[{"text_idx": "#000002", "text": "Sendube multaj legantoj memoras la periodon inter la fino de la dua mondmilito kaj la disfalo de la komunistaj reg\u0302imoj. Sed vers\u0302ajne por pli junaj legantoj tio jam estas parto de la antikva epoko, pri kies detaloj ili malmulton scias."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La enhavo de c\u0302i tiu verko pritemas la vivon en Transilvanio dum tiu periodo. Por kompreni g\u0302in, necesas konigi al si iom el la socia fono de Transilvanio."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Transilvanio estas teritorio, aparteninta jen al Hungario, jen al Rumanio. En 1947, g\u0302i estis plene transdonita al Rumanio, kvankam plu log\u0302is en g\u0302i multaj hungaroj. Dum la fino de la dua mondmilito la rusa armeo brutale konkeris Rumanion, kaj la komunista movado sukcesis establi Rumanion kiel komunistan reg\u0302imon, sub la jugo de Sovetio, kies diktatoro estis Stalino."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Post la morto de Stalino (1953) kaj lia denuncig\u0302o en 1956 okazis ribeloj en Hungario, kiujn subpremis la sovetia militistaro. Sovetio plu direktis la socion en la subjugita komunisma Rumanio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La au\u0306toro Stephan Lang naskig\u0302is en Transilvanio en 1945. En 1975, do tuj post kiam Ceaus\u0326escu firme establis sin kiel au\u0306tokratan diktatoron, li fug\u0302is el Rumanio al Nederlando. C\u0302u la rakonto en la verko prezentas romanigitan rakonton pri parto de la vivo de la au\u0306toro, ne estas dirite."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La scenejo de la intrigo estas malgranda transilvania vilag\u0302o, nelonge post la ekzekuto de Ceaus\u0326escu en 1989. Viro, kromnomata la talpoc\u0302asisto, kiu fug\u0302is el Rumanio en 1975, revenas al la vilag\u0302o por lastfoje renkonti sian mortantan patrinon. S\u0302i kus\u0302as en lito, en sia domo, vartate kaj flegate de fratino de la talpoc\u0302asisto. Li malvolis pli frue viziti sian iaman hejmlandon, kaj nun iom nevolonte tion faras. Li revenas, parte por repacig\u0302i kun sia mortanta patrino, kaj parte por trovi, kia nun estas la vilag\u0302o, kiu estis la loko de tiom da teruraj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nau\u0306zas lin flegi la mortantan patrinon, kiu perdis c\u0302ian kapablon regi siajn fekadon kaj urinadon kaj kiu alterne konscias kaj nekonscias. Tamen li volas klarigon pri eventoj en la vilag\u0302o dum liaj infanojaroj; pri la demando, kiu estis lia biologia patro; kaj pri la spertoj de lia patrino, fare de la rusaj soldatoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "S\u0302i rakontas, iom post iom, siajn spertojn, kaj la sekreton pri lia biologia patro. Tre detale rakontas la mortanta patrino pri la propraj spertoj kaj la eventoj okazintaj. Inter epizodoj de tiu rakontado, la vizitanta talpoc\u0302asisto traau\u0306tomobilas la vilag\u0302on, por vidi, kiel g\u0302i intertempe s\u0302ang\u0302ig\u0302is. Li ne estas tre bonvena pro sia hungareco. Plejparte la rumanoj en la vilag\u0302o kulpigas la hungarojn, pro kies ribelo kontrau\u0306 Sovetio la rusaj militistoj tiom fie traktis la transilvanianojn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ne anticipu trovi trankviligajn eventojn au\u0306 pensojn en c\u0302i tiu verko, por mildigi la s\u0302okon, kiun kau\u0306zas la raportoj pri la vivo tiama. Ja anticipu kunsenti la nau\u0306zon kaj la maltrankvilegon, kaj, fininte la legadon, demeti la libron kun malespero en la koro."