[{"text_idx": "#000000", "text": "Kaj la ceter\u2019 \u2013 c\u0302u ne literaturo?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Antau\u0306 kelkaj tagoj Sten Johansson verkis en Libera Folio pri la esperanta literaturo, pri g\u0302iaj ekzisto kaj neceso. Interesa legaj\u0302o kun, lau\u0306 mia opinio, grava manko: ke g\u0302i egaligis literaturon nur al fikcia prozo kaj poezio. C\u0302iuj konsideroj estis farataj kun nur tiuj du kategorioj enmense, kaj kun fokuso baze en la romanoj kaj noveloj. Sed kial estu tiel? C\u0302u nefikcio ne estas valora kiel literaturo? C\u0302u eseoj, faka literaturo, sciencpopularigo, biografio kaj aliaj g\u0302enroj ne meritas la konsideron de beletro?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tiu certe ne estas la sola ekzemplo. Sten mencias la faman bazan legoliston de William Auld, al kiu denove nur fikciaj prozaj\u0302oj kaj poemaroj apartenas. La retejo prizorgata de Sten, \u201dOriginala Literaturo Esperanta\u201d (OLE), montras saman kriterion, kun listoj respektive de originalaj romanoj, de originalaj noveloj, novelaroj kaj rakontoj, de originalaj dramoj kaj de originalaj poemaroj, plus recenzoj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ankau\u0306 la libro \u201dHistorio de la esperanta literaturo\u201d, de Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer, tiom detala (foje ec\u0302 tro) pri poezio, proza fikcio (romanoj, noveloj, rakontoj) kaj teatro, estas ege magra pri aliaj g\u0302enroj. Konsiderante ke la c\u0302efa premio en la esea branc\u0302o de la Belartaj Konkursoj portas la nomon de la patro de unu el la au\u0306toroj, surprizis min la malgranda spaco dedic\u0302ita al tiu g\u0302enro."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nur du c\u0302apitroj konsideras la nefikcion, kaj ec\u0302 en tiu kazo temas plej ofte pri temoj denove rilataj al la literaturo lau\u0306 tiu restrikta kompreno. La c\u0302apitro 37-a pri eseoj temas c\u0302efe pri la lingvo Esperanto au\u0306 g\u0302ia komunumo (prelegoj au\u0306 historio). La 48-a (kaj parte la 54-a) celas la studojn pri la literaturo mem, denove pri au\u0306toroj pritraktataj en aliaj c\u0302apitroj pro ties poezia au\u0306 fikcia verkado."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Nur du pliaj personaj ekzemploj el tiu c\u0302i enciklopedieca libro (kiun mi ne celas kritiki c\u0302i-artikole \u2013 g\u0302i estas ja tre kompleta kaj informric\u0302a, sed g\u0302uste tial la forestoj estas pli evidentaj). Paul Neergaard, au\u0306toro interalie de \u201dLa vivo de la plantoj\u201d, libro en kiu la lingvaj\u0302o montras lian zorgon por celi ne nur fakan sed ankau\u0306 poeziecan efikon, aperas nur kiel au\u0306toro de unu specifa recenzo \u2013 krom kiel celo de flanka klac\u0302aj\u0302o."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Pli nuntempa, Nikolao Gudskov, au\u0306toro de plurtemaj eseoj kaj de popularigaj libroj pri aferoj tiel diversaj kiel esperantismo, antikva filozofio, biologio au\u0306 bredado, bele kaj zorge redaktitaj, aperas nur kiel editoro kaj kompilanto de poeziaj libroj. Cetere, tute forestas la redaktoro de tiu c\u0302i gazeto, Kalle Kniivila\u0308, au\u0306toro de ec\u0302 kvar libroj, en la g\u0302enro j\u0302urnalismo, kiun mi denove ne hezitas nomi literatura."