[{"text_idx": "#000001", "text": "Finna ( suomi ( helpo\ninfo ) , au\u0306 suoman kieli [\u02c8suoman \u02c8kieli] ) la lingvo parolita fare de la plimulto de la populacio en Finnlando kaj de etnaj finnoj ekster Finnlando estas.\nG\u0302i estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando kaj oficiala minoritata lingvo en Svedio.\nEn Svedio, kaj norma finno kaj La Tornival-finna, finna dialekto, estas parolitaj.\nLa Kven-lingvo, dialekto de nag\u0302ilo, estas parolita en Norda-Norvegio de malplimulto de finna deveno."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Nag\u0302ilo estas la eponima membro de la Finic-lingva familio kaj estas tipologie inter fusional kaj aglutinaj lingvoj.\nsubstantivoj, adjektivoj, pronomoj, numeraloj kaj verboj, depende de iliaj roloj en la frazo."}, {"text_idx": "#000003", "text": "14 Gravaj vortoj kaj frazoj"}, {"text_idx": "#000006", "text": "4.4 4. Mez- kaj nordostrobotniaj dialektoj"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nag\u0302ilo estas membro de la Finic grupo de la Uralic familio de lingvoj.\nLa Finicgrupo ankau\u0306 inkludas la estonan kaj kelkajn minoritatajn lingvojn parolitajn c\u0302irkau\u0306 la Balta Maro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Nag\u0302ilo montras alligitecon kun aliaj Uraliclingvoj (kiel ekzemple hungara/hungaro) en pluraj rilatoj inkluzive de:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Pluraj teorioj ekzistas kiel al la geografia origino de nag\u0302ilo kaj la aliaj Uraliclingvoj.\nLa plej vaste kontrolita vido estas ke ili originis kiel Prot-Uralic lingvo ie de la nordaarbara zono c\u0302irkau\u0306 la Ural regiono kaj/au\u0306 la kurbo de la mezo Volgon.\nLa forta kazo por proto-Uralic estas apogita per ofta vortprovizo kun regulecoj en solidaj korespondadoj, same kiel de la fakto ke la Uraliclingvoj havas multajn similecojn en strukturo kaj gramatiko."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La Defendo-Lingvo-Instituto en Monterey, Kalifornio, Usono klasifikas nag\u0302ilon kiel ebenan III lingvon (de 4 niveloj) lau\u0306 lerna malfacileco por indig\u0302enaj anglaj parolantoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Nag\u0302ilo estas parolita fare de proksimume kvin milionoj da homoj, la plej multaj el kiuj log\u0302as en Finnlando.\nEkzistas ankau\u0306 famaj Finna-parolantaj malplimultoj en Svedio, Norvegio, Rusio, Estonio, Brazilo, Kanado, kaj Usono.\nLa plimulto de la log\u0302antaro de Finnlando, 90.37% aktuale en 2010 [g\u0302isdatigo] , parolas nag\u0302ilon kiel sia gepatra lingvo.\nSameaj ( Norda, Inari, Skolt) kaj aliaj lingvoj.\nG\u0302i atingis iun popularecon kiel dua lingvo en Estonio."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Nag\u0302ilo estas unu el du oficialaj lingvoj da Finnlando (la alia estaj\u0302osvedo, parolita per 5.42% de la populacio aktuale en 2010 [g\u0302isdatigo] [7] ) kaj unu el la oficialaj lingvoj en la Eu\u0306ropa Unio ekde 1995.\nFinna lingvo komencis akiri sian rolon dum la Grandprinclando Finnlando, kune kun la naciisma Fennoman-movado, kaj akiris g\u0302ian oficialan statuson en la Finna Dieto de 1863.\nG\u0302i g\u0302uas la statuson de oficiala minoritata lingvo en Svedio.\nSub la Nordia Lingvo-Kongreso, civitanoj de la nordiaj landoj parolantaj nag\u0302ilon havas la s\u0302ancon uzi sian gepatran lingvon dum interagado kun oficialaj korpoj en aliaj nordiaj landoj sen esti respondecaj al iu interpreto- au\u0306 traduko kostoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La Finiclingvoj evoluis el la Prot-Finnic lingvo post kiam Sa\u0301mi estis apartigita de g\u0302i proksimume 1500-1000 a.K.\n[ citaj\u0302o bezonis ] nunaj modeloj supozas tri au\u0306 pli hipotezajn Prot-Finnic proto-dialektojn evoluigantajn dum la unua jarmilo BCE."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dum la Mezepoko, nag\u0302ilo estis sole bus\u0302a lingvo.\nEc\u0302 post, la lingvo de larger-skala komerco estis la Mezmalaltgermana, la lingvo de administracio la sveda, kaj religiaj agadoj estis arang\u0302itaj en la latina, forlasante malmultajn eblecojn por finna-parolantoj por uzi sian gepatran lingvon en situacioj krom c\u0302iutagaj taskoj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "La unua konata skriba ekzemplo de nag\u0302ilo venas de tiu epoko kaj estis trovita en germana vojag\u0302adj\u0302urnalo devenanta de c.1450:\nMy\u0308nna tachton gernast spuho somen gelen emy\u0308na day\u0308da (Moderna finno: \"Mina\u0308-tahdokernastipuhua suoman kielta\u0308, [mutta] en mina\u0308 taida;\n\"la angla: \"mi volas paroli nag\u0302ilon, [nur] mi ne estas kapabla\").\nLau\u0306 la vojag\u0302adj\u0302urnalo, finna episkopo, kies nomo estas nekonata, estis malantau\u0306 c\u0302i-supra citaj\u0302o.\nLa kontekste erara akuzativo en gelen (finna kielen) kaj la manko de la konjunkcio mutta s\u0302ajnas indiki eksterlandan parolanton kun nekompleta superrigardo pri finna gramatiko, c\u0302ar eraroj kun la multaj substantivkazoj estas karakterizaj por tiuj lernantaj finnan.\nFinna priestdom tiutempe plejparte Sved-parolis."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La unua ampleksa skribsistemo por nag\u0302ilo estis kreita fare de Mikael Agricola, finna episkopo, en la 16-a jarcento.\nLi surbaze sian ortografion de la sveda, la germana, kaj la latina.