[{"text_idx": "#000002", "text": "(Naskig\u0302is en 1740. Li faris serion da botanikaj kaj geologiaj studvojag\u0302oj en diversaj landoj, sed precipe en la Alpoj. Klasikaj estas liaj elserc\u0302oj pri la glaciejoj; al li estas s\u0302uldata la eltrovo de multaj mineraloj kaj la elpenso de diversaj fizikinstrumentoj, interalie de la harhigrometro, cianometro, diafanometro, pajl-, kaj pint-elektrometro, aktinometro, anemometro, eu\u0306diometro, ktp. Li eldiris la unuajn principojn de la racia meteorologio. Lia plej grava verko literatura estas titolita: Vojag\u0302oj tra la Alpoj. Li mortis en 1799."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Diversaj periodaj\u0302oj sciigis al la publiko, ke dum la monato au\u0306gusto 1786 du log\u0302antoj de Chamouni, S-ro Paccard, doktoro je medicino, kaj la gvidisto Jacques Balmat, atingis la supron de Monto-Blanka, kiu estis g\u0302is tiam rigardita kiel nesurirebla. Mi tuj la sekvintan tagon g\u0302in eksciis kaj senprokraste ekvojag\u0302is por se fareble sekvi iliajn pas\u0302ojn. Sed pluvoj kaj neg\u0302oj devigis min forlasi la entreprenon g\u0302is la proksima jaro. Al Jacques Balmat mi komisiis esplori la montegon je komenco de junio kaj averti min pri la momento, kiam la platig\u0302o de la vintraj neg\u0302oj igos g\u0302in alirebla. Intertempe mi iris al la Provenca marbordo por fari eksperimentojn kun tiuj komparotajn, kiujn mi intencis provi sur Monto-Blanka."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dum la monato junio Jacques Balmat sensukcese faris du ascendprovojn; tamen li skribis al mi, ke sendube oni povos ascendi en la unuaj tagoj de julio. Mi tiam ekveturis al Chamouni. En Sallenche renkontis mi la kurag\u0302an Balmat, kiu estis ekvojag\u0302anta G\u0302enevon por anonci al mi siajn denovajn sukcesojn; la 5-an de julio li estis surprenirinta g\u0302is la pinto de la montego kune kun du aliaj gvidistoj, Johan-Mih\u0302ael Cachat kaj Aleksis Tournier. Kiam mi alvenis en Chamouni, pluvis, kaj la malbela vetero dau\u0306ris preske kvar semajnojn. Sed mi estis decidinta atendi g\u0302is fino de la sezono, prefere ol maltrafi la oportunan okazon. Fine g\u0302i venis, tiu momento tiom dezirata, kaj mi ekmars\u0302is la 1-an de au\u0306gusto, akompanata de unu servisto kaj dek ok gvidistoj, kiuj portis miajn fizik-instrumentojn kaj la tutan ilaron, kiun mi bezonis. Mia pliag\u0302a filo vigle deziris akompani min; sed mi timis, ke li estas ne ankore sufic\u0302e fortika kaj ekzercita al tiaj mars\u0302oj. Mi postulis, ke li rezignu. Li restis c\u0302e la \"Prieure\u0301\", kie li tre zorge faris observojn al tiuj kunrespondajn, kiujn mi estis faronta sur la montsupro."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Kvankam estas apene du mejloj kaj kvarono rektlinie de la Prieure\u0301 de Chamouni g\u0302is la pinto de Monto-Blanka, tiu ekskurso c\u0302iam postulis almene dek ok mars\u0302horojn, tial ke ekzistas dang\u0302eraj lokoj, malrektaj\u0302oj, kaj proksimume mil nau\u0306cent dudek klaftoj ascendendaj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Irante de la \"Prieure\u0301\" g\u0302is Monto-Blanka tra la monto \"La Co\u0302te\", oni unue sekvas la al G\u0302enevo kondukantan vojon, g\u0302is la vilag\u0302o \"Les Bossons\", kaj tie oni uzas la vojeton, kiu atingas la samnoman glaciejon. Sed je malsupro de la deklivo, kiu kondukas al tiu glaciejo, oni iras dekstren tra la vilag\u0302eto de l'Mont. Iom trans tiu vilag\u0302eto oni ekascendas, sekvante la bordon de la torento, kiu s\u0302prucas el la Taconay-glaciejo. Tiu suprenirejo estas tre sovag\u0302aspekta, funde de mallarg\u0302a valeto, lokita kontrau\u0306 la Taconay-glaciejo, kiu svarmas je glaciaj\u0302oj, ne blankaj kaj puraj, kiel tiuj de \"Bossons\", sed malpurigitaj de nigra koto kaj tratranc\u0302itaj de samkoloraj s\u0302tonegoj; sed dau\u0306rigante la ascendon, oni evkidas super tiu glaciejo la purajn kaj krutajn neg\u0302ojn de la kupolmonto \"Gou\u0302te\u0301\". Balde poste oni alvenas iom super la Taconay-glaciejo, oni trapasas kelkajn dang\u0302erajn lokojn, kaj oni atingas fontanon kun klara kaj fres\u0302a akvo, c\u0302e kiu la gvidistoj, jam lacigitaj pro siaj s\u0302arg\u0302oj, plezurege ripozis dum kelkaj momentoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Duon-horon post forlaso de la glaciejo, oni alvenas c\u0302e la piedo de sufic\u0302e alta preske vertikala roko, kiu baras mallarg\u0302an kaj profundan koridoron. Por eliri el tiu koridoro, oni devas surgrimpi la rokaj\u0302on; tiu pasejo nomig\u0302as Mapas au\u0306 Malbona-Pas\u0302o. Oni estis tie metinta s\u0302tupetaron, en la penso, ke mi g\u0302in bezonos; sed, c\u0302ar mi timis impresi al miaj gvidistoj malbonan opinion pri mi, se mi g\u0302in uzus, mi pasis preter la s\u0302tupetaro, ne tus\u0302inte g\u0302in. Trans la \"Mapas\" oni estas devigata surpas\u0302i kelkajn mallarg\u0302ajn kornicojn super altaj krutaj\u0302oj. Poste oni sekvas akran kreston kun profundegaj\u0302o dekstre kaj tre deklivaj herbejoj maldekstre; post kio oni per kvindek-grada deklivo ascendas al groto au\u0306 kaverneto, kie mi tranoktis la 20-an de au\u0306gusto 1786, kiam, tuj post la vojag\u0302o de doktoro Paccard, mi provis, sekvante liajn postsignojn, atingi la pinton de Monto-Blanka. Sed dumnokte ekfalis torentsimila pluvego kaj neg\u0302is sur la altaj\u0302oj; malg\u0302oje devis mi reveni sur miajn pas\u0302ojn kaj prokrasti la aferon g\u0302is proksima jaro. En ambe vojag\u0302oj mi bezonis proksimume kvar horojn, ne inkludante la ripoztempojn, por iri de \"Prieure\u0301 de Chamouni\" g\u0302is tiu rifug\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000008", "text": "La supro de l'rokaj\u0302o, nord-weste de tiu groto, prezentas tre belan vidaj\u0302on. Tiu supro formas unu el la pintoj de la mallarg\u0302a kresto de l'monto \"La Co\u0302te\", kiu apartigas la glaciejojn \"Taconay\" kaj \"Les Bossons\". La tiea montpasejo kus\u0302as je alto da c\u0302irkau\u0306e sescent klaftoj super la \"Prieure\u0301 de Chamouni\". De tiu kresto oni ekvidas sub siaj piedoj la du j\u0302us nomitajn glaciejojn, la tutan Chamouni-valon g\u0302is la Balma pasejo kaj ambe montc\u0302enojn, kiuj flankas tiun pasejon: pli malproksime, oni ekvidas la Ai\u0308-turojn kaj la Sud-pinton, kiu superas Saint-Maurice, kiel anke aliajn suprojn pli malapudajn. Sed la plej interesa vidaj\u0302o estas la nord-westa lau\u0306longe vidita parto de la kresto mem, sur kiu oni staras. Egaj akrangulaj rokoj, strange kaj maltime amasigitaj, kronas la supron de tiu kresto kaj aspektas plej nekutime kaj sovag\u0302e; la bela kaj rideta paroh\u0302o de \"Ouches\" s\u0302ajnas dispecigita per tiuj senfruktaj rokaj\u0302oj kaj mirinde kontrastas kun ili. Unu el tiuj rokoj, kies elstaranta angulo antau\u0306enas super la profundegaj\u0302o, nomig\u0302as pro tio Birdbeko. Oni rakontas, ke pas\u0302tisto, vetinta iri kaj sidig\u0302i sur tiun bekpinton, sukcesis kaj tie sidig\u0302is; sed restarig\u0302ante li pro mallerta movo perdis la egalpezon, falegis kaj mortig\u0302is surloke."