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Tia uzo de la vorto literaturo ne limig\u0302as al tiuj okazoj, kaj ec\u0302 ne al la esperanta mondo. Por doni plian ekzemplon, la Nobel-premioj pri literaturo havas la saman tendencon trafi verkistojn en tiuj samaj g\u0302enroj (poezio, fikcia prozo, dramo), kaj la esceptoj ne superas kvin au\u0306torojn (kaj ec\u0302 en tiuj eblus argumenti ke probable c\u0302e la plejmulto neliteraturaj kriterioj pezis pli)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ne devus esti tiel. Ec\u0302 lau\u0306 la difinoj de la vortaroj, nek literaturo nek beletro devus aludi nur al tia mallarg\u0302a kolekto de libroj. Ja, lau\u0306 PIV, literaturo estas la tuto de la verkoj uzantaj la lingvon kaj koncernantaj la vivon kaj kulturon de iu homa grupo, epoko kaj simile."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ne c\u0302iuj havis tiun saman restriktan kriterion. La originala verkaro de Zamenhof, krom manplenon da poemoj, inkludas baze paroladojn kaj aliajn prozajn nefikciajn verkojn. Lia Fundamenta Krestomatio entenis ankau\u0306 aliajn specojn de tekstoj. La pritraktado de literaturo en \u201dEsperanto en Perspektivo\u201d enhavis c\u0302apitron pri scienca, popularscienca kaj faka literaturo (en tre ampleksa senco)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La eldonejo de Re\u0301gulo ne hezitis eldoni popularigajn verkojn, kiel tiun de Neergaard jam menciitan au\u0306 la tre aprezindan \u201dSeng\u0302enaj dialogoj\u201d, de Alberto Ferna\u0301ndez (kiu ne hezitis utiligi rakontajn teknikojn por enkonduki la leganton en tre profundajn sciencajn konceptojn), kaj ec\u0302 inkludigis popularigajn fakverkojn en sia kolekto \u201cBeletraj kajeroj\u201d (kun titoloj tiom pure sciencaj kiel \u201dEl la polvo de la tero\u201d, \u201dEstig\u0302o de la tero kaj de la homo\u201d, kaj simile.)"}, {"text_idx": "#000013", "text": "En la esperanta eldonado trovig\u0302as granda manko de faka populariga literaturo. Mi ne celas nun tiun pure fakan, kiun ni certe ankau\u0306 devus havi, sed kies manko eble eksplikig\u0302as per la relative malgranda kvanto da fakuloj (krom en tre limigitaj okazoj). Ankau\u0306 ne la pure sciencan publikigadon, pri kies malhelpoj bone esprimig\u0302is antau\u0306nelonge en Libera Folio la vicprezidanto de la asocio de sciencistoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mi parolas pri la g\u0302enro de alta popularigado, kiu celas la kleran nefakan publikon, dezirantan esti informita pri la nuntempo au\u0306 havi elementojn por pripensi la mondon. Tiu g\u0302enro, en tre ampleksa senco, tre sukcesas en multaj landoj, kaj kreis siaspecajn literaturajn stelulojn, foje c\u0302ar ili jam estis tiaj en siaj fakaj kampoj, sed en aliaj okazoj pro ilia stilo. Por tio kelkaj el ili ne hezitas utiligi beletrajn verkoteknikojn. Multaj (c\u0302efe anglalingvaj sed ne nur) estis tradukitaj al dekoj da lingvoj, sed, ve, neniu al Esperanto."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Antau\u0306 kelkaj jaroj unu el tiuj steluloj, Richard Dawkins, la fama biologo, lanc\u0302is publikan debaton sin demandante kial plej ofte romanistoj ricevis la Nobel-premion, kaj kial ne sciencistoj kiel Pinker au\u0306 E. O. Wilson povus esti kandidatoj. Iuj mokis lin, konjektante ke li mem provas volontuli, sed mi mem kunhavas tiun opinion kaj trovas ke li meritas almenau\u0306 esti konsiderata."