\nLia finfina plano estis traduki la Biblion, sed unue li devis difini regulojn de kiuj la finna normlingvo dau\u0306re dependas, precipe kun respekto al literumo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Moderna finna interpunkcio, kune kun tiu de la sveda, uzas la kojlokarakteron por apartigi la tigon de la vorto kaj g\u0302ian gramatikan finig\u0302ante en kelkaj kazoj (kiel ekzemple poste mallongigoj), kie iuj aliaj alfabetskribsistemoj uzus apostrofon.\nSufiksoj estas postulataj por g\u0302usta gramatiko, tiel ke tio ofte estas uzita, ekz.\nEU,: ssa \"en la EU\"."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En la 19-a-jarcenta Johan Vilhelm Snellman kaj aliaj komencis substreki la bezonon plibonigi la statuson de nag\u0302ilo.\nIam-ajna poste la tagoj de Mikael Agricola, skriba finno estis uzita preskau\u0306 ekskluzive en religiaj kuntekstoj, sed nun la Hegelianaj naciismaj ideoj de Snellman de nag\u0302ilo kiam plene-flugpreta nacia lingvo akiris konsiderindan subtenon.\nKunordigitaj klopodoj estis faritaj por plibonigi la statuson de la lingvo kaj por modernigi g\u0302in, kaj antau\u0306 la fino de la jarcentfinno farig\u0302is lingvo de administracio, j\u0302urnalismo, literaturo, kaj scienco en Finnlando, kune kun la sveda."}, {"text_idx": "#000024", "text": "La plej gravaj kontribuoj al plibonigado de la statuso de nag\u0302ilo estis faritaj fare de Elias Lo\u0308nnrot.\nLia efiko al la evoluo de moderna vortprovizo en nag\u0302ilo estis precipe grava.\nAldone al kompilado de la Kalevala , li funkciis kiel arbitracianto en disputoj c\u0302irkau\u0306 la evoluo de normfinno inter la propagandantoj de okcidentaj kaj orientaj dialektoj, certigante ke la okcidentaj dialektoj Agricola preferis konservita sian superan rolon, dum multaj originale-dialektvortoj de Orienta Finnlando estis enkondukitaj en la normlingvo, ric\u0302igante g\u0302in konsiderinde.\nLa debuta romano skribita en nag\u0302ilo (kaj fare de finna-parolanto) estis Sep fratoj ( Seitsema\u0308n veljesta\u0308), publikigita fare de Aleksis Kivi en 1870."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La finna lingvo s\u0302ang\u0302ig\u0302is lau\u0306 certaj manieroj post 2-a Mondmilito, kiu estis observita en la disvastigo de certaj dialektaj ecoj (ekzemple la disvastig\u0302o de okcidenta alofono de la areto t (meta\u0308: meta\u0308n /meta\u0308n (arbaro: arbaro) anstatau\u0306e de metsa\u0308) kaj la orienta malapero de d-sono (tia\u0308n/ tij (j) a\u0308n (mi) scii) anstatau\u0306e de la okcidentaj alofonoj) kaj la samtempa prefero por prirezigni la pli videblajn dialektajn ecojn.\nKelkaj sciencistoj ankau\u0306 raportis la translog\u0302ig\u0302on da la a\u0308-sono direkte al la sono, ec\u0302 teoriadante ke la finnaj parolantoj komencus prononci la sonon ec\u0302 pli fore de la varia a\u0308-sono por konservi vokalan harmonion."}, {"text_idx": "#000026", "text": "La dialektoj de nag\u0302ilo estas dividitaj en du apartajn grupojn, okcidentajn kaj orientajn.\nLa dialektoj preskau\u0306 estas totale reciproke kompreneblaj kaj estas distingitaj de unu la alian per nur malgrandaj s\u0302ang\u0302oj en vokaloj, diftongoj kaj ritmo.\nPlejparte, la dialektoj funkciigas pri la sama fonologio, gramatiko kaj vortprovizo.\nEkzistas nur marg\u0302enaj ekzemploj de sonoj au\u0306 gramatikaj konstruospecifaj por iu dialekto kaj ne trovita en norma finno.\nDu ekzemploj estas la esprimita dentala frikativo trovita en la Rau\u0306mo-dialekto, kaj la orienta eksesivekazo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La klasifiko de proksime rilatitaj dialektoj parolitaj ekster Finnlando estas sag\u0302e sentema temo kiu estis kontestata ekde la sendependeco de Finnlando en 1917.\nTio koncernas specife la karela-lingvon en Rusio kaj La Tornival-finna en Svedio, kies parolantoj ofte estas konsideritaj premitaj malplimultoj.\nLa karela estas sufic\u0302e malsama de norma finno por havi sian propran ortografion.\nLa Tornival-finna estas norda dialekto totale komprenebla al parolantoj de c\u0302iu alia finna dialekto, kiu atingis sian statuson kiel oficiala minoritata lingvo en Svedio pro historiaj kaj politikaj kialoj, kvankam nag\u0302ilo estas oficiala minoritata lingvo en Svedio, ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Unu el la Far Northern-dialektoj, La Tornival-finna, kiu estas parolita sur la sveda flanko de la limo, estas instruitaj en kelkaj svedaj lernejoj kiel klara normigita lingvo.\nLa parolantoj de La Tornival-finna ig\u0302is sag\u0302e separitaj de la aliaj finnoj kiam Finnlando estis aneksita al Rusio en 1809.\nLa kategoriado de La Tornival-finna c\u0302ar aparta lingvo estas kontestata inter la finnoj, kiuj vidas neniujn lingvajn kriteriojn, nur politikajn kialojn, por traktado de La Tornival-finna alimaniere de aliaj dialektoj de nag\u0302ilo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La Kven-lingvo estas parolita en Finnmark kaj Troms, en Norvegio.\nG\u0302iaj parolantoj estas posteuloj de finnaj elmigrantoj al la regiono en la 18-a kaj 19-a jarcentoj.\nKven estas oficiala minoritata lingvo en Norvegio."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La orientaj dialektoj konsistas el la g\u0302eneraligitaj Savonianaj dialektoj ( savolaismurtet) parolitaj en Savo kaj proksimaj lokoj, kaj la Sud-orientaj dialektoj nun parolite nur en finna Suda Karelio.\nLa Sud-orientaj dialektoj ( kakoismurtet) antau\u0306e estis ankau\u0306 parolitaj sur la karela istmo kaj en Ingrio.\nLa karela istmo estis evakuita dum 2-a Mondmilito kaj rifug\u0302intoj estis translog\u0302igitaj c\u0302ie en Finnlando.\nPlej multe de la Ingriaj finnoj estis deportita al diversaj internaj areoj de Sovet-Unio."