj riskas esti forgesitaj en la tamen bonfarta socio."}, {"text_idx": "#000993", "text": "Bosmans naskig\u0302is en 1922 en simpla kamparana familio. Kiel katolika pastro li tiom agadis, ke li ekmalsanis en 1954 kaj \u2013 elc\u0302erpita \u2013 dum du jaroj restis ligita al la lito. Kiam li resanig\u0302is fizike kaj anime, oni proponis al li okupig\u0302i pri la iniciato Bond zonder Naam. Jam en 1938 pastro De Greef fondis g\u0302in en Nederlando. Nur en 1950 lancig\u0302is simila iniciato en Flandrio."}, {"text_idx": "#000994", "text": "Bosmans sukcesis doni al g\u0302i rapidegan disvolvig\u0302on. Li s\u0302ajne senpene sukcesis kompreni la zorgojn kaj mizerojn de simplaj homoj, rehavigi al ili esperon, sed samtempe mobilizi la socion por komprenigi, kiujn bezonojn oni ofte neglektas. La plej okulfrapaj iniciatoj estis \u201eVitaminoj por la koro\u201d kaj \u201eLevilkartoj\u201d. La vitaminoj estis simplaj kortus\u0302aj babiloj, au\u0306deblaj en radioelsendoj kaj per telefonalvokoj. Levilkartoj estas belaspektaj kartoj, kiuj surhavas kernecan sloganon, kiujn oni senpage dissendas kun la peto pendigi ilin en bone videbla loko. C\u0302iumonate tiel distribuig\u0302as g\u0302is 300 000 kartoj, kiuj estas videblaj en laborejoj, oficejoj kaj vivc\u0302ambroj en Flandrio."}, {"text_idx": "#000995", "text": "Sed Bond zonder Naam ankau\u0306 praktike okupig\u0302as pri tiuj homoj, kiuj bezonas apartan subtenon. Bosmans surprize trovis rimedojn por malfermi serion da domoj por ekzemple eksprizonuloj, mistraktitaj edzoj kaj edzinoj, eksdrinkuloj, deprimitoj ktp. Tamen Bond zonder Naam ne havas kotizojn kaj g\u0302is hodiau\u0306 vivas preskau\u0306 nur de donacoj, kiuj spontanee envenas pro simpatio c\u0302e la publiko."}, {"text_idx": "#000997", "text": "Bosmans simpatiis kun Esperanto. Kiam en 1980 Jos Kerfs, nova esperantisto, kontaktis lin, li mem proponis fondi la asocion \u201eMovado sen Nomo\u201d kaj finance subtenis g\u0302ian starton. G\u0302ia c\u0302efa agado estas la dissendo de levilkartoj. Ankorau\u0306 nun oni senpage povas mendi kalendaron de la jaro kun kvar trafaj sloganoj. La unua eldonaj\u0302o resumas la esencon de la iniciato: \u201ePli bona mondo komencig\u0302as en via propra koro\u201d."}, {"text_idx": "#000998", "text": "En 1988 eldonig\u0302is en Esperanto \u201eS\u0302anco por felic\u0302o\u201d, la plej furora libro de Bosmans. Esperanto tiam estis la dudeka traduklingvo. En 2000 Movado sen Nomo mem eldonis ankau\u0306 duan libron, nome \u201eDonace al vi\u201d. Ambau\u0306 verkoj ankorau\u0306 haveblas."}, {"text_idx": "#001000", "text": "En 1993 li havis au\u0306toakcidenton. Unu jaron poste lin trafis apopleksio, kiu parte paralizis lin. Sed ec\u0302 tiam li ne c\u0302esis lau\u0306eble korespondi, prelegi kaj konsildoni. En la 17a de januaro 2012 li forpasis. Tio havis vastan eh\u0302on en la komunikiloj dum tuta semajno."}, {"text_idx": "#001001", "text": "Bond zonder Naam pluaktivas same vigle kun junaj gvidantoj. Ankau\u0306 Movado sen Nomo dau\u0306rigas la agadon. Okaze de la forpaso de g\u0302ia inspirinto, oni faris belegan bildoserion kun la plej popularaj kaj trafaj sloganoj. Ili videblas c\u0302e ."}, {"text_idx": "#001002", "text": "2020: la mondo sen morbilo?"}, {"text_idx": "#001003", "text": "Sciigo de la Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) en majo de 1980 pri la tutmonda likvido de variolo inspiris la homaron provi atingi similan forigon de aliaj dang\u0302eraj malsanoj, antau\u0306 c\u0302io de poliomjelito. Pri tio mi detale skribis en MONATO (2011/05). Sed en c\u0302i tiu artikolo mi volas pritrakti la perspektivon de likvido de morbilo, malsano, kiu g\u0302is antau\u0306 nelonge estis tre disvastig\u0302inta."}, {"text_idx": "#001004", "text": "Morbilo estis konata jam en la antikveco, tamen nur en la 9a-10a jarcento de nia erao la elstara irana kuracisto ar-Razi (Rhazes) unue sukcesis distingi morbilon de variolo. La kau\u0306zo de morbilo estas la RNA-viruso. La morbila viruso transmisiig\u0302as nur aergute. G\u0302is la apero de kontrau\u0306-morbila vakcinado, la malsano trafis preskau\u0306 c\u0302iujn. Plej ofte malsanig\u0302as infanoj, sed ankau\u0306 plenag\u0302uloj povas malsanig\u0302i, se ili ne estis infektitaj infanag\u0302e. Post resanig\u0302o, homoj restas dumvive imunaj."}, {"text_idx": "#001006", "text": "En 1963 la unua vakcino kontrau\u0306 morbilo estis licencita en Usono. Poste aperis pliaj vakcinoj de diversaj farmaciaj firmaoj. C\u0302iuj vakcinoj entenas malfortigitajn morbilajn virusojn. La vakcinoj estas tre efikemaj kaj relative malmultekostaj. En la plimulto da landoj, vakcinado estas deviga. Plej ofte infanoj ricevas la unuan kontrau\u0306morbilan vakcinadon en la ag\u0302o de unu jaro kaj kutime g\u0302i estas kombinita kun vakcinoj kontrau\u0306 rubeolo kaj parotido. Post 5-6 jaroj okazas revakcinado. En multaj landoj oni vakcinas ankau\u0306 pli ag\u0302ajn infanojn, fojfoje ec\u0302 specifajn grupojn de plenkreskuloj. Post revakcinado la protekto-nivelo atingas preskau\u0306 100 %."}, {"text_idx": "#001009", "text": "En 2010 la 63a asembleo de MOS akceptis rezolucion pri lau\u0306etapa likvido de morbilo en la tuta mondo. G\u0302is 2015 necesos vakcini pli ol 90 % de la infanoj en la mondo kaj malgrandigi la mortecon je 95 % kompare kun 2000. G\u0302is 2015 au\u0306 pli frue la ambicio estas elimini morbilon en Eu\u0306ropo, la orienta Mediteraneo kaj la okcidenta Pacifiko. Afrikaj landoj akceptis rezolucion pri la likvido de morbilo en Afriko g\u0302is 2020. Tiun celon alstrebas ankau\u0306 la landoj de la sud-orienta Azio kaj ceteraj."}, {"text_idx": "#001010", "text": "G\u0302is 2020 povos kaj devos esti eliminita morbilo. G\u0302is tiu tempo vers\u0302ajne estos tutmonde likvidita ankau\u0306 poliomjelito. Tre gravas kompreni kaj subteni tiun noblan celon. Certe necesas pli aktiva internacia financa helpo al malric\u0302aj landoj. Tiu elspezo, kvankam granda, konsistigos nur sensignifan parton de la milita bug\u0302eto de la mondaj potencoj, sed la sekvoj por la tuta homaro estos senkomparaj."}, {"text_idx": "#001011", "text": "Hodiau\u0306 pli kaj pli malfacilas trovi eldonejojn, kiuj pretas publikigi librojn en minoritataj lingvoj, au\u0306 pri temoj, kiuj interesas nur limigitan rondon da legantoj."}, {"text_idx": "#001012", "text": "La kialoj evidentas. Presado estas multekosta, la merkato malgranda; do la s\u0302anco profiti preskau\u0306 nula. Tamen certe trovig\u0302as verkintoj (poetoj, novelistoj, romanistoj), kiuj s\u0302atus publikigi siajn verkojn, sed kiuj jam delonge malesperis trovi simpatian eldoniston. Ec\u0302 tiuj, kiuj verkas en gravaj naciaj lingvoj, spertas la saman problemon."}, {"text_idx": "#001013", "text": "Tamen facila solvo ja ekzistas. Antau\u0306 kelkaj jaroj mi legis en MONATO, ke kontribuinto trovis entreprenon, per kiu li perrete sukcesis eldoni sian libron. Tion li faris sen la neceso konvinki eldoniston, ke la verko meritas publikigon, au\u0306 pagi pro la servoj de peranto literatura."}, {"text_idx": "#001015", "text": "La sistemo simplas. Verkinto perrete sendas al la entrepreno dosierojn kun teksto, ilustraj\u0302oj kaj (se necese) tiparo. La entrepreno retenas la dosierojn, g\u0302is g\u0302i ricevas mendojn. Intertempe, la entrepreno eldonas retkataloge mallongan priskribon (kompilitan de la au\u0306toro) kaj koloran bildon pri la kovrilo."}, {"text_idx": "#001016", "text": "Por tiuj servoj la verkinto neniom pagas, c\u0302ar tiu respondecis ne nur pri verkado, sed ankau\u0306 pri kompostado, enpag\u0302igo kaj korektado. Evidente, se la au\u0306toro, same kiel leganto, volas mendi ekzempleron, necesas pagi. La kondic\u0302oj varias inter la diversaj tiaj eldonejoj."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Tiu c\u0302i relative malmultekosta metodo (kompare kun tradicia eldonado) alportas novan esperon al tiuj, kiuj verkas en lingvoj endang\u0302erigitaj au\u0306 pri malpopularaj temoj. Tiel eblas disvastigi verkojn tiajn tra la tuta mondo."}, {"text_idx": "#001019", "text": "Ni ne forgesu la germanojn"}, {"text_idx": "#001020", "text": "Al la \u201evidpunkto\u201d de Paul Gubbins pri Britio kaj g\u0302ia sinteno pri la dua mondmilito (MONATO 2012/1, p. 5) mi deziras aldoni, ke lau\u0306 la vidpunkto de la plimulto de la britoj tiu milito estis nur konflikto inter malsamaj landoj kaj ne lukto kontrau\u0306 ekstreme malbonega sistemo kun teruregaj doktrinoj, kiu minacis la tutan Eu\u0306ropon."}, {"text_idx": "#001021", "text": "Tamen ankau\u0306 multaj germanoj estis senkulpaj viktimoj dum la naziisma epoko, kiel la komunisto Ernst Tha\u0308lmann, la mense handikapita Dorothea Kasten, la teologo Dietrich Bohnhoeffer kaj multaj aliaj, kiel samseksemuloj, ciganoj kaj pacemuloj, c\u0302iuj germanoj kaj c\u0302iuj murditaj pro diversaj kialoj."}, {"text_idx": "#001022", "text": "Ne miskomprenu min. Britio g\u0302is hodiau\u0306 havas la plenan rajton fieri pri sia rolo en la liberigo de Germanio en majo 1945, sed oni ne forgesu ke ankau\u0306 en Germanio estis senkulpaj viktimoj, kiuj meritas nian atenton."}, {"text_idx": "#001023", "text": "La internacia traktato pri protekto de intelektaj propraj\u0302oj ACTA (angle: Anti-Counterfeiting Trade Agreement), kiun proponis Usono kaj Japanio, kau\u0306zis en januaro grandajn protestojn en Pollando."}, {"text_idx": "#001024", "text": "La traktato enhavas multajn diskutindajn paragrafojn, kiuj interalie devigas Interret-provizantojn sekvi c\u0302iun aktivadon de Interret-uzantoj. Okaze de nura supozo pri rompo de au\u0306toraj rajtoj la koncerna persono povas esti tuj malliberigita sen jug\u0302a proceso."}, {"text_idx": "#001025", "text": "Junaj homoj, por kiuj Interreto estas c\u0302iutaga medio, manifestaciis \u2013 ec\u0302 en malgrandaj urboj, en kiuj la lastaj manifestacioj okazis dum la komunisma periodo. Grupo de Interret-uzantoj Anonymous (Anonima) blokis ec\u0302, kadre de la protesto, dudekon da registaraj retpag\u0302oj."}, {"text_idx": "#001026", "text": "La ministro pri administrado kaj ciferecigado publike konsilis al la c\u0302efministro okazigi diskuton pri ACTA, antau\u0306 ol subskribi la traktaton. La g\u0302enerala inspektoro pri protekto de personaj donitaj\u0302oj absolute malakceptis la dokumenton."}, {"text_idx": "#001027", "text": "Donald Tusk, la c\u0302efministro de Pollando, neglektis tiujn signalojn kaj tamen decidis akcepti la traktaton. Nun devas g\u0302in ankorau\u0306 ratifi la parlamento kaj la prezidanto. Intertempe dau\u0306ras diskutoj."}, {"text_idx": "#001029", "text": "Kelke da tiam liberaj frekvencoj estos uzataj ekde la 1a de majo por elsendi pli da cifereca hardetala (HD) televidmaterialo de la germanaj publikaj stacioj BR, KiKa, NDR, Phoenix, SWR, WDR, 3SAT kaj ZDF Info, Kultur, Neo (ARD, ZDF kaj Arte jam elsendas lau\u0306 HD)."}, {"text_idx": "#001030", "text": "La plimulto de la lingvoj, en kiuj parolas la homoj sur nia terglobo, havas parencojn. C\u0302iu hispano povas plejparte kompreni, kion italo au\u0306 portugalo diras al li, kaj simile nederlandano povas parte kompreni germanon. La lingvoscienco klarigas, ke la unuaj tri lingvoj apartenas al la latinida grupo, dum la lastaj du al la tiel nomata g\u0302ermana. Alivorte la lingvoj apartenantaj al iu grupo estas proksimaj parencoj, c\u0302ar ili estas idoj de sama lingvo."}, {"text_idx": "#001032", "text": "Estas tamen neordinara familio, tre vaste disvastig\u0302inta sur la vastaj\u0302oj de Eu\u0306razio. G\u0302ia okcidenta limo estas Turkio; la orienta estas la respubliko Sah\u0302a Jakutio en Siberio. De la nordo al la sudo g\u0302i etendig\u0302as de Tatario kaj Bas\u0302kirio (meza Rusio) g\u0302is Turkmenio (c\u0302e la sudaj bordoj de Kaspia Maro) kaj kelkaj provincoj de Afganio. La reprezentantoj de tiu granda familio povas kompreni unu la alian kiel germanoj kaj nederlandanoj! La familio nomig\u0302as \u201eturkeca\u201d (lau\u0306 aliaj fontoj: \u201etjurka\u201d, \u201eturko-tatara\u201d)."}, {"text_idx": "#001033", "text": "La plej \u201egranda\u201d lingvo de la familio estas la turka, dum la ceteraj (temas pri c\u0302irkau\u0306 20 lingvoj) parolatas en la iama Sovetio. Nun kelkaj el ili ig\u0302is s\u0302tatlingvoj de novaj postsovetiaj s\u0302tatoj: la azerbajg\u0302ana, la turkmena, la uzbeka, la kazah\u0302a, la kirgiza. Aliaj estas nacilingvoj en rusaj respublikoj kaj administraj regionoj, kiel la tatara, la bas\u0302kira, la c\u0302uvas\u0302a, la jakuta, la tuva, la h\u0302akasa, la altaja, la karac\u0302aj-balkara. Estas ankau\u0306 etnombraj popoloj, kiuj ne havas siajn administrajn teritoriojn. Interesega, unika fakto estas, ke, kiam ekzistis Sovetio kaj g\u0302ia armeo, tie servis ankau\u0306 junuloj de c\u0302iuj turkecaj popoloj. Ili baldau\u0306 komprenis, ke ili parolas en similaj lingvoj, kaj iom post iom inter ili estig\u0302is \u201etjurka Esperanto\u201d (g\u0302uste tiel la fenomeno nomig\u0302is)!"}, {"text_idx": "#001034", "text": "Kiam en Sovetio ekestis pli da libero kaj la civitanoj komencis veturadi eksterlanden por privata komerco, la plej vizitata lando estis Turkio. Sed kiel oni povus komerci, ne sciante la turkan? Interpretistoj estis tuj trovitaj: iniciatemaj azerbajg\u0302ananoj, tataroj, bas\u0302kiroj trudis sin kiel interpretistoj, kvankam ili ne sciis ec\u0302 unu vorton turke! Dua unika fakto."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Ni ekzamenu pli konkrete, en kio kus\u0302as la reciproka proksimeco kaj simileco de tiuj lingvoj: unue en tio, kio koncernas ilian vorttrezoron. Ni konsideru kvar lingvojn treege forajn unu de la alia, t.e. ekstreme nordan, sudan, orientan kaj okcidentan. Ili estas la turka, la tatara, la uzbeka kaj la tuva. Por doni ekzemplon, personaj pronomoj (esperante: \u201emi\u201d, \u201eci-vi\u201d, \u201eli-s\u0302i-g\u0302i\u201d, \u201eni\u201d, \u201evi\u201d, \u201eili\u201d) en tiuj lingvoj aspektas jene: en la turka: \u201eben\u201d, \u201esen\u201d, \u201eo\u201d, \u201ebiz\u201d, \u201esiz\u201d, \u201eonlar\u201d; en la tatara: \u201emin\u201d, \u201esin\u201d, \u201eul\u201d, \u201ebez\u201d, \u201esez\u201d, \u201ealar\u201d; en la uzbeka: \u201emen\u201d, \u201esen\u201d, \u201eu\u201d, \u201ebiz\u201d, \u201esiz\u201d, \u201eular\u201d; en la tuva: \u201emen\u201d, \u201esen\u201d, \u201eol\u201d, \u201ebis\u201d, \u201esiler\u201d, \u201eolar\u201d."}, {"text_idx": "#001037", "text": "La gramatiko mem de tiuj lingvoj similas. Ni prenu kelkajn verbajn formojn: \u201eald\u0131m\u201d (mi prenis), \u201eald\u0131n\u201d (ci prenis), \u201eald\u0131\u201d (li prenis) en la turka; \u201eald\u0131m\u201d, \u201eald\u0131\u014b\u201d, \u201eald\u0131\u201d en la tatara kaj en la tuva; \u201ealdim\u201d, \u201ealding\u201d, \u201ealdi\u201d en la uzbeka. Ankau\u0306 la deklinacioj de substantivoj montrig\u0302as ofte similaj, se ne egalaj: \u201edag\u0306\u201d (monto), \u201edag\u0306a\u201d (al monto), \u201edag\u0306\u0131\u201d (monton), \u201edag\u0306da\u201d (sur monto), \u201edag\u0306dan\u201d (de au\u0306 el monto) en la turka; \u201etau\u0306\u201d, \u201etau\u0306ga\u201d, \u201etau\u0306n\u0131\u201d, \u201etau\u0306da\u201d, \u201etau\u0306dan\u201d en la tatara; \u201etog\u2019\u201d, \u201etoqqa\u201d, \u201etog\u2019ni\u201d, \u201etog\u2019da\u201d, \u201etog\u2019dan\u201d en la uzbeka; \u201edag\u201d, \u201edagga\u201d, \u201edagn\u0131\u201d, \u201edagda\u201d, \u201edagdan\u201d en la tuva."}, {"text_idx": "#001038", "text": "La simileco estas frapanta, kaj la proksimeco inter tiuj lingvoj estas ec\u0302, se tiel diri, pli \u201eintima\u201d ol inter la itala kaj la hispana, la germana kaj la nederlanda. Tiel reciproke proksimaj povas esti lingvoj, nur se ili estas dialektoj de la sama lingvo ... Se oni esploras la historion de la demando, la fakto ig\u0302as tamen ege malpli frapanta. Dum prahistoriaj kaj fruaj historiaj epokoj la popoloj pro pluraj kialoj migradis tra la mondo. La antau\u0306uloj de la nunaj g\u0302ermanaj, slavaj, latinidaj, keltaj, hindaj kaj aliaj popoloj vivis supozeble ie en sud-orienta Eu\u0306ropo (la sciencistoj nomas ilin hindeu\u0306ropanoj). Antau\u0306 5000-6000 jaroj ili estis unu popolo."}, {"text_idx": "#001040", "text": "Memkompreneble, c\u0302iuj cititaj ciferoj estas proksimumaj. Neniu povas serioze aserti, ke g\u0302uste antau\u0306 1000 jaroj ekestis turkoj, tataroj kaj uzbekoj. Spite al tio, ke la supre nomitaj ciferoj estas proksimumaj, ili ebligas al ni kompreni la kialon de la supre priskribitaj kvazau\u0306aj nekonformecoj. Ni diru: svedo kaj albano, kvankam havante komunajn antau\u0306ulojn, tute ne komprenas unu la alian, c\u0302ar tiuj popoloj evoluis memstare dum 4000 jaroj. Italo kaj moldavo pli-malpli povas interkompreni, c\u0302ar iliaj prapatroj antau\u0306 1500 jaroj parolis en la sama lingvo. Turko kaj tataro komprenas unu la alian, c\u0302ar antau\u0306 1000 jaroj ili estis unu popolo kaj vivis kune. Sed malgrau\u0306 c\u0302io, rigardu la suprajn ekzemplojn. C\u0302u ne estas mirinde, ke c\u0302iuj c\u0302i vortoj kaj gramatikaj fenomenoj konservig\u0302is dum jarmilo sen kontaktoj inter popoloj, libroj, gazetoj, Interreto?"}, {"text_idx": "#001041", "text": "Lau\u0306 oficiala statistiko en la jaro 2011 la nombro de fremdaj laboristoj en Slovakio estis preskau\u0306 22 200, kompare kun 18 200 en la jaro 2010 kaj 13 900 en la jaro 2008."}, {"text_idx": "#001042", "text": "La plej grandan reprezentig\u0302on en la slovaka labormerkato havas civitanoj de Rumanio (4513). Sekvas C\u0302eh\u0302io (3227), Pollando (2196) kaj Hungario (2164). En la c\u0302efurbo Bratislavo laboras proksimume 7700 fremdaj laboristoj."}, {"text_idx": "#001043", "text": "La analizistoj antau\u0306supozas, ke en la jaro 2015 la nombro de fremdaj laboristoj reprezentos 2 g\u0302is 3 % kaj en la jaro 2050 ec\u0302 g\u0302is 15 % de c\u0302iuj laboristoj en Slovakio."}, {"text_idx": "#001044", "text": "Sendube la malnova kontinento kaj EU estas mozaiko de malsamaj lingvoj kaj lingvaj kulturoj. Teorie en Eu\u0306ropa Unio regas lingva egaleco kaj plurlingveco. Lau\u0306 la C\u0302arto pri Fundamentaj Rajtoj de EU (artikolo 21.1) estas malpermesita kia ajn diskriminaciado, inkluzive la lingvan. Tamen la praktiko estas alia: pli kaj pli da kunvenoj okazas nur en la angla au\u0306 en la franca."}, {"text_idx": "#001045", "text": "Pliaj oficialaj kaj neoficialaj lingvoj de EU estas flankens\u0302ovitaj kaj ne g\u0302uas konvenajn kondic\u0302ojn en la eu\u0306ropa spaco koncerne instruadon, lernadon, uzadon kaj disvolvig\u0302on. Bedau\u0306rinde tiu c\u0302i konstato rilatas ankau\u0306 al la slovaka lingvo. EU tamen dedic\u0302is en la jaro 2009 grandan atenton al la plurlingva projekto \u201eslovake.eu\u201d, kiun ellaboris la internacia junulara organizaj\u0302o \u201eEdukado@Interreto\u201d (\u201eE@I\u201d), fondita en 2005 en la slovaka urbo Partiza\u0301nske (c\u0302irkau\u0306 150 kilometrojn norde de Bratislavo)."}, {"text_idx": "#001046", "text": "La lernado de fremdaj lingvoj per interreto estas jam populara lernomaniero. Estis do kreita interreta kurso pri la slovaka por c\u0302iu ajn, kiu volas lerni tiun lingvon: fremduloj, membroj de miksaj paroj, log\u0302antoj de regionoj c\u0302elimaj, esploristoj pri la slovaka kaj aliaj slavidaj lingvoj, enmigrintoj, studentoj, turistoj ktp. Avantag\u0302oj de reta kurso estas la simpleco konatig\u0302i kun la slovakaj lingvo, historio kaj kulturo, ec\u0302 restante en la propra lando."}, {"text_idx": "#001047", "text": "slovake.eu estas TTT-ejo, kiu uzas la metodon de la tiel nomata e-lernado. La retpag\u0302aro, kiu enhavas du diversajn nivelojn (A1 kaj A2 lau\u0306 la komuna eu\u0306ropa referenckadro por lingvoj), prezentas gramatikon kaj ortografion de la slovaka, vortaron, lingvajn ludojn, bazajn informojn kaj interesaj\u0302ojn pri Slovakio kaj ties lingvo, bibliotekon, sed ankau\u0306 la eblon interkomuniki kun aliaj uzantoj per tekstaj mesag\u0302oj."}, {"text_idx": "#001048", "text": "Hodiau\u0306 la retejo haveblas en jam 7 lingvaj versioj \u2013 angla, esperanta, franca, germana, litova, pola kaj slovaka \u2013, sed oni ja atendas la aldonon de kromaj lingvoj."}, {"text_idx": "#001049", "text": "La statistikoj pri la vizitateco de la retejo dokumentas sukceson de tiu c\u0302i plurlingva iniciato, kiu ekestis surbaze de la internacia projekto lernu!, kiu ebligas la senpagan lernadon de Esperanto en 33 lingvoj. La pag\u0302aron slovake.eu vizitis pli ol 135 000 vizitantoj el 147 landoj kaj proksimume 20 000 vizitantoj c\u0302iumonate."}, {"text_idx": "#001050", "text": "Tiu c\u0302i noviga projekto estas subtenata de la Eu\u0306ropa Komisiono, kadre de la programo KA2. Partneroj de la projekto estas la Lingvoscienca Instituto de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r [ludovit s\u0302tur] de la Slovaka Scienca Akademio, kiu havas multjaran tradicion pretigi sciencajn \u2013 kaj por pli vasta publiko tau\u0306gajn \u2013 vortarojn, atlasojn kaj publikaj\u0302ojn pri diversaj lingvaj esploroj. Aldone kontribuas: la Vilniusa Universitato (Litovio), Varsovia Akademio de Komputilaj Sciencoj kaj Estrado kaj Administrado (Pollando), Ret-ateliero Gaus (Germanio), kaj la neprofita organizaj\u0302o Slovaka Centro en Londono (Britio)."}, {"text_idx": "#001051", "text": "La Eu\u0306ropa Komisiono mone subtenis la projekton per 250 000 eu\u0306roj. Ekde novembro 2011 g\u0302i subtenas, per 364 000 eu\u0306roj, plian projekton de la organizaj\u0302o E@I por la instruado de la germana lingvo, nomata \u201edeutsch.info\u201d . Kun pola partnero estas efektivigita ankau\u0306 plurlingva projekto por la instruado de la hispana lingvo kaj entreprenado en Hispanio sub la titolo Espa2.eu ()."}, {"text_idx": "#001052", "text": "En la nuna momento oni preparas la duan etapon de la prislovaka projekto: plilarg\u0302igon de la lingvaj niveloj (B1 kaj B2) kaj aldonon de novaj lingvaj versioj, inter kiuj hungara kaj rusa. Tiu c\u0302i iniciato plenumas la rekomendojn de 29 neregistaraj civilaj organizaj\u0302oj, inkluzive de Eu\u0306ropa Esperanto-Unio (EEU)."}, {"text_idx": "#001053", "text": "Ekde la pasinta jaro la albana ministerio pri instruado postulas, ke en universitatoj c\u0302iuj magistrig\u0302ontoj akiru TOEFL-diplomon, do superan nivelon en la angla lingvo."}, {"text_idx": "#001054", "text": "La anonco estigis protestojn de la studentoj en c\u0302iuj fakultatoj. Studentoj ne toleras post kvin jaroj plian elspezon: ili jam diplomitig\u0302is, jam kompletigis c\u0302iujn magistrajn taskojn, jam faris aldonan ekzamenon. La senc\u0302esaj elspezoj, la ekzamenoj, farig\u0302is do speco de Sizifo-s\u0302tono."}, {"text_idx": "#001055", "text": "Krome la studentoj konsideras la postulon preteksto por pliric\u0302igi privatajn lingvo-lernejojn. La ministerio, aliflanke, taksas g\u0302in pas\u0302o al \u201eintegrig\u0302o kun Eu\u0306ropo\u201d kaj \u201eutila reformo\u201d."}, {"text_idx": "#001056", "text": "Tiel oni mesag\u0302as al albanaj junuloj, ke ne necesas lerni aliajn EU-lingvojn krom la angla. Pro tio la c\u0302efministro estas nomumita \u201ehonora prezidanto\u201d de enlandaj anglemuloj. Nun oni volas scii, c\u0302u ankau\u0306 li kaj aliaj ministroj trapasis la ekzamenon."}, {"text_idx": "#001057", "text": "Rekordon kreis du belgaj aventuristoj en Antarkto, kiam ili trairis en 74 tagoj pli ol 5000 km. Temis pri la plej longa ekspedicio neprovizita kaj nemotorizita en Antarkto: sledojn kaj tiel nomatajn neg\u0302-kajtojn ili uzis."}, {"text_idx": "#001059", "text": "La belgoj superis la rekordon de norvega esploristo, Rune Gjeldness, kiu en 2006 trairis 4804 km en 90 tagoj."}, {"text_idx": "#001060", "text": "Tragedio kas\u0302ita kaj prisilentita dum multaj jaroj estis unuafoje oficiale rememorigata en februaro. La Tivari-masakro okazis en 1945, kiam pafmortigitaj estis 3300 etnaj albanaj soldatoj el Kosovo."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Tiam la slavaj komunistoj ege timis albanan rezistadon en Kosovo. Ili do lanc\u0302is planon por neniigi estontajn ribelulojn. La preteksto estis milito en nord-okcidenta Jugoslavio. Ili do tien mars\u0302igis la albanojn."}, {"text_idx": "#001062", "text": "Survoje pereis multaj pro malsano kaj malsato. Tamen en la montenegra urbo Tivari (Bar) la gardistoj ekmitralis kontrau\u0306 la soldatoj senarmaj, tiam efektive prizonuloj. Poste prisilentis la masakron la komunismaj reg\u0302imoj kaj en Albanio kaj en Kosovo."}, {"text_idx": "#001063", "text": "Aperis antau\u0306 nelonge libro, kiu memorigas pri la masakro. Jen unua pas\u0302o por reskribi en kondic\u0302oj de demokratio la veran historion albanan kadre de la 100-jarig\u0302o de sendependeco c\u0302i-jare en novembro."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Kiam en februaro orfig\u0302is kvinjarag\u0302a Amsera Reka \u2013 savita, post kiam neg\u0302o-lavango kovris s\u0302ian hejmon en la distrikto Dragas\u0302, Kosovo, kaj samtempe pereigis familianojn \u2013 la kosova c\u0302efministro Has\u0302im Tac\u0302i, nome de la registaro, devontigis sin vivteni kaj eduki la knabinon g\u0302is s\u0302ia 18a jaro."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Ankau\u0306 la prezidanto de Serbio, Boris Tadic\u0301, same tiu de Makedonio, Gjorge Ivanov, esprimis sin pretaj subteni la knabinon \u2013 vers\u0302ajne, c\u0302ar la log\u0302antaro de Dragas\u0302 parolas slavan lingvaj\u0302on, kvankam apartenanta al islama religio."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Nun kuzo prizorgas la knabinon, trovita post du tagoj en la ruinoj de sia hejmo, helpate de c\u0302efministro kaj du prezidantoj."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Inter provoj savi Grekion, dronantan en s\u0302uldoj, kaj la inkvizicia spurado de amikaj rilatoj de la germana prezidanto, grupo de junaj germanaj parlamentanoj el la partio Kristan-Demokratia Unio lau\u0306te au\u0306digis sin pri tikla temo."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Gvide de iu Marco Wanderwitz, kies nomo, voc\u0302o kaj aplombo tuj perfidis la devenon el la iama Germana Demokratia Respubliko, ili postulis, ke seninfanaj personoj post sia 25a jaro pagu unu elcenton el la enspezo kiel apartan imposton."}, {"text_idx": "#001069", "text": "Wanderwitz indikis, kiel nun kutime en impostaj pretendoj, al kiu celo iru la mono: al personoj kun infanoj. La s\u0302tato tiel povus akceli la g\u0302eneralan generemon de la germanoj."}, {"text_idx": "#001070", "text": "Tiuj riproc\u0302o kaj postulo ne estas novaj. Regule ili aperis inter maldekstraj same kiel inter ekleziaj rondoj. Eble la junaj kravatuloj tion ne konstatis kaj lerneje ne legis pri la timo de la iama kanceliero Helmut Kohl: Die Deutschen sterben aus! (La germanoj formortas!)."}, {"text_idx": "#001071", "text": "Vers\u0302ajne ili \u2013 mirige \u2013 preterau\u0306dis, ke la hitleremaj avoj per mono kaj per distinga simbolo \u201ePatrina kruco\u201d honoris naskemajn virinojn, kaj instalis \u201eordenajn kastelojn\u201d por seng\u0302ene produktadi altvalorajn germanajn militistojn."}, {"text_idx": "#001072", "text": "Tamen, juneca aplombo ne senkulpigas la grupanojn. Certe ili volis nur spili novajn monofontojn kaj facile akiri la konsenton de la infanposedanta majoritato. Sed, por resti sinceraj, ili devus agnoski, ke gepatreco estas, plej ofte, memvola kaj memrespondeca afero."}, {"text_idx": "#001073", "text": "Finance la s\u0302tata subteno jam kovras unu trionon de la statistika vivodau\u0306ro. C\u0302u ne sufic\u0302e? Aliflanke, la seninfanuloj ne ricevas tian subtenon, sed pagas senkompense dumvive por malsanoj, (mis-)edukado, instruado ktp de aliulaj infanoj."}, {"text_idx": "#001074", "text": "Estas nur ironio, ke la bavara ministrino Haderthauer alig\u0302is al la kampanjo kaj parolis pri \u201ejust-ofendo\u201d malfavore al gepatroj, tiel uzante senpripense au\u0306 intence sloganon de politikaj maldekstraj konkurenculoj."}, {"text_idx": "#001075", "text": "Preterlasante la evidentajn politikajn intrigojn por akiri simpation kaj monon, oni rigardu en la konstitucion. Jam en la unuaj paragrafoj temas pri la digno de c\u0302iu homo, pri la rajto libere disvolvig\u0302i, pri malpermeso de (socia) malavantag\u0302ado de personoj kun handikapo. Multaj seninfanuloj suferas kvazau\u0306 handikapitoj."}, {"text_idx": "#001076", "text": "C\u0302u tiuj do pagu punimposton, aparte al gepatroj? Kion pri lau\u0306destinaj samseksemuloj, pri homoj pro la religio seninfanaj? Kaj neniel c\u0302iu libervole senida persono estas diboc\u0302ema, avida individuo. Kelkaj kredeble rezignis pri infanoj pro moralaj kialoj. Kaj kion pri diskriminacio de difinita \u2013 certe ne homogena \u2013 homgrupo?"}, {"text_idx": "#001077", "text": "Sed se temas pri mono, ne temas pri moralo. Komentistino simplece konstatis: \u201eLa propono estas pripensinda. Ne temas pri punado de seninfanuloj. Homoj sen infanoj posedas pli da mono ol tiuj kun infanoj. Tio estas maljusta. Do, oni kreu egalecon.\u201d"}, {"text_idx": "#001078", "text": "Do c\u0302u egaleco, marg\u0302enigo de difinitaj \u201eklasoj\u201d? C\u0302u ne veras, ke la homaro j\u0302us finis eksperimenton kun tia miskompreno de la socia vivo? Se g\u0302enerale validus tiu ekvacio, c\u0302iu trovus iun ulon, kiu pagu por la propraj deziroj kaj deficitoj."}, {"text_idx": "#001079", "text": "Antau\u0306 malpli ol du jaroj unuafoje abdikis germana prezidanto. Horst Ko\u0308hler [ke\u0301ler], vizitinte germanajn trupojn en Afganio kadre de la UN-mandato, diris, ke eblus milite interveni ankau\u0306 pro ekonomiaj interesoj."}, {"text_idx": "#001080", "text": "Kritikite kaj de opozicianoj kaj de politikistoj de la registara koalicio, Ko\u0308hler deklaris, ke lin tiel ataki estas malrespekte. Li abdikis en majo 2010."}, {"text_idx": "#001081", "text": "Malpli ol du jarojn poste abdikis dua germana prezidanto. Christian Wulff, la posteulo de Ko\u0308hler, rezignis pri la prezidanteco en februaro 2012."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Ne c\u0302iutage oni farig\u0302as prezidanto kaj la eventon volis festi Wulff. La feston la nova prezidanto deklaris privata, tamen g\u0302i estas organizita de profesiulo, kiu similajn eventojn arang\u0302as por eminentuloj. Kelkaj gastoj pagis 3000 eu\u0306rojn por ricevi enirbileton."}, {"text_idx": "#001083", "text": "Wulff agis s\u0302ajne lau\u0306 la principo \u201ekonatecoj kaj rilatoj\u201d, kiel en la iama Sovetio. Volonte li akceptis invitojn al senkostaj feriovojag\u0302oj al Hispanio, Italio kaj Usono."}, {"text_idx": "#001084", "text": "Rolon ludis ankau\u0306 la filmisto David Groenewald. Tiu mendis kaj pagis feriojn, pruntis monon, ac\u0302etis pos\u0302telefonon por sia amiko Wulff. Nun prokuroroj priesploras la kontrau\u0306leg\u0302ajn avantag\u0302ojn kaj profitojn. Ekzemple, la federacia s\u0302tato Malsupra Saksio (kies ministroprezidanto estis Wulff) promesis garantii kvar milionojn da eu\u0306roj por filmentrepreno, en kiu estas implikita Groenewald."}, {"text_idx": "#001085", "text": "En Germanio al c\u0302iu s\u0302tatoficisto estas malpermesite akcepti donacojn. Nepre oni volas eviti suspekton pri korupto au\u0306 subac\u0302eto. Ec\u0302 kristnaskaj donacetoj al pos\u0302tisto au\u0306 stratpurigisto estas kontrau\u0306leg\u0302aj: nur esceptokaze ili estas permesitaj."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Dum longa tempo Wulff nur duonklare respondis demandojn kaj ec\u0302 provis influi la gazetaron. Kreskis suspektoj. La 16an de februaro prokuroro petis nuligi la juran imunecon de la prezidanto. Unu tagon poste Wulff abdikis."}, {"text_idx": "#001087", "text": "Perdinte duan prezidanton, kelkaj germanoj nun demandas, c\u0302u necesas la posteno. Aliaj germanoj opinias, ke ekzistas pli gravaj aferoj ol persekuti prezidanton pro donacoj de amikoj. C\u0302iaokaze, prezidanto \u2013 la s\u0302tatestro, posedanto de la plej alta posteno en la lando \u2013 modele sin prezentu al siaj kuncivitanoj."}, {"text_idx": "#001088", "text": "En Vieno okazis la tria ministra konferenco de la Pariza Pakto pri la kontrau\u0306batalo de narkotaj\u0302o-kontrabando el Afganio."}, {"text_idx": "#001089", "text": "G\u0302in partoprenis ministroj kaj politikistoj el pli ol 60 s\u0302tatoj, inkluzive la g\u0302eneralan sekretarion de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) Ban Ki-moon, la direktoron de la UN-Oficejo pri Narkotaj\u0302oj kaj Krimado Juri Fedotov, la kunprezidantajn ministrojn pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov (Rusio) kaj Alain Juppe\u0301 [ale\u0301 jipe\u0301] (Francio)."}, {"text_idx": "#001090", "text": "Ban Ki-moon urg\u0302is la mondan komunumon plifortigi la klopodojn por elradikigi narkotaj\u0302ojn el Afganio. Li menciis, ke kompare kun la antau\u0306a jaro la kultivado de papavoj pliig\u0302is je 7 % kaj la produktado de opio kreskis je 61 %."}, {"text_idx": "#001091", "text": "Li avertis, ke la problemo plivastig\u0302as sendepende de tiuj, kiuj misuzas narkotaj\u0302ojn, kaj minacas Afganion mem. La narkotaj\u0302o-komerco kaj la internacie organizata krimado subfosas la sanon en malstabilaj landoj kaj malfortigas la jurs\u0302tatecon."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Antau\u0306 c\u0302io, lau\u0306 la g\u0302enerala sekretario de UN, la afgana registaro devas doni prioritaton al la problemo de narkotaj\u0302oj, c\u0302ar la jaraj enspezoj el afganaj opiaj\u0302oj atingas 2,4 miliardojn da usonaj dolaroj. Oni ne povas esperi je stabileco, se tiu sumo prezentas 15 % de la afgana malneta produkto."}, {"text_idx": "#001093", "text": "Responde la afgana ministro pri la kontrau\u0306batalo de narkotaj\u0302oj, Zarar Osmani, diris, ke la narkotaj\u0302oj povus esti elradikigitaj, se la sekureco en la lando plibonig\u0302us. Okazas 95 % de la kultivado de papavoj en nau\u0306 malsekuraj provincoj de Afganio."}, {"text_idx": "#001094", "text": "Kadre de la Pariza Pakto, kreita en 2003 kaj ampleksanta 56 landojn kaj 14 internaciajn organizaj\u0302ojn, oni celas redukti la produktadon kaj komercon je narkotaj\u0302oj el Afganio, bloki la financajn fluojn de la kontrau\u0306leg\u0302a narkotaj\u0302o-komerco, c\u0302esigi la fluon de kemiaj\u0302oj por produkti heroinon kaj fortigi lokajn iniciatojn por kontrau\u0306batali narkotaj\u0302o-misuzon fare de afganoj."}, {"text_idx": "#001095", "text": "Tamen la konferenco ne havas devigan povon, kaj pro tio la internaciaj provoj solvi la afganan narkotaj\u0302o-problemon havis g\u0302is nun malgrandan sukceson."}, {"text_idx": "#001096", "text": "Lau\u0306 januara raporto de la UN-Oficejo pri Narkotaj\u0302oj kaj Krimado, la enspezoj de opia produktado pliig\u0302is en 2011 je 133 % al proksimume 1,4 miliardoj da usonaj dolaroj, au\u0306 c\u0302irkau\u0306 dekono de la afgana malneta enlanda produkto."}, {"text_idx": "#001097", "text": "Temas pri insulo. La koloroj de g\u0302ia flago estas tri: la rug\u0302a, la blua kaj la blanka. G\u0302in simbole estras reg\u0302ino sub protekto de la kavalira figuro de sankta Georgo."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Inter historiaj kaj legendaj memorindaj\u0302oj pri la insulo ne mankas la kelta origino, la c\u0302eesto de romiaj trupoj en la epoko de Nerono, la legendo de bravulo, kiu prirabis ric\u0302ulojn por donaci al malric\u0302uloj, la helpo de pirato al reg\u0302ino en sukcesa batalo kontrau\u0306 c\u0302iopova reg\u0302o de Hispanio kaj interalie ec\u0302 la invento de futbalo. La leganto ne miru, ke temas ne pri Britio, sed pri la karnavalo de Brazilo."}, {"text_idx": "#001099", "text": "Tiel regalis karnavalan spektantaron la elito de t.n. sambo-lernejoj (fakte, kluboj de sambo), la Unio de la Insulo. Partoprenis en la parado pli ol tri mil ludantoj, kiuj vere surprizis pro la nekutima temo, nome Britio."}, {"text_idx": "#001100", "text": "La titolo de la karnavala sambo tekstis \u201eDe Londono al Rio: iam estis ... insulo\u201d. La samba lernejo havas sidejon en insulo ne en Eu\u0306ropo, sed en la tropika golfo Gvanabaro, c\u0302e kies bordo sunbrunig\u0302as Rio-de-J\u0302anejro, iama c\u0302efurbo de Brazilo kaj c\u0302iama c\u0302efurbo de la enlanda karnavalo."}, {"text_idx": "#001101", "text": "Tamen la c\u0302i-jara temo, unuiganta tiel malsimilajn uniojn pere de la karnavala sambostilo, ne havas muzikan au\u0306 lirikan inspiron. Sub la karnavala masko la vera sekreto, kiu kunmetas kaj harmoniigas sportan ritmon kaj politikan lirikon, kus\u0302as en la fakto, ke la Unio de la Insulo propagande anticipis la Olimpiajn Ludojn."}, {"text_idx": "#001102", "text": "En la nuna jaro la ludoj okazos en Londono, en 2016 en Rio-de-J\u0302anejro."}, {"text_idx": "#001103", "text": "Radio kaj televido pli fortaj"}, {"text_idx": "#001104", "text": "Tag\u0302ikio estas agrikultura lando: 93 % de la teritorio konsistas el altmontaro. Pro tio la log\u0302antaro tre aprezas radion, c\u0302ar g\u0302i estas facile akirebla."}, {"text_idx": "#001105", "text": "Dum la sovetia tempo funkciis nur tri fakoj en la tag\u0302ika radio: c\u0302efurba, tutlanda kaj internacia. Diurne ili elsendis entute dum 39 horoj. Post la disfalo de Sovetio, Tag\u0302ikio farig\u0302is sendependa. Aperis novaj radiostacioj: Voc\u0302o de Dus\u0302anbo, Voc\u0302o de Tag\u0302ikio, Radio Kulturo."}, {"text_idx": "#001106", "text": "Hodiau\u0306 c\u0302iuj radiostacioj au\u0306digas programerojn diurne entute dum 96 horoj kaj en ok lingvoj, inkluzive de la tag\u0302ika, la rusa, la angla kaj la araba."}, {"text_idx": "#001107", "text": "En la lastaj jaroj de Sovetio, la tag\u0302ika televido havis nur unu kanalon. Nun g\u0302i havas kvar. La c\u0302efa tutlanda kanalo estas socipolitika, la dua (Safina) elsendas pri arto kaj kulturo, la tria (Bahoriston) estas por gejunuloj, kaj la kvara (G\u0302ahonnamo) tut-tage informas pri novaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001108", "text": "Televidostacioj elsendas tuttage dum 72 horoj kaj kvinlingve: tag\u0302ike, ruse, uzbeke, angle kaj arabe."}, {"text_idx": "#001109", "text": "Post la sendependig\u0302o la amaskomunikiloj funkciis pli libere. Aperas krome en Tag\u0302ikio c\u0302iusemajne pli ol 400 gazetoj, j\u0302urnaloj kaj revuoj. Pli ol 80 % de la log\u0302antaro povas senprobleme au\u0306skulti radion kaj spekti televidon."}, {"text_idx": "#001110", "text": "Aperis lastatempe komentoj en la verda gazetaro pri la lando-principo de MONATO. Mi memorigu: esence, lau\u0306 la lando-principo, rajtas raporti en nia magazino nur tiu, kiu log\u0302as en la koncerna lando au\u0306 regiono."}, {"text_idx": "#001111", "text": "Tiel unikas MONATO. Legantoj akiras perspektivojn ne lau\u0306 la tradiciaj metodoj de tiel nomata fremdlanda korespondanto, alivorte de \u2013 g\u0302enerale \u2013 samlandano au\u0306 samlingvano, kiu rigardas de ekstere enen. Male niaj korespondantoj rigardas de ene eksteren."}, {"text_idx": "#001112", "text": "Mi ne volas nigrigi la reputacion de eksterlandaj korespondantoj. Kelkaj eminentas en sia profesio kaj kapablas \u201esubhau\u0306tig\u0302i\u201d por komprenigi al ni eventojn en partoj de la mondo, nekonataj al ni."}, {"text_idx": "#001113", "text": "Kelkaj riskas kaj ec\u0302 perdas la vivon. En februaro mortis en la sieg\u0302ata urbo Homs en Sirio Marie Colvin, renoma kaj kurag\u0302a anglalingva korespondanto de la brita gazeto Sunday Times; kun s\u0302i pereis franca fotoj\u0302urnalisto Re\u0301mi Ochlik."}, {"text_idx": "#001114", "text": "Se, en nia malgranda Esperanto-mondo, ni disponus pri j\u0302urnalistoj tiaj, au\u0306 se MONATO posedus monrimedojn por sendi fidindajn, profesiajn raportistojn en la mondon, do eble tiam superfluus la lando-principo. Sed ni scias, ke tiurilate (same kiel en multaj aliaj rilatoj) restas Esperanto plorinde subevoluinta."}, {"text_idx": "#001115", "text": "Do kion fari? En la interreto mi legis riproc\u0302ojn, ke pro la lando-principo \u201ekvazau\u0306 lau\u0306regule MONATO ne povas, teknike ne povas skribi pri landoj regataj diktatore\u201d. Jes kaj ne: se estus korespondanto en la lando, kiu malgrau\u0306 c\u0302io povus prie artikoli, ni volonte aperigus raporton (ec\u0302 anonime au\u0306 pseu\u0306donime, se ni certus pri la identeco de la korespondanto)."}, {"text_idx": "#001116", "text": "La riproc\u0302o devenis de komento de iu, kiu \u201elegas nuntempe novan germanlingvan biografion pri Ho Chi Minh kaj verkas artikolon pri la lezado de la homaj rajtoj far la vjetnamiaj komunistoj. Mi proponos g\u0302in al iu Eo-gazeto (mi ankorau\u0306 ne scias kiu).\u201d"}, {"text_idx": "#001117", "text": "Artikolo-proponon tian MONATO ne ricevis. Sed, se jes, c\u0302u g\u0302in aperigi? Eble mi eraras, ne posedante c\u0302iujn faktojn pri la biografio kaj, pli grave, pri la verkanto de la artikolo, sed mi hezitus akcepti komentojn (eble de nefakulo) pri la komentoj (do la biografio) de iu alia."}, {"text_idx": "#001118", "text": "C\u0302iu j\u0302urnalisto scias, ke abundas komentoj, malabundas faktoj. Precipe miksi ilin estas dang\u0302ere: tiamaniere el komentoj tro facile farig\u0302as faktoj. S\u0302ajnas al mi, ke, obeante la lando-principon, ni povas emfazi la faktojn: faktojn g\u0302enerale fidindajn (kvankam c\u0302iu povas erari), c\u0302ar prezentatajn de tiuj, kiuj sendube pli bone konas la terenon ol eksterlandano."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Sed jen la dilemo. C\u0302u malfermi la pag\u0302ojn de MONATO al vers\u0302ajne sinceraj polemikistoj, avidaj prikomenti tiun au\u0306 alian eventon, kiu ilin ne rekte tus\u0302as, kaj surbaze de \u201ebrokantaj\u201d gazetaraj au\u0306 televidaj raportoj \u2013 au\u0306 resti c\u0302e la limigoj de la lando-principo?"}, {"text_idx": "#001120", "text": "Kiel dirite, pro la lando-principo, legantoj akiras unikajn perspektivojn verkitajn, nu bone, g\u0302enerale de \u201eamatora\u201d j\u0302urnalisto, kiu kompense intime rilatas al sia temaro."}, {"text_idx": "#001121", "text": "Aliflanke, kiel prave atentigis partoprenantoj en la diskuto pri la biografio, la lando-principo signifas, ke pluraj malgrandaj s\u0302tatoj \u2013 pro la verkemo de tieaj korespondantoj \u2013 reprezentig\u0302as en MONATO malproporcie al sia politika au\u0306 ekonomia graveco."}, {"text_idx": "#001122", "text": "La aferoj facile solvig\u0302as. MONATO bonvenigas artikolojn de kontribuantoj el c\u0302iuj landoj: se tiu au\u0306 alia lando malofte aperas en la magazino, ne kulpigu la lando-principon. Kulpigu tiujn, kiuj ne prie verkas."}, {"text_idx": "#001123", "text": "Bonvenaj estas ankau\u0306 komentoj \u2013 sed prefere komentoj pri aferoj, kiuj rekte koncernas au\u0306toron. Mi, brito, ne verkus pri aferoj en Germanio. Mi tamen verkus pri Germanio kadre de Eu\u0306ropa Unio kaj pri la efikoj de germana politiko rilate min."}, {"text_idx": "#001124", "text": "Kaj la moralo de tiu c\u0302i \u201evidpunkto\u201d? La lando-principo ne silentigas. Male: en socio, al kiu mankas aktivaj profesiaj j\u0302urnalistoj, g\u0302i starigas limojn, en kiuj talentaj sed netrejnitaj amatoroj tamen povas raporti el propra sperto, el propraj konoj."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Ni do laboru kun, ne kontrau\u0306 g\u0302i. Kaj ni g\u0302in prifieru. G\u0302i ne estas perfekta (kiu au\u0306 kio ja estas?) \u2013 sed g\u0302i donas voc\u0302on unikan al MONATO."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Murditaj estas centoj da homoj c\u0302iusemajne en Britio \u2013 kaj la nombro kreskas. Kadavroj \u2013 mortpafitaj, venenitaj, ponarditaj \u2013 sternig\u0302as sur tapis\u0302oj de privataj hejmoj au\u0306 sur hotelc\u0302ambraj litoj. Tuj alvenas la polico, kaj komencig\u0302as plej rigoraj esploroj, g\u0302is, helpe de c\u0302iuj atestintoj, la murdinto estas senmaskigita."}, {"text_idx": "#001127", "text": "Nur tiam rajtas c\u0302iu hejmeniri ... kaj nur tiam rajtas la viktimo sin gratuli pro rolo bone ludita. Se, entute, estis viktimo. Almenau\u0306 videbla. Sufic\u0302as foje krio sangofrostiga: iu elkuras por esplori kaj revenas, s\u0302okite, balbutante, ke Lordo X au\u0306 Lordino Y estas terure murdita ... kaj do iu bonvole voku la policon."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Kaj, jes, hejmenironte, tiu, kiu solvis la krimon (g\u0302enerale ne la detektivo), ricevas etan premion. Botelon da vino. Skatolon da c\u0302okoladaj\u0302oj. Por ne mencii la admiron de c\u0302iuj atestintoj ... c\u0302ar tiu, zorge kribrinte c\u0302ion au\u0306ditan, viditan, antau\u0306, dum kaj post la murdo, lerte solvis la misteron \u2013 do murdo-misteron."}, {"text_idx": "#001130", "text": "Eble en la brusto de c\u0302iu brito, kiu plenkreskis libre (nun televide) kun kreitaj\u0302oj de Arthur Conan Doyle au\u0306 Agatha Christie, do kun Sherlock Holmes, Hercule Poirot au\u0306 Frau\u0306lino Marple, kus\u0302as eta spurc\u0302asisto, eta detektivo. Au\u0306 eble ne temas sole pri fenomeno brita."}, {"text_idx": "#001131", "text": "Au\u0306 eble frustrig\u0302o. Frustrig\u0302o, ke ne eblas solvi la financajn \u201ekrimojn\u201d de la s\u0302akaloj, kiuj prirabis tiom da homoj, tiom da landoj. Eble en c\u0302iu murdito oni esperas vidi bankiston, financiston, politikiston. Au\u0306 j\u0302urnaliston."}, {"text_idx": "#001132", "text": "Tamen la viktimoj, g\u0302enerale, ne apartenas al la menciitaj figrupoj. Tion mi scias, c\u0302ar du konatoj miaj ec\u0302 verkis proprajn murdo-misterojn (jes, tiom ili popularas: mi povas pli bone verki, miacele, oni argumentas, ol au\u0306toroj, kiuj vendas interrete siajn misterac\u0302ojn)."}, {"text_idx": "#001133", "text": "Kaj en la koncernaj misteroj mortis ne kapitalistoj, sed kompatindaj burg\u0302oj: instruistino kaj urbestro. Ho, ve. Almenau\u0306 forpasis ili, sciante, ke iu ja solvos la misteron. Kaj ricevos botelon, skatolon da."}, {"text_idx": "#001134", "text": "Tre varias murdo-misteroj. Ekzemple, c\u0302iu partoprenanto ricevas libreton enhavantan notojn pri lia rolo: nomo, profesio kaj, pli grave, informeroj, kiujn tiu enmetu en la konversacion (okazantan g\u0302enerale c\u0302irkau\u0306 tablo, kiam oni kune vespermang\u0302as). Post la lasta plado c\u0302iu estas invitita anonci la nomon de la krimulo, kaj indiki kialojn."}, {"text_idx": "#001136", "text": "Pli ambicia, tamen, estas profesie prezentata mistero. Lastatempe mia kuzino organizis grandan familian feston por sia 21-jarag\u0302a filino. C\u0302eestis kvindeko da homoj, de diversaj ag\u0302oj, c\u0302iuj dividitaj inter sep au\u0306 ok tabloj (do teamoj)."}, {"text_idx": "#001137", "text": "Inter servado de la pladoj, tri aktoroj, ludante plurajn rolojn, prezentis la misteron: temis pri j\u0302aluzaj kuiristoj, kiuj c\u0302iuj s\u0302telis kaj publikigis la receptojn de la aliaj: sed kiu murdis la redaktoron de renoma prirestoracia magazino?"}, {"text_idx": "#001139", "text": "Sendube multekosta afero. Mi dankemas, ke la fakturon ne mi ricevis: felic\u0302e floras, malgrau\u0306 c\u0302io, pro laboremo, la firmao de mia kuzino. Sufic\u0302e floras, por murdi s\u0302ian bankkonton \u2013 sed ankau\u0306 por agrable distri kaj amuzi familianojn kaj amikojn (kaj dungi, ec\u0302 se dum nur unu vespero, tri talentajn aktorojn)."}, {"text_idx": "#001143", "text": "Tiu novelo trafis min kiel la fulmo trafis Pau\u0306lon survoje al Damasko. \u201eJen mia mensa g\u0302emelino\u201d, mi pensis. Kaj tuj mi skribis al vi, petante la adreson de la au\u0306toro. Kaj vi afable decidis tuj sciigi g\u0302in al mi, kvankam, lau\u0306 la reguloj, vi povintus respondi \u201eni ne rajtas konigi la adresojn de niaj kunlaborantoj\u201d (kio pruvas, ke kelkfoje neobei la regulojn kau\u0306zas bonon!)."}, {"text_idx": "#001144", "text": "Tiel komencig\u0302is la historio inter Julia kaj mi, kiu kulminis je la 9.9.9 per nia geedzig\u0302o. Nun, danke al viaj du decidoj, ni estas tre felic\u0302aj geedzoj!"}, {"text_idx": "#001147", "text": "En pigraj momentoj de senokupiteco mi ofte pensas, ke la irlandanoj eraris, kiam, post sendependig\u0302o, ili konservis Dublinon kiel c\u0302efurbon de la respubliko."}, {"text_idx": "#001148", "text": "Persone mi tre s\u0302atas Dublinon, sed mi opinias, ke la registaro devus imiti la ekzemplon de la antau\u0306a brazila prezidanto Juscelino Kubitschek [j\u0302uselinu kubic\u0302e\u0301k], kiu en 1960 movis sian c\u0302efurbon el Rio-de-J\u0302anejro al nova loko (nun nomata Braziljo), en la virga interno de tiu vasta lando."}, {"text_idx": "#001150", "text": "Dublino tute ne tau\u0306gas kiel administra kaj registara centro. Tiel g\u0302i fakte funkciis dum la longaj jarcentoj, kiam Irlando estis regata de la angloj. Tamen la fakto, ke g\u0302i trovig\u0302as sur la okcidenta marbordo, signifas, ke la interno de la lando, kaj precipe la okcidento, neniam povis sufic\u0302e evolui."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Plie, g\u0302is antau\u0306 nelonge, la tuta registara administrado estis enfokusigita en la c\u0302efurbo. Tiam la registaro decidis malcentrigi la administradon de publikaj servoj, dividante g\u0302in inter multaj urboj kaj urbetoj tra la lando."}, {"text_idx": "#001154", "text": "Do, jen mia propono: lasi Dublinon kiel literaturan kaj kulturan c\u0302efurbon de Irlando, sed krei novan administran c\u0302efurbon en la interno de la insulo. Tamen kie?"}, {"text_idx": "#001155", "text": "Mia respondo: Athlone [atloon\u2019] (gaele: Baile A\u0301tha Luain), provinca urbo preskau\u0306 en la mezo de la irlanda insulo. Nuntempe Athlone ne estas aparte granda au\u0306 impona. G\u0302i havas nur iom pli ol 15 500 log\u0302antojn, sed g\u0302iaj c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj estas vere belaj kaj interesaj."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Proksime trovig\u0302as Clonmacnoise, unu el la plej gravaj monah\u0302ejaj terenoj en Eu\u0306ropo. Iomete norde estas la lago Loch Ree [loh\u0302 ri]; sude la ec\u0302 pli bela lago Loch Derg."}, {"text_idx": "#001158", "text": "La urbo havas teknikan altlernejon, kazernon (do sufic\u0302e da junaj familioj), radiodissendejojn, antikvan kastelon kaj iom da industrio. Per trajno au\u0306 buso eblas viziti aliajn lokojn en la irlanda insulo."}, {"text_idx": "#001159", "text": "C\u0302i-jare estis fine agnoskita la ekonomie strategia valoro de Athlone en la koro de Irlando. La regiona konsilantaro j\u0302us permesis konstruon de granda komerca centro por antau\u0306enigi internaciajn rilatojn, precipe kun C\u0302inio, kvankam g\u0302i celos ankau\u0306 Usonon kaj Eu\u0306ropon."}, {"text_idx": "#001160", "text": "La log\u0302antoj de Athlone jam nomas la estontan centron \u201ec\u0302inurbo\u201d pro la nombro de c\u0302inaj entreprenoj, kiujn oni atendas."}, {"text_idx": "#001161", "text": "La projekto ricevis aldonan impeton en februaro 2012, kiam la c\u0302ina vicprezidanto Xi Jinping vizitis Irlandon cele al amikaj kaj ekonomiaj ligoj inter la du landoj."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Post la kolapso de la konjunkturo en Irlando (la t.n. kelta tigro), irlandanoj urg\u0302e bezonas profiti de kontakto kun la dua plej grava ekonomio kaj la home plej multnombra nacio en la mondo, nome C\u0302inio. Tiel Athlone optimisme rigardas al la \u201eOrienta Tigro\u201d."}, {"text_idx": "#001163", "text": "Ekde 1912 la siderurgia produktejo SMN (Societo Metalurgia de Normandio) estis la c\u0302efa uzino de la urbaro de Caen [kau\u0306]. Dum la plej favoraj jaroj tie laboris pli ol 6000 homoj sen kalkuli multajn laboristojn de feraj minejoj en la departementoj Calvados [kalvado\u0301s] kaj Orne [orn]. Por sia laboristaro SMN konstruis lernejojn kaj metilernejojn, futbalterenojn, kinejon kaj parte subvenciis la konstruon de preg\u0302ejoj, interalie de ortodoksa preg\u0302ejo, c\u0302ar multaj laboristoj venis de Rusio kaj Ukrainio. Inter la du mondmilitoj starig\u0302is novaj kvartaloj kaj urbetoj de samaspektaj dometoj kun porlegomaj g\u0302ardenetoj. De la lulilo g\u0302is la tombejo vivis pluraj generacioj sub la protekto kaj kontrolo de siaj dungintoj."}, {"text_idx": "#001164", "text": "Kreig\u0302is forta laborista kulturo, kiu ludis gravan rolon en la urbaro, des pli pro tio, ke en la sesdekaj jaroj ekfunkciis novaj ampleksaj uzinoj (Saviem, Citroe\u0308n [sitroe\u0301], Moulinex [muline\u0301ks], ktp). Sed en 1993, malgrau\u0306 la vigla protesto de la laboristaro kaj de la log\u0302antaro, la siderurgia grupo Sacilor [sasilor] decidis fermi SMNon samkiel aliajn produktejojn en la norda kaj orienta regionoj de Francio. En 2001 ankau\u0306 Moulinex fermig\u0302is kaj maldungis 1100 laboristojn, grandparte virinojn."}, {"text_idx": "#001165", "text": "Nun, kun 9,4 % da senlaboruloj, Caen (200 000 log\u0302antoj) memoras sian siderurgian pasintecon, kaj oftas okazoj por g\u0302in honori, c\u0302u oficiale, c\u0302u spontanee. Kiam lastjare la urba log\u0302prizorga oficejo \u201eCaen-Habitat\u201d [kau\u0306 abita\u0301] decidis detrui malnovajn dometojn, tipe SMNajn, por modernigi la kvartalon \u201eClos Joli\u201d ([kloj\u0302oli\u0301] \u2013 Beleta g\u0302ardenaro) en la orienta parto de la urbo, junaj artistoj decidis pentri sur la detruotaj dometoj, kies fenestroj kaj pordoj estis definitive murigitaj."