[{"text_idx": "#000003", "text": "Inter proksimume 1800 kaj 1949 Indonezio estis kolonio de Nederlando (kvankam dum la dua mondmilito Japanio suverenis g\u0302in g\u0302is 1945). La jaroj tuj post tiam estis periodo de ribelo, dum la \u201eindig\u0302enoj\u201d strebis sendependigi sian arkipelagon. Haasse dum la antau\u0306milita periodo estis lernejano en Nederlanda Hindio, kiu fine renomig\u0302is Indonezio."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La romaneto Urug havas nur fone la politikan/kulturan baraktadon inter la nederlandaj mastroj kaj la indig\u0302ena log\u0302antaro. Multe pli, g\u0302i estas tre c\u0302arma, bele verkita rakonto pri du najbaraj infanoj. Unu estas knabo, kiu senescepte konig\u0302as simple kiel \u201emi\u201d, do kvazau\u0306 pseu\u0306doau\u0306toro de la verko. Li estas la juna filo de regiona estro el Nederlando. La alia infano estas indig\u0302ena knabo samag\u0302a, nomita Urug."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kvankam lau\u0306teorie devus esti granda abismo inter la c\u0302iutaga vivo de la nederlandaj mastroj kaj tiu de la indig\u0302enoj, en c\u0302i tiu rakonto tio preskau\u0306 tute mankas. La patrino de la nederlandfamilia knabo estas intima amiko de la patrino de Urug, kaj ambau\u0306 patrinoj urg\u0302as la du knabojn kunludi kaj viziti unu la alian. Granda parto de la romaneto temas pri tiu kunludado kaj la infana amo inter ili."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Urug: Nederlanda klasikaj\u0302o en Esperanto"}, {"text_idx": "#000010", "text": "En 1948 aperis en Nederlando la libro Oeroeg kiel unu el la unuaj \u201clibrosemajnaj donacoj\u201d. Jam ekde kelkaj jaroj okazis c\u0302iujare la \u201clibrosemajno\u201d, dum kiu vendejoj kaj eldonejoj stimulas ac\u0302etadon kaj legadon. Per la eldono de la novelo Oeroeg de la juna nederlanda verkistino Hella Haasse (1918\u20132011), naskig\u0302inta kaj plenkreskinta en la tiama Nederlanda Indio, la nuna Indonezio, plifortig\u0302is tradicio kiu pluekzistas ankorau\u0306 nuntempe. Oni invitas verkiston skribi rakonton, kiun senpage ricevas ac\u0302etintoj de libroj dum la \u201clibrosemajno\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Oeroeg restas g\u0302is nun unu el la plej konataj kaj amataj el tiuj donacoj, kvankam en sia tempo g\u0302ia apero ne estis sen kritiko. La perforta nederlanda kontrau\u0306batalo de la indonezia sendependig\u0302o ankorau\u0306 estis tre fres\u0302a kaj aktuala. Hella Haasse sukcesis surpaperigi klasikan verketon, kiu trafe priskribis la naturon kaj sorton de homaj rilatoj en tiuj tiklaj cirkonstancoj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kiam oni atentigis min pri Esperanta versio de Oeroeg, mi decidis ke estis bona okazo finfine legi c\u0302i tiun klasikaj\u0302on de la nederlanda literaturo de la lasta jarcento. Dum mia legado mi miris pro tio, ke mi ankorau\u0306 ne legis g\u0302in. La titolo Oeroeg ja akiris mitajn proporciojn en Nederlando, ec\u0302 por tiuj kiuj neniam legis la libron. Oni vaste konas g\u0302in kaj la akran senton de mikso el nostalgio kaj angoro elvokita de g\u0302i. G\u0302i estas sento spertita de tiuj, kiuj travivis koloniadon kaj g\u0302ian kompleksan influon en la individuaj vivoj kaj amikeco de homoj kiuj trovig\u0302as flanke de, au\u0306, kiel c\u0302i tie, sur la limoj inter koloniigintaj kaj koloniigitaj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En kelkaj tradukoj la libro nomig\u0302as La nigra lago (ekz. angle kaj germane) au\u0306 Por c\u0302iam fremdulo (ekz. rumane). Tiuj tradukotitoloj reliefigas la tragikan senton de neniam komprenita mistero, kiam evidentig\u0302as, ke ne eblas vera renkontig\u0302o inter