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Palataligo, komuna trajto de Uraliclingvoj, estis perdita en la Finicbranc\u0302o, sed g\u0302i estis reakirita per la plej multaj el tiuj lingvoj, inkluzive de orienta finno, sed ne okcidenta finno.\nEn finna ortografio, tio estas indikita kun \"j\", ekz. vesj [vesj] \"akvo\", kp. norma vesi."}, {"text_idx": "#000033", "text": "La lingvo parolita en tiuj partoj de Karelio kiuj ne historie estis sub sveda au\u0306 finna rego estas kutime nomita la karela-lingvo, kaj estas konsiderite kiel pli foraj de norma finno ol la orientaj dialektoj.\nC\u0302u tiu lingvo de ruso Karelio estas dialekto de nag\u0302ilo au\u0306 aparta lingvo estas demando pri interpreto.\nTamen, la esprimo \"Karelian dialektoj\" ofte estas uzita ordinarlingve por la finnaj Sud-orientaj dialektoj."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Dialektoj de Ingrio (en Rusio) [17]"}, {"text_idx": "#000042", "text": "La c\u0302iutaga lingvo plejparte evoluis nature el pli fruaj formoj de nag\u0302ilo, kaj atingis de la c\u0302efaj kulturaj kaj politikaj centroj.\nLa normlingvo, aliflanke, c\u0302iam estis konscie konstruita komunikilo por literaturo.\nG\u0302i konservas gramatikajn padronojn kiuj plejparte malaperis de la parollingvaj specoj kaj, c\u0302ar g\u0302ia c\u0302efa aplikig\u0302o estas skriba, g\u0302i havas kompleksajn sintaksajn padronojn kiuj ne facile pritraktas kiamebla uzite en parolado.\nLa c\u0302iutaga lingvo formig\u0302as signife pli rapide, kaj la gramatikaj kaj fonologiaj simpligoj ankau\u0306 inkludas la plej oftajn pronomojn kaj sufiksojn, kiuj sumigas supren al oftaj sed modestaj diferencoj.\nKelkaj solidaj s\u0302ang\u0302oj estis heredigitaj for el la formala lingvo, kiel ekzemple la nereguligo de kelkaj komunaj verboj per asimilado, ekz. tule- \u2192 tuu- (\"venanta\", nur kiam la dua silabo estas mallonga, tiel ke la triapersona singularo ne kontraktig\u0302as:\nha\u0308n tule \"kiun li venas\", neniam\u00f7 ha\u0308n tu;\nTamen, la pli longaj formoj kiel ekzemple tulo povas esti uzitaj en parola lingvo en aliaj formoj ankau\u0306."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La librolingvo certe dau\u0306re penas konsiderindan influon sur la parolita vorto, c\u0302ar analfabeteco estas neekzistant kaj multaj finnoj estas fervoraj legantoj.\nFakte, estas dau\u0306re ne totale nekutime renkonti homojn kiuj \"parolas libraj\" ( puhuvatkirjakielta\u0308);\ng\u0302i povas havi implicojn de pedanteco, troigo, modereco, u\u0306easeling au\u0306 sarkasmo (iom kiel peza uzo de Latinate-vortoj en la angla: komparu la diferencon inter dira \"There's no children I will leave it to\" kaj \"Tie aro neniu infanoj whom I devi forpermeso it\".\nPli da komunpas\u0302tejo estas la entrudig\u0302o de tipe literaturaj konstruoj en parollingvan diskurson, kiel speco de citaj\u0302o de skriba finno.\nDevus ankau\u0306 notig\u0302i ke oni sufic\u0302e ofte au\u0306das libro-similan kaj brilpoluritan paroladon en radio au\u0306 televido, kaj la konstanta eksponig\u0302o al tia lingvo tendencas kau\u0306zi la adopton de tiaj konstruoj ec\u0302 en c\u0302iutaga lingvo."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La ortografio de la neformala lingvo sekvas tiun de la formala lingvo.\nTamen, foje sandhi povas esti transskribita, aparte la internaj, ekz. menenpa\u0308 \u2192 min (n) empa\u0308.\nTio neniam okazas en formala lingvo."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Notu ke ekzistas videblaj diferencoj inter dialektoj.\nAnkau\u0306 notu ke c\u0302i tie la formala lingvo ne signifas lingvon parolitan en formalaj okazoj sed la normlingvo kiu ekzistas preskau\u0306 nur en skriba formo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Karakterizaj ecoj de nag\u0302ilo (komunpas\u0302tejo al iuj aliaj Uraliclingvoj) estas vokala harmonio kaj aglutina morfologio;\npro la ampleksa uzo de c\u0302i-lasta, vortoj povas esti tre longaj."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La c\u0302efstreso c\u0302iam estas sur la unua silabo, kaj g\u0302i estas prononcita aldonante c\u0302irkau\u0306 100 m pli da longo al la stresigita vokalo.\nStreso ne kau\u0306zas iujn ajn mezureblajn modifojn en vokalkvalito (tre multe male al la angla).\nTamen, streso ne estas forta kaj vortoj prezentig\u0302as egale stresigitaj.\nEn iom daj kazoj, streso estas tiel malforta ke la plej altaj punktoj de volumeno, tonalto kaj aliaj indikiloj de \"artikulaciintenseco\" ne estas sur la unua silabo, kvankam indig\u0302enaj parolantoj rekonas la unuan silabon kiel akcentsilabo."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Ekzistas ok vokaloj, kies vortfarada kaj gramatika rolo estas tre grava, kaj kiuj estas nekutime strikte kontrolitaj, tiel ke ekzistas preskau\u0306 neniu alofony.\nVokaloj estas montritaj en la tabelo malsupre, sekvita per la IPA simbolo.\nTiuj c\u0302iam estas malsamaj fonemoj en la komenca silabo;\npor nekomenca silabo, vidu morfofonologion malsupre.\nEkzistas neniu proksima-meza / malferma-meza distingo, kun vera meza au\u0306 malferma-meza estaj\u0302o uzita en c\u0302iuj kazoj."}, {"text_idx": "#000051", "text": "La kutima analizo estas tiel finna havas longajn kaj mallongajn vokalojn kaj konsonantojn kiel apartaj fonemoj.\nTamen, longvokaloj povas esti analizitaj kiel vokalo sekvita per kroneme, au\u0306 ankau\u0306, ke sekvencoj de identaj vokaloj estas okulfrapaj kiel \"diftongoj\".\nLa kvalito de longvokaloj plejparte interkovras kun la kvalito da mallongaj vokaloj, kun la escepto de u, kiu estas alcentrigita kun respekto al u;\nlongvokaloj ne metamorfozas en diftongojn.