[{"text_idx": "#000000", "text": "Studenta movado en la ombro de la s\u0302tato"}, {"text_idx": "#000001", "text": "La Esperanto-movado dum kelkaj postmilitaj jardekoj estis forta en kelkaj landoj de la tiama sovetia bloko, kaj precipe en Pollando. Esperanto donis s\u0302ancon pri internaciaj kontaktoj ec\u0302 trans la fera kurteno. Samtempe la Esperanto-movado estis uzata de la regantoj por propagando, observata kaj kontrolata de la s\u0302tato. Jarek Parzyszek rakontas pri siaj spertoj en la pola studenta movado."}, {"text_idx": "#000002", "text": "W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka parolas al popolamaso en Varsovio en oktobro 1956. Dum la komenca periodo de sia regado li estis tre populara. Fine de la 1960-aj jaroj li iniciatis kontrau\u0306judan kampanjon por silentigi kritikajn voc\u0302ojn. Li perdis sian partiestran postenon lige kun popolaj protestoj en 1970."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Studentaj polaj esperantistaj kluboj kaj rondoj ekaperis en la polaj universitatoj post la falo de Bierut-reg\u0302imo (do post 1956). Por poloj, post la morto de Bierut, s\u0302ajnis ke kune kun W\u0142ays\u0142aw Gomu\u0142ka venis nova, pli bona epoko: aperis novaj revuoj, kelkaj pli frue malpermesitaj autoroj rajtis aperigi siajn librojn au\u0306 prezenti spektaklojn, oni povis dum kelkaj jaroj publike rememori la rolon de la Landa (subtera) Armeo, multaj intelektuloj rajtis vojag\u0302i ne nur al Orienta Europo \u2013 sed tiu \u201dlibereco\u201d rapide finig\u0302is."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La plej multaj el la esperantistaj rondoj kunlaboris kun au\u0306 ec\u0302 fakte funkciis nur danke al APS. En la 60-aj kaj en la 70-aj jaroj granda plimulto de polaj studentoj apartenis al APS, kiu fakte monopoligis la organizan aktivadon de polaj studentoj tiel ke preskau\u0306 c\u0302iuj interesgrupoj devis elekti formon de oficiala kunlaboro kun APS. Substrekendas, ke oficiale ne ekzistis aliaj junularaj organizaj\u0302oj. La s\u0302tato \u201dzorgis\u201d, ke la junularaj organizaj\u0302oj ne fordrivu en \u201dmalg\u0302usta\u201d direkto."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Krom la departemento pri junularo en la Centra Komitato de la komunista partio (Pola Ununig\u0302inta Laborista Partio), gvidata de aparta sekretario pri la \u201cg\u0302usta\u201d direkto de junulara aktivado, zorgis financaj s\u0302tatoservoj dividantaj subvenciojn, pasportoservoj donantaj permesojn (\u201cpruntantaj\u201d pasportojn) por vojag\u0302i, cenzur-oficejoj: centra en Varsovio kaj vojevodiaj, polico (nomata milicja) kaj sekretaj s\u0302tataj servoj, kun miloj da sekretaj kunlaborantoj, kiuj raportadis pri diversaj kampoj de socia aktivado."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La kontrolado okazadis ankau\u0306 oficiale, interne de la unuopaj organizaj\u0302oj lok- kaj landnivele."}, {"text_idx": "#000008", "text": "El mia preskau\u0306 10-jara sperto de Esperanto-aktivado en Pola Popola Respubliko mi praktike scias ke la pola Esperanto-movado, precipe la studenta, estis observata kaj kontrolata de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Kompreneble ne nur polaj studentoj-esperantistoj estis observataj kaj kontrolataj \u2012 tute kontrau\u0306e. Dum la 1980-aj (kaj s\u0302ajne ankau dum la 1970-aj) jaroj Pollando estis \u201dla plej libera\u201d inter la socialismaj landoj. Dum kaj post la \u201dmilita stato\u201d (1981-84) niaj amikoj el GDR, Sovetunio, Bulgario, Rumanio, C\u0302eh\u0302oslovakio, timis au\u0306 ne povis viziti Pollandon, escepte de nombre limigitaj grupoj, organizitaj de Komsomol, FDJ kaj tiel plu."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Edward Gierek (c\u0302i tie kune kun nekonata interpretisto kaj Nicolae Ceaus\u0327escu) estis la partiestro en Pollando ekde 1970 g\u0302is 1980."