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Estis tagmezo, kiam ni alvenis sur tiun kreston; mi haltis duonhoron, por ke miaj gvidistoj povas mang\u0302i. Dume mi amuzig\u0302is, rigardante je granda profundo sub miaj piedoj fremdulojn, kiuj subtenataj de siaj gvidistoj pene trapas\u0302is la malsupran plataj\u0302on de la glaciejo \"Les Bossons\", kaj kiuj vers\u0302ajne preparis por sia reveno fanfaronan rakonton pri sia kurag\u0302o kaj pri la renkontitaj dang\u0302eroj. Sed mi provis, kaj vane provis, ekvidi sur la dua plataj\u0302o du el miaj portistoj, kiuj pretendis alveni pli rapide ol ni sur la kreston, kie ni staris, pasante tra tiu glaciplataj\u0302o, kiu efektive prezentas de la \"Prieure\u0301\" vojon pli rektan. C\u0302ar trovig\u0302as dang\u0302eraj paslokoj, ni estis maltrankvilaj pro ilia neapero. Tamen ili reatingis nin, sed multe pli malfrue."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dau\u0306rigante la supreniron oblikve inter la glaciejo \"Les Bossons\" kaj la supro de la kresto, ni pasis sub profunda kaverno, kie Jacques Balmat en sia unua vojag\u0302o estis kas\u0302inta la s\u0302tupetaron, kiu helpis al ni trapasi la krevaj\u0302on de la glaciejo, kaj abistangon, uzendan por la malfacilaj paslokoj. La s\u0302tupetaron li retrovis, sed la stangon oni estis s\u0302telinta; estas strange, ke tie trovig\u0302is s\u0302telistoj; oni tamen ne povus diri, ke estis grandvojaj s\u0302telistoj. Ni anke pasis c\u0302e la piedo de la \"Tur\"-pinto, kiu estas la plej alta de tiu kresto, kaj je la unua horo kaj tri kvaronoj ni atingis la supron de la \"Co\u0302te\"-monto, en loko kie ni intencis tranokti. Tiu unua tago do ne estis longa: ni bezonis nur ses horojn kaj duonon de \"Prieure\u0301\" g\u0302is nia unua kus\u0302ig\u0302ejo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tiu rifug\u0302ejo konsistis el amaso da egaj granits\u0302tonegoj, inter kiuj miaj gvidistoj esperis trovi s\u0302irmejon, kaj kie doktoro Paccard kaj Jacques Balmat tranoktis la unuan vesperon de sia esplorvojag\u0302o. Tiuj s\u0302tonegoj estis tien s\u0302ovitaj de la glaciaro, kiu estas tute proksima, kaj kiun oni devas trapas\u0302i por progresi al supro de Monto-Blanka. Tie oni forlasas la firman teron kaj ekpas\u0302as sur la glaciojn kaj sur la neg\u0302ojn g\u0302is fino de la vojag\u0302o."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Preferinde estas trapas\u0302i la glaciejon dummatene, kiam la neg\u0302o estas ankore hardita; multe pli dang\u0302era estas la trapas\u0302o vespere, kiam la tagvarmo estas g\u0302in moliginta. Tion spertis Marie Coutet, sub kiu la neg\u0302o ekkrevis, kiam li iris esplori la pasejon, kiun ni estis sekvonta la morgan tagon. Felic\u0302e li restis pendanta per la s\u0302nurego, kiu ligis lin al liaj du akompanantaj kamaradoj. Je ilia reveno ni c\u0302iuj interese demandis ilin pri ilia esplorpromeno, kiel oni demandas al spionoj novaj\u0302ojn pri la malamika armeo. Trankvile kaj ec\u0302 gaje raportis Marie Coutet sian aventuron: malgrau\u0306e, lia rakonto sternis malhelan vualon sur la vizag\u0302ojn; la plej bravaj s\u0302ercis pri g\u0302i, sed la aliaj s\u0302ajne opiniis tiujn s\u0302ercojn iom malkonvenaj. Tamen reveni hejmen neniu proponis, c\u0302iu okupis sin serc\u0302ante s\u0302irmejon por pasigi la nokton; unuj log\u0302ig\u0302is en mia malnova rifug\u0302ejo, kie ili esperis esti pli varme; aliaj nestis inter la granits\u0302tonegoj; mi mem, kun mia servisto kaj du au\u0306 tri el miaj fidelaj gvidistoj, kus\u0302ig\u0302is sub tendo, kiun mi kunportigis, por esti tute libera pri la loko, kie mi tranoktos."}, {"text_idx": "#000013", "text": "La morgon, 2-an de au\u0306gusto, malgrau\u0306 la vigla deziro, kiun c\u0302iuj havis ekmars\u0302i frumatene, okazis tiom da diskutoj inter la gvidistoj pri la divido kaj arang\u0302o de iliaj s\u0302arg\u0302oj, ke nur je la sesa kaj duono ni povis ekvojag\u0302i. C\u0302iu timis tro s\u0302arg\u0302i sin, ne por eviti lacig\u0302on, sed por ne trakrevigi la neg\u0302on per sia pezo kaj tiel fali en profundaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ni ekpas\u0302is sur la glaciejon kontrau\u0306eje de la granits\u0302tonegoj, sub kies s\u0302irmo ni estis dormintaj; la komenco estas tre facila; sed balde poste oni envenas en glaciaj\u0302an labirinton, diss\u0302iritan per larg\u0302aj krevaj\u0302oj, jen tute malplenaj, jen tute au\u0306 parte plenigitaj de neg\u0302oj, kiuj ofte formas arkaj\u0302ojn sube kavigitajn, kaj kiuj estas tamen kelkafoje la sola rimedo havebla por transiri tiujn krevaj\u0302ojn; aliloke, oni uzas akran glacikreston, kiel ponton por ilin transpas\u0302i. En kelkaj lokoj, kie la krevaj\u0302oj estas tute malplenaj, oni estas devigata malsupreniri g\u0302is la fundo kaj denove supreniri per s\u0302tuparoj hakitaj en la glacion mem de la kontrau\u0306eja muro. Sed nenie oni atingas, nek ec\u0302 ekvidas la rokon; la fundo c\u0302iam estas neg\u0302a au\u0306 glacia; kaj okazas momentoj kiam, post malsupreniro en tiujn preske vertikalajn abismojn c\u0302irkau\u0306itajn de glacimuroj, oni ne povas imagi, tra kie oni eliros. Tamen tiom longe kiam oni mars\u0302as sur la glacio mem, kiom ajn mallarg\u0302aj estas la krestoj, kiom ajn klinig\u0302aj estas la deklivoj, tiuj maltimaj Chamouni'anoj havas la kapon kaj la piedon egale firmaj, kaj ili s\u0302ajnas nek timigitaj nek maltrankvilaj: ili interparolas, ridas, konkuras inter si; sed, kiam oni pas\u0302as sur tiuj maldikaj arkaj\u0302oj pendantaj super abismoj, ili mars\u0302as en plej profunda silento; la unuaj tri, kune ligitaj per s\u0302nuregoj je interspaco da kvin au\u0306 ses futoj unu de la alia; la okuloj fiksitaj pieden, c\u0302iu penante meti la piedon precize kaj lerte en la postsignon lasitan de la antau\u0306iranto. Sed, precipe pligrandig\u0302is tiu speco de timo, kiam ni ekvidis la lokon, kie Marie Coutet[TR1] estis enprofundig\u0302inta; la neg\u0302o estis sub liaj piedoj subite krevinta, kreante c\u0302irkau\u0306 li malplenaj\u0302on, ses au\u0306 sep futojn diametre, malkovrantan abismon, kies nek fundon nek randojn oni povis ekvidi, kaj tio en loko, kie neniu ekstera signo anoncis plej etan averton de dang\u0302ero. Sekve, kiam transpas\u0302inte iun el tiuj suspektaj neg\u0302oj, la karavano retrovis sin sur la firma glacio, esprimo de g\u0302ojo kaj kvieto heligis c\u0302iujn vizag\u0302ojn, babilo kaj s\u0302ercoj rekomencis; oni interdiskutis pri la vojo sekvenda, kaj, trankviligita de la sukceso, oni pli konfide riskis sin je novaj dang\u0302eroj. Preske tri horojn ni pasigis por trapas\u0302i tiun timigan glaciejon, kvankam g\u0302i havas larg\u0302on da apene unu kvaronmejlo. De tiam ni mars\u0302is nur sur neg\u0302oj, ofte tre malfacilaj pro la klinig\u0302o de la deklivoj kaj kelkafoje dang\u0302eraj, kiam tiuj deklivoj borderas profundegaj\u0302ojn; sed tiam almene oni timas neniun alian dang\u0302eron, ol tiun, kiun oni vidas, kaj oni ne riskas esti englutita, sen ke nek forto nek lerto povas helpi."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Elirante el la glaciejo, oni estas devigata supreniri unu el tiuj ekstreme krutaj deklivoj; poste, oni pasas c\u0302e piedo de la plej malalta kaj plej norda pinto de c\u0302eneto da rokoj, izolitaj meze de la Mont-Blank'a glaciaro. Tiu c\u0302eneto, oriente, estas apartigita je la Sudpinto kaj je la montoj, ligantaj tiun pinton kun Monto-Blanka, per tre sovag\u0302aspekta glaciejo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Post ol esti preterpasinta tiujn rokojn, oni ilin forlasas por serpente supreniri en neg\u0302plana valeto, kiu de nordo iras suden g\u0302is piedo de la plej alta montpinto. Tiu neg\u0302o estas tie c\u0302i kaj tie tratranc\u0302ita de grandegaj kaj belegaj krevaj\u0302oj. Ilia akra kaj neta tranc\u0302o vidigas neg\u0302ojn horizontale tavolitajn, c\u0302iu tavolo kunrespondanta al unu jaro. Kiom ajn larg\u0302a estas tiuj krevaj\u0302oj, nenie oni povas ekvidi ties fundon."