}, {"text_idx": "#001166", "text": "Murpentraj\u0302oj, kas\u0302e kaj haste faritaj, tro ofte makulas murojn, kelkfoje trajnojn, kaj multaj homoj ne komprenas, kaj malaprobas tian sinesprimon de nekonatoj. Sed tiufoje la 15 artistoj pentris dum pluraj tagoj kaj estis intervjuitaj de amaskomunikiloj. Kelkaj pentristoj log\u0302as en la kvartalo mem. Iliaj verkoj estas kompreneblaj por c\u0302iuj kaj aludas kun respekto pri la laboristoj, kiuj longtempe vivis en tiuj modestaj domoj."}, {"text_idx": "#001167", "text": "Ni renkontis unu el tiuj artistoj, anon de la asocio \u201eAero\u201d (), Je\u0301ro\u0302me Lelie\u0300vre [j\u0302ero\u0301m lelje\u0301vr]."}, {"text_idx": "#001168", "text": "\u2013 Kial vi decidis murpentri tiujn detruotajn dometojn?"}, {"text_idx": "#001169", "text": "\u2013 Mia patrino log\u0302as en tia dometo, kaj mi pasigis mian junecon en la kvartalo \u201eClos Joli\u201d. Multaj log\u0302antoj estis s\u0302okitaj, kiam Caen-Habitat decidis modernigi g\u0302in per tute novaj konstruaj\u0302oj. \u201eAero\u201d proponis kunlaboron por murpentri la malplenigitajn domojn, sed Caen-Habitat ne estis favora. En aprilo 2011 ni decidis senpermese pripentri la murojn de la detruotaj dometoj por, unue, honori la pasintecon de tiu kvartalo kaj, due, elmontri, ke murpentrado povas esti vera arto."}, {"text_idx": "#001171", "text": "\u2013 Plej multaj anoj de nia asocio venas de laboristaj familioj kaj fieras pri sia deveno. Ni pentris vizag\u0302ojn de log\u0302intoj de tiu kvartalo kaj provis memorigi la luktojn, kiujn ili partoprenis. Ni deziris saluti forpasintan epokon kaj aludi pri la nuna sociala kaj ekonomia situacio."}, {"text_idx": "#001172", "text": "\u2013 Kiel la homoj reagas?"}, {"text_idx": "#001173", "text": "\u2013 C\u0302iuj miras, sed plej multaj aprobas nian iniciaton, c\u0302efe la log\u0302antoj de la kvartalo. Multaj homoj haltas por foti la pentraj\u0302ojn, kaj lokaj gazetoj plurfoje nin intervjuis. Caen-Habitat kaj la urbestraro \u2013 socialista \u2013 evoluis en sia opinio kaj nun pretas kunlabori, c\u0302ar ili konstatis, ke niaj murpentraj\u0302oj povas esti bona reklamo por la kvartalo kaj la urba politiko. Tiu evoluo tre gravas, c\u0302ar ni esperas, ke la lokaj instancoj helpos nin trovi novajn lokojn por murpentri."}, {"text_idx": "#001174", "text": "\u2013 Ni deziras agnoskon de nia arto. Cetere, la afero evoluas de kelkaj monatoj, probable pro la murpentraj\u0302oj de \u201eClos Joli\u201d. Ni oficiale instruas g\u0302in al junuloj de malfavorataj kvartaloj; ni ankau\u0306 intervenis en loka malliberejo por murpentri tieajn promenejojn. Privatuloj mendas pentraj\u0302ojn por siaj eksteraj muroj. Mi nun surpentras s\u0302arg\u0302au\u0306ton ktp."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Ni rilatas kun samfakaj asocioj en Bretonio kaj la pariza regiono. Ni partoprenas naciajn kaj internaciajn ekspoziciojn."}, {"text_idx": "#001177", "text": "Influas nin ankau\u0306 Street Art (strata arto), kiu venas de rok-muziko kaj sin esprimas per surstrataj afis\u0302oj kaj s\u0302ablonoj."}, {"text_idx": "#001178", "text": "Dankon pro la aperigo de la artikolo Monfalsada ekonomio de D.J. Cane (MONATO 2012/2, p. 18-19). Plue mi konstatas, ke la unuan interkonsenton por subpremado de monfalsado subskribis 32 s\u0302tatoj jam la 20an aprilo de 1929 en G\u0302enevo."}, {"text_idx": "#001179", "text": "Lau\u0306 gazetara raporto de Eu\u0306ropa Komisiono de 27a januaro 2012 plej multe falsata eu\u0306romonero en la pasinta jaro estas monero en nominala valoro de 2 eu\u0306roj (94 500), sekvas 1 eu\u0306ro (34 500) kaj monero en valoro de 50 cendoj (28 000). La Eu\u0306ropa Komisiono administras la programon sub la titolo PERICLES, kiu estis speciale proponita por solvado de problemoj de monfalsado en Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#001180", "text": "Maljunig\u0302as la slovaka log\u0302antaro, lau\u0306 la plej lastaj informoj de la slovaka instanco pri statistikoj. Censo el junio 2011 montras, ke Slovakio havas 5 397 036 log\u0302antojn, el kiuj 51,3 % estas virinoj."}, {"text_idx": "#001181", "text": "La hungara etna minoritato reprezentas 8,5 % de la log\u0302antaro, la romaa 2,0 % kaj la c\u0302eh\u0302a 0,6 %. Romkatolikoj estas 62 %, senkonfesiuloj 13,4 %."}, {"text_idx": "#001182", "text": "Kiel MONATO jam raportis (2012/4, p. 7), la germana federacia prezidanto Christian Wulff post 598-taga dej\u0302orado cedis tiun postenon. La maldekstra opozicio trovis kelkajn dubindajn punktojn en lia antau\u0306a profesia laboro kiel ministroprezidanto de Nordrejn-Vestfalio."}, {"text_idx": "#001183", "text": "La akuzoj estis internaciskale bagatelaj, ekzemple senpaga log\u0302ado c\u0302e amikoj, akcepto de kredito de konato, mal- au\u0306 mis-informado de la regiona parlamento pri kontaktoj kaj personaj financaj rilatoj, uzo de firmaa au\u0306tomobilo."}, {"text_idx": "#001184", "text": "La koncerna prokurorejo tamen longe ne vidis kialon interveni. Nur post kiam oni asertis, ke tiu institucio estas simpatianta, blinda, ne sendependa, g\u0302i ne plu hezitis. Post oficiala jura esplorado, Wulff, kiu sentis sin senkulpa, forlasis la postenon kaj Berlinon."}, {"text_idx": "#001185", "text": "La kazon mem la publiko traktis ne tro severe . Sed levig\u0302is pluraj demandoj. Per kia monsumo oni pagu postofice prezidantan laboron, kaj ekde kiam? Lau\u0306leg\u0302e iama prezidanto tuj poste ricevu jare 199 000 eu\u0306rojn, ankau\u0306 se tiu demisiis pro politikaj kialoj \u2013 sed ne pro privataj. Antau\u0306 ol juristoj ekkverelis, la Federacia Prezidanta Oficejo decidis pri la tuja pago."}, {"text_idx": "#001186", "text": "Levig\u0302is alia demando, c\u0302u en 2012 ankorau\u0306 estas racie pagi pension al politikistoj alie ol al normaluloj. Se en Germanio s\u0302tatoficisto ricevas profesian agnoskon per (unufoja) \u201eLeistungspra\u0308mie\u201d, do premio (eble 500 eu\u0306roj) pro, ekzemple, multjara pluslaboro, dej\u0302orado g\u0302is videbla memeluzo, g\u0302oja obeemo al la reguloj kaj postuloj, klinig\u0302o antau\u0306 la superuloj ktp, la s\u0302tato senhonte forvoras duonon."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Kaj se la sama persono akiris per koncernaj pagoj rajton je pensia mono el aliaj fontoj, li devas rezigni pensiule tiun jam antau\u0306pagitan sumon. Lau\u0306 burokrata logiko li meritas nur tiom, kiom la s\u0302tato mem atribuas. La kromo forfalu en la sakon de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#001188", "text": "Sed politikistoj rajtas ricevi pensiojn el diversaj postenoj. Konata modelo estas Oskar Lafontaine, eksa prezidanto de la Socialdemokrata Partio Germana kaj nuna kungvidanto de la Maldekstrula Partio, kies nerifuzita enspezolisto estas longa."}, {"text_idx": "#001189", "text": "Kaj kion pri la 598 tagoj de Wulff, pri sekvaj prezidantoj? C\u0302u akceptendas, ke tiuj personoj sendistinge ricevu tiujn 199 000 eu\u0306rojn, nomatajn, atentu! \u201eEhrensold\u201d, honora soldo, kvazau\u0306 ili estus estintaj la unuaj soldatoj de la nacio?"}, {"text_idx": "#001190", "text": "C\u0302u Wulff ricevu prezidant-salajron sen prezidanteco? Kaj kion pri la honoro? C\u0302u Joschka Fischer, iama ministro pri eksteraj aferoj, ne perdis la reputacion per frubiografia s\u0302tonj\u0302etado kontrau\u0306 policanoj, c\u0302u la iama kanceliero Gerhard Schro\u0308der [s\u0302redr] ne miksis sian postenon kun privataj interesoj, estante nun soldulo de la rusa Gazprom?"}, {"text_idx": "#001191", "text": "C\u0302iuokaze, oni devos pripensi en Germanio ne nur la koncepton de la honoro, sed ankau\u0306 la pensian sistemon por politikistoj."}, {"text_idx": "#001192", "text": "Se, lau\u0306 kelkaj, Wulff perdis sian honoron kaj eble devus penti kiel krimulo, pene laborante por la c\u0302iutaga pano, germana ironiisto scius solvon, kiu ec\u0302 s\u0302parus multan monon al la s\u0302tato: krimulojn oni punlaborigu, por ke ili kompensu siajn deliktojn."}, {"text_idx": "#001193", "text": "Nu, oni punlaborigu Wulff severe, senkompate. Li laboru ekscese kaj en altenspeziga profesio. Li dej\u0302oru sub la akraj okuloj de bonaj homoj kiel \u2013 germana prezidanto. Prefere, por plej bone eluzi la okazon, g\u0302is la fino de la vivo."}, {"text_idx": "#001194", "text": "Se la c\u0302efredaktoro de MONATO publike elmetas demandon, estas inde kaj ende respondi g\u0302in."}, {"text_idx": "#001195", "text": "Paul Gubbins demandis en MONATO 2012/03, p 5: \u201eC\u0302u vi ankorau\u0306 portas brakhorlog\u0302on?\u201d Nu, mi ne devas rigardi al mia pojno por konstati, ke mi ne portas mian brakhorlog\u0302on. Jes, mian solan, unusolan."}, {"text_idx": "#001196", "text": "G\u0302i havas apartan historion. Nur kiam mi farig\u0302is religie matura, mia patrono-onklo dumfestene enmanigis al mi skatoleton: \u201eJen, mia donaco!\u201d Malferminte g\u0302in, mi trovis ne simple sopiritan horlog\u0302on, sed miraklon, almenau\u0306 por kamparanvilag\u0302a knabo."}, {"text_idx": "#001197", "text": "La tempomontrilo ja antau\u0306aflanke brilis ore, sed la miraklo prezentis sin dorsflanke. Tie trovig\u0302is ne metala kovrilo, sed vitro, tra kiu oni povis observi la estig\u0302on kaj forpason de sekundoj, minutoj kaj horoj, vidi la radetojn, hokojn, s\u0302rau\u0306bojn, kiuj funkciigas kaj kuntenas la misteron de la tempo."}, {"text_idx": "#001199", "text": "En la lernejo ne estis horlog\u0302oj en la salonoj, do, mi adaptig\u0302is al la lau\u0306ta sonorada indiko de la instruhoroj kaj pau\u0306zoj kaj al la kas\u0302a pridemandado de kolegoj. Pli poste, mem instruisto, mi tiom internigis la ritmon de la lecionoj, ke mi preskau\u0306 povis senrigarde diveni la minuton. Pasis 40 instruistaj jaroj sen brakhorlog\u0302o."}, {"text_idx": "#001200", "text": "Tamen pasis la tempo. Mi ja dorlotis mian tempomezurilon, tamen g\u0302i ne eltenis tiom bone kiom mi. Iam g\u0302i ne plu povis funkcii, ankau\u0306 riparoprovo ne sukcesis. G\u0302i nun kus\u0302as en honora loko inter la konservinda rubo de mia vivo. \u201eOmnia tempus habent\u201d, scias la sag\u0302uloj: c\u0302io havas sian tempon."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Intertempe mi scias, ke ankau\u0306 c\u0302iu, mi mem, havas propran tempon. Estas konsole, ke ankorau\u0306 validas la biblia sentenco: \u201eNeniu scias la tagon, la horon\u201d."}, {"text_idx": "#001203", "text": "Sed mi ne povis eviti mals\u0302pari temperon al mi, al la redaktoro, al la legantoj per c\u0302i tiu artikolo. Ho, kioma horo? C\u0302u la sinjoro c\u0302efredaktoro ankorau\u0306 estas atingebla? Nu, ankau\u0306 li lernos ne elmeti retorike demandojn, kiuj rezultigas respondojn, forkonsumante tempon, mezureblan per ekzaktaj horlog\u0302oj same kiel per la netrompebla korobato."}, {"text_idx": "#001204", "text": "Pri dio mi havas neklaran ideon. Niaj prapatroj nomas g\u0302in Mau\u0306 (io, kion nenio superas). Tiun Mau\u0306 niaj prapatroj ne adoris, sed ja siajn voduojn. Mi vizitis katolikan lernejon kaj tie oni instruis nin pri adoro al la dio de la biblio. Islamanoj adoras sian Alahon, kaj tial konsideras nekredantoj la kristanojn. Tiuj c\u0302i havas diversajn grupojn batalantajn inter si. Mi demandas min, c\u0302u dio vere aprobas tiajn kondutojn. Mi pripensadas. Subite io atingis mian kapon. Jen!"}, {"text_idx": "#001205", "text": "Dio montros sin al la homoj tre klare. Jes, ja la homoj malkovros dion, ne en la c\u0302ielo, sed nur en la koroj de la homoj. Tiam vizitado de preg\u0302ejoj ne plu necesos. Kredantoj ne plu bezonos iri al preg\u0302ejo, kaj ec\u0302 okazos, ke kredantoj ribelos kontrau\u0306 la religiaj c\u0302efoj. Pastroj, pastoroj, imamoj ktp estos forpelitaj de la preg\u0302ejoj, kiujn oni bruligos. La homoj do vidos, ke dio donas al ili tutan liberecon, kiun la religiaj c\u0302efoj rabas de ili. Ne nur la liberon ili rabas, sed ankau\u0306 monon, devigante la fidulojn c\u0302iel ajn kotizi."}, {"text_idx": "#001206", "text": "Kion mi komprenigu al mi mem?"}, {"text_idx": "#001207", "text": "Kio estas en la homo, ke g\u0302i vivas \u2013 tio estas dieco. Dio tute ne estas iu estulo ie, kiu punas au\u0306 rekompencas. G\u0302i estas la forto en la naturo, kiu igas, ke plantoj kresku, homoj naskig\u0302u kaj mortu, c\u0302io okazu/movig\u0302u. Tiun dion kun miaj prauloj mi nomas Mau\u0306 \u2013 au\u0306 FUKRo (Forto la Universon Kreanta kaj Reganta). Tiu dio, lau\u0306 mi, tute ne bezonas adorklinig\u0302on de la homoj, nek de c\u0302io ajn en la naturo. G\u0302i disponigas c\u0302ion al la tuta mondo egale. Tial, c\u0302iu rajtas esti c\u0302io, kio la aliaj estas. Nia stato dependas de nia vivmaniero. Nenio de ekstere trafos nin, se ni mem de interne ne altiras tion. La mondo estas tia, ke kion vi semas, tion vi rikoltas. Mau\u0306 estas tre justa, kaj lasas c\u0302iun libera agadi, kun la sciigo, ke la celo de la agado de c\u0302iu homo estas tiu c\u0302i mem. Tial, kiu volas, ke bono trafu lin, tiu faru bonon, kio validas ankau\u0306 por la malo. Kaj kio poste ...?"}, {"text_idx": "#001209", "text": "Ni iru kune sur la vojo liberiganta la homojn de c\u0302io katenanta ilin."}, {"text_idx": "#001210", "text": "Jam kelke da monatoj migras tra c\u0302eh\u0302aj kaj slovakaj urboj la tre speciala migranta biblia ekspozicio nomata Biblio hierau\u0306, hodiau\u0306 kaj morgau\u0306, kiu prezentas la biblion kaj g\u0302ian mesag\u0302on al la larg\u0302a publiko."}, {"text_idx": "#001212", "text": "Tutmonde unika estas la sola ekzemplero de la biblio en 66 lingvoj \u2013 c\u0302iu biblia libro en alia lingvo. La vizitantoj ankau\u0306 havas la eblecon rigardi originalan volvolibron de la Torao (la kvin libroj de Moseo), rekte el Israelo."}, {"text_idx": "#001213", "text": "La klimato s\u0302ang\u0302ig\u0302as jam dum milionoj da jaroj, kaj dau\u0306re s\u0302ang\u0302ig\u0302os. Antau\u0306 mil jaroj, la planedo estis pli varma, ol nun, kaj la homaro ne dronis sub degelanta glacio."}, {"text_idx": "#001215", "text": "La \u201escienca konsento\u201d ankau\u0306 estas h\u0302imero \u2013 eble kvindeko da sciencistoj verkas raportojn kaj kritikas la raportojn unu de la alia, au\u0306 tiujn de \u201eeksteruloj\u201d, por silentigi la malkonsentantojn kaj dau\u0306rigi la pretendon je unueco kaj konsento."}, {"text_idx": "#001220", "text": "Sed plej grave, estas absurde imagi, ke la nuna g\u0302enerala konsento en klimatoscienco bazig\u0302as nur sur la laboroj de \u201eeble kvindeko da sciencistoj\u201d. S\u0302ajne mankas plej baza kompreno pri tio, kiel funkcias scienco: sciencistoj ne \u201everkas raportojn\u201d sed faras studojn kaj prezentas la rezultojn de tiuj studoj en sciencaj revuoj, kie aliaj sciencistoj povas siavice kritiki tiujn rezultojn kaj konkludojn kaj prezenti pliajn studojn. En seriozaj sciencaj revuoj ne eblas \u201esilentigi la malkonsentantojn\u201d \u2013 se la malkonsentantoj havas almenau\u0306 kelkajn solidajn rezultojn de siaj studoj. En la reala mondo, la konstato pri scienca konsento rilate al s\u0302ang\u0302ig\u0302o de la klimato pro homkau\u0306zata pliig\u0302o de karbondioksido en la atmosfero bazig\u0302as sur la konstatoj de vastega plimulto el la studoj aperintaj en la scienca literaturo."}, {"text_idx": "#001221", "text": "La tuta temo de s\u0302ang\u0302ig\u0302anta klimato kaj kompreno pri g\u0302iaj kau\u0306zoj estas tro grava por esti tereno de misinformaj disputoj."}, {"text_idx": "#001222", "text": "Ekde la komenco de marto 2012, unuafoje en la balkana duoninsulo, la privata albana televido-kanalo KLAN elsendas per alta distingivo."}, {"text_idx": "#001225", "text": "KLAN elsendas programojn, kiaj \u201eJarcentaj kanzonoj\u201d, \u201eX-Faktoro\u201d kaj \u201eKiel farig\u0302u milionulo\u201d. La kanalo spekteblas ne nur tra Balkanio, sed ankau\u0306 per satelito en aliaj partoj de la mondo."}, {"text_idx": "#001226", "text": "La slovaka Statistika Oficejo en marto informis, ke dum 2011 la averag\u0302a malneta monata salajro en la slovaka ekonomio altig\u0302is al 786 eu\u0306roj. Kvankam la nominala averag\u0302a salajro lastan jaron kreskis je 2,2 %, la reala salajro, kiu enkalkulas inflacion, falis je 1,6 %, c\u0302ar la prezoj kreskis pli rapide."}, {"text_idx": "#001227", "text": "La plej altan salajron havis la oficistoj en la informa kaj komunikada sektoroj (1692 eu\u0306roj). Sekvas financaj kaj asekuraj kompanioj (1468 eu\u0306roj) kaj dungitoj de energi-kompanioj (1431 eu\u0306roj)."}, {"text_idx": "#001228", "text": "La plej malaltan salajron havis laboristoj en la log\u0302igaj kaj mang\u0302aj servoj (563 eu\u0306roj) kaj en la agrikulturo (645 eu\u0306roj)."}, {"text_idx": "#001230", "text": "Tradicie skribitaj informoj estas kolektitaj en libroj, kajeroj, dosierujoj, skatoloj ktp. Se la tuto estas zorge ordigita, spertulo rapide retrovas la bezonatan informon. Bedau\u0306rinde, ofte la dokumentoj estas h\u0302aose ie deponitaj, kaj la serc\u0302anto ne c\u0302iam estas spertulo. Komputilo povas helpi."}, {"text_idx": "#001231", "text": "Antau\u0306 kelkaj jardekoj mi komencis eltondi gazetartikolojn pri aferoj, kiuj interesas min. La eltondaj\u0302ojn mi ordigis lau\u0306 kelkaj c\u0302eftemoj en dosierujoj, simple lau\u0306 la datoj, unu sur alia. Kiam dosierujo estis plena, mi translokis g\u0302in al subtegmento kaj ekuzis novan. Finfine mi havis dekon da plenaj dosierujoj, sed konstatis, ke mi apenau\u0306 konsultas la kolektitajn informojn. Serc\u0302ado estis malfacila. De bezonata artikolo mi ja konis la proksimuman aperdaton, sed tamen mi devis serc\u0302i tra dekoj au\u0306 centoj da dokumentoj. Almenau\u0306 unu dosierujo iel perdig\u0302is."}, {"text_idx": "#001233", "text": "Tamen la solvo ne estis kontentiga. Multaj eltondaj\u0302oj estis pli grandaj ol A4, kaj necesis trarigardi plurajn bildojn por vidi ilin komplete. Kaj estis nur bildoj de teksto en la komputilo. Kiam en longa teksto mi serc\u0302is iun nomon, mi devis tute tralegi g\u0302in. Por la lasta problemo mi jam disponis solvon: signorekonan programon, kiun mi nur malofte uzis. Trovo de skanilo, kiu tau\u0306gis por grandformataj dokumentoj, estis malpli facila. Ekzistas tiaj profesiaj skaniloj, sed ili kostas ege multe. Fine mi trovis A3-skanilon de Mustek je proksimume 200 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Samtempe mi ankau\u0306 konatig\u0302is kun la skanitaj dokumentoj c\u0302e Europeana kaj Google Books. Tio stimulis min por plivastigi mian bitigan eksperimenton al libroj kaj revuoj. Atentu, ke mi faris la bitigon por persona uzo. Profesiaj bibliotekistoj kaj arh\u0302ivistoj uzas multe pli striktajn (kaj temporabajn, multekostajn) procedurojn."}, {"text_idx": "#001239", "text": "Konverto de bildo al teksto"}, {"text_idx": "#001242", "text": "Mi spertis, ke la ekuzo de la programo ne estas facila. Ja ne plu estas liverata kun g\u0302i dika manlibro, kiel estis kutimo antau\u0306 dudek jaroj. Oni devas memstare c\u0302ion lerni. Tamen, mi nun kvazau\u0306 sen pensi uzas g\u0302in, kvankam vers\u0302ajne en la menuoj estas kas\u0302itaj interesaj eroj, kiujn mi ankorau\u0306 ne malkovris."}, {"text_idx": "#001247", "text": "La bildoj de plurpag\u0302a dokumento aperas unu post la alia en miniatura formo sur la ekrano. Eblas s\u0302ang\u0302i la vicordon, aldoni forgesitan au\u0306 forigi troan bildon."}, {"text_idx": "#001251", "text": "Gravas doni klaran nomon al la dosieroj. Se oni bitigus sian kolekton de la revuo MONATO, oni povus doni la dosiernomojn \u201emonato-1980-01.pdf\u201d, \u201emonato-1980-02.pdf\u201d ktp. Se estas lau\u0306temaj gazeteltondaj\u0302oj, utilas komence meti la (inversan) daton, ekzemple \u201e20091213-GazetoA-Morgau\u0306 elektoj en Ikslando\u201d, \u201e20091216-GazetoB-Disputo pri la rezultoj de la elektoj en Ikslando\u201d ktp. (Se oni uzas la saman s\u0302ablonon por c\u0302iu nomo kaj metas la jaron antau\u0306 la monatonumeron, komputilo scios g\u0302uste ordigi la dosierojn en listo.)"}, {"text_idx": "#001252", "text": "Reklamoj de programoj por optika signorekono kutimas aserti, ke ili perfekte kopias la enpag\u0302igon de la originalo. Ili sukcesas preskau\u0306 atingi tian rezulton por simpla teksto, sed tute ne, se estas tabeloj, kolumnoj kaj aliaj komplikaj\u0302oj. (Tio ne gravas por PDF, c\u0302ar g\u0302i montras precizan kopion de la originalo.)"}, {"text_idx": "#001254", "text": "Centoj au\u0306 miloj da dosieroj ne estas problemo, se ili estas nur por propra uzo. La diskoj de nuntempaj komputiloj estas tiom grandaj, ke apenau\u0306 eblas plenigi ilin. Estas alia situacio, kiam oni ekzemple deziras disponigi revuokolekton interrete. La senpagaj retpag\u0302oj por individuoj kutime havas maksimuman kapaciton de 100 megabajtoj. Tio sufic\u0302as por kelkdekoj g\u0302is cento da PDF-dosieroj, ekzemple la revuo-arh\u0302ivo de malgranda klubo. Eblas mendi pli da retspaco, sed tio kostas monon kaj estas iom komplika. Ekzistas servoj, kie oni rajtas senpage meti kelkajn gigabajtojn, ekzemple . Tie la dosieroj ne estas rekte alireblaj, sed nur per uzantonomo kaj pasvorto."}, {"text_idx": "#001255", "text": "Aperigante dokumentojn interrete, oni atentu pri au\u0306torrajtoj. En Usono la situacio estas simpla: presaj\u0302oj de antau\u0306 1923 estas liberaj de au\u0306torrajtoj. En plejparto de Eu\u0306ropo estas au\u0306torrajtoj g\u0302is 70 jaroj post la morto de la au\u0306toro. Tio estas longa periodo kaj malfacile kontrolebla, precipe se temas pri revuoj, al kiuj kontribuis multaj au\u0306toroj. Praktike bibliotekoj, kiuj rete disponigas bitigitajn gazetojn, konsideras eldonaj\u0302ojn g\u0302is 1940 kiel liberajn."}, {"text_idx": "#001256", "text": "C\u0302i tiun tekston mi verkis surbaze de miaj propraj spertoj dum la pasintaj jaroj. Mi legis la literaturon, kiu aperis pri la temo, sed preskau\u0306 ne havis kontaktojn kun personoj, kiuj faras la samon. Eblas, ke aliaj, uzante aliajn ilojn kaj laborante en aliaj cirkonstancoj, havas tute aliajn spertojn."}, {"text_idx": "#001257", "text": "Pri Projekto Gutenbergo ni jam raportis en MONATO (ekzemple en 2010/03, pag\u0302oj 20-23). Tiu biblioteko de senpage els\u0302uteblaj libroj havas jam pli ol 33 000 verkojn, en multaj lingvoj, inkluzive kelkajn en Esperanto."}, {"text_idx": "#001258", "text": "En Usono nur la libroj eldonitaj antau\u0306 1923 estas ekster kopirajto, sed apud la originala, usona Projekto Gutenbergo ekzistas filioj ankau\u0306 en aliaj landoj, ekzemple en Kanado, kie oni ankorau\u0306 sekvas la bazan internacian regulon: vivofino plus 50 jaroj. Pro tio la kanada filio de Projekto Gutenbergo eble gravig\u0302os kiel deponejo por esperantlingvaj bitlibroj."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Antau\u0306 nelonge disponig\u0302is nova rimedo por tiuj, kiuj volas kunhelpi pri tio: . La signifo de la retnomo estas \u201eProjekto Gutenbergo, distribuitaj provlegantoj, Kanado\u201d, kaj tio pli-malpli resumas la aferon: diversaj homoj, diversloke en la mondo, kunlaboras por elsarki la erarojn el transskriboj."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Du esperantlingvaj libroj, ekster kopirajto en Kanado, jam eniris la sistemon. La tempo montros, c\u0302u tio estas la komenco de io pli granda."}, {"text_idx": "#001262", "text": "Fine de februaro mortpafis du albanajn virojn (26- kaj 29-jarag\u0302ajn) etno-makedona policisto. La viroj erare parkumis sian au\u0306ton. Ekestis kverelo kun la policisto, kiu tiutempe ec\u0302 ne dej\u0302oris."}, {"text_idx": "#001263", "text": "Komence de marto okazis aliaj malagrablaj\u0302oj. Maskitaj huliganoj, portantaj bastonojn, atakis 15 albanajn gelernantojn, 15-18 jarag\u0302ajn, c\u0302e bus-stacio de la linio Skopje-C\u0302iflig. Alia grupo estis simile atakata, kiam g\u0302i uzis la buslinion Skopje-Stankovsk."}, {"text_idx": "#001264", "text": "Reagis forte albanaj partioj registaraj kaj opoziciaj, same reprezentantoj de la civila socio. La ministro pri internaj aferoj deklaris la perforton kondamnenda, egale, kiu respondecis. Albanoj tamen kredis, ke la s\u0302tato, nerespektante civitanajn rajtojn de la multnombra albana log\u0302antaro, c\u0302ion planis."}, {"text_idx": "#001265", "text": "Intertempe la polico sciigis, ke estas arestitaj jam ok etno-makedonaj huliganoj. Sed radikalaj grupoj nun postulas, ke albanoj sin organizu por defendi sian vivon kontrau\u0306 huliganoj."}, {"text_idx": "#001266", "text": "Administre Ukrainio konsistas el 25 teritoriaj regionoj, el kiuj c\u0302iu estas siaspece interesa kaj vidinda. Tamen inter ili kelkaj estas plej s\u0302atataj kaj unue vizitindaj. Al ili apartenas miaopinie la duoninsulo Krimeo. Tiu regiono situas en la suda parto de la lando c\u0302e la Nigra Maro. De pratempoj en la duoninsulo log\u0302is krimeaj tataroj. Al la rusa imperio oni alligis Krimeon nur aprile 1783. Kion plej interesan oni povus vidi en la duoninsulo?"}, {"text_idx": "#001268", "text": "Poste vi povus veturi al Sebastopolo. G\u0302i situas sud-okcidente en la duoninsulo. La urbo estis fondita en 1783. G\u0302ia areo ampleksas 1100 km2, el kiuj 864 km2 estas surteraj. Sebastopolo estas la plej granda havenurbo de Krimeo, kie vintre glacio ne kovras g\u0302ian c\u0302ebordan marareon. Nuntempe c\u0302e g\u0302i bazig\u0302as la nigramara milits\u0302iparo de Ukrainio kaj Rusio."}, {"text_idx": "#001269", "text": "La sekva vizitinda urbo estas Jalto. G\u0302i estas mara ripozloko sude en la duoninsulo. Lau\u0306 eldiroj de la plimulto de la vizitantoj la urbo estas perlo de Krimeo. Tamen survoje al g\u0302i ekde Sebastopolo indus nepre viziti la belan log\u0302lokon Foroso (MONATO, 2009/8-9, p. 20) kaj la mirindan vidindaj\u0302on Lastoc\u0302kino gnezdo (Hirunda nesto). Proksime al Jalto, nur je 3 km sud-okcidente, trovig\u0302as la pitoreska urbeto Livadija, kies c\u0302efa vidindaj\u0302o estas la Livadija-palaco kaj plej alloga masandra portvino."}, {"text_idx": "#001270", "text": "Eblas rakonti multon pri la urboj de Krimeo. Sed mi rekomendus ankorau\u0306 du. La unua estas Eu\u0306patorio, okcidente situanta c\u0302emara ripozloko, kies historio ampleksas pli ol 2500 jarojn (La antikva nomo de la urbo estas Kerkinitida.)."}, {"text_idx": "#001271", "text": "La alia urbo, oriente, ankau\u0306 antikva (g\u0302i estis fondita en la 6a jarcento antau\u0306 Kristo) estas Feodosio (de la greka lingvo \u2013 Donacita de Dio). Ties antikva nomo estas Kafa. Tiu urbo estas c\u0302efe vizitinda pro la tie situanta muzeo de la fama rusa pentristo, Ivan Ajvazovskij, kiu plejparte pentris la maron. Krome Kafa estas konata kiel la urbo, kie dum la mezepoko trovig\u0302is la plej granda sklavbazaro."}, {"text_idx": "#001272", "text": "La s\u0302atantoj de aktiva turisma ripozo strebas c\u0302efe migradi en la montaj regionoj de la duoninsulo. Tie estas la plej konata monto, Aj-Petri, kiu situas tuj apud Jalto, kaj la monto Demerdj\u0302i. La nomo Aj-Petri devenas de la greka lingvo kaj estas tradukata kiel Sankta Petro. La monto estas 1234 m alta. Sur la suda bordo de Krimeo trovig\u0302as telfera kablovojo (Mish\u0302or \u2013 Sosnovij Bor \u2013 Aj-Petri), de kiu eblas spekti belegajn vidaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001273", "text": "La alia monto estas Demerdj\u0302i. En la krime-tatara tiu nomo signifas forg\u0302isto. La c\u0302efaj vidindaj\u0302oj sur tiu monto estas la akvofalo Dj\u0302ur-Dj\u0302ur kaj la tiel nomata Valo de Fantomoj, kie diversgrandaj s\u0302tonoj formas bizarajn siluetojn. La akvofalo Dj\u0302ur-Dj\u0302ur estas la plej akvoplena en Krimeo. El la armena lingvo la nomo estas tradukata kiel akvo-akvo. Plia allogaj\u0302o de la regiono estas la multnombraj kavernoj, inter kiuj plej populara estas la Marmora."}, {"text_idx": "#001274", "text": "Kipra Davido kaj eu\u0306ropaj Goljatoj"}, {"text_idx": "#001276", "text": "La unuan fojon en la sporta historio de la lando estas j\u0302us plenumita granda atingaj\u0302o tia. APOEL, klubo de la c\u0302efurbo Nikozio, estas nombrota c\u0302i-jare \u2013 sendepende de la estontaj rezultoj \u2013 minimume inter la unuaj ok teamoj de la malnova kontinento."}, {"text_idx": "#001277", "text": "Kiel futbalistoj, alkutimigitaj ludi en anonimaj vilag\u0302etoj, sukcesis gajni rondbatalon, en kiu partoprenis teamoj kiel Zenit Sankt-Peterburgo, S\u0302ah\u0302tar Donecko kaj Porto, estas mistero, kiun tamen la zelotoj c\u0302i-momente ne havas tempon esplori."}, {"text_idx": "#001278", "text": "Oni havos multe da tempo por g\u0302in analizi kaj klarigi fine de la \u201erevo\u201d. La c\u0302i-jara partopreno de APOEL en la plej grava futbala turniro de Eu\u0306ropo estos neforgesebla ne nur pro la rezultoj kontrau\u0306 ege pli blazonhavaj teamoj (g\u0302ia lasta viktimo en la okonaj finaloj estis la franca Liono), sed ankau\u0306 pro la amasa partopreno de la zelotoj en la sukcesoj de la grek-kipra teamo."}, {"text_idx": "#001279", "text": "Spite al la ekonomia krizo kaj la manko de bonaj aviadilaj kunligoj, la fervoruloj de APOEL sekvis sian teamon tra la tuta Eu\u0306ropo, de Albanio al Pollando, de Ruslando al Francio kaj Portugalio, c\u0302iam plenigante per miloj da c\u0302eestantoj la s\u0302tuplokojn al ili rezervitajn. En Liono, ekzemple, c\u0302eestis pli ol 5000 adeptoj."}, {"text_idx": "#001280", "text": "En pluraj landoj oni nomas la publikon \u201edek-dua ludisto\u201d, kaj g\u0302uste tiu faktoro s\u0302ajne helpis la kipranojn redukti la senduban teknikan brec\u0302on, almenau\u0306 okaze de la eksterhejmaj matc\u0302oj."}, {"text_idx": "#001281", "text": "Oni ofte opinias, ke sportaj sukcesoj nuntempe dependas de grandaj investoj fare de s\u0302ejkoj kaj ric\u0302aj estroj au\u0306 sponsoroj. Sed foje, per motiveco kaj engag\u0302ig\u0302o, futbalaj \u201edavidoj\u201d kun malgranda bug\u0302eto sukcesas venki kontrau\u0306 monhavaj \u201egoljatoj\u201d."}, {"text_idx": "#001282", "text": "Indas mencii c\u0302i-rilate la venkon mem de Grekio en la tuteu\u0306ropa c\u0302ampionludo de 2004, por kiu vetus eble neniu, inkluzive la amikojn de la ludistoj. Same impresas, en la nuna \u201edegenera\u201d epoko, la francaj gastigintoj, kiuj, anstatau\u0306 akcepti la rivalojn per s\u0302tonj\u0302etado au\u0306 insultado (kio ofte okazas), etendis al ili la manon."}, {"text_idx": "#001283", "text": "La sinteno de la francoj montris sportecon. Estas bedau\u0306rinde, tamen, ke alveninte al Kipro, la franca teamo estis malbone akceptita de kelkdekoj da \u201eobseditoj \u201d, kiuj klopodis bruegi dum la tuta nokto, antau\u0306 la matc\u0302o, ekster la hotelo de la francoj, por ke tiuj ne dormu."}, {"text_idx": "#001284", "text": "Tio tamen estis iniciato de unuopaj brulkapuloj, kiu havas neniun rilaton al la korekteco g\u0302is nun montrita en la tuta Eu\u0306ropo de la ceteraj zelotoj de APOEL."}, {"text_idx": "#001285", "text": "La triumfon de APOEL oni plejparte danku al la serba trejnisto Jovanovic\u0301 [jova\u0301novic\u0302], vera forg\u0302isto de la kipra fabelo. Ja kontrastas, ankau\u0306 c\u0302i-rilate, la maldankemo de malmultaj, kiuj anstatau\u0306 starigi al li monumenton, volus lin maldungigi pro kelke da mizeraj rezultoj en la kipra c\u0302ampionludo."}, {"text_idx": "#001286", "text": "Oni do \u201eriskas\u201d konkeri Eu\u0306ropon, igante etan teamon konata kaj admirata, kun grandaj sekvaj enspezoj por la klubo, sed oni konsideras la ununuran poenton, kiu disigas APOEL-on de la unualoke klasita teamo."}, {"text_idx": "#001287", "text": "S\u0302ajnas, ke la acerba rigardo de iuj ne sukcesas pretervidi la limojn de apuda vilag\u0302o. Au\u0306 la nazopinton de ilia grimacanta vizag\u0302o."}, {"text_idx": "#001288", "text": "La 10an de marto 2012 okazis en Slovakio antau\u0306tempaj tutlandaj parlamentaj balotoj, c\u0302ar post jaro kaj duono disfalis la kabineto de Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova]."}, {"text_idx": "#001289", "text": "G\u0302is 26 politikaj partioj esperis akiri favoron de la slovaka publiko. Kiel atendite, la baloton gajnis la politika partio SMER-SD (Direkto - Sociala Demokratio)."}, {"text_idx": "#001290", "text": "G\u0302i okupis la unuan lokon kun 44,41 % da voc\u0302oj kaj akiris en la 150-seg\u0302a slovaka parlamento 83 seg\u0302ojn. La duan lokon okupis la politika partio KDH (Kristan-Demokrata Movado) kun 8,82 % da voc\u0302oj (16 seg\u0302oj). En la baloto partoprenis 59,1 % de la voc\u0302don-rajtigitoj. En 2010 partoprenis 58,83 %."}, {"text_idx": "#001291", "text": "Post publikig\u0302o de la rezultoj c\u0302iuj dekstraj politikaj partioj rifuzis krei novan koalician registaron kun SMER-SD."}, {"text_idx": "#001292", "text": "La novan registaron de Slovakio, kiun gvidos Roberto Fico, prezidanto de venkinta politika partio, atendas multe da laboro, i.a. ordigi la publikajn financojn kaj impostojn, kreskigi la ekonomion, plibonigi la infrastrukturon (aparte au\u0306tos\u0302oseojn), malaltigi la senlaborecon, solvi diferencojn en la salajroj de viroj kaj virinoj ktp."}, {"text_idx": "#001293", "text": "Oni atendas, ke Fico flegos rilatojn kun aliaj socialdemokrataj partioj en Eu\u0306ropo, kun ekzemple la au\u0306stra kanceliero Werner Faymann, la belga c\u0302efministro Elio Di Rupo kaj la dana c\u0302efministro Helle Thorning-Schmidt."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Parte detruita pro incendio estas slovaka nacia memoraj\u0302o, la burgo Kra\u0301sna Ho\u0302rka [krasna horka]. Damag\u0302itaj estis i.a. nova tegmento, sonorilturo kaj historiaj ekspoziciaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001295", "text": "Flamig\u0302is la herbo sur la kastela monteto, kiam du knaboj en la ag\u0302o de 11 kaj 12 jaroj ekbruligis cigaredon. La flamoj atingis la burgon, konstruitan en la 14a jarcento kiel gotika fortikaj\u0302o apud la slovaka urbo Roz\u030cn\u030cava [roj\u0302nava], c\u0302irkau\u0306 320 km for de la c\u0302efurbo Bratislavo."}, {"text_idx": "#001296", "text": "La lasta posedanto de la burgo estis Andra\u0301ssy De\u0301nes, kiu konstruigis por sia edzino marmoran mau\u0306zoleon."}, {"text_idx": "#001297", "text": "La \u201eInternacia foiro por klasika moderneco kaj nuntempa arto\u201d, mallonge nomata \u201eart Karlsruhe\u201d jam la nau\u0306an fojon altiris dum kvar tagoj de marto pli ol 220 galeriistojn kaj preskau\u0306 50 000 vizitantojn al ekspoziciejo proksime al la urbo. Epitetoj kiel \u201eParadizo por artac\u0302etantoj\u201d au\u0306 \u201eBonfarta foiro\u201d ne troigas."}, {"text_idx": "#001298", "text": "Kompare kun la elitemaj artfoiroj en Kolonjo, Bazelo, Venecio, la \u201eart Karlsruhe\u201d ja celas altiri kapablajn artinvestantojn, sed samtempe kvalifikas sin mem \u201efamilieca\u201d, do kompleza flanke de la ekspoziciantoj kaj interesa ankau\u0306 por artemaj klientoj ne aparte bonhavaj."}, {"text_idx": "#001299", "text": "Ankau\u0306 c\u0302i-jare la kvar haloj ne estis tro ampleksaj por unutaga vizito. C\u0302io estis alirebla kaj ne postlasis la impreson de troa hastado kaj neviditaj verkaroj. Prezentig\u0302is precipe aktualaj kreaj\u0302oj de la juna kaj mezag\u0302a generacioj el Germanio kaj la najbaraj Francio kaj Svislando, sed ankau\u0306 artistoj orient-aziaj, inter ili multaj virinoj."}, {"text_idx": "#001300", "text": "Aparte bonvenan oni konstatis la c\u0302eeston de regionaj palatinataj, badenaj kaj alzacaj artistoj, el inter kiuj intertempe kelkaj akiris sufic\u0302e da transregiona renomo. Memkompreneble la propono estis plene malkohera. C\u0302ia stilo, c\u0302ia tekniko estis videblaj. Unukoloraj farbs\u0302ildoj, detalecaj klasikecaj pentraj\u0302oj, simplaj serioj de brikoj el ruinoj, komplikaj mekanikaj aparatoj, fotaj\u0302oj, skulptaj\u0302oj c\u0302iamaterialaj, pormomentaj kreaj\u0302oj kaj al la eterneco strebantaj s\u0302tonaj kaj metalaj instalaj\u0302oj vekis atenton, admiron, sed ankau\u0306 kapskuadon kaj fojfoje silentan indignig\u0302on."}, {"text_idx": "#001301", "text": "Aparta plezuro estis la kelkfoja propono al la vizitantoj, kontribui poze, penike, fote au\u0306 krajone al kreata artaj\u0302o, kion la MONATO-raportistoj volonte akceptis (vidu la apudajn fotojn)."}, {"text_idx": "#001302", "text": "En la pli klasikaj salonoj la kapoj movig\u0302is direkte al la prezos\u0302ildoj. Se prezoj ne estis indikitaj kaj la s\u0302ildoj invitis al la konsultado de la salonestro, la konkludo pri preza surprizo ne estis senkiala. Tamen, astronomiaj sumoj kiel antau\u0306jare por bildoj de Gerhard Richter mankis. Kompense oni regalis abunde per postrestintaj stokoj de Fritz Winter kaj Serge Poliakoff. Ankau\u0306 por bildoj de la amatora pentranto Hermann Hesse, multe pli fama kiel lingva au\u0306toro, oni postulis g\u0302is 50 000 eu\u0306rojn. Sed c\u0302iu, kiu volis ac\u0302eti impresan objekton, trovis ion konvenan por la propra monujo. Kaj tio certe same estos en la venontjara jubilea ekspozicio \u201eart Karlsruhe 2013\u201d inter la 7a kaj 10a de marto."}, {"text_idx": "#001303", "text": "Eksterleg\u0302aj ret-apotekoj vendas malpermesitajn narkotaj\u0302ojn per Interreto kaj c\u0302iam pli celas gejunulojn, alarmas la Internacia Narkotika Kontrol-Konsilio (INKK) en sia raporto pri 2011, kiun oni prezentis en Vieno."}, {"text_idx": "#001304", "text": "Koncentrig\u0302ante pri ret-apotekoj kiel kreskanta minaco, Hamid Ghodse, c\u0302efo de la konsilio, deklaris, ke sociaj komunikiloj povas grave plifortigi la mondskalan disvastigon de dang\u0302eraj substancoj."}, {"text_idx": "#001305", "text": "La konsilio, bazita en Vieno, urg\u0302is registarojn fermi la eksterleg\u0302ajn ret-apotekojn. G\u0302i alvokas ilin konfiski la narkotaj\u0302ojn, kiuj estas mendataj en Interreto kaj perpos\u0302te kontrabandataj."}, {"text_idx": "#001306", "text": "La konsilio prezentis nordan Amerikon kiel la plej grandan merkaton de malpermesitaj narkotaj\u0302oj dum 2010, partojn de Eu\u0306ropo kiel lokojn de industriskala fabrikado de has\u0302is\u0302o kaj kreskantan kultivadon de papavoj en okcidenta Azio."}, {"text_idx": "#001309", "text": "La raporto indikis, ke Honduro, Kostariko kaj Nikaragvo atingis la statuson de c\u0302efaj trairo-landoj por la kontrabandaj narkotaj\u0302oj, c\u0302efe destinitaj por Usono."}, {"text_idx": "#001310", "text": "Has\u0302is\u0302o estis la c\u0302efa problemo en okcidenta kaj centra Eu\u0306ropo, kun plantoj c\u0302iam pli industriskale kultivataj, c\u0302efe hejme kaj kun partopreno de organizitaj krimgrupoj, konstatis la organizaj\u0302o."}, {"text_idx": "#001313", "text": "Heroino eniris Eu\u0306ropon tra orienta Afriko kaj estas kontrabandata rekte au\u0306 tra okcidenta Afriko al Eu\u0306ropo kaj aliaj regionoj. Pasintjare la au\u0306toritatoj en Kenjo kaj Tanzanio faris rekordajn konfiskojn de heroino."}, {"text_idx": "#001314", "text": "INKK emfazis en sia raporto la konsiderindan kreskon de opioproduktado en okcidenta Azio kaj c\u0302efe en Afganio."}, {"text_idx": "#001315", "text": "En MONATO de tempo al tempo oni povas renkonti strangajn opiniojn pri diversaj temoj sen iuj ajn redakciaj komentoj. En numero 2012/3 la redaktoro tamen sentis sin devigita publikigi ampleksan rezervon pri la kontribuo de Walter Klag sub la titolo Klimats\u0302ang\u0302aj fabeloj. Sed kial? La faktoj prezentitaj en lia artikolo estas bone dokumentitaj kaj konataj inter fakuloj. Vers\u0302ajne la redakcio intermiksis tiujn faktojn pri la nuna situacio kun la oftaj avertoj pri ebla estonta klimata katastrofo, pri kiu la scioj tamen estas tre necertaj. La sola manko en la argumentado de Walter Klag, lau\u0306 mia opinio, estas ke li preterlasas la fakton ke la marnivelo iom altig\u0302as, kvankam la sumo de la glac\u0302eroj kreskas. Tion kau\u0306zas la plialtig\u0302o de la temperaturo de la atmosfero kaj siavice de la supraj martavoloj dum la 20a jarcento. Tiu altig\u0302o tamen g\u0302is nun estas marg\u0302ena kaj ankau\u0306 estonte certe estos malrapida, almenau\u0306 se pludau\u0306ros la tendenco, ke la mondo dum la lastaj 10-15 jaroj ne plu plivarmig\u0302as."}, {"text_idx": "#001317", "text": "En la centro de Pris\u0302tino, apud la sidejo de la registaro, situas la kafejo Dit e Nat (Tagnokte). Tie arig\u0302as homoj, c\u0302efe gejunuloj sed ankau\u0306 fremdaj turistoj, por diskuti grandajn, aktualajn temojn."}, {"text_idx": "#001318", "text": "Kafejo tia estas raraj\u0302o en Kosovo, ankau\u0306 en Albanio, sed, danke al la gusto de biero kaj teo kaj la aromo de libroj, oni sentas sin tie varme kiel hejme."}, {"text_idx": "#001319", "text": "La diskutoj okazas sub la egido de la Instituto por Demokratio kaj Evoluo. Partoprenas profesoroj, advokatoj kaj eksaj politikistoj, kiuj pritraktas temojn, kiaj demokratio, ekonomio kaj la rolo de virinoj en la komerca mondo."}, {"text_idx": "#001320", "text": "Unu el la partoprenintoj estas Azem Vllasi, politikisto en Kosovo, kiun en 1989 enprizonigis Slobodan Milos\u030cevic\u0301. Li atentigis pri la demokratiaj s\u0302ang\u0302oj en Kosovo kaj ilin komparis kun tiuj en Bulgario kaj Rumanio."}, {"text_idx": "#001321", "text": "Diktatoroj, demokratoj, ie ajn en la mondo \u2013 ili c\u0302iuj komprenas la gravecon de lernejanoj. Ne pro tio, ke la juna generacio reprezentas la estontecon de la nacio; ne pro tio, ke la s\u0302tato bezonas bone edukitajn civitanojn (kelkajn, jes, do la regontojn, sed plejparte ne, la regatojn, la kanono-, fabriko-nutraj\u0302on, kiu mortos pro nebulaj principoj en distancaj dezertoj au\u0306 senproteste pagos troajn impostojn por subteni eternan militadon) ... ne, ne: gravas lernejanoj kiel aktoretoj en la grandaj pantomimoj de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#001322", "text": "Se min vi ne kredas, turnu la atenton dum la venontaj monatoj al Britio. Tie okazos c\u0302i-jare du eventoj, kiuj \u2013 lau\u0306 la esperoj de la dekstrema koalicia registaro, kiu prezidas super la plej profunda enlanda recesio ekde jaroj \u2013 forgesigos al la popolo la ekonomian krizon. Temas pri la tiel nomata diamanta jubileo de la reg\u0302ino Elizabeta 2a, kiu antau\u0306 60 jaroj surtronig\u0302is (nur la dua brita monarko, kiu tiom longe okupis la tronon \u2013 la unua estis Viktoria), kaj la Olimpiaj Ludoj, okazontaj en Londono fine de julio/komence de au\u0306gusto."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Sendube ambau\u0306 eventoj alportos plezuron al milionoj da homoj, ne nur en Britio sed (precipe la Olimpiaj Ludoj) ankau\u0306 tra la mondo. Efektive jam komencig\u0302is la du aferoj. La reg\u0302ino, akompanata de la Dukino de Kembrig\u0302o (la edzino de la dua tronheredonto Vilhelmo, kaj argumenteble jam survoje al la statuso de dua Princino Diana), jam formale vizitis la urbon Leicester [leste]: sekvos aliaj tiaj vizitoj al aliaj urboj en Anglio, Kimrio, Norda Irlando kaj Skotlando."}, {"text_idx": "#001324", "text": "Kaj, en fotoj pri la vizito, inter la spektantoj, kiuj \u201ebonvenigis\u201d la paron, klare videblas junaj lernejanoj, en siaj rug\u0302-puloveraj uniformoj, svingante naciajn flagojn. Sendube similaj fotoj reaperos c\u0302e c\u0302iuj aliaj vizitoj. Kaj, jes, prefere, de lernejana vidpunkto, iom da subc\u0302iela flagumado ol klasc\u0302ambra matematiko (felic\u0302e ne pluvis): sed c\u0302u la lernejo kaptis la eblon samtempe instrui \u2013 ho, neimageble! \u2013 pri respublikismo, pri socio pli kaj pli dividita inter havuloj kaj nehavuloj, pri privilegiitoj kaj neprivilegiitoj? Dubinde. Do jam komencig\u0302is la cerbolavado."}, {"text_idx": "#001325", "text": "Dume ne silentis la Olimpiaj Ludoj. Tutklare ne: sekvas raporto post raporto pri kreskantaj kostoj, aparte rilate sekurecon. Por gardi dum 17 tagoj 17 000 atletojn (kaj, pli grave, la sponsorojn) necesos lau\u0306 lastaj prognozoj 27 700 sekuristoj (la unua takso estis 10 000) plus 13 500 soldatoj (pli ol la nombro de britoj nun militantaj en Afganio) plus \u2013 kredu au\u0306 ne \u2013 1000 armitaj usonaj protektistoj. Apenau\u0306 mirigas, ke la sekureco-kostoj pli ol duoblig\u0302is. Kompense multe profitas privataj sekureco-kompanioj, kiuj lau\u0306raporte evoluigis novajn kaj sekretajn tiel nomatajn sekurigilojn, kiujn ili esperas poste vendi al ekzemple la polico."}, {"text_idx": "#001326", "text": "Kaj kiu pagas? Ne la multaj britoj, kiuj volis spekti la ludojn, sed kiuj pro manko de biletoj (glutitaj vers\u0302ajne de sponsoroj) devos televide g\u0302ui la spektaklon. Pli ol duono de tiuj, kiuj mendis biletojn, ricevis neniujn. Dume tiuj, kiuj log\u0302as en la orienta Londono dum la ludoj, devos toleri homamasojn, plens\u0302topitajn subterajn trajnojn, baritajn kaj blokitajn stratojn, s\u0302ose-koridorojn rezervitajn por atletoj kaj altrangaj gastoj (tiel ke, lau\u0306raporte, ec\u0302 ambulancoj atendu, se volas preterpasi tiaj karavanoj)."}, {"text_idx": "#001328", "text": "Anoncita estis antau\u0306 nelonge la itinero de la olimpia flamo. Tra vilag\u0302oj kaj urboj kunkuros kun g\u0302i elektitoj (inter la kurejoj veturos per au\u0306to la flamo ... sendube kiel oni faris en antikva Grekio). Kaj denove: dum preterpasos la flamo, huraos, jubilos, flagojn flirtigos geknaboj el lokaj elementaj lernejoj. Pri la kostoj, pri la sekurecaj kos\u0302maroj, pri la narkotanta efiko de la diamanta jubileo kaj la Olimpiaj Ludoj tiom sopirata de la registaro (por forgesigi pri recesioj, por fierigi, brustojn s\u0302veligi ktp), la lernejanoj scias neniom. Al la geknaboj estas c\u0302io, ec\u0302 la ludoj, ja simple ludo."}, {"text_idx": "#001329", "text": "Popolo cinika povas ignori la s\u0302tatajn pantomimojn, kompreni ilin, kiaj ili estas. Ne la kompatindaj lernejanoj. Ili necesas, jeseme, entuziasme, antau\u0306 la kulisoj de la du grandaj c\u0302i-jaraj spektakloj okazantaj en Britio. Ili tiom gravas kiom la korteganoj, la funkciuloj, la organizantoj, la sponsoroj. Do \u2013 niaj lernejanoj estu lau\u0306dataj!"}, {"text_idx": "#001330", "text": "Raporto de la Organizaj\u0302o por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo (OEKE) de la 14a de februaro 2012 montras, ke dum decembro 2011 la senlaboreca pocentaj\u0302o en Slovakio estis 13,4 %, kio signifas interjaran malkreskon je 0,4 %."}, {"text_idx": "#001331", "text": "Inter la membro-s\u0302tatoj de OEKE Slovakio havas la kvaran plej altan senlaborecan pocentaj\u0302on, post Hispanio (22,9 %), Irlando (14,5 %) kaj Portugalio (13,6 %)."}, {"text_idx": "#001332", "text": "Bratislavo, urbo kun (c\u0302ina) klaso"}, {"text_idx": "#001333", "text": "Slovakio havas sian unuan c\u0302inan klasoc\u0302ambron, feste malfermitan en marto 2012 en elementa lernejo de la c\u0302efurbo Bratislavo. La murojn de la klasoc\u0302ambro dekoras grandaj koloraj festonoj, dum de la plafono pendas paperaj drakoj. La slovakaj infanoj lernas la c\u0302inan senpage. Intereson pri tiu c\u0302i lingvo esprimas ankau\u0306 iliaj gepatroj, kiuj tamen devos pagi por alig\u0302i al tia kurso pri la c\u0302ina lingvo. La lernado estas enmetita en la lernejon, tiel ke la slovakaj infanoj povu lerni poste, en la c\u0302ina, ekzemple geografion au\u0306 aliajn sciencojn (t.n. sistemo CLIL au\u0306, angle, Content and Language Integrated Learning)."}, {"text_idx": "#001334", "text": "La instruadon de la c\u0302ina en Slovakio subtenas senprofita publika organizaj\u0302o, kies nomo estas Konfucea Instituto. Post la unua elementa lernejo en Bratislavo baldau\u0306 sekvos ankau\u0306 gimnazio."}, {"text_idx": "#001337", "text": "Se ni observas la kazon de la itala lingvo, ni konstatas, ke neniu unueca itala idiomo ekzistis antau\u0306 Dante Alighieri. Ec\u0302 hodiau\u0306, lau\u0306dire, la plimulto de la italoj preferas komuniki kun siaj samregionanoj en sia loka dialekto, ne en la tiel nomata lingua toscana in bocca romana (toskana lingvo en roma bus\u0302o). Simile, la moderna germana (Hochdeutsch) estas parte rigardata kiel produkto de la lingvaj\u0302o uzita de Lutero en lia traduko de la biblio. Lutero mem rakontas, ke li serc\u0302is inter parolantoj de germanaj dialektoj tau\u0306gajn vortojn por la propra verko. En Hispanio, Miguel de Cervantes certe ne inventis la kastilian lingvon, sed li ja forte kontribuis en la kreado de la hispana literaturo."}, {"text_idx": "#001338", "text": "Estas konataj ec\u0302 la nomoj de unuopuloj, kiuj kreis naciajn lingvojn surbaze de regionaj dialektoj. Notinda ekzemplo estas tiu de Ivar Aasen, kiu en la mezo de la 19a jarcento prenis sur sin la taskon krei nacian norvegan lingvon por anstatau\u0306igi la danan au\u0306 la dan-norvegan uzatajn dum tiu periodo, kiam Norvegion regis Danio. Efektive, oni povas aserti, ke ambau\u0306 oficialaj formoj de la norvega (Riksma\u030al kaj Landsma\u030al) estas artefaritaj inventaj\u0302oj, kvankam \u201edistilaj\u0302oj\u201d el ekzistantaj regionaj dialektoj."}, {"text_idx": "#001339", "text": "En la jaroj inter la du mondmilitoj, ion similan faris diversaj skotaj poetoj kaj verkistoj, precipe Hugh MacDiarmid [hju mkdermid], cele de la konstruado de nacia skota lingvo surbaze de la multaj dialektoj parolataj en tiu lando (Lallans, Doric, S\u0302etlanda, Nord-Orienta ktp). Cetere, Eliezar Ben-Yehudah estas rigardata kiel la patro de la moderna hebrea (Ivrit), kiu \u2013 malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i estas esence bazita sur la antikva lingvo de la biblio (Torao) \u2013 povas esti priskribita kiel kvazau\u0306 artefarita, au\u0306 parte artefarita, c\u0302ar granda parto de g\u0302ia vorttrezoro devis esti inventita au\u0306 pruntita de aliaj lingvoj."}, {"text_idx": "#001340", "text": "La slovaka lingvo, kiu iam estis rigardata kiel nura dialekto de la c\u0302eh\u0302a, ekzistas en sia aktuala formo danke al la klopodoj de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r kaj tuta aro da lingvaj entuziasmuloj. Plie, en Hungario, Ferenc Kazinczy faris el la idiomo de la popolo nacian lingvon, en kiu oni povas esprimi modernajn kaj sciencajn konceptojn. Estas evidente, ke la moderna angla s\u0302uldas multajn el siaj karakterizaj\u0302oj al S\u0302ekspiro kaj al la lingvaj\u0302o de la tiel nomata oficialigita versio (AV) de la biblio. Granda parto de la angla botanika kaj natura terminaro (floroj, kreskaj\u0302oj, papilioj ktp) estis inventita de uloj kiel Nicholas Culpeper (1616-1654). G\u0302i ne darvinisme au\u0306 au\u0306tomate evoluis."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Parolante pri pli aktuala terminaro, oni povus citi la vastan \u2013 kaj pli kaj pli internacie uzatan \u2013 leksikonon de komputiko, kiu konsistas preskau\u0306 tute el inventaj\u0302oj (kelkaj el kiuj origine s\u0302ercaj!) flanke de junaj teknikistoj en la usona Silikona Valo."}, {"text_idx": "#001344", "text": "Laborante en mia domo en Stirio, mi au\u0306das en la g\u0302ardeno lau\u0306tan kriadon de birdo. Mi alproksimig\u0302as kun fotilo kaj vidas turfalkon, kiu j\u0302us kaptis sturnon. Per la flugiloj kaj siaj ungoj g\u0302i tenas la kriantan predon sur la tero. Nur kiam mi estas tre proksima kaj fotas, g\u0302i forflugas kun sia kaptaj\u0302o en arbaron."}, {"text_idx": "#001345", "text": "Alia turfalko havis malpli da bons\u0302anco. Denove mi sidas en la c\u0302ambro kaj au\u0306das eksplodon. Flagras la elektra lumo. Rigardante tra la fenestro mi vidas malproksime levig\u0302antan nigran fumon. Evidente turfalko postflugis malgrandan birdon, tus\u0302is du diversfazajn elektrajn lineojn kaj tuj estis rostita. La rabobirda skeleto pendis pli ol unu jaron en la dratoj."}, {"text_idx": "#001346", "text": "Printempo estas la sezono de la parig\u0302o. Rivaloj estu forpelitaj. C\u0302iun jaron okazas same: paruo vidas sian spegulbildon en au\u0306ta retrospegulo kaj senhezite atakas. Sed la \u201ealia\u201d idente reatakas. Post vana batalo la paruo saltas sur la supran parton de la spegulo \u2013 tuj la \u201ealia\u201d estas for! La sceno ripetig\u0302as ..."}, {"text_idx": "#001347", "text": "Fake bonege verkita artikolo de Roberto Pigro sub la titolo Italio plurlingva: la deveno de la etruska (MONATO 2012/03, p. 20-21). Mi volus nur rimarkigi, ke la mumio de Zagrebo, envolvita en kotona bendo, kiu entenas c\u0302irkau\u0306 1200 etruskajn vortojn, estis trovita en Egiptio. Mia demando: Kial egipta mumio estis envolvita en bendo, kiu estis surskribita nur per etruskaj ritaj tekstoj?"}, {"text_idx": "#001348", "text": "Interesa artikolo de Walter Klag pri klimats\u0302ang\u0302o sub la titolo \u201eKlimats\u0302ang\u0302aj fabeloj\u201d (MONATO 2012/03, p. 14-15). Mi ne estas fakulo pri klimats\u0302ang\u0302ig\u0302oj, sed lau\u0306 mia opinio ili okazis en la fora pasinteco, kelkaj grandaj, iuj pli malgrandaj. Simple ni ne scias pri ili. Ili regulig\u0302as per (ne)konataj naturleg\u0302oj, kiujn la homaro ne povas influi. Temas pri kompleksa sistemo de lau\u0306gradaj s\u0302ang\u0302ig\u0302oj, kiu donas impulson al diversaj hipotezoj, kiujn ni devas preni en konsideron kun rezervoj. Iuj teorioj pri klimats\u0302ang\u0302o estas interesaj, sed kontrau\u0306 c\u0302iu teorio estas kvanto da kontrau\u0306argumentoj. C\u0302u rezulto? Du grupoj da opinioj de fakuloj kaj laikoj: (1) katastrofa perspektivo por la homaro kaj (2) malakcepto de apokalipsaj klimats\u0302ang\u0302oj. Tiu c\u0302i diskutado estas tamen tute komprenebla, se ni rimarkas, kiel komplika estas la problemo."