}, {"text_idx": "#000015", "text": "PSEK aktivadis ne nur sciencterene, sed ankau\u0306 kulture. Jam antau\u0306 la PSEK-epoko, helpe de Asocio de Polaj Studentoj, Marek Pietrzak fondis en 1958 Polan Esperanto-Junularon, kaj li longe redaktis la kulturan-edukan revuon TAMEN, eldonatan unue en Torun\u0301 (1959-60), poste en Vroclavo (1960-64) kaj fine en Varsovio (1965-67). Fine de la 80-aj kaj komence de la 90-aj jaroj de PSEK estis eldonata Studenta Gazeto, kiun c\u0302efredaktis Jaros\u0142aw Miklasz el Bydgoszcz kaj en la redaktoteamo kunlaboris i.a. Krzysztof \u0141obacz, Elz\u0307bieta Malik kaj Jaros\u0142aw Parzyszek."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la Pola Popola Respubliko ekzistis tri kategorioj de pasportoj, kiuj tiam ne estis propraj\u0302o de la civitanoj sed de la s\u0302tato, kaj la s\u0302tato povis afable permesi al siaj civitanoj pruntepreni pasporton por vojag\u0302i eksterlanden. En la Centra Oficejo de APS, c\u0302e la strato Ordynacka 9 en Varsovio, funkciis pasporto-deponejo kun rekta kontakto kun la Ministerio pri Internaj Aferoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Por oficala vojag\u0302o oni ricevis duonprivatan pasporton (kun la litero \u201dB\u201d), kiu ebligis vojag\u0302i nur al socialismaj landoj, au\u0306 kun speciala stampo rajtigis vojag\u0302i al c\u0302iuj s\u0302tatoj de la mondo. La Pasporta Deponejo de APS helpis ankau\u0306 ricevi vizojn al t.n. kapitalismaj landoj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ankau\u0306 la lokaj (vojevodiaj) pasportoficejoj \u201cpruntis\u201d pasportojn al studentoj-esperantistoj, surbaze de la oficialaj invitleteroj kun aldonaj rekomendoleteroj sur la oficiala papero de Asocio de Polaj Studentoj. Oni povis kaj foje sukcesis ricevi pasporton sen tia letero, sed tiu vojo kutime estis pli longdau\u0306ra kaj necerta."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ekzemple en 1986 de mi, tiama prezidanto de PSEK kaj estrarano de TEJO, invitita partopreni TEJO/KER Seminarion en la Eu\u0306ropa Junulara Centro en Strasburgo, oni \u2012 funkciulo de sekreta servo \u2012 postulis apartan raporton pri la neoficialaj okazaj\u0302oj kaj interparoloj en Strasburgo. Tiam, timante la postsekvojn, mi rifuzis prepari tian raporton kaj finfine ne veturis al la seminario, sed Pollandon reprezentis du aliaj homoj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kun tiu servo mi tamen devis havi kontaktojn antau\u0306 kaj dum la 43-a IJK en Krakovo: mi, kiel PSEK-prezidanto kaj LKK-vicprezidanto respondecis pri la oficialaj invitoj de la eksterlandanoj kaj liveradis la listojn de la invititoj al la ministerio, krome mi raportis pri la programo kaj la kongresaj eldonaj\u0302oj. Kelkaj certe memoras la panikon antau\u0306 la IJK-inau\u0306guro, kiam la sekreta agento postulis de mi aldoni al la kongreslibra listo de la partoprenantoj 6-personan liston de la \u201ccivitanoj\u201d de Okcidenta Berlino, kiuj lau\u0306 la oficiala doktrino ne estis civitanoj de la Federacia Respubliko Germanio, sed de aparta \u201cs\u0302tato\u201d."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Poste kune kun kelkaj LKK-anoj ni kolektis la kontrau\u0306reg\u0302imajn foliojn kiujn, dum la ekskursotago de la Krakova IJK, disj\u0302etis unu el la polaj IJK-partoprenantoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ni, mi kaj kelkaj aliaj LKK-anoj, sciis ke en la IJK-kongresejo (la sporthalo de Wis\u0142a) en Krakovo la kongreson de supre, senc\u0302ese observadis kelkaj sekretaj funkciuloj. Unu el tiuj funkciuloj kontaktis min ankau\u030c dum la 72-a UK en Varsovio, kie mi respondecis pri la junualara programo. Lin interesis ne la UK-programo sed la neoficialaj interparoloj."