[{"text_idx": "#000004", "text": "La familio Ko\u030bva\u0301ri plurrilate estis escepta familio. La patro Olivio naskig\u0302is en Baltimore en Usono (en 1890), kien liaj gepatroj vizite venis el Slovakio. Post lia naskig\u0302o la patrino malsanig\u0302is kaj la familio revenis al Eu\u0306ropo. Ili vivis en la multlingva Au\u0306stria-Hungara Imperio. En 1918, duonan jaron antau\u0306 la disfalo de la Imperio, Olivio edzig\u0302is al Esther Fuchs, slovaka judino. Li instruis al s\u0302i Esperanton, kiun li eklernis jam en 1899 au\u0306 1900 (per nedeviga instruado en sia lernejo). Kvankam edukitaj judoj en Bratislava plej ofte inklinis al la germana, tiu juna paro anstatau\u0306 la germanan uzis apud la hungara kaj slovaka lingvoj Esperanton kiel neu\u0306tralan komunikilon kaj ili pludonis g\u0302in al la filoj ekde ties naskig\u0302o. La filoj, naskitaj en 1919 kaj 1920, frekventis la germanlingvan gimnazion de Bratislava. Surstrate ili parolis la slovakan, hejme la hungaran kaj Esperanton. Kiam necesis registri la filojn por lernado en la gimnazio, Olivio indikis al la lernejaj au\u0306toritatoj, ke ilia gepatra, unua lingvo estis Esperanto. Tio poste, eble iom varbocele, estis prezentita kiel la unua oficiala agnosko de Esperanto kiel gepatra au\u0306 denaska lingvo. La familio ankau\u0306 vizitis Esperantajn kongresojn, interalie la Universalajn en Vieno (1924) kaj Budapes\u0302to (1929). En majo 1926 la revuo Au\u0306stria Esperantisto raportis, ke en la Tria C\u0302eh\u0302oslovaka Kongreso en Bratislava la fratoj Ko\u030bva\u0301ri, \u201ctre bone\u201d parolantaj Esperanton, \u201eg\u0302ojigis la kongresanojn per sia c\u0302arma babilado\u201c. Erno\u030b kaj Tibor apartenis vers\u0302ajne al la plej fruaj denaskaj esperantistoj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Jam en la dudekaj jaroj Olivio petis permeson reveni al Usono kiel civitano. La peto estis rifuzita. Prepare al elmigro la patro en 1934 c\u0302esis sendi siajn filojn al la germana gimnazio. Li ree petis, post kiam la familio fug\u0302is al Hungario. En februaro 1940 ili c\u0302iuj fine povis en G\u0302enovo ens\u0302ipig\u0302i por Novjorko. La gepatroj pasigis sian vivon tie kaj mortis en 1976 kaj 1988."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Multaj iliaj parencoj, kiuj ne povis forlasi Eu\u0306ropon, ig\u0302is viktimoj de Holokau\u0306sto. Dum la milito la filoj ig\u0302is armeanoj. Erno\u030b partoprenis la albordig\u0302on de usonaj trupoj en Normandio en junio 1944. En 1946/47, servante al la usona armeo en Berlino kiel tradukisto, li helpis la preparojn por la Nurnberga Tribunalo kontrau\u0306 Militkrimuloj. Kun la gepatroj kaj inter si la fratoj korespondis en Esperanto, g\u0302is ili, por ne inciti la militan cenzuron, transiris al la angla. Post la milito Erno\u030b (nun Ernest Kovary) ig\u0302is notario, li helpis, ke transvivintaj judoj ricevu kompenso-pagojn. Tibor (nun Tom) studis lingvistikon en la s\u0302tata Universitato de Ohio kaj en Cornell-Universitato kaj ekde 1959 instruis la hispanan kaj lingvistikon en la s\u0302tata Universitato de Novjorko. Esperanto ankau\u0306 en Usono akompanis ilian vivon. Tom mortis en 1988[3], Ernest en 2013."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La skriba postlasaj\u0302o de la familio Ko\u030bva\u0301ri/Kovary kovranta tempodau\u0306ron de pli ol 110 jaroj estas konservata en la Usona Memora Muzeo pri Holokau\u0306sto en Vas\u0302ingtono. G\u0302i estas impona dokumentaro pri esperantista familio, kiu kurag\u0302e spitis persekutadon kaj hazarde povis savig\u0302i."}]