}, {"text_idx": "#001349", "text": "Kelkaj profetaj\u0302oj, ekzemple en la pasinteco brulaj\u0302a krizo, gigantaj inundoj kaj naturaj katastrofoj ktp montrig\u0302is esti troigitaj. Mi pensas, ke ankau\u0306 katastrofaj antau\u0306diroj pri klimats\u0302ang\u0302oj estas parte troigitaj. Esence temas pri grandega komerco kun miliardoj da dolaroj kadre de diversaj registaraj kaj neregistaraj organizaj\u0302oj por antau\u0306diro de naturaj katastrofoj. Jug\u0302u mem! Kiel ni povas fakte antau\u0306diri klimats\u0302ang\u0302on por la homaro post 100 jaroj, se ni havas gravajn problemojn kun la precizeco de ordinara veterprognozo por la venonta semajno?"}, {"text_idx": "#001350", "text": "Pli kaj pli da homoj spertas dormoproblemojn. Tiu temo ricevas multe da atento de sciencistoj."}, {"text_idx": "#001351", "text": "Johan Verbraeken [johan verbraken] de la universitata malsanulejo en Antverpeno (Belgio) kalkulis, ke 23 % de la belgoj, pli ag\u0302aj ol 50 jarojn, baraktas kun meza g\u0302is forta dormoproblemo. Hodiau\u0306 3,3 % c\u0302iutage prenas dormopilolon: en 2004 nur 2,9 %."}, {"text_idx": "#001352", "text": "Ju pli ag\u0302a oni estas, des pli oftas la dormoproblemoj. La kvanto c\u0302e virinoj estas duoblo de tiu de la viroj. En Valonio (suda Belgio) oni konsumas 38 % pli da dormigiloj ol en Flandrio (norda). Malaltinstruitaj homoj englutas la kvinoblon kompare al altinstruitoj."}, {"text_idx": "#001358", "text": "Kiam oni vekig\u0302as, la proceso de la memorfiksado devas rekomencig\u0302i. Tio supozeble klarigas, kial maljunaj personoj perdas la memorkapablon: tio okazas, c\u0302ar ili malpli bone dormas."}, {"text_idx": "#001359", "text": "La malkovro de elektraj lampoj estas katastrofo por nia normala biologia ciklo. Pro lumopolucio nun apenau\u0306 ankorau\u0306 troveblas kompleta mallumo. Televidiloj kaj komputiloj distordas nian biologian horlog\u0302on."}, {"text_idx": "#001363", "text": "Martin centro de la slovaka kulturo"}, {"text_idx": "#001365", "text": "La urbo spegulas ne nur la ric\u0302an historion de la slovaka nacio, sed prezentas ankau\u0306 multfacetan eblon por feriado. La urbo estas ideala elirpunkto por ekkoni la belaj\u0302ojn de la Martin-regiono, nomata \u201eTuriec-g\u0302ardeneto\u201d (pro la rivero Turiec, kiu trafluas la distrikton Martin)."}, {"text_idx": "#001366", "text": "Martin proponas por turistoj admirindan naturon kun ebloj por somera kaj vintra turismo, biciklado kaj montarbiciklado, skiterenoj kun skiliftoj por skiistoj. Turistoj povas viziti diversajn muzeojn (tre konataj estas la muzeo de la slovaka vilag\u0302o, , kaj la muzeo de la pentristo Martin Benka) kaj aliajn vidindaj\u0302ojn en la urbo."}, {"text_idx": "#001367", "text": "La unua skriba mencio pri Martin datumas de la jaro 1264. La urbonomo devenas de la nomo de la urba preg\u0302ejo. Martin farig\u0302is urbo en 1340. La husanoj bruligis g\u0302in en 1433, sed la urbo evoluis kaj en 1489 akiris ankau\u0306 rajtojn de kampurbo. En 1861 en Martin okazis granda kunveno de slovakoj, en kiu oni postulis au\u0306tonomion de la slovaka nacio. En tiu periodo la urbo transformig\u0302is en gravan centron de slovaka kulturo, politiko, scienco kaj arto."}, {"text_idx": "#001368", "text": "En 1863 oni fondis en Martin la Slovakan Fondaj\u0302on (slovake Matica slovenska\u0301) kiel simbolon de la slovaka nacia kultura konscio sub la hungara regado. La fonda statuto estis aprobita la 21an de au\u0306gusto 1862 fare de la au\u0306stra-hungara imperiestro Francisko Jozefo. La unua prezidanto farig\u0302is la katolika episkopo S\u030ctefan Moyzes [s\u0302tefan mojzes]. En 1875 la hungara registaro fermis la fondaj\u0302on kaj konfiskis g\u0302ian kapitalon. Post la ekesto de C\u0302eh\u0302oslovakio g\u0302i estis refondita en 1919. Al la Slovaka Fondaj\u0302o apartenas hodiau\u0306 interalie ankau\u0306 la Patrolanda Muzeo, Slovaka Literatura Instituto, Slovaka Historia Instituto, Nacia Instituto de la slovaka Lingvo kaj Literaturo ktp."}, {"text_idx": "#001369", "text": "La blazono de la urbo Martin prezentas orharan kavaliron (Sankta Marteno), sidantan sur arg\u0302enta c\u0302evalo kontrau\u0306 blua fono. Per la maldekstra mano li levas rug\u0302an mantelon, en la dekstra mano tenas glavon. Antau\u0306 lia c\u0302evalo genuas almozulo. Lau\u0306 legendo Martin estis romia soldato c\u0302irkau\u0306 la jaro 338 en la franca urbo Amiens. Iun vintran tagon c\u0302e la urbopordego de Amiens li renkontis almozulon, kiu apenau\u0306 estis vestita kaj tre frostis. Martin \u2013 per sia glavo \u2013 dividis sian mantelon en du duonojn kaj donis unu el ili al la almozulo. Tiun agon prezentas la urba blazono."}, {"text_idx": "#001371", "text": "En Martin ric\u0302an historion havas ankau\u0306 la Esperanto-movado. En 1907 c\u0302i tie estis eldonita la unua lernolibro de Esperanto por slovakoj, \u201eFundamento de Esperanto\u201d. Post cent jaroj, en majo 2007 en Martin okazis kongreso de Slovakia Esperanta Federacio (SKEF)."}, {"text_idx": "#001372", "text": "En la nacia tombejo, kiun oni fondis fine de la 18a jarcento kiel urban tombejon kaj en 1967 proklamis kiel Nacian tombejon kaj nacian kulturmemorejon, estas entombigitaj ankau\u0306 konataj slovakaj esperantistoj, kiel la pentristo kaj grafikisto Martin Benka, la verkisto Ju\u0301lius Barc\u030c-Ivan [barc\u0302-ivan], la muzikverkisto kaj granda propagandisto de Esperanto Ja\u0301n Valas\u030ct\u030can-Dolinsky\u0301 [valas\u0302tan-dolinski], la kuracisto kaj admiranto de Esperanto L\u030cudovi\u0301t Iza\u0301k, la honora membro de UEA Eduard Vladimi\u0301r Tvaroz\u030cek [tvaroj\u0302ek], kiu au\u0306toris lernolibrojn por slovakoj (\u201eEsperanto en 14 lecionoj\u201d), verkis poezie, proze, didaktike kaj drame (\u201eNi ludas teatraj\u0302ojn\u201d, \u201eSola en sunsubiro\u201d, \u201eSkizo de la Esperanta literaturo\u201d, kaj aliaj)."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Bedau\u0306rinde en la urbo ne estas Esperanto-bros\u0302uro. Sed la turisma oficejo, kiu trovig\u0302as en la c\u0302efplaco de Martin, disponigas fremdlingvajn bros\u0302urojn. Vizitantoj povas trovi informojn ankau\u0306 per Interreto ()."}, {"text_idx": "#001374", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj la itala justico ridindigis sin, kiam tribunalo de Napolo, pritraktante kazon pri falsado de vestaj\u0302oj kaj aliaj akcesoraj\u0302oj Disney, erare kunvokis \u2013 kiel ofenditan partion \u2013 Mic\u0302jo Muso-n, Donaldo Anaso-n kaj aliajn \u201epersonojn\u201d kreitajn de la karikaturisto Walt Disney. Temis pri senvola eraro, kiu tamen reeh\u0302is almenau\u0306 en Italio."}, {"text_idx": "#001375", "text": "Io simila okazis meze de marto, c\u0302i-foje kadre de Eu\u0306ropa Unio. La plej miriga fakto estas tamen, ke nun ne temis pri eraro, sed pri intenco. Spite al tio, ke lau\u0306 proverbo \u201ehundo ne mang\u0302as hundon\u201d, la greka komisionano de EU pri fis\u0302ado, Maria Daganaki, en kunsido pri biodiverseco en Mediteraneo, malkas\u0302e kritikis kutimojn de la plej fama polica komisaro de la nuntempa itala literaturo."}, {"text_idx": "#001376", "text": "La nomo de la komisaro estas Salvo Montalbano kaj liaj aventuroj estas tradukitaj en multajn lingvojn. Li estis ankau\u0306 protagonisto en la lasta jardeko de pluraj filmoj por televido."}, {"text_idx": "#001377", "text": "Unu el la kutimoj de komisaro Montalbano estas mang\u0302i alvusojn, t.e. malgrandajn fis\u0302ojn, lau\u0306 loka tradicio, kiun Daganaki priskribis neakceptinda. Mang\u0302i fis\u0302etojn au\u0306 malpermesitan c\u0302asaj\u0302on estas la sama afero, lau\u0306 la komisionano de EU, kiu eble pravas, sed surprize ne distingas inter realo kaj fikcio."}, {"text_idx": "#001378", "text": "Daganaki, kiu s\u0302ajne havas nenion pli seriozan por sin okupi, kvankam s\u0302i venas de lando (Grekio) en plena krizo, ec\u0302 sendis al Andrea Camilleri, verkinto de la Montalbano-libroj, oficialan leteron."}, {"text_idx": "#001379", "text": "S\u0302i postulis, en la nomo de EU kaj, idee, de c\u0302iuj mondaj bestoprotektemuloj, tujan eligon el venontaj romanoj de tiu malvirto. Nekredeme, la au\u0306toro respondis, ke temas pri fikciulo, pri homo, kiu ne ekzistas en la realo."}, {"text_idx": "#001380", "text": "Li aldonis, ke estas mirige, ke, inter tiom da problemoj, kiajn Eu\u0306ropo lastatempe alfrontas, unuopa kutimo de cetere kurag\u0302a (kaj kiel ajn fikcia!) komisaro farig\u0302as temo de internacia konferenco kaj ec\u0302 indignigas la eu\u0306ropajn au\u0306toritatojn. Oni ne povas jug\u0302i literaturan personon lau\u0306 normalaj kriterioj, li asertis. Do li tute ne intencas cedi al la greka politikistino."}, {"text_idx": "#001381", "text": "Aliflanke, se oni akceptus tian enmetig\u0302on au\u0306 (c\u0302u anakronisman?) cenzuron, oni devus malebligi ankau\u0306 la disvastigon de verkoj, kiaj Drakulo (suc\u0302anta la sangon de siaj viktimoj), Arseno Lupeno (s\u0302telisto) kaj aliaj. Montalbano almenau\u0306 solvas plej malfacilajn kazojn, triumfigante la justicon en regiono (Sicilio) karakterizita de multjara c\u0302eesto de mafio kaj aliaj sociaj plagoj."}, {"text_idx": "#001383", "text": "Iuj male opinias, trotaksante la aferon, ke li donas malbonan ekzemplon al la legantaro. Oni ja vidas, ne unuafoje, ke la bonmoreco kaj rekteco flanke de eu\u0306ropaj institucioj fojfoje faligas ilin en ridindecon."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Lau\u0306 ili, ekzemple, la c\u0302efa problemo de Italio estas, ke plimulto de g\u0302iaj tradiciaj fromag\u0302oj estas nesekuraj el higiena vidpunkto. Samtempe en Eu\u0306ropo senlaboreco kaj malric\u0302eco \u2013 realaj problemoj de la reala vivo, ege malproksime de imagitaj regaladoj kaj festenoj \u2013 plu disvastig\u0302as."}, {"text_idx": "#001385", "text": "Mizero kaj petrolo: kombino malebla, oni dirus, en epoko de altegaj petrolprezoj. Kombino tamen ebla en la suda Italio, en regiono kiu \u2013 per ambau\u0306 siaj nomoj (itale: Lucania kaj Basilicata) \u2013 apenau\u0306 estas konata internacie, kvankam estante pli granda ol landoj kiel Kipro au\u0306 Montenegro, kvankam flosante sur lau\u0306dire la plej granda petrola kaj gasa vejno de la kontinenta Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001386", "text": "La log\u0302antoj de Val d'Agri \u2013 la valo, en kiu petrolo ie s\u0302prucas ec\u0302 spontanee, kvazau\u0306 fres\u0302a akvo \u2013 longe kredis je la promesoj de nedankema s\u0302tato, revante, ke Bazilikato farig\u0302os io simila al Araba Emirlando. \u201eSauda Lukanio\u201d oni fojfoje nomas, s\u0302ercante, tiun c\u0302i regionon, sed la homoj plu perlaboras la striktajn vivrimedojn pioc\u0302ante la teron kaj produktante fruktojn, olivojn kaj mielon, ne malsame ol en la pasintaj jarcentoj. La ununura diferenco estas, ke ili havas pos\u0302telefonon en la pos\u0302o kaj ciferecan televidon en la hejmo."}, {"text_idx": "#001387", "text": "Ni trovig\u0302as inter la pinto kaj la kalkanumo de la tiel nomata boto (la formo de Italio sur geografia mapo). La homoj seniluziig\u0302is, kaj jam malplenig\u0302is la vilag\u0302oj. La promesoj ne estas plenumitaj, kaj tiu c\u0302i regiono estas laca pro atendado. La junuloj postulas estontecon kaj certecon, kaj, c\u0302iam pli ofte, devas serc\u0302i ilin aliloke, en la ric\u0302a Nordo ekzemple, au\u0306 ec\u0302 eksterlande, adiau\u0306ante la domojn kaj la vilag\u0302ojn, kiuj eble neniam farig\u0302os metropoloj. La kialo? Certe ne la kvalito de la petrolo, kiu estas tre alta. Val d'Agri havas 47 putojn, kiuj gardas 465 milionojn da bareloj, el kiuj nur 11 milionoj estas ekstraktitaj dum la lastaj 15-16 jaroj. Lau\u0306 la nuna valoro (90-100 dolaroj por barelo), tio estas trezoro de preskau\u0306 50 miliardoj da dolaroj."}, {"text_idx": "#001388", "text": "Sed ne c\u0302io brilanta estas diamanto, oni asertas, kaj tio aparte validas en la kazo de Bazilikato. La iama s\u0302tata kompanio ENI (akirita de la rusa Gazprom en 2007) destinas al la regiono tantiemojn inter la plej malaltaj de la mondo: nur 7 %, kaj ec\u0302 nur 4 % en la okazoj, en kiuj la petrolo estas ekspluatata surmare. Estas bagatelo, se oni konsideras, ke jam en 1957 la fondinto de ENI, Enrico Mattei, konsideris ofenda la 15 %, kiujn la tiel nomataj \u201eSep fratinoj\u201d (la sep grandaj petrolkompanioj, kiuj tiam regis la merkaton) destinis al la produktantaj landoj, parolante pri \u201erememoraj\u0302oj imperiismaj kaj koloniismaj\u201d, kaj ke en Venezuelo, Bolivio kaj Ekvadoro la kontraktoj estas nuntempe retraktataj por porti la tantiemojn al pli ol 50 %."}, {"text_idx": "#001389", "text": "Pli avantag\u0302aj s\u0302ajnas la akordoj inter la regiono Bazilikato kaj la kompanioj Total, Esso kaj Shell rilate la vejnojn de Tempa Rossa. Ili interalie devas havigi al la regiono novigan sistemon por la kontrolado de la medio kaj senpagan provizadon al la regiona energia kompanio de la tuta ekstraktata naturgaso (minimume 750 milionoj da metroj kubaj), kun sekva rabato (almenau\u0306 dekprocenta) por la lokuloj (ne multaj) jam konektitaj al la gasa reto. Malmultekosta gaso ja haveblas, sed kien g\u0302i iru, se mankas gasoduktoj?"}, {"text_idx": "#001390", "text": "Tio estas nur unu el la multaj paradoksoj de tiu c\u0302i cetere alloga regiono, kisata de la maro kaj de la suno (en la urbeto Maratea estas ec\u0302 granda statuo de Kristo sur la maro, simila al la brazila), sed ankorau\u0306 ne de la bons\u0302anco. Eble kulpas la regiono nur pro tio, ke g\u0302i trovig\u0302as en Italio, kiu investis ec\u0302 ne unu cendon en infrastrukturoj, kiu ne kreis la premisojn por la ensorbo de la lokaj laborantoj, kiu rifuzas konsenti favoran krediton al la entreprenistoj, kaj italaj kaj fremdaj, kiuj volus investi en suda Italio."}, {"text_idx": "#001391", "text": "La prezo de la benzino, pro iu stranga paradokso, ne malkreskis, kaj la homoj dau\u0306re elmigras, kiel en la vilag\u0302o Grumento Nova, kiu en la lastaj 15 jaroj perdis kvaronon de siaj 2500 log\u0302antoj, dum el la tuta Bazilikato (570 000 log\u0302antoj entute) malproksimig\u0302as de la \u201epetrolejo\u201d 4000 uloj c\u0302iujare."}, {"text_idx": "#001392", "text": "Kadre de la tago de sendependeco de Grekio (la 25a de marto) okazis pluraj eventoj ankau\u0306 en Tirano, Albanio. Temis interalie pri libroekspozicio kun 600 titoloj kaj konferenco pri lingvaj kaj kulturaj esploroj albanaj-grekaj kaj pri la influo de la greka ekonomia krizo en Albanio."}, {"text_idx": "#001393", "text": "Inkluzivitaj estis ankau\u0306 kanzonoj, filmoj, fotoj kaj pentraj\u0302oj. Ne forgesitaj estis kuirartoj greka kaj mediteranea."}, {"text_idx": "#001394", "text": "Dum 80 jaroj (1912-1992) la rilatoj de ambau\u0306 landoj estis problemaj pro la greka anekso de albanaj teritorioj kaj la itala invado de Grekio en 1940 el teritorio antau\u0306e okupita de Albanio."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Post 1992 ekblovis amikeca vento. Okazis diversaj inters\u0302ang\u0302oj ne nur ekonomiaj kaj politikaj, sed ankau\u0306 kulturaj kaj homaj. La plimulto de la albanaj elmigrintoj log\u0302as en la najbara Grekio, ekzemple 400 000 en Ateno."}, {"text_idx": "#001396", "text": "En la norda Japanio \u2013 la norda parto de Hons\u0302uo (la plej granda insulo en la japana insularo) kaj Hokajdo (la plej norda insulo en la japana insularo), kiu apartenas al multneg\u0302a regiono, la log\u0302antoj kutimas al malvarma kaj neg\u0302a klimato. Tamen c\u0302i-jare granda neg\u0302ofalo surprizis ec\u0302 ilin."}, {"text_idx": "#001397", "text": "Mi log\u0302as en eta urbo en la centra Hokajdo. Vintre la log\u0302antoj devas preskau\u0306 c\u0302iumatene fors\u0302oveli neg\u0302on de antau\u0306 la enirejo de la domoj. Ofte ili devas \u201eelfosi\u201d sian au\u0306ton ekstere parkumitan. Tio estas kutima laboro dum vintro, kiu dau\u0306ras c\u0302. kvin monatojn."}, {"text_idx": "#001398", "text": "Tamen en la lasta vintro la kutima laboro multoble pezig\u0302is pro neg\u0302ego. Fine de februaro la neg\u0302o profundis unu metron kaj duonon (en la antau\u0306a vintro iom sub duonmetro). Falis entute pli ol 13 m (antau\u0306e 6 m)."}, {"text_idx": "#001399", "text": "La gubernio Hokajdo rezervis nau\u0306 miliardojn da enoj por forigi neg\u0302on. Tiu c\u0302i sumo elc\u0302erpig\u0302is jam frue dum la vintro. La gubernio aldonis pliajn 1,4 miliardojn da enoj, sed al multaj komunumoj fine ne sufic\u0302is monrimedoj."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Suferis la vivo de la log\u0302antoj. Ofte rompig\u0302is senhomaj domoj pro la pezo de la neg\u0302o. Homoj vundig\u0302is, kaj unu ec\u0302 mortis, kiam ili provis fors\u0302oveli neg\u0302on de sur tegmentoj. Kreskis la nombro de trafikakcidentoj kaj en Hokajdo haltis pro la neg\u0302o 1700 trajnservoj."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Tamen la severa vintro havis alisence favoran flankon. G\u0302i plifirmigis la homan kunlaboremon. Ekzemple, en januaro mi kun miaj familianoj malestis hejme dum unu semajno. Kiam ni revenis, ni trovis la enirejon de nia domo senneg\u0302a."}, {"text_idx": "#001402", "text": "\u201eKiu faris tion por ni?\u201d mi demandis mian edzon. Ni alportis donacon al najbaro kaj demandis pri la bonkoreco. La najbaro respondis: \u201eMi faris. Ne gravas.\u201d Ni ripete danksalutis. Tiamaniere plifortig\u0302as homaj ligoj."}, {"text_idx": "#001403", "text": "Severa norda klimato necesigas interhelpon. Mi esperas, ke tia kunlaboremo ne estos forgesita kiel portempa furoro."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Okaze de la 90a datreveno de la starigo de diplomatiaj rilatoj inter Albanio kaj Hungario, la albana c\u0302efministro Sali Berisha, vizitante Hungarion, partoprenis diversajn solenaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001405", "text": "Kadre de ekspozicio pri la diplomatiaj rilatoj estas subskribitaj traktatoj ekonomiaj kaj kulturaj inter la du landoj. Malfermita en Budapes\u0302to estas ankau\u0306 katedro pri la albana lingvo."}, {"text_idx": "#001406", "text": "Albanoj kaj hungaroj estas aliancanoj jam de la 15a jarcento. Komence de la 20a, g\u0302uste en Hungario, la s\u0302tata sekretario Hadik kaj la ministro Berchtold subtenis baldau\u0306an sendependig\u0302on de Albanio."}, {"text_idx": "#001407", "text": "Unika kolekto de fajrobrigadanaj uniformoj trovig\u0302as en la slovaka urbo Martin (urboparto Priekopa), situanta je c\u0302irkau\u0306 230 km norde de Bratislavo."}, {"text_idx": "#001408", "text": "En la deponejo de fajrobrigada muzeo oni povas rigardi 60 ceremoniajn kaj laborajn uniformojn de fajrobrigadanoj el 25 landoj. La plej raraj kaj maloftaj uniformoj estas el Indonezio, Sud-Afriko kaj Florido (Usono). Lau\u0306 la direktoro de la fajrobrigada muzeo, Miroslav Pokrievka, la muzeo klopodas akiri uniformojn ankau\u0306 el Italio, Svislando, Norvegio, Britio, Portugalio kaj Ukrainio."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Intereson pri pli vasta kunlaboro esprimis jam muzeoj el Madrido (Hispanio), Norrko\u0308ping (Svedio), Tula (Rusio) kaj Berlino (Germanio). La muzeo en Martin havas ankau\u0306 kontaktojn kun la muzeoj en Kanado, Au\u0306stralio, C\u0302inio, Tajlando kaj aliaj."}, {"text_idx": "#001410", "text": "La fajrobrigada muzeo funkcias surbaze de libervola kunlaboro de lokaj fajrobrigadanoj. En g\u0302i estas ankau\u0306 malnovaj rekonstruitaj fajrestingaj pumpiloj, kiujn oni kolektas jam pli ol 40 jarojn."}, {"text_idx": "#001411", "text": "Hierau\u0306 venis al mi la aprila numero kun interesa enhavo. Bons\u0302anca koincido estas, ke vi aperigis la artikolon pri la fervoja pasinteco de mia lando (MONATO 2012/04, p. 18-19) g\u0302uste nun, c\u0302ar la fervoja trafiko en Finnlando (tiam au\u0306tonoma parto de Rusa Imperio) komencig\u0302is la 17an de marto 1862, kaj nun estas festata la 150a jubileo."}, {"text_idx": "#001412", "text": "En Germanio la lerneja sistemo s\u0302ancelig\u0302as inter la postulo pri tutlanda unueco kaj plej individuigaj streboj. Problemoj en tio estas la kulturmastreco, kiu apartenas al la tiel nomataj federaciaj landoj diverspartie regataj, la grandeco de la sistemo, la diverseco inter la lernantoj, la enmiksig\u0302o de memcertaj \u201efakuloj\u201d, la fortig\u0302anta premo de la klientoj, la influo de eu\u0306ropaj instancoj, ktp."}, {"text_idx": "#001413", "text": "Ordigo estas preskau\u0306 malebla, kaj la diversaj solvoprovoj ne trankviligas la situacion, sed kreas dau\u0306ran kirladon, same malfavore por lernantoj kiel por instruistoj. Krome la temo apartenas al la plej ideologie s\u0302arg\u0302itaj, montrig\u0302as batalkampo por sociaj s\u0302ang\u0302emoj. Kiu akaparis la lernejojn, tiu posedas la popolon."}, {"text_idx": "#001414", "text": "Jen tri ekzemploj, kiuj prilumas ne nur lernejajn aferojn, sed la aktualan staton de la germana socio."}, {"text_idx": "#001415", "text": "1. Jaro perdita, jaro gajnita"}, {"text_idx": "#001416", "text": "En Baden-Virtembergo la Socialdemokrata kaj Verdula Partioj reenkondukas la nau\u0306jaran gimnazion. La malvenko de la antau\u0306a registaro s\u0302uldig\u0302is aparte al tri kialoj: tro longa ekzisto g\u0302is krustig\u0302o, la nuklea katastrofo en la fora Japanio kaj la malkontento de kelkaj gepatroj kaj lernejanoj pri sentata strec\u0302o pro la okjara gimnaziotempo enkondukita en 2004."}, {"text_idx": "#001417", "text": "Tiutempe oni konsciig\u0302is, ke germanaj lernantoj tro longe frekventas la lernejojn, kaj mallongigis la gimnazian fazon de nau\u0306 al ok jaroj. Por komplezi la delikatemajn balotantojn, la nuna koalicio promesis reiri al la nau\u0306jara dau\u0306ro."}, {"text_idx": "#001418", "text": "Sed nun, post jaro, evidentig\u0302as, ke, lau\u0306 la koncerna ministrino, tamen \u201ela okjara gimnazio restu la normo\u201d. Nu, c\u0302u ok au\u0306 nau\u0306? La enigmo facile solvig\u0302as. Unu el la du politikaj partneroj (Verduloj) mem favoras ok jarojn. Por kontentigi la alian (SPD) oni nun permesas \u201elerneje eksperimenti kun nau\u0306 jaroj\u201d \u2013 kvazau\u0306 la gimnazio ne ekzistus nau\u0306jara jam dum pli ol jarcento."}, {"text_idx": "#001420", "text": "La granda cetero en la prospera lando, cetere pinta PISA-teste, restas tia, kia enkondukis g\u0302in la pro tio forbalaitaj konservativuloj. Kia ironio!"}, {"text_idx": "#001423", "text": "La au\u0306toro memoras, ke li \u201eperdis\u201d siatempe unu jaron pro nova strukturado de la lernojaro. Tiam oni eble plendis nur pro tro densa okupo de la klasc\u0302ambroj. Li mem ne rimarkis ian mankon, sed lau\u0306 la aktualaj kriterioj li tiam tamen apenau\u0306 povis kontentige evolui mense kaj morale."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Montrig\u0302as tio nelaste en lia malkapablo plenkore jesi ian sistemon, preferante kritikumadi en sendependaj gazetoj. Sed la sistemo kruele veng\u0302is sin: la s\u0302paritan jaron oni igis lin pagi per katenado al la gimnazio g\u0302is la pensiig\u0302o."}, {"text_idx": "#001425", "text": "La postmilitaj lernejaj specoj en Germanio estis travideblaj. La popola lernejo ampleksis ok au\u0306 nau\u0306 klasojn. G\u0302i edukis agokapablajn homojn kaj tau\u0306gigis ilin por plenumi la vivbezonojn de la praktika popolo. Eksterordinare por abstraktaj sferoj dotitaj lernantoj povis post la unuaj kvar jaroj trapasi ekzamenon kaj postsukcese eniri la gimnazion kun ekzameno post nau\u0306 jaroj."}, {"text_idx": "#001426", "text": "Iam oni dividis la popolan lernejon en bazan lernejon kaj sekvan g\u0302eneralan lernejon (Hauptschule). Post kiam la politika volo decidis, ke ne nur 10 % de la jaraj lernantoj akiru la gimnazian maturig\u0302on, sed 40 %, c\u0302iu celas pli alten kaj provas eskapi la g\u0302eneralan lernejon."}, {"text_idx": "#001427", "text": "Tamen, malgrau\u0306 multa s\u0302tata subteno, ne malmultaj restas sur tiu s\u0302tupo, c\u0302ar ili pro diversaj kialoj ne povas sekvi la aliulojn. Por ne stigmati tiun postrestadon, la Kristandemokrata Partio nun volas instali novan lernejo-specon. Sed c\u0302ar ne temas pri alia lernantostrukturo, povas temi nur pri alinomado: Oberschule \u2013 supera lernejo g\u0302i estu. Bone, estu."}, {"text_idx": "#001429", "text": "Ni vivas en tempo de inflacio, kaj ne temas nur pri monoj, sed ankau\u0306 pri nomoj, vortoj, titoloj, pretendoj, testoj, promesoj ktp. Ekde kiam la kulturministerioj devigis la lernejojn konkurenci inter si, oni ankau\u0306 tie kutimas imponi blufe: infang\u0302ardenaj artistokonkursoj, bazlernejaj akademioj, la g\u0302enerala lernejo farig\u0302as supera, la gimnazio jam estu antau\u0306universitato."}, {"text_idx": "#001430", "text": "Kaj tiu lasta studejo konas la rezulton: pli ol 40 % de la tien promociitaj studentoj malsukcesas en la universitataj ekzamenoj au\u0306 en sciencaj karieroj. Jam Zamenhof sciis: Ne sufic\u0302as (nur) nomi lingvon internacia. Same validas: ne sufic\u0302as (nur) nomi lernejon supera."}, {"text_idx": "#001432", "text": "En Baden-Virtembergo la nova rug\u0302a-verda registaro ordonis aboli la devigan, decidan bazlernejan rekomendon (permeson) por la transiro al reallernejo au\u0306 gimnazio. La volo de la gepatroj lau\u0306aserte pli bone scias prijug\u0302i la lernejan tau\u0306gecon de la infanoj ol la lernejo. La instruistoj tamen devas taksi, sed la rezulto ne plu malhelpas la gepatrojn sendi sian idon en malkonvenan lernejon."}, {"text_idx": "#001435", "text": "C\u0302io restas la sama, nur la klasifiko de la lernejo ne plu enhavas la diskriminacian vorton g\u0302enerala, sed la pli noblan reala. Kaj baldau\u0306, se efektivig\u0302os alia propono: supera."}, {"text_idx": "#001436", "text": "C\u0302u bona rimedo por venki la asertatan postrestintecon de Germanio en PISA-testoj? Tiun evoluon ec\u0302 Nietzsche kaj Darwin ne supozus. Oni kreas la superhomon \u2013 per simpla alinomado. Sed se la fizika evoluo funkcius tiel, g\u0302is hodiau\u0306 ne unu kulturpolitikisto sidus fiere sur sia post ...eno."}, {"text_idx": "#001440", "text": "Glumarkoj, rabatmarkoj? La nuna kliento ja konas la nociojn, kaj kutime jesas c\u0302e la kasoj. Sed min, post 50 jaroj reau\u0306danta tiujn vortojn, cetere ne en la loka dialekto, sed tra bus\u0302o kaj idiomo de orientgermana kasistino en superbazaro, ili skuis funde."}, {"text_idx": "#001441", "text": "Fakte mi opiniis venkitaj la modestajn tempojn postmilitajn kun rabatmarka s\u0302parado kaj postkurado de brokantistoj, kiuj post la transdono de c\u0302ifonoj, metalpecoj kaj paperaj\u0302o konfidenceme rekompencis per trinkglaso, preskau\u0306 magie eltirita el pajlokesto."}, {"text_idx": "#001442", "text": "Felic\u0302e pasis tiuj tempoj, sed kun ili ankau\u0306 la vivo de la \u201eVivo\u201d-c\u0302eno, forglutita de pli potencaj komercfirmaoj."}, {"text_idx": "#001445", "text": "Sed kiam la kajero estis duone plena, mankis c\u0302iam ankorau\u0306 ac\u0302eto de 200 eu\u0306roj, kaj la oferto finig\u0302is. Pri gajnoj de au\u0306toj mi estas pli prudenta. La lotuma felic\u0302o c\u0302iam preterlasis min, kaj mi ne volas spekulacii pri la vivoresto."}, {"text_idx": "#001446", "text": "Ankau\u0306 alian oferton mi ne akceptis. Al la demando, c\u0302u mi volas Treuepunkte, do fidelecajn poentojn, mi indigne respondis, ke mi ne volas esti fidela al superbazaro, sed al mia edzino, kaj por tio ne nepre bezonas poentojn en ora libro por kompensi tiujn en nigra. Nun la kasistinoj iom ironie rigardas supren al mi, sed lasas la demandon."}, {"text_idx": "#001447", "text": "Se la vitra donaco ja estis iel inda afero, nun oni volas dorloti min per \u201ekolektokartoj\u201d kun bildoj de Bugs Bunni & Co. (tiel!) kun la slogano \u201eLa plene freneza kolektoagado en via XX-bazaro\u201d. Tiun mi memkompreneble malestimas, kaj helpas persisti en tio, ke poenton oni ricevas nur ekde ac\u0302eto per 15 eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001451", "text": "Walter Klag pravas, ke en la nuna jarcento la plialtig\u0302o de la marnivelo pro la klimatovarmig\u0302o ne estas la plej granda minaco. Pli grava estas ekzemple la plua dezertig\u0302o. Tamen tiu plialtig\u0302o ne estas neglektebla. G\u0302i estas mezurebla kaj mezurata, atingis 17 cm dum la lasta jarcento kaj aktuale g\u0302i plialtig\u0302as je 3,3 mm jare, tiel ke je la fino de la jarcento la maroj estos duonan metron pli altaj, kaj pli en la posta estonteco."}, {"text_idx": "#001454", "text": "Fine Walter Klag mencias, ke de post kelkaj jaroj \u201ela temperaturo ne plu kreskas\u201d. Iom surprize, se oni legas aliloke (ekzemple Vikipedio), ke la jardeko 2000-2009 estis la plej varma iam mezurita. Sed estas penseble por malpli da jaroj (mezurado bezonas pli, por glatigi hazardajn s\u0302ancelig\u0302ojn) pro la fakto, ke la suno estis iom malpli forta pro nekutime longa manko de sunmakuloj. Sed intertempe g\u0302i denove aktivas iom pli forte ol kutime. Do s\u0302ajnas ne esti esperigo."}, {"text_idx": "#001457", "text": "Krome nau\u0306 s\u0302tatoj (5 % de la s\u0302tataro) disponas 60 % de la tutmondaj resursoj: Brazilo, Rusio, Usono, Kanado, C\u0302inio, Indonezio, Barato, Kolombio kaj Peruo. Tiuj rezervoj ne kongruas kun la log\u0302antaro: ekzemple Azio kun 60 % de la log\u0302antaro havigas nur 30 % de la resursoj, dum Amazonio kun 0,3 % de la log\u0302antaro disponas pri 15 % de la rezervoj."}, {"text_idx": "#001459", "text": "Nur 87 % de la monda log\u0302antaro havas aliron al trinkebla akvo, unu miliardo ne havas kaj trinkas la akvon, kiu plej proksimas; stagnanta, miksita kun la kloakaj malpuraj\u0302oj au\u0306 kun kemiaj\u0302oj, g\u0302i tamen estas akvo. Sekve mortas c\u0302iutage 4000 infanoj. Malsanas pro h\u0302olero, malario au\u0306 simpla lakso 40 milionoj da homoj: 88 % de la malsanoj venas el netrinkebla akvo, malbona korpa higieno kaj neadaptitaj au\u0306 neekzistantaj kloakoj. Plejparte en evoluantaj landoj, dum evoluintaj \u201eprofitas\u201d de du milionoj da tunoj (tio estas 70 %) da kemiaj rubaj\u0302oj rekte j\u0302etitaj en la riverojn sen ia pritraktado au\u0306 senkemiigo (pasintjare la fis\u0302oj de la franca Rodano mortis pro kemiaj\u0302oj, j\u0302etitaj de proksimaj kemiaj entreprenoj)."}, {"text_idx": "#001460", "text": "Aldonig\u0302as pro klimats\u0302ang\u0302ig\u0302o troaj inundoj au\u0306 troa sekeco, kaj 175 milionoj da kamparanoj estas minacataj de malsato."}, {"text_idx": "#001461", "text": "Evidente pro tiaj kialoj multaj landoj kaj entreprenoj komprenis la avantag\u0302on kaj profiton, kiun ili povos ricevi. Ne vane C\u0302inio okupas Tibeton, au\u0306 Israelo instalig\u0302is c\u0302e Golano, same Kirgizio, ili anticipe komprenis la valoron de akvo. Do teni la akvofonton donas politikan forton. Kvankam 150 milionoj da baratanoj ne disponas trinkeblan akvon, akvovendistoj enkasigas 10 000 eu\u0306rojn tage! En Francio 80 % de la log\u0302antaro ricevas akvon tra privataj entreprenoj (Suez, Veolia kaj Saur), kiuj c\u0302u kunligig\u0302as, c\u0302u konkurencas por kapti la merkaton, tiom profitdonan, de grandaj urboj. Iuj komunumoj povas eskapi el tiuj entreprenoj kaj havas publikan distribuon de akvo, ekzemple vilag\u0302o apud Marsejlo proponas ec\u0302 liveri la 30 unuajn kubajn metrojn (do la necesajn por vivi) kontrau\u0306 1 eu\u0306ro. Evidente tio ne plac\u0302as."}, {"text_idx": "#001464", "text": "Proteste la paralela neoficiala forumo donis la parolon al neregistaraj organizaj\u0302oj kaj la civila socio. Estis diskutitaj ekzemple la agrikulturaj politikoj, la ekologiaj katastrofoj (konata estas la kazo de Arala Maro, sed malpli en Sud-Ameriko au\u0306 Andaluzio), la lokaj bataloj kontrau\u0306 akvo-s\u0302telo, la problemo de la lago C\u0302ado, la alproprigo kaj akaparo de akvo por g\u0302in enboteligi, la terura mals\u0302paro de akvo por skistogasoj ktp."}, {"text_idx": "#001465", "text": "Venis diversaj konkludoj postulstilaj: akvo estu agnoskita kiel komuna monda heredaj\u0302o; akvo ne estu konsiderata komerca varo; ne estu privatigita la akvomerkato; ekestu partnereco inter publikaj kaj privataj moninvestoj; kreig\u0302u c\u0302e UN Monda Akvo-Au\u0306toritato."}, {"text_idx": "#001466", "text": "Venis el tiu forumo 1300 solvoj por s\u0302pari, kolekti, transporti au\u0306 senpoluigi akvon. Ili estas legeblaj c\u0302e SOLUTIONS FOR WATER (). Baza konstato estas, ke akvouzo bone spegulas la malegalecon en la vivo: palestinano uzas 59 m3 jare kaj islandano 630 km3! Lernejanoj tion konsciis kaj decidis persvadi samklasanojn ne resti sub la dus\u0302o dum 30 minutoj."}, {"text_idx": "#001467", "text": "Ec\u0302 oficialuloj promesis doni monon, por ke c\u0302iu nova lernejo en la mondo havu aliron al trinkebla akvo kaj kloako; ke c\u0302iuj mondaj pintaj kunvenoj (Rio+20, Doha ktp) traktu la temon de akvo. Multaj promesis doni monon por specifaj celoj. Intertempe ni c\u0302iuj, individue, atentu pri poluado kaj s\u0302paru nian komunan trezoron, la nemalhaveblan akvon."}, {"text_idx": "#001468", "text": "De analogo al cifereco: evoluo de persona historio"}, {"text_idx": "#001469", "text": "Jam delonge mi pensis verki pri miaj spertoj koncerne la evoluon de radio kaj televido. Mi vivas en periodo kun neimagebla evoluo en tiu c\u0302i kampo. Mi naskig\u0302is en 1956 kaj kiel eta knabo log\u0302is en Gento, Belgio."}, {"text_idx": "#001471", "text": "Nia supra log\u0302anto havis trian antenon por \u201eden Hollander\u201d (nederlanda televido), kiun ankau\u0306 ni povis spekti kun multe da \u201eneg\u0302o\u201d (perturboj). G\u0302in ni kaptis pere de la anteno direktita al Francio, do al la mala direkto de Nederlando. Tiam televidstacioj uzis nur la VHF-bendon (angla siglo por tre alta frekvenco) kun kanaloj 2 g\u0302is 12 (kanalo 1 estis uzata nur en Britio) kun nur unu programo por c\u0302iu lando."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Okaze de la monda ekspozicio de 1958 en Bruselo la televido regule dum kelkaj horoj elsendis vespere (se ne mencii testbildon dumtage por la teh\u0302nikistoj)."}, {"text_idx": "#001473", "text": "Tiam okazis ankau\u0306 multe da teh\u0302nikaj perturboj. La aviztabuloj \u201eStoringen\u201d (Malhelpoj) kaj \u201eBeeldband gebroken\u201d (Bildbendo rompita) furoris en tiu komenca tempo televida."}, {"text_idx": "#001474", "text": "En la franca televido estis la interluda programo Le petit train re\u0301bus (La trajneto rebusa) en 1961-1963. Unu el la plej popularaj televidprogramoj en la flandra televido tiam estis The Lucy (Ball) Show (usona komedia serio), elsendata inter 1962 kaj 1968, kiun mi spektis kun subtitoloj."}, {"text_idx": "#001475", "text": "Aliaj programoj el la sama periodo estis Kapitein Zeppos (Kapitano Zeppos), nigra-blanka aventura mistera serio kun melodio de Bert Kaempfert Living it Up, kaj Johan en de Alverman (Johano kaj la magiisto Alverman), nigra-blanka fantazia historio."}, {"text_idx": "#001477", "text": "Sur la staciomontrilo staris la nomoj de eu\u0306ropaj sendiloj (au\u0306 radiostudioj): ekzotaj, kiel la svisa Beromu\u0308nster (uzata g\u0302is la fino de 2008), au\u0306 pli ordinaraj, kiel Hilversum (Nederlando), Brussel (flandra-belga), Bruxelles (valona-belga), Allouis (franca), Luxembourg (franc-luksemburga), Droitwich (brita)."}, {"text_idx": "#001479", "text": "Intertempe la t.n. pirataj stacioj ekelsendis. Ekis Radio Veronica sur s\u0302ipo antau\u0306 la nederlanda marbordo sur 192 metroj (tiam estis anoncata la ondolongo kaj ne la frekvenco): malbone kaptebla, sed kun pli populara muziko kaj multe da reklamo."}, {"text_idx": "#001480", "text": "G\u0302i rikoltis tiom da sukceso, ke baldau\u0306 ekis pliaj stacioj, kiel Radio Noordzee Internationaal (nederlandlingva dumtage kaj angla vespere) sur 219 metroj, malbone kaptebla pro forta franca stacio apuda, Radio Mi Amigo sur 259 metroj (de flandra entreprenisto, kio ebligis al li multe reklami la de li fabrikatajn vaflojn Suzy); sur la sama frekvenco ankau\u0306 poste elsendis Radio Atlantis."}, {"text_idx": "#001481", "text": "En Anglio la plej konataj estis Radio Caroline, kiu plej longe elsendis sur diversaj frekvencoj kaj nun ankorau\u0306 estas kaptebla en la tuta Eu\u0306ropo pere de brita satelito, kaj Radio London. Ankau\u0306 Radio Luksemburgo vespere elsendis en la angla (kaj duonhore en la nederlanda) sur 208 metroj."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Ekde oktobro 1972 Radio Veronica uzis novan frekvencon 538 metroj (la nuna nederlanda stacio Radio 538) kun pli forta sendilo, kaj tiam ig\u0302is kaptebla en la tuta Flandrio. Reage al tio ekis en Nederlando Hilversum 3 kaj en Britio BBC Radio 1. Ankau\u0306 ili elsendis la t.n. horizontalan programadon. Tio signifas c\u0302iutage la saman anonciston je la sama horo. Sekve c\u0302iu radiostacio elsendas propran muzikan g\u0302enron."}, {"text_idx": "#001483", "text": "Sed iam la prembutonoj lamig\u0302is, la valvoj elc\u0302erpig\u0302is, kaj do aperis nova radio transistora kun diskoturnilo kaj kasedilo. Des pli ke FM (frekvencomodulado) alvenis kun stereofoniaj programoj. Jam unu funkciis dumtempe, nome BRT 3 (respektive RTB 3 por Valonio), kun muziko por \u201emortintoj\u201d, do kun klasika muziko. Felic\u0302e mi nun pli aprezas muzikon tian."}, {"text_idx": "#001484", "text": "Tiam au\u0306dig\u0302is inter 1967 kaj 1990 ankau\u0306 Te bed of niet te bed (En au\u0306 ekster la lito) de Jos Ghysen, radioprogramo kun gastoj, kaj Vragen staat vrij (Demandu lau\u0306vole), dum 42 jaroj de 1969 g\u0302is 2011 la plej populara programo kun diskoj, petitaj de la au\u0306skultantoj."}, {"text_idx": "#001485", "text": "La plej populara radiostacio BRT 2 ekis stereofonie en 1975. Mi povis kapti g\u0302in en Gento pere de ekstera anteno kun iom da stereofonia bruo pro iom malforta signalo, kvankam g\u0302ia ricevo estis en la rug\u0302a zono de la signalforta indikilo."}, {"text_idx": "#001486", "text": "Alia memoro: en la verda zono (c\u0302u memore al la verdluma agordokulo?) la ricevo bonas, en la rug\u0302a sufic\u0302as kaj en la nigra malbonas. Krom la kutimaj stacioj kaj fojfoje germanaj, britaj kaj hispanaj, se la vetero kunludis, mi kaptis ankau\u0306 stacion por usonaj soldatoj en Eu\u0306ropo, nome AFN, kun plej aktuala muziko furora."}, {"text_idx": "#001487", "text": "Ekis ankau\u0306 la unuaj lokaj neleg\u0302aj stacioj. Krome la radio havis mallongajn ondojn, kaj pere de ekstera longa drato kupra mi povis kapti la nederlandlingvajn programojn de Sovetio, Sud-Afriko, Nederlando, Belgio kaj, sur mezaj ondoj, programon de DLF (Germanio). Sed mi au\u0306skultis ankau\u0306 alilingvajn programojn de DW (Germanio), BBC Worldservice, Radio Prago ktp."}, {"text_idx": "#001488", "text": "Granda helpo en tio estis la c\u0302iujara eldono de la anglalingva \u201eradiobiblio\u201d WRTH (angla siglo por manlibro pri tutmondaj radio kaj televido). Mezonde s\u0302atata programo germanlingva estis Swing und Balladen dimanc\u0302matene sur WDR 1 (1593 kHz), dumvintre pli bone kaptebla pro krepusko kaj g\u0302is 2008 au\u0306skultebla sur WDR 4."}, {"text_idx": "#001489", "text": "Intertempe pli da televidstacioj ekfunkciis, kaj, c\u0302ar ankau\u0306 ni finfine volis bone kapti la nederlandan televidon, mia patro akiris novan antenon. Turneblan c\u0302i-foje! G\u0302i konsistis el du antenoj: malsupre larg\u0302a por VHF kaj supre mallarg\u0302a por UHF (angla siglo por ultre alta frekvenco) kun la kanaloj 21 g\u0302is 69. Tiamaniere ni kaptis la duajn retojn de Nederlando kaj Francio. Dum nebula au\u0306 varmega vetero eblis kapti britajn au\u0306 germanajn programojn. Mi c\u0302iam miris, ke entute eblas kapti signalojn simple pere de dratara instalaj\u0302o."}, {"text_idx": "#001490", "text": "Teleregilo ankorau\u0306 ne ekzistis. Tio ne gravis, c\u0302ar mia patro tamen devis sidi apud la televidilo por doni de tempo al tempo bezonatan frapon, kiam la sono de si mem saltis al maksimuma lau\u0306teco, certe pro iu malbona konekto. Por plu povi spekti tiajn programojn (entute pli ol dek) estis enkondukita kabla televido kun promeso pri pli bonkvalitaj bildo (jam tiam!) kaj sono por la radioprogramoj, kompreneble kontrau\u0306 pagado. Dum unu semajno spekteblis ankau\u0306 rusa televido, kiun la kabla firmao kaptis pere de grandega satelitanteno, sed politike ne estis akcepteble spekti programojn de la \u201emalamiko\u201d."}, {"text_idx": "#001491", "text": "La tiamaj televidprogramoj furoris, i.a. Fabeltjeskrant (Fabla gazeto), komence bazita sur la fabloj de Jean de La Fontaine por etaj infanoj, sed ankau\u0306 pro politikaj aludoj populara c\u0302e plenkreskuloj; Tatort (Deliktoloko), germana krimserio (mi pensis, ke \u201eTatort\u201d estas la nomo de komisaro); Die Sendung mit der Maus (La elsendo kun la muso), porinfana programo; Des chiffres et des lettres (Ciferoj kaj literoj), en kiu pere de literoj oni formis vorton kaj pere de ciferoj atingis la g\u0302ustan rezulton; Onedin Line, brita serio pri la familio de s\u0302ipkapitano; Antiques Roadshow, brita programo pri antikvaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001493", "text": "Post mia lerneja finstudo miaj gepatroj kaj mi translokig\u0302is al Lissewege (vilag\u0302o inter Brug\u0302o kaj la marbordo). Tie ni havis kablan konekton kun aldono de du britaj programoj, sekvotaj dum kelkaj jaroj de du komercaj stacioj britaj, i.a. la bonkvalita Channel 4, do sume estis 16 televidstacioj kaj respektivaj landaj radiostacioj."}, {"text_idx": "#001495", "text": "Mi alproksimig\u0302as al hodiau\u0306. Jam antau\u0306 kelka tempo mi interkonatig\u0302is kun mia tiam estonta edzino. Mi eklog\u0302is en Eupen (orienta Belgio), kie mia ne nur germanparolanta edzino posedis etan televidilon kun interna anteno, kaptanta valonajn kaj germanajn programojn, sed ne unu nederlandlingvan. Felic\u0302e mi konservis antenon kun motoro, nur bezonis pli bonan antenon por UHF, kaj la programelekto tuj plilarg\u0302ig\u0302is al 11 programoj kaj du aldonaj malpli bone kapteblaj."}, {"text_idx": "#001496", "text": "En la komenco mia edzino pene legis la nederlandlingvajn subtekstojn dum krimserio en la germana. Mi rimarkis, ke en Eupen ankorau\u0306 pli da antenoj staras sur la tegmentoj kombine kun satelitantenoj. La kialo: la kabla entrepreno transdonas preskau\u0306 nur franclingvajn programojn \u2013 en regiono, kie la germana furoras. Tie la loka televido BRF nur perkable kapteblas (ekde 2013 ankau\u0306 perantene ciferece)."}, {"text_idx": "#001499", "text": "Pli ol 100 televidaj kaj pli ol 40 radiaj programoj en la angla haveblas, krome en la gaela, kimra kaj kelkaj aziaj lingvoj."}, {"text_idx": "#001501", "text": "Nun, c\u0302ar eblas al mi konekti kvar satelitojn, mi aldone uzas la sateliton Atlantic Bird, sur kiu trovig\u0302as deko da francaj stacioj (tiel mi denove post tiom da jaroj povas spekti la vortludan programon Ciferoj kaj literoj. Pere de Astra 3 kapteblas leceburga televido kaj kelkaj provincaj stacioj nederlandaj plus la frislanda televido."}, {"text_idx": "#001502", "text": "Okazas ankau\u0306 ciferecaj radiaj elsendoj de la naciaj retoj flandraj, valonaj kaj nederlandaj sur la VHF-bendo, kiun la televidstacioj forlasis. Ankau\u0306 por g\u0302i necesas speciala ricevilo. Sed estas bone, ke mi ne investis en tio, c\u0302ar ekde marto 2012 estas uzata en Germanio pli nova versio, t.n. DAB +. Tiel eblas pli dense \u201ekunpaki\u201d radiostaciojn. Por la estonteco mi antau\u0306vidas, ke radio kaj televido nur ciferece elsendos kun nur analogaj lokaj radioj sur FM-bendo kaj lau\u0306temaj radiostacioj sur AM."}, {"text_idx": "#001504", "text": "Jomo Ipfelkofer sufic\u0302e modere verkis pri la retirig\u0302o de la germana prezidanto (lau\u0306 mi prefere prezidento) Wulff (MONATO 2012/04, p. 7). Eble li mem supozis, ke la akuzoj ne atingos altan juran konsideron. Li ne mencias, ke ili rilatas ne al lia prezidenteco, sed al lia antau\u0306a posteno. Frazo kiel \u201eWulff agis s\u0302ajne ... kiel en la iama Sovetio\u201d sonas konvinka, sed aldonas nur pluan misfamigan supozon. La titolo de la artikolo estus pli reala, se ne temus pri \u201eperdita\u201d, sed pri \u201epersekutita prezidanto\u201d."}, {"text_idx": "#001505", "text": "La redakcio forgesis mencii la nomon de la karikaturisto, \u201esupozeble\u201d estas JI mem. Wulff dronas en monbiletoj (libere esprimu sin la arto ...), sed envere prezidento estas kompatinde malric\u0302a, se li devas prunti duonan milionon por familia domo. C\u0302u li ac\u0302etis personan favoron malfavore al siaj kuncivitanoj, tio evidentig\u0302os. Pri la postulo, ke la prezidento modele sin prezentu, nur tiom: JI bonvolu tuj ekverki pri la modeleco de la prezidenta posteulo Gauck, de iamaj superuloj Fischer, Schro\u0308der, Brandt ktp ... Eble pri la propra. Mi mem ne kurag\u0302us proponi min, bedau\u0306rinde."}, {"text_idx": "#001506", "text": "La brita c\u0302efministro David Cameron promesis, ke Britio neniam cedos la suverenecon de la t.n. Falklandaj Insuloj kontrau\u0306 la deziroj de la iliaj insulanoj. La defioj de Argentino kontrau\u0306 la rajto pri memregado de la insuloj (kiujn argentinanoj nomas Malvinoj) estas, lau\u0306 Cameron, malakcepteblaj."}, {"text_idx": "#001507", "text": "La c\u0302efministro kondamnis la klopodojn de la argentina registaro \u2013 30 jarojn post kiam Argentino invadis la britajn insulojn en la suda Atlantiko \u2013 rompi pers\u0302ipajn ligojn kun la insuloj. Lau\u0306 Cameron, \u201eArgentino dau\u0306rigas siajn nepravigeblajn klopodojn por disrompi la navigadon c\u0302irkau\u0306 la insuloj kun la intenco haltigi lau\u0306leg\u0302an komercadon\u201d."}, {"text_idx": "#001508", "text": "Lia interveno okazis, kiam Argentino persvadis grupon de sud-amerikaj landoj (la t.n. grupon Mercosur) malpermesi enhavenigon de s\u0302ipoj flirtigantaj la flagon de la insuloj."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Cameron informis, ke Britio c\u0302iam subtenos la sekurecon kaj prosperon de siaj transmaraj teritorioj. Al la insulanoj li diris, ke la brita registaro batalos kontrau\u0306 c\u0302iuj postuloj de Argentino pri suvereneco."}, {"text_idx": "#001510", "text": "\u201eLa rajto pri memregado estas la fundamento de nia politiko. Britio neniam traktos la suverenecon de la insuloj krom en la okazo, ke la insulanoj tion deziros. Nenia speco de demokratio povus alimaniere agi\u201d, insistis la c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#001511", "text": "La malpermeso de la grupo Mercosur \u2013 kiu inkluzivas ankau\u0306 Brazilon, Paragvajon kaj Urugvajon \u2013 estas la plej lasta flamig\u0302o en la disputo inter Argentino kaj Britio pri la insuloj."}, {"text_idx": "#001512", "text": "Argentino havas longdau\u0306ran postulon rilate la suverenecon de la insuloj kaj kolere reagis, kiam Britio permesis submaran prospektoradon pri nafto c\u0302irkau\u0306 la insuloj."}, {"text_idx": "#001513", "text": "Fine de sia mesag\u0302o la c\u0302efministro diris, ke li volas \u201efavoran interrilaton kun Argentino, sed la sinteno de la argentina registaro koncerne la insulojn estas netolerebla\u201d."}, {"text_idx": "#001515", "text": "Lau\u0306 raporto de la Tutlanda Alfabetiga Organizaj\u0302o de Britio preskau\u0306 kvar milionoj da infanoj ne posedas libron, kaj unu brito el ses trovas legadon malfacila."}, {"text_idx": "#001516", "text": "En pluraj lernejoj en kvartaloj de grandaj urboj infanoj parolas la anglan kiel duan lingvon. Ne nur tiuj, sed ankau\u0306 aliaj geknaboj alvenas en la klasc\u0302ambrojn kun alfabetigo g\u0302is tri nivelojn sub tiu antau\u0306vidata lau\u0306 la ag\u0302o."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Spertuloj antau\u0306vidas, ke ene de kvin jaroj c\u0302iu infano lernos pere de pos\u0302komputilo, almenau\u0306 en evoluintaj kaj evoluantaj landoj. La prezidantino de la brita Asocio de Lernejoj por Knabinoj atentigis, ke lernolibroj malaperas el britaj lernejoj, c\u0302ar infanoj pli kaj pli turnos sin al Interreto por aliri al informoj."}, {"text_idx": "#001522", "text": "Tamen s\u0302i opinias, ke estos ankorau\u0306 tempo kaj loko por konsulti malnovan libron sur bretaro."}, {"text_idx": "#001523", "text": "Magistratoj en Britio ne plu havas lau\u0306statutan rajton enkonduki preg\u0302ojn kadre de oficialaj kunsidoj, lau\u0306 lastatempa decido de la brita supera kortumo."}, {"text_idx": "#001524", "text": "Pro la verdikto de la kortumo, lokaj konsilantaroj reekzamenu siajn kutimon kaj praktikon komenci kunsidon per preg\u0302o. La decido kontrau\u0306 la tradicio rezultis el interveno iniciatita de la Nacia Sekulara Societo, kiu taksas la kutimon malmoderna kaj ofenda al nekredantoj \u2013 kaj kontrau\u0306 iliaj homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#001525", "text": "Kristanoj replikis, ke preg\u0302is magistratanoj antau\u0306 siaj kunsidoj jam en la 16a jarcento en la epoko de reg\u0302ino Elizabeta la 1a. Iama c\u0302efepiskopo de Canterbury, Lordo Carey, taksis la verdikton atako kontrau\u0306 la individua libereco kaj samtempe cinika manovro por eligi religion el la nacia vivo."}, {"text_idx": "#001526", "text": "Magistrato en Londono reagis al la verdikto, anstatau\u0306igante preg\u0302ojn per poemoj por eviti religiajn miskomprenojn."}, {"text_idx": "#001527", "text": "Komence de aprilo, post antau\u0306tempaj tutlandaj parlamentaj balotoj, la slovaka prezidanto nomumis novan registaron. G\u0302in gvidos Roberto Fico, prezidanto de la venkinta Socialdemokrata Partio (Smer-SD)."}, {"text_idx": "#001528", "text": "Jam inter 2006 kaj 2010 Fico estris kabineton. La nova kaj maldekstra registaro havas 13 ministrojn kaj tri vicc\u0302efministrojn, inter kiuj estas kvin senpartiuloj. En la registaro estas nur unu virino, la ministrino pri sano."}, {"text_idx": "#001529", "text": "La venkinta partio akiris en la 150-seg\u0302a slovaka parlamento 83 seg\u0302ojn. Tio signifas, ke la partio povas sen politikaj kompromisoj sekvi sian programon. Tio signifas ankau\u0306, ke Fico ne povos kulpigi aliajn pro mankoj en la realigo de siaj celoj."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Nepras i.a. ordigi publikajn financojn kaj impostojn kaj fortigi la ekonomion. Fico volas g\u0302is la fino de 2013 malaltigi la deficiton en la publikaj financoj g\u0302is sub 3 % de la malneta enlanda produkto. Pli alte impostataj estos cigaredoj, alkoholaj\u0302oj kaj la mono de ric\u0302uloj."}, {"text_idx": "#001531", "text": "Porinfanaj krompagoj al ric\u0302aj gepatroj estos limigitaj kaj subvencioj al senhejmuloj kaj similaj estos pagataj eble en la formo ne de mono sed de nutraj\u0302oj. Cetere Slovakio luktas kontrau\u0306 alta senlaboreco."}, {"text_idx": "#001532", "text": "Pri eksterlanda politiko respondecos profesia diplomato, Miroslav Lajc\u030ca\u0301k [lajc\u0302ak], jam ministro pri eksterlandaj aferoj en la unua registaro de Fico. Analizistoj diras, ke la nova ministro prezentos stabilan elementon, stirante Slovakion al eu\u0306rop-atlantikaj kaj uniaj strukturoj."}, {"text_idx": "#001533", "text": "La eksa c\u0302efministrino, Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova], turnis la dorson al la politika mondo kaj akceptis postenon c\u0302e la brita universitato Oksfordo, kie s\u0302i faris postdoktorig\u0302ajn studojn en 1990."}, {"text_idx": "#001534", "text": "Efikaj kaj favoraj impostaj leg\u0302oj pri domposedo en Britio instigas ric\u0302egajn eksterlandanojn ac\u0302eti luksajn domojn en la centra Londono. En 2011 tiaj ric\u0302uloj akiris proprietaj\u0302ojn kun valoro de pli ol kvin miliardoj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001535", "text": "Londono \u201eg\u0302uas\u201d la reputacion, ke g\u0302i posedas la plej multekostajn apartamentojn en la mondo. En la prestig\u0302a kvartalo Knightsbridge [najtsbrg\u0302] vendig\u0302is tegmento-apartamento (c\u0302. 2300 m2) kontrau\u0306 163 milionoj da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001537", "text": "C\u0302efe, tamen, eblas al nebrito ac\u0302eti proprietaj\u0302on pere de eksterlande registrita firmao kontrau\u0306 reduktita au\u0306 ec\u0302 nula imposto. Rezulte, Britio perdas c\u0302iujare unu miliardon da eu\u0306roj pro nepagitaj impostoj rezulte de ric\u0302ulaj ac\u0302etoj."}, {"text_idx": "#001538", "text": "Fine, proprietaj\u0302oj en Londono estas konsiderataj sekuraj investaj\u0302oj en tempoj de konfliktoj, ekzemple en la meza Oriento au\u0306 en landoj de la iama Sovetio. Do pro kreskanta nestabileco en la mondo homoj venas al Londono por konservi sian vivnivelon."}, {"text_idx": "#001539", "text": "MONATO nomas sin \u201emagazino sendependa\u201d, sed en pluraj numeroj (i.a. 2012/02, p. 9 kaj 2012/04, p. 11) super la averto \u201eArtikolojn pri la politiko en via regiono sendu al ...\u201d aperas foto de Hillary Clinton kun la franca prezidanto. Kune ili montras belegan rideton. La reva felic\u0302o mem!"}, {"text_idx": "#001540", "text": "C\u0302u vi forgesas, ke la franca potencavida klau\u0306no sin prezentas al la ontaj balotantoj? C\u0302iam montri la saman \u201ec\u0302arman\u201d kandidaton sen oponantoj s\u0302ajnas indiki al la francaj legantoj: \u201eVidu tiun belan vizag\u0302on! Tute nature, vi voc\u0302donas por tiu sanktulo. Au\u0306du liajn promesojn!