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La plej granda sekreto de la internacia aktivado kaj sukcesoj de PSEK estis la t.n. persontaga, sendeviza inters\u0302ang\u0302o, kio signifis ke partopreno de unu eksterlandano dum unu tago de PSEK-arang\u0302o egalis al la partopreno de unu PSEK-ano en eksterlanda arang\u0302o. Ni havis multajn partnerojn de tiaj inters\u0302ang\u0302oj. La plej grava kaj la plej ofte uzata estis la PSEK/GEJ kontrakto, sed ni havis apartajn kontraktojn kun: TEJO, JEFO, JES, JEB, C\u0302EJ, BEJ, HEJ, NEJ kaj KCE en Svislando."}, {"text_idx": "#000029", "text": "La internacia historio de PSEK finig\u0302is post la falo de la Pola Popola Respubliko. Unue, pro la ekonomia krizo, la nekomunista registaro de Mazowiecki/Balcerowicz preskau\u0306 komplete nuligis la s\u0302tatajn subvenciojn, due la civitanoj ricevis la rajton libere vojag\u0302i kaj finfine farig\u0302is posedantoj de pasportoj por la tuta mondo, trie niaj Esperanto-partneroj nuligis la kontraktojn pri la sendeviza inters\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000030", "text": "En 1992 en Gdan\u0301sk okazis la 14-a Studenta Somera Esperanto-Renkonto (la unuaj 12 SER okazadis en Torun\u0301) kaj la jubilea seminario kaj balo de PSEK, kiun organizis la lasta PSEK-prezidanto, Adam Cholewin\u0301ski, kaj partoprenis interalie la unua PSEK-prezidanto W\u0142adys\u0142aw Stec kaj mi. Lau\u0306 mia scio tiu estis la lasta arang\u0302o kaj la fino de la PSEK-historio."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Anarkiistaj idealoj kongruis kun interna ideo"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Flankrimarko: \"En la Pola Popola Respubliko ekzistis tri kategorioj de pasportoj, kiuj tiam ne estis propraj\u0302o de la civitanoj sed de la s\u0302tato\""}, {"text_idx": "#000037", "text": "En Nederlando kaj vers\u0302ajne en preskau\u0306 c\u0302iuj aliaj s\u0302tatoj de la mondo (mi j\u0302us legis, ke ekz. en Germanujo estas same), pasportoj dau\u0306re estas posedaj\u0302o de la s\u0302tato, NE de la homo, kiu ricevis g\u0302in kaj pagis g\u0302in."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Dankon Leon pro la atentigo. Fakte \u2013 kiel mi konstatis post la kontrolo de la reguloj \u2013 ankau en nuna Pollando la pasportoj ne apartenas al la civitanoj, sed al la shtato. Tamen estas grava diferenco, char la pasportojn, kiuj rajtigas nin vojaghi al chiuj shtatoj de la mondo (fakte por pluraj estas bezonataj apartaj vizoj), ni tenas hejme sen la devo petadi permeson de la shato antau chiu eksterlanda vojagho!"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dum la sovetunia tempo mi havis korespondamikon en Leningrad, do mi iomete scias pri la tiama situacio. Por junaj geesperantistoj, por la plimulto el ili, via rakonto estos \u201dnova\u201d kaj nur jam tial tre rakontinda! Kiom rapide la mondo s\u0302ang\u0302ig\u0302is...foje por cedi al pli bonaj aferoj, foje por cedi al malbonaj\u0302oj...."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mi legis la verkon de d-ro Ulrich Lins antau pli ol 30 jaroj (fakte la eldonon el Moskvo) kaj ghi malfermis por mi, kaj shajne ne nur por mi, sekretan historiion pri la persekutado de esperantistoj en hitlera Germanio, stalina Sovetunio kaj en multaj aliaj landoj. Mi memoras perfortan, adminsitran likvidon fine de la Milita Stato en Pollando en 1985, de plenleghe elektitaj: Estraro kaj Komitato de Pola Esperanto-Asocio kaj la postan, shtatan numumon\nde la provizora Estaro de PEA. Meze de la 80-aj jaroj multaj elstaraj, polaj esperantistoj i.a. pro la silento de UEA, proteste rezignis pri la E-aktivado kaj kelkaj forlasis Pollandon!"}, {"text_idx": "#000047", "text": "La argentina selektitaro estas c\u0302ampiono de la mondpokalo de KataroIrano: unua ekzekuto ligita al la tumultojDu misiloj trafis PollandonUN: amasa plimulto por kondamni la rusiajn aneksadojn en UkrainioParlamentaj balotoj en Latvio: tutnova vizag\u0302o por la deputitaro"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Alig\u0302i al 400 aliaj abonantoj"}]