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ni realbordig\u0302is la rokc\u0302enon en la sama loko, kie la pasintan jaron mi konstruigis rifug\u0302dometon; tiam mia intenco estis tranokti tie dum la ascendo; sed malbela vetero malhelpis min atingi g\u0302is tie."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tiu c\u0302eno ofte estas interrompita de neg\u0302oj; la rokpintoj elig\u0302as kiel insuletoj, au\u0306 kiel rifoj, el la neg\u0302maro, kiu kovras la tutan regionon. Tie miaj gvidistoj perdigis al mi multan tempon, sub preteksto matenmang\u0302i kaj ripozi; ilia intenco estis prokrasti nian mars\u0302on sufic\u0302e, por ke farig\u0302os neeble progresi ante la nokto en la parton de l'vojo, kie jam ne trovig\u0302as rokaj\u0302oj kaj kie oni estus devigata kus\u0302ig\u0302i surneg\u0302e. Nur je la dekunua ni revojag\u0302is, kvankam ni estis alvenintaj iom post la nau\u0306a."}, {"text_idx": "#000019", "text": "De la tieaj rokoj ni povis ekvidi la lagon[1] trans la valo \"Abondance\"; sed, dau\u0306rigante la ascendon, oni g\u0302in vidis c\u0302iam pli bone; ni ec\u0302 tre facile rekonis la urbeton \"Nyon\". Antau\u0306 ni la montoj de \"Faucigny\" iom post iom malsuprenis. La traborita pinto \"Reposoir\" (Ripozejo) nin plej longtempe kontrau\u0306staris, tial ke g\u0302i estis najbara kaj g\u0302ia pinto konturig\u0302is kontrau\u0306 la malproksima horizonto; efektive ni konsideris venkitaj nur tiujn altaj\u0302ojn, super kiuj ni povis vidi la Jura'on. C\u0302iu tia venko estis g\u0302ojtemo por la tuta karavano; c\u0302ar nenio plivivigas kaj kurag\u0302igas, ol la klara konstato de akiritaj progresoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Post unuhora mars\u0302o ni pasis rande de grandega krevaj\u0302o. Kvankam g\u0302i estis larg\u0302a je pli ol cent futoj, oni nenie ekvidis g\u0302ian fundon. Dum ni c\u0302iuj ripozis starantaj sur g\u0302ia rando, admirante g\u0302ian profundon kaj observante g\u0302iajn neg\u0302tavolojn, mia servisto, pro neklarigebla distrig\u0302o, fallasis la piedon de mia barometro, kiun li en la mano tenis; glitegis tiu piedo sagrapide sur la dekliva flanko de la krevaj\u0302o kaj je granda profundo plantig\u0302is en la kontrau\u0306ejan flankon, kie g\u0302i restis fiksita, vibrante kiel la lanco de Ah\u0302ilo sur la Skamandra bordo. Viglan c\u0302agrenig\u0302on mi pri tio eksentis, c\u0302ar tiun piedon oni uzis ne nur por la barometro, sed anke por la kompaso, por la lorno kaj por diversaj aliaj instrumentoj, kiujn oni fiksas sur g\u0302in. Sed en tiu sama momento kelkaj el miaj gvidistoj, kompatantaj mian c\u0302agrenig\u0302on, proponis al mi iri kaj rekapti g\u0302in; kaj, c\u0302ar la timo ilin endang\u0302erigi retenis mian konsenton, ili certigis, ke ili nenion riskas. Kaj unu el ili tuj pasigis al si sub la brakoj s\u0302nuregon, kaj la aliaj retenante g\u0302in lasis lin malsupren g\u0302is la barometra piedo, kiun li ekkaptis kaj triumfe realportis. Dum efektivig\u0302is tiu entrepreno mi havis duoblan kau\u0306zon je malkvieto; unue pri la sorto de la je s\u0302nuro pendanta gvidisto; poste, c\u0302ar oni povis vidi nin de Chamouni, de kie oni per lorno povis sekvi c\u0302iujn niajn movojn, mi ekpensis, ke, se en tiu momento oni direktus al ni la rigardojn, oni sendube kredus, ke unu el ni falis en la krevaj\u0302on, kaj ke ni klopodas por lin retiri. Felic\u0302e mi pli poste eksciis, ke en tiu momento oni ne observis nin."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ni estis devigataj trapas\u0302i tiun saman krevaj\u0302on sur klinig\u0302a kaj dang\u0302era neg\u0302ponto; post kio, per anke tre kruta neg\u0302deklivo ni atingis unu el la lastaj rokoj de la izolita c\u0302eno, kie mi tranoktis la postmorgon, revenante de la montpinto, kaj pro tio mi nomis g\u0302in la roko de la Felic\u0302a Reveno. G\u0302ia alto estas mil sepcent okdek klaftoj. Ni alvenis tie je la unua kaj duono, kaj ni bonapetite tagmang\u0302is je sunvarmo. Sed c\u0302ar ni bedau\u0306ris, ke ni ne havas akvon, la gvidistoj elpensis tre lertan rimedon por g\u0302in havigi al ni. Ili pafis egajn neg\u0302bulojn kontrau\u0306 sunekspozitajn rokojn; parto de la neg\u0302o tie algluig\u0302is, fandig\u0302is pro la varmigita roko, kaj ni kolektis la akvon, kiu gute destilig\u0302is teren. Ili inters\u0302ang\u0302is sin por pafi la bulojn, kaj post kelkaj momentoj kreig\u0302is fontano, kiu provizis nin je tiom da akvo, kiom ni povis deziri."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tiu rokaj\u0302o, izolita meze de la neg\u0302oj, estis por niaj gvidistoj vera g\u0302uloko, kvaze Kalipsa insulo; ili ne povis konsenti forlasi g\u0302in kaj nepre volis tranokti tie. Ili imagas, ke c\u0302e tiuj altaj neg\u0302oj regas dumnokte absolute netolerebla frosto, kaj ili serioze timis mortig\u0302i tie. Fine mi diris al ili, ke koncerne min, mi estas firme decidinta, iri tien kun tiuj el ili, kiuj estas fidindaj, ke ni profunde fosos en la neg\u0302on, ke ni kovros tiun kavaj\u0302on per la tendtolo, ke ni tien enfermos nin c\u0302iujn kune, kaj ke tiel ni ne suferos pro malvarmo, kiom ajn akra g\u0302i estos. Trankviligis ilin tiu arang\u0302o, kaj ni ekmars\u0302is antau\u0306en."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Post tridekkvinminuta supreniro ni atingis la unuan neg\u0302plataj\u0302on, kiu prezentig\u0302as sur tiu vojo. La klinig\u0302o de tiu plataj\u0302o certe ankore estas dek- g\u0302is dekdugrada, tamen g\u0302i s\u0302ajnis esti nivelaj\u0302o kompare kun la grimpitaj de ni deklivoj. Maldekstre staris la Sud-pinto, kiu komencis senteble malsupreni; dekstre, la kupolpinto Gou\u0302te\u0301. Plej nekutiman kaj grandiozan spektaklon prezentis la supro de tiu kupolo, niaflanke tratranc\u0302ita preske vertikale, kovrita per duoncirkla neg\u0302tavolo, simila al pontarkaj\u0302o, kaj kronita per vico da grandegaj kubformaj neg\u0302blokoj, kiujn ni nomis \"serakoj\". Antau\u0306 ni staris la Mont-Blank'a pinto, celo de nia vojag\u0302o, ankore mirinde altega je niaj okuloj; maldekstre de g\u0302i vidig\u0302is la rokoj, kiujn mi nomas g\u0302ia s\u0302tuparo, kaj belegaj tranc\u0302oj de fres\u0302aj neg\u0302oj, kiuj por la sunlumo aspektis eksterordinare rebrilaj kaj blindigaj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Dudek minutojn ni bezonis por trapas\u0302i tiun plataj\u0302on; kaj tiu tempo s\u0302ajnis al ni tre longa, tial ke de post la lasta vojag\u0302o de Jacques Balmat g\u0302i estis tra sia tuta larg\u0302o balaata de du potencegaj seraklavangoj, des\u0302iritaj el la Gou\u0302te\u0301'a kupolpinto: ni estis devigataj mars\u0302i tra tiuj glaciaj\u0302oj kun la timo denove sublavangig\u0302i. De tiu plataj\u0302o ni dum preske unu horo supreniris tridekkvargradan deklivon, kaj tiel ni atingis la duan plataj\u0302on, kie ni estis tranoktontaj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Unue okazis dau\u0306raj kaj seriozaj pridiskutoj por elekti la lokon, kie fiksota estos la tendo, sub kiu ni c\u0302iuj devos kunig\u0302i por esti s\u0302irmataj kontrau\u0306 la nokta frosto, kiu tiom terurigis la gvidistojn. Krom la malvarmo ni devis eviti du dang\u0302erojn, el kiuj unu venis de supre, la alia de malsupre: ni devis elekti lokon, kie la ekfalontaj de la altaj\u0302o lavangoj ne povus atingi nin, kaj kie oni ne povus suspekti la ekziston de iu krevaj\u0302o, kas\u0302ata de supraj\u0302aj neg\u0302oj. Tremis la gvidistoj je la penso, ke tiu neg\u0302o, s\u0302arg\u0302ita per la pezo de dudek en malgrandan spacon kunigitaj homoj, kaj moligita de la varmo de iliaj korpoj, povus subite ekkrevi kaj nin c\u0302iujn kune engluti meze de la nokto. La almenan eblon de tia supozo pruvis teruriga krevaj\u0302o, kiun ni estis randintaj suprenirante sur tiun saman plataj\u0302on, kaj kiu eble penetris sub g\u0302in. Tamen, cent kvindek pas\u0302ojn post la eniro sur la plataj\u0302on ni trovis lokon, kiu s\u0302ajnis al ni bone s\u0302irmata kontrau\u0306 c\u0302iuj tiaj dang\u0302eroj."