\u201d Do, sen diri tion, MONATO subtenas lin, kaj tio igas min dubi pri via sendependeco. C\u0302u vi friponas kun tiu hipokritulo, kiu promesas sunon kaj lunon al la popolo, sed kas\u0302e agas por ric\u0302aj potenculoj? Eble mi troigas senpripensaj\u0302on, mi esperas."}, {"text_idx": "#001542", "text": "G\u0302is la jaro 2015 estos ciferecigitaj 2,8 milionoj da objektoj kaj proksimume 250 milionoj da pag\u0302oj. La ciferecigo kovros c\u0302iujn slovakajn librojn, j\u0302urnalojn kaj sciencajn revuojn, antologiojn kaj almanakojn."}, {"text_idx": "#001543", "text": "La ciferecigo savos grandan parton de la nacia skribita heredaj\u0302o de Slovakio, kiu estas sur acida papero fabrikita kaj uzita ekde 1839 g\u0302is 1990. Eu\u0306ropa Unio dedic\u0302is al la projekto preskau\u0306 50 milionojn da eu\u0306roj."}, {"text_idx": "#001545", "text": "En marto la c\u0302ina ministerio pri scienco kaj tekniko publikigis bultenon pri rekomenditaj programoj por la c\u0302i-jara s\u0302tata premio pri scienco kaj tekniko. La programo de tabaka esploro, rekomendita de la s\u0302tata tabaka monopolo, estas en la listo."}, {"text_idx": "#001546", "text": "Tio estigis fortan proteston de 30 prestig\u0302aj akademianoj, tamen la ministerio respondis, ke g\u0302i regule procedas pri kandidatigo de la tabaka programo."}, {"text_idx": "#001547", "text": "La nacia tabaka korporacio, subordigita al la s\u0302tata tabaka monopolo, jam petis enlistigi sian esploron pri supozeble malpli dang\u0302eraj cigaredoj kiel kandidaton por la c\u0302i-jara premio. La peto estas malfermita al kontrolo de la publiko g\u0302is la komenco de majo."}, {"text_idx": "#001548", "text": "En intervjuo kun la novaj\u0302-agentejo Xinhua, Michael O'Leary [majkl oliri], reprezentanto de la Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) en C\u0302inio, diris, ke estas grava risko en la esploro, kiu sugestas, ke iuj tabakaj produktaj\u0302oj estas malpli dang\u0302eraj ol aliaj kaj tial povas esti pli sekure konsumataj."}, {"text_idx": "#001549", "text": "\u201eTia misgvida informo povas esti tre malutila al la publika sano\u201d, diris O'Leary. \u201eEstas neniu sekura nivelo de tabaka konsumado. La efika maniero redukti la damag\u0302on estas malpliigi la nombron de homoj, kiuj fumas au\u0306 kiuj estas sens\u0302irmaj al pasiva fumado.\u201d"}, {"text_idx": "#001550", "text": "Li diris, ke en multaj landoj oni provis proponi, ke iuj cigaredoj estas pli sekuraj, kaj tio kutime estas parto de la tabakindustria kampanjo trompi la publikon kaj instigi fumadon."}, {"text_idx": "#001551", "text": "C\u0302inio havas pli ol 300 milionojn da fumantoj, c\u0302. 1,2 milionoj da homoj mortas pro tabako-rilataj malsanoj c\u0302iujare en la tuta lando, kaj aliaj 740 milionoj estas sens\u0302irmaj al pasiva fumado, diras sanitaraj ekspertoj."}, {"text_idx": "#001552", "text": "Ili aldonas, ke C\u0302inio alfrontas aparte malfacilan batalon por eviti la malhelpon en kontrau\u0306fumada laboro de la nacia tabaka korporacio kun lukrega impostkontribuo kaj statuso kiel registara agentejo."}, {"text_idx": "#001554", "text": "La listo de kandidatoj por c\u0302i-jara premio estos decidita fine de la nuna jaro, kaj la gajninto estos anoncita komence de 2013, post jug\u0302ado de specialista grupo, lau\u0306 reguloj de la ministerio pri scienco kaj tekniko."}, {"text_idx": "#001555", "text": "Komence de aprilo al la debato alig\u0302is ankau\u0306 oficistoj el la ministerio pri sano. S-ino Fu Wei, proparolanto de la ministerio, diris en gazetara konferenco, ke la agnosko de tabaka esploro malobservas la spiriton de la premio, kiu klare asertas, ke c\u0302iu konsiderata esploro ne devas esti kontrau\u0306 la protekto de publika sano."}, {"text_idx": "#001557", "text": "La sinteno de la ministerio pri sano konformas al la kadra konvencio de MOS pri tabaka regado, kiu havas la starpunkton oponi c\u0302iujn formojn de propagando, kiuj celas instigi tabakan uzon, Fu aldonis."}, {"text_idx": "#001558", "text": "Jiang Yuan, vicdirektoro de la tabak-regada oficejo sub la c\u0302ina centro por regado kaj prevento de morboj, diris, ke la tabaka esploro, kiu sin dedic\u0302as al \u201ec\u0302in-stilaj\u201d cigaredoj, misgvidas la publikon per la aserto, ke aldoni c\u0302inajn herbojn en la cigaredojn povas redukti ilian damag\u0302on."}, {"text_idx": "#001559", "text": "En la lasta decembro sanitaraj ekspertoj tre koleris pri tabaka scienculo honorita per sidloko en la elita c\u0302ina akademio pri ing\u0302enierarto. Xie Jianping, kiu laboris dekojn da jaroj en esplorinstituto sub la nacia tabaka korporacio, estas konata pro sia studo pri cigaredoj enhavantaj malmulte da nikotino."}, {"text_idx": "#001561", "text": "La perdo de fosilioj de Pekina Homo restas eble la plej sensacia mistero en la paleoantropologia historio. C\u0302i-jare la tria numero de Sud-Afrika J\u0302urnalo de Scienco anoncis, ke c\u0302inaj kaj sud-afrikaj esploristoj trovis novan spuron pri la perditaj fosilioj en Qinhuangdao, havenurbo en la norda C\u0302inio."}, {"text_idx": "#001562", "text": "En 1941, kiam komencig\u0302is en Pacifiko la dua mondmilito, la fosilioj estis lastfoje viditaj. Ili estis metitaj en du kestojn kaj transportotaj de la usona mararmeo de Pekino al Usono por sekura konservo. Post tio ili perdig\u0302is."}, {"text_idx": "#001563", "text": "Malgrau\u0306 intensa serc\u0302ado, kun promeso pri premio, aperis neniu kredebla signo pri la perditaj fosilioj. Tamen en 2010 Lee Berger el la universitato de Witwatersrand, Sud-Afriko, ricevis mesag\u0302on de Paul Bowen, filo de Richard M. Bowen, eksa soldato de la usona mararmeo, kiu servis c\u0302e la usona garnizono en Qinhuangdao, C\u0302inio, post la fino de la dua mondmilito. Richard Bowen rakontis, ke en 1947 c\u0302e la usona bazo en Qinhuangdao li uzis kestojn kun ostaj fosilioj kiel apogilojn por sia mitralo, kiam li kaj liaj kolegoj estis c\u0302irkau\u0306ataj de 250 000 c\u0302inaj soldatoj."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Kaptite, Richard Bowen pensis, ke la fosilioj eble estis enterigitaj c\u0302e la sama loko. Berger kaj liaj kolegoj enketis, kaj trovis, ke g\u0302i estas probable la plej kredebla rakonto de la lasta vidinto de la gravaj fosilioj. Tamen en Qinhuangdao ili trovis, ke la loko, kie la kestoj estus refoje kas\u0302itaj, estas parkumejo inter multaj konstruaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#001566", "text": "La ora periodo de la elfosado dau\u0306ris c\u0302e Zhoukoudian g\u0302is 1937, kiam Japanio ekinvadis C\u0302inion. Arkeologia laboro devigite c\u0302esis, kaj la elfositaj fosilioj de la kranioj estis konservataj en Usono-poseda medicina kolegio en Pekino."}, {"text_idx": "#001567", "text": "La perdo de la fosilioj de Pekina Homo en 1941 estas detale dokumentita. En au\u0306tuno 1941, antau\u0306 la komenco de la milito en la malproksima Oriento, c\u0302inaj laborantoj preparis du grandajn kestojn por teni la fosiliojn de Pekina Homo kaj fragmentajn restaj\u0302ojn de 40 individuaj homoj, kun la celo transigi ilin al Usono."}, {"text_idx": "#001568", "text": "Oni intencis transporti la fosiliojn unue al Qinhuangdao per trajno kaj poste al Usono per la s\u0302ipo Prezidanto Harrison. Tamen la s\u0302ipon trafis japanaj milits\u0302ipoj kaj pro tio neniam atingis Qinhuangdao. Do post ilia malapero c\u0302e la pordo de la medicina kolegio en Pekino, oni neniam plu vidis la kestojn. Tial ili farig\u0302is unu el la misteroj en la arkeologia historio."}, {"text_idx": "#001569", "text": "Ekzistas multaj onidiroj pri la sorto de la fosilioj, ekzemple enterigo apud la medicina kolegio, muelado por tradicia c\u0302ina medicino, au\u0306 transportado al Japanio au\u0306 Usono. Tamen neniaj onidiroj s\u0302ajnas veraj au\u0306 direktis esploristojn al sia predo."}, {"text_idx": "#001570", "text": "Dum la lastatempa esplorado oni informig\u0302is, ke grandaj konstruaj\u0302oj estos masonitaj tie, kie eble dormas la fosilioj en Qinhuangdao. Tiel la parkumejo kaj g\u0302ia periferio estos elfositaj."}, {"text_idx": "#001571", "text": "Oni prognozis, ke dum la rekonstruado oni mirakle trovos la kestojn menciitajn de Richard Bowen, kaj malkas\u0302os iliajn enhavojn. La Kultura Heredaj\u0302a Oficejo promesis, ke g\u0302i zorgeme superrigardos la elfosadojn de la konstruejo."}, {"text_idx": "#001572", "text": "En Grekio prancas ne nur kolerig\u0302intaj c\u0302evaloj kaj artifike modifitaj motorcikloj, sed, de post la komenco de la ekonomia krizo, ankau\u0306 senlaboreco kaj ties \u201ealia memo\u201d: senespero. La nombro de senlaboruloj fakte atingis en januaro de 2012 la rekordan procenton de 21,8, nete pli altan (+7) kompare kun la pasintjara responda periodo."}, {"text_idx": "#001573", "text": "Se tiu lasta donitaj\u0302o ne sufic\u0302e impresas, oni konsideru, ke en la dau\u0306ro de 12 monatoj ig\u0302is senlaboraj en Grekio 344 913 personoj, au\u0306 alivorte, c\u0302irkau\u0306 mil tage! Nur en la lasta decembro, la malfelic\u0302a sorto perdi la laborlokon okazis al 32 331 homoj. Tio c\u0302i montras la lau\u0306gradan pligravig\u0302on, spite al c\u0302ies atendoj, de situacio jam per si groteska kaj nebona ec\u0302 por tiuj, kiuj ankorau\u0306 laboras, sed estis devigitaj akcepti drastajn salajromalpliig\u0302ojn. Temas ne nur pri statistikoj, sed pri vera socia dramo. G\u0302iaj sekvoj (nelaste elmigro, deprimo kaj ec\u0302 memmortigo) farig\u0302as pli kaj pli ofte evidentaj, tiom en la c\u0302efurbo Ateno, kiom en pli malcentraj regionoj. Multaj personoj asertas, ke ne plu eblas pagi amortizojn, lupagojn kaj fakturojn."}, {"text_idx": "#001574", "text": "Precipe la elektrofakturo ig\u0302is nepagebla, c\u0302ar jam de kelkaj monatoj g\u0302i au\u0306tomate enhavas, krom la abonkotizon por la televido, nove enkondukitan hejm-imposton, lau\u0306dire treege \u201esalitan\u201d. Ricevi tiun fakturon do farig\u0302is vera inkubo por la grekoj, kiuj en multaj okazoj jam en la lasta vintro rezignis en kunposedaj\u0302oj pri centra gasojla hejtado. La c\u0302i-jara malvarmo (kun neg\u0302o ec\u0302 meze de aprilo en pluraj regionoj) certe ne helpis."}, {"text_idx": "#001575", "text": "Au\u0306tomobilon pluraj ne uzas, c\u0302ar la benzino kostas c\u0302irkau\u0306 1,90 eu\u0306rojn por litro. Estas la dua plej alta prezo en EU, post Italio, kiu tamen havas pli altajn salajrojn. La laborpagoj, proksimaj s\u0302ajne al tiuj de Bulgario, cetere tute ne sufic\u0302as por plenigi plurfoje la benzinujon. Ec\u0302 ekaperis en interreto pag\u0302aroj, pere de kiuj oni povas trovi nekonatojn, kiuj laboras en la sama areo kaj deziras veturi laborejen per unu au\u0306tomobilo por malpliigi la kostojn. Kompreneble oni ne volas labori nur por labori kaj disipi la tutan salajron c\u0302e benzinstacioj."}, {"text_idx": "#001576", "text": "La vendejoj vakig\u0302as, dum fremdaj rabataj c\u0302enoj (kiel la germana Lidl), g\u0302is lastatempe skeptikece snobumataj de la plimulto, montris, ekzemple en la sankta semajno (tiu antau\u0306 Pasko), longajn eksterajn vicojn. Iuj grekoj timegas la s\u0302tatan bankroton, aliaj preg\u0302e alvokas tion kun sekva eliro de Grekio el la eu\u0306rozono. Tio tamen, lau\u0306 la fakuloj, havus ec\u0302 pli ruinigan efikon."}, {"text_idx": "#001577", "text": "Elirvojon neniu vidas, certe ne la junularo (inter 15 kaj 24 jaroj). La donitaj\u0302oj pri ilia senlaboreco estas ec\u0302 pli senkompataj: 50,8 % ne havas c\u0302i-momente laboron. Estas ankau\u0306 interese rimarki, ke neaktivaj virinoj (25,7 %) estas pli multenombraj ol viroj (18,7 %), en mediteranea lando, en kiu paroli pri egalaj s\u0302ancoj estas ankorau\u0306 mirag\u0302o."}, {"text_idx": "#001578", "text": "La plej trafitaj regionoj estas Makedonio (la propre dirita, situanta en la nordo de Grekio), Trakio, Epiro kaj Tesalio. Iom pli bona (ec\u0302 se ne kontentiga), probable pro la turismo, estas la situacio en Atiko, en Kreto, en Peloponezo kaj g\u0302enerale en la insuloj de Egea Maro."}, {"text_idx": "#001579", "text": "Baldau\u0306 okazos baloto kaj ja estos kurioze vidi, kiumaniere la nova registaro, post tiu \u2013 j\u0302us demisiinta \u2013 de la \u201epramisto\u201d Papadimos, intencos alfronti la gravegajn financajn kaj sociajn problemojn, kiuj turmentas la grekan duoninsulon. Antau\u0306voc\u0302donaj promesoj c\u0302i-foje ne sufic\u0302os. La homoj urg\u0302e bezonas laboron por transvivi, oksigenon por spiri."}, {"text_idx": "#001580", "text": "Se tia masakro (MONATO 2012/04, p.9) estis farita en au\u0306tuno 1945, tio estis sub la c\u0302efa kontrau\u0306fas\u0302ista komando de Mars\u0302alo Tito. En lia armeo estis anoj el c\u0302iuj popoloj kaj malplimultoj de Jugoslavio, ja el la albana popolo, komunistoj kaj nekomunistoj."}, {"text_idx": "#001581", "text": "Sed tiu evento, se g\u0302i okazis, ne havas ligon kun la centjarig\u0302o de la kreado de Albanio."}, {"text_idx": "#001582", "text": "En 1912 okazis balkana milito. Serbio, Bulgario, Grekio kaj Montenegro ekmilitis por liberig\u0302o de siaj landoj, el plurcentjara turka okupado. Sekvis la 20an de decembro 1912 londona konferenco de ambasadoroj de la grandaj potencoj, kie estis proponita la kreado de s\u0302tato, el triboj kiuj nomig\u0302as S\u0302kipni. Proponita estis, por tiu nova s\u0302tato, surpriza elpensita nomo Albanio. La 30an de majo 1913 estis fiksita la londona traktato pri paco, kie oni aprobis la limojn de la balkanaj s\u0302tatoj kaj de la nova Albanio."}, {"text_idx": "#001583", "text": "Man' en mano por homaj rajtoj"}, {"text_idx": "#001584", "text": "Kunigis siajn fortojn 18 organizaj\u0302oj por defendi homajn rajtojn en Togolo. \u201eKolektivo savu Togolon\u201d estas kreita de politikaj partioj kaj aliaj organizaj\u0302oj, sed gvidan rolon ludas defendantoj de homaj rajtoj."}, {"text_idx": "#001585", "text": "Lau\u0306 la advokato Zeus Ajavon, kiu kunordigas la kolektivon: \u201eNi volas agi man' en mano por savi Togolon.\u201d"}, {"text_idx": "#001586", "text": "La kolektivo celas g\u0302isfunde s\u0302ang\u0302i la nunan situacion en la lando rilate al defendo, protektado kaj progresigo de homaj rajtoj. G\u0302i celas bridi la povon de la jug\u0302istaro kaj certigi lau\u0306 internaciaj normoj justajn kaj travideblajn elektojn."}, {"text_idx": "#001587", "text": "Por sukcesigi la iniciaton kaj tiel \u201esavi\u201d Togolon, la kolektivo alvokis al c\u0302iuj togolanoj kunlabori nome de libereco, egaleco kaj justeco. Kiel unua pas\u0302o g\u0302i okazigis meze de aprilo tagon de fasto kaj preg\u0302o."}, {"text_idx": "#001588", "text": "La organizantoj de la kolektivo ne celas povon. Konsciaj, tamen, pri la influo de kolektivoj en ekzemple Nig\u0302ero kaj Senegalo, ili deziras reformojn post preskau\u0306 50-jara regado de la familio Gnassigbe\u0301."}, {"text_idx": "#001589", "text": "La ok politikaj partioj, kiuj membras en Kolektivo savu Togolon, kontrau\u0306as la nunan reg\u0302imon."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Lau\u0306 slovakaj ornitologoj en Slovakio c\u0302iujare nestas c\u0302irkau\u0306 1350 paroj da blankaj cikonioj (latine Ciconia ciconia). Oni g\u0302enerale konsideras la cikonion simbolo de felic\u0302o kaj fekundeco."}, {"text_idx": "#001591", "text": "Danke al kameraoj la administracio de la nacia tatra parko, kiu trovig\u0302as en la nord-okcidenta parto de orienta Slovakio c\u0302e la s\u0302tata limo kun Pollando, ebligas al naturamantoj observi kvalitajn interretajn transsendojn el la natura parko. La slovakoj lastatempe povis observi \u2013 per kameraoj \u2013 la vivon de marmotoj, c\u0302amoj, agloj, falkoj ktp."}, {"text_idx": "#001592", "text": "Lastatempa interreta projekto ebligas al naturamantoj kontinue observi la neston de blanka cikonio \u2013 de kuplado, dum elkovado de ovmetadoj g\u0302is elflugado de junaj cikonioj el la nesto. Se vi estas naturamanto kaj havas intereson observi la vivon de cikonioj el via varma log\u0302oc\u0302ambro, ne hezitu malfermi la TTT-pag\u0302on ."}, {"text_idx": "#001593", "text": "La ekonomia krizo kaj la estonteco de eu\u0306ro trovig\u0302is inter temoj traktataj dum internacia konferenco pri tutmonda sekureco okazinta en Bratislavo, Slovakio, en aprilo."}, {"text_idx": "#001594", "text": "La forumo GLOBSEC (el la anglaj vortoj global, tutmonda, kaj security, sekureco) diskutis ankau\u0306 usonajn eksterlandajn prioritatojn, la integrig\u0302on de okcidenta Balkanio, la kiberminacon, la t.n. araban printempon kaj defendan kunlaboron inter la kvar membroj de la Visegrada Grupo (C\u0302eh\u0302io, Hungario, Pollando kaj Slovakio)."}, {"text_idx": "#001595", "text": "Malfermis la konferencon la slovaka c\u0302efministro Robert Fico, kiu prezentis la principojn de la nova slovaka registaro en eksterlanda politiko, precipe la orientig\u0302on de Slovakio al Eu\u0306ropa Unio kaj Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o (NATO)."}, {"text_idx": "#001596", "text": "Partoprenis pli ol 600 delegitoj el 47 landoj kaj kvar kontinentoj. La konferenco ekestis kiel studenta iniciato, sed nun rangas inter la plej gravaj internaciaj prisekurecaj forumoj en la mondo."}, {"text_idx": "#001597", "text": "Mi ie legis au\u0306 vidis, ke Breivik alvenis c\u0302e la insulo Utoya en privata au\u0306to, sola. C\u0302eestinto sur la insulo atestis, ke Breivik, kvankam vestita kiel policisto, ne estis g\u0302uste vestita. Lia c\u0302emizo montrig\u0302is el lia pantalono. Kial neniu atentigis lin pri tio kaj tiam havus la okazon alparoli lin?"}, {"text_idx": "#001598", "text": "Kiam li alvenis c\u0302e la insulo, tute sola, kun granda valizo, li petis la helpon de la ekipistoj de la pramo porti g\u0302in. Ene certe estis la multa municio kiun li intencis uzi. Sed vers\u0302ajne la ekipistoj ne demandis ion pri lia terura celo."}, {"text_idx": "#001599", "text": "Estas bedau\u0306rinde, ke neniu en lia c\u0302irkau\u0306aj\u0302o alparolis lin au\u0306 demandis ion pri lia \u201epolicista tasko\u201d."}, {"text_idx": "#001600", "text": "Novan Togolon, bazitan sur unuig\u0302o kaj prospero, promesas nova politika partio, fondita en aprilo. Unuig\u0302o por la Respubliko (UNIR) celas kunigi la landon por evoluigi justan mastrumadon politikan, ekonomian kaj socian surbaze de dialogo kaj partopreno de c\u0302iuj elementoj de la togola socio."}, {"text_idx": "#001601", "text": "Samtempe estas malfondita la partio Kunig\u0302o de Togola Popolo, kiu regis dum 43 el la 52 jaroj da togola sendependeco."}, {"text_idx": "#001602", "text": "En la c\u0302eesto de la s\u0302tatestro Faure Gnassingbe\u0301 [for gnasinbe], kiu provizore prezidos la novan partion, estas substrekita la neceso plifortigi demokration en Togolo kaj krei fres\u0302an etikon, bazitan sur egaleco kaj frateco. Plibonigi la vivkondic\u0302ojn de la togolanoj kernas en la agado de la partio."}, {"text_idx": "#001603", "text": "Simbola estas la dato de la fondig\u0302o de unu partio, la malfondig\u0302o de alia. La 14an de aprilo 1967 establis Kunig\u0302on de Togola Popolo generalo Gnassingbe\u0301 Eyadema [gnasinbe ejadema]."}, {"text_idx": "#001604", "text": "Samtage en 2012 malfondis la partion lia filo, kiu post la morto de sia patro enpostenig\u0302is kiel prezidanto en 2005 en cirkonstancoj tre pridisputataj. Nun la filo enterigis la partion de sia patro. Togolanoj demandas sin, c\u0302u la filo definitive rompis kun la malnovaj praktikoj \u2013 au\u0306 c\u0302u li senvestigis Pau\u0306lon por vestigi Petron?"}, {"text_idx": "#001605", "text": "Aliaj, efektive multaj, opinias, ke ekzistas pli gravaj aferoj ol krei novan partion en lando, en kiu multaj homoj apenau\u0306 unu fojon tage mang\u0302as. Necesas solvi ankau\u0306 problemon pri studentaj stipendioj, respekti homajn rajtojn, konstrui kuracejojn \u2013 kaj anonci, ke la prezidanto retirig\u0302os en 2015 post du sinsekvaj mandatoj."}, {"text_idx": "#001606", "text": "En la artikolo Honorsoldulo (MONATO 2012/05, p. 8) Franz-Georg Ro\u0308ssler skribis: \u201eLa germana federacia prezidanto Christian Wulff post 598-taga dej\u0302orado cedis tiun postenon. La maldekstra opozicio trovis kelkajn dubindajn punktojn en lia antau\u0306a profesia laboro kiel ministroprezidanto de Nordrejn-Vestfalio.\u201d"}, {"text_idx": "#001610", "text": "Krome, de tempo al tempo \u2013 imagu, kiom tio g\u0302enas \u2013 kric\u0302as iu rabobirdo c\u0302asanta muson au\u0306 alian surkampan noktomang\u0302aj\u0302on. Damninda birdo: dormo interrompita dum maksimume kvin sekundoj."}, {"text_idx": "#001613", "text": "Sed, ho ve, c\u0302u en hotelaj koridoroj? C\u0302u necesas trakti hotelon kiel specon de fejsbuko au\u0306 pepejo, do kiel anoncejon por c\u0302iu vana kaj vaka (kaj g\u0302enerale ebria) eldiraj\u0302o? Aparte dum la fruaj horoj de la mateno? Kaj c\u0302u necesas averti, ke baldau\u0306 la dankema hotelmondo ricevos novan anoncon per lau\u0306taj hihihi-oj, ec\u0302 pli lau\u0306taj ss- au\u0306 s\u0302s\u0302-oj, kaj per klakfermado de c\u0302iu pordo \u2013 c\u0302efa, kontrau\u0306incendia, urg\u0302okaze eskapila, au\u0306 simple dormoc\u0302ambra \u2013 en la ejo? C\u0302u necesas, homoj? Mi kredas, ke ne."}, {"text_idx": "#001614", "text": "Pleje kulpas \u2013 kaj tion mi hezitas surpaperigi, ne volante perdi gravan tavolon de la legantaro de MONATO \u2013 junuloj, aparte, mi diru, junulinoj au\u0306, eble pli precize, junaj virinoj."}, {"text_idx": "#001615", "text": "Virinoj, kiuj, sin s\u0302minkante, en siaj c\u0302ambroj ebriig\u0302ante, bruante, bezonas multe da horoj por surmeti malmulte da vestaj\u0302oj, antau\u0306 ol forlasi la hotelon c\u0302irkau\u0306 noktomezo por taksii (pli da pordo-klakfermado, pli da kriado) en la urbon por tie dumnokte diboc\u0302i."}, {"text_idx": "#001617", "text": "C\u0302u eblas en tiaj kondic\u0302oj dormi? Neniel ... kun fingro en la orelo, kapkuseno sur la kapo, au\u0306skultante la dumnoktan sibladon de la hotela hejtado kaj min demandante, kial mankas al la lavpelvo s\u0302topilo ... kaj c\u0302u la sekvan tagon mi disponos pri sufic\u0302e da energio \u2013 da vekeco \u2013 por prelegi dum la Esperanto-kongreso, kiu min fors\u0302iris de mia hejma trankvilo."}, {"text_idx": "#001618", "text": "Sin proponas diversaj solvoj. Unue: neniam plu promesi dumkongrese prelegi (neniu bedau\u0306ros), tiel ke mi ne estos devigata dividi hotelon kun aercerbaj junulinoj. Due: organizi kongreson en mia urbeto, au\u0306 proksime (ne, dankon: jam faris, tro da laboro). Trie: lanc\u0302i internacian kampanjon (pere de nia kara lingvo, evidente) por silentigi la gastejojn de la mondo."}, {"text_idx": "#001622", "text": "En marto mortis Ruaraidh MacTho\u0300mais [mahkhomis\u0302], konata en la angla kiel Derick Thomson, sendube grava kolono de la moderna skotgaela lingvo."}, {"text_idx": "#001623", "text": "Kiel profesoro pri keltaj lingvoj, poeto, verkisto kaj eldonisto li pli ol iu ajn alia lastatempe kontribuis al la lingvo kaj kulturo de la s\u0302rumpanta, sed ankorau\u0306 vivanta, gaelparolanta komunumo en Skotlando."}, {"text_idx": "#001624", "text": "MacTho\u0300mais naskig\u0302is en 1921 sur la hebrida insulo Lewis (gaele: Leo\u0300dhais). Li instruis en la universitatoj de Edinburgo, Aberdeen kaj Glasgovo: en c\u0302i-lasta, estante denaska parolanto de la gaela, li okupis la katedron pri keltaj lingvoj."}, {"text_idx": "#001625", "text": "En 1952 li fondis la kvaronjaran kulturan revuon Gairm (\u201eAlvoko\u201d), kaj komencis eldoni gaelajn librojn. Gairm ig\u0302is unu el la plej gravaj skotaj literaturaj revuoj."}, {"text_idx": "#001626", "text": "Ne ekzistas iu ajn renoma gaela verkisto, kiu ne kontribuis al Gairm. Krome MacTho\u0300mais inspiris kaj instigis junajn verkistojn, denaskajn kaj nedenaskajn gaelparolantojn, ankau\u0306 eksterlandajn, verki kaj publikigi en la gaela."}, {"text_idx": "#001627", "text": "Li enkondukis malgrandajn, sed signifajn, reformojn kaj normigojn de la gaela ortografio, kaj Gairm montris, ke la antikva gaela lingvo povas esprimi ion ajn, ec\u0302 modernajn kaj sciencajn konceptojn, per sia vasta vorttrezoro."}, {"text_idx": "#001628", "text": "MacTho\u0300mais unike kontribuis al la revigligo, ric\u0302igo kaj agnosko de la gaela lingvo en Skotlando. Keltio multegon s\u0302uldas al tiu granda klerulo kaj poeto."}, {"text_idx": "#001629", "text": "La au\u0306stra registaro volas s\u0302pari 27,9 miliardojn da eu\u0306roj g\u0302is 2016. Post vigla parlamenta debato la s\u0302parpakaj\u0302on fine akceptis deputitoj de la reganta socialdemokrata-popolpartia koalicio."}, {"text_idx": "#001631", "text": "La federacia kanceliero, Werner Faymann, emfazis, ke c\u0302iuj pas\u0302oj estas sen alternativo. Tiu c\u0302i \u201eamara\u201d medikamento, lau\u0306 la vic-kanceliero Michael Spindelegger, necesas por resanigi la s\u0302taton."}, {"text_idx": "#001632", "text": "Per la s\u0302parprogramo la bug\u0302eta deficito, kiu en 2011 konsistigis 3,3 % de la malneta enlanda produkto, estu g\u0302is 2013 malpliigata sub 3 %. Tiel g\u0302i akordig\u0302os kun la Traktato de Mastrih\u0302to kaj la pakto pri stabileco kaj kresko de EU."}, {"text_idx": "#001633", "text": "La log\u0302antaro de Afriko kreskos de 414 milionoj g\u0302is pli ol 1,2 miliardoj en 2050, kaj la log\u0302antaro de Azio de 1,9 miliardoj g\u0302is 3,3 miliardoj. En la du kontinentoj la pligrandig\u0302o konsistigos 86 % de la kresko de la monda log\u0302antaro, lau\u0306 informoj de Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) prezentitaj en Vieno."}, {"text_idx": "#001634", "text": "Tiu senprecedenca kresko de la log\u0302antaro certigos novajn eblojn plibonigi klerigadon kaj komunuman priservon en Afriko kaj Azio, c\u0302ar la log\u0302antaro, pli koncentrita en urboj, estos pli facile atingebla."}, {"text_idx": "#001635", "text": "Tamen tio estigas ankau\u0306 novajn problemojn pri laborlokoj, log\u0302ejoj, energio kaj infrastrukturo por mildigi urban mizeron, pligrandig\u0302on de malric\u0302ulaj getoj kaj ruinigon de la urba medio."}, {"text_idx": "#001636", "text": "C\u0302e duono de la log\u0302antaro la urbanizado estas grava problemo. Urboj pleje sentas la premon de migrado, tutmondig\u0302o, ekonomia evoluo, sociala malsameco, poluo de la medio kaj klimats\u0302ang\u0302oj. Tamen, urboj estas samtempe motoroj de la ekonomio kaj centroj de novigaj\u0302oj, kie solvig\u0302as multaj mondaj problemoj."}, {"text_idx": "#001637", "text": "La plej grandan kreskon de la urba log\u0302antaro oni prognozas en Barato, C\u0302inio, Nig\u0302erio, Usono kaj Indonezio. Dum la sekvaj kvar jardekoj (2010-2050) Barato ekhavos pliajn 497 milionojn da homoj en siaj urboj, C\u0302inio 341 milionojn, Nig\u0302erio 200 milionojn, Usono 103 milionojn, kaj Indonezio 92 milionojn."}, {"text_idx": "#001638", "text": "La prognozata plialtig\u0302o de la urba log\u0302antaro en Barato kaj Nig\u0302erio inter 2010 kaj 2050 estos pli granda ol dum la lastaj 40 jaroj. Tiu tendenco estas aparte rimarkebla en Nig\u0302erio, kie la urba log\u0302antaro kreskis je nur 65 milionoj inter 1970 kaj 2010. Nun oni antau\u0306vidas, ke g\u0302i pliig\u0302os je 200 milionoj inter 2010 kaj 2050 \u2013 la trie plej granda kresko de urba log\u0302antaro en la mondo."}, {"text_idx": "#001639", "text": "Unuafoje la UN-raporto (revizio de 2011 de Mondaj perspektivoj de urbanizado) inkluzivas geografiajn koordinatojn por c\u0302iuj urboj kun pli ol 750 000 log\u0302antoj. Tio helpas al esploristoj ligi prognozojn pri la log\u0302antaro al mediaj apartaj\u0302oj kiel proksimeco al bordoj, tertremaj lokoj au\u0306 klimataj zonoj."}, {"text_idx": "#001641", "text": "Urboj en Eu\u0306ropo kaj Afriko tiurilate estas plej malmulte minacataj de naturkatastrofoj. Tamen urboj en Latin-Ameriko kaj c\u0302e Kariba Maro, en norda Ameriko kaj aparte en Azio kus\u0302as ofte en regionoj, elmetataj al dang\u0302eraj naturfenomenoj."}, {"text_idx": "#001642", "text": "C\u0302u vi volas kafon kun kuko kaj kato en Vieno? Nenia problemo ekde majo 2012 en la unua katokafejo Neko. Kvin veraj katoj vivas en tiu kafejo kaj estas je dispono de gastoj dorlotemaj. Kaj, se kato tro forte gratas vin kaj sango fluas, vi ricevas senkostan sparadrapon kaj kontrau\u0306infektaj\u0302on."}, {"text_idx": "#001643", "text": "La ideo venas de Japanio, kie en multaj log\u0302ejoj la ludonanto ne permesas katojn. Ankau\u0306 la nomo estas japana: neko signifas kato."}, {"text_idx": "#001644", "text": "Kiam mi vizitis la kafejon, unu kato dormis sur alte situanta breto, alian karesis infano. La aliaj vers\u0302ajne retirig\u0302is, c\u0302ar la kafejo estis tute plena; tial multaj gastoj devis stari kaj nur fotis la scenon."}, {"text_idx": "#001645", "text": "Malbonajn s\u0302ercojn dau\u0306re devas elteni la kelneroj: C\u0302u oni rajtas mang\u0302i katon? Ne! C\u0302u hundoj estas permesataj en la kafejo? Ankau\u0306 ne! C\u0302u oni rajtas viziti la kafejon kun propra kato? Denove ne!"}, {"text_idx": "#001646", "text": "La kvin katoj venas el la Viena Katoazilo, kie log\u0302as pli ol 150 katoj. Do kun ili eblus malfermi 30 novajn katokafejojn."}, {"text_idx": "#001647", "text": "Kafejo Neko estas malfermita c\u0302iutage de la 10a g\u0302is la 20a horo. Adreso: Blumenstockgasse 5, proksime de la Stefankatedralo. Telefono +43 1 512 14 66, ."}, {"text_idx": "#001648", "text": "Inter kutimaj varaj kaj metiistaj ofertoj c\u0302e la 22a Manhejma Maja Foiro, en Germanio, ne allogis multo nova. Tamen en \u201eTendego por tombejaj bezonoj\u201d elstarigis sin regiona entrepreno per novspeca altombigilo specife por motorciklistoj kaj ties afliktitoj."}, {"text_idx": "#001649", "text": "La transportilo aspektas jene: al motorcikla kromc\u0302aro oni fiksas ladan keston kun grandaj fenestroj, multe pli ampleksan ol la kutima seg\u0302o por iel kau\u0306ranta krompasag\u0302ero."}, {"text_idx": "#001651", "text": "La firmao varbas tiel: \u201eEn nia socio mortas c\u0302iujare preskau\u0306 40 000 entuziasmaj motorciklistoj, por kiuj la motorciklo estis pli ol simpla transportilo, nome vivostilo. Tiuj personoj indas je konvena entombigo. Por ili ni konstruis tombejo-motorciklon. La c\u0302erko estas bone videbla kaj surhavas regionajn simbolojn. La mas\u0302ino aldone kapablas transporti same vidvon au\u0306 vidvinon al la loko de la eterna ripozo. Tiel digne plenumig\u0302u la lastaj motorciklaj aspiroj de la kara mortinto.\u201d"}, {"text_idx": "#001652", "text": "Se motorciklisto volas tiel rezervi sian lastan vojag\u0302on, tiu estu ano de la germana regiono Rejno-Nekaro kaj bonhavulo: kostoj komencig\u0302as c\u0302e 1200 eu\u0306roj. Informoj troveblas en Interreto c\u0302e The Last Run au\u0306 Motorradbestattungen."}, {"text_idx": "#001653", "text": "Renkontig\u0302is komence de majo tri el la kvar prezidantoj de s\u0302tatoj de la Visegrada Grupo."}, {"text_idx": "#001654", "text": "La c\u0302eh\u0302a prezidanto Va\u0301clav Klaus, la pola prezidanto Bronis\u0142aw Komorowski kaj la slovaka prezidanto Ivan Gas\u030cparovic\u030c kunvenis en norda Slovakio por plifortigi grupan identecon, ankau\u0306 turismon."}, {"text_idx": "#001655", "text": "Samtempe ili diskutis la starpunktojn de siaj landoj antau\u0306 la kunveno de Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o en C\u0302ikago."}, {"text_idx": "#001656", "text": "Ne c\u0302eestis la pintorenkontig\u0302on la novelektita prezidanto de Hungario Ja\u0301nos A\u0301der, c\u0302ar li ankorau\u0306 ne enpostenig\u0302is."}, {"text_idx": "#001657", "text": "Azilon donis Slovakio en 2011 al nur 12 eksterlandanoj. Tamen raporto eldonita de la slovaka ministerio pri internaj aferoj indikas, ke slovakan s\u0302tatanecon akiris 303 eksterlandanoj el 41 landoj."}, {"text_idx": "#001658", "text": "Slovakig\u0302is interalie 62 ukrainoj, 53 serboj kaj 45 c\u0302eh\u0302oj. S\u0302tatanecon akiris ankau\u0306 34 eksaj slovakaj civitanoj, kiuj pro log\u0302ado en Usono perdis sian civitanecon."}, {"text_idx": "#001659", "text": "Krome, Slovakio elpelis pli ol 600 eksterlandanojn pro kontrau\u0306leg\u0302aj transiro de la s\u0302tata limo au\u0306 restado en la lando. Lau\u0306 analizistoj, tia nerajtigita migrado al Slovakio malkreskas."}, {"text_idx": "#001660", "text": "Kun intereso mi tralegis la artikolon sub la titolo Geniulo mondcivitana (MONATO 2012/05, p. 16) de Franz-Georg Ro\u0308ssler. Bone verkita artikolo, kiu informas la legantojn pri la vera vivo de granda eu\u0306ropa muzikisto."}, {"text_idx": "#001661", "text": "Mi volas nur rimarkigi, ke la origino kaj la s\u0302tataneco de Franz Liszt estas relative komplikaj kaj ankorau\u0306 historie definitive nesolvitaj. Kialo: la etna diverslingveco de Au\u0306strio-Hungario. Lau\u0306 la svisa slovako, muzikteoriisto kaj instruisto Miroslav Demko, kiu verkis kaj eldonis la libron Franz Liszt, slovaka komponisto (Demko, Miroslaw: Franz Liszt, compositeur slovaque, Lausanne 2003), la patro kaj la patrino de Liszt, ec\u0302 liaj pragepatroj, estis slovakoj. Li citas ankau\u0306 kelkajn historiistojn, kiuj nebulkovras la identecon de Liszt kaj lian rilaton al Bratislavo, kiun li vizitis en la 19a jarcento almenau\u0306 dek kvin fojojn. La vero estas, ke la prauloj de Liszt reale vivis kaj laboris en la teritorio de la hodiau\u0306a Slovakio, sed tio ne estas pruvo de lia slovaka identeco."}, {"text_idx": "#001662", "text": "La germana stacio NDR elsendis fine de 2011 en sia televida programo Hallo Niedersachsen programeron titolitan Evangelikale Erziehung mit der Rute (Evangeliisma edukado per la vergo). La sama temo aperis samaserte ankau\u0306 en la radia programo de la sama stacio kaj en g\u0302ia interreta pag\u0302o. La skandalig\u0302punkto estis prelego de la kristana au\u0306toro Wilfried Plock1 pri la kristana devo vere akcepti siajn infanojn. Nur tre marg\u0302ene la au\u0306toro menciis ankau\u0306 la biblian starpunkton pri la devo au\u0306 la rajto de la gepatroj uzi korpan punon (vergo), kion la biblie analfabetaj j\u0302urnalistoj kaj politikistoj senpripense miksis kun senbrida sadismo. Ili skandalig\u0302is ankau\u0306 pri diversaj libroj kaj publikaj\u0302oj de unuopaj kristanaj eldonejoj, kiuj mencias la bibliajn starpunktojn kaj ilin prenas por same valida vorto de Dio kiel aliajn ordonojn kaj konsilojn el la sama libro."}, {"text_idx": "#001663", "text": "La redaktoroj de la menciita stacio forlasis la bazajn regulojn de la j\u0302urnalista etiko kaj per manipula muntado de krudaj bildoj sen reala rilato al la kredo kaj praktiko de la kristanaj gepatroj al la spektantoj sugestis, kvazau\u0306 la evangeliismaj kristanoj, do tiuj, kiuj sian kredon kaj vivon bazas ekskluzive sur la vorto de Dio, sovag\u0302e batus siajn infanojn per bazpilka batilo. La manipulaj skandalinformoj estis tiel draste mensogaj, ke la stacio NDR kaj kelkaj aliaj agentejoj, kiuj senkritike transprenis la mensogon, devis tion depreni de siaj interretpag\u0302oj."}, {"text_idx": "#001664", "text": "La skandalanta informbato havis tre malfavoran reeh\u0302on ne nur sur la komunikig\u0302aj pag\u0302oj de Interreto, sed ankau\u0306 sur la politika kaj ec\u0302 la jura niveloj. Tiel la prezidantino de la verda partifrakcio en la parlamento de Malsupra Saksio Miriam Staudte tuj, sen kontroli la realon kaj veron de la elsenditaj misinformoj, minacis per kortuma proceso kontrau\u0306 Wilfried Plock kaj kontrau\u0306 la misprezentitaj kristanaj eldonejoj, antau\u0306 c\u0302io Betanien Verlag. Ne estas klare, c\u0302u la rapidega, sed eble malpli rapidpensa politikistino la denuncformularon fakte sendis al jura instanco."}, {"text_idx": "#001665", "text": "La hipokrita sinteno de la partio, kiu en la federacia germana lando Malsupra Saksio trude akceptigis la leg\u0302on, lau\u0306 kiu estas al la gepatroj malpermesite uzi iun ajn formon kaj gradon de korpa puno de propraj infanoj, vidig\u0302as el la fakto, ke la sama partio ne havas problemon kun tio, ke la s\u0302tata ekzekutivo seng\u0302ene povas uzi ne eduke briditajn, sed ec\u0302 sadisme sovag\u0302ajn formojn de korpa perforto kontrau\u0306 la manifestacianta junularo surstrate. Sed ec\u0302 pli grave: la sama partio postulas plenan \u201eliberon\u201d de la patrinoj lau\u0306 propra trovo detrui la vivon de sia ne jam naskita infano."}, {"text_idx": "#001666", "text": "Multaj misinformitaj personoj tre krudlingve reagis kondamnante la evangeliismajn kristanojn, kiuj s\u0302ajnas baldau\u0306 stari ekster la leg\u0302o, tamen ankau\u0306 multaj kristanoj el la tuta mondo, ne nur el Germanio, kaj ec\u0302 nekristanoj kaj unuopaj nekredantoj reagis pozitive kaj solidare. Komunumo de la evangeliismaj kristanoj el Indonezio, la statistike plej granda islama lando, preg\u0302as por siaj j\u0302urnalisme kaj jure persekutataj gefratoj en Germanio, la patrujo de la reveno al la au\u0306tenta kristana kredo kaj libero de c\u0302iu homo g\u0302in libere alpreni au\u0306 ne alpreni."}, {"text_idx": "#001667", "text": "1. Lia libro Jesus ist der Weg (Jesuo estas la vojo) ekzistas ankau\u0306 en Esperanta traduko. La elektronikan version oni povas ricevi senpage, mendante per la adreso oslak.vinko@gmx.at. (V.O.)"}, {"text_idx": "#001668", "text": "Noto de la redaktoro: Tiu c\u0302i artikolo ne estas pura raportaj\u0302o, sed klare eldiras la opinion de la au\u0306toro. Aliflanke, meti g\u0302in sub la rubriko \u201eOpinio\u201d miaopinie estus ne g\u0302uste, c\u0302ar enestas multe da raportaj\u0302o en g\u0302i."}, {"text_idx": "#001669", "text": "Florkronojn c\u0302e la iama nazia koncentrejo Dachau [dah\u0302au\u0306], norde de Munkeno, Germanio, lasis reprezentantoj de la bavara kaj germana registaroj okaze de la datreveno de g\u0302ia liberigo fine de aprilo."}, {"text_idx": "#001670", "text": "Partoprenis la solenaj\u0302on ankau\u0306 ambasadoroj au\u0306 konsuloj, iamaj arestitoj, kelkaj nun tre ag\u0302aj, kaj kontrau\u0306fas\u0302istaj grupoj."}, {"text_idx": "#001671", "text": "El pli ol 200 000 arestitoj en Dachau mortis almenau\u0306 41 000. Usonaj trupoj, kiuj liberigis la koncentrejon, trovis pli ol 30 000 duonmorte kaj kruele turmentitajn kaj malsatajn enkarcerigitojn."}, {"text_idx": "#001672", "text": "Arto kaj amuza angla ..."}, {"text_idx": "#001673", "text": "Tuttaga instruado por romaaj infanoj estos enkondukita ekde septembro en 200 slovakajn lernejojn, en kiuj romaaj geknaboj konsistigas pli ol 20 % de la lernantaro."}, {"text_idx": "#001674", "text": "La infanoj povos elekti novajn instrumaterialojn kaj kursojn. Ekzemple, en bazaj lernejoj, en la 1a g\u0302is 4a klasoj, estos proponataj kursoj pri interalie romaaj rakontoj, amuza angla kaj infana mondo en arto."}, {"text_idx": "#001675", "text": "Enpostenig\u0302os en c\u0302iu lernejo du help-instruistoj, kiuj partoprenigos ankau\u0306 la gepatrojn de la romaaj infanoj. La projekto, kiu kostos 27 milionojn da eu\u0306roj pagotaj de Eu\u0306ropa Unio, dau\u0306ros almenau\u0306 g\u0302is 2015. Lau\u0306 spertuloj, g\u0302i pli kaj pli envicigos romaajn lernantojn en la slovakan socion."}, {"text_idx": "#001676", "text": "\u201eKial japanoj ankorau\u0306 kroc\u0302ig\u0302as al atomenergio post tia terura katastrofo en Fukus\u0302ima?\u201d Tion prave demandas multaj homoj en la mondo, precipe au\u0306stroj kaj germanoj, kiuj jam decidis forlasi la uzadon de atomenergio en respektive 1978 kaj 2011."}, {"text_idx": "#001677", "text": "La 5an de majo 2012 la sola funkcianta reaktoro en la nuklea centralo Tomari en Hokkaido c\u0302esis labori pro regula kontrolo. Rezulte, en tiu momento en Japanio neniu atomcentralo funkciis kaj neniu elektro el nuklea energio estis produktata."}, {"text_idx": "#001678", "text": "C\u0302u tio signifas, ke Japanio definitive ekpas\u0302is sur vojo de elservigo de nukleaj centraloj kaj uzo de alternativaj energifontoj? La afero ne estas tiel simpla."}, {"text_idx": "#001679", "text": "Antau\u0306 la granda tertremo kaj cunamo en marto 2011 ekzistis 54 reaktoroj en 17 nukleaj centraloj, produktantaj c\u0302irkau\u0306 30 % de la tuta elektro en Japanio. Kutime pli ol 10 reaktoroj ne funkcias pro kontroloj lau\u0306leg\u0302aj post c\u0302iu 13-monata periodo."}, {"text_idx": "#001680", "text": "Pro la akcidento kvar reaktoroj estas frakasitaj en la centralo Fukus\u0302ima Daiic\u0302i de la Tokia Elektro-Pova Kompanio. Aliloke 12 reaktoroj estas haltigitaj. Dum unu jaro kaj du monatoj post la akcidento aliaj g\u0302is tiam funkciantaj reaktoroj c\u0302esis labori unu post la alia pro lau\u0306leg\u0302aj kontroloj."}, {"text_idx": "#001681", "text": "Fronte al situacio, en kiu c\u0302iuj reaktoroj haltis, multaj homoj opinias, ke oni por c\u0302iam c\u0302esigu la uzadon de atomcentraloj kaj finfine liberigu Japanion de la risko de pluaj nukleaj akcidentoj. Lau\u0306 opinisondado c\u0302i-printempa pli ol 80 % de la japanoj preferas sendependig\u0302i de atomenergio, inkluzive de lau\u0306grada elservigo de la atomcentraloj."}, {"text_idx": "#001682", "text": "Unu el la problemoj nun arde diskutataj estas, c\u0302u oni permesu refunkciigon de reaktoroj, kies kontroloj montras ilin pretaj por produkti elektron. C\u0302iuj nau\u0306 elektraj kompanioj, kiuj posedas kaj mastrumas atomcentralojn, kaj la japana registaro intencas ilin refunkciigi ."}, {"text_idx": "#001683", "text": "La registaro fakte permesis refunkciigi la unuajn du reaktorojn en la gubernio Fukui. Tamen lokaj instancoj, inkluzive de guberniestroj de Fukui kaj najbaraj gubernioj, hezitas au\u0306 portempe rifuzas konsenti."}, {"text_idx": "#001684", "text": "Ili postulas apliki por refunkciigo pli severajn normojn, akiritajn el la spertoj pri la akcidento en Fukus\u0302ima. Aliflanke, multaj urboj, en kiuj situas tiuj centraloj, vole-nevole akceptas refunkciigon de la reaktoroj, por ke ili tenu dungadon kaj subvencion donatan de la registaro kaj de la elektraj kompanioj."}, {"text_idx": "#001685", "text": "Tiuj minacas, ke, se iliaj reaktoroj ne refunkcios, estig\u0302os rezulte manko de elektro, precipe 16 % de la elektro bezonota en la regiono Kansai dum la venonta somero, kiam altig\u0302os la elektro-uzado. Sed multaj pridubas tiun c\u0302i ciferon kaj opinias, ke oni povos s\u0302pari elektron kaj eviti kaj mankon kaj minacon pri elektropaneo."}, {"text_idx": "#001686", "text": "Antau\u0306 pli ol 30 jaroj Robert Jungk, j\u0302urnalisto, avertis en sia libro Der Atomstaat (\u201eLa atoms\u0302tato\u201d) pri la dang\u0302ero de la nuklea epoko, kiam nuklea industrio sklavigos popolon. S\u0302ajne lia timo realig\u0302is almenau\u0306 en Japanio lau\u0306 iom mola kaj nerekta maniero."}, {"text_idx": "#001687", "text": "C\u0302i tie jam delonge formig\u0302is fortika komunumo, t.n. atomvilag\u0302o. \u201eVilag\u0302aj\u201d log\u0302antoj konsistas el politikistoj, burokratoj, elektra industrio, amaskomunikiloj kaj fakuloj pri nuklea scienco."}, {"text_idx": "#001688", "text": "La kulpo de la \u201eatomvilag\u0302o\u201d konsistis en tio, ke oni kas\u0302adis informojn pri akcidentoj kaj paneoj en atomcentraloj, manipulis datumojn kaj ignoris avertojn pri dang\u0302eroj de tertremoj kaj cunamoj prezentataj de konsciencaj sciencistoj."}, {"text_idx": "#001689", "text": "Grandaj subvencioj kaj kontribuaj\u0302oj de la s\u0302tato kaj la elektraj kompanioj enfluis en la \u201evilag\u0302on\u201d kaj kunigis la log\u0302antojn. Tio malhelpis studi kaj disvolvi informojn pri aliaj energifontoj, t.e. suno, vento, tervarmo kaj tajdoj. La \u201evilag\u0302anoj\u201d respondecas pri kreado kaj disvastigado de la mito pri la sekureco kaj malalta kosto de atomenergio."}, {"text_idx": "#001690", "text": "En Japanio ne ekzistas neu\u0306trala organo por kontroli kaj reguligi la nuklean industrion. Ekzemple, la Subministrejo pri Nuklea kaj Industria Sekureco (NISA) apartenas al la ministro pri ekonomio, komerco kaj industrio, kiu delonge engag\u0302ig\u0302is en disvolvado kaj akcelado de la uzo de nuklea energio. La registaro intencas fondi novan neu\u0306tralan organon anstatau\u0306 NISA, sed tio ankorau\u0306 ne realig\u0302is."}, {"text_idx": "#001691", "text": "Multaj sciencistoj, plejparte profesoroj c\u0302e universitatoj, kiuj rilatas al registaraj komisionoj kaj enketaj komitatoj por kontroli kaj plani nukleajn aferojn, ricevas subvenciojn de la elektraj kompanioj por siaj studaj\u0302oj. Ili senkulpigas sin, dirante, ke la mono neniel influas ilian neu\u0306tralecon."}, {"text_idx": "#001692", "text": "Hodiau\u0306 Japanio alfrontas grandajn taskojn: reteni la frakasitajn reaktorojn en sekura stato, s\u0302tatigi la Tokian Elektro-Povan Kompanion, kiu efektive bankrotis pro la enormaj s\u0302arg\u0302oj por kompensi al viktimoj de la katastrofo, purigi vastan terenon radiigitan, eviti interrompon de elektro-provizo, decidi s\u0302tatan planon pri energifonto ktp."}, {"text_idx": "#001693", "text": "Sed antau\u0306 c\u0302io necesas memkritiko de la koncernatoj kaj drasta dismembrigo de tiu skandala \u201eatomvilag\u0302o\u201d."}, {"text_idx": "#001694", "text": "Dion li serc\u0302is en c\u0302iu loko, al c\u0302ielo li volis iri por trovi s\u0302in. La dio de Papoj kaj kardinaloj, per iliaj veroj, malverigas la rabenon kaj imamon."}, {"text_idx": "#001695", "text": "Inferen li kuris, g\u0302is plej fajra fajro, renkontis Vislipusli-n kaj Mefiston, kiuj mokis lin pro homa naiveco."}, {"text_idx": "#001696", "text": "Fine li trovis veron plac\u0302an c\u0302e filozofo kiu diris, \u201eKreu propran Ziguraton! kaj brakumu la hodiau\u0306an sciencon kiu estos la malvero de morgau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#001697", "text": "En propra sango ili dronis geknaboj de junag\u0302o por nur kontentigi la fanatikismon kiu g\u0302ermis en la putrigita penso de apartigo malhumana."}, {"text_idx": "#001699", "text": "En socio ni havas regulojn, konvenciojn kaj demokratajn interkonsentojn de la homoj."}, {"text_idx": "#001700", "text": "Vi rebatis nin al tempo kiam superhomoj pravis kaj la tuta monda sufero estis s\u0302oko al homaro. Sed vi batalis en via marc\u0302o."}, {"text_idx": "#001701", "text": "Kolmaro (Colmar) estas urbeto, kiu situas sude de Strasburgo, en la regiono Alzaco (orienta Francio). Plurfoje en tri militoj g\u0302i estis pribatalata fare de Francio kaj Germanio. Ekde tiu stacidomo iras trajnoj ankau\u0306 al la belega valo de Munster kaj al la apuda montaro Vogezoj. Malgajega rememoro: La kolmara stacidomo estis ankau\u0306 deiro-punkto por junaj alzacanoj, kiujn Hitler devige soldatigis ekde 1942. La plimulto de ili neniam revenis hejmen."}, {"text_idx": "#001702", "text": "La stacidomo de Kolmaro estis klasifikita kiel historia monumento nepre konservinda. G\u0302in konstruigis la germana s\u0302tato en 1907. Tio okazis en la periodo 1871-1918, kiam Alzaco estis parto de la Germana Imperio. La stacidomo bone reprezentas la prusan stilon kun miksaj\u0302o de novgotika, novrenesanca kaj centra-eu\u0306ropa stiloj. Lau\u0306 onidiroj g\u0302ian arkitekton inspiris la planoj de stacidomo de la urbo Danzig (nuna Gdansk), kiu g\u0302is la fino de la unua mondmilito apartenis al Germanio."}, {"text_idx": "#001703", "text": "La horlog\u0302turo de la stacidomo estas videbla de tre malproksime, kio ebligas al la vojag\u0302antoj ne maltrafi sian trajnon. Oni povas rimarki, ke de fore la stacidomo similas al la silueto de vaporlokomotivo, kies kamentubo estas la turo."}, {"text_idx": "#001704", "text": "La c\u0302efa enirejo estas en la orienta fasado. Dekstre videblas la norda parto de la konstruaj\u0302o kaj maldekstre la suda parto kun tegmentaj elementoj pli malnovaj. Hodiau\u0306 oni povas sekvi la evoluon de konstrutekniko, rigardante g\u0302ian tegmenton, kiun oni kovris per ardezplatoj lau\u0306 du malsamaj metodoj."}, {"text_idx": "#001705", "text": "En la norda parto de la stacidomo, dekstre de la enirejo, la tegmento estis kovrita per ardezplatoj muntitaj lau\u0306 la franca metodo (nomata ankau\u0306 Angers-metodo). S\u0302ajnas, ke tiu parto estis renovigita, c\u0302ar en la suda parto, maldekstre de la enirejo, la tegmento konsistas ankau\u0306 el ardezplatoj, muntitaj lau\u0306 la franca metodo, sed kun multaj trajtoj de la tradicia germana metodo. C\u0302i-lasta estas tre malsimila: por g\u0302i estas uzataj skvamformaj ardezplatoj, nomataj Schuppen [s\u0302upen], \u201eskvamoj\u201d. Oni muntas ilin per najloj lau\u0306 oblikvaj linioj, dum c\u0302e la franca metodo oni fiksas la ardezplatojn per hokoj (kaj najloj) en horizontalaj kaj vertikalaj linioj (vidu la fotojn)."}, {"text_idx": "#001707", "text": "1. Lukarno estas tegmenta kromkonstruaj\u0302(et)o. Vd. TAKE-jarkolekton 2010 pp 5ss."}, {"text_idx": "#001708", "text": "Bonege, ke aperas en MONATO informo pri la pli ol centjara postulo de Argentino pri Malvinaj Insuloj (MONATO 2012/06, p. 7). Neakceptebla estas la pli ol centjara hipokriteco de Britio koncerne tiujn c\u0302i okupatajn insulojn, ankorau\u0306 senhonte brita kolonio en nia jarcento ..."}, {"text_idx": "#001709", "text": "Du foje Britio atakis nian landon en la praargentinaj jaroj kaj estis venkita. Tamen g\u0302i sukcesis senpune plurfoje prirabi nin per siaj ruzaj \u201emonpruntoj\u201d, el kiuj tiu el la Baring Brothers estis historia ..."}, {"text_idx": "#001710", "text": "Mi ne povas peti de Lenio Marobin, juristo, ke li skribu pli pri la afero. Mi nur volus korekti, ke estis la tuta Sud-Ameriko (Unasur, ne nur Mercosur), plie la centra kaj kariba regiono, kiuj apogis la argentinan postulon."}, {"text_idx": "#001711", "text": "Legante en MONATO (2012/05, p. 7) la artikolon pri la narkotaj\u0302o-komerco, mi indigne vidis la foton de kanaba planto. Kial tiu planto, kiu tamen bone kreskas en Afganio, c\u0302eestas en artikolo, kiu parolas pri tute alia afero? Dum el la papavo oni eltiras dang\u0302erajn drogojn, la kanabo ne estas toksa kaj estas fumata de simpatiaj kaj respondecaj homoj. Tiu malbona kunigo estas maljustaj\u0302o, kiu jam tro longe dau\u0306ras."}, {"text_idx": "#001712", "text": "Kial la internacia komunumo ne ac\u0302etus parton de la afgana rikolto, almenau\u0306 la duonon por fari medikamentojn? La afgana popolo bezonas tiun monon por bone vivi kaj por plibonigi sian landon. G\u0302i ne bezonas esti g\u0302enata de policanoj; g\u0302i jam sufic\u0302e suferas."}, {"text_idx": "#001717", "text": "Efektive tre interesa libreto, romaneto verse verkita kaj tradukita. La temo estas iom granda: Reg\u0302o Karlo la Granda dumnokte ricevas de Dio ordonon ig\u0302i s\u0302telisto. Plurfoje li ricevas tiun ordonon, g\u0302is li decidas obei g\u0302in. En arbaro li renkontas Elegaston, kiun li iam mispunis per senigo de lia grafostato. Elegasto konsekvence devis s\u0302telistig\u0302i por sin vivteni. Obee al la dia ordono, Karlo amikig\u0302as kun Elegasto kaj kun li romps\u0302telas. Montrig\u0302as, ke Elegasto havas sorc\u0302okapablon, kiu helpas ilin sukcesi. Reg\u0302o Karlo ankau\u0306 informig\u0302as, ke li misjug\u0302is la senkulpan Elegaston; krome, ke viro nomita Egeriko planas murdi Karlon. Elegasto duelas kun Egeriko, kaj Egeriko mortas. Lau\u0306 la tiama kredo, morto per duelo indikas verdikton de Dio, kaj venko pravigon fare de Dio."}, {"text_idx": "#001719", "text": "La originalo estas unu el malmultaj flandralingvaj tiaj verkoj kaj, kiel diras Gerrit Berveling, \u201eunu el la plej belaj perloj de la mezepok-nederlanda literaturo\u201d (p. 8). Miaopinie, certe li pravas."}, {"text_idx": "#001722", "text": "Mi ne volas pagi ..."}, {"text_idx": "#001723", "text": "Dimanc\u0302o la 20a de majo farig\u0302is kos\u0302maro por la katalunaj au\u0306tos\u0302oseoj. Miloj da kondukantoj, partianoj de la kampanjo #novullpagar (\u201e#minevolaspagi\u201d), stiris sur la pagovojoj kaj, alveninte al la pagobudoj, tutsimple deklaris: \u201eSaluton! Mi ne volas pagi\u201d por protesti kontrau\u0306 sistemo, kiun ili konsideras maljusta kaj ekscesa."}, {"text_idx": "#001724", "text": "Temis pri la dua granda kunvoko, de kiam spontane komencig\u0302is tiu kampanjo, kelkajn semajnojn antau\u0306e, kiam uzanto rifuzis pagi kaj als\u0302utis filmeton en Youtube (ligilo: )."}, {"text_idx": "#001726", "text": "C\u0302ar la laboristoj de la pagejo ne apartenas al publika au\u0306toritato, estas neleg\u0302e, ke ili retenu la veturilon, c\u0302ar la koncesi-entrepreno farus delikton de kontrau\u0306leg\u0302a aresto."}, {"text_idx": "#001728", "text": "La kampanjo de la 20a de majo disvolvig\u0302is tra la tuta Kataluna Landaro, krom en Nord-Katalunio. Tiel, ekzemple, en Majorko oni fermis la tunelon de So\u0301ller pro la lavango da uzantoj rifuzantaj pagi."}, {"text_idx": "#001729", "text": "Kvankam la koncernataj entreprenoj ne deziris precizigi la nombron de denuncoj kontrau\u0306 la malobservantoj kaj ec\u0302 etigis la sekvojn de la kampanjo, aliaj fontoj asertas, ke ili denuncis totalan nombron de 16 000 stiristoj al la polico ekde la komenco de tiu movado."}, {"text_idx": "#001730", "text": "La origino de tiu protesto estas duflanka. Unuflanke, multaj katalunoj konsideras, ke la pags\u0302oseoj en Katalunio estas fakta monopolo pro la manko de vere uzeblaj alternativaj vojoj, kaj ke la periodo de la koncesioj estas tro longa."