\nEkzistas dek ok fonemaj diftongoj;\nkiel vokaloj, diftongoj ne havas signifan alofony."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iuj konsonantoj havas fonemaj duobliganta formojn.\nTiuj estas sendependaj, sed okazas nur mediale kiam foneme."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Sendependaj konsonantgrupoj ne estas permesitaj en indig\u0302enaj vortoj, krom malgranda aro de du-kongruaj silabelkondukoj, ekz. \"r\" en karsta.\nTamen, pro kelkaj j\u0302us adoptitaj pruntvortoj uzantaj ilin, ekz. strutsi de svedaj apogtraboj, kun la signifo \"struto\", finnaj parolantoj povas prononci ilin, ec\u0302 se g\u0302i estas iom mallerta."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Kvalito de Finicfonologio estas la evoluo de labialaj kaj rondetaj vokaloj en ne-komencaj silaboj, kiel en la vorto tito\u0308.\nProto-Uralic havis nur\u00ab\" kaj \"mi\" kaj iliaj vokalaj harmoniaj alofonoj en ne-komencaj silaboj;\nmoderna finno permesas aliajn vokalojn en ne-komencaj silaboj, kvankam ili estas nekutimaj komparite kun\u00ab\",' a\u0308 kaj \"mi\"."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Nag\u0302ilo havas plurajn morfofonologiajn procezojn kiuj postulas modifon de la formoj de vortoj por c\u0302iutaga parolado.\nLa plej gravaj procezoj estas vokala harmonio kaj konsonantogradeco."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Vokala harmonio estas redundotrajto, kio signifas ke la trajto [\u00b1back] estas unuforma ene de vorto, kaj tiel estas necese interpreti g\u0302in nur unufoje por antau\u0306fiksita vorto.\nG\u0302i signif-distingas en la komenca silabo, kaj sufiksoj sekvas;\ntiel, se la au\u0306skultanto au\u0306das [\u00b1back] en iu parto de la vorto, ili povas derivi [\u00b1back] por la komenca silabo.\nEkzemple, de la tigo tuote (\"produkto\") oni derivas tuotteeseensan (\"en sian produkton\"), kie la fina vokalo ig\u0302as la bus\u0302malantau\u0306a vokalo\u00ab\" (prefere ol la bus\u0302antau\u0306a vokalo' a\u0308 ')\nc\u0302ar la komenca silabo enhavas la bus\u0302malantau\u0306ajn vokalojn \"uon\".\nTio estas aparte rimarkinda c\u0302ar vokaloj\u00ab\" kaj' a\u0308 estas malsamaj, signif-karakterizaj fonemoj, ne inters\u0302ang\u0302eblaj au\u0306 alloson.\nFinnaj bus\u0302antau\u0306aj vokaloj ne estas umlau\u0306toj."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Konsonantogradeco estas lenitio proceso por P, T kaj K, kun la oblikva tigo \"malfortigita\" de la nominativtigo, au\u0306 inverse.\nEkzemple, tarkka \"preciza\" havas la oblikvan radiktarkan-, kiel en Tarkan \"de la preciza\".\nEkzistas ankau\u0306 alia gradecpadrono, kio estas pli ag\u0302a, kaj kau\u0306zas simplan elizion de T kaj K. However, g\u0302i estas tre ofta c\u0302ar g\u0302i estas trovita en la partitivsigno: c\u0302u V estas ununura vokalo, V+ Ta \u2192 Va, ekz.\u00f7 vanha+ta \u2192 vanhaa.\nAlia kazo estas imperativo, kiu s\u0302ang\u0302ig\u0302as al glota halto en la singularo sed estas montrita kiel malkas\u0302a \"Ka\" en pluralo, ekz. meno vs. menka\u0308a\u0308."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Nag\u0302ilo estas lingva tipologio#Sintezaj lingvoj kiu utiligas ampleksan regulan aglutinon de modifier'oj al verboj, substantivoj, adjektivoj kaj numeraloj.\nTamen, nag\u0302ilo ne estas polisinteza lingvo, kvankam ne-finhavaj subpropozicioj povas esti kuntiritaj al infinitivoj ( lau\u0306senvastike, ekz. juode\nNi \"kiam mi trinkis\", s\u0302altis."}, {"text_idx": "#000062", "text": "La morfosintaksa paraleligo estas nominativ-akuzativa;\nsed ekzistas du objektokazoj: akuzativo kaj disiganta.\nLa kontrasto inter la du estas tela, kie la akuzativo indikas agojn kompletigis c\u0302e kiel celite ( Ammuin hirven \"I pafo (mortigita) la alko\"), kaj la partitivo indikas nekompletajn agojn ( Ammuin hirvea\u0308 \"I pafo () la alko\").\nOfte tio estas konfuzita kun perfektiveco, sed la nura elemento de perfektiveco kiu ekzistas en nag\u0302ilo estas ke ekzistas kelkaj perfektive-verboj.\nTransitiveco estas distingita per malsamaj verboj por transitiva kaj netransitiva, ekz. ratkaista \"por solvi ion\" vs. ratketa \"por solvi flank itself\".\nEkzistas pluraj ripetaj kaj momentane verbkategorioj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Substantivoj povas esti sufiksitaj per la signoj por la dirita akuzativo kaj partitivo, genitivkazo, ok malsamaj lokativoj, kaj kelkaj aliaj kazoj.\nLa kazosigno devas esti aldonita ne nur al la c\u0302efsubstantivo, sed ankau\u0306 al siaj modifier'oj;\nekz. suure+ssa talo+ssa, lau\u0306litere \"granda-en dom-enen\".\nPosedo estas markita kun psedsufikso;\napartaj posedaj pronomoj estas nekonataj.\nPronomoj akiras sufiksojn ekzakte kiel substantivoj faras."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Vidu la listojn de finnaj vortoj kaj vortoj de finna origino c\u0302e Vikivortaro, la libera vortaro kaj la gefratprojekto de Vikipedio."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Finnish has a smaller core vocabulary than, for example, English, and uses derivative suffixes to a greater extent. As an example, take the word kirja \"a book\", from which one can form derivatives kirjain \"a letter\" (of the alphabet), kirje \"a piece of correspondence, a letter\", kirjasto \"a library\", kirjailija \"an author\", kirjallisuus \"literature\", kirjoittaa \"to write\", kirjoittaja \"a writer\", kirjuri \"a scribe, a clerk\", kirjallinen \"in written form\", kirjata \"to write down, register, record\", kirjasin \"a font\", and many others."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Jen estas iuj el la pli da komunpas\u0302tejo tiaj sufiksoj.