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Tie miaj gvidistoj unue ekfosis la lokon, kie ni intencis tranokti; sed tre balde ili eksentis la efikon de la maldensa aero. Tiuj fortikaj viroj, kiujn la j\u0302us faritaj sep au\u0306 ok mars\u0302horoj tute ne lacigis, jam post kvin au\u0306 ses neg\u0302s\u0302oveloj plu ne povis dau\u0306rigi; ili estis devigataj sin konstante inters\u0302ang\u0302i. Unu el ili, kiu estis retrau\u0306irinta por c\u0302erpi akvon antee viditan en krevaj\u0302o, ekmalsanig\u0302is irante tien, revenis sen la akvo kaj pasigis la vesperon en plej malagrabla sentumo. Mi mem, observante miajn meteorologiajn instrumentojn, sentis min lacega, kvankam mi estas kutimigita al la montara aero kaj pli bone fartas en tiu aero, ol en tiu de la malaltaj\u0302o. Tiu sentumo brule soifigis nin, kaj ni povis havigi al ni akvon nur per fando de la neg\u0302o, c\u0302ar la akvon, kiun ni vidis dum la ascendo, ni trovis glaciig\u0302inta, kiam ni revene iris serc\u0302i g\u0302in; kaj la malgranda karbhejtilo, kiun mi estis kunpreninta, estis negranda helpo por dudek soifantaj personoj."}, {"text_idx": "#000027", "text": "De la mezo de tiu plataj\u0302o, lokita inter la lasta pinto de Monto-Blanka sude, ties altaj s\u0302tupoj oriente, kaj la Gou\u0302te\u0301'a kupolmonto okcidente, oni ekvidas preske nur neg\u0302ojn; ili estas puraj, blindige blankaj, kaj sur la altaj pintoj ili plej strange kontrastas kun la preske nigra c\u0302ielo de tiuj altaj regionoj. Oni vidas tie neniun vivan estaj\u0302on, neniun s\u0302ajnon de vegetaj\u0302oj; tie estas la regno de frosto kaj silento. Kiam mi reprezentis al mi doktoron Paccard kaj Jacques Balmat c\u0302e krepusko alvenantaj unuaj en tiun dezerton, sen s\u0302irmejo, sen helpo, ec\u0302 ne estante certaj, ke homoj povas vivi en la lokoj, kien ili pretendis iri, dau\u0306rigante tamen sian entreprenon maltime, mi admiris iliajn spiritforton kaj kurag\u0302on."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Sur la senneg\u0302aj montaroj, kies alto ne superas mil g\u0302is mil ducent klaftojn, estas agrable atingi la kus\u0302ig\u0302ejon frue: ripozigas la vesperfres\u0302o post la dumtaga lacig\u0302o; oni sidig\u0302as surherbe au\u0306 surroke, oni amuzas sin observante la malhelig\u0302antajn nuancojn de la lumo kaj la fenomenojn, kiuj preske c\u0302iam akompanas la sunsubig\u0302on kaj la krepuskon. Sed sur la altaj kaj neg\u0302kovritaj montegoj, tiuj tagfinig\u0302oj estas tre malagrablaj; oni ne scias kie resti: se oni staras senmove, oni frostegas, kaj pro la lacig\u0302o kaj la aera maldenso oni estas senigita je la forto kaj kurag\u0302o varmigi sin per ekzercmovoj. Tion ni spertis en tiu stacio, kie ni estis alvenintaj c\u0302irkau\u0306e je la kvara. Ni c\u0302iuj frostis pro malvarmo; kun ekstrema senpacienco atendis ni, g\u0302is la tendo estos starigita; tuj kiam g\u0302i estis preta, c\u0302iuj sin j\u0302etis internen, kaj balde la babilo de la gvidistoj kaj la nau\u0306zaj\u0302oj de la vomemuloj devigis min eliri. Mi akceligis kiel eble plej la vespermang\u0302on. Poste ni nur malfacile povis arang\u0302i nin tiamaniere, ke c\u0302iuj povas eniri en la tendon, en pozicio tau\u0306ga por pasigi la nokton; ili permesis al mi kus\u0302ig\u0302i en angulo; sed koncerne ilin, ili povis nur sidig\u0302i surpajle, inter la kruroj unuj de la aliaj; c\u0302iam priokupataj de timo pro malvarmo, ili tiel zorge s\u0302topis c\u0302iujn fendojn de la tendo, ke mi multe suferis pro la varmo kaj pro la per nia spiro haladzigita aero. Mi estis devigata dumnokte eliri por libere spiri. Brilis la luno plej hele meze de ebonnigra c\u0302ielo; Jupitro anke tutplene lumradianta estis eliranta postau\u0306 la plej alta pinto oriente de Monto-Blanka, kaj tiom blindiga estis la lumo rebriligata de tiu neg\u0302kampego, ke nur la unue- au\u0306 duegrandajn stelojn oni povis ekvidi. Fine, ni j\u0302us estis ekdormantaj, kiam nin vekis bruego de granda lavango, kiu ekkovris parton de la deklivo ascendenda la morgan tagon. Je tagig\u0302o montris la termometro tri gradojn sub la glacipunkto."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ni ekmars\u0302is nur malfrue, tial ke ni devis fandi neg\u0302on por la matenmang\u0302o kaj por la vojag\u0302o; tuj kiam fluidig\u0302intan, oni g\u0302in trinkis, kaj tiuj samaj homoj, kiuj kvazereligie konservis la kunportitan vinon, konstante s\u0302telis la akvon, kiun mi estis enrezerve metinta. Ni trapas\u0302is unue la duan plataj\u0302on, c\u0302e kies enirejo ni j\u0302us tranoktis; de tie ni supreniris al la tria, kiun ni anke trairis, kaj post duonhoro ni alvenis c\u0302e la malsupro de la granda deklivo, tra kiu mars\u0302ante es\u0302ten oni atingas la rokon, kiu formas la maldekstran s\u0302ultron de la Mont-Blank'a pinto. Komencante tiun supreniron, mi estis jam sufic\u0302e elspirigita pro la aermaldenso; tamen nelonga halto, c\u0302iutridekpas\u0302e kaj nesidig\u0302ante, multe helpis al mi rekapti la spirkapablon; kaj tiel mi post kvardek minutoj atingis la enirejon al la lavango, kiu estis la antean nokton falinta kaj g\u0302is en nia tendo au\u0306dita."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Tie ni c\u0302iuj haltis dum kelkaj momentoj, en la espero ke, ripoziginte plene la krurojn kaj pulmojn niajn, ni povos trapas\u0302i la lavangon iom rapide kaj senhalte, sed tio estis neebla; nepre nevenkebla estas la speco de laco, kiu rezultas de la aermaldenso; kiam g\u0302i atingas sian plejon, la plej urg\u0302e minacanta dang\u0302ero ec\u0302 ne povus devigi onin fari nur unu pluan pas\u0302on. Sed mi trankviligis miajn gvidistojn, klarigante al ili, ke tiu loko estas g\u0302uste la malplej dang\u0302era, tial ke la el la superantaj altaj\u0302oj kaduka neg\u0302o jam estis defalinta."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Trans tiu lavango la deklivo farig\u0302is c\u0302iam pli kruta kaj kondukis maldekstre al teruriga profundegaj\u0302o; ni devis trapasi sufic\u0302e larg\u0302an fendon, kies transiro estis g\u0302enata de glacibloko, kiu nin devigis pas\u0302i pli proksime al la deklivrando. Estis la antau\u0306aj gvidistoj hakintaj pas\u0302aron en la harditan neg\u0302supraj\u0302on; sed la pas\u0302ojn ili faris tro longaj, tiamaniere ke por atingi la hakitaj\u0302on, oni estis devigata fari pas\u0302egon, tiel riskante maltrafi g\u0302in au\u0306 nepre gliti en la profundaj\u0302on. Poste, c\u0302e la supra parto la glaciig\u0302inta supraj\u0302o estis pli maldika; tiam g\u0302i rompig\u0302is sub niaj pas\u0302oj, kaj sube trovig\u0302is ok au\u0306 nau\u0306 coloj da farunsimila neg\u0302o, subportata de dua hardita neg\u0302krusto; oni tiel duonkrure enneg\u0302ig\u0302is; post kio oni glitis direkte al la profundegaj\u0302o, kontrau\u0306 kiu oni estis haltigita nur per la supera krusto, kiu tiel devis kontrau\u0306stari grandan parton de la pezo de niaj korpoj; kaj, se g\u0302i rompig\u0302us, oni nepre glitus g\u0302isfunde. Sed pri la dang\u0302ero mi tute ne priokupis min; mia volo estis firma, mi estis decidinta iri antau\u0306en, tiel longe g\u0302is miaj fortoj malpermesos; mi havis nenian ideon alian, ol firmigi miajn pas\u0302ojn kaj antau\u0306eniri."