}, {"text_idx": "#001731", "text": "Efektive, la plimulton de la pagovojoj trafis plilongigo de la koncesiperiodoj kaj en c\u0302iuj okazoj la enspezoj multoble amortizis la komencajn investojn. La profitoj de la koncernaj entreprenoj atingis nivelojn malfacile kompreneblajn por la log\u0302antaro."}, {"text_idx": "#001732", "text": "Ekzemple, la konstruo de la au\u0306tos\u0302oseo de Martorell, apud Barcelono, postulis investon de 15 milionoj da eu\u0306roj en la jaro 1968, sed la enspezoj de la koncesio atingis jam 1,17 miliardojn da eu\u0306roj, kaj la koncesio finig\u0302os en la jaro 2021."}, {"text_idx": "#001733", "text": "Por fari al si ideon pri la amplekso de la negoco pri la katalunaj pags\u0302oseoj sufic\u0302as tre multdira fakto: la katalunaj pagos\u0302oseaj entreprenoj, mastrumantaj c\u0302irkau\u0306 700 kilometrojn da vojoj, havas nivelojn de profito similajn al tiuj de la francaj, mastrumantaj 7000 kilometrojn."}, {"text_idx": "#001734", "text": "Aliflanke ekzistas grava politika flanko. La katalunoj perceptas, kaj tiun senton pravigas la statistikoj, ke en Katalunio trovig\u0302as tro multaj pags\u0302oseoj, dum en la cetera parto de Hispanio la rapidaj au\u0306tos\u0302oseoj kutime estas senpagaj."}, {"text_idx": "#001735", "text": "La nombroj konfirmas tion: se en Katalunio 67 % de la rapidaj au\u0306tos\u0302oseoj estas pagendaj, en Hispanio estas tiaj nur 20 %. En la Madrida Au\u0306tonoma Komunumo la komparo estas ec\u0302 pli skandala: nur 3,4 % de la rapidvojoj postulas pagon."}, {"text_idx": "#001736", "text": "Pro tio tiu kampanjo glitas en la direkto de la partianoj de memregado, kaj la sendependismaj partioj eksubtenis g\u0302in."}, {"text_idx": "#001737", "text": "Post 65 jaroj la monda servo Radio Nederland Wereldomroep (Radio Nederlando mondaj dissendoj) emociplene adiau\u0306is al siaj nederlandlingvaj au\u0306skultantoj pere de maratona elsendo 24-hora."}, {"text_idx": "#001738", "text": "Finig\u0302is la servo la 12an de majo je la 22a horo mezeu\u0306ropa sur meza kaj mallonga ondoj. Ankau\u0306 la alilingvaj elsendoj sur mallonga ondo haltis fine de junio. Retaj programoj ankorau\u0306 restas disponeblaj."}, {"text_idx": "#001739", "text": "Kiam eblis al albanaj civitanoj libere movig\u0302i tra S\u0302engen-landoj, naskig\u0302is kelkdekoj da internaciaj albanaj buslinioj, ekz. Tirano-Ateno, Tirano-Tesaloniko, Gjirokaste\u0308r-Ioanino, Sarande\u0308-Ioanino, kaj aliaj.Centmiloj da albanoj vojag\u0302is senprobleme la tutan jaron, speciale okaze de festotagoj. La prezoj estis moderaj."}, {"text_idx": "#001740", "text": "Tamen lastatempe Grekio blokis la agadon de tiuj kompanioj, pretekste ke ili respektu EU-normojn. La vera kau\u0306zo estas la konkurenco fare de albanaj buskompanioj pro la relative malalta kosto de biletoj."}, {"text_idx": "#001741", "text": "Bileto Ioanino-Ateno (ene de Grekio) kostas 48 eu\u0306rojn, dum Sarande\u0308 (suda ekstremo de Albanio) g\u0302is Ateno kostas malpli ol 20 eu\u0306rojn. Tio instigis ankau\u0306 grekajn civitanojn uzi albanajn busojn."}, {"text_idx": "#001742", "text": "La greka registaro postulas, ke albanaj kompanioj interkontraktig\u0302u kun grekaj, tiel ke la vojag\u0302o g\u0302is la limo okazu per grekaj busoj. Al albanaj kompanioj tio ne akcepteblas."}, {"text_idx": "#001743", "text": "La afero memorigas pri la trajnlinio Pris\u0302tino (Kosovo)-Skopjo (Makedonio). Lau\u0306 postuloj de la makedona registaro nepris c\u0302e la landlimo s\u0302ang\u0302i kosovan lokomotivon kontrau\u0306 makedona."}, {"text_idx": "#001744", "text": "Ekde 1992 ankau\u0306 en Albanio funkcias ekster s\u0302tata klerigado t.n. nepublikaj, do privataj lernejoj de la elementa g\u0302is la universitata niveloj. Tio estas c\u0302efe komerca afero."}, {"text_idx": "#001745", "text": "Oni atendis ne nur disvastig\u0302on de la kleriga sistemo, sed ankau\u0306 pli bonan kvaliton. La registaro subtenis kaj kurag\u0302igis la privatan sektoron, c\u0302ar komercaj interesoj povas investi tie, kie la s\u0302tato disponas pri nur limigitaj financaj rimedoj."}, {"text_idx": "#001746", "text": "Dume la s\u0302tata kontrolo rilate privatajn lernejojn, aparte universitatojn, farig\u0302is malforta. Sekve studentoj konstatis, ke eblas akiri diplomojn per mono kaj ne per c\u0302eesto de kursoj au\u0306 ec\u0302 ekzamenoj. Ankau\u0306 fremduloj profitis: oni ekparolis pri \u201ediploma turismo\u201d."}, {"text_idx": "#001747", "text": "Lastatempe eksplodis skandalo rilate diplomon de Renzo Bossi, filo de la itala politikisto Umberto Bossi. Finstudinte en mezlernejo en 2009, Enzo estis samjare registrita c\u0302e privata albana universitato Kristal en la fako pri ekonomiko. Unu jaron poste, oktobron 2010, li akiris bakalau\u0306recon, trapasinte 29 ekzamenojn en la albana lingvo."}, {"text_idx": "#001748", "text": "Renzo Bossi neis la akuzojn. Tamen la itala gazetaro malkovris, ke pliaj 50 italaj civitanoj tiamaniere diplomitig\u0302is en Albanio, paginte po 10 000 g\u0302is 12 000 eu\u0306rojn kaj ne c\u0302eestinte kursojn."}, {"text_idx": "#001749", "text": "Poste esploris la albana gazetaro. G\u0302i malkovris, ke 5000 albanoj akiris falsajn diplomojn, paginte po 7000 eu\u0306rojn."}, {"text_idx": "#001750", "text": "En Albanio estis lanc\u0302ita enketo pri la afero. Intertempe la ministerio pri edukado provizore por unu jaro nuligis la permesilon de la universitato Kristal."}, {"text_idx": "#001751", "text": "Rivelita: la movado de la suno"}, {"text_idx": "#001752", "text": "Solargrafio (angle \u201esolargraphy\u201d) estas relative nova tekniko, kiu ebligas foti ekzemple la movadon de la suno inter somera kaj vintra solsticoj. La metodo bazig\u0302as sur la plej malnova fotoprincipo \u2013 trueta kamero (angle \u201epinhole\u201d) \u2013 kaj bezonas c\u0302i-okaze ekspondau\u0306ron de 183 tagoj."}, {"text_idx": "#001753", "text": "La ideo produkti solargrafaj\u0302on datig\u0302as de 2001, kiam la principo estis prezentita en internacia seminario en Pollando. La penso ravis la finnan artistinon Tarja Trygg, kiu tiun c\u0302i ekpenson pliperfektigis kaj poste prilaboris internacian solargrafan projekton."}, {"text_idx": "#001754", "text": "La solargrafo estas miniatura trueta kamero (ekzemple skatoleto, tubeto ktp), hermetike fermita kontrau\u0306 humideco, kiu fotas la sunon en la c\u0302ielo inter du solsticoj. En la antau\u0306a parto de tiu c\u0302i kamero estas malgranda trueto, tra kiu pasas lumo. La lumo falas sur la malantau\u0306an parton, kie estas kreita bildo sur imprespapero."}, {"text_idx": "#001758", "text": "Kvankam la lingvo, en kiu c\u0302i tiu magazino estas verkita, estas juna, g\u0302i jam estigis respektindan literaturon, kaj poezian kaj prozan. C\u0302i-jare mortis unu el la plej elstaraj verkistoj niaj, nome John Francis [g\u0302on fransis], la lasta vivanta ano de la tiel nomata Skota Skolo, kaj au\u0306toro de verko, kiu estis priskribita kiel la plej grava romano en Esperanto, La granda kaldrono."}, {"text_idx": "#001759", "text": "Antau\u0306 jaroj, William Auld, kunano de la Skota Skolo kaj instiginto de Francis, eldonis liston de la literaturaj\u0302oj, kiujn li persone rekomendis al c\u0302iuj, kiuj deziras konatig\u0302i kun nia literaturo. G\u0302i enhavas multajn el la plej elstaraj poetoj kaj romanistoj verkantaj en la lingvo, kaj kompreneble inkludas la verkaron de Francis."}, {"text_idx": "#001760", "text": "Bedau\u0306rinde, granda parto de la verkoj en la au\u0306lda listo estas elc\u0302erpitaj, kaj ne plu facile akireblaj. Dum longa tempo mi deziris posedi ekzempleron de La granda kaldrono, sed tute malsukcesis. Felic\u0302e, bona amikino en Skotlando pruntedonis al mi sian ekzempleron, do mi finfine povis realigi mian ambicion, legante g\u0302in. La romano temas pri la historio de skota familio, kaj ampleksas la periodon ekde la unua mondmilito g\u0302is la dua. G\u0302i vive priskribas la hororojn de la milito, precipe la sperton de soldatoj en la tranc\u0302eoj dum la unua. Aparte kortus\u0302a estas la okazo, kiam unu el la rolantoj devas mortpafi sian severe vunditan c\u0302evalon, senkulpan partoprenanton en tiu masakro. Francis elokvente esprimas sian fortan kontrau\u0306staron al c\u0302iu milito. Samtempe li evidente dividas la starpunkton de la skotaj socialistoj, kiel la fama John MacLean [g\u0302on makle\u0301jn], kiu ludas gravan rolon en la mezaj c\u0302apitroj de la romano."}, {"text_idx": "#001761", "text": "Sendube, La granda kaldrono ne estas perfekta. Samkiel pluraj aliaj gravaj specimenoj de la monda literaturo, g\u0302i profite povus esti iom mallongigita. Kelkaj dialogoj de la familianoj en Glasgovo estas iom tedaj, kaj kontribuas malmulton al la intrigo. Tamen, kune kun la iom simila kontrau\u0306milita romano Kiel akvo de l' rivero de Raymond Schwartz, ni havas c\u0302i tie du el la plej valoraj verkoj de nia literaturo."}, {"text_idx": "#001762", "text": "Skribante c\u0302i tiun eseeton, mi ne intencis fari recenzon de La granda kaldrono, sed pli g\u0302uste fari fortan pledon por la reeldono de gravaj neglektataj \u2013 au\u0306 ec\u0302 preskau\u0306 forgesitaj \u2013 ekzemploj de la literatura arto de nia juna lingvo. Nenio en la ric\u0302a kultura heredaj\u0302o de la homaro devas esti perdita, kaj tio certe ne povas ne inkludi la kontribuon de esperantaj beletristoj."}, {"text_idx": "#001763", "text": "En 2006 Nepalo farig\u0302is respubliko. Tiam estis promesita post du jaroj nova konstitucio \u2013 la unua demokratia konstitucio en la historio de la lando. Tamen la promeso neniam realig\u0302is."}, {"text_idx": "#001764", "text": "Fine anoncis politikistoj, ke konstitucio estos prezentita al la popolo la 28an de majo 2012. Tamen pasis la dato sen konstitucio. Samtempe la c\u0302efministro, Baburam Bhattarai, deklaris, ke okazos en novembro balotoj. Tamen la nuna, provizora konstitucio ne pritraktas balotojn: ne certas, do, kiamaniere la novembraj balotoj estos organizitaj."}, {"text_idx": "#001765", "text": "Ne pretis la maja konstitucio nur pro manko de interkonsento pri disdivido de la lando en provincoj. Sed nun la popolo, kiu surstrate manifestaciis proteste al la dau\u0306ra konstitucia fiasko, frontas al nestabila politika estonteco."}, {"text_idx": "#001766", "text": "Vieno, la c\u0302efurbo de Au\u0306strio, kun 1,6 milionoj da log\u0302antoj, havas densan reton de publikaj trafikiloj: fervojo, metroo, tramo kaj buso. Ankau\u0306 fiakroj, per kiuj volonte veturas turistoj. Fiakroj estas c\u0302evaltirataj c\u0302aroj, kiuj veturas tra la historia centro de la urbo. La nomo fiakro devenas de la franca. En Parizo estis atendejo de tiaj veturiloj en la strato Fiakro, kiu akiris sian nomon de la monah\u0302o Fiakrius (Fiacrius)."}, {"text_idx": "#001769", "text": "Por pli facile ac\u0302eti biletojn la au\u0306tomatoj nun \u201eparolas\u201d krom la germanan dek fremdajn lingvojn: ili estas la angla, c\u0302eh\u0302a, franca, hispana, hungara, itala, kroata, rusa, slovaka kaj slovena."}, {"text_idx": "#001770", "text": "Dau\u0306re kreskas la nombro de turistoj. En 2011 venis kvin milionoj al Vieno, el tiuj kvar milionoj el eksterlando. Okulfrape venis pli da rusoj: + 36 % kompare kun 2010."}, {"text_idx": "#001771", "text": "Du mil dek estis la internacia jaro de biodiverseco, kaj tiurilate antau\u0306 nelonge aperis interesa novaj\u0302o: baldau\u0306 fakte realig\u0302os la unua \u201ebanko\u201d, kiu enhavos plantosemojn el la Nacia Parko Sagarmatha, kun la celo protekti la lokan vegetalan biodiversecon kontrau\u0306 la eblaj konsekvencoj de la klimata s\u0302ang\u0302ig\u0302o. Temas pri iniciato senprecedenta, kiun oni s\u0302uldas al efika, jam multjara sinergio inter la itala Ev-K2-CNR (scienca komitato) kaj NAST (Nepala Akademio pri Sciencoj kaj Teknologio), kunlabore kun la universitato de Pavio en Italio."}, {"text_idx": "#001772", "text": "Tiu pionira projekto \u2013 kies nomo estas HSB (t.e. Himalaja Sem-Banko) \u2013 strebas al la konservado de la himalaja flau\u0306ro, karakterizata de 3000 specioj endemiaj (alivorte ekskluzivaj por tiu teritorio), kun la celo preventi ilian estingig\u0302on en areo, kiu jam de 200 jaroj estas minacata de senarbigo, incendioj, poluado kaj ekscesa ekspluatado."}, {"text_idx": "#001773", "text": "La interkonsento estis subskribita en novembro 2010 en Katmando. C\u0302e tiu okazo la nepala c\u0302efministro Madhav Kumar Nepal lau\u0306dis la laboron de la komitato Ev-K2-CNR en la sektoro de grandalteca esplorado kaj de klimata monitorado: jam de pli ol dudek jaroj Ev-K2-CNR sukcese mastrumas, kune kun NAST, la internacian laboratorion-observejon Piramido, kiu trovig\u0302as je alteco de 5050 metroj super marnivelo sur C\u0302omolungmo, la monto kun la plej alta montpinto de la mondo, pli konata kiel Everesto kaj situanta sur la limo inter Nepalo kaj Tibeto."}, {"text_idx": "#001774", "text": "La sem-rikolto komencig\u0302is antau\u0306 kelkaj monatoj, en oktobro 2011. Oni do celas, kiel dirite, krei bankon por gardi la semaron de la endemiaj sovag\u0302aj vegetaloj, precipe ja de tiuj, kiuj kreskas je altitudo 3500-metra g\u0302is 6000-metra, klarigis Graziano Rossi, profesoro de la universitato de Pavia. La semoj estos parte konservataj en la laboratorio de NAST, kiu trovig\u0302as en Lalitpur, kaj parte sendataj al Italio, submetotaj al apartaj ekzamenadoj kaj esploradoj. La tipologioj de plantoj, kiuj interesas la sciencistojn, estas du. La unua konsistas el oficinaj plantoj, treege ekspluatataj por komuna uzo kaj komercado. La dua rilatas al plantoj el la t.n. alpaj zonoj, kiuj vere riskas malaperi kau\u0306ze de la klimata s\u0302ang\u0302ig\u0302o: ili inkluzivas edelvejsojn, rododendrojn kaj aliajn plantojn tute similajn al tiuj de la eu\u0306ropaj Alpoj. La fakuloj volas ekde nun kompreni, kia estos la reago de la himalajaj plantoj pro la tergloba varmig\u0302o, c\u0302u ili malaperos kaj estos anstatau\u0306itaj de aliaj specoj \u2013 tipaj por pli malaltaj altitudoj \u2013 au\u0306 c\u0302u ni rajtas esperi adaptadon de la flau\u0306ro kaj g\u0302ian sekvan pluvivon."}, {"text_idx": "#001775", "text": "Krom tio, ili volas doni al tiuj c\u0302i semoj kaj al iliaj embrioj la eblon pluvivi ekster sia vivmedio, c\u0302e strukturoj aparte progresintaj. Tio estontece ebligos havi \u201esekurecan provizon\u201d por eventuala renaskigo de jam estingig\u0302intaj specoj. La c\u0302efstabejo de la projekto trovig\u0302as en Nepalo, dum Italio provizos siaflanke la azian landon per la necesa ekipaj\u0302o kaj c\u0302iuspeca scienca subteno, tiel ke estonte la nepalanoj povos au\u0306tonome mastrumi la sem-bankon."}, {"text_idx": "#001776", "text": "En Italio la sciencistoj okupig\u0302os pri esplorado el scienca vidpunkto. C\u0302i-rilate rimarkindas, ke la universitato de Pavio jam de jardekkvino paradas per tutmonde renoma strukturo, anglalingve nomata Lombardy Seed Bank. En la laboratorioj \u2013 asertas la sciencistoj \u2013 oni povos fari multe da eksperimentoj pri c\u0302iuj c\u0302i plantoj, tipaj por malvarmaj klimatoj, submetante ilin al temperaturoj pli altaj, kun la celo kalkuli kaj mezuri ilian efektivan riskon de estingig\u0302o."}, {"text_idx": "#001777", "text": "Dankante s-ron Julius Hauser pro lia afabla kaj flata komento koncerne mian prietruskan artikolon kaj respondante al lia interesa demando (MONATO 2012/05, p. 6), mi volas aldoni, ke en la unua duono de la 19a jarcento, la kroata Mihail de Brariae portis de Egiptio al sia patrolando mumion kiel trofeon el sia vojag\u0302o. Nur fine de la jarcento, en 1892, la teksto estis priesplorita de la egiptologo Brugsch kaj identigita kiel etruska. Temis pri lina libro, kiu lau\u0306 la plej disvastig\u0302inta teorio apartenis origine al iu etruska haruspekso."}, {"text_idx": "#001778", "text": "La libro estis poste recikligita kaj striigita por vindi la mumion. La skribmaniero, tre preciza kaj zorga, estas la sama uzata en la norda Etruskio inter la 3a kaj la 2a jarcento a.K. Spite al la evidente malalta prikonsidero de la etruska \u201eliteraturo\u201d flanke de la ulo, kiu uzis la libron por c\u0302irkau\u0306volvi la mumion, la c\u0302eesto de etruska teksto en Egiptio pruvas minimume la ekziston de notindaj rilatoj inter la du civilizoj."}, {"text_idx": "#001779", "text": "Antau\u0306 nelonge mi c\u0302eestis la naskig\u0302on de nova politika partio. Nu, ne tute nova: fakte la Sendependiga Partio de la Unuig\u0302inta Reg\u0302lando (angle United Kingdom Independence Party, mallonge UKIP) \u201enaskig\u0302is\u201d en 1993. Tamen nur lastatempe g\u0302i provis farig\u0302i plurplatforma partio por serioze kampanji sur loka, regiona kaj eble s\u0302tata niveloj."}, {"text_idx": "#001780", "text": "G\u0302ia deirpunkto: sendependigi Brition de Eu\u0306ropa Unio kaj \u201erevenigi\u201d perditajn leg\u0302donajn kaj aliajn povojn al la brita parlamento en Londono. Evidente, en la Eu\u0306ropo-skeptika Britio, kaj aparte nun pro la valuto-krizo, g\u0302iaj argumentadoj trovas pli kaj pli da aprobo."}, {"text_idx": "#001781", "text": "Nun, tiel kaptinte la atenton de la publiko, la partio klopodas pliprofundigi sian politikon kaj ekaktivi en la distriktoj kaj la komunumoj de la lando. Pro tio, en mia urbo, g\u0302i okazigis publikan kunvenon por lanc\u0302i lokan partion \u2013 tial mi parolas pri \u201enaskig\u0302o\u201d."}, {"text_idx": "#001782", "text": "C\u0302eestis interalie UKIP-membro de la Eu\u0306ropa Parlamento. Danke al proporcia voc\u0302donado dum eu\u0306ropaj elektoj, la partio disponas pri Eu\u0306ropo-deputitoj (ironie, c\u0302ar ili membras en organizaj\u0302o, kiun kontrau\u0306as la partio). UKIP (se oni inverse legas, estig\u0302as la esperanta vorto \u201epiku\u201d: g\u0302uste tion, mi kredas, volas fari la sendependigemuloj rilate pli establitajn partiojn) ne posedas deputitojn c\u0302e la nacia parlamento en Londono."}, {"text_idx": "#001783", "text": "La deputito mars\u0302is tien kaj reen en la c\u0302ambro, elbus\u0302igante evidente bone parkerigitajn \u201everojn\u201d. Senteblis preskau\u0306 religia etoso: la kompleto kaj la kravato de la deputito (uniformo portata de pluraj samag\u0302aj junaj viroj en la c\u0302ambroj) subite memorigis min pri atestantoj de Jehovo \u2013 iom tro nenature puraj kaj kun sama blinda fervoro."}, {"text_idx": "#001784", "text": "Do ... estas nia \u201edestino\u201d, trumpetis la deputito, rikolti pli da voc\u0302oj en la Eu\u0306ropo-balotoj en 2014 ol c\u0302iuj aliaj politikaj partioj en Britio. Hmm ... \u201edestino\u201d en la bus\u0302o de politikistoj, religiemuloj \u2013 ajnaj profetoj \u2013 timigas. Tamen klare: krei politikan partion, konvinki pri unusola vera vojo, estas kvazau\u0306 religia misio."}, {"text_idx": "#001785", "text": "Pri kelkaj proponoj de tiu c\u0302i dekstrema partio mi \u2013 mi, ec\u0302 mi, g\u0302isosta socialdemokrato, entuziasmulo (malgrau\u0306 c\u0302io) pri la granda eksperimento, kia ankorau\u0306 estas Eu\u0306ropa Unio \u2013 povis konsenti. Nepras regiona angla parlamento: ekzistas tiaj, en diversaj formoj, en Kimrio, Norda Irlando, Skotlando, do kiel ne en la alia parto de la tiel nomata Unuig\u0302inta Reg\u0302lando?"}, {"text_idx": "#001786", "text": "Male pri alia, kaj kerna, propono. Ni britoj, aldonis la deputito, ne bezonas Eu\u0306ropon. Ni turnos nin al la landoj de \u201eCommonwealth of Nations\u201d (la komunumo de nacioj, la Brita Regnaro, do esence la ekskolonioj), kiuj bonvenigos nin kiel komercajn partnerojn. Alivorte, ni komercos kun tiuj, kun kiuj (tion substrekis la deputito) ni povas paroli angle."}, {"text_idx": "#001787", "text": "Helpu min, afrikaj, au\u0306straliaj, barataj, kanadaj kaj nov-zelandaj legantoj de MONATO. C\u0302u vere tiamaniere vi \u201ebonvenigus\u201d la iaman imperian mastron, la tiel nomatan patrino-landon, kiel komercan partneron?"}, {"text_idx": "#001788", "text": "Mi povas imagi, ke vi bonvenigus iun ajn, se temus pri komerca avantag\u0302o via \u2013 sed c\u0302u aparte britojn? Eble mi eraras, sed mi kredas, ke vi havas proprajn interesojn, pli apudajn, pli regionajn. Do miaopinie la baza UKIP-kredo kondukos nenien."}, {"text_idx": "#001789", "text": "Aliflanke tiu c\u0302i alvoko, denove lau\u0306 la deputito, ke estinteco farig\u0302u estonteco, forte reeh\u0302ig\u0302os tra la konservativa, retrorigardanta Britio. Mi atendas, ke en lando, kiu taksas la nunajn politikistojn (ne tute malprave) malkompetentaj, malfidindaj, la sirena kanto de nova, forte tradicia, dekstrema partio (limigu enmigradon, altigu la militistaran bug\u0302eton, konstruigu pli da malliberejoj) varbos pli kaj pli da adeptoj \u2013 kaj pikos aliajn politikistojn."}, {"text_idx": "#001790", "text": "Do atentu. Eble la sursojle staranta juna sinjoro, elegante vestita en sobre griza kompleto, kun blankaj dentoj, iom tro sane sunbruligita hau\u0306to kaj mallonga, iom blonda hararo, tenas en la mano ne biblion, sed pamfleton surhavantan la britan nacian flagon. Alia kialo por klakfermi la pordon."}, {"text_idx": "#001792", "text": "S\u0302i renkontis la prezidanton de Slovakio kaj la ministrojn pri eksterlandaj aferoj kaj pri edukado, kiuj subtenas la aktivaj\u0302ojn kaj agadon de Unesko. Dum la vizito Slovakio decidis kontribui 10 000 eu\u0306rojn por protekti kulturajn heredaj\u0302ojn dum armitaj konfliktoj, eventuale ilin poste rekonstruigi."}, {"text_idx": "#001793", "text": "Dum la traktadoj levig\u0302is i.a. la temo de la romaa edukado, kiun Slovakio subtenas kadre de Unesko. La ministro pri eksterlandaj aferoj diris, ke Slovakio nun esploras la eblon establi katedron (au\u0306 centron) de Unesko por inkluziva edukado de romaaj infanoj."}, {"text_idx": "#001794", "text": "Ne la insuloj, sed la insulanoj"}, {"text_idx": "#001795", "text": "Roberto Sartor parolas pri la \u201ehipokriteco de Britio\u201d koncerne la \u201eokupon\u201d (miaj citiloj) de la Falklandaj Insuloj (MONATO 2012/06, p. 7). Ne gravas, c\u0302u Mercosur, Unasur au\u0306 iuj aliaj apogas la argentinan postulon. En c\u0302i tiu kazo, ec\u0302 la papo ne povus helpi. La kerna demando estas, c\u0302u iu ajn iam demandis la insulanojn pri iliaj preferoj?"}, {"text_idx": "#001796", "text": "Lau\u0306 mia kompreno per la redono de la Falklandaj Insuloj al Argentino, s-ro Sartor volas s\u0302ang\u0302i la lojalecon de la insulanoj de unu \u201ekolonia\u201d mastro al alia. Kial ne demandi rekte la insulanojn, c\u0302u ili volas esti kolonianoj de Britio, de Argentino au\u0306 simple, c\u0302u ili volas mem regi siajn proprajn aferojn?"}, {"text_idx": "#001797", "text": "Mi ne scias, c\u0302u la pragepatroj de s-ro Sartor estas elmigrintoj, sed milionoj da elmigrintoj log\u0302as en Argentino dum jardekoj. C\u0302u ili sentas sin log\u0302antaj en lando, kiu ne estas ilia? C\u0302u la insulanoj de la Falklandaj Insuloj sentas sin log\u0302antaj en lando, kiu ne estas ilia? Tre bedau\u0306rinde Roberto Sartor en sia letero manifestas sian starpunkton nur pri la stato de la insuloj, sed ne pri la stato de la insulanoj. La saman eraron faris la argentina registaro en 1982 kun katastrofaj rezultoj."}, {"text_idx": "#001798", "text": "En la artikolo Lau\u0306du lernejanojn de Paul Gubbins (MONATO 2012/05, p. 5), plac\u0302as al mi la subtila ironia kontrasto inter la bela kovrilfoto de la reg\u0302ino Elizabeta 2a kun la dukino kaj la temo de la kostoj de la diamanta jubileo de la reg\u0302ino kaj la olimpiaj ludoj okazantaj c\u0302i-jare en Londono. Lau\u0306 mi tiu artikolo devis pli trafe havi la titolon Jam cerbolavado, cerbolavado per celebroj, kiuj provas kovri la ne tiel belan bildon de la stato de la lando."}, {"text_idx": "#001799", "text": "Lastatempe mi partoprenis en renkontig\u0302o kun miaj kunlernintoj. Antau\u0306 30 jaroj mi diplomitig\u0302is kun, lau\u0306 mia memoro, 45 kunlernantoj, inkluzive de 15 virinoj. Poste la registaro liveris al ni c\u0302iuj laboron, tamen en diversaj urboj, tiel ke ni apenau\u0306 kontaktig\u0302is."}, {"text_idx": "#001800", "text": "Do, post tiom da jaroj, la komenca etoso en la renkontejo estis stranga, ec\u0302 neesprimebla, kvankam ni c\u0302iuj kunlernis dum kvar jaroj c\u0302e la universitato. Evidente ni multe s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Antau\u0306e ni estis nur gejunuloj, sed intertempe ni farig\u0302is mezag\u0302uloj, kelkaj ec\u0302 avoj au\u0306 avinoj."}, {"text_idx": "#001801", "text": "Ni ne povis rekonig\u0302i pro la s\u0302ang\u0302ig\u0302intaj vizag\u0302oj, kaj ni devis nin prezenti, kvazau\u0306 ni neniam konatig\u0302us. La organizanto diris, ke du el niaj kunlernintoj jam mortis. Unu kunlernintino memmortigis baldau\u0306 post la diplomitig\u0302o pro amafera fiasko. Alia perdis sian vivon en trafika akcidento."}, {"text_idx": "#001805", "text": "Mi havas sekreton. Iu kunlernantino aparte plac\u0302is al mi, sed mi ne kurag\u0302is esprimi mian amon. Post nia diplomitig\u0302o s\u0302i laboris en alia urbo, kaj pro tio mi ne havis s\u0302ancon renkonti s\u0302in. Krome kaj s\u0302i kaj mi starigis propran familion."}, {"text_idx": "#001806", "text": "Kvankam pasis 30 jaroj, tamen en mia koro s\u0302i kiel sankta belfloro ankorau\u0306 vivis. Ni renkontig\u0302is, kaj mi demandis, c\u0302u s\u0302i povas min memori. S\u0302ia respondo estis nea, kio forte min doloris. Aferoj tiaj ofte okazas en la vivo."}, {"text_idx": "#001807", "text": "Pasis kvin horoj da interbabilado, sed ni c\u0302iuj sentis, ke vortoj por diri ankorau\u0306 en la bus\u0302o trovig\u0302as, tamen tempo mankis. Interesa renkontig\u0302o g\u0302i ja estis."}, {"text_idx": "#001809", "text": "La tre konata sarajeva \u201eHagado\u201d, hebrea ceremonia libro, iluminita manuskripto el la 14a jarcento, estis denove antau\u0306 publiko la 18an de majo 2012 (Monda tago de la muzeoj) c\u0302i-jare en la Landa Muzeo en Sarajevo. G\u0302i estis kas\u0302ita kaj zorge gardata, travivis la hispanan inkvizicion, du mondajn militojn kaj la lastan bosnian militon \u2013 kaj nun estas denove antau\u0306 s\u0302atantoj de arto."}, {"text_idx": "#001811", "text": "Tiu sankta hebrea libro estas la plej grava objekto de la Landa Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino. G\u0302ia taksita valoro estas sep milionoj da usonaj dolaroj."}, {"text_idx": "#001812", "text": "La libron oni gardas sub apartaj kondic\u0302oj, en ejo kun speciale prilaborita vitrino."}, {"text_idx": "#001813", "text": "Dum la tuta jaro la vizitantoj de la muzeo povas vidi kopion de la libro. La originalon oni povos vidi nur kvarfoje jare: la unuajn mardojn de julio kaj au\u0306gusto, dum la internacia muzea tago, kaj okaze de la granda hebrea festotago Pash\u0302o."}, {"text_idx": "#001814", "text": "Pli ol sescent jarojn, de la foriro el Hispanio, la \u201eHagado\u201d, kiu travivis multajn malfelic\u0302ojn, s\u0302ang\u0302adis posedantojn kaj landojn, estis konservata en diversaj kondic\u0302oj, nun, tamen, estas en sia domo kaj antau\u0306 publiko."}, {"text_idx": "#001818", "text": "Liaj konatoj diris al li, ke li iru al psikiatro pro ebla deprimo kas\u0302ig\u0302anta malantau\u0306 la dormoproblemo. Neniu, inkluzive la kuraciston, parolis al li pri tiel efika kaj senriska rimedo por preskau\u0306 c\u0302iuspeca dormoproblemo: melatonino. Li malkovris g\u0302in danke al televida elsendo. Tiu substanco estas vendata sub diversaj komercaj nomoj en apotekoj, kutime (almenau\u0306 en Italio kaj Kipro) sen iu neceso montri kuracistan recepton. Temas pri la sama hormono produktata de c\u0302ies cerbo, kiu igas onin \u201ekompreni\u201d interalie la alternadon de tago kaj nokto. Multaj plenkreskuloj, nelaste pro troa laboro kaj iom da strec\u0302o (aferoj pli-malpli komunaj al ni c\u0302iuj), montras nuntempe ian malabundon de melatonino. Ilia cerbo komencas g\u0302in produkti tro malfrue kaj tio igas ilin turnig\u0302adi en la lito dum horoj."}, {"text_idx": "#001820", "text": "Du ventoturbinoj E126, produktitaj de la germana firmao Enercon, ekfunkciis en Potzneusiedl (federacia lando Burgenland). C\u0302iu el ili disponas pri produktokapacito de 7,5 megavatoj, produktas c\u0302irkau\u0306 14 g\u0302is 15 milionojn da kilovathoroj kaj kostas 14 milionojn da eu\u0306roj. La ventoturbinoj provizas per elektro pli ol 4000 privatajn mastrumojn."}, {"text_idx": "#001821", "text": "La novkonstruitaj ventoturbinoj c\u0302i-momente apartenas al la plej potencaj en la mondo. \u201eIli ebligas enrigardon en la estontecon de ventoteknologio\u201d, klarigis Michael Gerbavsits, parolisto de la estraro de la burgenlanda elektrokompanio BEWAG okaze de la ekfunkciigo."}, {"text_idx": "#001822", "text": "Unu el la ventoturbinoj estas prizorgata kune kun la produktanto Enercon por esplor- kaj evolu-celoj. La ricevitaj informoj rezulte de tio povas esti uzataj de la ventenergia entrepreno Austrian Wind Power (AWP), filia kompanio de BEWAG. BEWAG investis g\u0302is 2013 entute 450 milionojn da eu\u0306roj en la plukonstruon de ventoturbinoj kaj retoj. Burgenland estas ekologia modelregiono por la tuta Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#001823", "text": "La konstruado de ambau\u0306 grandegaj ventoturbinoj komencig\u0302is en majo 2011. Entute estis forkonsumitaj 1400 kubmetroj da betono kaj 120 tunoj da s\u0302talo. La naboj trovig\u0302as en alteco de 135 metroj. La nacelo \u2013 kiu portas la rotor-padelojn \u2013 estas 14 m alta, 22 m longa kaj pezas 650 tunojn. La diametro de la rotor-padeloj estas 126 m. La tuta konstruaj\u0302o pezas 7500 tunojn. En decembro 2011 ekturnig\u0302is la unua ventrado, poste sekvis provfunkciado. Ventoturbinoj estas nun nedisigebla parto de la burgenlanda pejzag\u0302o."}, {"text_idx": "#001824", "text": "AWP estas la plej granda produktanto de ekologia elektro en Au\u0306strio kaj sukcesa ekzemplo de tio, ke la ventenergia uzado povas funkcii en difinita regiono. En 10 ventparkoj kun 138 ventoturbinoj kaj potenco de 242 megavatoj g\u0302i produktas jare pli ol 507 milionojn da kilovathoroj de ekologia elektro."}, {"text_idx": "#001825", "text": "En junio okazis la 15a internacia nikso-festivalo en la slovaka c\u0302efurbo Bratislavo. Nikso estas mitologia akvo-feo kaj la festivalo estis ligita al internacia konkurso pri kuirado de fis\u0302supo."}, {"text_idx": "#001826", "text": "La nikso-tradicio bazig\u0302as sur fabeloj kaj legendoj. Lau\u0306 unu el tiuj, nikso procesiis kun urbestro, kiu promesis fari nur bonon. Lau\u0306 aliaj onidiroj, nikso estis friponeto, kiu dronigis s\u0302telistojn, frau\u0306dintojn kaj malhonestajn magistratanojn."}, {"text_idx": "#001827", "text": "La festivalon organizas neprofitcela civitana asocio, Devina Pordego (slovake Devi\u0301nska bra\u0301na). La eventoj sekvas historiajn paradojn de fis\u0302kaptistaj kaj s\u0302ipistaj gildoj, dokumentitajn jam en la 18a jarcento."}, {"text_idx": "#001828", "text": "En la mezepoko la fis\u0302kaptistoj, post la komercistoj kaj la vinberkultivistoj, apartenis al la trie plej granda komunumo en Bratislavo. Pro tio la tradicia bratislava kuirarto konas centojn da receptoj por prepari danubajn fis\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001829", "text": "Baldau\u0306 post la sciigo \u2013 okazinta en majo 1980 fare de la Monda Organizaj\u0302o pri Sano (MOS) \u2013 pri fakta likvido de variolo asembleo de la sama organizaj\u0302o akceptis en 1988 rezolucion pri elimino ankau\u0306 de poliomjelito g\u0302is la jaro 2000. Tiun certecon donis la alta efikeco de la viva kontrau\u0306-poliomjelita vakcino de Sabin. Kompleta neniigo de tiu malsano ankorau\u0306 ne estas atingita c\u0302iuloke, tamen estas rimarkinde, ke poliomjelito jam malaperis almenau\u0306 en Ameriko kaj Eu\u0306ropo kaj en landoj, kiel Rusio, C\u0302inio, kaj en serio de s\u0302tatoj de Azio kaj de Pacifiko."}, {"text_idx": "#001830", "text": "La sekva infekto, kiu povos esti eliminita en la tuta mondo danke al vakcinado, estas morbilo. G\u0302i estis likvidita en Ameriko jam en 2002, kaj en 2010 estis akceptita rezolucio de MOS koncerne iom-post-ioman likvidon de morbilo en la tuta mondo g\u0302is 2020. Kaj jen nun oni malkas\u0302as al la homaro la noblan celon likvidi en la tuta mondo ec\u0302 rubeolon, kaj precipe la tiel nomatan kunnaskitan rubeolon, kiu prezentas la plej grandan dang\u0302eron por la novnaskitoj."}, {"text_idx": "#001831", "text": "La plimulto de la malsanuloj estas infanoj kaj adoleskantoj, kvankam adoltoj mem povas malsanig\u0302i, se ili ekzemple ne estis infektitaj dum la propra infanag\u0302o. Post la malsano restas al la infektitoj persista imuneco. La viruso de rubeolo transmisiig\u0302as aerogute kaj rapide pereas en la ekstera medio."}, {"text_idx": "#001835", "text": "Nun la plimulto de la landoj enigis la kontrau\u0306-rubeolan vakcinon en la kalendaron de la devigaj vakcinadoj. En multaj okazoj oni submetas al la vakcinado infanojn 12-monatajn, ofte samtempe kun vakcinado kontrau\u0306 morbilo kaj parotidito (mumpso). Tre gravas post kelkaj jaroj okazigi revakcinadon. Danke al tiu agado, en 2009 MOS estis informita pri apenau\u0306 165 kazoj de kunnaskita rubeolo en la tuta terglobo."}, {"text_idx": "#001836", "text": "En 2003 la membro-s\u0302tatoj de la Tut-Amerika Organizaj\u0302o pri Sano (angle Pan American Health Organization) akceptis rezolucion pri elimino de rubeolo kaj kunnaskita rubeolo en la amerika kontinento g\u0302is 2010. Krom deviga vakcinado, kiu koncernis pli ol 95 % de la unujaraj infanoj, estis efektivigita amasa vakcinado de adoleskantoj kaj de plenkreskuloj. Gravan rolon ludas ankau\u0306 la fruaj malkas\u0302o kaj izolado de rubeol-malsanuloj. La batalon kontrau\u0306 la malsano aktive partoprenis, krom medicinistoj, miloj da volontuloj \u2013 studentoj, lernantoj, instruistoj, sociaj au\u0306 religiaj agantoj kaj aliaj. Jam en 2006, kompare kun 1998, la nombro de kazoj de rubeolo en Ameriko estis malpliig\u0302inta je 98 %. En februaro 2009 estis registritaj la lastaj malsanuloj pro rubeolo en la kontinento. En 2010 endemia rubeolo estis definitive eliminita."}, {"text_idx": "#001837", "text": "Nuntempe oni registras nur enportitajn kazojn de tiu malsano. En oktobro 2010 estis akceptita la rezolucio de MOS pri likvido de rubeolo kaj kunnaskita rubeolo ankau\u0306 en la eu\u0306ropa kontinento, kaj tio g\u0302is la jaro 2015. En multaj aliaj regionoj oni klopodas trafi la celon signife rapidigi la batalon por likvido de rubeolo, kvankam g\u0302is nun sen iu indiko de konkreta limdato."}, {"text_idx": "#001838", "text": "Do g\u0302uste en la amerika kontinento estis unue likviditaj variolo, poliomjelito, morbilo kaj antau\u0306 nelonge rubeolo (kaj kunnaskita rubeolo). Kaj c\u0302io c\u0302i malgrau\u0306 grandaj sociaj kaj ekonomiaj diferencoj inter la diversaj s\u0302tatoj de la kontinento kaj ec\u0302 rilatoj ne tre amikaj inter iuj el ili. Homa sano s\u0302ajne ig\u0302is pli grava ol politikaj malkonkordoj: inda ekzemplo por landoj de aliaj kontinentoj."}, {"text_idx": "#001841", "text": "C\u0302efe koncerne la eblon, ke ankau\u0306 sur aliaj planedoj estas iuspeca vivo, estas strange vidi kiom da uloj (ofte pro religiaj kialoj, sed ne nur) montras sintenon de totala negado: vivo, onidire, povas ekzisti en neniu alia loko de la universo, kiom ajn vasta g\u0302i estas. Tiu c\u0302i estas aksiomo, kvazau\u0306 laika dogmo, kiun neniu kaj nenio povas s\u0302ang\u0302i. Se diri la veron, oni apenau\u0306 komprenas la kialon de tia rifuzo, kiu verdire kontrau\u0306diras la (kvankam malmultajn) sciencajn certaj\u0302ojn, kiujn tiurilate la homoj havas, sed ankau\u0306 ajnajn statistikajn kalkulojn, g\u0302is nun pacience plenumitajn de tutmondaj scienculoj."}, {"text_idx": "#001843", "text": "Plilumantan klarigon pri tio, kio plej vers\u0302ajne okazas en la universo, mi ricevis antau\u0306 jardeko. Tiam mi plezure tralegis libron de itala scienculo (Piero Angela), kies plej granda merito estis la kreado de televidaj programoj, kiuj kunigas utilon kun amuzo, t.e. sciencon kun kompreneblo. Li publicadas ankau\u0306 librojn, kiuj klarigas same simple al la legantaro sciencajn konceptojn, iufoje ec\u0302 komplikajn."}, {"text_idx": "#001844", "text": "Malnova libro de Piero Angela, rilate tiun temon, donas spacon interalie al la esploroj de du scienculoj de la universitato de Romo, la profesoroj Alfonso Cavaliere kaj Daniele Fargion. Iliaj kalkuloj ebligas loki du \u201efostetojn\u201d, unu optimisman kaj unu pesimisman, unu dekstren kaj unu maldekstren, se tiel diri, al ies galopanta fantazio."}, {"text_idx": "#001845", "text": "La unua kalkulado, la t.n. optimisma, respondas al la iamaj konsideroj de homoj, kiaj la verkisto Isaac Asimov kaj la astronomo Carl Sagan, kiuj deklaris sin certaj pri la ekzisto de la vivo en iu parto de nia au\u0306 almenau\u0306 de alia galaksio. En propra verko, Isaac Asimov plenumis atentan analizon de la probabloj, ke \u201ealimondanoj\u201d ekzistas. Lau\u0306 iuj, liaj nombroj estas ec\u0302 tro singardaj, sed ni utiligos ilin kiel plej optimismajn."}, {"text_idx": "#001848", "text": "Temas pri delikata, malfacila demando: kelkaj fakuloj, kiel Michel Hart, opinias, ke estas preskau\u0306 neeble, ke planedo sin trovas g\u0302uste je tia distanco. Lau\u0306 li, la tero estas preskau\u0306 certe la unusola, kiu plenumas tiun gravan kondic\u0302on. Tamen la plejparto de la scienculoj emas kredi, ke trovi planedon c\u0302e g\u0302usta orbito ne estas tiel nelogika afero. Optimisma kalkulo sugestus procenton de 20 % (do 1 miliardon da steloj), dum pesimisma aliro haltigus nin je 10 %, do 10 milionoj da steloj. Kiel videblas, per nur du transiroj, pesimisto alvenas al nombro jam centoble pli malalta ol tiu de optimisto. Sed ec\u0302 tio ne s\u0302ang\u0302os la finan rezulton."}, {"text_idx": "#001856", "text": "Mezume, tera mamulo rezistas dum 5-10 milionoj da jaroj. C\u0302u la homo, kun sia teknologia civilizo, dau\u0306ros tiom longe? Asimov opinias, ke la homo malaperos post miliono da jaroj. Lau\u0306 la scienculoj, ec\u0302 optimisto ne rajtas opinii, ke ekzistas pli ol 0,1 % de la steloj en la Lakta Vojo, kie nuntempe povas ekzisti evoluinta civilizo, kia la nia. Moderulo parolos pri 0,02 % (do pri 50 steloj) kaj la pesimisto pri 0,0002 %, do pri nur 0,0000001 steloj en nia galaksio kun planedo simila al la tero kaj kun tia civilizo, kia ebligus al ili komunikig\u0302i kun ni."}, {"text_idx": "#001859", "text": "Tio pruvas, se ne la certecon de la ekzisto de \u201ealimondanoj\u201d, almenau\u0306 la vers\u0302ajnon de tiu hipotezo. Eble en nia jarcento ni ne sukcesos komunikig\u0302i, renkontig\u0302i au\u0306 batali kun ili, sed la sento, ke ni eble ne estas solaj en la universo, kaj ke g\u0302i probable estas pli \u201evarma\u201d ol g\u0302i tiom ofte s\u0302ajnis al ni, eble donos al ni kroman instigon al la dau\u0306rigo de tiurilataj esploradoj kaj igos nin rigardi estonte la c\u0302ielon per malsamaj okuloj. Cetere, facilan, logikan, neu\u0306tralan lingvon por komunikig\u0302i kun alimondanoj ni jam havas, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001860", "text": "Estas konate, ke la homaj bezonoj de adorado, kultado, komuna korlevig\u0302o kaj sentesprimo vastaterene forlasis la sferojn de la tradiciaj religiaj institucioj kaj transiris al sekularaj medioj, formante novajn strukturojn, ritojn kaj ceremoniojn. Aparte la popmuziko kaj la sporto kun siaj intensa emociado kaj brilaj idoloj kapablas kontentigi religiajn aspirojn ekster preg\u0302ejoj kaj diservoj."}, {"text_idx": "#001861", "text": "Memkompreneble la reklamindustrio utiligas la novan orientig\u0302on por propraj celoj, lerte miksante iamajn religiajn simbolojn kun modernaj bildoj. Aparte draste tio montris sin antau\u0306 la futbalmatc\u0302o inter Bayern Mu\u0308nchen kaj FC Chelsea London la 19an de majo en Munkeno. Por allogi spektantojn, kiuj farig\u0302u klientoj de la akompana reklamo, la televida entrepreno SAT.1 produktis filmeton rekte celantan religiajn sentojn. Oni opiniis tau\u0306ga sekvi la formon kaj enhavon de Patro nia. Voc\u0302o solenatone kun skriba sublinio prezentis la travestion, kiu sonus esperantlingve tiel: \u201eKara Futbal-dio, venu Via pilko. Farig\u0302u Via ludo. Niajn golojn donu al ni hodiau\u0306. Kaj pardonu al ni niajn fau\u0306lojn, kiel ankau\u0306 ni pardonas al niaj arbitraciantoj. Kaj ne konduku nin en ofsajdon, sed liberigu nin de kontrau\u0306batoj. C\u0302ar Via estas la ludo kaj la venko kaj la Champions League eterne. Auf geht's!\u201d"}, {"text_idx": "#001862", "text": "La du lastaj fremdlingvaj citoj simple redonas la anglalingvan titolon de la konkurso, kiun ja c\u0302iu globano komprenu sentraduke, kaj la bavaran fonon de la konkursoloko, la lasta cito estas tradukebla per \u201eEk al!\u201d."}, {"text_idx": "#001863", "text": "Krom heroaj bildoj pri koncernaj ludosituacioj subtenis la kvazau\u0306religian etoson la triumfaj finotaktoj de la fama tokato en d-minoro, kiel se temus pri himna fino de solena meso. Perfekte la filmstrio parodiis la pastrajn vortojn antau\u0306 la prefacio: \u201eLevig\u0302u viaj koroj!\u201d"}, {"text_idx": "#001864", "text": "Estis interesa la reago de ekleziaj oficialuloj. La protestanta eklezio protestis kaj postulis la tujan forigon de tiu c\u0302i reklamfilmo, sed la katolika kondutis mole, modere: \u201eEn la futbala sfero estas uzata kutime lingvaj\u0302o kun religiaj pruntoj. La spektantoj komprenas, ke oni ne prenu la tekston serioze.\u201d Pri la seriozeco de tiaj komentoj kelkaj personoj ironie indikis al la akraj reagoj de kristanaj institucioj, se temas pri publika ridindigo de eksterkristanaj religiaj simboloj. Kaj tiuj homoj ne nepre estas fundamentistoj, kiuj rekte rilatigis la aferon al la dua ordono de Dio al Moseo, el la hebrea originalo tradukita de Lazaro Ludoviko Zamenhof: \u201eNe malbonuzu la nomon de la Eternulo, via Dio; c\u0302ar la Eternulo ne lasos senpuna tiun, kiu malbonuzas Lian nomon.\u201d"}, {"text_idx": "#001865", "text": "Cetere, estus esplorinde, c\u0302u SAT.1 ricevis punon. Almenau\u0306 la bavaroj post katastrofa malvenko kus\u0302is post la matc\u0302o dum minutoj kvazau\u0306 faligitaj, detruitaj de dia mano. Tiel neniig\u0302is aspiroj, deziroj, fidoj, inklinoj, revoj, preg\u0302oj. La futbaldio de la aliuloj montrig\u0302is nekontesteble pli forta. La postan tagon Munkeno silente funebris en profana rekviemo."}, {"text_idx": "#001866", "text": "Malmilde katolikaj episkopoj rifuzis agnoski gejan ceremonion en la slovaka c\u0302efurbo Bratislavo. Ankau\u0306 lokaj civitanoj bojkotis la trian samseksemulan feston Pride Bratislava [prajd bratislava]."}, {"text_idx": "#001867", "text": "La evento, oficiale apogata de la urbestro de Bratislavo, malfermig\u0302is per tri simbolaj geedzig\u0302oj. \u201eJes\u201d, diris tri paroj: virina, vira kaj virin-vira, por kune atentigi pri la jura malegaleco spertata de gejoj, lesbaninoj kaj transseksuloj."}, {"text_idx": "#001868", "text": "C\u0302eestis la tiel nomatan c\u0302ielarkan paradon ne nur ambasadoroj el 18 landoj, sed ankau\u0306 700 nepolitikistoj, precipe gejunuloj. La evento, organizita en junio de la slovaka civila asocio Queer Leaders Forum [ku\u0306ir liderz foram], estis gvatata de policanoj el helikoptero."}, {"text_idx": "#001869", "text": "Rifuzita estas nova altlernejo pri filmkreado en Slovakio. La kialo: jam abundas altlernejoj. Slovakio kun 5 milionoj da log\u0302antoj havas 39 altlernejojn, kreitajn plejparte inter 2002 kaj 2006."}, {"text_idx": "#001870", "text": "La ministro pri edukado, Dus\u030can C\u030caplovic\u030c [dus\u0302an c\u0302aplovic\u0302], haltigis la altlernejan programon, dum spertuloj ellaboras raporton pri la plej tau\u0306ga lerneja sistemo por Slovakio. C\u030caplovic\u030c volas altigi la nivelon de la altlernejoj, limigante la nombron de studfakoj."}, {"text_idx": "#001871", "text": "La problemo kus\u0302as en tio, ke altlernejoj ne spegulas la labormerkaton. Ili produktas senbezone multe da finlernintoj, kiuj ne trovas postenojn. En 1990 Slovakio havis 62 000 studentojn, en 2010 proksimume 217 000. Popularas sciencoj, ekonomiko kaj sociallaboro."}, {"text_idx": "#001872", "text": "Enpostenigita estas la sesa postkomunisma prezidanto de Albanio. Bujar Nishani, ministro pri internaj aferoj, akiris pli ol duonon de la voc\u0302oj."}, {"text_idx": "#001873", "text": "Nishani estis iom surpriza kandidato, elektita post pluraj provoj trovi tau\u0306gan reprezentanton. Se oni ne estus sukcesinta interkonsenti pri prezidanto, Albanio alfrontus g\u0302eneralajn balotojn."}, {"text_idx": "#001874", "text": "La nova prezidanto naskig\u0302is en 1966, finstudis en militista akademio kaj laboris en Usono kaj aliaj landoj. Li farig\u0302is parlamentano en 2005."}, {"text_idx": "#001875", "text": "En Eu\u0306ropo ankorau\u0306 furiozas ekonomia krizo kaj ne videblas la lumo de elirejo. Ankau\u0306 en Azio tiktakas prokrasta bombo de ekonomia krizo kau\u0306zita de la s\u0302tata s\u0302uldo."}, {"text_idx": "#001876", "text": "En Japanio, pro maljunig\u0302o de la socio, pli kaj pli grandig\u0302as la elspezoj por sociala asekuro, kaj la sinsekvaj registaroj prodigadis amason da mono por stimuli la ekonomion lau\u0306 la postuloj de la popolo. Rezulte en la dau\u0306ro de kvar jaroj ekde 2009 la sumo de la jara emisio de s\u0302tata s\u0302uldo superas la impostenspezon."}, {"text_idx": "#001877", "text": "C\u0302i-jare la elspezoj precipe pligrandig\u0302os por rekonstrui kaj revivigi la damag\u0302itan regionon de tertremo kaj cunamo. Pro tio oni certas, ke la restanta sumo de la s\u0302tata s\u0302uldo atingos jarfine pli ol 1 000 000 000 000 000 da enoj (tio estas 1015 enoj au\u0306 miliono da miliardoj da enoj au\u0306 dek mil miliardoj da eu\u0306roj). La proporcio de c\u0302i tiu astronomia sumo al la malneta enlanda produkto (MEP) estos 235 %, superante la s\u0302uldojn de Grekio, kaj ec\u0302 duoble pli granda ol tiuj de Germanio kaj Francio."}, {"text_idx": "#001878", "text": "C\u0302iuj ja scias, ke Japanio ne plu povas dau\u0306rigi tian senbridan administradon de la s\u0302tataj financoj. Fine de marto 2012 Noda Yosihiko, c\u0302efministro kaj estro de la registara Demokratia Partio (DP), prezentis al la parlamento proponon por plialtigi la akcizon (elspezimposton) de la nunaj 5 % al 10 %. C\u0302i tiun proponon aprobas la du plej grandaj opoziciaj partioj, sed la plej granda frakcio de DP, komandata de Ozawa Itiro, eks-estro de la partio, malaprobas la plialtigon pro tio, ke impostaltigo rompos la promeson al la popolo. Tial DP alfrontas la dang\u0302eron de skismo."}, {"text_idx": "#001879", "text": "Ec\u0302 se la proponita altig\u0302o realig\u0302os, tute ne sufic\u0302os la enspezo por sanigi kaj ekvilibrigi la s\u0302tatajn financojn, parte pro la longedau\u0306ra deflacia ekonomio kun preskau\u0306 nula kresko kaj parte pro la persista rezisto al redukto de elspezoj."}, {"text_idx": "#001881", "text": "Ne malaltig\u0302is la rilata valoro de eno kontrau\u0306 usona dolaro kaj eu\u0306ro. Male, c\u0302iam kiam disvolvig\u0302as eu\u0306ropa ekonomia krizo, altig\u0302as eno, c\u0302ar eno estas rigardata kiel relative sekura kaj pli stabila mono ol dolaro au\u0306 eu\u0306ro. Sed pro la altig\u0302o de eno, severe suferas multaj japanaj kompanioj, kiel Sony, Toyota, Panasonic kaj Toshiba, kiuj grandskale dependas de eksportado. Ili jam maldungis multajn el siaj laboristoj kaj translokadis siajn fabrikojn eksterlanden, tiamaniere reduktante la enlandan labormerkaton."}, {"text_idx": "#001882", "text": "Nun c\u0302efministro Noda trovas sin inter amboso kaj martelo: kompromisi kun la ribelantoj en sia partio au\u0306 kompromisi kun la opoziciaj partioj. Estas jam tempo por li rezolute agi. C\u0302iaokaze, ne eviteblas s\u0302tormo en la japana politiko kaj g\u0302enerala elektado de la parlamento. Rilate al la diskutota temo por la eventuala elektado, rimarkinde ankau\u0306 validas por Japanio la nuntempa debato inter s\u0302parema politiko kaj politiko por kreskigado de la ekonomio en eu\u0306ropaj landoj."}, {"text_idx": "#001883", "text": "La milito kontrau\u0306 Argentino en 1982 atentigis pri la ekzisto de antau\u0306e neglektita insularo. De tiam sur g\u0302i okazis socia kaj ekonomia revolucio. Estis konstruita socio multe pli entreprenista ol antau\u0306e. La loka ekonomio ne estis trafita de la lastatempa monda ekonomia krizo. La pasintan jaron la registaro montris pluson de 20 milionoj da eu\u0306roj en siaj kontoj."}, {"text_idx": "#001885", "text": "Neniu dubas, ke c\u0302i tiu longdau\u0306ra prospero ekestis post la liberigo de la insuloj fare de la brita registaro sub la regado de la tiama c\u0302efministrino Margaret Thatcher, sed la vero estas iom pli komplika. La prospero rezultis de kvar jardekoj de s\u0302tatorientita kapitalismo, ekonomia filozofio senkreditigita de Thatcher, kiu anstatau\u0306e favoris privatan entreprenemon."}, {"text_idx": "#001886", "text": "En 1975 la Falklandaj Insuloj estis eta, malproksima brita teritorio, tre dependa de s\u0302afobredado kaj grava zorgo por la tiama c\u0302efministro Harold Wilson. En Stanley kaj en la internlando estis granda divorcprocento, tre malmultaj virinoj kaj tro multe da drinkado. Laboristoj en la agrikulturo dependis de siaj estroj en kvazau\u0306 feu\u0306da rilato. Manko de publikaj oportunaj\u0302oj kaj preskau\u0306 neekzistantaj karieroportunoj au\u0306 entreprenemo turmentis la insulanojn."}, {"text_idx": "#001887", "text": "Kiel solvo proponita estis s\u0302tata investado. Oni rekomendis la konstruadon de pliaj s\u0302oseoj, pli granda lernejo kaj flughaveno. Oni donis helpon al la farmantoj dezirantaj ac\u0302eti sian bienon. Plej gravaj proponoj estis la esplorado pri la ekzisto de ekspluateblaj\u0302oj submaraj kiel nafto kaj gaso, kaj la kreado de fis\u0302kapta zono c\u0302irkau\u0306 la insuloj. La mono por financi c\u0302i tiujn projektojn venis plejparte el Londono."}, {"text_idx": "#001888", "text": "Ekonomia miraklo pro fis\u0302kaptado kaj nafto"}, {"text_idx": "#001889", "text": "La loka registaro pagas por la insulanoj la studadon c\u0302e britaj universitatoj kaj ankau\u0306 la tutan infrastrukturon de la insulo. La kvazau\u0306 skandinava nivelo de s\u0302tata protektado ne postulas skandinavan impostadon. En la insuloj tute ne ekzistas aldonvalora imposto. Benzino kaj dizelpetrolo estas senimpostaj. Domposedado estas senimposta kaj lau\u0306enspeza imposto estas konsiderata malalta kompare al la niveloj de Britio."}, {"text_idx": "#001890", "text": "Du kialoj klarigas tiun ekonomian miraklon. La unua estas la speciala traktado donita de Britio al la insuloj post la milito kontrau\u0306 Argentino. G\u0302i inkluzivas la pagon de la defendkostoj de la insuloj (po 24 000 eu\u0306roj por c\u0302iu insulano, preskau\u0306 la duoblo de la nivelo de la publika elspezo por c\u0302iu civitano log\u0302anta en Britio). La dua motivo rilatas al la fis\u0302kapta industrio. Vers\u0302ajne estas pli da homoj laborantaj sur fis\u0302kaptantaj boatoj en iu difinita tempo ol la tuta civila log\u0302antaro sur la insulo. Ekde 1986, post la fondo de fis\u0302kapta zono bazita sur la 200-mejla dummilita ekskludozono c\u0302irkau\u0306 la insuloj, la registaro de la Falklandaj Insuloj vendis licencojn por fis\u0302kaptado al s\u0302ipoj el Hispanio kaj la ekstrema Oriento. Tiu komercado reprezentis inter kvarono kaj tri kvaronoj de la tuta jara enspezo de la registaro."}, {"text_idx": "#001893", "text": "La impostoj kaj esplorrajtoj alportos al la registaro de la Falklandaj Insuloj enspezon de kelkcentmilionoj da eu\u0306roj sen iu ajn malfacilo. La totala nuna jara enspezo de la registaro estas 50 milionoj da eu\u0306roj. Pro la nafto la vivmaniero de la insulanoj s\u0302ang\u0302ig\u0302os radikale. Ekaperas nova falklanda socio, kie nur duono de la log\u0302antoj naskig\u0302is sur la insulo. La restantaj estas precipe britoj dungitaj pere de fiksitaj kontraktoj, kelkcento da c\u0302iliaj elmigrintoj kaj log\u0302antoj venintaj el la brita atlantika teritorio Sankta Heleno."}, {"text_idx": "#001894", "text": "Kiel plej bone uzi la monon rezultontan de la naftoprospektorado, farig\u0302is la c\u0302efa zorgo por la loka registaro. La plej bezonata infrastrukturo rilatas al la nova kajo por turistoj en Stanley, por akcepti la kreskantan nombron da krozos\u0302ipoj survoje al Antarktio. Tamen malgranda log\u0302antaro, ec\u0302 kreskanta kaj kun grandaj esperoj, apenau\u0306 povos eluzi tiel grandan publikan investadon. Post kompletigo de la publika infrastrukturo la enspezo de la prospektorado de nafto tre vers\u0302ajne estos investita en socian s\u0302tatfonduson, simile al la norvega modelo."}, {"text_idx": "#001895", "text": "En Britio tradicie oni rigardas transmarajn teritoriojn kiel la Falklandaj Insuloj kaj G\u0302ibraltaro velkantaj imperiaj restaj\u0302oj. Eble tiu sinteno estas malaktuala. Nun, aparte de historia kaj politika graveco, la insuloj povos havi influpovon komparan al la plej disvolvig\u0302intaj regionoj de Britio."