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Fakte lia verkaro pli proksimas al literaturo ol al pura scienco, komencante per la titolo de lia plej konata verko, \u201dLa egoista geno\u201d, kiu ne estas scienca koncepto, sed vera metaforo. Kaj per tiu libro li ja influis la kulturon de sia epoko (se uzi la antau\u0306an difinon de literaturo) per la lanc\u0302o de la koncepto kaj vorto \u201dmemeo\u201d, kiu preskau\u0306 difinas nian nunan publikan arenon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mia hipotezo pri la malric\u0302eco de tia g\u0302enro en Esperanto estas ke g\u0302i parte s\u0302uldig\u0302as al manko de prestig\u0302o de la nefikcia prozo c\u0302e kelkaj partoj de nia samideanaro, g\u0302uste la gardistoj de la literatura kanono. Mankas do stimulo c\u0302e verkistoj kaj eldonistoj, ec\u0302 se foje trovig\u0302as bonaj ekzemploj en nia g\u0302isnuna eldonado. Povas do okazi ke homo kun literaturaj emoj preferas verki fikcion, por esti pli bone agnoskata kiel beletristo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ekzemple, ion tian mi foje suspektas kiam mi legas historiajn romanojn en Esperanto. Iuj el ili povus bone esti historiaj libroj, rakontantaj lau\u0306 la esploroj de la au\u0306toroj au\u0306 la materialo de ili kolektita. Sed iel la verkisto suspektas ke la enmeto de fikciaj eroj kreos pli altan beletran valoron, kaj do preferas s\u0302ang\u0302i la g\u0302enron por atingi tiun beletran rekonon. Ne devus esti tiel: faka historia verko ja estas literaturo, kaj, se la au\u0306toro havas talenton, ec\u0302 beletro. Kial ne?"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mi aplau\u0306das la eseon de del Barrio. Ekstrema difino de literaturo estas c\u0302io kion oni povas legi. Supozeble tiuj kiuj limigas sian difinon de la vorto je romanoj, poezio ktp kredas ke literaturo devas ne esti simpla komunikilo de informoj sed artaj\u0302o. Kompreneble ne estas klara distingo inter informkomunikilo kaj artaj\u0302o kaj tial c\u0302iu unuopulo havos sian propran difinon de kio estas literaturo."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Antau\u0306 multaj jaroj kiam mi estis dekkelkjarulo mi diskutadis kun samag\u0302a germana amiko pri literaturaj majstroverkoj kaj menciis la titolon de tre renoma komedia teatraj\u0302o. Lia tuja reago estis \"Ah\u0302, tio ne estas majstraj\u0302o \u2013 tio estas komedio!\" Do lia takso de kio konsistigas literaturaj\u0302on estis ec\u0302 pli severa."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Nikolao, antau\u0306is miajn pensojn prie \ud83d\ude09\nPopulariga literaturo kiel g\u0302enro estas tre interesa, sed verki interese estas granda laboro kaj majstreco.\nPor estu sukcesa tiu agado: sufic\u0302a aro da legantoj, 2. au\u0306toselekto de verkistoj (oni legas ja plej interesajn!)"}, {"text_idx": "#000027", "text": "C\u0302e mi jukas manoj, sed literatura talento estas nesufic\u0302a ;-("}, {"text_idx": "#000028", "text": "\"trovig\u0302as granda manko de faka populariga literaturo\""}, {"text_idx": "#000030", "text": "La Nobel-premioj pri literaturo kutime atingas la laureatojn je la fino de longaj karieroj"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Chiuj ghenroj de literaturo valoras. La koncernaj literaturajhoj sukcesas au malsukcesas (en la pleneco de tempo!) lau la kvalito kaj la honesteco de la enhavoj. Kune la hodiaua publiko kaj la morgaua publiko decidas. En la nuno en Esperantujo la sola portempa problemo estas relativa manko de legantoj kaj klientoj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Por krei fakajn popularigajn verkojn de literatura valoro necesas au\u0306 fakulo, kiu lertas pri tia verkado, au\u0306 kunlaboro de fakulo kaj persono kun intereso kaj lerto pri tia verkado."