homoj sin trovantaj kontrau\u0306stare ambau\u0306flanke de la koloniaj limoj, au\u0306 sub kaj super la surfaco de la konscio rilate al tiuj limoj. Ili estas limoj kiuj montrig\u0302as finfine pli internaj kaj interkoraj ol eksteraj kaj interlandaj. La tradukanto Piet Buijnsters elektis reteni en la Esperanta versio la originan titolon Urug (nederlanda prononco: uruh\u0302), kiu signifas tergliton en la tiea sundana lingvo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La centra amikeco en la rakonto ludas kontrau\u0306 fono de historiaj ters\u0302ovig\u0302oj meze de la dudeka jarcento, la amikeco inter la indig\u0302eno Urug kaj la nederlanda rakontanto spertas tian s\u0302ang\u0302egon kaj speciale okazas interna ters\u0302ovig\u0302o c\u0302e Urug mem."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Urug estas juna, enlanda knabo kies gepatroj laboras sur teplantejo de nederlandaj koloniistoj en Indonezio, tiam ankorau\u0306 Nederlanda Indio. La rakontanto estas la filo de la koloniista edzoparo. Li rakontas la historion kiel plenkreskulo, rememoriganta siajn junajn jarojn en Indonezio. Ni neniam au\u0306das lian nomon, kaj la libro portas la nomon de Urug, el kies vidpunkto la historio ne estas rakontita."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Hella Haasse sukcesas per etosoplenaj priskriboj de la c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj kaj de la naturo krei tau\u0306gajn, spegulantajn dekorojn, antau\u0306 kiuj ludas la homaj rilatoj kaj sortoj. Plej grava kaj ric\u0302e simbola de tiuj priskriboj temas pri \u201cla Nigra Lago, kiu situis pli alte en la montoj. En la fantazioj de Urug kaj mi la montolago ludis grandan rolon; tion kau\u0306zis c\u0302efe la misteraj rakontoj kiuj pri g\u0302i cirkulis. [La lago] profunde en la praarbaro, estis renkontejo de fiaj spiritoj kaj animoj de mortintoj; tie log\u0302is vampiro...\u201d Tre signife sekvas: \u201c... kiam ni estos grandaj, ni tien iros por kontrau\u0306batali tiujn ulojn\u201d."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Tien nokte iris grupo da festantaj vizitantoj kaj ili veturis sur la lago per \u201cfloso, sur kiu estis konstruita bambudometo de du etag\u0302oj\u201d. Rezulte de sovag\u0302a ludado inter viroj \u201cvetante pri kiu unue atingus la lagon\u201d kaj kiuj ridante malrespektis la enlandajn sentojn pri tiaj signifoplenaj lokoj, parto de la floso disrompig\u0302as kaj dronas la patro de Urug, kiu kiel servanto akompanis ilin. C\u0302u eblas pli tau\u0306ga simbola priskribo de la koloniista projekto? Ekde tiu okazo forte eks\u0302ang\u0302adas la vivoj de la du knaboj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La du amikoj iras al siaj diversaj lernejoj en la vilag\u0302oj kaj urboj kaj dum la jaroj kiuj pasas pli kaj pli kreskas inter ili diferencoj. Kiam insultas Urug-on blankaj samklasanoj de la protagonisto, tiu lasta ne vere defendas Urug-on, Urug retirig\u0302as silente, kaj sekvas la unua fojo en iliaj vivoj, ke la rakontanto ne scias, kien Urug iris kaj kie li trovig\u0302is. Dum vizito al la teplantejo de sia junag\u0302o ili dum kuna banado en la rivero eksciis, ke ne plu ekzistas ilia infana mondo:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Urug studas kaj farig\u0302as kuracisto kaj la rakontanto foriras por studado en Nederlandon. Antau\u0306 la foriro la du viroj lastfoje renkontig\u0302as. Urug intertempe travivis fazon de adoptado de nederlandaj kutimoj, plursence perdis sian naivecon kaj finfine seriozig\u0302is kaj decidis elekti vivon batalantan por la indonezia sendependig\u0302o. La verando de la domo de ilia lasta renkontig\u0302o, plene de plantoj en potoj kaj birdoj, memorigas la rakontanton al la Nigra Lago. Li sentas la saman nevideblan dang\u0302eron. Li ne atingis la saman kreskon kaj konscion kiel Urug."