}, {"text_idx": "#001897", "text": "Landoj pioniraj en tiu agadkampo estis Svedio (1973), Germanio (1979) kaj Francio (1978). Britio sekvis en 1984."}, {"text_idx": "#001900", "text": "Opinioj malsamas pri tio, kiu povu aliri personajn informojn kaj por kiuj celoj. Kelkaj opinias la informojn profiteblaj komercaj ebloj; aliaj, kiel civilrajtaj grupoj insistas, ke privataj informoj restu privataj kaj protektataj."}, {"text_idx": "#001901", "text": "En eu\u0306ropaj landoj varias reguligo de privataj informoj pri civitanoj. La problemo kus\u0302as en la protektado de personaj informoj. Tio estu afero de parlamentoj, kaj ne simple de registaraj agentejoj."}, {"text_idx": "#001902", "text": "C\u0302u individuoj havu la rajton sin retiri el datumbazo au\u0306 pli draste tute malpermesi la uzon de siaj personaj informoj por komercaj celoj? Tio nepre estu afero de estonta debato."}, {"text_idx": "#001904", "text": "Longa vivado ne c\u0302iam estas bona novaj\u0302o. Lau\u0306 la Internacia Centro pri Longa Vivado en la Unuig\u0302inta Reg\u0302lando, longa vivo povas signifi socian izolecon pro postvivado post amikoj kaj familianoj, fizikan izolecon pro netau\u0306ga log\u0302ejo kaj malbonan sanstaton en la finaj jaroj de la vivo."}, {"text_idx": "#001907", "text": "Verdiktis la Eu\u0306ropa Kortumo pri Homaj Rajtoj en Strasburgo kontrau\u0306 Slovakio en kazo de steriligo de juna virino. En 2001 la tiam 17-jarag\u0302a virino estas steriligita sen sia konsento."}, {"text_idx": "#001908", "text": "La kortumo konstatis, ke slovakaj kuracistoj rompis artikolojn de la eu\u0306ropa konvencio pri homaj rajtoj kaj lezis la fundamentajn liberecojn de la virino. La kortumo kompensis la viktimon per 25 000 eu\u0306roj, aldononte 5000 eu\u0306rojn pro advokato-kostoj."}, {"text_idx": "#001909", "text": "La kortumo notis, ke la kuracistoj agis nek pro malbona intenco nek pro ajna rasa motivo. Steriligado ne estis parto de organizita sanpolitiko."}, {"text_idx": "#001910", "text": "Al la artikolo Kutamaku, la lando de Betamariba de Adje\u0301 Adje\u0301vi (MONATO 2012/06, p. 19-20) mi volus aldoni, ke la popolgrupo Betamariba estas konata ankau\u0306 sub la nomo \u201eTamberma\u201d, kio signifas en la loka lingvo \u201erealaj arkitektoj de la tero\u201d. La membroj de c\u0302i tiu popolgrupo estas esence simplaj terkulturistoj kaj c\u0302asistoj, sed ili povas konstrui belajn kaj teknike celkonformajn argilajn domojn en harmonio kun la naturo. Mi bonvenigus pli da informoj ankau\u0306 pri la lingvo kaj historio de la popolo Betamariba."}, {"text_idx": "#001911", "text": "C\u0302u vakcino c\u0302e la horizonto?"}, {"text_idx": "#001912", "text": "La viena firmao Affiris komencis testi c\u0302e pacientoj propran vakcinon kontrau\u0306 la t.n. parkinsona morbo. La vakcino, nomita PD01A, atakas la proteinon alfa-sinukleino (germane: Alpha-Synuklein), kiun oni konsideras kau\u0306zo de tiu malsano. Kiel la firmao komunikis, temas pri la unua fazo de esplorado pri g\u0302iaj sendang\u0302ereco kaj bonefikeco. Al tiu estis jam submetitaj 32 pacientoj. La sidejo de la testado estas la privata kliniko Confraternita\u0308t Josefstadt en Vieno. La vakcino, kiu nuntempe trovig\u0302as ankorau\u0306 en frua klinika stadio, devus proponi perspektivojn pri la eblo kuraci tiun disvastig\u0302intan malsanon. La vakcino entenas la unuan preparaj\u0302on, kiu alcelas kuracadon direktitan rekte al la kau\u0306zo de la morbo, anstatau\u0306 al g\u0302iaj simptomoj. Rimarkinde estas, ke la usona fondaj\u0302o The Michael J. Fox Foundation (MJFF) for Parkinson's Research finance subtenas la projekton per 1,5 milionoj da dolaroj."}, {"text_idx": "#001915", "text": "Kiam en 2009 krevis la revo, kaj same la financa veziko, inversig\u0302is la situacio. Nun VW aspiris enkorpigi al si la firmaon Porsche. La traktadoj tamen nur etpas\u0302e progresis, c\u0302ar kun Porsche la entrepreno VW akirus riskajn jurajn procesojn."}, {"text_idx": "#001916", "text": "Temas pri akuzoj, ke la firmao trompis akciulojn. Entreprenisto ec\u0302 mortigis sin pro giganta spekulacia perdo. Pliaj kialoj por la malrapida progreso estis hezito antau\u0306 altaj impostoj kaj aliaj financaj demandoj. C\u0302iu el la partneroj klopodis savi la propran profiton."}, {"text_idx": "#001917", "text": "VW kaj Porsche profitas, s\u0302tato perdas"}, {"text_idx": "#001919", "text": "Tiun proceduron kritikantoj nomas \u201etruko\u201d au\u0306 \u201eeskapa truo\u201d kaj memkompreneble la ministro pri financo en Baden-Virtembergo jam plendis pro la fordrivantaj 1,5 miliardoj, sed la procedo s\u0302ajnas esti plene lau\u0306leg\u0302a."}, {"text_idx": "#001920", "text": "Tiu imposteja decido malfermos la finan akton de la fuzio. Profitos precipe la familio Piech, ankorau\u0306 privata posedanto de la Porsche-grupo. Ties patriarko samtempe estas la c\u0302efo de la akcia firmao VW, kiu pagos la Porsche-prezon al la familio."}, {"text_idx": "#001921", "text": "Certe log\u0302as multaj homoj en Germanio, kiuj same s\u0302pareme s\u0302atus transformi au\u0306 restrukturi sian vivon preter la impostado. Sed ili ne konas la vojetojn, la truojn kaj trukojn \u2013 au\u0306 por ili tiaj simple ne ekzistas."}, {"text_idx": "#001922", "text": "Lau\u0306 raporto de la Organizaj\u0302o de UN por Industria Disvolvado (UNIDO), publikigita en Vieno, la monda industria produktado dum la unua kvaronjaro de 2012 pliig\u0302is je 3,9 % kompare al la sama periodo de la antau\u0306a jaro."}, {"text_idx": "#001925", "text": "La produktado de au\u0306toj, mas\u0302inoj kaj ekipaj\u0302oj estis grava fonto de industria kresko en la industrilandoj, aparte en Usono kaj Japanio. La UNIDO-raporto konkludas, ke la kreskanta postulo de investaj\u0302oj estas indiko de plibonig\u0302anta situacio. En Eu\u0306ropo la kresko en tiu sektoro pliig\u0302is en Germanio kaj Britio, sed en Francio kaj Italio malgrandig\u0302is."}, {"text_idx": "#001929", "text": "Tiu c\u0302i scienca koncepto s\u0302ajnas facile komprenebla, se oni konsideras la kunmetitajn fotojn, kiujn mi mem faris pasintsomere en la itala vilag\u0302o Pertosa [pertoza] (sufic\u0302e fama en la regiono Kampanio kaj en la cetera lando ankau\u0306 pro siaj grotoj). Tie, en areo, rava el natura vidpunkto, oni organizis monatan ekspozicion pri papilioj. La vizitantoj povis vidi ekzemplerojn tutmondajn, kiuj fojfoje estas ec\u0302 tre malsamaj ol tiuj, al kiuj italoj kaj eu\u0306ropanoj estas alkutimig\u0302intaj. La plej kurioza kaj miriga estis la t.n. noktu-papilio (scienca nomo Caligo memnon). Tiu papilio, kafkolora kaj disvastig\u0302inta en la suda Ameriko (de Argentino g\u0302is Surinamo), havas \u2013 sur la malalta parto de ambau\u0306 flugiloj \u2013 desegnitajn, flavajn okulojn, surprize similajn al tiuj de noktuo."}, {"text_idx": "#001930", "text": "Kiel la gvidisto klarigis, tia papilio amas mallumon, do aktivas precipe je la horoj de sunlevig\u0302o kaj sunsubiro, samkiel noktuoj. Antau\u0306 ia dang\u0302ero kaj c\u0302efe por eviti rabiston, g\u0302i kapablas resti tute senmova sur branc\u0302o. Tio ebligas al g\u0302i kamufli sin inter la foliaro. Sed noktu-papilio, por savi sian vivon, kapablas ec\u0302 turnig\u0302i, tiel levante alten la falsajn okulojn kaj donante al observanto la impreson, ke vere c\u0302eestas noktuo surbranc\u0302e. Tiu sagaca ago helpas malproksimigi eventualajn malamikojn. Turnante je 180 gradoj tiun c\u0302i pag\u0302on, c\u0302u la leganto ne trovas impresa g\u0302ian similecon al noktuo?"}, {"text_idx": "#001931", "text": "Leginte la rakonton Biciklo de mia patro (MONATO 2012/06, p. 21), mi trovis preskau\u0306 c\u0302ion interesa. Mi scivolas nur, kial oni uzis bildojn de moderna sporta biciklo en artikolo pri antikva ordinara biciklo. Bildoj nepre c\u0302iam kongruu kun la rakontoj, kiujn ili akompanas, sed en tiu verko la bildo ege malhelpis profundigi la emocion, kiun la verkinto eble intencis generi en la koroj de la legantoj."}, {"text_idx": "#001932", "text": "Pri Kutamaku mi eklegis kun plezuro g\u0302is mi atingis la abruptan finon (MONATO 2012/06, p. 19). Certe Unesko trovis ion interesan pri la loko pro kio g\u0302i meritis eniron en la listo de mondaj kulturheredaj\u0302oj. Rakonto pri loko sub la rubriko \u201eTurismo\u201d celus allogi homojn viziti la prirakontitajn lokojn. Sed miaopinie, la inform-manka artikolo kun bildoj pri tre malpuraj vivkondic\u0302oj neniel helpas tiurilate. La au\u0306toro devus nepre esplori la decidon de Unesko antau\u0306 ekverki. Tiel ni havus artikolon interesan. Se li ne mencius la rilaton de la loko kun Unesko (kaj ec\u0302 nun kun tiaj bildoj) oni normale pensus ke Kutamaku estas ordinara malpura loko, kien oni nepre malsanig\u0302os dum vizito."}, {"text_idx": "#001933", "text": "La artikolon pri topinamburo de Julius Hauser (MONATO 2012/04, p.20) mi trovis tre interesa. Mi s\u0302atas c\u0302iujn plantojn, prefere sovag\u0302ajn kaj mang\u0302eblajn, sed mi ne sciis ke topinamburo estas tiel sano-profitiga. La lastan jaron amikino donis al mi maljunajn, malbelajn, s\u0302rumpajn etajn tuberojn, kiujn mi plantis. La plantoj kreskis g\u0302is preskau\u0306 3 m alte, sed ili havis neniun floron. Mi estis kompreneble ege surprizita, kiam mi volis transloki ilin kaj entere mi trovis tuberojn inter kiuj kelkaj pezis g\u0302is pli ol 300 g!"}, {"text_idx": "#001934", "text": "2012 estis anoncita kiel la Jaro de la muzeoj en Litovio. Antau\u0306 200 jaroj en la vilag\u0302o Bijotai, proksimume 220 km nord-okcidente de la c\u0302efurbo Vilnius, aperis stranga ekspozicio de antikvaj\u0302oj, arang\u0302ita en la trunko de miljara kverko. Tio donis la komencon al posta muzea movado en la tuta lando."}, {"text_idx": "#001935", "text": "Bijotai, antau\u0306e preskau\u0306 nekonata loko, famig\u0302is en 1812. Tiama litova verkisto, Dionizas Pos\u030cka [pos\u0302ka], decidis segi grandegan kverkon, kiu kreskis sur apuda monteto. La arbo estis ege malnova kaj jam preskau\u0306 mortinta. Sub g\u0302iaj radikoj vulpoj havis siajn truojn. Juna c\u0302asisto, dezirante forigi tiujn bestojn, ekbruligis fojnan bulon kaj ens\u0302ovis g\u0302in sub la radikojn. La arbo restis preskau\u0306 senviva. Por preventi eventualajn postajn damag\u0302ojn la verkisto decidis segi g\u0302in kaj transporti apud sian farmodomon."}, {"text_idx": "#001936", "text": "Poste Pos\u030cka tranc\u0302is sufic\u0302e grandan pecon de la trunko, forigis g\u0302ian internaj\u0302on, metis sur g\u0302in fojnan tegmenton, ellaboris fenestretojn, pordon kaj ene arang\u0302is etan ejon. Li nomis g\u0302in Baublys, kies nomo plej vers\u0302ajne rilatas al pagana dio de abeloj Bubilas. En sia kverka ejo li ripozis kaj verkis. Sur la lignaj muroj li pendigis bildojn, estigis breton, sur kiu li lokis sian libraron. Estis loko ankau\u0306 por diversaj antikvaj\u0302oj, c\u0302ar serc\u0302ado kaj kolektado estis lia granda pasio."}, {"text_idx": "#001937", "text": "Post dek du jaroj Pos\u030cka decidis sammaniere ellabori la duan kverkan ejon nur iom pli etan por ene loki sian kolekton. Finfine ambau\u0306 kverkejoj farig\u0302is muzeoj kaj la famo pri tio ege disvastig\u0302is. Tiun unikan fenomenon priskribis la gazetaro de Vilnius kaj Varsovio. Homoj komencis amase venadi por propraokule percepti la neviditan."}, {"text_idx": "#001938", "text": "Post la morto de Pos\u030cka en 1830 la pasie kolektitaj antikvaj\u0302oj dissemig\u0302is tra Litovio, multaj eksponaj\u0302oj malaperis dum la unua mondmilito. Tamen tiu kverka muzeeto, hodiau\u0306 en vitraj ejoj, dau\u0306re ekzistas. C\u0302iujare g\u0302in vizitas c\u0302irkau\u0306 20 miloj da vizitantoj kaj c\u0302iuj miras pri tiu unika miraklo de la naturo."}, {"text_idx": "#001939", "text": "Interalie la \u201ekverkomanio\u201d disvastig\u0302is ankau\u0306 en apudaj lokoj. Kvar kilometrojn for de Bijotai situas vilag\u0302o Girdis\u030cke [girdis\u0302ke], en kies preg\u0302ejo de la Sankta Virgulino Maria de Neg\u0302o oni povas vidi alian kverkan miraklon \u2013 du flankajn altarojn."}, {"text_idx": "#001940", "text": "Onidire unikaj kaj originalaj altaroj aperis c\u0302i tie en 1928 danke al loka pastro Kazimieras Andriukaitis, kiu pasie s\u0302atis kaj mem iom studis arkitekturon. Li mem veturis al apudaj arbaroj serc\u0302i tau\u0306gajn kverkojn, sens\u0302eligis trunkojn kaj ellaboris eksterordinarajn altarojn. En la nic\u0302oj de tordig\u0302intaj branc\u0302oj li lokis bildojn kaj statuojn de sanktuloj. Sendube la pastro pruntis la \u201ekverkan\u201d ideon, en kiu pagana mitologio harmonias kun kristana kredo, el la proksime situanta kverka muzeo de la verkisto Pos\u030cka."}, {"text_idx": "#001941", "text": "Dau\u0306re falas en Slovakio la nombro de civitanoj geedzig\u0302intaj. En 1980 c\u0302. 48 % de la popolo vivis en geedza rilato, en 2011 nur 41 %."}, {"text_idx": "#001942", "text": "La eklezio atribuas tion al krizo de kredo kaj al materialisma vivmaniero. Fakuloj pri demografio tamen indikas la nombron de unumembraj mastrumoj kaj neformalan kunvivadon sen geedzig\u0302o."}, {"text_idx": "#001943", "text": "Amaskomunikiloj s\u0302atas perforton: c\u0302iutage aperas novaj\u0302oj pri incitado inter individuoj, agresaj\u0302oj en trafiko, rasismo, murdoj kaj militoj. La raportoj havigas al ni la impreson, ke agreso kaj perforto ege kreskas en la nuntempa socio."}, {"text_idx": "#001944", "text": "Tamen la granda plimulto de la sep miliardoj da log\u0302antoj sur la tero vivas en paco. Pro multaj migroebloj, ni turnas nian atenton precipe al fremduloj kaj inklinas kulpigi ilin pro tensioj kaj krimoj en nia c\u0302irkau\u0306aj\u0302o."}, {"text_idx": "#001945", "text": "Simila tendenco videblas c\u0302e c\u0302impanzoj. Ili surprize agresemas al samspecanoj, kiujn ili ne konas. Pli da bestoj mortas pro perforto ene de la specio ol inter diversaj specioj."}, {"text_idx": "#001946", "text": "Tamen la usona psikologo Steven Pinker asertas, ke neniam en la homa historio la homoj estis tiel pacemaj. Tion li celas pruvi per diversaj ciferoj."}, {"text_idx": "#001947", "text": "Ekzemple, en la mezepoka Anglio okazis jare po 41 murdoj inter 100 000 log\u0302antoj. Nuntempe tio reduktig\u0302as al 1,4."}, {"text_idx": "#001948", "text": "Dum la dua mondmilito la nombro de mortintoj en Germanio kaj Rusio estis po 140 je 100 000 log\u0302antoj. Oni emas kredi, ke la milito farig\u0302is rekordo pri mortigado. Tamen, petas Pinker, komparu kun la Hewa-socio en Nov-Gvineo, kie jare okazas po 700 murdoj je 100 000."}, {"text_idx": "#001949", "text": "Antropologoj taksas je 10 % la nombron de murdoj en la prahistorio, kvankam evidente oftas diskutoj pri la fidindeco de tiaj taksoj. Inter la nunaj t.n. primitivaj popoloj, iuj havas pli da murdoj ol en la plej dang\u0302eraj usonaj urboj."}, {"text_idx": "#001950", "text": "Aliflanke c\u0302e la tribo Amba en Ugando kaj la Anasazioj en Nov-Meksiko la nombro de murdoj estas malpli ol po du je 100 000."}, {"text_idx": "#001951", "text": "Jam en la 17a jarcento, la brita filozofo Thomas Hobbes opiniis, ke vivo sen socia ordo kaj hierarkio mallongas kaj brutalas. La nuntempulo Pinker konfirmas, ke la malkresko de perforto paralelas al la organiziteco de la socioj."}, {"text_idx": "#001953", "text": "Nova fenomeno estas terorismo, kiu pli kaj pli manifestig\u0302as, precipe post la ostag\u0302igado de israelaj atletoj en 1972. Kvankam kruelaj en siaj konsekvencoj, teroristoj kutime baraktas por pli da socia justo. En sia medio teroristoj ofte estas konsiderataj kiel socie respektindaj agantoj."}, {"text_idx": "#001954", "text": "Tamen se unuflanke la kvanto de fizikaj mortigoj falas, psikologiaj perfortoj plioftig\u0302as. Fenomeno rilata estas manko de fizika kontakto. Multaj batalantoj trovig\u0302as antau\u0306 komputila ekrano kaj povas tute konscie kaj senemocie okazigi plej terurajn detruojn ec\u0302 en alia mondoparto."}, {"text_idx": "#001955", "text": "Perforton plej ofte kau\u0306zas viroj, precipe junaj viroj. Tiu fenomeno ankorau\u0306 pli akre videblas c\u0302e c\u0302impanzoj kaj c\u0302e primitivaj triboj, kie la batalo estas nur tereno de maskloj."}, {"text_idx": "#001956", "text": "Sociologoj malkovris jenan regulon: ju pli da sameco inter viroj kaj virinoj en socio, des malpli da perforto. Tial elekti virinojn c\u0302e la pinto de internaciaj organizaj\u0302oj povus esti granda avantag\u0302o por interna harmonio."}, {"text_idx": "#001957", "text": "Do surprizas, ke en la sino de la diversaj pintaj Esperanto-organizaj\u0302oj g\u0302is nun mankas inoj en prezidanta rolo. C\u0302u elekti prezidantinojn povus influi al pli harmonia kunlaboro?"}, {"text_idx": "#001958", "text": "La nova Bildvortaro en Esperanto de Petro Desmet' kaj Jozefo Horvath bazig\u0302as sur la 6a eldono (2005) de la germana bildvortaro de Duden, same kiel la iama, de longe elc\u0302erpita, Esperanta Bildvortaro (1988) de Ru\u0308diger Eichholz bazig\u0302is sur la 2a eldono (1958) de tiu sama germana verko. Kompreneble, la nova esperanta verko bazig\u0302as certagrade ankau\u0306 sur la malnova esperanta verko, sed la germana originalo, same kiel la mondo, multe s\u0302ang\u0302ig\u0302is en preskau\u0306 duonjarcento: lau\u0306 la enkonduko, \u201emalpli ol kvarono el la terminoj estas komuna\u201d inter la du esperantaj eldonoj. Do, kiel konsilas la enkonduko, \u201ene forj\u0302etu la antau\u0306an eldonon\u201d, se hazarde vi havas g\u0302in."}, {"text_idx": "#001959", "text": "Post modesta kaj tre simpatia enkonduko la libro pritraktas la universon en 415 c\u0302apitroj, de 1 Atomo I g\u0302is 415 Borso. Tipa c\u0302apitro (la enkonduko uzas la vorton \u201etabulo\u201d!) konsistas el nigra-blanka au\u0306 unukolora bildo sur unu pag\u0302o kaj listo de numeritaj terminoj sur la apuda pag\u0302o. Nur 16 pag\u0302oj c\u0302e la fino estas koloraj. La libro do ne estas alloga por junaj infanoj, sed evidente tio ne estas g\u0302ia celo; g\u0302ia enhavo estas c\u0302efe teknika, ec\u0302 se temas pri teknikaj\u0302oj, ne malofte renkontataj en la c\u0302iutaga vivo. Tipaj ekzemploj estas:"}, {"text_idx": "#001960", "text": "\u2013 komandantejo (67.85) \u2013 de submars\u0302ipo; \u2013 batlinio (108.27) \u2013 en kriketo, sed la bildo ne tre similas al mia imago pri kriketo; eble temas pri germana kriketo! \u2013 koliziau\u0306to (126.22) \u2013 stranga vorto, eble, sed g\u0302i trovig\u0302is jam en Mil unuaj vortoj (1994); \u2013 s\u0302trebo (274.82) \u2013 parto de tegmenta truso; \u2013 jugo (305.17) \u2013 de elektra transformilo; \u2013 brigvela bumo; brigbumo (373.44) \u2013 en velstangaro de vels\u0302ipo."}, {"text_idx": "#001961", "text": "Temas do pri aferoj, kiujn oni probable konas au\u0306 rekonas, sed, vers\u0302ajne, ne povus tuj nomi, escepte se temas hazarde pri fako, pri kiu oni mem okupig\u0302as. Enestas, tamen, ankau\u0306 kelkaj tre bazaj terminoj, kiel \u201etenispilko\u201d (109.27) au\u0306 \u201ebus\u0302o\u201d (241.50), kaj aferoj preskau\u0306 tute seninteresaj, kiel \u201egrupeto da arboj; arbogrupo\u201d (84.61) (eble en alia lingvo estas pli interesa esprimo) au\u0306 la serio de \u201egermana monero de 1 cendo\u201d (60.38) g\u0302is \u201egermana monero de 2 eu\u0306roj\u201d (60.44). Samtempe, s\u0302ajne, mankas, bedau\u0306rinde, la plej fama monero de la historio, kiun la papago de la pirato Long-Johano Silver, en traduko de Grace Kirkwood, nomas: \u201eOkpecoj! Okpecoj! Okpecoj!\u201d"}, {"text_idx": "#001962", "text": "Plurloke oni konstatas la mirindan aktualecon de la nova Bildvortaro. Plutono (4.55) estas \u201enanoplanedo\u201d, kiel oni redifinis g\u0302in en au\u0306gusto 2006. Enestas \u201epos\u0302komputilo\u201d (407.26) kun \u201etus\u0302ekrano\u201d (407.30) kaj ankau\u0306 \u201etabulkomputilo\u201d (407.36), sed kun \u201eeniga grifelo\u201d (407.37); la bildoj de la germana originalo estis faritaj antau\u0306 la apero en januaro 2010 de iPad de Apple."}, {"text_idx": "#001964", "text": "C\u0302ar temas pri adapto de germana originalo, oni ne surprizig\u0302as pro la germana etoso en kelkaj bildoj kaj ec\u0302 la apero de germanaj vortoj en kelkaj bildoj. Enestas do \u201edirndlo\u201d (36.89), sed ne la tradicia skota kostumo. Eble, ankau\u0306 la \u201enokta amuzejo\u201d de c\u0302apitro 130, en kiu \u201estangodancistino\u201d prezentas sin, \u201ekluba kunulino\u201d gvate promenas kun \u201ekondomujo\u201d, kaj \u201ekliento\u201d proponas \u201eaprezbileton\u201d al \u201estriptizistino\u201d, portanta \u201ecicostelojn\u201d, malkas\u0302as germanan influon, c\u0302ar tia c\u0302apitro eble ne enestus, se la vortaro kreig\u0302us en lando kun kulturo malpli tolerema pri tiaj aferoj. C\u0302u tiu c\u0302apitro aperos ankau\u0306 en la araba kaj persa tradukoj, mi demandas min. Bons\u0302ance por la eventualaj adaptantoj, mankas c\u0302apitro pri putinejo, kvankam en Berlino tiaj establoj tiel normalig\u0302is, ke unu el ili reklamas en retpag\u0302aro apud siaj prezoj rabaton por klientoj, kiuj alvenas per biciklo au\u0306 publika transportilo. Lau\u0306dire."}, {"text_idx": "#001965", "text": "Ideale mi trastudus la tutan vortaron antau\u0306 ol raporti pri g\u0302i, sed mi ne volus tiel longe atendigi la redaktoron, do mi direktis min unuavice al kelkaj fakoj, kiuj iel koncernas min."}, {"text_idx": "#001966", "text": "Profesie mi estas dungita por esplori pri tradukado de komputilaj programoj. La terminoj de tiu fako, ec\u0302 se ili estus sufic\u0302e konataj por ricevi lokon en tia vortaro, apenau\u0306 estus bildigeblaj, sed la Bildvortaro havas kelkajn c\u0302apitrojn pri komputiloj. Tie la terminoj s\u0302ajnas al mi g\u0302enerale bonaj, sed mi trovis du dubindaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#001968", "text": "Kas\u0302memorilo (406.19). La traduko respondas al la teksto de la germana originalo. En PIV estas \u201estaplo\u201d, sed en la Komputada leksikono de Sergio Pokrovskij estas ja \u201ekas\u0302memoro\u201d. Staplo estas \u201ememorilo, kiu staras inter procesoro kaj pli granda, sed malpli rapida memorilo\u201d, lau\u0306 PIV2002, do oni atendus vidi g\u0302in en loko pli proksima ol la \u201ec\u0302efmemorilo\u201d al la \u201ec\u0302efprocesoro\u201d, sed en la bildo tute ne estas tiel."}, {"text_idx": "#001971", "text": "1. Bernardo, au\u0306toro de leginda blogo en , konsultis por mi la germanan eldonon de la Bildvortaro."}, {"text_idx": "#001973", "text": "En Alia lando, alia moro, novaj\u0302o el la afrika lando Nig\u0302erio (MONATO 2012/02, p. 16), lau\u0306 mi plej esencaj estas la rilatoj inter iuj s\u0302tatoj, kiuj estas c\u0302iuj membroj de UN kaj kiuj povas havi diversajn opiniojn."}, {"text_idx": "#001974", "text": "En Usono, Britio kaj iuj eu\u0306ropaj landoj oni opinias, ke samseksemo estas afero de persona, libera elekto. Kaj en Nig\u0302erio oni opinias, ke libera elekto ne validas por ekstravagancaj\u0302oj kaj perversaj\u0302oj. Miaj gefiloj demandis min, c\u0302u samseksemo estas ekstravaganca au\u0306 perversa. Mi enpensig\u0302is kaj respondis, ke se mi kaj panjo estus samseksemuloj, ni nun ne havus vin, karaj gefiloj."}, {"text_idx": "#001975", "text": "C\u0302i-printempon, pluvecan kaj presprovaj\u0302an, mi okupig\u0302is pri la finaj fazoj de du publikigaj\u0302oj: unue, dulingva antologio esperanta-angla, kiu malfermos al angleparolantoj \u2013 pli precize anglelegantoj \u2013 iom pri la ric\u0302o de esperanta kulturo, kaj due humura romano anglalingva, kiu, mi kredas, amuzos kaj ridigos. En la romano, cetere, fone aperas la internacia lingvo (ne komedie traktata, cetere)."}, {"text_idx": "#001976", "text": "Koincide estas, ke la du publikigaj\u0302oj au\u0306tobuse (kiel oni metaforas en la angla) aperas: oni longe kaj vane atendas (g\u0302enerale en la pluvo), g\u0302is subite aperas du. Cetere bonvole pardonu la krudan reklamadon ... sed indulgu mizeran verkemulon en malluma mansardo, kun nur kandeloj kaj du katoj por travivi la longajn noktojn. Hmm ... se tion vi kredos, ja c\u0302ion vi kredos."}, {"text_idx": "#001977", "text": "Tamen okupiteco pri vortoj dancantaj dum monatoj antau\u0306 la okuloj signifas, ke mi malatentis multon, kio okazis en la reala, do nefikcia, mondo. Tio inkluzivas ekzemple la financan krizon, la konstantajn kriojn, ke tiu au\u0306 alia nacia ekonomio estas kolapsonta, disponas nur pri du-tri tagoj por elmerdig\u0302i, ke necesas unuloke pli da fiska severo, aliloke malpli, ke necesas politika kaj financa kunfandig\u0302o por protekti la eu\u0306ron, ktp."}, {"text_idx": "#001978", "text": "Nu, mi ne pretendas kompreni ekonomiajn kaj financajn aferojn. Sed, revenante palpebrumante al la lumo de la nefikcia mondo, mi konscias, ke, same, nek niaj politikistoj nek niaj tiel nomataj fakuloj komprenas. Tio memorigas pri la s\u0302erco (c\u0302u vere s\u0302erco?), ke kie kunig\u0302as kvin ekonomikistoj, tie au\u0306deblas ses opinioj."}, {"text_idx": "#001979", "text": "Jes, bone, mi scias, ke tiel eblas s\u0302erci pri lingvistoj, muzikistoj, instruistoj: enmetu lau\u0306plac\u0302e ajnan profesion. Tamen de la eldiroj de lingvistoj ne dependas la vivo, la laboro, la bonstato de milionoj da homoj."}, {"text_idx": "#001981", "text": "Dume, ju pli persistas politikistoj, ke tiel au\u0306 tiel solveblas la krizo, des malpli mi emas ilin kredi. Mi sopiras \u2013 naive \u2013 pri honesta, kurag\u0302a politikisto, en kiu ajn lando, kiu au\u0306dacos diri, ke s\u0302i au\u0306 li, same kiel ni, ne komprenas, kio okazas, kiu agnoskos, ke suverenas monstro (en la pasinteco nutrata de politikistoj kaj bankistoj), kiu nun senbride kaj senkompate nin subtretas, kaj ke solvo sin prezentos probable ne intence, home au\u0306 politike, sed hazarde, cirkonstance au\u0306 koincide, pro felic\u0302a kunmeto de unuopaj eventoj ankorau\u0306 ne antau\u0306videblaj. Alivorte: fus\u0302e."}, {"text_idx": "#001982", "text": "Intertempe, dum mensogas politikistoj, pove pavante, kion faru ni etuloj, en niaj elektitaj diktatorecoj? Preskau\u0306 nia sola rimedo, krom revolucio, civila malobeo, manifestacioj, kus\u0302as c\u0302e la balotilo. Sed kiamaniere voc\u0302doni, se ni kredas la reprezentantojn de niaj politikaj partoj se ne friponoj do almenau\u0306 kretenoj?"}, {"text_idx": "#001983", "text": "Subteni c\u0302e la urnoj la samajn grasulojn, kiuj kondukis nin blinde en c\u0302i tiun krizon, ne eblas. Apogon ili ne meritas. Aliflanke, partopreni en preskau\u0306 la sola demokratia ago ankorau\u0306 alirebla al civitanoj \u2013 voc\u0302doni \u2013 s\u0302ajnas al mi nepraj\u0302o. Prie rezignu, kaj ni mesag\u0302as al la trompistoj, ke ni cedas al ili plenan liberecon fari kion ajn ili volas: nin ec\u0302 pli pisti, ekspluati, malhomigi."}, {"text_idx": "#001984", "text": "Pro tio ni serioze konsideru, se sur balotilo ne aperas kandidatoj tratrae fidindaj (kaj kiel certi?), c\u0302u meti kontrau\u0306 c\u0302iun nomon nek jes-krucon (kiel ni kutimas en Britio) nek prefero-ciferon sed la literon N. N signifu Ne, Neniu el vi ... c\u0302ar neniujn el vi ni taksas indaj decidi, agi, en nia nomo, la nomo de la popolo."}, {"text_idx": "#001985", "text": "Nur tiel, mi kredas, ni povos montri al nia politika elito, ke nepras reformo, nepras klarvideco, nepras honesto. Novaj moroj por novaj tempoj: ec\u0302 pli urg\u0302e bezonataj, c\u0302ar fundaj, al solvo de la ekonomia krizo."}, {"text_idx": "#001986", "text": "Au\u0306 c\u0302u mi denove fikciumas?"}, {"text_idx": "#001987", "text": "Okazis dum julio la plej granda mez-eu\u0306ropa literatura festivalo \u201eMonato de au\u0306tora legado\u201d. G\u0302i estis malfermita en la orient-slovaka metropolo Kos\u030cice [kos\u0302ice] (c\u0302. 400 km for de la c\u0302efurbo Bratislavo), kaj disvolvig\u0302is samtempe en tri aliaj urboj: Brno kaj Ostrava en C\u0302eh\u0302io, kaj Vroclavo en Pollando."}, {"text_idx": "#001988", "text": "Dumfestivale eblis konatig\u0302i kun 33 c\u0302eh\u0302aj kaj slovakaj au\u0306toroj kaj ankau\u0306 32 el Slovenio, kaj iliaj verkoj. La festivalon malfermis la c\u0302eh\u0302a tradukisto, poeto kaj publicisto Ondr\u030cej [ondrej] Buddeus kaj la slovena poetino kaj verkistino Vida Mokrin Pauer."}, {"text_idx": "#001989", "text": "G\u0302ojigis min trovi en MONATO (2012/07, p. 19) artikolon pri la birdoj, c\u0302ar tio estas relative malofta. Tamen la titolo kaj la unua alineo spegulas tro \u201ehoman\u201d vidpunkton pri la vivo de sovag\u0302aj animaloj g\u0302enerale. Ili ne s\u0302telas, atakas, forpelas, murdas, ili simple vivtenas sin lau\u0306 la naturaj \u201eleg\u0302oj\u201d! Aliflanke, la foto estas teknike kaj arte tre bela sed erariga pri la rabobirdo mem. Ne temas pri turfalko, sed pri nizo (Accipiter nisus), vers\u0302ajne ec\u0302 pri nizino ... Tiu rabobirdo ja c\u0302asas c\u0302efe birdojn dum la turfalko kaptas g\u0302enerale rong\u0302ulojn. Tiun lastan birdon ni ankau\u0306 ofte vidas lau\u0306longe de la au\u0306tovojoj, flugantan kiel sankta spirito. Ankau\u0306 bela bildo, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001990", "text": "Jam pasis unu jaro kaj kelkaj monatoj post la katastrofa tertremo kaj sekvanta cunamo, kiu forrabis c\u0302irkau\u0306 dudek mil vivojn la 11an de marto 2011 en la nord-orienta marborda regiono de Japanio. La inundo englutis multajn urbojn kaj vilag\u0302ojn, forrabis, frakasis kaj s\u0302ang\u0302is la tutan propraj\u0302on de la log\u0302antaro en nulvaloran rubaj\u0302on."}, {"text_idx": "#001991", "text": "La ministrejo pri medio supozis, ke la cunamo forprenis c\u0302irkau\u0306 kvin milionojn da tunoj da rubaj\u0302oj en la maron. Tiuj rubaj\u0302oj inkluzivas s\u0302ipojn, fis\u0302retojn, disrompitaj\u0302ojn de fabrikoj kaj domoj, au\u0306toj kaj c\u0302iaspecaj aj\u0302oj. Sepdek procentoj el ili sinkis en la c\u0302ebordan maron. Sed aliaj 30 %, t.e. unu kaj duono de milionoj da tunoj, ekflosis en Pacifikon. Ili, fortrenitaj de la marfluo kaj vento orienten, amase alproksimig\u0302as kaj alvenas al la marbordo de Nord-Ameriko, pli ol kvin mil kilometrojn for de Japanio."}, {"text_idx": "#001992", "text": "La log\u0302antaro de tiu marbordo en la s\u0302tatoj Alasko, Vas\u0302ingtono, Oregono kaj en Kanado nun propraokule ekvidas kaj eksentas la sekvon de la grandega cunamo."}, {"text_idx": "#001993", "text": "Komence de aprilo fis\u0302s\u0302ipo alflosis al Alasko, kaj g\u0302i estis subakvigita per kanono de la usona marborda gardistaro, c\u0302ar la drivanta s\u0302ipo metis aliajn s\u0302ipojn en dang\u0302eron."}, {"text_idx": "#001994", "text": "Iom poste junulo en la insulo Haida Gwaii (Brita Kolumbio, Kanado) trovis motorciklon Harley Davidson en kontenero. Lau\u0306 la registrita numero de la motorciklo li identigis g\u0302ian posedanton, log\u0302antan en iu de la cunamo trafita urbo. La posedanto ne volis denove havi la motorciklon, anstatau\u0306e li proponis donaci g\u0302in al la produkto-kompanio Harley Davidson. La kompanio akceptis la proponon kaj decidis ekspozicii tiun rustig\u0302intan motorciklon kiel rememorigilon de la katastrofo en sia muzeo en Milwaukee (Viskonsino, Usono)."}, {"text_idx": "#001995", "text": "En majo oni trovis piedpilkon kaj korbopilkon sur alaskaj marbordoj. Sur la pilkoj trovig\u0302is la nomoj de posedantoj, kaj oni baldau\u0306 identigis ilin, 15-jaran futbal-amantan knabon kaj korbopilkoklubon de iu mezlernejo en la urbo Kesen, trafita de la cunamo. En junio la membroj de tiu klubo ricevis kun miro kaj g\u0302ojo la pilkon, senditan de la trovinto. Kaj la futbalpilko baldau\u0306 reflugos al la knabo, finonte sian vojag\u0302on trans Pacifikon."}, {"text_idx": "#001997", "text": "Oni bezonos multege da mono por forigi tiujn rubaj\u0302ojn kaj purigi la marbordojn, kaj tio s\u0302arg\u0302os bug\u0302eton de s\u0302tataj registaroj."}, {"text_idx": "#001998", "text": "Lau\u0306 la internacia juro Japanio ne respondecas pri tiuj alflosantaj kaj albordig\u0302antaj rubaj\u0302oj, kiuj estis rezulto de nerezistebla forto de la naturo. Sed la japana registaro ne povas resti indiferenta antau\u0306 tiu amasego da rubaj\u0302oj, kiuj originis el Japanio."}, {"text_idx": "#001999", "text": "Murdoj, mankoj kaj misoj: demisias la c\u0302efo"}, {"text_idx": "#002000", "text": "Komence de julio la prezidanto de la konstituci-protekta oficejo en Germanio (Bundesamt fu\u0308r Verfassungsschutz au\u0306 sekreta servo) petis antau\u0306tempan liberigon el sia posteno. Kelkajn tagojn poste eksig\u0302is ankau\u0306 du regionaj c\u0302efoj de la sama servo."}, {"text_idx": "#002001", "text": "Heinz Fromm prezidis la oficejon ekde 2000. Malgrau\u0306 tio, ke ekde tiam la batalo kontrau\u0306 ekstremdekstrismo havis prioritaton, en 2000 okazis la unua el nau\u0306 murdoj farita de la rasisma terorgrupo NSU (Nationalsozialistischer Untergrund au\u0306 nacisocialisma subtera movado)."}, {"text_idx": "#002002", "text": "En 2007 okazis eksplodo en Kolonjo kaj oni kulpigis NSU-on. Publikaj instancoj, inkluzive de la konstituci-protekta oficejo, estus devintaj rekoni la ekstremdekstran fonon de la atenco. Sed ne estis tiel."}, {"text_idx": "#002003", "text": "Inter 2000 kaj 2006 okazis murdoj en diversaj urboj. La viktimoj estis c\u0302efe eksterlandanoj, ofte etkomercistoj, vendistoj de legomoj, floroj kaj de la turka specialaj\u0302o doner-kebabo, turnig\u0302anta rostata viando. Tial oni parolis pri la doner-murdoj."}, {"text_idx": "#002004", "text": "La atencoj c\u0302iuj similis. La krimuloj alproksimig\u0302is de malantau\u0306e kaj pafis el mallonga distanco en la kapon. Okazis en 2007 ankau\u0306 atenco kontrau\u0306 policanoj en la urbo Heilbronn [hajlbron]: mortis policistino. Memore al tiu oni instalis tabulon sen mencio pri ajna nazia terorismo."}, {"text_idx": "#002005", "text": "Enketistoj supozis kverelojn inter prostituitinoj au\u0306 narkotaj\u0302o-komercistoj, c\u0302antag\u0302on de mafiecaj bandoj, au\u0306 atencojn fare de la kurda laborista partio PKK. Politikistoj neis rasismon, dum atestintoj supozis dekstreman terorismon."}, {"text_idx": "#002006", "text": "En novembro 2011 du ekstremdekstraj krimuloj atakis bankon en Eisenach [a\u0301jzenah\u0302]. Kiam la polico volis aresti ilin, ili mortpafis sin. Poste oni trovis armilojn s\u0302telitajn de atakitaj policanoj."}, {"text_idx": "#002007", "text": "Pliajn armilojn oni trovis en bruligita domo, kie log\u0302is la du naziteroristoj. Tie oni trovis diskojn surhavantajn fotojn de la murditoj kaj ankau\u0306 konfesojn faritajn de la krimuloj. Tiel oni kunligis la rasismajn murdojn kun tiu de la policistino. Oni do starigis novan tiurilatan memortabulon."}, {"text_idx": "#002008", "text": "Evidentis, ke la konstitucio-protekta sekreta servo ne rikoltis informojn, kiuj estus malhelpintaj la murdojn. La publiko opiniis, ke temas pri paneo, ne pri simpla hazardo."}, {"text_idx": "#002009", "text": "Okazis plia afero. Kiam la NSU-bando estis malkovrita, iu en la konstituci-protekta oficejo neniigis la koncernajn dokumentojn. Pro tio, ankau\u0306 pro la murdoj, frue eksig\u0302is la prezidanto Fromm."}, {"text_idx": "#002010", "text": "Kulpas pri la afero iamezure la federaciismo en Germanio. Federacia oficejo ne konas la agentojn en la diversaj regionoj, la t.n. landoj. Siaflanke la landaj oficejoj ne inters\u0302ang\u0302as informojn. Kunlaboro tia estas leg\u0302e malpermesata."}, {"text_idx": "#002011", "text": "Karto por enmigrintoj el landoj, kiuj ne membras en Eu\u0306ropa Unio (MONATO, 2011/04, p. 8), ig\u0302is unujara la 1an de julio. Ne okazis tro granda alfluo de petoj, tamen 1921 personoj provis tiumaniere ricevi restadpermeson en Au\u0306strio. Pozitivan respondon ricevis 1522 kandidatoj."}, {"text_idx": "#002012", "text": "Vers\u0302ajne la nombro kreskos, c\u0302ar nun ankau\u0306 personoj en mankoprofesioj kiel lignaj\u0302istoj, veldistoj kaj diplomitaj flegistoj povas ricevi la t.n. rug\u0302a-blanka-rug\u0302an \u2013 karton."}, {"text_idx": "#002013", "text": "La karto ebligas al altkvalifikitaj personoj kaj gvidaj fakuloj ricevi laborlokon en Au\u0306strio, se ili atingas sufic\u0302e da poentoj en listo de kriterioj. Por tio gravas la profesia kvalifiko, grado de klereco, lingvoscioj kaj ag\u0302o."}, {"text_idx": "#002014", "text": "Rilate profesiojn staras c\u0302ekape direktoroj (397), poste teknikistoj kaj softvaro-ing\u0302enieroj (221). Trian lokon okupas elitaj sportistoj (116). Pri devenlandoj: unualoke estas Rusio (164), sekvata de Bosnio-Hercegovino (158) kaj Usono (150)."}, {"text_idx": "#002015", "text": "Roberto Pigro transprenas la sciencan stafeton"}, {"text_idx": "#002016", "text": "Jam de kelkaj monatoj nia kunlaboranto Roberto Pigro, unu el la plej fervoraj verkantoj de MONATO, redaktas la artikolojn de la rubriko \u201eScienco\u201d. La eldonejo decidis nun oficialigi tiun kunlaboradon kaj jen prezentas la novan redaktoron al vi."}, {"text_idx": "#002017", "text": "Roberto Pigro estas italo, sed ekde 2004 vivas en Kipro kune kun sia greka edzino kaj ilia ital-grek-kipra 4-jara infano. Li doktorig\u0302is pri la tiel nomataj sciencoj de la antikveco en Udine en la jaro 2007. Li tamen interesig\u0302as ege pri iu ajn scienca temo, precipe geologio (tertremoj, maro, vulkanoj) kaj astronomio, kaj estas membro/simpatianto de la astronomia societo de Limasolo, kiu organizas de tempo al tempo noktajn observojn kaj aliajn eventojn. Lastatempe li partoprenis konferencon pri la teorio de la relativeco kaj li estas abonanto de pluraj italaj sciencaj revuoj, kiujn li legas pasie!"}, {"text_idx": "#002018", "text": "La nova redaktoro ac\u0302etas librojn pri diversaj sciencaj temoj, sed c\u0302iam skribitajn en plisimpligita, populariga lingvo, tiel ke c\u0302iuj povos kompreni. Tion faras ekzemple en Italio scienculoj kiel Piero Angela kaj Margherita Hack: ne hazarde iliaj libroj estas tie inter la plej vendataj. Li ne s\u0302atas sciencon nealireblan al \u201esimplaj\u201d personoj kaj tiun emon li volas apliki ankau\u0306 al la scienca rubriko de nia magazino: c\u0302iu leganto devas havi la eblon kompreni pri kio la artikolo temas ... Roberto Pigro skribis al MONATO: \u201eMi opinias, ke sciencaj eventoj c\u0302irkau\u0306volvas nin c\u0302iujn en la c\u0302iutaga vivo, kaj ke ilin kompreni estas pli facile ol ni imagas. Sufic\u0302as uzi tau\u0306gan lingvaj\u0302on kaj havi paciencon ...\u201d"}, {"text_idx": "#002019", "text": "Pri la uzo de la tau\u0306ga lingvaj\u0302o fare de Roberto Pigro ni ne dubas. La paciencon MONATO varme deziras al li!"}, {"text_idx": "#002020", "text": "Bakalau\u0306rig\u0302i \u2013 t.e. en Francio akiri lernejfinan abiturientan diplomon \u2013 okupas gravan lokon en la tiea socio. La diplomo ebligas eniron al universitato kaj rolas kiel atesto pri bona studfino."}, {"text_idx": "#002021", "text": "G\u0302i estas iel simbolo de sukceso, kaj gepatroj taksas g\u0302in multe pli grava ol g\u0302i fakte estas. Antau\u0306 20 jaroj la ministro pri instruado celis, ke almenau\u0306 80 % el finstudintaj gimnazianoj sukcese akiru la diplomon."}, {"text_idx": "#002023", "text": "Estas du partoj: skriba kaj parola. Kandidato ekzamenig\u0302as pri la francaj lingvo kaj literaturo ne en la lasta sed en la antau\u0306lasta jaro de gimnazia studado."}, {"text_idx": "#002024", "text": "Lastatempe la ministerio pri instruado komisiis al instruistino kaj j\u0302urnalisto, Martine Marie Muller, priraporti c\u0302i tiun parton de la ekzameno."}, {"text_idx": "#002025", "text": "Frapis s\u0302in la socia diferenco inter samgeneraciaj liceanoj. Junuloj, kiujn s\u0302i ekzamenis, devenis de du liceoj: publika liceo en popola kvartalo de Parizo, kaj privata franc-usona liceo en pli ric\u0302a kvartalo."}, {"text_idx": "#002026", "text": "S\u0302i observis miskonojn c\u0302e ambau\u0306 grupoj, ekzemple c\u0302e liceano, kiu asertis, ke la verkisto Honore\u0301 de Balzac aktivis en la 18a jarcento (fakte la 19a), au\u0306 ke Victor Hugo \u201erompis kablon\u201d kontrau\u0306 Napoleono la 3a \u2013 junulara slango por eldiri, ke iu perdis memregadon."}, {"text_idx": "#002027", "text": "Muller notis, ke ne c\u0302iuj gejunuloj primajstris la francan lingvon: kelkaj grave miskonjugaciis francajn verbojn. Sed plej s\u0302okis, ke liceanoj el la malric\u0302a kvartalo ofte fus\u0302is la lingvon kaj montris sin malkapablaj klare paroli kaj esprimi personan penson."}, {"text_idx": "#002028", "text": "Male, liceanoj el la privata liceo parolis kun facileco, memfido, kaj bone uzis la lingvon, kio tutcerte provizis ilin per pli da poentoj en la ekzameno. Lau\u0306 Muller, la diferencoj inter la du grupoj rezultas el hejmaj sociaj medioj."}, {"text_idx": "#002029", "text": "\u201eTiuj junuloj montras ne tion, kion ili lernis, sed tion, kio ili socie estas\u201d, raportis Muller. \u201eMi havis la impreson, ke mi pritaksas ne ilin, sed iliajn gepatrojn. La pli bonan nivelon de la dua grupo havigas ne la lerneja sistemo, sed la devena socia medio.\u201d"}, {"text_idx": "#002030", "text": "Jam de multaj jaroj oni scias pri tiaj diferencoj . Tamen s\u0302ang\u0302ig\u0302as nenio. Ke la lerneja sistemo donu al c\u0302iu egalajn s\u0302ancojn, bone konscias la nova franca prezidanto Franc\u0327ois Hollande. Vers\u0302ajne tamen mankas sufic\u0302e da mono por enkonduki reformojn."}, {"text_idx": "#002031", "text": "Mi j\u0302us legis la artikolon de Walter Klag, plac\u0302an, sed eraran. Kutime turfalkoj (Falco tinnunculus) c\u0302asas rong\u0302uletojn, gvatante ilin dum senmova restado en la aero kun vibrantaj flugiloj. Tamen, kiam ili log\u0302as en urboj, ili povas c\u0302asi ankau\u0306 birdetojn, sed nur surgrundajn. La rabobirdo, kiu akrobate postflugas birdetojn tra arboj, heg\u0302oj kaj g\u0302ardenoj, estas nizo (Accipiter nisus). Tion konfirmas la bonega foto de s-ro Klag. La flava iriso (tiu de turfalko estus malhela), la hela linieto super la okuloj, la dorsa koloro, la lau\u0306larg\u0302e striita ventro estas tipaj markoj de eu\u0306ropa nizo."}, {"text_idx": "#002032", "text": "\u201eViktor, s\u0302i estis nur dudekjara. Kial vi agis tiamaniere?\u201d flustras Milena kaj turnas sian kapon flanken."}, {"text_idx": "#002033", "text": "Viktor veturigas kaj silentas. Kion li diru? Kiel klarigi al Milena? S\u0302i ec\u0302 ne deziris au\u0306skulti lin. Jam du tagojn la telefono hejme ne c\u0302esis sonori. Viktor ne levis la au\u0306skultilon, sed Milena levis g\u0302in kaj c\u0302iam per glacia voc\u0302o s\u0302i diris:"}, {"text_idx": "#002034", "text": "De la alia flanko oni pri io demandis al s\u0302i."}, {"text_idx": "#002035", "text": "\u201eNe. C\u0302i tie ne log\u0302as profesoro Kitev\u201d, respondis s\u0302i kaj rigardis al Viktor, sed li senmova sidis sur la kanapo, strabanta la televidilon. Li kaj Milena estis kiel ombroj en la domo, kiuj ne parolis unu kun la alia. Matene ili atendis unu la alian antau\u0306 la banejo kiel kunlog\u0302antoj, kiuj ne konas unu la alian. Unue en la banejon eniris Milena, kaj dum la akvo el la dus\u0302o susuris, Viktor sidis c\u0302e la eta tablo sur la teraso, trinkis kafon kaj fumis."}, {"text_idx": "#002036", "text": "La au\u0306tuna suno provis trabori la grizajn nubojn. La suno aperis por sekundo kaj denove malaperis, kvazau\u0306 g\u0302i kas\u0302us sin malantau\u0306 peza kurteno, kaj neniu sciis kiom longe g\u0302i restos tie, c\u0302u tutan horon, au\u0306 eble dum la tuta tago. La c\u0302irkau\u0306aj\u0302o de la domoj similis al grafikaj\u0302o. Estis prema urba pejzag\u0302o, pentrita grizkolore, kaj sur g\u0302ia fono strange elstaris la multetag\u0302aj domoj, la nigraj arboj kun nudaj branc\u0302oj, la rapide trapasantaj tramoj. Viktor sidis c\u0302e la tablo, fumis kaj rigardis eksteren, tamen foje-foje li sentis, ke li ne observas la pejzag\u0302on, sed lia rigardo fiksas ian malproksiman imagitan punkton."}, {"text_idx": "#002037", "text": "Milena eliras el la banejo. Li au\u0306das, kiel s\u0302i malfermas la pordon kaj eniras la c\u0302ambron. S\u0302i surhavas blankan molan banmantelon kun kapuc\u0302o. Milena faras kelkajn pas\u0302ojn, ekstaras c\u0302e la vestos\u0302ranko kaj komencas sekigi sin. S\u0302i deprenas la kapuc\u0302on kaj per eta tuko atente sekigas sian nigran hararon, kiu similas al nigra birda flugilo. Akvaj gutoj rosigas s\u0302ian glatan frunton. S\u0302iaj brovoj estas malsekaj. S\u0302ia blua rigardo vagas al la plafono. Milena ne rigardas Viktoron, kiu sidas sur la teraso, dorse al s\u0302i. S\u0302i kondutas tiel, kvazau\u0306 s\u0302i estus sola ne nur en la c\u0302ambro, sed en la tuta domo. Post la sekigo de la hararo kaj la vizag\u0302o, Milena malrapide demetas la banmantelon kaj j\u0302etas g\u0302in sur la seg\u0302on. S\u0302i restas nuda. Viktor ne rigardas s\u0302in, sed en tiu c\u0302i momento li sentas, kiom alloga estas s\u0302ia nuda korpo, kiu odoras je mento. Kiom glataj kaj rondaj estas s\u0302iaj s\u0302ultroj, s\u0302iaj mamoj, s\u0302ia ventro, s\u0302iaj femuroj. Viktor sentas la varmon de s\u0302ia korpo."}, {"text_idx": "#002038", "text": "Milena sekigas sian korpon kaj komencas vesti sin. S\u0302i surmetas la kalsonojn, la mamzonon, la bluzon, la jupon ... S\u0302ajnas al Viktor, ke tiun c\u0302i riton de la vestado s\u0302i faras malrapide kaj precize por eksciti lin. Milena bone scias, ke ec\u0302 dorse Viktor bone sentas c\u0302iun s\u0302ian movon. Jam vestita s\u0302i eliras sur la terason."}, {"text_idx": "#002039", "text": "\u201eLa kafo estas preta\u201d, diras Viktor, sed Milena silentas."}, {"text_idx": "#002040", "text": "S\u0302i prenas la kafujon kaj plenigas sian glason per kafo kaj eksidas c\u0302e la tablo. S\u0302i bruligas cigaredon kaj alrigardas la grizajn nubojn, malantau\u0306 kiuj kas\u0302as sin la suno."}, {"text_idx": "#002041", "text": "Eble en tiu c\u0302i momento s\u0302i demandas sin, c\u0302u la suno aperos au\u0306 dum la tuta tago g\u0302i restos kas\u0302ita malantau\u0306 la pezaj nuboj. Milena fortrinkas la kafon, starig\u0302as, iras al la spegulo en la c\u0302ambro kaj komencas s\u0302minki sin. Per s\u0302minkokrajono s\u0302i emfazas la profundon de siaj okuloj kaj siajn humidajn molajn lipojn. Poste s\u0302i surmetas sian pluvmantelon, prenas sian mansakon kaj eliras. S\u0302i diras ne \u201eg\u0302isrevido\u201d, nek \u201eadiau\u0306\u201d kaj ec\u0302 ne alrigardas Viktoron. Li restas sidanta sur la teraso c\u0302e la eta tablo, rigardanta al ia malproksima imagita punkto. Nun li eksentas la silenton. La silento kvazau\u0306 pezas. Jam estas tempo, ke ankau\u0306 li preparu sin. Li eniras la banejon, banig\u0302as, razas sin, sed c\u0302ion li faras au\u0306tomate. Liaj pensoj vagas ien. Li ne certas, c\u0302u li meditas pri io au\u0306 tra lia konscio trakuras nur apartaj vortoj, vizag\u0302oj, pasintaj tagoj ..."}, {"text_idx": "#002042", "text": "Li sentas sin elc\u0302erpita. Li vestas sin: c\u0302emizo, pantalono, kravato, jako ... Li kvazau\u0306 kirasas sin en maloportunaj metalaj vestoj. Li ekiras. Ekstere la suno sukcesis por iom da tempo trabori la nubojn, kaj nun g\u0302i lumas kiel flava lanterno ie tre alte."}, {"text_idx": "#002043", "text": "Vespere okazas la samo. Milena antau\u0306 li revenas el la laborejo. S\u0302i sidas en la c\u0302ambro antau\u0306 la televidilo kaj spektas la novaj\u0302ojn. Viktor malfermas la pordon kaj eniras. Li diras:"}, {"text_idx": "#002044", "text": "Sed Milena ne respondas kaj ec\u0302 ne alrigardas lin. Li ekstaras c\u0302e s\u0302i, deziras alparoli s\u0302in, demandi s\u0302in pri io. Li devas denove klarigi al s\u0302i, diri, ke ne estas tiel, kiel la j\u0302urnalistoj skribis en la j\u0302urnaloj kaj kiel oni diris en la televizio. Li jam centfoje rakontis c\u0302ion al Milena, tamen s\u0302i ne au\u0306skultas lin kaj dau\u0306re rigardas lin kun mals\u0302ato kaj nau\u0306zo."}, {"text_idx": "#002045", "text": "Li staras en la mezo de la c\u0302ambro kiel monumento. Li ne scias kion fari. Li havas emon pri nenio, ne deziras spekti televizion, nek au\u0306skulti radion, nek legi. Li alrigardas al la tablo en la c\u0302ambro kaj rimarkas sur g\u0302i j\u0302urnalon, iun taggazeton. G\u0302i estas tiel metita sur la tablon, ke li nepre rimarku g\u0302in. Sur la unua pag\u0302o per grandaj literoj estis skribite: \u201eStudentino estis delogita de profesoro kaj poste s\u0302i mortigis sin.\u201d"}, {"text_idx": "#002046", "text": "Viktor ne povas reteni sin kaj diras:"}, {"text_idx": "#002047", "text": "Li prenas la j\u0302urnalon kaj diss\u0302iras g\u0302in. Milena turnas la kapon kaj rigardas lin mals\u0302ate. Viktor ekstaras antau\u0306 s\u0302i. Li deziras denove diri al s\u0302i, ke tio c\u0302i estas nau\u0306za atako kontrau\u0306 li, ke tio estas fia kalumnio, kiun tre lerte organizis liaj kontrau\u0306uloj, kiuj deziras ruinigi lian vivon kaj neniigi lin. Eble la vorto \u201edeziras\u201d ne estas preciza. Li jam estas tute neniigita. Lia vivo estas disbatita. Lia familio ankau\u0306. Kio ankorau\u0306 atendas lin? Li havas la teruran senton, ke iu pus\u0302is lin de alta s\u0302tuparo kaj nun li rulig\u0302as sur la s\u0302tupoj sen halto. Neniu scias, kiom da tempo li rulig\u0302os tiel. La s\u0302tuparo estas tre alta. La sola homo, kiu devas kompreni lin, kiu devas kredi al li, estas Milena, lia edzino, sed s\u0302i ne deziras ec\u0302 alrigardi lin, kvazau\u0306 neniam dum la tuta vivo s\u0302i estus vidinta lin."}, {"text_idx": "#002048", "text": "Viktor konatig\u0302is kun Milena, kiam ambau\u0306 estis gestudentoj. Tiam ili log\u0302is en eta subtegmenteja log\u0302ejo, kie vintre ili frostis kiel hundoj. Li kaj Milena studis por la ekzamenoj, vestitaj en manteloj kun s\u0302aloj. Vespere, kiam ili enlitig\u0302is en la mallarg\u0302a lito, ili forte brakumis unu la alian por iomete varmig\u0302i. Viktor prenis la etajn manojn de Milena, kiuj similis al frostig\u0302intaj paseroj, kaj varmigis ilin per sia spiro. Tiam li kaj s\u0302i estis kiel unu homo, ili kvazau\u0306 havis unu komunan koron, kiu ritme batis."}, {"text_idx": "#002049", "text": "Tiam foje Viktor malbone fartis, havis febron, tremis kiel tremolo. Milena kolektis c\u0302iujn dormkovrilojn kaj kovris lin, sed liaj dentoj dau\u0306re klakis pro la febro. S\u0302i infuzis teon, donis al li kuracilon, aspirinon, la solan kuracilon, kiu estis en la log\u0302ejo. Milena iris serc\u0302i kuraciston. Post dudek minutoj s\u0302i revenis kun kuracisto. Viktor ne komprenis, kie Milena trovis la doktoron. Eble li log\u0302as en la domo, kaj Milena sukcesis konvinki lin veni. La doktoro preskribis kuracilojn, kaj Milena tuj kuris ac\u0302eti ilin. Kiam s\u0302i revenis, s\u0302i dau\u0306rigis infuzi teon, doni al Viktor kuracilojn, kaj dum la tuta tempo s\u0302i sidis apud la lito kaj karesis lian varman s\u0302vitantan frunton. Kaj nun s\u0302i ne deziras ec\u0302 rigardi lin, nek au\u0306di lin."}, {"text_idx": "#002050", "text": "\u201eC\u0302u ni vespermang\u0302os?\u201d demandas Viktor."}, {"text_idx": "#002051", "text": "\u201eMi ne estas malsata\u201d, respondas seke Milena."}, {"text_idx": "#002052", "text": "Viktor iras en la kuirejon kaj prenas botelon da vodko. Li vers\u0302as iom da vodko en glason kaj eksidas c\u0302e la tablo. Li trinkas, sed ne havas emon trinki. Neniam li s\u0302atis alkoholaj\u0302on kaj neniam emis trinki sola. Kiam li estis kun amikoj, li trinkis iomete, sed sola neniam. Nun li provas trinki ankorau\u0306 unu gluton, sed li lasas la glason kaj enrigardas en la fridujon. Nenio estas por vespermang\u0302o. C\u0302u dum la lastaj tagoj Milena mang\u0302as au\u0306 ne? Li tranc\u0302as por si panpecon, s\u0302miras g\u0302in per butero kaj metas sur la pantranc\u0302aj\u0302on du salampecojn. Eble tio sufic\u0302as. Ankorau\u0306 iomete li restas en la kuirejo c\u0302e la tablo kun netrinkita glaso, plena de vodko. Poste li ekstaras, estingas la lampon kaj iras en la dormc\u0302ambron. Milena dormas en alia c\u0302ambro sur la kanapo, antau\u0306 la televidilo. Li malvestig\u0302as kaj kus\u0302as en la malluma c\u0302ambro. Lia rigardo estas direktita al la plafono. Ekstere la stratlampoj j\u0302etas palan citronan lumon. Li ne s\u0302atas la fenestrokurtenojn. Li alkutimig\u0302is dormi c\u0302e duonlumo. Milena tamen povas dormi, nur kiam en la c\u0302ambro estas plena mallumo, kaj antau\u0306 la enlitig\u0302o s\u0302i c\u0302iam diligente kaj precize tiras la du dikajn fenestrokurtenojn."}, {"text_idx": "#002053", "text": "Viktor kus\u0302as kaj meditas pri Tanja. Li ne povas klarigi al si mem, kiel okazis tio. Tanja estis lia studentino, kaj s\u0302i mortigis sin. S\u0302i saltis de la dekkvina etag\u0302o de alta domo. Oni diris, ke Tanja mortigis sin, c\u0302ar s\u0302i amis Viktoron. La j\u0302urnaloj skribis, kaj la televizio anoncis tion. En la tago, kiam Tanja mortigis sin, la telefono en la domo de Viktor ne c\u0302esis sonori. Estis vero, ke Viktor kelkfoje renkontig\u0302is kun Tanja. Ja, li konsultis s\u0302in pri la diplomlaboro, kaj Tanja venis en lian kabineton en la universitato por priparoli kun li la problemojn de la diplomlaboro."