}, {"text_idx": "#000033", "text": "En tia loko kaj en aliaj dang\u0302eraj pasejoj mi uzis la kutiman de la gvidistoj agmanieron, kiu s\u0302ajnas al mi samtempe la plej maldang\u0302era por la uzanto kaj la plej oportuna por la helpantaj gvidistoj: oni kunprenas malpezan sed fortan bastonon je ok g\u0302is dek futoj da longo; du gvidistoj, unu antau\u0306e, la alia postau\u0306e, tenas la bastonon c\u0302e la profundaj\u0302a vojflanko, unu per unu finig\u0302o, la alia per la alia; kaj oni mars\u0302as meze je tiu movig\u0302anta barilo, sur kiun oni sin apogas kiam necese; tio nek g\u0302enas nek lacigas iumaniere la gvidistojn kaj povas servi al ilia propra subteno en la okazo, se unu el ili ekglitas au\u0306 ekfalas en fendaj\u0302on."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Fine, post du kaj duona mars\u0302horoj nombritaj de la loko, kie ni estis tranoktintaj, ni atingis la rokon nomitan de mi maldekstra s\u0302ultro au\u0306 dua Mont-Blank'a s\u0302tuparo. Tie prezentig\u0302is al miaj okuloj grandega kaj por mi tute nova horizonto, c\u0302ar la pintego staris c\u0302e nia dekstro, kaj direkte al Italio nenio plu kas\u0302is al ni la tuton de la Alpoj, kiujn mi neniam estis vidinta de tiel grandega alto. Tie mi havis la kontentigon certe atingi la c\u0302efpinton, c\u0302ar la ankore farenda ascendo estis nek kruta nek dang\u0302era. Sidantaj sur la rando de tiu belega teraso, ni mang\u0302is peceton; sed la kunportitaj pano kaj viando estis trafrostintaj. Tamen neniam montris la termometro malpli ol tri gradojn sub la glacipunkto; kaj tiuj mang\u0302aj\u0302oj, kovremetitaj en dorskorbon de homo portitan, certe estis iom s\u0302irmitaj kontrau\u0306 la frosto per la varmo de lia korpo. Mi do estas konvinkita, ke en la malaltaj\u0302o tiuj mang\u0302aj\u0302oj neniel estus frostintaj po la sama grado, kaj ke tie ec\u0302 termometro enfermita en la dorskorbon ne estus atingita la nulgradon; sed en tiu maldensa kaj c\u0302iam renovigita aero la trapenetritaj de akvo korpoj ellasas fortan elvaporig\u0302on kaj tial malvarmig\u0302as multe pli, ol la seka termometra bulbo."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ripozinte kaj observinte la nudajn tie renkontitajn rokojn, kiuj de la bordoj de nia lago estas tre klare videblaj maldekstre de la plej alta pinto de Monto-Blanka, mi reekmars\u0302is; estis proksimume la nau\u0306a horo. C\u0302ar mi estis de Chamouni mezurinta la altojn de la diversaj partoj de la montego, mi sciis, ke restas ne pli ol c\u0302irkau\u0306e cent kvindek klaftoj ascendendaj, kaj tio per deklivo de nur dudek ok g\u0302is dudek nau\u0306 gradoj, sur neg\u0302o sufic\u0302e firma kaj tamen neniel glitiga, sen krevaj\u0302oj kaj neproksima al profundegaj\u0302oj; mi do esperis atingi la pintegon en malpli ol trikvaron-horo; sed la aermaldenso kau\u0306zis malfacilaj\u0302ojn pli grandajn, ol mi estus kredinta. C\u0302e la fino mi estis devigata halti c\u0302iudekkvin- au\u0306 deksespas\u0302e por rekapti spiron; tion mi plej ofte faris starante kaj apogite sur mian bastonon, sed el tri fojoj mi devis sidig\u0302i c\u0302irkau\u0306e unu fojon. Tiu ripozbezono estis tute nevenkebla; kiam mi provis kontrau\u0306stari je g\u0302i, rifuzis la kruroj sian servon, mi eksentis duonsvenon kaj estis kaptita de kapturnoj tute sendependaj de la lumago, c\u0302ar la okulojn perfekte protektis la duobla vualo kovranta mian vizag\u0302on. C\u0302ar mi kun granda bedau\u0306ro vidis la tempon pasanta, kiun mi esperis dedic\u0302i al miaj eksperimentoj sur la montpinto, mi faris diversajn provojn por mallongigi la ripoztempojn; mi provis ekzemple ne pas\u0302i g\u0302is perdo de la fortoj kaj momente halti c\u0302iujn kvar au\u0306 kvin pas\u0302ojn, sed mi neniom gajnis; post dek kvin au\u0306 dek ses pas\u0302oj mi estis devigata ripozi tiom longe, kiom se mi estus ilin farinta senhalte; kaj pli rimarkinde, la plej forte malagrabla sentumo spertig\u0302is nur ok au\u0306 dek sekundojn post c\u0302esigo de la mars\u0302o. Sole helpis kaj plifortigis min la fres\u0302a nordvento; kiam suprenirante mi turnis la vizag\u0302on tiudirekte kaj glutis profunden la aeron de tie venantan, mi povis fari dudek kvin g\u0302is dudek ses pas\u0302ojn senhalte."}, {"text_idx": "#000036", "text": "C\u0302irkau\u0306e c\u0302e la mezo de tiu supreniro, oni preterpasas du malgrandajn rokojn, elstarantajn el la neg\u0302o. La pli alta el ambe estis antenelonge frakasita, c\u0302ar g\u0302iaj fragmentoj dise kus\u0302is c\u0302iuflanke sur la fres\u0302a neg\u0302o je distanco g\u0302is kelkaj futoj. Kaj c\u0302ar certe neniu homo venis tie por ekkrakigi tiun rokon per pulvo, au\u0306 g\u0302in dispecigi per fera frapmaso, oni ne povas dubi, ke tio estis efiko de fulmo."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La lasta parto de la ascendo inter tiuj roketoj kaj la montpinto estis, kiel supozite, la plej laciga por la spiro; tamen, mi fine atingis la tiom longe deziratan celon. C\u0302ar dum tiu duhora laciga ascendo mi konstante havis antau\u0306 la okuloj la preske tutan videblan parton de la pintego, la alveno ne estis por mi subita surprizo; g\u0302i ec\u0302 ne donis al mi tian kontenton, kian oni povus imagi; la plej vigla, plej dolc\u0302e sento estis por mi la c\u0302eso de la malkvietoj, kies objekto mi estis; efektive, kvaze incitis min la dau\u0306ro de tiu lukto, la memoro kaj la ankore emocia sento mem de la penoj kau\u0306zitaj al mi de tiu venko. En la momento, kiam mi atingis la plej altan punkton de la neg\u0302o kronanta tiun montpinton, mi pli kun kolera ol kun plezura sento piedpremis g\u0302in. Cetere, mia celo estis ne nur atingi la plej altan punkton, sed precipe fari observojn kaj eksperimentojn, kiuj sole donus ian valoron al tiu vojag\u0302o, kaj mi tre timis, ke mi nur parton de tio povos fari, kion mi projektis. Efektive mi jam estis spertinta, ec\u0302 sur la plataj\u0302o, kie ni tranoktis, ke en tiu malpeza aero c\u0302iu zorge farata observo lacigas, tial ke oni nevole haltigas la spiron; kaj tiu spirreteno kau\u0306zas sentumon des pli malagrablan, ke la aermaldenso postulus enspirojn pli oftajn; mi estis devigata ripozi kaj enspiri post c\u0302iu perinstrumenta observo, kvaze mi estus farinta rapidan supreniron."