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La rakontanto forlasas Indonezion kaj studas en Nederlando. Post kelkaj jaroj, nur mallonge prirakontitaj en la novelo, li revenas al Indonezio kiel soldato. Dum sortoplena lasta sceno li renkontas en la loko de ilia junag\u0302o personon, de kiu ne estas klara c\u0302u vere temas pri Urug au\u0306 ne. De tiu lasta, klimakse konfronta sceno de la libro la protagonisto diras:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "S\u0302ajnis al mi ke c\u0302i tio estas la momento en kiu c\u0302iuj eventoj, de post la naskig\u0302o de Urug kaj mi, senrevene kondukis... C\u0302i tie, por la unua fojo, estis la vojkrucig\u0302o sur kiu ni en ekstrema honesto povis renkonti unu la alian."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Unuflanke oni kritikis Hella Haasse pro tio, ke s\u0302i au\u0306dacis subtile reliefigi la mallumajn aspektojn de la nederlanda okupado de la indoneziaj insuloj, aliflanke sonis voc\u0302oj kiuj elmontris ke en la libro ne estas rekta kritiko de la koloniado. Kvankam la rakontanto kiel knabo sentas sin amiko de Urug, kaj kvankam li demandas sin kaj la plenkreskulojn kial Urug ricevas alian, malpli altan edukadon kaj traktadon, li tamen neniam rekte malakceptas la koloniadon kaj la kontrau\u0306batalon de la sendependig\u0302o. Kiel plenkreskulo li ankorau\u0306 havas demandojn, tamen demandojn ankorau\u0306 nur el sia propra vidpunkto. \u201cMi volis registri la bildon de tiuj jaroj, kiuj nun tiel senspure preterpasis kvazau\u0306 ili nenio pli estus ol fumo en la vento\u201d. \u201cMi konis lin, kiel mi [la lagon] konis \u2013 kiel spegulantan surfacon. La profundaj\u0302on mi neniam sondis. ...C\u0302u mi por c\u0302iam estos fremdulo en la lando de mia naskig\u0302o...?\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Se vere vivintus la rolantoj de Urug, ili ne plu vivintus hodiau\u0306. Nun ekzistas ankorau\u0306 nur niaj nigraj lagoj kun iliaj spegulantaj surfacoj, sub kiuj vivas niaj mortintoj, kiuj, pro nia memoro kaj, eble pli grave, pro nia forgesado au\u0306 nekonscio de ili, kau\u0306zas tion, kion ni vidas sur tiuj surfacoj kaj tion kion ni timas sub g\u0302i. Hella Haasse poste diris ke Urug estas la ombro de la rakontanto. La lando de nia naskig\u0302o, en kiu ni riskas resti fremduloj, estas nia propra vivo. Finfine do, eble nia propra, nekonata amo povus esti la vampiro en la lago."}, {"text_idx": "#000029", "text": "G\u0302uste pro tio ke Urug estas subtila, sen rekta kritiko al kiuj ajn historiaj movadoj au\u0306 kontrau\u0306movadoj, g\u0302i farig\u0302is akra, pensiga klasikaj\u0302o kun universala signifo. Indas do konatig\u0302o de g\u0302i en Esperantujo, kie oni celas per hela lingvo atingi pli klaran vidadon tra interhomaj kaj interkulturaj surfacoj."}, {"text_idx": "#000031", "text": "G\u0302i estas bela, verda libreto kun tau\u0306ga foto de homoj apud kaj sur Indonezia lago sur la kovrilo. G\u0302i enhavas, krom klarigan enkondukon pri la historio de la rilato inter Nederlando kaj Indonezio de Ed Borsboom kaj biografio de Hella Haasse kaj antau\u0306parolo de Buijnsters, ankau\u0306 klarigojn pri indoneziaj vortoj. Kiel en la nederlanda originalo, oni elektis ne transigi multajn indoneziajn vortojn. Nederlandanoj, speciale tiuj kiuj longtempe vivis en Indonezio, konas kaj uzas tiujn vortojn. En la nederlanda lingvo oni adoptis tiujn vortojn kiel parton de la propra lingvo kaj pro tio la verko sonas au\u0306tentika. Oni tamen povas sin demandi c\u0302u netradukado en Esperanto-versio vere havas la saman rezulton."}]