\nKiu pri c\u0302iu paro estas uzita dependas de la vorto estanta sufiksita lau\u0306 la reguloj de vokala harmonio."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Vortaj derivaj sufiksoj estas ekstreme diversspecaj;\npluraj frekventativoj kaj momentane'oj diferencig\u0302antaj kau\u0306zativo-, vol-neantau\u0306videblaj kaj kontrau\u0306kau\u0306zativoj estas trovitaj, ofte kombinite kun unu la alian, ofte indikante malhonestecon.\nEkzemple, hipa\u0308ta\u0308 \"salti\", hipia\u0308 \"esti saltanta\", hipeksia\u0308 \"por esti saltanta senrespondece\", hipa\u0308ita\u0308a\u0308 \"por igi iun salti unufoje\", hipita\u0308a\u0308 \"por igi iun salti plurfoje\" (au\u0306 \"al estro iu c\u0302irkau\u0306e\"), hipitita\u0308a\u0308 \"por igi iun kau\u0306zi trian personon salti plurfoje\", hipitela\u0308 \"al, sen celo, igi iun salti plurfoje\", hipa\u0308hta\u0308a\u0308 \"por salti subite\" (en kontrau\u0306kau\u0306zativ signifo), hipela\u0308 \"por salti c\u0302irkau\u0306e plurfoje\", hipiskela\u0308 \"por esti saltanta plurfoje kaj senrespondece\".\nCaritives ankau\u0306 estas utiligita en tiaj ekzemploj kiel hipima\u0308ta\u0308 \"sen saltado\" kaj hipelema\u0308ta\u0308 \"sen saltado c\u0302irkau\u0306e\".\nLa diverseco kaj kompakteco de kaj derivaj\u0302o kaj inflektional aglutino povas esti ilustritaj kun istahtaisinkohan \"I miro se I devi sidi lau\u0306 por tempeto\" (de istua, \"por sidi, por esti sesilaj\"):"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Dum de multaj jarcentoj, la finna lingvo pruntis multajn vortojn de vasta gamo de lingvoj, la plej granda parto de najbaraj hindoeu\u0306ropaj lingvoj.\nEfektive, kelkaj taksoj metis la kernan Prot-Uralic vortprovizon pluvivantan en nag\u0302ilo c\u0302e nur proksimume 300 vorto radikoj.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Pro la malsama gramatika, fonologia kaj fonotaktikstrukturo de la finna lingvo, pruntvortoj de hindeu\u0306ropa estis asimilitaj."}, {"text_idx": "#000072", "text": "G\u0302enerale, la unuaj pruntvortoj en Uraliclingvojn s\u0302ajnas veni de tre fruaj hindoeu\u0306ropaj lingvoj, kaj poste plejparte de iranano, turklingva, baltaj, g\u0302ermanaj, kaj slavaj lingvoj.\nKrome, certa grupo de tre bazaj kaj neu\u0306tralaj vortoj ekzistas en finna kaj aliaj Finiclingvoj kiuj estas forestantaj de aliaj Uraliclingvoj, sed sen rekonebla etimologio de iu konata lingvo.\nTiuj vortoj estas kutime rigarditaj [ kiun?\nkiel la lasta resto de la paleo-eu\u0306ropa lingvo parolita en Fennoscandia antau\u0306 la alveno de la prot-Finnic lingvo.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Vortoj inkluditaj en tiu grupo estas ekz. ja\u0308nis (leporo), musta (nigre), ma\u0308ki (monteto), sari (insulo), suo (marc\u0302o) kaj niemi (kabo (geografio)."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Ankau\u0306 kelkaj loknomoj, kiel Pa\u0308ija\u0308nne kaj Imatra, estas vers\u0302ajne antau\u0306 la prot-Finnic epoko."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Ofte cititaj pruntekzemploj estas kuninga \"reg\u0302o\" kaj ruhtinaj\n\" suverena princo, prominenta nobelo\" de g\u0302ermana \u00f7 kuningaz kaj \u00f7 druhtinaz - ili elmontras rimarkindan tendencon direkte al fonologia konservado ene de la lingvo.\nAlia ekzemplo estas a\u0308iti \"patrino\", de gotika ai\u00feei, kiu estas interesa c\u0302ar pruntepreno de proksim-parenceca vortprovizo estas malofta fenomeno.\nLa origina finna emo okazas nur en limigitaj kuntekstoj.\nEkzistas aliaj proksim-parencecaj vortoj kiuj estas pruntedonitaj de baltaj kaj g\u0302ermanaj lingvoj ( morsian \"novedzino\", armaj \"kara\", huora \"amoristino\").\nEkzemploj de la antikvaj iranaj pruntoj estas vasara \"martelo\" de Avestan vadz\u030cra, Klos\u0302o kaj vajra kaj orja \"sklavo\" de arya , akenodita lantapis\u0302o \"viro\" (c\u0302i-lasta vers\u0302ajne per similaj cirkonstancoj kiel sklavo de slavo en multaj eu\u0306ropaj lingvoj [ citaj\u0302o bezonis ])."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Aparte vortoj traktantaj administran au\u0306 modernan kulturon venis al nag\u0302ilo de la sveda, foje reflektante la plej malnovan svedan formon de la vorto ( malfruo - laki, \"leg\u0302o\";\nla\u0308n - la\u0308a\u0308ni , \"provinco\";\njordpa\u0308ron - peruna,' terpomo '), kaj multaj pli pluvivas kiel neformalaj sinonimoj en parolita au\u0306 dialekta finno (ekz. likka, de sveda flicka, \"knabino\", kutime tito\u0308 en nag\u0302ilo)."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Tipaj rusaj pruntvortoj estas ag\u0302aj au\u0306 tre ag\u0302aj, tiel malmolaj rekoni kiel tia, kaj koncernas c\u0302iutagajn konceptojn, ekz. papu \"fabon\", sinusoj \" ( n.) bluaj\" kaj papuso- \"pastro\".\nPrecipe, kelkaj religiaj vortoj kiel ekzemple Raamattu (\"Biblio\") estas pruntitaj de la rusa, kiu indikas lingvokontakton antau\u0306antan la svedan epokon.\nTio estas plejparte kredita esti rezulto de komerco kun Novgorod de la 9-a jarcento sur kaj Russian Orthodox\nmisioj en la oriento en la 13-a jarcento."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Plej lastatempe, kaj kun kreskanta efiko, la angla estis la fonto de novaj pruntvortoj en nag\u0302ilo.\nMale al antau\u0306a geografia pruntepreno, la influo de la angla estas plejparte kultura kaj atingas Finnlandon proksime de multaj itineroj, inkluzive de internacia komerco, muziko, filmo kaj televido (eksterlandaj filmoj kaj programoj, ekskludantaj tiajn destinitajn por junega spektantaro, estas montritaj subtekstigis), literaturon, kaj, kompreneble, la Reton - tio nun estas vers\u0302ajne la plej grava fonto de c\u0302iu ne-vizag\u0302-al-vizag\u0302a eksponig\u0302o al la angla."