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Tamen viglan kontenton donis al mi la grandioza spektaklo, kiun mi havis antau\u0306 la okuloj. Verdire malpeza vaporo flosanta en la malsupraj aerregionoj forprenis de mi la vidon de la plej malaltaj kaj distancaj objektoj, kiaj la Francaj kaj Lombardaj ebenaj\u0302oj; sed ne multe bedau\u0306ris mi tiun perdon; kion mi precipe venis por vidi, kaj kion mi plej klare vidis, tio estis la tuto de c\u0302iuj altaj montpintoj, kies organizon mi jam de longe deziris koni. Mi ne povis kredi je miaj okuloj; al mi s\u0302ajnis esti song\u0302o, vidi sub miaj piedoj tiujn majestajn montsuprojn, tiujn timindajn pintegojn, la Sudpinton, la Argentieron, la Giganton, kies ec\u0302 la bazoj antee estis por mi tiom malfacile kaj dang\u0302erplene alireblaj. Mi ekkomprenis iliajn rilatojn, ilian interligon, ilian strukturon, kaj unu sola rigardo forigis dubojn, kiujn jaroj da laboro ne povis klarigi."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Dume, strec\u0302is miaj gvidistoj la tendon kaj starigis en g\u0302i la tableton, sur kiun mi intencis fari la eksperimenton de akvoboligo. Sed, kiam mi volis arang\u0302i kaj observi miajn instrumentojn, mi estis devigata c\u0302iumomente interrompi mian laboron por okupi min nur pri la zorgo spiri. Se oni konsideras, ke la barometro montris nur dek ses colojn kaj unu linjon, kaj sekve ke la aero posedis apene pli ol duonon da sia kutima denso, oni komprenos, ke tiun mankon ni devis kontrau\u0306agi per enspiroj pli rapidaj. Nu, tiu rapido akcelis la sangmovon des pli, ke la arterioj jam ne ricevis de ekstere la kutiman kontrau\u0306premon; ni do c\u0302iuj havis febron."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Kiam mi restis tute senmova, mi spertis nur iom da svensento, malfortan vomemon. Sed, kiam mi penis au\u0306 fiksis mian atenton dum kelkaj momentoj sinsekve, kaj precipe kiam mi antau\u0306en klinig\u0302ante kunpremis mian bruston, tiam mi estis devigata ripozi kaj rapidspiri dum du au\u0306 tri minutoj. Similajn sentumojn spertis miaj gvidistoj. Ili havis nenian apetiton; kaj verdire, nia mang\u0302provizo, kiu tute frostis dumvoje, ne estis tre tau\u0306ga eksciti g\u0302in; ili ec\u0302 ne zorgis pri la vino, nek pri la brando. Efektive, ili estis konstatintaj, ke la fortaj likvoroj pliakcentas tiun malbonstaton, sendube tial, ke ili ankore pli rapidigas la sangmovon. Nur fres\u0302a akvo alportis komforton kaj plezuron, kaj ni bezonis tempon kaj penon por havigi fajron, sen kiu neniom da akvo estis ricevebla. Kelkaj el miaj gvidistoj, nekapablaj toleri pli longe tiujn diversajn suferojn, malascendis la montegon la unuaj por reg\u0302ui aeron pli densan."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La pinto de Monto-Blanka estas speco de azendorso, au\u0306 longforma kresto direktata de oriente okcidenten, proksimume horizontala en la plej alta parto kaj dekliva c\u0302e ambe ekstremaj\u0302oj lau\u0306 anguloj da dudek ok g\u0302is tridek gradoj. Tre mallarg\u0302a estas tiu kresto, preske tranc\u0302a c\u0302e sia supro, tiom ke du personoj ne povus tie mars\u0302i duope; tamen, g\u0302i plilarg\u0302ig\u0302as kaj rondig\u0302as malsuprenante es\u0302ten, kaj westflanke g\u0302i similas antau\u0306tegmenton, elstarantan norden. La tuta supro estas plene kovrita de neg\u0302o: el g\u0302i vidig\u0302as neniu rokaj\u0302o, escepte ses- au\u0306 sepdek klaftojn pli malsupre. Estus nature kredi, ke la plej alta pinto de la Alpoj sin trovas apud ties centro, au\u0306 almene meze en la larg\u0302o de la pramontara amaso. Tamen, ne estas tiel. De la Mont-Blank'a pinto oni konstatas, ke pli multaj estas la altaj suproj sude, Italflanke, ol norde, Savojflanke; sekve tiu altega pinto staras preske c\u0302e la norda rando de la pramontara tutaj\u0302o. Tial multe pli bela kaj interesa estas la spektaklo Italflanke; la sekundariaj montaroj norde, kronataj per la blua kaj unuforma linio de l'Jura, prezentas nenion grandan nek diversaspektan; kaj niaj ebenaj\u0302oj, ec\u0302 nia lago, oblikve vidataj tra la horizontaj vaporoj, prezentas nur malfortajn nuancojn kaj nedistingeblajn objektojn. Male, c\u0302e la suda flanko, la horizonto estas g\u0302is vidlimo kovrata de altaj montpintoj diverse formataj kaj grupigataj, miksataj de neg\u0302oj kaj rokoj kaj tratranc\u0302ataj de verdaj valoj; la tuto aspektas tiom strange kiom belege. Sed precipe, kiel mi jam diris, la pintoj kaj la glaciejoj de la Mont-Blank'a apudaj\u0302o estis por mi spektaklo samtempe plej rava kaj plej instrua."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Oni demandis, c\u0302u pro la alto de Monto-Blanka oni ne povus de g\u0302ia pinto ekvidi la maron. Ni certe ne povis distingi g\u0302in; sed, ec\u0302 se g\u0302i estus en la sfero de nia vidradio, ni estus g\u0302in ne vidinta pro la vaporo flosanta sur la horizonto. Tamen, se ekzistus nur ebenaj\u0302oj inter Monto-Blanka kaj la maro, oni povus de tiu montpinto vidi la bordojn de la G\u0302enova golfo, kaj ec\u0302 dek du mejlojn transe, kvankam ili kus\u0302as je distanco da kvindek ses mejloj; tio neniel estus kontrau\u0306a al leg\u0302oj de optiko kombine kun kurbeco de l'tero. Sed, c\u0302ar la tuta golfo estas borderita de montoj, c\u0302u de la Alpoj g\u0302is okcidento, c\u0302u de la Apeninoj g\u0302is oriento, s\u0302ajnas neeble vidi de Monto-Blanka la maron, nek ec\u0302 de maro la Monto-Blankan (kio estus pli facila, tial ke g\u0302ia blanka pinto sin projekcianta kontrau\u0306 la c\u0302ielbluo formus objekton pli videblan), escepte se oni g\u0302in ekvidus tra iu montgorg\u0302o au\u0306 iu malaltigita parto el la montaro de la G\u0302enova marbordo. Tamen, tiun pinton oni tre klare povas vidi de la montsuproj, kiuj staras c\u0302e la marbordo; mi ec\u0302 kredas, ke mi g\u0302in rekonis de la Cauma monto, super Tulono. De interne de la teroj oni povas vidi Monto-Blankan de tre granda malproksimo; de Dij\u0302ono ekzemple, kaj ec\u0302 de Langres, kiu distancas sesdek kvin mejlojn rektlinie."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Blovis sufic\u0302e akra nordvento, kiu sur la tranc\u0302a supro igis la froston neagrabla; sed tuj kiam oni malsuprenig\u0302is sube de la kresto, c\u0302e la sudflanko, oni g\u0302uis komfortan temperaturon: la plimulto de miaj gvidistoj dormis au\u0306 ripozis je sunvarmo sur siaj tornistroj, sternitaj surneg\u0302e. Vere, estas rimarkinde, ke sur c\u0302iuj altaj montsuproj, tuj kiam oni estas s\u0302irmata kontrau\u0306 la senpera impreso de l'vento, oni g\u0302in tute ne sentas plu: en la malaltaj\u0302o, male, ec\u0302 kiam oni estas protektata kontrau\u0306 la rekta ago de l'vento, oni tamen perceptas ties refluojn kaj reblovojn. Sendube la maldensa aero ne rebatas la venton, kiel faras aero pli peza."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kiuj atingis la supron de altaj montoj, al tiuj estas la fakto konata, ke la c\u0302ielo tie aspektas pli malhele blua, ol en la malaltaj\u0302o. Sed c\u0302ar la esprimoj \"pli\" kaj \"malpli\" rilatas al nedifinitaj sentumoj, konservataj en imago ofte trompa, mi serc\u0302is rimedon por tieldire kunpreni kun mi specimenon de la Mont-Blank'a c\u0302ielo, au\u0306 almene de la koloro prezentita al mi de g\u0302i. Tiucele, mi estis per lazurbluo au\u0306 bela Prusbluo kolorinta paperbanderolojn je dek ses diversaj nuancoj, de la plej malhela, markita per no 1, g\u0302is la plej pala, per no 16. El c\u0302iu el tiuj banderoloj mi fortranc\u0302is tri egalajn kvadratojn, kaj tiel mi formis el tiuj nuancoj tri seriojn, tute similajn inter si; unun el tiuj serioj mi lasis al S-ro Senebier en G\u0302enevo, alian al mia filo en Chamouni, kaj la trian mi kunprenis kun mi. Je tagmezo de la tago, en kiu mi estis sur la montpinto, la c\u0302ielo zenite de G\u0302enevo aspektis kiel la sepa nuanco; en Chamouni, inter la kvina kaj la sesa, kaj sur Monto-Blanka, inter la unua kaj la dua, t. e. tute proksime al plej malpala reg\u0302bluo. Malgrau\u0306 la forto de la c\u0302ielkoloro la ombroj sur la Mont-Blank'a pinto neniel s\u0302ajnis koloritaj. Estas vere tamen, ke la tiama horo ne estis favora por tia observo."