}, {"text_idx": "#002054", "text": "Viktor vekig\u0302as. Lia kapo pezas. Li iras en la kuirejon por prepari kafon, sed li miras, la kafo jam estas preparita. Hodiau\u0306 Milena pli frue vekig\u0302is kaj preparis g\u0302in. Li vers\u0302as kafon en la tason kaj eliras sur la terason por trinki g\u0302in kaj bruligi la unuan cigaredon por tiu c\u0302i tago. Milena jam estas sur la teraso. Vers\u0302ajne s\u0302i tro frue vekig\u0302is. S\u0302ia hararo estas humida, do s\u0302i jam banis sin. Milena estas vestita kaj preta por eliri. Viktor eksidas silente kaj bruligas la cigaredon, rigardas tra la fenestro. Hodiau\u0306 la tago estas pli klara. La pezaj nuboj jam ne estas, kaj la suno brilas. Blovas malforta vento. Estas suna au\u0306tuna tago."}, {"text_idx": "#002055", "text": "\u201eNi devas ekiri\u201d, diras subite Milena."}, {"text_idx": "#002056", "text": "Viktor levas la kapon kaj mire alrigardas s\u0302in."}, {"text_idx": "#002057", "text": "\u201eHodiau\u0306 estos la entombigo de Tanja.\u201d"}, {"text_idx": "#002058", "text": "\u201eVi estis s\u0302ia profesoro, kaj vi devas c\u0302eesti\u201d, diras Milena."}, {"text_idx": "#002059", "text": "Viktor sentas sin embarasita; li ne scias kion respondi al Milena."}, {"text_idx": "#002060", "text": "\u201eMi estos kun vi\u201d, diras s\u0302i."}, {"text_idx": "#002061", "text": "Ambau\u0306 eliras el la domo kaj eniras la au\u0306ton. Viktor funkciigas la au\u0306ton. Milena sidas apud li. Ili ambau\u0306 rigardas al du diversaj direktoj, al iuj malproksimaj imagitaj punktoj."}, {"text_idx": "#002062", "text": "Antau\u0306 du jaroj ni eklog\u0302is en \u201eturka\u201d kvartalo de nia urbo Antverpeno (Belgio). Tiu kromnomo datig\u0302as el periodo, kiam turkoj estis tie la plimulto. Intertempe la konsisto de la log\u0302antaro ig\u0302is pli ekvilibra mikso de au\u0306toktonoj kaj neau\u0306toktonoj."}, {"text_idx": "#002063", "text": "Ni s\u0302atas tie log\u0302i. La turkoj ege c\u0302armas. Iam iu koliziis kontrau\u0306 mia parkumita au\u0306to kaj forfug\u0302is. Sed mia turka najbaro rapidis al mia apartamento kun la notita numerplato kaj por mencii, ke li pretas atesti."}, {"text_idx": "#002064", "text": "La plimulto de la butikistoj estas turkoj. Ofte jam estas turkaj klientoj en la butiko, kiam mi envenas, kaj ili parolas inter si la turkan. Tuj la konversacio haltas kaj ili servas min en la nederlanda."}, {"text_idx": "#002065", "text": "Oni g\u0302entilas, sed kontakto fakte mankas. Nia kvartalo tre viglas: oni organizas plej diversajn aktivecojn por pliproksimigi la log\u0302antojn. Ni konatig\u0302is jam kun multaj novaj najbaroj ... sed turkan amikon ni ne havas."}, {"text_idx": "#002066", "text": "Kiam mia edzino kaj mi ankorau\u0306 instruis en respektive meza kaj baza lernejoj, ni spertis, ke malfacilas mobilizi gepatrojn de turkaj kaj marokanaj familioj por lernejaj arang\u0302oj. La rilatoj bonas, sed ni alfrontis la distancemon de tiuj gepatroj."}, {"text_idx": "#002067", "text": "Malgrau\u0306 multjara kunvivado la islamanoj restas por ni plejofte fremduloj. S\u0302ajnas, ke ili timas perdi la identecon kaj strec\u0302ite enfermas sin en sia socio."}, {"text_idx": "#002068", "text": "Ekzistas kvartaloj, log\u0302ataj precipe de neau\u0306toktonoj, kie agreso kaj perforto furoras. Kiam mi ankorau\u0306 estis infano kaj kiam islamaj gastlaboristoj ankorau\u0306 mankis en nia urbo, tiam ekzistis kvartaloj, kiujn ni nepre evitu, c\u0302ar, lau\u0306 miaj gepatroj, dang\u0302eraj."}, {"text_idx": "#002069", "text": "Nun aldonig\u0302as la fakto, ke multaj islamanoj parolas por ni nekompreneblan lingvon. Tio evidente helpas kreskigi fobion. La strec\u0302itecoj kun islamanoj rapide kreskas en Eu\u0306ropo. C\u0302u eblas pliproksimig\u0302i, kiam ni ne konas islamanojn kaj ili ne konas nin?"}, {"text_idx": "#002070", "text": "Supozeble nur tiuj, kiuj bone konas la du tradiciojn sukcesos iel trarompi tiun muron. Ahmed Marcouch estas unu el tiuj esceptuloj kaj liaj ideoj kaj konsiloj povus kontribui al pli bona interkomprenig\u0302o."}, {"text_idx": "#002071", "text": "Marcouch naskig\u0302is en Maroko en 1969 kaj \u2013 dekjara \u2013 eklog\u0302is en Nederlando. Li laboris i.a. kiel flegisto kaj policisto kaj finfine farig\u0302is gvidanto (kvazau\u0306 vic-urbestro) de la urboparto Slotervaart en Amsterdamo. Nuntempe li estas parlamentano de la maldekstra socialdemokrata Partio de la Laboro."}, {"text_idx": "#002072", "text": "Kiel prezidanto de Slotervaart, li strebis kompreni la strec\u0302itecojn, kondamnante neniun. Li malkovris, ke islamaj universitatanoj estas instruataj science, sed konservas tabuon pri religiaj temoj, kvankam la unua ordono de la korano estas Ikra, lernu, instruu."}, {"text_idx": "#002073", "text": "Por lerni kaj instrui necesas ankau\u0306 esplori kaj studi c\u0302ion ajn sen limigo. Ec\u0302 se la racio ne povas respondi c\u0302iujn demandojn, tio ne malhelpu islamajn intelektulojn pristudi ion ajn."}, {"text_idx": "#002074", "text": "Do Marcouch voc\u0302donis por malpermesi s\u0302oh\u0302tado-n, c\u0302ar nuntempe ekzistas pli bonaj ebloj por buc\u0302i beston kun minimuma doloro. Religio sekvu la intencon de la profeto kaj ne ritojn ne plu konvenajn."}, {"text_idx": "#002075", "text": "Marcouch riproc\u0302as al sociaj zorgantoj, ke ili provas solvi la problemojn de junuloj. Ili instigu al junuloj mem solvi siajn problemojn. Fojfoje necesas helpanto, sed tiu konduku la problemjunulojn al memstareco."}, {"text_idx": "#002076", "text": "Marcouch lau\u0306eble helpas al gejoj rezisti al diskriminacio, kiun ili ofte spertas en islamaj societoj, c\u0302ar, lau\u0306 li, la korano spiras mizerikordon por c\u0302iaj homoj."}, {"text_idx": "#002077", "text": "En iuj mezlernejoj en Antverpeno furoris la portado de kaptukoj. Evidentig\u0302is premo por tiuj, kiuj ne portis g\u0302in. La gvidantoj de lernejoj en Antverpeno kune decidis en 2011 malpermesi kaptukojn en lernejoj escepte dum kursoj pri religio."}, {"text_idx": "#002078", "text": "Marcouch kontrau\u0306e opinias, ke pro tia malpermeso la lernantoj nervozig\u0302as same kiel la instruistoj, kaj la direktoroj nervozig\u0302is pro blinda kredo je religiaj devigoj. Li opinias, ke nur ripetaj argumentoj povas iam solvi la problemon."}, {"text_idx": "#002079", "text": "Lau\u0306 li la instancoj c\u0302ial sciigu al virinoj, ke ili povas akiri helpon, se oni ilin devigas porti kaptukon au\u0306 burkon, au\u0306 okaze de perforta mistrakto. Virinoj konu la alternativojn por eventuale ec\u0302 fug\u0302i, se tio montrig\u0302as la sola solvo. Sed, se virino konscie portas vestaj\u0302ojn konforme al sia religia konvinko, oni tion respektu."}, {"text_idx": "#002080", "text": "Homoj kiel Marcouch sendube povas plibonigi la interhomajn rilatojn en la nunaj demokratioj. Tamen por mi la kerna demando restas: mi ne komprenas, kial religiaj gvidantoj tiom strebas konservi ritojn, kiuj estis senchavaj antau\u0306 multaj jarcentoj, sed kiuj nun farig\u0302is sensencaj. Tion ankau\u0306 Marcouch ne respondis."}, {"text_idx": "#002082", "text": "La jaro 2012 estas por s\u0302atantoj de sporto la jaro de Olimpiaj Ludoj. Tiu evento lamigis la belan urbon Londono dum tempodau\u0306ro de preskau\u0306 monato. Tamen komence de julio Londono estis trankvila urbo kun ne tro da bruo kaj g\u0302eno de au\u0306toj."}, {"text_idx": "#002083", "text": "Iom da suno, kvankam febla, donas bonan senton, kaj la promenado tra stratoj de la granda urbo ig\u0302as agrabla kaj interesa. Monda urbo, multkolora pro homoj el diversaj lokoj en la mondo, c\u0302iuj babilantaj iun formon de la angla. Ne c\u0302iam estas same facile, kiam oni eniras butikon, kompreni la vendiston, kiu lau\u0306 koloro ne estas lokulo."}, {"text_idx": "#002084", "text": "Londono kun siaj parkoj kaj liberaj placoj kaj, c\u0302e Euston Road, la trezorejo, kies nomon oni povas prononci nur kun plena respekto, British Library. Jam la nomo indikas kiel British tiu biblioteko vere estas."}, {"text_idx": "#002086", "text": "La ekspozicio temis pri 1000, jes mil, jaroj da angla literaturo. Prenu tiujn vortojn en la bus\u0302on kaj gustumu; mil jaroj da angla literaturo. Ne eblis ne viziti c\u0302i tiun eventon."}, {"text_idx": "#002087", "text": "Tra vasta placo ornamita per plantoj kaj arbustoj oni eniris la belan konstruaj\u0302on. Iom strange estas, ke ofte en Londono la gic\u0302eto, kie oni devas ac\u0302eti enirbileton, trovig\u0302as c\u0302e alia flanko de la akceptohalo. Ankau\u0306 c\u0302i tie en Brita Biblioteko."}, {"text_idx": "#002089", "text": "Je ioma distanco trovig\u0302is kapau\u0306skultiloj, per kiuj oni povas au\u0306skulti la poemojn deklamatajn de la verkistoj mem. Multaj sonbendoj estas intervjuoj, kiujn faris Ted Hughes en BBC. Estis interese au\u0306skulti al Graham Greene, mirinde bona verkisto kun mirinde malbona voc\u0302o. Sed eblas au\u0306skulti ankau\u0306 ekzemple poemojn de W. H. Auden au\u0306 William Butler Yeats ktp."}, {"text_idx": "#002092", "text": "La kolekto estis tiel impona, tiel grava kaj \u2013 diable, g\u0302i prenis s\u0302atantojn de literaturo je la gorg\u0302o. Mi forkonsumis mian tempon c\u0302e Dark Satanic Mills, pri la au\u0306toroj, kiuj verkis pri la tiel nomata industria revolucio."}, {"text_idx": "#002093", "text": "Tiu parto montris ne nur originalajn manskribitajn tekstojn sed ankau\u0306 fotojn. La batalo de la simpla laboristo por ricevi pli komfortan kaj pli honestan traktadon de tiuj, kiuj ekspluatadis. Kiel grava estis la literaturo en la batalo de la laboristoj por siaj rajtoj? Cetere, imagu mondon sen libroj. C\u0302u dau\u0306re havus valoron au\u0306 signifon vivi?"}, {"text_idx": "#002094", "text": "Kiam mi estas en Parizo, mi pensas pri Londono. Kiam mi estas en Londono, mi klopodas trovi trezorojn, kiujn mi ne jam spertis au\u0306 malkovris. Parizo estas frivola, kaj foje teda kun maltro da libera spaco. Londono estas \u201esole\u201d historio kaj kulturo kaj literaturo kun nomoj, kiaj tiuj de William Blake, Harold Pinter, J. K. Rowling au\u0306 Zadie Smith."}, {"text_idx": "#002095", "text": "Iru al Londono kaj gustumu la anglan literaturon. La angla lingvo nun havas multajn kritikantojn, sed lingvo estas nur lingvo kiel Sanskrito au\u0306 Esperanto. Por c\u0302iu lingvo la \u201edioj\u201d kreis historion kaj literaturon: Brita Biblioteko kreis prian kaj nepre vizitendan ekspozicion. Cetere la angla ne estas malamiko, sed mirinda lingvo kun mil jaroj da literaturo."}, {"text_idx": "#002096", "text": "Nur unu kritikon mi havas. Kial mi ne povis enmane teni la manuskripton de The Road to Wigan Pier (La vojo al la Wigan-kajo) de George Orwell \u2013 nevo de la kunulino de Eu\u0306geno Lanti \u2013 kiu rakontas pri la vivo de laboristoj en la ekonomie subpremata nordo de Anglio? Imagu, se oni povus tus\u0302i originalaj\u0302on de granda verkanto? Estas kiel kapitalisto karesanta sian monsakon \u2013 au\u0306 tiel mi opinias."}, {"text_idx": "#002097", "text": "Kiu scias ... eble post pliaj 875 jaroj Esperanto havos kompareblan ekspozicion. Ni ne perdu esperon. Intertempe ni ne mals\u0302paru tempon, krac\u0302ante sur belan lingvon kun granda kulturo, do sur la anglan."}, {"text_idx": "#002098", "text": "Forpasis fine de julio la prezidanto de Ganao John Evans Atta-Mills, kiu enpostenig\u0302is en 2009. Li havis 68 jarojn kaj estis la tria prezidanto de la demokratia Ganao."}, {"text_idx": "#002099", "text": "Cetere li estis la tria afrika prezidanto, kiu enpostene mortis en 2012. En januaro forpasis Malam Bacai Sanha\u0301 (Gvineo-Bisau\u0306o) kaj en aprilo Bingu wa Mutharika (Malavio)."}, {"text_idx": "#002100", "text": "La prezidantecon en Ganao provizore okupas la vicprezidanto John Dramani Mahama, kiu j\u0302ure akceptis la postenon antau\u0306 parlamentanoj iom post la morto de sia antau\u0306ulo."}, {"text_idx": "#002102", "text": "Antau\u0306 nelonge tamen la paro fondis novan politikan partion, nome Nacia Demokrata Partio, por subteni la kandidatecon de s-ino Rawlings."}, {"text_idx": "#002103", "text": "Unu el la plej bonaj momentoj en la prezidanteco de John Evans Atta-Mills estis lia akcepto de la usona prezidanto Barack Obama en 2009."}, {"text_idx": "#002104", "text": "Ganao estas modelo de demokratio en Afriko. Oni esperas, ke malgrau\u0306 dividoj inter politikistoj ne suferos la enlanda stabileco, kaj ke John Dramani Mahama defendos sian partion dum la decembra prezidanta baloto, kiel faris en Nig\u0302erio Goodluck Jonathan post la morto de Yar\u2019Adua."}, {"text_idx": "#002105", "text": "Karbo-varbo, au\u0306 kiel liberecon ac\u0302eti"}, {"text_idx": "#002106", "text": "En la lasta jarcento en Germanio multaj familioj ne tre bonhavaj tamen povis ac\u0302eti propran domon per sistema s\u0302parado."}, {"text_idx": "#002108", "text": "Tio povis okazi pro certa solidara traktado de la samaj deziroj, kiuj g\u0302enerale c\u0302iuj trovis sian kontentigan plenumig\u0302on, la enlog\u0302ig\u0302on en la propraj muroj. La ebligantojn kaj organizantojn de tiu felic\u0302o, tiujn specialig\u0302intajn bankentreprenojn, oni nomis Bausparkasse, en Esperanto lau\u0306vorte \u201ekonstrus\u0302parkaso\u201d, prefere \u201edomkonstrua banko\u201d."}, {"text_idx": "#002109", "text": "En la lasta jardeko kaj la solidara principo kaj la strebo de la juna generacio al stabilaj cirkonstancoj ankau\u0306 rilate vivolonge nemoveblan log\u0302lokon malpli validig\u0302is. Tion aparte devis konstati la domkonstruaj bankoj. Ili perdis la tradiciajn junajn familiojn, kiuj ne formig\u0302is, malpliig\u0302is au\u0306 orientig\u0302is alie finance kaj vivoplane."}, {"text_idx": "#002110", "text": "C\u0302ar tiuj bankoj ne intencas malkonstrui siajn proprajn domojn kaj domegojn, ili inventas novajn strategiojn por atingi la junan popolon. La j\u0302us bakitaj konsilantoj de la institucioj kredas konstati, ke jam la vorto konstrus\u0302parkaso odoras je gepatroj, se ne geavoj, do tute eksmode."}, {"text_idx": "#002111", "text": "Por atingi junajn klientojn, tiuj bankoj ja ne nepre volas s\u0302ang\u0302i sian nomon, sed volonte ili s\u0302ang\u0302as la nomon de ilia produkto. Per afis\u0302oj kaj faldfolioj ili nun elvokas novan vivosenton, kian ili atribuas al la juna socia tavolo, nome tiun de g\u0302uo kaj sendependeco."}, {"text_idx": "#002112", "text": "Do ekzemple la renoma tradicia solida s\u0302vaba entrepreno Bausparkasse Schwa\u0308bisch Hall varbas per bildo de (supozeble propra-)g\u0302ardene gaje festantaj gejunuloj kun la slogano \u201eVi ne ac\u0302etas konstrus\u0302parkontrakton. Vi ac\u0302etas la liberecon\u201d."}, {"text_idx": "#002113", "text": "Nu, for la kontrakto, for la s\u0302parado, for la enpagado, for la fia odoro! Vi nun ac\u0302etas modernan financprodukton kaj pere de g\u0302i liberecon. Ne ian svagan, sed la liberecon, la plenan, la kompletan."}, {"text_idx": "#002114", "text": "Vi liberigas vin mem, nu, eble, per propra \u201ebudo\u201d (tiel!). La mondo estas ac\u0302etebla. Kaj vi estas la mastro de la ac\u0302eto. Vi, vi mem, ne iu anonime alparolata meznorma kliento."}, {"text_idx": "#002115", "text": "Pri la pagado informetas la lasta pag\u0302o de la informilo, post longa klarigo pri bonusoj, premioj, alpago de la c\u0302efo kaj la krilinio \u201ePlus 300 eu\u0306roj da ekstra karbo!\u201d."}, {"text_idx": "#002116", "text": "C\u0302u karbo jam estas internacia sinonimo por eu\u0306ro? Sed tion la celita klientotavolo, modele afis\u0302e varbile pozante, libere festante grupe g\u0302ardene, evidente ne volas kaj bezonas konsideri."}, {"text_idx": "#002117", "text": "Sociaj retejoj, kiel Facebook, Twitter kaj Ipernity, ludas c\u0302iam pli gravan rolon en la c\u0302iutaga vivo (minimume en tiu de okcidentanoj)."}, {"text_idx": "#002119", "text": "Nuntempe \u201epepadas\u201d ne nur birdoj, sed ankau\u0306 iom naivaj kantistoj, futbalistoj kaj politikistoj. Ili emas kredi, ke estas c\u0302ies rajto havi kaj dissendi propran opinion pri ajna temo (ekonomio, politiko, religio)."}, {"text_idx": "#002120", "text": "Eble tamen renomuloj bridu siajn vortojn, c\u0302ar ili elmetas sin al ekspluatado. Tio okazis lastatempe en Grekio, kie atletino, Paraskevi Papachristou [paraskjevi\u0301 papah\u0302ri\u0301stu], pli fama en sia patrolando lau\u0306 la karesforma nomo Voula [vula], estas ekskludita el la c\u0302i-jaraj Olimpiaj Ludoj."}, {"text_idx": "#002121", "text": "S\u0302i deklaris c\u0302e Twitter: \u201eGrekio estas tiel plena de afrikanoj, ke moskitoj, kiuj devenas de Afriko, ne plu devas s\u0302ang\u0302i siajn nutrajn kutimojn\u201d."}, {"text_idx": "#002122", "text": "La koncepto, malbone esprimita kaj des pli maloportune lokita, aludis la fakton, ke c\u0302i-jare \u201einvadis\u201d Grekion tiom da moskitoj kiom da afrikanoj \u2013 c\u0302i-lastaj spite al landa ekonomia krizo kaj kreskanta senlaboreco."}, {"text_idx": "#002123", "text": "La greka olimpia komitato, kiu lastatempe malpermesis al siaj atletoj uzi sociajn retejojn por disvastigi personajn kaj nesportajn komentojn, akuzis la junulinon pro rasismo kaj do rezignis pri s\u0302ia talento."}, {"text_idx": "#002124", "text": "La reago de la komitato s\u0302ajnis al pluraj iom troa, nelaste c\u0302ar la atletino tuj petis pardonon pro mispas\u0302a, lau\u0306dire humura (post sumigo de c\u0302io), komento."}, {"text_idx": "#002125", "text": "Ne temas cetere pri izolita kazo. Tuj post la komenco de la ludoj la svisa futbalisto Michel Morganella post nerva matc\u0302o kontrau\u0306 Sud-Koreio \u201epepis\u201d, ke sud-koreanoj estas senescepte \u201emensaj handikapitoj\u201d."}, {"text_idx": "#002127", "text": "En 2009 okazis plurmonata manifestacio kontrau\u0306 la madagaskara prezidanto Ravalomanana Marc [ravalumanana mark]. La protestojn organizis Andry Rajoelina [andri radzuelina], apogata de diversaj politikaj partioj."}, {"text_idx": "#002128", "text": "Ankau\u0306 Francio kas\u0302e subtenis Rajoelina-n por forpeli de la povo homon taksatan tro anglosaksema. Rajoelina promesis pli decan vivon, dum la popolo ne plu eltenis la diktatorecon kaj arogantecon de la prezidanto."}, {"text_idx": "#002129", "text": "Sub premo c\u0302efe de la armeo Ravalomanana devis demisii. Tamen kontrau\u0306konstitucie li transdonis povon al grupo de altrangaj oficiroj, antau\u0306 ol forfug\u0302i al Sud-Afriko. La nuna transira registaro estas nur parte agnoskata de la internacia komunumo, kio signifas tamen c\u0302esigon de c\u0302iuj eksterlandaj helpoj."}, {"text_idx": "#002130", "text": "C\u0302ar malagasoj ne kapablas mem solvi la disputon, enmiksig\u0302as la internacia komunumo reprezentata de SADEC (kunlabora asocio de pluraj landoj el orienta Afriko). Lastjare g\u0302i devigis dekon da politikaj partioj kune subskribi kontrakton por trovi solvon."}, {"text_idx": "#002131", "text": "Menciita estas starigado de komuna registaro por prepari lau\u0306 internacia normo balotojn. Tamen partianoj de Rajoelina kaj Ravalomanana malemis kunlabori dum transira periodo."}, {"text_idx": "#002132", "text": "Reciprokis akuzoj, tiel ke ordinaraj civitanoj svenas antau\u0306 la kas\u0302itaj ludac\u0302oj de la politikistoj. Regas senlaboreco kaj sensekureco kaj galopas inflacio."}, {"text_idx": "#002133", "text": "Pro la politika krizo naskig\u0302is diversaj malbonaj kutimoj. Suferegas kaj la ekonomio kaj la medio, c\u0302ar senskrupululoj profitas por senhonte ekspluati la palisandro-industrion."}, {"text_idx": "#002134", "text": "Cetere s\u0302ajnas, ke c\u0302inaj importistoj kunlaboras kun malagasaj altranguloj por subteni kontrabandistojn. Kilogramo da palisandro kostas milojn da eu\u0306roj. Sed g\u0302is nun, malgrau\u0306 diversaj policaj enketoj, neniu nomo estas publikigita."}, {"text_idx": "#002135", "text": "Kelkaj fipolitikistoj ekimitas ankau\u0306 terorismajn metodojn kaj eksplodigas bombetojn. Sur naciaj vojoj, banditoj atakas au\u0306tojn. Tamen plej suferas kamparanoj pro atakoj faritaj de bovs\u0302telistoj, dum g\u0302endarmoj kaj policistoj postulas s\u0302mirmonon de homoj kontrolataj."}, {"text_idx": "#002136", "text": "Lau\u0306 j\u0302urnalistoj, rivaleco inter Usono (kiu subtenas Ravalomanana-n) kaj Francio (kiu subtenas Rajoelina-n) estas la c\u0302efa kialo de la stagnado. Post kelkaj jaroj Madagaskaro ekproduktos nafton kaj potencaj landoj jam konkurencas por akiri la plej grandajn rajtojn."}, {"text_idx": "#002137", "text": "Se persistos la krizo, sekvos eble triba milito. Sendube la sola eliro estas balotoj por la prezidanto kaj parlamento. Lau\u0306 Unuig\u0302intaj Nacioj, elektoj fareblos nur en junio 2013."}, {"text_idx": "#002138", "text": "La nuna registaro sekvu la decidon de la internacia komunumo por organizi balotojn kredindajn kaj akceptitajn de c\u0302iuj partioj. Dume, la popolo atendas kaj esperas, ke baldau\u0306 finig\u0302os g\u0302ia suferado."}, {"text_idx": "#002139", "text": "Konsternig\u0302is kaj surprizig\u0302is la vilag\u0302estro de Vys\u030cne\u0301 Nemecke\u0301 [vys\u0302ne nemecke], kiam li eksciis, ke en lia vilag\u0302o slovakaj doganistoj malkovris kontrabandistan tunelon sub la slovaka\u2013ukraina limo."}, {"text_idx": "#002140", "text": "La tunelo ses metrojn sub la tero estis 700 metrojn longa kaj kondukis el la ukraina c\u0302elima urbo Uj\u0302horodo. Disponeblis en la tunelo trajneto kun 16 vagonetoj por transporti kontrabandaj\u0302ojn (c\u0302efe cigaredojn sed ankau\u0306 eble homojn el evoluolandoj)."}, {"text_idx": "#002141", "text": "Jam de iom da tempo aperas anoncoj en madagaskaraj informiloj pri dungado de verkantoj kaj korektantoj por franclingvaj retgazetoj. La pluso: eblas pere de Interreto hejme labori."}, {"text_idx": "#002143", "text": "Unuarange postulata de la kandidato estas diplomo pri franca lingvo kaj literaturo (minimume bakalau\u0306reco plus du jaroj da universitata studado) kaj g\u0302enerala kulturo tre ric\u0302a, c\u0302ar la dungoto nepre regu c\u0302iujn temojn pritraktatajn."}, {"text_idx": "#002144", "text": "Dum tri monatoj la firmao iom post iom inicas la dungiton en la verkadon au\u0306 korektadon kaj tiu ne ricevas salajron. Post provperiodo, la firmao sendas c\u0302iusemajne temojn pritraktotajn je longo de inter 500 kaj 700 vortoj."}, {"text_idx": "#002145", "text": "La limdato pri liverado de finita laboro estas rigore respektenda. Alie la dungito estos punita. Al verkanto la firmao pagas kontrau\u0306 c\u0302iu vorto 10 ariarojn (loka valuto, ekvivalento de 0,0036 eu\u0306roj) kaj al korektanto kontrau\u0306 c\u0302iu vorto 6 ariarojn."}, {"text_idx": "#002146", "text": "Okaze de eraro, la firmao resendas la artikolon kaj duonigas la pagon. Se denove samartikole okazos eraro, kvaronig\u0302as la pago. Dungito malfermas konton c\u0302e la hejmpag\u0302o de la firmao, tiel sendante faritan laboron."}, {"text_idx": "#002148", "text": "Pro la leg\u0302aro en Madagaskaro ne eblas plibonigi la laborkondic\u0302ojn de tiukampaj dungitoj. Iu kompanio translokig\u0302is al Madagaskaro, c\u0302ar dum restado en la apuda insuleto Mau\u0306ricio oni taksis g\u0302in sklaviganto pro ekscesaj taskopostuloj kontrau\u0306 tre magraj salajroj."}, {"text_idx": "#002149", "text": "Dankon pro la aperigo de la artikolo Mortas la libro, vivas la ekrano de Lenio Marobin (MONATO 2012/07, p. 13). Mi volus aldoni por la legantoj, ke la slovakaj pedagogoj havas la saman problemon. Mia edzino estas instruistino en bazlernejo pli ol 25 jarojn. S\u0302i, kun teruro, konstatas, ke por la infanoj en la unua klaso estas pli proksima ekrano (de komputilo) ol libro. Kaj tuja rezulto: Infanoj g\u0302enerale havas grandajn problemojn pri legado, ili havas malgrandan vortprovizon ktp. Kaj kiu estas kulpa? C\u0302u geinstruistoj? C\u0302u gepatroj? C\u0302u magia rondo por la estonteco de niaj infanoj? Kial?"}, {"text_idx": "#002150", "text": "Mikrokreditaj asocioj kreskas kiel fungoj"}, {"text_idx": "#002151", "text": "De deko da jaroj senc\u0302ese kreskas la nombro de mikrokreditaj asocioj, kies c\u0302efa tasko estas doni kreditojn al siaj membroj. Tamen, kelkaj novtipaj tiaj asocioj similas al uzuristoj."}, {"text_idx": "#002153", "text": "Kiam la homoj ekkutimis membrig\u0302i en tiaj asocioj, aperis nova formo de institucio, kies c\u0302efaj provizantoj estas la Monda Banko kaj la lokaj bankoj. Ne plu temas pri simpla asocio sed pri vere potenca financa firmao, kiu rigore aplikas siajn proprajn regulojn. Por ambau\u0306 formoj de mikrokredito, la interezo monata estas 3 % kaj oni postulas ke la kliento disponu garantian valoraj\u0302on, kiu egalvaloras al minimume trioblo de la kredito."}, {"text_idx": "#002154", "text": "Ne c\u0302iuj kreditoprenintoj sukcesas uzi la monon lau\u0306 la indikita celo. Malsukcesas averag\u0302e 10 % de la projektoj. Pro la longedau\u0306ra krizo, estas malfacile por la membroj regule repagi sian krediton. Temas pri komercistoj, transportistoj, meti-artistoj au\u0306 kultivistoj. Neniu sektoro estas eksterdang\u0302era. Apenau\u0306 estas membroj, kiuj pliric\u0302ig\u0302as danke al mikrokredito, c\u0302ar la plimulto mergig\u0302as en malfacilaj\u0302ojn."}, {"text_idx": "#002155", "text": "La situacio de homa interhelpo en la formo de mikrokredita asocio aliformig\u0302as en nehoman premon deflanke de tiuj institucioj kaze de pagomalfruo au\u0306 malkapablo elpagi la s\u0302uldon. Du tagojn antau\u0306 la dato de la monata pago, respondeculo vokas la klienton por \u201erememorigi\u201d al li/s\u0302i la sanktan devon. Se la kliento ne lau\u0306litere respektas la kontrakton, teamo da respondeculoj vizitas la klienton por forpreni c\u0302iujn garantiaj\u0302ojn. La metodo pli kaj pli similas al tiu de uzuristo."}, {"text_idx": "#002156", "text": "Pro la kreskanta nombro de interesig\u0302antoj estas malfacile tuj akiri krediton, kiam oni bezonas. Oni devas korupti kelkajn agentojn por rapidigi la traktadon de la dosiero, alie oni devas atendi pli ol unu monaton. Dum la vizito, la respondeculoj kontrolas la vivsituacion de la membro kaj tiu lasta provas fari ion por instigi ilin doni indan poentaron al la projekto. Aliflanke, kiam la kliento ricevas la monon, li/s\u0302i nepre \u201ene forgesas\u201d la respondeculojn, kiuj pritraktis la dosieron. Salde, la restanta monsumo ne permesas al la membro tau\u0306ge funkciigi sian komercon kaj post unu monato jam estos la unua repago. Malgrau\u0306 tia situacio, neniu plendas c\u0302ar tia estas la ludo!"}, {"text_idx": "#002157", "text": "Ekzemplo de kruelaj\u0302o okazis al iu pograndisto, kiu prunteprenis krediton c\u0302e fama institucio antau\u0306 du jaroj. Al li tiu institucio pruntedonis 7000 eu\u0306rojn repagotajn en 24 monatoj. Li havis kiel garantiaj\u0302on sian kamionon, kies valoro estis proksimume 20 000 eu\u0306roj. Kiam restis pagendaj 1800 eu\u0306roj, okazis neatendita problemo, kiu prokrastigis la pagon. Kelkaj senskrupulaj respondeculoj de la institucio tuj vizitis lin, forprenis la kamionon kaj forvendis g\u0302in. Ili pagis 1800 eu\u0306rojn en la kason de la institucio kaj kas\u0302e disdividis kaj enpos\u0302igis la ceteran monon malprofite al la kliento."}, {"text_idx": "#002158", "text": "Iuj respondeculoj gvatas la \u201emistrafon\u201d de klientoj kaj profitas la okazon por sin ric\u0302igi. Se la registaro ne atentas pri tiu fipraktiko, estas timinde, ke okazos en Madagaskaro sinofera membruligo, kiel estis en Barato, kiam preninto de kredito ne sukcesis plu pagi sian s\u0302uldon."}, {"text_idx": "#002159", "text": "Fama asocio mikrokredita nomata OTIV, subtenata de kanaddevena organizaj\u0302o De\u0301veloppement International Desjardins (DID), iniciatis novaj\u0302on por helpi siajn membrojn. Krom krediton kaj s\u0302pareblon, g\u0302i proponas al la membroj ankau\u0306 sociajn servojn. Kontrau\u0306 simbola jarkotizo, la membro rajtas ricevi repagon de kostoj pro kuracado kaj enhospitaligado. La asocio kunlaboras kun privataj kuracistoj, s\u0302tataj hospitaloj kaj diversaj apotekoj. Kurac- kaj medikament-kostoj estos repagitaj de OTIV je 70 % de la tuta elspezo. Unu familiano membrig\u0302as, sed la tuta familio (kun la infanoj malpli-ol-18-jarag\u0302aj) rajtas profiti de tiu servo. Sufic\u0302as membrig\u0302i de minimume tri monatoj kaj ne estas devigo preni krediton."}, {"text_idx": "#002160", "text": "En 2006 tiel nomataj pirataj partioj disvastig\u0302is de Skandinavio tra Eu\u0306ropo. G\u0302is nun ili plej multe sukcesis en Svedio kaj Germanio."}, {"text_idx": "#002161", "text": "La unua estis la sveda pirata partio, fondita la 1an de januaro 2006. Sian nomon g\u0302i prenis de la kontrau\u0306kopirajta organizaj\u0302o, kiu starigis la retpag\u0302aron The Pirate Bay (\u201eLa golfo pirata\u201d)."}, {"text_idx": "#002162", "text": "La nocio \u201epiratoj\u201d celis malfavore priskribi tiujn, kiuj kontrau\u0306leg\u0302e kopias. Iom poste ekestis pirataj partioj en Au\u0306strio (julion 2006) kaj Germanio (septembron 2006). Samjare en oktobro estis fondita tegmenta organizaj\u0302o Pirate Parties International (\u201ePirataj partioj internaciaj\u201d)."}, {"text_idx": "#002163", "text": "La unuan balotsukceson atingis la sveda pirata partio c\u0302e la eu\u0306ropaj balotoj en 2009. G\u0302i atingis 7,1 % kaj ricevis du mandatojn. C\u0302e la balotoj por la regionaj parlamentoj en Berlino kaj Sarlando la germanaj piratoj ricevis respektive 8,9 kaj 7,4 % de la voc\u0302oj kaj eniris ambau\u0306 la lokajn parlamentojn. Nuntempe aktivas tutmonde 30 pirataj partioj."}, {"text_idx": "#002164", "text": "En Au\u0306strio reprezentanto de la tirola pirata partio ricevis lokon en la komunuma konsilantaro en Innsbruck. La sukceso amaskomunikile eh\u0302ig\u0302is. Tamen precipe en Germanio la piratoj estis atakataj de amaskomunikiloj kaj konataj partioj. Kritikantoj riproc\u0302is pri diletanteco, mankanta programo kaj proksimeco al ekstremdekstruloj."}, {"text_idx": "#002165", "text": "Aliflanke la pirata partio ekzemple de Au\u0306strio defendas sin, dirante, ke g\u0302i estas \u201edomo, kiu neniam c\u0302esas esti konstruata, kaj kiu c\u0302iam estas plibonigata\u201d. C\u0302efaj principoj de la nuntempe kompilata programo estas baza demokratio kaj travideblo en la politiko."}, {"text_idx": "#002166", "text": "Krome, lau\u0306 la piratoj, estas grave estigi kadrajn kondic\u0302ojn, sub kiuj la homoj povu libere aktivadi. Bazo por tio estas la pirat-kodo kaj c\u0302arto de homaj rajtoj. Tamen oni ne volas plens\u0302topi homojn per ideologio, g\u0302is ili ne plu povas spiri."}, {"text_idx": "#002168", "text": "La pirata partio montras, kiel civitanoj povas kundecidi kaj influi. C\u0302iu povas proponi aferon, kaj poste oni decidas, c\u0302u aprobi au\u0306 malaprobi."}, {"text_idx": "#002169", "text": "Politikistoj farig\u0302u denove popolreprezentantoj, servantaj al civitanoj, ne simple antau\u0306balote premantaj manojn. Parlamentano nuntempe ne voc\u0302donas lau\u0306 sia volo, sed subig\u0302as al partia disciplino. C\u0302e la piratoj kontrau\u0306e ne estas partia c\u0302efo, kiu ordonas kiel voc\u0302doni. Tiel, lau\u0306 la piratoj, la homo farig\u0302as la centro de atento."}, {"text_idx": "#002171", "text": "Lau\u0306 enketoj la pirata partio en Au\u0306strio havas balotpotencialon de 7 %. Inter 16- kaj 29-jaruloj la populareco de piratoj estas pli granda: ilin subtenas 12 %. Se en 2013 la piratoj enirus la parlamenton, ili strebus per Interreto diskonigi al la publiko c\u0302iujn kunsidojn."}, {"text_idx": "#002172", "text": "Tiel, lau\u0306 la piratoj, ne plu estus koluzio kaj nepotismo. Krome, altaj deputitaj salajroj apartenus al la pasinteco. C\u0302iu parlamentano konservu nur tion vere bezonatan. Same pri oficaj au\u0306toj: al piratoj sufic\u0302as bicikloj."}, {"text_idx": "#002173", "text": "Eblas riproc\u0302i al la piratoj, kion oni volus. Tamen certe ili plu kirlos la stagnan politikan medion."}, {"text_idx": "#002174", "text": "Slovakaj soldatoj en eksterlandaj pacmisioj devos pli militi ol nun. Tiel decidis la slovaka registaro en julio. Antau\u0306e slovakaj soldatoj plenumis nur militpolicajn kaj similajn taskojn."}, {"text_idx": "#002175", "text": "Lau\u0306 fakuloj la novaj diplomatiaj taskoj bezonas pli intensan kunlaboron en batalmisioj au\u0306spiciataj de Nord-Atlantika Traktat-Organizaj\u0302o (NATO), Unuig\u0302intaj Nacioj (UN) kaj Eu\u0306ropa Unio (EU)."}, {"text_idx": "#002176", "text": "Slovakio disponigas entute 551 soldatojn en ses pacmisioj: Afganio (344 soldatoj), Kipro (159), du misioj en Bosnio kaj Hercegovino (45), Sirio (2) kaj Kartvelio (1 gvatisto). Eksterlande pereis 39 slovakaj soldatoj, c\u0302efe en Kosovo (28)."}, {"text_idx": "#002177", "text": "Propran pos\u0302telefonon posedas pli ol triono de la malagasoj. En c\u0302iuj urboj en Madagaskaro vendig\u0302as pos\u0302telefonoj, kaj tri kompanioj batalas por domini la merkaton."}, {"text_idx": "#002178", "text": "La plej sukcesaj kompanioj estas c\u0302inaj, kies telefonoj estas plej malmultekostaj. Akiri telefonon eblas kontrau\u0306 10 eu\u0306roj, sufic\u0302e alta sumo en Madagaskaro."}, {"text_idx": "#002181", "text": "Pos\u0302telefono estas unu el la plej serc\u0302ataj varoj. Tiu fabrikita en C\u0302inio tuj rekoneblas pro sia duobla SIM-karteto. Intertempe pli kaj pli aplikeblas telefonoj: 24-horojn tage rapidaj mesag\u0302oj, kun avantag\u0302a prezo por gejunuloj; sendi/ricevi monon, ec\u0302 de eksterlando; retumi."}, {"text_idx": "#002183", "text": "G\u0302enerale duoblas la minuta retkosto de la pos\u0302telefono kompare kun tiu en publika retkafejo. Tial retumi restas lukso por la malagasoj."}, {"text_idx": "#002184", "text": "Tamen furoras c\u0302inaj pos\u0302telefonoj pro kulturaj kialoj. Gejunuloj s\u0302atas ilin por c\u0302iumomente au\u0306skulti muzikon kaj spekti filmojn. Oni pagas malmultekoste por enigi en la memorkarton kantojn kaj filmetojn."}, {"text_idx": "#002185", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302inaj markoj, pos\u0302telefonoj fabrikitaj en okcidento kaj en Japanio popularas. Ili notindas pro siaj kvalito kaj vivdau\u0306ro. Tamen ec\u0302 la plej simplaj tiaj aparatoj kostas duoblon de la baza monata salajro. Do nur ric\u0302uloj kaj altranguloj ilin posedas."}, {"text_idx": "#002186", "text": "Toma\u0301s\u030c Bat\u030ca, reg\u0302o de la s\u0302uistoj"}, {"text_idx": "#002187", "text": "Antau\u0306 80 jaroj, la 12an de julio 1932, tragike pereis en aviadila akcidento Toma\u0301s\u030c Bat\u030ca, elstara homo, c\u0302eh\u0302a entreprenisto, kiu en 1894 fondis en la malgranda moravia urbeto Zli\u0301n sian unuan s\u0302ufabrikon T. & A. Bat\u030ca. Post 20 jaroj la s\u0302ufabriko havis 400 dungitojn kaj 10 jarojn poste jam 5200."}, {"text_idx": "#002190", "text": "Bat\u030ca havis intereson disvastigadi la produktadon de s\u0302uoj ankau\u0306 en Slovakio. Onidire li decidis piedvesti en etkostajn s\u0302uojn c\u0302iujn sens\u0302uajn en la iama C\u0302eh\u0302oslovakio. Iompostiome ekestis reto de vendejoj kaj s\u0302uriparejoj. Liaj klopodoj estis kronitaj en 1931 per konstruado de nova komerca domo en la plej granda slovaka urbo Bratislavo, nomata \u201eGranda Bata\u201d."}, {"text_idx": "#002191", "text": "Bat\u030ca interesig\u0302is precipe pri nedisvolvitaj regionoj kun forta labora potencialo kaj kun bonaj trafikvojoj. En 1929 li ac\u0302etis la (en tiu tempo) plej grandajn tanejojn en meza Eu\u0306ropo en la vilag\u0302o Bos\u030cany, situanta je c\u0302irkau\u0306 120 km norde de Bratislavo. Tie lia posteulo Jan Bat\u030ca komencis konstrui en 1939 la fabrikon kaj urbon Bat\u030covany."}, {"text_idx": "#002192", "text": "La kompanio Bata decidis ankau\u0306 konstrui rajonan fabrikon sur \u201everda herbaro\u201d, simile al hodiau\u0306aj industriaj parkoj. La kompanio ac\u0302etis kampojn kaj pas\u0302tejojn sub la montaro Altaj Tatroj en la nordo de Slovakio. En 1936 estis lanc\u0302ita la rajonproduktado, en 1937 komencig\u0302is la produktado de lano kaj en 1938 produktado de celofano. Ekestis la komunumo Svit, ekde 1962 urbo. G\u0302ia nomo estas mallongigo de la slovaka nomo de la fabriko \u201eSlovenske\u0301 visko\u0301zove\u0301 tova\u0301rne\u201d (slovakaj rajonaj fabrikoj). Kelkaj historiistoj tamen opinias, ke la komunumo estis nomita lau\u0306 volvita senlanigita felo de s\u0302afo, kiu nomig\u0302as slovake \u201esvit\u201d (rulaj\u0302o)."}, {"text_idx": "#002193", "text": "En 1945 c\u0302iuj proprietaj\u0302oj de Bat\u030ca en la iama C\u0302eh\u0302oslovakio estis s\u0302tatigitaj, kaj la familio Bat\u030ca forlasis la landon. Post mallonga restado en Usono Jan Bat\u030ca setlis en Brazilo, kie li rekonstruis la entreprenojn helpe de eksterlandaj produktejoj. Li tie fondis la urbojn Batatuba, Maria\u0301npolis."}, {"text_idx": "#002194", "text": "En C\u0302eh\u0302oslovakio la komunistoj s\u0302ang\u0302is la nomojn de c\u0302iuj entreprenoj de Bata. Ekzemple de la fabriko kaj urbo Bat\u030covany en Slovakio: la urbo s\u0302ang\u0302is sian nomon al \u201ePartiza\u0301nske\u201d (omag\u0302e al la partizanoj partoprenintaj en Slovaka Nacia Ribelo), kaj la fabriko estis renomita kiel \u201eFabrikoj de la 29a de au\u0306gusto\u201d (la datreveno de tiu ribelo)."}, {"text_idx": "#002195", "text": "Post la falo de la komunisma reg\u0302imo en 1989 posteuloj de Bat\u030ca vizitis C\u0302eh\u0302oslovakion kun la intenco reakiri la posedaj\u0302ojn. G\u0302isnune la intenco restas sensukcesa."}, {"text_idx": "#002196", "text": "Hodiau\u0306 la konzerno Bata () estas unu el la plej grandaj s\u0302uproduktantoj en la mondo. G\u0302i havas kvar komercajn regionojn: Bata Europe (kun la sidejo en la svisa Lau\u0306zano), Bata Asia-Pacific-Africa (Singapuro), Bata Latin America (Meksiko) kaj Bata North America (Toronto). En Slovakio Bata agadas denove ekde 1996, kiam estis malfermita la unua branc\u0302o en la c\u0302efurbo Bratislavo. Nuntempe ekzistas 27 Bata-vendejoj egale dislokitaj en la tuta teritorio de Slovakio."}, {"text_idx": "#002197", "text": "C\u0302u estos pli bona mondo en 2052?"}, {"text_idx": "#002198", "text": "La 7an de majo 2012, iom antau\u0306 la Konferenco pri Dau\u0306rigebla Disvolvig\u0302o en Brazilo, la Klubo de Romo () prezentis en Roterdamo la libron A Global Forecast for the Next Forty Years (Tutmonda nepreciza prognozo por la venontaj 40 jaroj). Antau\u0306 40 jaroj, en 1972, aperis The Limits to Growth (La limoj de kreskado). La nunan libron verkis J\u00f8rgen Randers (o1945), norvega sciencisto kiu kunau\u0306toris la libron de 1972."}, {"text_idx": "#002199", "text": "La Klubo de Romo estas nekomerca, nepolitika organizaj\u0302o, kiu inters\u0302ang\u0302as ideojn pri diversaj aferoj, sed c\u0302efe pri la natura medio kaj rilataj aspektoj. La g\u0302enerala sekretariejo g\u0302is junio 2008 trovig\u0302is en Hamburgo, Germanio, kaj poste translokig\u0302is al Vinterturo, Svisio. G\u0302ia unua kunveno, kun 36 membroj, okazis en Romo en 1968."}, {"text_idx": "#002201", "text": "La monda log\u0302antaro en 2052 atingos 8 g\u0302is 10 miliardojn, sed ekde 2045 g\u0302i ne plu kreskos, pro la antau\u0306vidita malkresko de la naskokvanto en urboj. Do restos dum la venontaj jardekoj pligrandig\u0302anta postulado de energio, tero, akvo kaj mang\u0302aj\u0302oj. Kiel en 2052 eblos havi mondon pli dau\u0306reman kaj pacan?"}, {"text_idx": "#002204", "text": "2. La ekonomioj kaj merkatoj havigu varojn kaj servojn kiuj estas bezonataj de dau\u0306rema socio."}, {"text_idx": "#002205", "text": "3. La enspezoj en kaj inter la landoj estu pli juste disdividitaj."}, {"text_idx": "#002206", "text": "4. Senchava laboro, kiu liveras enspezon sufic\u0302an por deca vivo, estas homa rajto."}, {"text_idx": "#002208", "text": "6. Estu bone funkciantaj strukturoj je loka, landa kaj tutmonda niveloj kiuj regos la transiron al pli justa kaj dau\u0306rema mondo."}, {"text_idx": "#002211", "text": "La libro estas parto de 18-monata kampanjo, sed la informoj apenau\u0306 atingis la publikon. En majo aperis artikoloj en la c\u0302efaj gazetoj, sed poste regis silento. La libro ne troveblas en bibliotekoj kaj librovendejoj; estas neniu informo pri tradukoj al aliaj lingvoj. Tute alie estis en 1972: la libro c\u0302ie haveblis (eldonkvanto de 12 milionoj en 37 lingvoj) kaj g\u0302ia enhavo estis vigle diskutata, kvankam plimulto primokis g\u0302in kaj tute ne kredis la prognozojn."}, {"text_idx": "#002212", "text": "Estas malfacile ne reagi al la sag\u0302aj konsideroj de nia redaktoro-c\u0302efo enkondukantaj la monatajn MONATOjn, kaj estas ec\u0302 pli nekontentige ne komenti liajn emociajn memprezentojn samloke. Sed apud ne-Pigraj kaj pliaj konkurenculoj rilate seriozan artikolspacon, mi ne artikolumante, sed nur legantoletere volas komenti la c\u0302efulan enkondukon al MONATO 2012/08-09."}, {"text_idx": "#002213", "text": "Sufic\u0302as citi la konfesojn \u201eMi, entuziasmulo pri la granda eksperimento Eu\u0306ropa Unio\u201d kaj \u201eMi, g\u0302isosta socialdemokrato\u201d. Kara klera kungeneraciulo, c\u0302u vi ne lernis, ke ne nur la ac\u0302aj kapitalistoj desupre, sed ankau\u0306 bonkoraj socialigemuloj desube kapablas detrui la mondon? C\u0302u ni en Eu\u0306ropo estu solidaraj kun s\u0302tataj krimuloj, kiuj frau\u0306das, forrabas, elpremas komunan monon per trompoj, mensogoj, trukoj, faroj, misfaroj, malfaroj? C\u0302u vi vere volus miksi vian privatan monujon kun tiu de tiaj uloj? Kaj vi proklamas tiun postulon nome de socialdemokrataj partioj, kiuj arogas al si esti \u201eLa partioj de la sociala justeco\u201d? C\u0302u estas juste kaj g\u0302uste, ke iuj uloj servadas sin el la pos\u0302oj ne nur, eble prave, de senmerite ric\u0302ig\u0302intoj, sed ankau\u0306 de suferantaj samklasanoj kun malalta vivnivelo, ekzemple mem g\u0302uante pensiig\u0302on jam de 55-jarig\u0302o kaj lasante pene labori samajn Eu\u0306ropanojn g\u0302is 67? Kiuj ricevas senpage sanajn servojn por la familiego, kiujn vi pagas trioble aparte; kiuj enkasigas subvenciojn senkontrole nur por surpaperaj, fikciaj arang\u0302oj? Kaj tion vi nomas \u201eEu\u0306ropa eksperimento\u201d? Nia tuta vivo estas eksperimento. Sed honestaj homoj eksperimentas per si mem, kaj espereble ne per la vivo de aliuloj. Ni bezonas organizi klare, travideble, serioze, sentrompe la ielan kunfandig\u0302on de nia malnova kontinento. Jes, ja, eble ec\u0302 eksperimente, sed sen tia aktuala rezulto de financa kaoso, politika mensogado kaj publica hipokriteco plus la detruo de multege da vivokonceptoj."}, {"text_idx": "#002214", "text": "C\u0302u tian sobran taksadon de g\u0302isfunda skeptikulo, neniam al io g\u0302isosta, oni rajtas peti ankau\u0306 de socialdemokratia idealisto?"}, {"text_idx": "#002215", "text": "100 jarojn leg\u0302o pri islamo"}, {"text_idx": "#002216", "text": "La 15an de julio 1912 ekvalidis leg\u0302o pri islamo en Au\u0306strio. La leg\u0302o agnoskis islamon lau\u0306 la hanifita skolo kaj tiumaniere certigis al la islamanoj memdeterminon. Ekde tiam ili disponas pri koncernaj rajtoj, kiel ekzemple religia instruado. G\u0302is hodiau\u0306 g\u0302i estas unika leg\u0302o en Eu\u0306ropo."}, {"text_idx": "#002217", "text": "La leg\u0302o pri islamo en Au\u0306strio havas precipe historiajn kau\u0306zojn: en 1908 Au\u0306strio-Hungario okupis la grandparte islaman Bosnion. Kun pli ol 600 000 tie log\u0302antaj islamanoj la habsburga regno unuafoje en sia historio staris antau\u0306 la defio akcepti islaman log\u0302antaron en sian regadon."}, {"text_idx": "#002218", "text": "Post la okupado la islamanoj aktivis en la au\u0306stra-hungara monarkio: bosnianoj servis en la imperiestra gvardio, estis imamoj en la armeo, kaj en Vieno oni planis la konstruon de moskeo \u2013 plano, kiun malebligis la eksplodo de la unua mondmilito. Do, helpe de leg\u0302o la islamanoj ricevis la saman juran protekton kiel la aliaj leg\u0302e agnoskitaj kredkomunumoj. Sub la patronado de la s\u0302tato ekde tiam estas realigataj iliaj arang\u0302oj kaj kutimoj en Au\u0306strio. La islamanoj rajtas estigi fondaj\u0302ojn, ili havas la rajton pri au\u0306tonomio, se ili ne eniras konflikton kun la valida juro."}, {"text_idx": "#002219", "text": "Komence la leg\u0302o preskau\u0306 ne estis aplikata, c\u0302ar baldau\u0306 venis la fino de la habsburga monarkio en 1918. Post la unua mondmilito apenau\u0306 log\u0302is islamanoj en Au\u0306strio. Tamen en longtempa perspektivo la leg\u0302o funkciis. En la dua duono de la 20a jarcento al Au\u0306strio venis ne nur pli kaj pli da gastlaboristoj el Turkio kaj el la tiama Jugoslavio, sed ankau\u0306 studentoj, diplomatoj kaj fug\u0302intoj el islamaj landoj. La islamleg\u0302o farig\u0302is la bazo de la kunvivado. Surbaze de g\u0302i la 2an de majo 1979 estis fondita \u201eIslama Kredkomunumo en Au\u0306strio\u201d kiel korporacio de publika juro."}, {"text_idx": "#002220", "text": "Ekde la lernojaro 1982/1983 funkcias instruado de islamo en au\u0306straj lernejoj. Kiel instruistojn oni dungis unue pedagogie neinstruitajn islamanojn au\u0306 teologojn el eksterlando. Iompostiome oni komencis tamen eduki instruistojn en Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#002221", "text": "Okaze de la leg\u0302jubileo la islama kredkomunumo kaj au\u0306straj politikistoj regule emfazas la specialan pozicion de Au\u0306strio rilate al la agnosko de islamo. Pere de la publika-jura pozicio lau\u0306 la prezidanto Heinz Fischer [hajnc fis\u0302a] la islamanoj devas respekti la devojn legitajn kun la rekono de islamo kaj la validajn leg\u0302ojn en la lando."}, {"text_idx": "#002224", "text": "Kompreneble la junuloj de la mondo jam komencis uzi kaj kreskigi la kanabon. Almenau\u0306 du el miaj tri gefiloj fumis g\u0302in."}, {"text_idx": "#002225", "text": "En 2005, dum la regado de la Socialdemokrata Partio de Germanio kune kun la tiam fortig\u0302inta Verdula Partio, kreig\u0302is leg\u0302o pri renovigebla energio. Aparte la Verduloj subtenis programon por produkti elektron tegmente de privataj domoj por eliri el la dang\u0302eroj de la tradiciaj energifontoj karbo kaj atomo."}, {"text_idx": "#002228", "text": "Memkompreneble la s\u0302tato ne kapablis financi tiun donacon, sed iu devas pagi. Kaj oni trovis ne nur iun, sed multajn viktimojn, nome tiujn, kiuj ne disponas pri propraj tegmentoj kaj superflua mono por tiaj instalaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#002230", "text": "Tamen aktuale, pro forlaso de nuklea energio post Fukus\u0302imo kaj novaj energilineoj tra la lando, la prezo de elektro plialtig\u0302is. Akrig\u0302is la situacio tiel, ke ec\u0302 la eu\u0306ropa energikomisionano Gu\u0308nther Oettinger timas, ke baldau\u0306 kelkaj sociaj tavoloj ne plu kapablos pagi la elektrofakturon. Li rekomendis forpreni almenau\u0306 la imposton."}, {"text_idx": "#002231", "text": "Aliflanke forpreni subvencion estas malfacila afero. Krias la nun opoziciaj Verduloj, ke la registaro intencas nuligi la s\u0302ang\u0302on al \u201emilda\u201d energiproduktado. Veas la entreprenistoj pro ebla redukto de la komerco. Ploras la mon- kaj tegmento-posedantoj pro malaltigota rentumo."}, {"text_idx": "#002232", "text": "Kompreneble protestas ankau\u0306 tiuj, kiuj devas pagadi la profiton de aliuloj. Ja estas ironie, ke la verduloj kaj la rug\u0302uloj tiam ne konsideris, ke ili ne favoras la propran klientaron, sed bonhavajn, bonstatajn personojn, kiuj facile pagis, pagas kaj pagos tiujn instalaj\u0302ojn, c\u0302u kun au\u0306 sen subvencio. Krome oni konsideru, ke la subvenciata sunenergio kovras nur c\u0302irkau\u0306 4 % de la produktata elektro."}, {"text_idx": "#002233", "text": "Kiuj do estas tiuj, kiuj profitas? Facile oni trovas ilin. Se oni rondveturas tra kamparaj regionoj, brilas c\u0302iudirekte vitre blankaj tegmentegoj. Ec\u0302 kadukajn kabanojn oni kronis per sunpaneloj, dum tutaj kampegoj ne produktas krudmaterialon por mang\u0302aj\u0302oj, sed elektron."}, {"text_idx": "#002234", "text": "Kaj se mono ankorau\u0306 abundas, sed tegmentoareo kaj tereno jam mankas, ili konstruigas novajn sunkolektilojn apuddomajn, kiuj ja ne plu devas esti tegmentoj super firmaj konstruaj\u0302oj, sed iom oblikvaj portiloj unudirektaj."}, {"text_idx": "#002236", "text": "Supre la sunenergio, sube la lignos\u0302tipoj por la forno, jen la nova kampara idilio. Tiel oni povas varme travivi la vintron kaj fors\u0302alti novaj\u0302ojn pri homoj en malvarmaj c\u0302ambroj kun reduktita elektro."}, {"text_idx": "#002237", "text": "C\u0302u vi volas viziti Toskanion for de la trivitaj itineroj (Florenco, Pizo, Sieno)? Au\u0306 vi serc\u0302as en centra Italio novan emocion kaj tremon diferencan?"}, {"text_idx": "#002238", "text": "Jen por vi malgranda, sed vizitinda renoma banloko, Saturnia [saturnja], situanta en la provinco Groseto [itale: Grosseto]. Tiu loko proponas al turistoj spertojn neforgeseblajn je malalta prezo. Mergig\u0302i en la lokajn varmajn kaj sulfitajn akvojn meze de frosta vintra nokto estas s\u0302anco, kiun oni devas sperti almenau\u0306 unu fojon en sia vivo. Ekster la vilag\u0302o troveblas basenoj, en kiujn enfluas akvo, devenanta de la loka termofonto. Parkumu la au\u0306ton kaj alproksimig\u0302u al ili, akompanate nur de la bruetoj de stelplena nokto."}, {"text_idx": "#002240", "text": "Samkiel c\u0302iu respektinda song\u0302o, certe finig\u0302os ankau\u0306 c\u0302i tiu. La elirintoj el la varma baseno pretu por granda temperatur-salto. Poste oni devas sin kovri kaj sekigi tre rapide. Post tiu ekstersezona banado oni povas resupreniri al la vilag\u0302o kaj reviglig\u0302i per mang\u0302ado, gustumante ekzemple pladon da lokaj torteloj, kvadrataj, farc\u0302itaj per selakto [itale: ricotta], kaj spinacoj, kondimentitaj per tomata sau\u0306co. Kulminigu tiun delicon per botelo da itala vino Morellino di Scansano. Post la pastaj\u0302o elprovu ankau\u0306 la lokan stufitan apraj\u0302on. Kaj nur poste entreprenu libere novan vojag\u0302on tra tiu lando miriga kaj multforma, kia estas Italio."}, {"text_idx": "#002244", "text": "Registaro, kiu dum la nuna financa krizo obstine rifuzas investi monon por krei laborlokojn, obstine rifuzas devigi bankojn pruntedoni monon al firmaoj, obstine rifuzas iel elspezi, nun gaje akceptas, ec\u0302 fanfaronas, ke la loterio-monoj dedic\u0302itaj al sporto, do la investado, kondukis al preskau\u0306 neimagebla brita medalo-rikolto."}, {"text_idx": "#002246", "text": "La olimpiaj ludoj do montru al la britoj, c\u0302efe al la politikistoj, ke elano, energio, entreprenemo kaj, fine, investado, aplikeblas tiel por ekruli la ekonomion kiel por akiri orajn medalojn."}, {"text_idx": "#002247", "text": "Ili memoru same, ke malgrau\u0306 la benoj de la ludoj (lau\u0306dire Londono dumlude prezentis sin pli simpatie, pli amike, ol kutime), malgrau\u0306 la evidenta plezuro, kiun c\u0302erpis el la ludoj milionoj da homoj en kaj ekster Britio, la olimpikaj semajnoj reprezentis insuleton da forgesemo en maro da necerteco pri laboro, salajroj, pensioj, sociaj servoj, sekureco ktp. Post la kukoj kaj cirkoj altrudas sin nepre la reala mondo."}, {"text_idx": "#002248", "text": "Do ne nur pro mia malsportemo sed ankau\u0306 pro la paradokso kore de la ludoj mi sentis min ekskludata. Dume amuzis, iom malgajigis min, ke kolegoj kaj najbaroj, amikoj kaj ec\u0302 familianoj riproc\u0302etas al mi, ke mi malemas kung\u0302ui spektaklon, kiu kunigas en paco kaj en harmonio tiom da homoj el tiom da nacioj."}, {"text_idx": "#002249", "text": "Karaj, mi diris, mi estas esperantisto. G\u0302uste tion \u2013 homojn kunigi, pace kaj harmonie, el c\u0302iuj mondopartoj \u2013 ni celas, kaj ja faras, c\u0302iun horon, c\u0302iun tagon, c\u0302iun monaton, c\u0302iun jaron. Senc\u0302ese, nelacigeble. Nerimarkite, senfanfarone. Ni ne bezonas je c\u0302iu kvara jaro novajn sportejojn, novajn instalaj\u0302ojn. Ni ne disponas pri senlimaj monrimedoj. Sed tamen ..."}, {"text_idx": "#002252", "text": "Vertikalaj ekflugo kaj surterig\u0302o, rapideco duoble kaj flugdistanco kvaroble pli ol helikopteroj: jen la novtipa transportaviadilo MV22, alinome Osprey (Esperante: fis\u0302aglo, au\u0306 pandiono), kiu en julio ekfunkciis c\u0302e la usona militbazo Iu\u0306akuni en Hons\u0302uo, Japanio."}, {"text_idx": "#002253", "text": "El militista vidpunkto, aviadilo tre dezirata. Tamen g\u0302i havas malbonajn flankojn, kiuj maltrankviligas japanojn. Simple dirite, la aviadilo akcidentas."}, {"text_idx": "#002254", "text": "De 2006 g\u0302is 2011 estas raportitaj 58 akcidentoj, inkluzive hom-mortajn. Gravaj akcidentoj okazis c\u0302efe dum s\u0302ang\u0302ado de flugmaniero de helikoptera al aviadila. La usona armeo asertas, ke akcidentoj tiaj devenis de eraro de la piloto."}, {"text_idx": "#002255", "text": "Tamen, kelkaj specialistoj, ec\u0302 usonaj, montras, ke Osprey entenas strukturajn difektojn. Aldone kelkaj opinias, ke la aviadilo ne kapablas urg\u0302okaze plenumi sekuran surterig\u0302on."}, {"text_idx": "#002256", "text": "Malgrau\u0306 tio, la usonaj registaro kaj mararmeo decidis, ke Osprey estos lokita en au\u0306tuno c\u0302e la usona militbazo Futenma en Okinavo. La bazo trovig\u0302as en la centro de la urbo kaj estas konata kiel \u201ela plej dang\u0302era militbazo en la mondo\u201d."}, {"text_idx": "#002257", "text": "Okinavanoj jam longe postulas de la usona kaj japana registaroj, ke ili nuligu au\u0306 almenau\u0306 transloku la bazon, kio ne okazis. Lau\u0306 ambau\u0306 registaroj, Okinavo estas grava kaj tau\u0306ga bazo por bremsi armeajn ekspansiojn de C\u0302inio kaj Norda Koreio."