}, {"text_idx": "#000079", "text": "La graveco de la angla kiel la lingvo de tutmonda komerco gvidis multajn ne-anglajn firmaojn, inkluzive de Nokia de Finnlando, adopti la anglan kiel ilian oficialan funkciigadlingvon.\nLastatempe, estis observite ke anglaj prunteprenoj ankau\u0306 porpelas antau\u0306ajn prunteprenojn, ekzemple la alternon de treffailla \"g\u0302is nun\" (de la sveda, tra\u0308ffa) g\u0302is deittailla de la angla \"por iri por rendevuo\".\nPau\u0306saj\u0302oj de la angla ankau\u0306 estas trovitaj, ekz. kovalevy (disko).\nGramatikaj pau\u0306saj\u0302oj ankau\u0306 estas trovitaj, ekzemple, la anstatau\u0306igo de la nepersona ( pasivi) kun la Angla-stila senmarka vi, ekz. sa\u0308 et voi \"vi ne povas\", anstatau\u0306e de eivoi \"kiun oni ne\" povas.\nTiu konstrukcio, aliflanke, estas limigita al c\u0302iutaga lingvo, c\u0302ar g\u0302i estas kontrau\u0306 la norma gramatiko."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Tamen, tio ne signifas ke nag\u0302ilo estas minacita per la angla.\nPruntepreno estas normala lingvevoluo, kaj neologismoj estas kreitaj aktive ne nur fare de la registaro, sed ankau\u0306 de la amaskomunikilaro.\nKrome, nag\u0302ilo kaj la angla havas sufic\u0302e malsaman gramatikon, fonologion kaj fonotaktikojn, malinstigante rektan prunteprenon.\nAnglaj pruntvortoj en finna slango inkludas ekzemple pleikari \"Sony PlayStation\", hodari \"kolbasobulkon\", kaj hedari \"kapdoloron\", \"kappafon\" au\u0306 \"c\u0302ef pugon\".\nOfte tiuj pruntvortoj estas klare identigitaj kiel slango au\u0306 j\u0302argono, malofte estante uzitaj en negativa etoso au\u0306 en formala lingvo.\nEkde angla kaj finna gramatiko, elparolo kaj fonetiko malsamas konsiderinde, la plej multaj pruntvortoj estas neeviteble sooner au\u0306 poste calkveitaj - tradukite en indig\u0302enan finnon - retenante la semantikan signifon."}, {"text_idx": "#000081", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] Neologismoj"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Kelkaj modernaj esprimoj estis sintezitaj prefere ol pruntita, ekzemple:"}, {"text_idx": "#000083", "text": "puhelin \"telefono\" (de la tigo \"puhel-\" \"parolas\" +-instrumentsufikso\" populara\" por produkti \"instrumenton por parolado\")\ntietokono- \"komputilo\" (lau\u0306litere: \"sciomas\u0302ino\" au\u0306 \"datenmas\u0302ino\")\nlevike \"disketo\" (de imposto- \"disko-\" + eta - ke)\nsa\u0308hko\u0308posti \"retpos\u0302to\" (lau\u0306litere: \"elektra pos\u0302to\")\nmuovi \"plasto\" (de muovata \"g\u0302is formo au\u0306 modelo, ekz. de argilo\", de la tigo muov+ sufikso\" -\" i por produkti \"substancon, materialon au\u0306 elementon por modeligado au\u0306 formig\u0302ado\".\nLa sufikso\" -\" i egalrilatus al la instrumentsufikso\" populara\", sed anstatau\u0306e de instrumento en tiu kazo prefere substanco, materialo au\u0306 elemento kiuj povas esti uzitaj."}, {"text_idx": "#000084", "text": "puhelin \"telefono\" (de la tigo \"puhel-\" \"parolas\" +-instrumentsufikso\" populara\" por produkti \"instrumenton por parolado\")"}, {"text_idx": "#000087", "text": "sa\u0308hko\u0308posti \"retpos\u0302to\" (lau\u0306litere: \"elektra pos\u0302to\")"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Neologismoj estas aktive generitaj fare de la Lingvoplanado-Oficejo kaj la amaskomunikilaro.\nOni fakte donus malmodernan au\u0306 rustikan impreson uzantan formojn kiel ekzemple komputeri (komputilo) au\u0306 kalkulatori (kalkulilo) kiam la neologismo estas vaste adoptita."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Nag\u0302ilo estas skribita kun la sveda variaj\u0302o de la latina alfabeto kiu inkludas la apartajn karakterojn A\u0308 kaj O\u0308, kaj ankau\u0306 plurajn karakterojn (b, c, f, q, w, x, z kaj A\u030a) rezervitajn por vortoj de ne-finna origino.\nLa finna ortografio sekvas la fonemprincipon: c\u0302iu fonemo (senchava sono) de la lingvo egalrilatas al ekzakte unu Grafemo (sendependa letero), kaj c\u0302iu Grafemo preskau\u0306 reprezentas ekzakte unu fonemon.\nTio ebligas facilan literumon kaj faciligas legadon kaj skribakiron.\nLa proksimuma regulo por finna ortografio estas:\nskribu kiel vi legis, legis kiam vi skribas.\nTamen, morfemoj retenas sian literumon malgrau\u0306 sandhi."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Kvankam nag\u0302ilo preskau\u0306 estas tute skribita kiam g\u0302i estas parolita, ekzistas kelkaj diferencoj:"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Kiam la konvenaj karakteroj ne estas disponeblaj, la Grafemoj a\u0308 kaj O\u0308 estas kutime transformitaj al a kaj o, respektive.\nTio estas ofta en retadresoj kaj alia elektronika amaskomunikilaro kie povas ekzisti neniu subteno por karakteroj ekster la baza Askio karaktraro.\nSkribi ilin kiel ae kaj oe, sekvante germanan uzokutimon, estas pli rara kaj kutime konsideritan malg\u0302usta, sed formale uzita en pasportoj kaj ekvivalentaj situacioj.\nAmbau\u0306 konvertaj reguloj havas minimumajn parojn kiuj jam ne estus distingitaj de unu la alian."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La sonoj s\u030c kaj z\u030c ne estas parto de finna lingvo mem kaj estis lanc\u0302itaj fare de la finna nacialingvaj korpo por pli fonologie preciza transskribo de pruntvortoj kaj eksterlandaj nomoj.\nPro teknikaj kialoj au\u0306 oportuno, la Grafemsh kaj zh ofte estas uzitaj en rapide au\u0306 malpli singarde skribaj tekstoj anstatau\u0306e de s\u030c kaj z\u030c.