}, {"text_idx": "#000045", "text": "La granda puro kaj lumpenetreco de la aero, kiuj estas kau\u0306zoj de la forte kolorita c\u0302ielbluo, produktas sur la Mont-Blank'a supro strangan fenomenon: la steloj estas videblaj je taghelo; tamen, por ilin vidi, necese estas stari tute en ombro kaj ec\u0302 havi super la kapo ombrotavolon sufic\u0302e dikan; se ne, la tro forte lumigita aero dronigas la palan helon de la steloj. La plej konvena loko por fari tiun observon dummatene estis la deklivo, kiu suprenas g\u0302is la Mont-Blank'a s\u0302ultro: kelkaj el la gvidistoj asertis, ke ili de tie ekvidis stelojn; koncerne min, mi ne pensis pri tio, sekve mi ne povis mem konstati tiun fenomenon; tamen la unuanima aserto de la gvidistoj lasas nenian dubon pri g\u0302ia realo. Alia stranga efiko de la aerpuro kaj de la malpala c\u0302ielkoloro, kiu rezultas el g\u0302i, estas la teruro, kiun g\u0302i elvokis c\u0302e kelkaj gvidistoj dum unu el la unuaj provoj faritaj por atingi la montpinton. Dum ili ascendis krutan neg\u0302deklivon, ili subite ekvidis la c\u0302ielon tra speco de fendaj\u0302o, kiu boris la supron de tiu deklivo; pro la nigra c\u0302ielkoloro la fendo s\u0302ajnis al ili esti profundegaj\u0302o: kaptitaj de granda timego, ili retrau\u0306iris kaj raportis en Chamouni, ke ili ne povis plu antau\u0306en, tial ke vidig\u0302is antau\u0306e teruriga profundaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Sur la montsupro la neg\u0302supraj\u0302o estas kovrata de maldika glacilako, kiu farig\u0302as skvama per ekkrako. Sunfrapoj fandas la neg\u0302ojn supraj\u0302e; kaj, c\u0302ar g\u0302i balde poste reglaciig\u0302as, tio formas specon de lako. Tuj kiam vento iom forte ekblovas, g\u0302i s\u0302iras tiun lakaj\u0302on, sublevas la skvamojn kaj ilin flirtigas altege. Aldonig\u0302as neg\u0302polvoj, kiujn la vento forblovas ankore pli facile. Oni tiam ekvidas de la najbaraj valoj specon de fumo, kiu aspektas kiel nubo suprenanta el la montpinto lau\u0306 direkto de la vento. La enlanduloj tiam diras, ke Monto-Blanka fumas sian pipon. Tiu flirtanta neg\u0302o rug\u0302kolorig\u0302as c\u0302e la subig\u0302anta suno kaj kelkafoje similas flamon de vulkano. Sub tiu glacilako la neg\u0302o estas sufic\u0302e firma, kaj, kvankam oni povas profundigi en g\u0302in bastonon, g\u0302i tamen kontrau\u0306staras sufic\u0302e forte. La deklivoj sube de la pinto, kiuj estas ekspozataj al pli forta ago de la sunradioj, fandig\u0302as pli profunden; kaj reglaciig\u0302ante poste dum la nokto, ili formas pli dikan kruston, kiu povas subteni homon senkrake en kelkaj lokoj, sed en aliaj g\u0302i rompig\u0302as sub la piedoj. Sub tiu krusto, precipe en la krutaj deklivoj, oni trovas farunan kaj nekoheran neg\u0302on, en kiun oni tamen enig\u0302as nur duonkrure, tial ke oni tiam renkontas alian pli fortan kruston; tamen, kiam oni surpas\u0302as neg\u0302ojn tute farunajn, oni enprofundig\u0302as g\u0302iszone, kiel mi g\u0302in dumvintre spertis."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Oni ofte esprimis deziron scii, kioma estas la diko de la neg\u0302c\u0302apo, kiu kovras la Mont-Blank'an pinton. Sed, ekzistas nenia rimedo por g\u0302in certigi; estus necese, ke tiu c\u0302apo estu ie tratranc\u0302ita; sed tio ne estas: g\u0302i malsuprenas c\u0302iuflanke per deklivoj pli-malpli longaj, kiuj nenie montras iom klare la dikon de la neg\u0302o. Sur la Gou\u0302te\u0301'a montkupolo la neg\u0302c\u0302apo estas nete tranc\u0302ita c\u0302e la es\u0302ta flanko, kaj tiu tranc\u0302o estas borderita de la ortangulaj neg\u0302- kaj glacimasoj, kiujn mi priparolis kaj nomis \"serakoj\". Tiuj masoj, glitintaj au\u0306 rulig\u0302intaj de la supro de tiu tranc\u0302o g\u0302is la malsupro de la plataj\u0302o trapas\u0302ita de ni, prezentis dikon da nur dek du futoj; sed vers\u0302ajne ilia supra parto, maldika kaj nekohera, rompig\u0302is survoje."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Poste mi serc\u0302is proksime de la pinto iun alian lokon, c\u0302e kiu oni povus vidi neg\u0302tavolon vertikale tratranc\u0302itan super roko, kie ne okazas lavangoj, kaj kies neg\u0302oj povas esti konsiderataj kiel produktaj\u0302o de la rekte el la c\u0302ielo neg\u0302ado. Super la dekstra s\u0302ultro de Monto-Blanka mi trovis tian tranc\u0302aj\u0302on, kies diko estis c\u0302irkau\u0306e tridek unu klaftoj au\u0306 cent nau\u0306dek futoj. Nu, c\u0302ar falas pli da neg\u0302o sube de la pinto ol sur la pinto mem, mi vers\u0302ajne estos pli supere al vero ol sube, asertante ke la diko de la c\u0302iamaj neg\u0302oj sur la Mont-Blank'a pinto ne superas ducent futojn, kaj tio estas la maksimumo, al kiu g\u0302in reduktas la ventoj, la elvaporig\u0302o kaj la fandig\u0302o, c\u0302u funda, c\u0302u supraj\u0302a. Oni do ne kredu, kiel supozis kelkaj personoj, ke tiu diko kreskas senc\u0302ese. Tie c\u0302i, kiel en multaj aliaj okazoj, la kau\u0306zoj kreskigaj estas limigataj de la kau\u0306zoj detruaj, kvaze la Naturo fiksus al si limojn ne transpas\u0302endajn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Kiam oni observas de proksime iun el tiuj grandaj neg\u0302tranc\u0302oj, oni rimarkas, kiel mi jam faris sur la Buet'a montpinto, ke ili estas lau\u0306tavole arang\u0302itaj. La interno[TR2] de tiuj tavoloj estas markita per brunaj strioj, produkto de la polvo kaj tero transportitaj de la vento, precipe dumsomere, kiam la fandig\u0302o de la neg\u0302o malkovras grandajn areojn da teraj\u0302o. Mi havis tre oportunan okazon fari tiun observon c\u0302e la flankoj de la belega krevaj\u0302o, en kiun estis falinta la piedo de mia barometro. Mi konstatis, ke ju pli profunde kus\u0302as tiuj tavoloj, des pli maldikaj ili farig\u0302as per la kunaj efikoj de premo kaj fandig\u0302o produktitaj de la trapenetro de la akvoj; tamen tiu maldikig\u0302o ne estas regula pro la nekonstanto de la pojare falinta neg\u0302kvanto, kiel anke de la kau\u0306zoj kiuj produktas la maldikig\u0302on. Mi provis nombri tiujn tavolojn, kaj mi atingis g\u0302is dek nau\u0306; sed la oblikvo de la krevaj\u0302flankoj, en la lokoj kie g\u0302i mallarg\u0302ig\u0302as, igas la nombradon necerta; kaj cetere, el tio oni povus konkludi nenion, c\u0302ar la fundon oni ne povis vidi."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Neniajn bestojn ni vidis proksime de la pinto, krom du papilioj: unu estis malgranda faleno griza, kiu surflugis la unuan neg\u0302plataj\u0302on; la alia estis tagpapilio, kiu s\u0302ajnis al mi esti \"mirtelo\"; li traflugis sur la lasta deklivo de Monto-Blanka, c\u0302irkau\u0306e cent klaftojn sube de la pinto. Mi kelkafoje povis konstati kiumaniere tiuj insektoj penetras sur la glaciejojn. Flirtinte sur la apudaj herbejoj, ili aventure flugas super la neg\u0302o au\u0306 la glacio; kaj, se ili perdas vidon de la tero, ili iras c\u0302iam pli antau\u0306en, kaj ne sciante kie ripozi, ili flugas subtenataj de la vento g\u0302is la plej altaj montsuproj, kie ili fine falas pro laco kaj mortas surneg\u0302e."