}, {"text_idx": "#002258", "text": "La usona mararmeo planas ne nur disponigi Osprey en Okinavo, sed ankau\u0306 lanc\u0302i malaltnivelajn trejnflugojn \u2013 kontrau\u0306 la japana aviada leg\u0302o \u2013 lau\u0306 sep vojoj super la japana insularo (krom Hokajdo)."}, {"text_idx": "#002259", "text": "Tio dang\u0302erigos la vivon de la japanoj. Krome Osprey, nomata de la mararmeo \u201eporagresa transportaviadilo\u201d posedas atak-kapablon, kiu estos fortigita pro la trejnflugoj. Tio do kolizias kontrau\u0306 la japana konstitucio, kiu malpermesas militon."}, {"text_idx": "#002260", "text": "Tamen, malgrau\u0306 opozicio, la japana c\u0302efministro Noda Jos\u0302ihiko diris: \u201eC\u0302ar jam estas decidite de la usona registaro disponigi Osprey en Futenma, c\u0302io restas ekster mia zorgo\u201d. Multaj japanoj ege surprizig\u0302is."}, {"text_idx": "#002261", "text": "Lau\u0306 la pakto pri sekureco inter Japanio kaj Usono, disponigo de usonaj armiloj ne estas objekto de antau\u0306a intertraktado. Tamen la enkonduko de Osprey rilatus okaze de akcidento rekte al la vivo de japanoj. Ili demandas sin, kial la c\u0302efministro ne intervenas por protekti ilian vivon."}, {"text_idx": "#002262", "text": "Nun Noda diras, ke post sufic\u0302a ekzameno por certigi la sekurecon, Usono komencos trejnflugojn de la aviadilo tra Japanio. Tamen kelkaj fakuloj opinias, ke ne eblas pruvi la sekurecon de Osprey, c\u0302ar tio en si mem estus tro dang\u0302era."}, {"text_idx": "#002263", "text": "La trejnflugoj de Osprey kovros preskau\u0306 la tutan Japanion, kaj homoj maltrankvilas. La problemoj pri usonaj bazoj koncernis g\u0302is lastatempe nur Okinavon, sed nun ili farig\u0302is tutjapanaj. Tio povus skui la rilatojn inter Japanio kaj Usono bazitajn sur la pakto pri sekureco inter la du landoj."}, {"text_idx": "#002265", "text": "Post la katastrofo c\u0302e la atomcentralo Fukus\u0302ima en marto 2011 progresis la kontrau\u0306atomenergia movado en Japanio."}, {"text_idx": "#002266", "text": "En majo kaj junio 2012 pro paneo au\u0306 ekzameno funkciis neniuj nukleaj reaktoroj en Japanio. Tamen komence de julio, malgrau\u0306 opozicio, refunkciis la atomcentralo Ooi. La popolo ne silentis."}, {"text_idx": "#002267", "text": "Meze de julio en Tokio okazis grandskala kunveno kontrau\u0306 la atomenergia politiko, nomata \u201eKunveno centmilhoma por adiau\u0306i atomcentralojn\u201d. Partoprenis 170 000 homoj, inkluzive de konataj japanaj j\u0302urnalistoj, muzikistoj kaj verkistoj."}, {"text_idx": "#002268", "text": "C\u0302eestis ankau\u0306 anoj de politikaj partioj kaj sindikatoj, sed plejparte kolektig\u0302is homoj ne organizite, sed memvole. Multe helpis Interreto, precipe Twitter kaj Facebook."}, {"text_idx": "#002269", "text": "Jam delonge en Japanio ne okazis tia grandskala manifestacio por postuli ion de la registaro. Kontraste, en la 1960aj kaj 1970aj jaroj ofte okazis kunvenoj kontrau\u0306 la Pakto pri Sekureco inter Japanio kaj Usono."}, {"text_idx": "#002270", "text": "Tiam asertis multaj, ke la pakto estas neegala kaj dang\u0302era. Japanio povus farig\u0302i s\u0302tato, kiu militus kun Usono. Tamen la pakto estis aprobita kaj la japana popolo sentis rezignacion, ke politikon oni ne povas s\u0302ang\u0302i. Tial la tokia manifestacio farig\u0302is io memorinda en la japana popola historio."}, {"text_idx": "#002271", "text": "Komencig\u0302is alia nova movado. Fine de junio, kiam la registaro de c\u0302efministro Noda Jos\u0302ihiko decidis refunkciigi la nuklean centralon Ooi, protestantoj manifestaciis antau\u0306 la oficiala c\u0302efministra sidejo."}, {"text_idx": "#002272", "text": "\u201eFor la atomenergio!\u201d kaj \u201eHaltigu Ooi!\u201d ili kriis, denove homoj, kiuj sporade kaj neorganizite amasig\u0302is \u2013 laboristoj, junuloj, maljunuloj, rifug\u0302intoj el Fukus\u0302imo, politikistoj de diversaj partioj, gepatroj kun infanetoj k.a."}, {"text_idx": "#002273", "text": "Komence manifestaciis nur 300 homoj. Tamen semajnon post semajno, c\u0302iuvendrede, arig\u0302is c\u0302iam pli da homoj. Reagis la c\u0302efministro, dirante: \u201eAu\u0306dig\u0302as granda sono.\u201d"}, {"text_idx": "#002274", "text": "Tio kolerigis la popolon. La sekvan semajnon aperis afis\u0302ego \u201eAu\u0306skultu voc\u0302on, ne sonon!\u201d. En vespero fine de julio manifestaciantoj finfine sukcesis c\u0302irkau\u0306i la parlamentejon."}, {"text_idx": "#002275", "text": "Fine de au\u0306gusto la c\u0302efministro ne povis plu neglekti la protestantojn, kies reprezentantojn li akceptis. Li diris: \u201eKvankam la principa politiko de la registaro estas ne dependi de nuklea energio, tio okazu ne tuj, sed en longa perspektivo. Ni ne povas nun c\u0302esigi la atomcentralon Ooi.\u201d Ne kontentis la protestantoj."}, {"text_idx": "#002276", "text": "Lau\u0306 lastatempaj enketoj, multaj homoj akceptos pliigon de la elektra tarifo por nuligi la atomcentralojn. Ili preferas eventualajn elektromankojn kaj pli altajn elektrofakturojn ol atomenergion."}, {"text_idx": "#002277", "text": "La artikolo Kristalklare falsaj de Bardhyl Selimi (MONATO 2012/08-09, p. 12) montras la malbonan, malkonvenan kaj maldignan situacion en la kampo de klerigado. La kvanto de falsaj altlernejaj diplomoj senc\u0302ese kreskas en c\u0302iu lando inkluzive de Slovakio."}, {"text_idx": "#002278", "text": "La lasta aktuala kazo: Lau\u0306 la slovaka tagj\u0302urnalo SME, Ja\u0301n Figel\u030c [Jan Figel], iama EU-komisionano de Slovakio (respondeca por instruado, edukado kaj kulturo) kaj nuntempa prezidanto de la opozicia partio KDH (Kristandemokrata movado) defias la enketadon pri la legitimeco de sia titolo Ph.D. (doktoro pri filozofio, latine Philosophiae doctor). En 2007 Figel\u030c defendis disertacion en la scienca fako sociala laboro, sed la titolon li akiris por libro pri la alig\u0302o de Slovakio al Eu\u0306ropa Unio. La ministeria akredita komisiono nun esploras, c\u0302u Figel\u030c estas rajthava uzadi sian titolon."}, {"text_idx": "#002279", "text": "Pasis jaro kaj duono post la akcidento c\u0302e la nuklea centralo en Fukus\u0302imo, Japanio. Multaj japanoj volas malfermi vojon al socio libera de la timo de radioaktiveco. Tamen forte rezistas komunumo celanta reteni atomenergion."}, {"text_idx": "#002280", "text": "La kvar damag\u0302itaj reaktoroj estas plu malvarmigataj, sed ilia dismembrigo ankorau\u0306 ne komencig\u0302is. La radioaktiveco estas tro forta por esplori la staton de la reaktorkernoj. Lau\u0306 la registaro kaj la elektra kompanio TEPKO necesos g\u0302is 40 jaroj por plene malmunti la kvar reaktorojn."}, {"text_idx": "#002281", "text": "La plej dang\u0302era estas la reaktoro n-ro 4. Hidrogena eksplodo damag\u0302is la reaktorkonstruaj\u0302on, tiel ke g\u0302i nun nestabilas. Se trafus denove tertremo au\u0306 cunamo, komencig\u0302us eble nova c\u0302enreakcio emisianta nemezureblan radioaktivecon."}, {"text_idx": "#002282", "text": "En la plej malbona okazo g\u0302is 40 milionoj da homoj, inkluzive de log\u0302antoj de Tokio, devus esti evakuitaj. Jam c\u0302irkau\u0306 160 000 log\u0302antoj estas evakuitaj el la malpurigitaj urboj kaj vilag\u0302oj c\u0302irkau\u0306 la damag\u0302ita centralo."}, {"text_idx": "#002283", "text": "Apenau\u0306 komencig\u0302is laboro por purigi la teron, sur kiun falis kaj kie restas radioaktivaj substancoj. Fakte ankorau\u0306 ne trovig\u0302is sekura metodo por purigi. Restas alia problemo: kien meti la forskrapitan kaj radioaktivan teron. Neniu komunumo volas g\u0302in akcepti."}, {"text_idx": "#002284", "text": "Lau\u0306 postakcidentaj esploroj, TEPKO ne povis antau\u0306vidi la grandecon de la tertremo kaj cunamo. Do g\u0302i senkulpis. Tamen, lau\u0306 la esploroj, troaj intervenoj de la oficejo de la tiama c\u0302efministro (ekzemple oftaj demandoj kaj subitaj vizitoj) konfuzis la funkciulojn kaj implikis la plenumotajn taskojn."}, {"text_idx": "#002285", "text": "Ekzemple, post la tertremo kaj cunamo for de Sumatro en Indonezio en 2004, TEPKO taksis, ke g\u0302i bezonos 8 mil milionojn da enoj por konstrui c\u0302e Fukus\u0302imo digon por protekti kontrau\u0306 cunamo 20 m alta. En 2008 TEPKO kalkulis, ke povus trafi la centralon cunamo 15,7 m alta. Sed nenion faris la kompanio."}, {"text_idx": "#002286", "text": "Konkludite estas, ke la katastrofon kau\u0306zis homa neglekto kaj senrespondeco pri la risko enradikig\u0302intaj c\u0302e burokratoj, sciencistoj kaj la industria sektoro. Tiu komunumo, la t.n. atomvilag\u0302o (MONATO 2012/07, p. 9), firme ligita per mono el elektrokonzernoj, celis subteni kaj antau\u0306enigi nuklean energion. Tiel la regantoj efektive farig\u0302is regatoj."}, {"text_idx": "#002287", "text": "Abundaj subvencioj, ekzemple de la elektrokompanioj, por sciencistoj en universitatoj forigis ilian neu\u0306tralecon. Tiel fandig\u0302is konsciencoj longe antau\u0306 la reaktorkernoj de Fukus\u0302imo."}, {"text_idx": "#002288", "text": "Parte pro la fukus\u0302ima akcidento, parte pro malvenko c\u0302e senataj elektoj eksig\u0302is la tiama c\u0302efministro Kan Naoto en au\u0306gusto 2011. Lia posteulo, Noda Jos\u0302ihiko, deklaris antau\u0306 la G\u0302enerala Asembleo de Unuig\u0302intaj Nacioj, ke Japanio efektivigas urg\u0302ajn sekurigajn rimedojn c\u0302e nukleaj instalaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#002289", "text": "Malis tamen lia agado. Malgrau\u0306 popolaj protestoj li aprobis refunkciigon de la centralo Ooi en la gubernio Fukui, kie oni trovis gravajn mankojn, inkluzive de nesufic\u0302aj digoj kontrau\u0306 cunamo, nenia fortigita oficejo kontrau\u0306 tertremo, nenia evaku-plano por okazo de akcidento ktp."}, {"text_idx": "#002290", "text": "Nun la registaro volas konsulti la popolon por informig\u0302i, g\u0302is kiu grado estas dezirata atomenergio. Tamen la rezultoj neniel devigos la registaron lau\u0306e agi."}, {"text_idx": "#002291", "text": "Intertempe, malgrau\u0306 popolaj manifestacioj kontrau\u0306 nuklea energio, industriistoj kaj aliaj ripetadas, ke sen g\u0302i ne povos konkurenci en la mondo japanaj firmaoj. Ili alkroc\u0302ig\u0302as al la mito, ke malmulton kostas atomenergio. Ili ec\u0302 volas \u201eeksporti\u201d al ekzemple Vjetnamio kaj Litovio."}, {"text_idx": "#002292", "text": "Reteni nukleajn centralojn sur insularo, kiu okupas nur 0,25 % de la tuta tero, sed kiun trafas 20 % de la tertremoj en la mondo, estas se ne krimo, do frenezaj\u0302o."}, {"text_idx": "#002293", "text": "Ekde 2012 jara abonbileto por uzi la tutan reton de publikaj trafikiloj en Vieno kostas 365 \u20ac anstatau\u0306 458 \u20ac. Tion ordonis la grekdevena politikistino Maria Vassilakou de la verdula partio."}, {"text_idx": "#002294", "text": "Sekve vendig\u0302is 20 % pli da jarbiletoj. Aliflanke kelkaj metroaj kaj tramaj linioj nun tro plenig\u0302is. Fojfoje nur la plej fortaj homoj, uzante la kubutojn, povas eniri. Patrinoj kun infanc\u0302aroj kaj pensiuloj restas ekstere kaj atendas la sekvan tramon au\u0306 metroan trajnon."}, {"text_idx": "#002295", "text": "Aktuale por 37 % de la veturoj en la urbo oni uzas publikajn trafikilojn. Kiam estos atingita la limo c\u0302e 40 %, kolapsos la sistemo."}, {"text_idx": "#002297", "text": "Mi tute malkonsentas kun la konkludo de Lenio Marobin en lia artikolo Centmiloj da centjaruloj (MONATO 2012/08-09, p. 17). Li skribas, \u201eke pli ol kvarono de la infanoj sub la ag\u0302o de 16 povas antau\u0306vidi sian centjarig\u0302on.\u201d."}, {"text_idx": "#002299", "text": "La 24an de au\u0306gusto, 13 monatojn post la atencoj kontrau\u0306 ministerio en Oslo kaj junulara tendaro en Ut\u00f8ya, kie estis mortpafitaj dekoj da homoj, c\u0302efe gejunuloj, Norvegio senpezig\u0302e elspiris."}, {"text_idx": "#002301", "text": "Tio kau\u0306zis miron kaj konsternon c\u0302e la transvivantoj kaj la parencoj de la viktimoj, en fakmedioj de psikiatroj kaj ne malplej en amaskomunikiloj kaj inter la norvega publiko. Kreskis la maltrankvilo, kiam ec\u0302 la respondeca jurmedicina komisiono aprobis la raporton sen esencaj komentoj."}, {"text_idx": "#002302", "text": "Ankau\u0306 Breivik mem timis antau\u0306 c\u0302io trafi \u201efrenezulejon\u201d (kvankam en la praktiko g\u0302i funkcius simile kiel karcero). La psikiatroj trovis, ke Breivik suferas pro falsa konvinko, ke li havas personan mision batali por savi Eu\u0306ropon kontrau\u0306 islama invado."}, {"text_idx": "#002303", "text": "Ili trovis krome, ke baze motivas lin ne la ideologio, sed nura murdemo post tuttempa okupig\u0302o pri la interreta militludo World of Warcraft (\u201eMondo de militarto\u201d) dum pli ol jaro (9000 horoj)."}, {"text_idx": "#002304", "text": "Tamen c\u0302u psikoza? C\u0302u li ne dum jaroj sisteme planis siajn atencojn, faris ampleksajn kemiajn studojn por konstrui la bombon, ac\u0302etis pafilojn kaj specialan municion, kiu maksimume lezu trafitan korpon, verkis 1500-pag\u0302an kompendion pri sia ideologio?"}, {"text_idx": "#002305", "text": "C\u0302u li ne estis konscia pri sia agoj? C\u0302u li ne libere povis c\u0302iam decidi, c\u0302u jes au\u0306 ne fiagi? Kvankam li ne realigis siajn intencojn ataki la reg\u0302an palacon au\u0306 murdi la eksc\u0302efministrinon, kaj kvankam la nombroj de mortigoj kaj en Oslo kaj Ut\u00f8ya estis tre moderaj kompare kun liaj grandskalaj planoj, li sukcesis okazigi pli da detruo kaj murdado ol iu alia unuopulo en la historio de la lando."}, {"text_idx": "#002306", "text": "La karcera psikiatro ne vidis simptomojn de psika malsano. Ankau\u0306 ne teamo de fakuloj, kiuj observadis lin en la karcero tage kaj nokte dum tri semajnoj. El lia konduto dum la proceso pli kaj pli klarig\u0302is, ke jen ne frenezulo, sed celkonscia politika teroristo."}, {"text_idx": "#002307", "text": "En tiu konfuza situacio la tribunalo en Oslo kontrau\u0306 normala praktiko nomumis en januaro novan psikiatran komisionon. Tiu konkludis, male al la unua, ke Breivik tute ne estis psikoza, nur suferas de perturbo de la personeco, sed estis konscia pri siaj fifaroj kaj sekve estas respondeckapabla."}, {"text_idx": "#002308", "text": "Kontraste al la unua komisiono, la dua prijug\u0302is Breivik ne nur lau\u0306 psikologia vidpunkto, sed konsideris ankau\u0306 la influon de lia ideologio, ke Eu\u0306ropo suferas islamig\u0302adon kaj ke en Norvegio kulpas pri tio la reganta socialdemokrata partio, kies junularo kunvenis en Ut\u00f8ya."}, {"text_idx": "#002309", "text": "La jura proceso dau\u0306ris dek semajnojn. Oni funde trastudis la vivhistorion de Breivik ekde lia malfacila infanag\u0302o g\u0302is lia politika orientig\u0302o. Oni priskribis, kiel okazis c\u0302iu unuopa el la 77 mortigoj kaj la vundoj de la transvivantoj \u2013 pluraj multlezitaj pro la bombeksplodo en Oslo kaj pli ol 30 plurfoje pafitaj en Ut\u00f8ya \u2013 kaj oni ekspertizis pri la dekstrega ideologio, kiu motivis la atencojn."}, {"text_idx": "#002310", "text": "Sed la tribunalo havis kiel bazon por sia prijug\u0302o du psikiatrajn raportojn kun tute malaj konkludoj \u2013 embarasa situacio, kiu certe havos sekvojn por la jura psikiatrio en Norvegio. La jug\u0302istoj retiris sin du monatojn por verki sian 500-pag\u0302an analizon, dum la tuta lando retenis la spiron."}, {"text_idx": "#002311", "text": "G\u0302is la lasta momento oni timis, ke la decido de la unua komisiono estigos dubon, kiu necesigus konkludi favore al respondec-nekapablo. Tiel pledis ec\u0302 la prokuroroj. Oni antau\u0306vidis, ke tiuokaze oni devos apelacii la verdikton, kun ripeto venontjare de la longa doloriga proceso."}, {"text_idx": "#002312", "text": "Sed bonsanc\u0302e ne. La jug\u0302istoj plene refutis la argumentojn de la unua komisiono. Ni ne rajtas forstreki la krimegon kiel misfaron de mensmalsanulo. Breivik estas produkto de politika medio kun longa historio. La verdikto preskribis la maksimuman punon: 21 jaroj en strikte fermita karcero, plilongigeblan de tiam c\u0302iun kvinan jaron."}, {"text_idx": "#002313", "text": "En la praktiko apenau\u0306 imageblas, ke li iam estos ellasita en la socion, tiom longe kiom li ankorau\u0306 kovos dang\u0302eregajn planojn. Tiel estus ankau\u0306, se li estus jug\u0302ita psike malsana kaj ne respondeckapabla. Sed Breivik ne estas pli freneza ol la krucmilitistoj de la mezepoko au\u0306 la multaj aliaj tra la monda historio, kiuj oferis homojn por antau\u0306enigi siajn ideojn."}, {"text_idx": "#002314", "text": "Semajnon antau\u0306 la jug\u0302ista decido publikig\u0302is alia drameca raporto: pri la nesufic\u0302a prepariteco de la sekureca servo kaj de la polico, kaj ties reagoj tiun fatalan 22an de julio."}, {"text_idx": "#002315", "text": "En la tempo tuj post la atakoj regis nur s\u0302oko kaj c\u0302agreno. La polico certigis, ke g\u0302i faris sian plejeblon en tiu kriza situacio kaj ec\u0302 verkis raporton, kiu ne trovis multon misan. Ankau\u0306 la sekureca servo ne akceptis kritikon."}, {"text_idx": "#002316", "text": "Sed iom post iom alsurfacig\u0302is malagrablaj demandoj: Kial la grandaj ac\u0302etoj de sterko kaj kemiaj\u0302oj ne vekis suspekton c\u0302e la sekureca servo? Kial la registaro ne jam efektivigis sian pli fruan decidon fermi la straton apud la registara konstruaj\u0302o, tiel malebligante aliron de eventuala bomb-au\u0306to?"}, {"text_idx": "#002317", "text": "Kial oni ne haltigis Breivik, kiam li survojis al Ut\u00f8ya per au\u0306to, kies numeron la polico sciis? Kial oni ne venigis helikopteron g\u0302ustatempe? Kial la polico ne rekviziciis boatojn kaj tuj transiris rekte al la insulo, anstatau\u0306 tros\u0302arg\u0302i boaton tri kilometrojn for, dum pludau\u0306ris la murdado?"}, {"text_idx": "#002318", "text": "La raporto senkompate konfirmis tiujn kaj aliajn riproc\u0302ojn kaj listigis 31 plibonigendaj\u0302ojn (tamen konstatis ankau\u0306, ke la krizaj sanservoj funkciis tute bone, kaj ke multaj helpantoj, precipe ordinaraj civitanoj, agis heroe)."}, {"text_idx": "#002319", "text": "Iuj komentantoj vidis paralelon kun la katastrofe manka prepariteco la 9an de aprilo 1940, kiam nazia Germanio invadis la landon. Rezulte de la senvualigoj demisiis la estro de la polica administracio kaj, pli frue, ankau\u0306 tiu de la sekureca servo, kaj iuj politikistoj ec\u0302 postulis demision de la c\u0302efministro."}, {"text_idx": "#002320", "text": "Sed tiu, publike bedau\u0306rinte la tragediaron, deklaris, ke pli bone li restu en sia posteno kaj faru sian eblon por realigi reformojn en la koncernaj s\u0302tataj organoj."}, {"text_idx": "#002321", "text": "Do la jug\u0302proceso estas definitive finfarita, kaj Anders Behring Breivik estas sekure forfermita en karcero. Li ne havos kontakton kun aliaj krimuloj tie, nur kun gardistoj kaj socialaj laboristoj."}, {"text_idx": "#002322", "text": "Sed restas nun tria necerteco: komputilon oni havigis al li, li povas sendi kaj ricevi retpos\u0302ton kaj li planas verki libron. Certe oni cenzuros eventualajn instigojn al novaj teroragoj, sed g\u0302is tiu limo li g\u0302uas liberecon de sinesprimo kaj povos interkonsilig\u0302i kun siaj samideologianoj ekstere."}, {"text_idx": "#002323", "text": "Kaj tiaj ne mankas, kvankam malmultaj lau\u0306das lian uzon de perfortego. La defio nun estas: kiel eviti, ke la dekstregema medio en Interreto nutros novajn atenculojn?"}, {"text_idx": "#002324", "text": "La teroratencojn mem sekvis tumulta jaro da deklaroj kaj diskutoj, kiuj provokos reformojn de pluraj s\u0302tataj instancoj: la polico, la sekureca servo kaj la jura psikiatrio."}, {"text_idx": "#002325", "text": "Konsolo tamen povas esti, ke c\u0302i c\u0302io rezultas el publikaj debatoj, kio konfirmas, ke bone funkcias la norvegaj jure bazita socio kaj nefermita demokratio."}, {"text_idx": "#002326", "text": "En majo c\u0302i-jara aperis en Slovakio 800-pag\u0302a Vortaro slovaka-romaa, romaa-slovaka (ISBN 978-80-970999-0-9), kiun verkis Anna Koptova\u0301 kaj s\u0302ia filino Martina. La vortaron preparis kaj eldonis slovaka fondaj\u0302o Kesaj per financa helpo de Eu\u0306ropa Komisiono kaj la slovakaj kulturministrejo kaj registaro."}, {"text_idx": "#002327", "text": "La eldono okazis kadre de la internacia projekto Renovigo de la eu\u0306ropa dimensio de la romaaj lingvo kaj kulturo, kunordigata de la Hungara Fondaj\u0302o por Minoritatoj kaj Homaj Rajtoj (KEJA)1. Tiu projekto, kiu ricevis subvencion de 1 476 400 eu\u0306roj, celas lau\u0306grade eldoni en sep eu\u0306ropaj landoj librojn pri romaaj muziko, kulturo, lingvo, literaturo, tradicioj kaj etno."}, {"text_idx": "#002328", "text": "Krome, de julio c\u0302i-jara estas alireblaj, pere de ttt-pag\u0302o2 de la slovaka registaro, tri retvortaroj minoritataj: slovaka-hungara, slovaka-rutena kaj slovaka-romaa. Unuafoje en la historio de Slovakio retvortaroj alportadas fakajn kaj specialajn terminojn de la oficiala, publika kaj politika vivo en lingvoj de naciaj minoritatoj vivantaj en la slovaka teritorio."}, {"text_idx": "#002329", "text": "Spertuloj aprezas c\u0302i tiun pas\u0302on de la slovaka registaro favore al naciaj minoritatoj."}, {"text_idx": "#002330", "text": "1. KEJA estas mallongigo de la hungara nomo, Kisebbse\u0301gi e\u0301s Emberi Jogi Alapi\u0301tva\u0301ny. La hungara kaj angla nomoj de la projekto estas respektive Roma nyelv e\u0301s kultu\u0301ra euro\u0301pai dimenzio\u0301ja\u0301nak visszaa\u0301lli\u0301ta\u0301sa kaj Restoring the European Dimension of the Romani Language and Culture."}, {"text_idx": "#002331", "text": "Britio defendos la suverenecon super siaj transmaraj teritorioj, inkluzive de la Falklandaj Insuloj (Malvinoj) kaj G\u0302ibraltaro, lau\u0306 raporto subskribita de la brita c\u0302efministro David Cameron kaj de la ministro pri eksteraj aferoj."}, {"text_idx": "#002332", "text": "Jen la unua fojo ekde 1999, ke la brita registaro analizis rilatojn kun siaj transmaraj teritorioj kaj tiel prezentis perspektivon pri la estonteco de la s\u0302tatanoj de tiuj teritorioj."}, {"text_idx": "#002333", "text": "La raporto celas plibonigi i.a. la administradon de la teritorioj, aparte rilate financan kaj ekonomian planadon kaj la kvaliton de la subtenado donata de Britio."}, {"text_idx": "#002334", "text": "La britaj transmaraj teritorioj enhavas 250 000 log\u0302antojn. Ili inkluzivas kelkcentojn da malgrandaj insuloj kaj samtempe vastajn oceanajn regionojn, c\u0302iun kun plej diversaj ekologiaj sistemoj kaj biodiverseco."}, {"text_idx": "#002336", "text": "Fermitaj restis c\u0302iuj slovakaj elementaj lernejoj kaj mezlernejoj la 13an de septembro 2012. La kialo: instruistoj strikis por altigi siajn salajrojn."}, {"text_idx": "#002337", "text": "La meza monata salajro en Slovakio sumig\u0302as je 889 \u20ac, sed tiu de instruisto c\u0302e elementa lernejo nur 652 \u20ac (-27 %), c\u0302e mezlernejo 682 \u20ac (-23 %). Kompare, en C\u0302eh\u0302io la meza salajro de bazlerneja instruisto sumig\u0302as je 914 \u20ac, de mezlerneja instruisto je 982 \u20ac."}, {"text_idx": "#002338", "text": "Enketo montras, ke veldistoj, masonistoj, frizistoj, domfarbistoj ktp perlaboras multe pli ol altlerneje edukitaj instruistoj. Ekzemple, meza salajro de veldisto sumig\u0302as je 777 \u20ac, de masonisto je 759 \u20ac, de frizisto je 699 \u20ac."}, {"text_idx": "#002339", "text": "En sia verko La infana raso, la skota poeto William Auld [u\u0306iljam old] pesimisme asertas: \u201eNi rigardu iom la faktojn: tria milito / dum nia jarcento estas neevitebla\u201d."}, {"text_idx": "#002340", "text": "Se li antau\u0306vidis trian mondmiliton antau\u0306 la fino de la dudeka jarcento, li felic\u0302e malpravis. Sed ni scias, ke bedau\u0306rinde milito en la mondo neniam c\u0302esis, sed dau\u0306ras en longa senfina c\u0302eno de detruo kaj masakro."}, {"text_idx": "#002342", "text": "Ni povus mencii aliajn lokajn militojn en Afriko, Azio, Sovetio, Balkanio kaj tiel plu, sed tio pli ol sufic\u0302as. La homo estas militema besto."}, {"text_idx": "#002343", "text": "La granda tragedio de la homaro estas tio, ke g\u0302i konstante ripetas la saman krimon. En sia versaj\u0302o milita kanto angla poeto, John Davidson [j\u0302on dejvidsn], g\u0302uste asertis: \u201eLa milito rebredas la militon \u201d."}, {"text_idx": "#002344", "text": "Ec\u0302 pli trafe notis la germana filozofo Hegel: \u201eKion la sperto kaj la historio instruas, tio estas, ke la nacioj kaj la registaroj neniam lernis ion ajn de la historio, nek agis lau\u0306 ajnaj lecionoj, kiujn ili estus povintaj dedukti el g\u0302i.\u201d"}, {"text_idx": "#002345", "text": "Imponas la fakto, ke kelkaj el la plej renomaj kontrau\u0306militaj romanoj, kiuj estig\u0302is el la teruraj\u0302oj de la unua mondmilito, devenas de au\u0306toroj, kiuj mem spertis tiujn tempojn, kaj kiuj sendube estis edukataj lau\u0306 la tradiciaj koncepto de patriotismo kaj s\u0302ajna gloro de la milito."}, {"text_idx": "#002346", "text": "Impresas ankau\u0306, ke tiuj verkistoj apartenis al diversaj landoj, ne nur la c\u0302efaj protagonistoj, sed inkluzivante ilin. Inter tiuj romanoj ni rememoru la verkojn Nenio nova en la okcidento de la germana au\u0306toro Erich Maria Remarque [rema\u0301rk]; Mare nostrum kaj La kvar rajdantoj de la Apokalipso de la hispana au\u0306toro Blasco Iba\u0301n\u0303ez [iba\u0301njes]; kaj du gravajn romanojn en Esperanto, nome: Kiel akvo de l' rivero de la franco Raymond Schwartz [s\u0302varts], kaj La granda kaldrono de la skoto John Francis [g\u0302on fransis]."}, {"text_idx": "#002347", "text": "Oni ne povas nei, ke la idealoj de la kreinto de la lingvo, en kiu aperas c\u0302i tiu magazino, estas noblaj kaj imitindaj, sed la teksto de lia poemo La espero hodiau\u0306 s\u0302ajnas tro naiva: \u201eAl la mond' eterne militanta / G\u0302i promesas sanktan harmonion\u201d."}, {"text_idx": "#002348", "text": "Neniam la homaro atingos sanktan harmonion (ec\u0302 ne per Esperanto), g\u0302is ni konvinkos internaciajn instancojn kaj regantojn de la nacioj, kiuj pretendas esti gardantoj de la paco, ke milito kaj armita interveno nenion solvas."}, {"text_idx": "#002349", "text": "Bedau\u0306rinde, la tragedio dau\u0306ras, kaj dau\u0306ros."}, {"text_idx": "#002350", "text": "Rande de bankroto: tiel sonis la opinio de eksaj membroj de la kabineto de la iama serba c\u0302efministro Ivica Dac\u030cic\u0301 nur du monatojn, post kiam ili c\u0302esis funkcii. Ankau\u0306 la nuna registaro notas, ke la s\u0302tata deficito sumig\u0302as je 235 miliardoj da dinaroj \u2013 pli ol duono de la jara s\u0302tata malneta produkto."}, {"text_idx": "#002351", "text": "La ministro pri financoj, Mla\u0111en Dinkic\u0301, promesante malgrandigi la deficiton, kulpigis la antau\u0306an kabineton. G\u0302i elspezis pli ol g\u0302i posedis, li diris, kaj nun la fakturon pagu la nuna registaro. Lau\u0306 opozicianoj, samon faris li antau\u0306 ses jaroj."}, {"text_idx": "#002352", "text": "Por solvi la financan situacion la registaro nuligis 138 regulojn, lau\u0306 kiuj la entreprenoj pagu impostojn. Krome g\u0302i promesis helpi la agrikulturon kaj bridi la salajrojn de s\u0302tataj administrantoj."}, {"text_idx": "#002353", "text": "Diris Dinkic\u0301, ke la situacio tro gravas por esti tuj solvita. G\u0302i similas, lau\u0306 la ministro, al mang\u0302ado de elefanto. Tio ne de unu tago g\u0302is la alia eblos, sed iom post iom oni sukcesos."}, {"text_idx": "#002354", "text": "Almenau\u0306 provizore malpermesis la slovaka ministrejo pri sano la vendadon de alkoholaj\u0302oj fabrikitaj en C\u0302eh\u0302io. Simile agis ankau\u0306 Pollando."}, {"text_idx": "#002355", "text": "La malpermeso sekvas la enhospitaligon en septembro de dekoj da homoj en C\u0302eh\u0302io, kiuj konsumis alkoholaj\u0302ojn diluitajn per metanolo. Tio povas kau\u0306zi blindecon au\u0306 ec\u0302 la morton."}, {"text_idx": "#002356", "text": "La c\u0302eh\u0302a registaro senprokraste malpermesis ne nur vendadon de trinkaj\u0302oj enhavantaj pli ol 20 % da alkoholo, sed ankau\u0306 ilian eksportadon."}, {"text_idx": "#002357", "text": "Pereon de specioj malhelpas homoj"}, {"text_idx": "#002358", "text": "En la Rug\u0302an Libron de Litovio nuntempe estas enskribitaj 253 endang\u0302erig\u0302intaj specioj. Dum la lasta jardeko ec\u0302 18 novaj specioj de flau\u0306ro kaj fau\u0306no aldonig\u0302is en la listo. La homa agado draste s\u0302ang\u0302as la naturmedion perdigante al plantoj kaj bestoj la kutimajn vivkondic\u0302ojn, kio kontribuas al la malapero de pliaj specioj. Tamen, la homo mortigas kaj la homo ankau\u0306 revivigas."}, {"text_idx": "#002362", "text": "Naturprotektantoj de Litovio ankau\u0306 zorgas pri la disvastigo de la eu\u0306ropa hilo (science Hyla arborea), familio de arbaj ranoj. Ankau\u0306 tiu c\u0302i estas enlistigita en la Rug\u0302an Libron de Litovio. Por protekti hilajn ovojn de rabofis\u0302oj oni konstruas specialajn barilojn, kie ili restas g\u0302is apero de hilidoj. Poste ili estas libere ellasataj en la akvon. Pasintjare tiamaniere naskig\u0302is c\u0302irkau\u0306 280 eu\u0306ropaj hiloj. Oni kalkulas, ke nuntempe en Litovio vivas g\u0302is 2000 ekzempleroj."}, {"text_idx": "#002363", "text": "La eu\u0306ropa hilo estas la plej rara rano en Litovio. G\u0302i estas unu el la plej malgrandaj ranoj de Eu\u0306ropo. G\u0302i kreskas nur c\u0302irkau\u0306 3-5 cm. Tiuj c\u0302i ranoj s\u0302atas malprofundajn, varmajn marc\u0302ojn, kiujn ne ombrumas grandaj arboj."}, {"text_idx": "#002365", "text": "En la bredprogramo de linkoj partoprenas kvar privataj bredejoj. Pasintjare ses linkinoj naskis idojn. Antau\u0306 liberig\u0302o la bestoj dum kelkaj monatoj vivas lau\u0306 adaptiga reg\u0302imo en specialaj kag\u0302egoj, c\u0302irkau\u0306 30 akreojn grandaj, en fora arbaro, kie ili ne vidante homojn preparig\u0302as por la vivo en sovag\u0302a naturo. C\u0302i tie linkoj c\u0302iutage ricevas vivan nutraj\u0302on: kokinojn, leporojn, kapridojn ... Se la sinteno de la bestoj estas normala, ili kapablas en la ag\u0302o de unu jaro kaj duono memstare serc\u0302i kaptaj\u0302ojn, kiam oni lasas ilin libere en la sovag\u0302a naturo."}, {"text_idx": "#002366", "text": "Por sekvi ilian migradon oni markas la linkojn antau\u0306 ilia eliro al sia natura hejmo per specialaj dissendiloj."}, {"text_idx": "#002368", "text": "En la programo de bredado de malaperantaj specioj temas ankau\u0306 pri la granda gufo (science Bubo bubo). Kvin bredejoj intencas dum la jaroj 2011-2013 liberigi 20 gufidojn. La unuaj 15 birdoj flugis en la sovag\u0302an naturon pasintjare. Lau\u0306 informoj de dissendiloj, metitaj sur la kolojn de la birdoj, oni povas konstati, ke c\u0302irkau\u0306 30 % de la junaj birdoj pereis, precipe pro akcidentoj kun au\u0306toj. Sur la s\u0302oseoj la gufoj trovas multajn pereintajn bestojn, kiuj servas al ili kiel facila kaptaj\u0302o."}, {"text_idx": "#002369", "text": "Naturprotektantoj kalkulas, ke c\u0302iujare minimume 150 breditaj gufidoj povus senprobleme pligrandigi la familion de litovaj gufoj. Tamen la plano estas multe pli modesta \u2013 nur 20."}, {"text_idx": "#002370", "text": "Litovaj naturprotektantoj revas pri novaj projektoj, kiuj ebligus plimultigi ankau\u0306 aliajn malaperantajn speciojn kaj g\u0302ojas, ke Litovio, kompare kun aliaj landoj de Eu\u0306ropo, povas fieri pro sufic\u0302e ric\u0302a specia varieco."}, {"text_idx": "#002371", "text": "Karakterizas la okcidentan parton de Makedonio, log\u0302atan de albanoj, granda ekonomia stagnado. Ekde 1991 mankas s\u0302tataj investaj\u0302oj kaj industriaj entreprenoj, ankau\u0306 do la eblo eksporti. Viglas nur kafejoj, restoracietoj kaj vetludejoj."}, {"text_idx": "#002372", "text": "Estig\u0302as senlaboreco c\u0302efe c\u0302e la junularo, kiu provas sin savi eksterlande, ec\u0302 en Irako kaj Afganio. Samtempe kreskas la kvanto de murdoj kaj s\u0302teloj, narkotismo kaj aliaj tiaj fiagoj. Psikologie suferas la popolo pro deprimado, psikaj trau\u0306matoj kaj diversaj neu\u0306rozoj."}, {"text_idx": "#002373", "text": "Albanoj senpacience atendas la someron, kiam revenas hejmen elmigrintoj, kies bonstato ofte ne brilas. La mono alportita de la revenintoj estas tamen deponita en bankoj regataj de slavomakedonoj."}, {"text_idx": "#002374", "text": "Ankau\u0306 la kultura vivo apenau\u0306 floras. Mankas bibliotekoj, modernaj librovendejoj, teatroj kaj kinejoj. Sen ili la junularo estas devigita pasigi la tempon en kafejoj. Pluraj junuloj estas tentataj geedzig\u0302i eksterlande nur por akiri azilon."}, {"text_idx": "#002376", "text": "Tie antau\u0306 nelonge oni anoncis liberan ekonomian areon. G\u0302i tamen ne realig\u0302is. Kontraste, en Skopje kaj en la orienta parto de la lando oni konstruas kaj rekonstruas sportajn kaj aliajn kulturajn ejojn."}, {"text_idx": "#002377", "text": "Industrio kaj ekonomio kus\u0302as en la manoj de slavomakedonoj. C\u0302iuj produktaj\u0302oj estas serbaj au\u0306 slavomakedonaj, inkluzive de agrikulturaj\u0302oj. Albanoj farig\u0302is do popolo koloniita, ekzistanta kvazau\u0306 en geto c\u0302e la marg\u0302enoj de ekonomiaj kaj financaj procezoj."}, {"text_idx": "#002378", "text": "Argumenteblas, ke temas pri celata politiko de la reganta slavomakedona partio VMRO-DPMNE por subigi la albanojn, devigi ilin silenti, inter si kvereli, rezigni pri politikaj postuloj kaj fine elmigri."}, {"text_idx": "#002379", "text": "Ekskluditaj de s\u0302tataj institucioj, kaj sen naciaj kulturaj institucioj, albanoj en Makedonio povas sin okupi nur pri artismaj asocioj, folkloraj grupoj kaj popolaj dancoj kaj kantoj. En aliaj landoj folkloro memorigas pri la pasinteco; por albanoj en Makedonio g\u0302i signifas \u201ela evento de la jaro\u201d."}, {"text_idx": "#002380", "text": "Solvo troveblos eventuale kadre de integrig\u0302o de Makedonio en Eu\u0306ropa Unio. Tamen en la lastaj ses jaroj nek plibonig\u0302is la interetnaj problemoj, nek proksimig\u0302is Makedonio al EU au\u0306 al NATO."}, {"text_idx": "#002382", "text": "Tio ne signifas, ke mi estas posedata de speco de dybbuk, do fia, malica spirito, kiu devigas min fojfoje elgorg\u0302igi vortojn kaj frazojn en misteraj, magiaj lingvoj. Argumenteble nur MONATO kaj aliaj esperantaj revuoj devigas min tiel fremdi. Se nur tiel facile estus elbus\u0302igi fremdajn lingvojn ..."}, {"text_idx": "#002384", "text": "Nepras, ke mi klarigu. Tiel skribis tiu, kiu voc\u0302legas kaj registras por blinduloj MONATO-artikolojn, inkluzive de miaj tripunkte pezaj, krampe komplikaj, strekete strec\u0302aj vidpunktoj."}, {"text_idx": "#002385", "text": "\u201eBonvolu min kompati!\u201d elkoris mia voc\u0302o, listigante miajn stilajn stumbligaj\u0302ojn. \u201eNe forgesu viajn au\u0306skultantojn kaj laste, sed ne balaste, vian voc\u0302on!\u201d"}, {"text_idx": "#002386", "text": "Pruvaj\u0302ojn pri miaj pekoj sendis mia voc\u0302o en la formo de fotokopiita pag\u0302o kun mia vidpunkto \u201ePika partio\u201d el la au\u0306gusta-septembra numero de MONATO. Jen, rozkolore indikitaj, c\u0302iuj miaj krimoj kontrau\u0306, lau\u0306 mia voc\u0302o, flua legado de la koncerna teksto."}, {"text_idx": "#002387", "text": "Malgrau\u0306 la ironia tono de la g\u0302isnunaj vortoj, mi agnoskas, ke la afero voc\u0302e levita neniel bagatelas. Mi ja dankas pro la riproc\u0302oj. Gravas, ke, legante, mia voc\u0302o ne stumblu, ne hezitu, kaj antau\u0306e ne dedic\u0302u tro da tempo, interpretante, kion mi volas diri."}, {"text_idx": "#002388", "text": "Gravas ankau\u0306, evidente, ke la au\u0306skultantoj kaptu unua-au\u0306de la sencon de la legataj\u0302o. Ili ne volas halti por rekomenci frazon au\u0306 ec\u0302 tutan artikolon."}, {"text_idx": "#002389", "text": "Sed kion fari? Krom la ja ironiaj supre aluditaj tripunktoj mi evitas c\u0302i-kontribuaj\u0302e krampojn, streketojn kaj aliajn subitajn halto-indikojn. C\u0302u stile suferas la artikolo? Miaopinie, jesete. Du-tri fojojn mi volis streketumi, ric\u0302igi frazon per fluganta komento. Sed mi rezignis, voc\u0302o-kompleze, lingvo-ekzerce. Do pri stila kvalito decidu vi, la legantoj. Ankau\u0306 vi, au\u0306skultantoj. Ankau\u0306, evidente, mia voc\u0302o."}, {"text_idx": "#002392", "text": "Cetere, se mi rezignus pri ironiaj krampoj, kiamaniere indiki, denove sen balastaj kaj klarigaj frazoj, pri la celata ironio?"}, {"text_idx": "#002393", "text": "Pivotas c\u0302io, eble, c\u0302irkau\u0306 kompromiso. En raportoj, novaj\u0302eroj, la celo estas objektive informi. Mallongaj, g\u0302enerale senornamaj kaj punkto-finaj frazoj estu normo."}, {"text_idx": "#002394", "text": "Jen deirpunkto ankau\u0306 por komentario, eseo, vidpunkto. Sed c\u0302i tie la celo estas subjektive informi. Permeseblas iom da fleksebleco, iom da persona stilo. Persona voc\u0302o, por tiel diri."}, {"text_idx": "#002395", "text": "Kompromisu ankau\u0306 mia dua voc\u0302o. G\u0302i komprenu, ke mia unua voc\u0302o neniam povos plene akordig\u0302i kun mia dua. G\u0302i komprenu krome, ke fojfoje voc\u0302legado postulas arton de aktoro. Tiu laboras kun, ne kontrau\u0306, la materialo, respektante nuancojn, sugestojn, do la volon de la au\u0306toro."}, {"text_idx": "#002396", "text": "Fine mi kaptu la okazon por danki al la voc\u0302oj, al la lau\u0306tlegantoj, kiuj portas nian revuon al tiuj, kiuj sen ilia laboro ne povus akiri la unikan perspektivon pri la mondo, kiun donas MONATO."}, {"text_idx": "#002397", "text": "Du jarojn antau\u0306 la unua mondmilito \u2013 do antau\u0306 100 jaroj \u2013 naskig\u0302is en Balkanio la sendependa s\u0302tato Albanio."}, {"text_idx": "#002398", "text": "G\u0302i estis la lasta parto de la iama Otomana Imperio en Balkanio, kiu farig\u0302is memstara. Sed temis pri vojo dolora kaj drameca. La \u201emalsanulo de Bosporo\u201d, kiel oni nomis tiam la Otomanan Imperion, obstine klopodis reteni la okcidentan provincon."}, {"text_idx": "#002399", "text": "Tamen la imperio devis dum la 19a jarcento fordoni diversajn grasajn pecojn al la jam suverenaj s\u0302tatoj. Ekzemple post la rusa-turka milito de 1878 Montenegro ricevis la urbon Ulqin [ulkinj] kaj aliajn terpecojn."}, {"text_idx": "#002400", "text": "Plurfoje ribelis albanoj, ekzemple en 1910, 1911 kaj 1912, precipe en la regiono Kosovo, okupante la urbojn Prishtina kaj Skopje."}, {"text_idx": "#002401", "text": "En oktobro 1912 Montenegro deklaris militon kontrau\u0306 Turkio: baldau\u0306 sekvis aliaj s\u0302tatoj. Eniris albanajn teritoriojn en Kosovo, Makedonio kaj Albanio 286 000 serbaj soldatoj, frakasante la turkan armeon."}, {"text_idx": "#002402", "text": "Samtempe ili dezertigis centojn da vilag\u0302oj kaj mortigis dekmilojn da albanaj civiluloj, strebante etne \u201epurigi\u201d la okupitajn teritoriojn. Simile agis 20 000 montenegraj soldatoj, centmiloj da soldatoj grekaj kaj bulgaraj."}, {"text_idx": "#002403", "text": "Albanoj forte rezistis. Iliaj gvidantoj urg\u0302e kunvenis kaj decidis savi, kion saveblis el siaj teritorioj. Delegacio estrata de Ismail Qemali [kjemali] vojag\u0302is al Vieno, Londono, Budapes\u0302to, Romo kaj ceteraj por peti apogon de eksterlandaj registaroj."}, {"text_idx": "#002404", "text": "La delegacio, subtenata de Au\u0306strio-Hungario kaj Italio, alvenis al la urbo Vlora, c\u0302e la albana sud-adriatika marbordo. Tie, la 28an de novembro 1912, oni deklaris la sendependecon de Albanio."}, {"text_idx": "#002405", "text": "La sekvan tagon alvenis 400 volontuloj el la jam okupita Kosovo por subteni la novan albanan registaron estratan de Ismail Qemali, kiu alvokis la eu\u0306ropajn registarojn agnoski la sendependecon de la lando."}, {"text_idx": "#002406", "text": "Dume, la ceteraj partoj de la lando suferis la sovag\u0302an okupadon fare de armeoj de la najbaraj s\u0302ovinismaj landoj. La urboj Shkoder (norde) kaj Janina (sude) dau\u0306re estis sieg\u0302ataj de serbo-montenegranoj kaj grekoj."}, {"text_idx": "#002407", "text": "La grandaj potencoj maltrankvilig\u0302is pro la nova politika statuso en la duoninsulo. Ili kunvenis en Londono por decidi pri la novaj landlimoj. Rusio deziris, ke Albanio estu nura s\u0302tateto kun malvasta teritorio en meza Albanio, dum Au\u0306strio-Hungario celis pli vastan landon, konsistontan krom el Albanio propra ankau\u0306 el albanaj teritorioj de Kosovo, Grekio, Makedonio kaj Montenegro."}, {"text_idx": "#002408", "text": "La unua registaro de Ismail Qemali dau\u0306ris mallonge, c\u0302ar Eu\u0306ropon trafis en 1914 la unua mondmilito. Albanion denove eniris la armeoj de ambau\u0306 intermilitantaj aliancoj, fojfoje au\u0306stroj kaj bulgaroj, kelkfoje francoj, serboj, grekoj, italoj kaj aliaj. La lando pludezertig\u0302is g\u0302is la fino de la milito."}, {"text_idx": "#002409", "text": "Granda dang\u0302ero starig\u0302is denove dum la packonferenco en Versailles. La s\u0302ovinismaj registaroj najbaraj faris sian plejeblon por els\u0302iri pliajn partojn el la teritorio de la restinta sendependa Albanio."}, {"text_idx": "#002410", "text": "Tion malhelpis ne nur la forta popola volo albana, esprimata en la Kongreso de Lushnja (suda Albanio), en 1920, sed ankau\u0306 la subteno de la usona prezidanto Wilson favore al popola rajto de memdecido. Finfine oni interkonsentis lasi Albanion trankvila en sia memstareco kaj ec\u0302 invitis g\u0302in al Ligo de Nacioj en 1921."}, {"text_idx": "#002411", "text": "La jaroj 1921-1924 alportis periodon de parlamentismo, antau\u0306e nekonata c\u0302e albanoj, kiu kondukis al la registaro de Ahmet Zog, elektita prezidanto en 1925 kaj poste reg\u0302o en 1928. Zog invitis fremdajn spertulojn (anglojn, nederlandanojn, italojn kaj francojn) organizi modernajn administracion, armeon kaj policon."}, {"text_idx": "#002412", "text": "Sekvis plia malfacila periodo post okupado fare de Italio en aprilo 1939. En 1941 la nazia Germanio aneksis al Albanio teritoriojn okupatajn de Jugoslavio en Kosovo, Makedonio kaj Montenegro. Ekfloris unuafoje albanlingvaj lernejoj kaj administracioj."}, {"text_idx": "#002413", "text": "En 1945, fine de la milito, Jugoslavio rekaptis la aneksitajn teritoriojn. Starig\u0302is nova dang\u0302ero en la packonferenco de Parizo, c\u0302ar Grekio celis la tutan sudan parton de la tiel nomata londona Albanio (el la jaro 1913). Tamen la komunisma reg\u0302imo instalita enlande akiris fortan subtenon de la tiamaj komunismaj Sovetio kaj Jugoslavio."}, {"text_idx": "#002414", "text": "Dum 46 jaroj la lando restis sub totalismo komunisma kaj post 1961, ec\u0302 pli post 1978, en izoleco, g\u0302is en 1991 kolapsis la politika sistemo."}, {"text_idx": "#002415", "text": "Poste albanoj alig\u0302is al la eu\u0306ropa familio, de kiu ili jam de jarcentoj estas natura parto. La ekonomia nivelo plibonig\u0302is: la averag\u0302a jara enspezo altig\u0302is de 300 usonaj dolaroj g\u0302is 4500. Tamen la lando estas konsiderata ankorau\u0306 la plej malric\u0302a de la malnova kontinento."}, {"text_idx": "#002416", "text": "Nun, kun Kosovo, Albanio \u2013 100 jarojn post la sendependig\u0302o \u2013 sin pretigas alig\u0302i al Eu\u0306ropa Unio."}, {"text_idx": "#002417", "text": "C\u0302iu rajtas pri ritoj (MONATO 10/2012, p. 29). Sed neniu rajtas difekti au\u0306 damag\u0302i la korpon de alia persono, ankau\u0306 ne de infano. C\u0302iu havas la rajton je nedifektita korpo. Religianoj bonvolu vekig\u0302i!"}, {"text_idx": "#002418", "text": "Elektra buso protektu la medion"}, {"text_idx": "#002419", "text": "Dum la tago de la malfermita busgarag\u0302o en Vieno en septembro 2012 la vienaj linioj montris ion tute novan: elektran buson, kiu dej\u0302oru en la viena urbocentro. Oni atendas malpli da bruo kaj malpli da venenaj elgasoj en la malvastaj stratoj de la unua distrikto de Vieno."}, {"text_idx": "#002420", "text": "Tiu nova buso disponas pri kurentodeprenilo (pantografo). C\u0302e la finhaltejo trovig\u0302as 25 metrojn longa kontaktlineo. Kiam la buso haltas, la pantografo movig\u0302as supren al la 600-volta kontaktlineo, kaj la baterio estas rapide s\u0302argata. La elektra povumo estas 60 kilovatoj. Post 15 minutoj la buso povas denove ekveturi. C\u0302io okazas pli ol tri metrojn supre de la stratnivelo sen dang\u0302ero pro elektra bato al s\u0302oforo au\u0306 pasag\u0302eroj. Ankau\u0306 dum bremsado la baterioj estas s\u0302argataj. Dum la nokto la buso staras en garag\u0302o kaj okazas malrapida s\u0302argado de la baterio (15 kilovatoj). Tiel la litio-feraj baterioj vivos 5 jarojn. Entute oni s\u0302paros 15 % de la kostoj kompare kun dizela au\u0306 tergasa buso."}, {"text_idx": "#002421", "text": "Konstruas la busojn la itala firmao Rampini. La buso longas 7,72, larg\u0302as 2,20 kaj altas 3,15 metrojn. La planko estas je malalta nivelo; pasag\u0302eroj devas de ekstere nur etan s\u0302tupon supreniri. Tiuj busoj veturas ekde au\u0306tuno 2012 en la viena urbocentro, en unu tago 150 km. La busa vivodau\u0306ro estas dek jaroj."}, {"text_idx": "#002422", "text": "La supera kortumo de Brazilo fine pritraktis 38 homojn akuzitajn pri subac\u0302etado en la nacia kongreso. Temas pri skandalo okazinta en la dua mandato de eksprezidanto Lula da Silva. Inter ili estis du c\u0302efroluloj de la Partio de la Laboristoj (PL), ankorau\u0306 la reganta partio."}, {"text_idx": "#002423", "text": "Por la skandalo ne mankis neologismo, kreita de la unua el la akuzitoj, eksdeputito Roberto Jefferson [robertu j\u0302e\u0301ferson]. Li baptis la aferon mensala\u0303o [mensala\u0301u\u0306m], tradukebla el la portugala kiel \u201eneformala monata subvencio\u201d."}, {"text_idx": "#002424", "text": "Se la konfeso de Jefferson, eksprezidanto de unu el la partioj de la koalicio estrita de Lula, funkciis kvazau\u0306 mec\u0302o, tamen la bombo nur j\u0302use eksplodis. Pro manko de pruvoj la afero atendis de 2005 g\u0302is 2012 por atingi la superan kortumon. Tie c\u0302io aliformig\u0302is en politikan veng\u0302on, sed fakte ne venkon, kontrau\u0306 la reganta koalicio."}, {"text_idx": "#002425", "text": "La origino de PL estas la vigla sindikata movado de la 1970aj jaroj. G\u0302ia plej grava fondinto estas Lula, rekonata batalanto kontrau\u0306 la militista reg\u0302imo (1964-1985). Kiam g\u0302i estis la plej grava opozicia partio, PL c\u0302iam atentigis pri la graveco de la etiko en la politika afero."}, {"text_idx": "#002426", "text": "La kondamno de eminentaj figuroj de la partio, c\u0302efroluloj en la periodo de Lula, sufic\u0302e instruis pri la risko misuzi la samajn armilojn kiel la malamikoj. Rimarkindas, ke eksprezidanto Fernando Henrique Cardoso [fernandu enriki kardozu], g\u0302uis duan sinsekvan mandaton kiel respublikestro (1999-2002) pro subac\u0302etado."}, {"text_idx": "#002427", "text": "Tiel Cardoso sukcesis nuligi leg\u0302an malpermeson pri dua sinsekva mandato por respublikestro. Pri tio silentis la supera kortumo."}, {"text_idx": "#002428", "text": "Praktike, la nuna skandalo, malgrau\u0306 la bruega pafado el la opozicio kun eh\u0302o de la konservativa flanko de la gazetaro, trafis nek eksprezidanton Lula, kiu siatempe plensukcese renovigis per balotado sian mandaton (2006-2009), nek prezidantinon Dilma Roussef [diu\u0306ma rusef], kiu heredis la modelon de Lula (MONATO, 2011/01, p. 10)."}, {"text_idx": "#002429", "text": "Kaj Lula kaj Roussef rikoltis lau\u0306dojn en- kaj ekster-landajn por tio, ke ilia politiko solvis almenau\u0306 parte la ekonomiajn kaj socialajn problemojn postlasitajn tra la nacia historio de la sama elito, kiu nuntempe vestas sin en la majesta talaro de la supera kortumo por pozi teatre antau\u0306 la televidaj kameraoj."}, {"text_idx": "#002430", "text": "Kun granda intereso mi tralegis la artikolon sub la titolo Elimino atingeblas (MONATO 2012/10, p. 24) de Vladimir Lemelev. Lau\u0306 mia opinio, bone verkita artikolo, kiu informas la legantojn pri la vera minaco de rubeolo por infanoj kaj adoleskantoj."}, {"text_idx": "#002431", "text": "Mi volus nur rimarkigi, ke en la jaro 1972 en la teritorio de la tiama C\u0302eh\u0302oslovaka Socialisma Respubliko estis registritaj proksimume 180 000 kazoj de rubeolo. Post la tutarea vakcinado de tiuj infanoj (t.n. kombinita trivakcinado kontrau\u0306 morbilo, mumpso kaj rubeolo) frape malaltig\u0302is la nombro de malsanuloj. Depost 2008 en la teritorio de Slovakio estas registrita neniu kazo de rubeolo."}, {"text_idx": "#002432", "text": "Antau\u0306 tri jaroj s\u0302ang\u0302ig\u0302is la japana politika scenejo. En la tutlandaj elektoj la Demokratia Partio (DP) venkis la Liberalan Demokratian Partion (LDP). Tiel perdis LDP la povon, kiun g\u0302i antau\u0306e tenadis dum c\u0302irkau\u0306 50 jaroj."}, {"text_idx": "#002433", "text": "LDP sukcese gvidis Japanion, kiu revivig\u0302is el la ruinoj de la dua mondmilito. Danke al la diligento kaj laboremo de la popolo, alta teknologio, malarmado sub la protekto de Usono, kaj distanca engag\u0302ig\u0302o en regionaj militoj, ekzemple en Koreio kaj Vjetnamio, Japanio g\u0302uis pacon."}, {"text_idx": "#002434", "text": "Rezulte LDP konstruis dum la 1960aj jaroj la due plej grandan ekonomian potencon en la mondo. Pli ol 90 % de la popolo sentas sin apartenanta socie al t.n. meza klaso. Eblas argumenti, ke tiel Japanio atingis kaj altan ekonomian kreskadon kaj relative egalan distribuon de enspezo."}, {"text_idx": "#002435", "text": "Tamen en la lastaj jaroj kreskis popola kritiko kontrau\u0306 LDP, kiu ne povis realigi strategion por alfronti novajn socian kaj politikan situaciojn: maljunig\u0302anta popolo, manko de mendo kontrau\u0306 oferto, malalta interezo, kiu forprenis monon de ordinaraj homoj kaj g\u0302in transdonis al bankoj, konkurenco de aliaj aziaj landoj, ktp."}, {"text_idx": "#002436", "text": "Dum la elektoj en 2009 DP lanc\u0302is tri sloganojn: 1. socialdemokrate protekti la popolan vivon; 2. transdoni la povon de burokratoj al politikistoj; 3. diplomatie distancig\u0302i de Usono. Tiel oni esperis, ke fres\u0302a politiko de DP frakasos la malnovan komunuman strukturon de ekzistantaj interesoj kaj koncesioj."}, {"text_idx": "#002437", "text": "Efektive, tamen, la trijara DP-mastrumado fiaskas. Tri c\u0302efministroj plenumis preskau\u0306 neniom, kiom ili celis. Kulpas la fakto, ke DP konsistas el improvizita kolekto de homoj kun diversaj tendencoj: eks-anoj de LDP, socialistoj, kaj aliaj."}, {"text_idx": "#002438", "text": "La nuna c\u0302efministro Noda Yosihiko rompis elekto-promeson kaj subite enkondukis leg\u0302on por plialtigi la spez-imposton lau\u0306grade de la nuna 5 % g\u0302is 10 %. Proteste forlasis DP-on pli ol 70 parlamentanoj."}, {"text_idx": "#002439", "text": "Estas evidente, ke DP malvenkos en la baldau\u0306aj tutlandaj balotoj. Multaj homoj g\u0302in subtenas, sed ankau\u0306 nur 25 % LDP-on. Preskau\u0306 duono de la popolo subtenas neniun partion."}, {"text_idx": "#002440", "text": "Ec\u0302 se LDP venkos kaj reprenos la povon, g\u0302i ne povos sola formi registaron. Neeviteble sekvos koalicio. La japanoj frontas malstabilecon kaj necertecon, dum stagnas same la ekonomio kaj politiko."}, {"text_idx": "#002441", "text": "Politikistoj: ne por, sed per"}, {"text_idx": "#002443", "text": "Kvin kandidatoj inkluzive de Abe promesis pli-malpli la samon: garantii teritorian integron kontrau\u0306 alilanda ekspansiismo kaj kreskigi la japanan ekonomion. Diferencis Abe nur en tio, ke li servis jam kiel c\u0302efministro en 2006. Li rezignis sian oficon unu jaron poste pro malsano."}, {"text_idx": "#002444", "text": "Similis la kvin kandidatoj, ke ili c\u0302iuj estas filoj de politikistoj de LDP. Ili heredis de siaj patroj familian politikan entreprenon, kiu inkluzivas elektan distrikton, patronojn kaj arkanojn de elekto-movado ktp. En Japanio farig\u0302i politikisto estas tre gajnige."}, {"text_idx": "#002445", "text": "La germana filozofo kaj politika sciencisto Max Weber distingis inter du specoj de politikistoj; tiuj, kiuj vivas por politiko, kaj tiuj, kiuj vivas per politiko. Evidente la kvin sinjoroj apartenas al la dua speco."}, {"text_idx": "#002446", "text": "Mi ne kapablas diveni kiamaniere samseksemo povas minaci la \u201ekulturon kaj valorojn\u201d de iu ajn lando (MONATO 2012/02, p. 16) kaj mi ne komprenas la reagon de Atanasije Marjanovic\u0301 (MONATO 2012/10, p. 6). Mi s\u0302atus substreki, ke seksa orientig\u0302o ne rilatas al \u201epersona, libera elekto\u201d, kio estas jam science pruvita. Oni ne povas elekti, nek libervole s\u0302ang\u0302i sian seksan orientig\u0302on. Tiom pli oni ne povas g\u0302in s\u0302ang\u0302i c\u0302e iu alia homo. Tio estas afero de naturo, kaj ne kulturo."}, {"text_idx": "#002447", "text": "Kion Atanasije Marjanovic\u0301 dirus al sia ido, se g\u0302i iam evidentig\u0302us samseksema? C\u0302u li s\u0302atus sendi g\u0302in al malliberejo? Kiel tio utilus al li, al g\u0302i, al la socio? Cetere, pastroj en kelkaj religioj \u201ene povas\u201d havi idojn. Bv. rakonti al viaj gefiloj ankau\u0306 pri tiu fenomeno kaj nepre elektu, c\u0302u tio estas ekstravaganca au\u0306 perversa."}, {"text_idx": "#002448", "text": "C\u0302u ekstravaganca au\u0306 perversa? (2)"}, {"text_idx": "#002449", "text": "Kio okazas en plena amo kaj interkonsento, ne povas esti perversa."}]