\nTio estas devio de la fonetika principo, kaj kiel tia vers\u0302ajne kau\u0306zos konfuzon, sed la difekto estas minimuma kiam la transskribitaj vortoj estas fremdaj en iu kazo.\nNag\u0302ilo ne uzas la sonojn z, s\u030c au\u0306 z\u030c, krom por la konsidero de precizeco, ili povas esti inkluditaj en literumo.\n(La rekomendo citas la rusan operon Hovans\u030cts\u030cina ekzemple.\nMultaj parolantoj prononcas c\u0302io el ili s, au\u0306 distingas nur inter s kaj s\u030c, c\u0302ar nag\u0302ilo havas neniujn esprimitajn sibilantojn."}, {"text_idx": "#000096", "text": "La lingvo povas esti identigita memstare karakteriza manko de la literoj b, c, f, q, w, x, z kaj a\u030a."}, {"text_idx": "#000097", "text": "(Traduko: \"La suno ridetis malsupren al ili.\nG\u0302i ne estis kolera - neniu, ne de iu rimedo.\nEble g\u0302i ec\u0302 sentis iun specon de simpatio por ili."}, {"text_idx": "#000100", "text": "1 teo estas aldonita igi la frazon formala ( T-V distingo).\nAlie, sen la ekstra\" teo\", g\u0302i estas neformala.\nEstas ankau\u0306 aldonite kiam parolado al pli ol unu persono.\nLa transiro de duapersona singularo g\u0302is duapersona pluralo ( teititely) estas g\u0302entilecpadrono, konsilita fare de multaj \"bonkondutecgvidistoj\".\nAg\u0302uloj, aparte, atendas g\u0302in de fremduloj, dum la pli juna eble sentos g\u0302in por esti tro formala al la punkto de malvarmo.\nTamen, lernanto de la lingvo ne devus esti troe maltrankvila c\u0302irkau\u0306 g\u0302i.\nPreterlasante g\u0302i preskau\u0306) estas (neniam ofensiva, sed oni devus memori kiu dum formalaj okazoj tiu kutimo povas fari bonan impreson."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Finnaj kulturaj kaj akademiaj institutoj"}, {"text_idx": "#000104", "text": "La karela La karela mem"}, {"text_idx": "#000105", "text": "La finna au\u0306 suoma lingvo (finne suomen kieli au\u0306 suomi) estas aglutina lingvo el la finn-ugra lingvaro. G\u0302i estas fore parenca al la hungara lingvo, pli proksime al la estona kaj samea lingvoj."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La finna estas unu el la oficialaj lingvoj de Finnlando (4,7 milionoj da parolantoj) kaj oficiala malplimulta lingvo en Svedio (300 000 parolantoj). Malnovaj grupoj de parolantoj de la finna lingvo ekzistas ankau\u0306 en Rusio, plejparte en Ingrio (dum la 20-a jarcento plejparte forpelita kaj asimilig\u0302inta), kaj norda Norvegio. Pli novaj finnlingvaj komunumoj trovig\u0302as en Norda Ameriko (aparte en Usonaj s\u0302tatoj Mic\u0302igano kaj Minnesota, nuntempe ankau\u0306 en Florido, kaj en Kanada provinco Ontario, en Rusia Karelio kaj Siberio (asimilig\u0302inta) kaj Estonio. Oni taksas, ke la finna entute havas 6 milionojn da parolantoj."}, {"text_idx": "#000107", "text": "La lingva kodo estas fi respektive fin (lau\u0306 ISO 639)."}, {"text_idx": "#000108", "text": "La finna alfabeto havas 29 literojn:"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Tamen B kaj F aperas nur en pruntovortoj; C, Q, W, X, Z kaj A\u030a (\u201csveda\u201d O) estas tre maloftaj kaj aperas nur en fremdvortoj. Krome d praktike ne estas uzata en dialektoj, sed ja en norma skriba lingvo."}, {"text_idx": "#000110", "text": "La finna (same kiel ekzemple la estona kaj hungara) ne havas apartajn pronomojn por li kaj s\u0302i. La ununombra triapersona pronomo ha\u0308n signifas simple tiu homo kaj ne indikas sekson."}, {"text_idx": "#000112", "text": "La finnan skriban lingvon Mikael Agricola (16-a jarcento) bazis sur la modeloj de la sveda, germana kaj latina lingvoj. Tamen dum longa tempo en la finna ne aperis multe da literaturo, preskau\u0306 nur religiaj tekstoj kaj administraj komunikaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000113", "text": "La sveda lingvo restis la sola oficiala lingvo de Finnlando ankau\u0306 post kiam la teritorio de Finnlando farig\u0302is au\u0306tonoma parto de Rusio en 1809. Nur en 1863 estis akceptita leg\u0302o lau\u0306 kiu la finna farig\u0302os oficiala lingvo post periodo de 20 jaroj. En la 19-a jarcento stabilig\u0302is ankau\u0306 finnlingva gazetaro kaj senreligia literaturo kaj la finna komencis esti uzata en duagradaj kaj superaj lernejoj."}, {"text_idx": "#000114", "text": "En tiu periodo okazis t.n. dialekta batalo dum kiu la malnova norma lingvo, kiu bazig\u0302is al sud-okcidentaj dialektoj, ricevis pli da elementoj el aliaj dialektoj, ankau\u0306 el orientaj dialektoj kaj formig\u0302is literatura lingvo, kiu ne apartenas al iu el dialektoj."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Anna meille ta\u0308na\u0308 pa\u0308iva\u0308na\u0308 jokapa\u0308iva\u0308inen leipa\u0308mme."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Ja anna meille anteeksi velkamme,"}, {"text_idx": "#000120", "text": "niin kuin mekin annamme anteeksi velallisillemme."}, {"text_idx": "#000121", "text": "ja voima ja kunnia iankaikkisesti.)"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Same kiel ekz. la hungara kaj turka lingvoj, la finna posedas vokalan harmonion. La finna vokala harmonio signifas, ke oni ne povas miksi antau\u0306ajn vokalojn (a\u0308, o\u0308, y) kaj malantau\u0306ajn vokalojn (a, o, u) en sama vorto (krom en kunmetitaj vortoj)."}, {"text_idx": "#000123", "text": "E kaj i estas neu\u0306tralaj vokaloj, kvankam ili estas antau\u0306aj. E povas esti malpli antau\u0306a en la vortoj, kioj enhavas a\u0308:n, o\u0308:n au\u0306 y:n, sed tio ne havas sencon por kompreno."