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Iuj vojag\u0302antoj, mi ne scias kial, kredas, ke niaj sentumiloj, kaj precipe la gustumaj kaj la flaraj, ne ricevas la samajn impresojn sur la montaro, kiel en la malaltaj\u0302o. Koncerne min kaj c\u0302iujn, kun kiuj mi vojag\u0302is sur c\u0302iualtaj montoj, g\u0302is la Mont-Blank'a pinto, ni neniam trovis ian diferencon, kvankam ni intence eksperimentis g\u0302in: pano, vino, viando, fruktoj, likvoroj, c\u0302iam s\u0302ajnis al ni tute posedi la kutimajn gustumon kaj odoron; kaj en la principoj de fiziko au\u0306 de fiziologio trovig\u0302as nenio, kio povus antevidigi alian rezulton. Se la sono estas pli malforta, tio venas ne de malfortig\u0302o de la au\u0306dorgano, sed de la maldenso de la aero, kiu malpliigas ties strec\u0302on kaj vibroforton, kaj c\u0302e izolita montpinto krome efikas anke la foresto de eh\u0302oj kaj de sonoj rebatitaj de solidaj objektoj. Tiuj kunigitaj kau\u0306zoj efektive igis la sonojn rimarkinde malfortaj sur la Mont-Blank'a pinto; pistolpafo tie ne bruis pli, ol H\u0302ina petardo en c\u0302ambro."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Naturo ne intencis la homon por tiuj altaj regionoj; frosto kaj aera maldenso forpelas lin; kaj, c\u0302ar li trovas tie nek bestojn, nek plantojn, nek ec\u0302 metalojn, nenio altiras lin; scivolemo kaj vigla deziro instruig\u0302i, sole povas instigi lin survenki momente la c\u0302iuspecajn obstaklojn, kiuj malfaciligas la penetron tien."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Mi tamen restis sur la montpinto g\u0302is la tria kaj duono posttagmeze, kaj kvankam mi ne perdis ec\u0302 unu momenton, mi dum tiuj kvar kaj duono horoj ne povis fari c\u0302iujn eksperimentojn, kiujn mi ofte estis fininta en malpli ol tri horoj c\u0302e la marbordo. Mi bedau\u0306ris, ke mi devis foriri, ne plenuminte tutan mian projekton; sed nepre urg\u0302is gajni tempon, por esti certa pasi antenokte la dang\u0302erajn lokojn transpas\u0302endajn. Cetere, mi kunprenis la esperon ripari tiujn mankojn en pli oportuna, kvankam malpli alta, loko, kiu tamen estos multe pli alta, ol iu ajn el tiuj, kie oni g\u0302is nun provis similajn eksperimentojn. Oni vidos, en mia vojag\u0302o al Giganta montpasejo, g\u0302is kiu grado estis tiuj esperoj realigataj."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Je la tria kaj duono mi kun granda bedau\u0306ro forlasis tiun belegan belvederon. En tri kvaronhoroj mi atingis la rokon, kiu formas s\u0302ultron, es\u0302te de la pinto. La malsupreniro de tiu deklivo, kies ascendo estis tiom peniga, estis facila kaj agrabla; nek tro hardita nek tro mola estis la neg\u0302o, kaj c\u0302ar dum la malascendo la korpmovoj ne premas la diafragmon, g\u0302i ne g\u0302enas la spiron, kaj oni ne suferas pro maldenso de la aero. Cetere, tiu deklivo estas larg\u0302a kaj malproksima je la profundegaj\u0302oj; sekve g\u0302i nenion prezentas, kio povus timigi au\u0306 prokrasti la mars\u0302on. Sed ne estis same por la malsupreniro, kiu kondukas de la s\u0302ultrosupro g\u0302is la plataj\u0302o, kie ni estis tranoktintaj. Tre peniga g\u0302in faris la deklivkruto kaj la netolereble rebrilata de la neg\u0302o sunhelo, kiu nin frapis en la okulojn kaj kiu s\u0302ajnigis pli terurigaj la profundaj\u0302ojn lumigitajn de g\u0302i sub niaj piedoj. Cetere, kiom la firmo de la neg\u0302o igis nian mars\u0302on malfacila dum la mateno, tiom g\u0302ia molo, produktita de la sunbrilo, estis al ni maloportuna dum la vespero, tial ke sub la moligita supraj\u0302o c\u0302iam trovig\u0302is fundo hardita kaj glita."}, {"text_idx": "#000057", "text": "C\u0302ar ni c\u0302iuj timis tiun malsupreniron, kelkaj el la gvidistoj estis, dum mi faris miajn observojn sur la pinto, serc\u0302intaj iun alian pasejon; sed vanaj estis iliaj klopodoj: ni estis devigataj sekvi malascende la saman vojon, kiun ni uzis ascende. Tamen, dank' al la zorgo de la gvidistoj, ni g\u0302in faris sen iu ajn akcidento, kaj tion en malpli ol unu horo kaj kvarono. Tie, ni preterpasis la lokon, kie ni estis, se ne dormintaj, almene ripozintaj la antean nokton; kaj unu mejlon pli antau\u0306e ni ankore pasis g\u0302is la roko, apud kiu ni estis haltintaj dumascende. Mi decidis tranokti tie; mi strec\u0302igis la tendon kontrau\u0306 la suda ekstremaj\u0302o de tiu roko, en vere stranga situacio. G\u0302i staris surneg\u0302e, rande de tre kruta deklivo, kiu malsuprenas en la neg\u0302an valon, superitan de la Gou\u0302te\u0301'a[TR3] montkupolo kun ties serakkrono, kaj finig\u0302antan sude c\u0302e la Mont-Blank'a pinto. Malsupre de tiu deklivo etendig\u0302is larg\u0302a kaj profunda krevaj\u0302o, kiu nin apartigis de tiu valo kaj c\u0302ion ensorbegis, kio falis de la c\u0302irkau\u0306aj\u0302o de nia tendo."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Tiun postenon ni elektis por eviti lavangdang\u0302eron kaj por provizi en la rokfendoj s\u0302irmejojn por la gvidistoj, tiamaniere ke ni ne estu dense amasigitaj en la tendo, kiel ni estis la antean nokton."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La 4-an de au\u0306gusto, kvaran vojag\u0302tagon, ni ekmars\u0302is nur je c\u0302irkau\u0306e la sesa matene. Post unu horeto ni atingis la dometon. Ni estis devigataj poste malsupreniri neg\u0302deklivon kvardeksesgrade klinitan kaj trapasi larg\u0302an krevaj\u0302on sur tiel maldika neg\u0302ponto, ke g\u0302i havis nur tri colojn da diko c\u0302erande; unu el la gvidistoj, kiu mars\u0302is iom flanke de la vojo, enprofundigis unu el siaj kruroj en la malplenaj\u0302on. Post unuhora mars\u0302o sube de la s\u0302irmdometo ni renkontis krevaj\u0302ojn, kiuj estis formig\u0302intaj sur nia vojo, kaj, por eviti ilin, ni devis malsupreniri kvindekgradan deklivon. Kiam ni poste eksurpas\u0302is la glaciejon, de ni trapasendan, ni trovis g\u0302in tute s\u0302ang\u0302ita dum tiuj kvardek ok horoj, tiom ke ni ne povis rekoni la vojon, kiun ni estis sekvintaj dumascende; la krevaj\u0302oj estis plilarg\u0302ig\u0302intaj, la pontoj rompig\u0302intaj; ofte ne trovante trairejon, ni estis devigataj retrau\u0306veni sur niajn pas\u0302ojn: ankore pli ofte, ni devis uzi la s\u0302tupetaron por trapasi krevaj\u0302ojn, kiujn ni neniel povus trasalti sen tiu helpo. Tute proksime al haveno mankis la pieda apogo al unu el la gvidistoj, kiu glitis g\u0302is rando de fendaj\u0302o, kien li preske falis kaj kie li perdis unu el la stangetoj por la tendo."}, {"text_idx": "#000062", "text": "En tiu terurplena momento, ega glaciaj\u0302o falegis en grandan krevaj\u0302on kun bruego, kiu kvaze skuis la tutan glaciejon kaj tremigis la tutan karavanon. Sed fine ni atingis la firman rokon je la nau\u0306a kaj duono matene, s\u0302irmitaj je c\u0302iaj pluaj peno kaj dang\u0302ero. Ni bezonis nur du horojn kaj tri kvaronojn de tie g\u0302is Prieure\u0301 de Chamouni, kie mi havis la kontenton reveni kun c\u0302iuj miaj gvidistoj en perfekta sano."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mi pasigis ankore unu tagon en Chamouni por fari kelkajn komparajn observojn, post kio ni c\u0302iuj g\u0302oje revojag\u0302is G\u0302enevon, de kie mi revidis Monto-Blankan kun vera plezuro kaj ne spertante plu tiun penan kaj malkvietan senton, kiun antee g\u0302i kau\u0306zis al mi."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Vojag\u0302o de Horace-Be\u0301ne\u0301dict de Saussure al pinto de Monto-Blanka, en au\u0306gusto 1787. (Lau\u0306 samepoka bildo.)"}]