}, {"text_idx": "#000012", "text": "De paradizo al infero kaj/au\u0306 inverse"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Stephan LANG naskig\u0302is kiel LANG Istva\u0301n en la hungaria vilag\u0302o Ka\u0301lma\u0301nd en 1945. Sen translokig\u0302i ec\u0302 metron, baldau\u0306 post sia naskig\u0302o, Istva\u0301n eklog\u0302is en nova vilag\u0302o, situanta en nova lando, kun nova oficiala lingvo. Ka\u0301lma\u0301nd revenis al Rumanio kaj ricevis la rumanan nomon Ca\u0306min. La denaska lingvo de Istva\u0301n farig\u0302is lingvo de \u201ckunlog\u0302anta minoritato\u201d, lingvo eventuale tolerata sed certe ne s\u0302atata de la majoritato rumanlingva. (Post pli ol 60 jaroj, la situacio ne multe s\u0302ang\u0302ig\u0302is!)\nTiuj s\u0302ang\u0302oj \u2013 ekster lia volo \u2013 estis omenaj por Istva\u0301n: 30-jara li fug\u0302os el la komunisma paradizo (lau\u0306 la loka propagando) al la putra, dekadenca Okcidento (lau\u0306 la sama propagando). Nederlando farig\u0302os lia adoptlando kaj la nederlanda lia verklingvo. En tiu c\u0302i lingvo li verkos la du membiografiajn romanojn, kiuj igos lin konata: La transilvania nupto (1997) kaj La Talpoc\u0302asisto (2001). Iliaj E-lingvaj versioj, ambau\u0306 en la traduko de Gerrit Berveling, aperis en inversa ordo: La Talpoc\u0302asisto (2007) kaj La transilvania nupto (2010).\nMalgrau\u0306 la aperordo de la Esperantaj versioj, estas prefere legi ilin en la sama ordo en kiu ili aperis origine. Ne por sekvi ilian aperordon, sed pro kialo pli grava: la kronologia ordo de la eventoj.\nLa atentokapta kaj strec\u0302a La transilvania nupto okupig\u0302as pri la lastmomentaj preparoj por \u201cvizito\u201d al Hungario, la \u201cforgeso\u201d de la au\u0306toro reveni al Rumanio, liaj fug\u0302o al Jugoslavio kaj alveno en Nederlandon, kaj la komenco de nova vivo en nova lando.La Talpoc\u0302asisto, same atentokapta sed multe pli trista, portas nin, kune kun la au\u0306toro, al la \u201cnova\u201d Rumanio, tuj post la falo de la diktaturo de Ceaus\u0327escu. Tie, kune kun li, ni ekscias kiel la s\u0302ang\u0302oj okazis en vilag\u0302o rande de la lando, kaj \u2013 esence \u2013 ni malkovras sekreton pri la deveno de la au\u0306toro, nun fremda en sia naskig\u0302vilag\u0302o. La stato de la mortanta patrino aldonas pli da tristo al etoso, cetere, morna.\nLa au\u0306toro ne kas\u0302as sian antikomunismon kaj ne hezitas piki tiujn okcidentanojn simpatiantajn tiun politikan sistemon. Felic\u0302e \u2013 por ili \u2013 ili ne vivas en tia sistemo. Kaj, refoje felic\u0302e kaj refoje por ili, al ili ne estas malpermesate esprimi sian politikan opinion, malpermeso kiu en la orient-eu\u0306ropa \u201cparadizo\u201d estis la regulo. Kun tia regulo, Istva\u0301n/ Stephan Lang ne povis konsenti. Li forlasis sian denaskan paradizon por alia vivo en la okcidenta \u201cinfero\u201d, kie li ja povis libere esprimi sin. En siaj romanoj, eseoj, artikoloj li faris g\u0302uste tion, kaj tiu (esprim)libero certe ne plac\u0302as al multaj. C\u0302u al vi? Legu kaj decidu mem."}]