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Pro tio, multaj finaj\u0302oj havas du formojn: ekzemple, -ssa/-ssa\u0308 signifas \u201cen\u201d (sen movo). Oni diras: talossa (en domo) kaj metsa\u0308ssa\u0308 (en arbaro). Kiam vorto enhavas nur neu\u0306tralajn vokalojn, oni uzu la antau\u0306vokalan formon. En kunmetitaj vortoj, oni konsideru la vokalojn de la lasta elemento."}, {"text_idx": "#000125", "text": "La finna havas konjugaciojn. Jen ekzemploj de prezencaj verboj."}, {"text_idx": "#000126", "text": "1 Ha\u0308n signifas \u201cli/s\u0302i\u201d, kaj se signifas \u201cg\u0302i\u201d.\n2 He estas multenombra ha\u0308n, ne estas multenombra se."}, {"text_idx": "#000127", "text": "La triapersonaj pronomoj estas devigaj, sed oni povas forlasi la unua- kaj duapersonajn."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Por fari nean frazon, la finna uzas nean helpverbon. Post g\u0302i oni uzas la verbon, kiun oni volas nei: oni trovas la formon de la verbo prenante la unuapersonan formon kaj forigante la finan -n. Ekzemple, \u201cmi ne parolas\u201d estas: \u201cmina\u0308 en puhu\u201d. La konjugacio de la verbo estas jena."}, {"text_idx": "#000129", "text": "La vorton \u201cc\u0302u\u201d oni tradukas per sufikso -ko/-ko\u0308. Oni komencas la frazo per la vorto, pri kiu oni volas demandi, kaj oni aldonis al g\u0302i tiun sufikson. Ekzemple :"}, {"text_idx": "#000130", "text": "Ha\u0308n osti sen eilen. Li (au\u0306 s\u0302i) ac\u0302etis g\u0302in hierau\u0306.\nOstiko ha\u0308n sen eilen? C\u0302u li ac\u0302etis g\u0302in hierau\u0306?\nHa\u0308nko\u0308 osti sen eilen? C\u0302u li ac\u0302etis g\u0302in hierau\u0306? (La demando estas pri \u201cli\u201d.)\nSenko\u0308 ha\u0308n osti eilen? C\u0302u tion li ac\u0302etis hierau\u0306?\nEilenko\u0308 ha\u0308n osti sen? C\u0302u hierau\u0306 li ac\u0302etis g\u0302in?"}, {"text_idx": "#000131", "text": "La finna lingvo havas nau\u0306 bazajn dialektojn kiu grupig\u0302as al du grupoj: okcidentaj (sur la mapo numeroj 1-5) kaj orientaj dialektoj (numeroj 6-7). En la flavaj teritorioj estas parolataj aliaj lingvoj, okcidente la sveda, oriente la karela, sud-oriente la rusa, sude la estona kaj norde la samea."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Ili estas relative multe proksimaj al la estona lingvo, ekzemple apud la longaj kaj mallongaj vokaloj, tiuj dialektoj havas ankau\u0306 meze longajn vokalojn. Sudokcidentaj dialektoj havas ankau\u0306 multajn fremdvortojn el la g\u0302ermanaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Tavastiaj dialektoj estas parolataj en suda, interna parto de okcidenta Finnlando. La grupo estas interne relative ne-unueca."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Tre unueca grupo da dialektoj, kiu estas parolataj en malgranda regiono en okcidenta Finnlando."}, {"text_idx": "#000135", "text": "Tiuj c\u0302i dialektoj estas parolataj en regionoj Meza Ostrobotnio kaj Norda Ostrobotnio. Ili havas multajn trajtojn el orientaj dialektoj, kvankam kutime ili estas kalkulitaj en la grupo de okcidentaj dialektoj. En Meza Ostrobotnio c\u0302iu rivera valo havas sian distingeblan dialekton."}, {"text_idx": "#000136", "text": "Tiuj dialektoj estas parolataj en vasta regiono kiu etendig\u0302as g\u0302is norda Svedio kaj Norvegio. En Norda Svedio la loka dialekto estas kalkulata nuntempe aparta lingvo kiun la lokanoj nomig\u0302as Mea\u0308n kieli (nia lingvo), sed pri kiu oni uzas ankau\u0306 nomon tornival-finna. En Norvegio estas uzata nomo kvena lingvo. Ekstrem-nordaj dialektoj havas trajtojn kaj el okcidentaj kaj orientaj dialektoj."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Savoaj dialektoj havas plurajn subgrupojn kaj ili estas parolataj en vasta geografia teritorio. Ankau\u0306 malaperintaj dialektoj de arbar-finnoj en Meza Svedio apartenis al tiu c\u0302i grupo. Savoaj dialektoj estas tre kreemaj kaj havas plurajn priskribajn vortojn kaj esprimojn."}, {"text_idx": "#000138", "text": "Sud-orientaj dialektoj (foje oni nomas ilin ankau\u0306 kareliaj dialektoj, tamen ne temas pri karela lingvo) estas parolataj en sud-orienta Finnlando. Nuntempe ilia teritorio estas relative malgranda sed antau\u0306 la dua mondmilito ili estis parolataj ankau\u0306 en Karelia terkolo kaj en Ingrio."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Kategorio Finna lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)\nVikipedio en fi:Vikipedio en la finna lingvo (Reta enciklopedio)"}, {"text_idx": "#000141", "text": "(2) sono de rivereto, uzata interalie en la Esperanta traduko de Kalevala\n(5) poezia neologismo signifanta \"malprofunda\" au\u0306 \"neprofunda\" (lau\u0306 la finna 'matala'), uzita en tankao de Arthur Dawson Foote en ambau\u0306 eldonoj de Esperanta Antologio\n(6) Lau\u0306 la devenurbo Rauma."}, {"text_idx": "#000143", "text": "abaza \u00b7 avara \u00b7 agula \u00b7 adigea \u00b7 azerbajg\u0302ana \u00b7 sudaltaja \u00b7 bas\u0302kira \u00b7 burjata \u00b7 dargva \u00b7 ingus\u0302a \u00b7 kabarda-c\u0302erkesa \u00b7 kalmuta \u00b7 karac\u0302aja \u00b7 komia \u00b7 kumika \u00b7 laka \u00b7 lezga \u00b7 nogaja \u00b7 maria \u00b7 moks\u0302a \u00b7 oseta \u00b7 rutula \u00b7 tabasarana \u00b7 tatara \u00b7 tata \u00b7 tuva \u00b7 udmurta \u00b7 h\u0302akasa \u00b7 cah\u0302ura \u00b7 c\u0302ec\u0302ena \u00b7 c\u0302uvas\u0302a \u00b7 erzja \u00b7 jakuta"}, {"text_idx": "#000144", "text": "vepsa \u00b7 dolgana \u00b7 kazah\u0302a (\u2192) \u00b7 karela \u00b7 komipermjaka \u00b7 mansa \u00b7 neneca \u00b7 selkupa \u00b7 finna \u00b7 h\u0302anta \u00b7 c\u0302ukc\u0302a \u00b7 evenka \u00b7 evena \u00b7 jukagira"}]