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Ne utilas plian fojon diskuti kio estas literaturo, kaj c\u0302u enpreni en g\u0302in vortarojn, jarlibrojn au\u0306 instrukciarojn por lavmas\u0302inoj. Ke mankas fakaj verkoj en E-o ne tute veras, tuj venas al mia menso \u201cSekretoj de la marestaj\u0302oj\u201d, \u201cEnkonduko en la teorion de lingvaj ludoj\u201d, \u201cVivo de la plantoj\u201d, \u201cLa kosmo kaj ni\u201d, \u201cOrigino de la vivo sur la tero\u201d, \u201cFreud kaj la naskig\u0302o de la psikanalizo\u201d, \u201cBazaj nocioj pri kemio\u201d, tutaj aroj da AIS-brus\u0302uroj kaj da IKU-kolektoj; se oni alklakas la ja ne kompletan, tamen en nia mondeto la plej abundan, UEA-librokatalogon, nur per la serc\u0302o lau\u0306 vorto \u201chomo\u201d oni trafas al pli ol kvindeko da titoloj el kiuj c\u0302. duono estas originalaj pri sciencaj branc\u0302oj (anatomio, filozofio, psikologio, historio, politiko), \u201cKaj la fis\u0302o farig\u0302is homo\u201d, \u201cEstig\u0302o de la tero kaj de la homo\u201d, \u201cHomoj de Putin\u201d, \u201cLa korpo de la homo\u201d, \u201cParadigmos\u0302ang\u0302o en la sciendoj\u201d, \u201cTeozofio\u201d k.m.a.; se oni serc\u0302as lau\u0306 \u201cmedicino\u201d jen pluraj aliaj. Mi ne kapablas fari fidandan komparan statistikon kun aliaj lingvoj, sed mi opinias, ke ec\u0302 en tiuj la fikcia g\u0302enro samproporcie superas la t.n. sciencan. Mi partoprenas en jug\u0302komisiono pri itallingvaj verkoj pri popularigo de la \u201csciencoj\u201d (plurcento da verkoj c\u0302iujare): nu, la humanistikaj larg\u0302e superas c\u0302iujn aliajn (matematiko, ing\u0302enierarto, medicino, tekniko, jurscienco). La Esperanto-mondo ne malsamas de la g\u0302enerala. Jes ja, Kalocsay neniam verkis en E-o pri medicino; tamen Lapenna abunde pri internacia juro.\nKoncerne la mencion de Neergaard en HEL, ne temas pri \u201cflanka klac\u0302aj\u0302o\u201d, sed pri inspirofonto de nia plej granda poetino (cetere de s\u0302i malkas\u0302e deklarita en siaj poemoj kaj vaste konata al samtempuloj), do mencio pri li en verko pri literaturhistorio tute adekvatas."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dankon al c\u0302iuj komentintoj pro viaj opinioj au\u0306 aldonoj. Eble mi pli eksplicite ripetu ke mia celo ne estas tiom la pure faka literaturo (kiu ja meritas alian artikolon), sed tiu g\u0302enro, iel en la limo, kiu informas, klerigas kaj eventuale ec\u0302 distras, utiligante literaturajn teknikojn, foje celante (almenau\u0306 parte) belon kaj arton, sed kiuj restas en la parto de la nefikcio.\nEkzemple, mi klare distingas inter historio kaj historia fikcio, kaj ne vidas kial tiu c\u0302i lasta estu konsiderata beletro, dum la unuan la kanono malofte konsideras tia. Tion mi disvolvis iom pli en alia artikolo en mia blogo: \nKaj se iu leganto deziras diskuti la aferon plu, mi invitas vin al la venontsabata virtuala renkontig\u0302o de la madrida Esperanto-grupo, kiu utiligos tiun temon kiel bazon de debato. Vidu detalojn c\u0302e: "}, {"text_idx": "#000045", "text": "Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracionVenkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de PollandoMeksika kolektivo kiu piratas librojn por kundividi kulturon alfrontas blokadojn"}]