[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Information as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Informoj estas ke kiu informas.\nEn aliaj vortoj, g\u0302i estas la respondo al demando de iu speco.\nG\u0302i estas tiel rilatita al datenoj kaj scio, c\u0302ar datenoj reprezentas valorojn atribuitajn al parametroj, kaj scio signifas komprenon de realaj aj\u0302oj au\u0306 abstraktajn konceptojn.\nKiel g\u0302i rigardas datenojn, la ekzisto de la informoj ne estas nepre kunligita al observanto (g\u0302i ekzistas preter eventa horizonto, ekzemple), dum koncerne scion, la informoj postulas kognan observanton."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Informoj estas peritaj au\u0306 kiel la enhavo de mesag\u0302o au\u0306 tra rekta au\u0306 nerekta observado de io ajn.\nKe kiu estas perceptita povas esti konstruita kiel mesag\u0302o en sia propra rajto, kaj en tiu signifo, informoj c\u0302iam estas peritaj kiel la enhavo de mesag\u0302o."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Informoj povas esti c\u0302ifritaj en diversajn formojn por dissendo kaj interpreto (ekzemple, informoj povas esti c\u0302ifritaj en sekvencon de signoj, au\u0306 elsenditaj per sekvenco de signaloj).\nG\u0302i ankau\u0306 povas esti c\u0302ifrita por sekura stokado kaj komunikado."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La necerteco de okazaj\u0302o estas mezurita memstare probableco de okazo kaj estas inverse proporcia al tio.\nLa pli necerta okazaj\u0302o, la pli da informoj estas postulataj por solvi necertecon de tiu okazaj\u0302o.\nLa peco estas tipa unuo de informoj, sed aliaj trupoj kiel ekzemple la nokti povas esti uzitaj.\nEkzemple, la informoj c\u0302ifrita en unu \"justa\" monero j\u0302eto estas log2 (2/1) = 1 bito, kaj en du justa monero j\u0302etoj estas log2 (4/1) = 2 bitoj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La koncepto kiun tiuj informoj estas la mesag\u0302o havas malsamajn signifojn en malsamaj kuntekstoj.\nTiel la koncepto de informoj ig\u0302as proksime rilatita al nocioj de limo, komunikado, kontrolo, datenoj, formo, eduko, scio, signifanta, komprenante, mensajn stimulojn, padronon, percepton, reprezentantaron, kaj entropion."}, {"text_idx": "#000009", "text": "4.2 Teknika konservado de informo\n4.3 Ekonomia valoro de informo"}, {"text_idx": "#000010", "text": "La angla vorto estis s\u0302ajne derivita de la latina tigo ( informoj-) de nominativo ( informatio): tiu substantivo estas derivita de la verbinformare (por informi) en la signifo de \"por doni formon pro la menso\", \"pro disciplino\", \"informi\", \"instrui\".\nInformi sin venas (tra franca informanto) de la latina verbinformare, de kio intencas doni formon, au\u0306 formi ideon.\nKrome, la latina mem jam enhavis la vorton informatio kun la signifo koncepto au\u0306 ideo, sed la amplekso al kiu tio eble influis la evoluon de la vorto informoj en la angla ne estas klara."}, {"text_idx": "#000011", "text": "La malnovgreka vorto por formo estis \u03bc\u03bf\u03c1\u03c6\u03b7\u0301 ( morfe;\nkp. morfo) kaj ankau\u0306 \u03b5\u03b9\u0313\u0342\u03b4\u03bf\u03c2 ( eidos) \"speco, ideo, formo, metis\", c\u0302i-lasta vorto estis fame uzita en teknika filozofia signifo fare de Platono (kaj pli posta Aristotelo) por indiki la idealan identecon au\u0306 esencon de io (vidu Theory of Forms (Teorio de Formoj).\n\"Eidos\" ankau\u0306 povas esti asociita kun penso, propono, au\u0306 ec\u0302 koncepto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La malnovgreka vorto por informoj estas \u03c0\u03bb\u03b7\u03c1\u03bf\u03c6\u03bf\u03c1\u03b9\u0301\u03b1, tra kiu transliterumas ( ple\u0304rophoria) de \u03c0\u03bb\u03b7\u0301\u03c1\u03b7\u03c2 ( ple\u0304re\u0304s) \"plene\" kaj \u03c6\u03b5\u0301\u03c1\u03c9 ( forein) ripeta de ( ferein) por porti.\nG\u0302i lau\u0306litere signifas \"ursoj plene\" au\u0306 \"peras plene\".\nEn novgreko la vorto \u03c0\u03bb\u03b7\u03c1\u03bf\u03c6\u03bf\u03c1\u03b9\u0301\u03b1 dau\u0306re estas en c\u0302iutaga uzo kaj havas la saman signifon kiel la vorto informoj en la angla.\nAldone al g\u0302ia primara signifo, la vorto \u03c0\u03bb\u03b7\u03c1\u03bf\u03c6\u03bf\u03c1\u03b9\u0301\u03b1 kiel simbolo havas profundajn radikojn en la semiotika triangulo de Aristotelo.\nEn tiu rilato povas esti interpretite por komuniki informojn al tiu dec\u0302ifrante tiun specifan specon de signo.\nTio estas io kiu okazas ofte kun la etimologio de multaj vortoj en antikva kaj novgreko kie ekzistas fortega denotacia rilato inter la signifier, ekz. la vorto simbolo kiu peras specifan c\u0302ifritan interpreton, kaj la signifitan, ekz. koncepton kies signifon la interpretisto provas dec\u0302ifri."}, {"text_idx": "#000013", "text": "De la sinteno de informa teorio, informoj estas prenitaj kiel ordigita sekvenco de simboloj de alfabeto, diras eniralfabeton \u03c7, kaj produktaj\u0302alfabeto kiun \u03a5. Information-pretigo konsistas el enirproduktaj\u0302a funkcio kiu mapas ajnan enirsekvencon de \u03c7 en produktaj\u0302sekvencon de \u03a5. The-mapado povas esti probabilista au\u0306 determinisma.\nG\u0302i povas havi memoron au\u0306 esti memoriles."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La kogna sciencisto kaj aplikata matematikisto Ronaldo Vigo argumentas ke informoj estas koncepto kiu implikas almenau\u0306 du parencajn unuojn por soni kvantan racie.\nTiuj estas, ajna dimensie difinita kategorio da objektoj S, kaj ajnaj da g\u0302iaj subaroj R.\nR, en esenco, estas reprezentado de S, au\u0306, en aliaj vortoj, peras reprezentajn (kaj tial, koncipajn) informojn pri S.-Vigo tiam difinas la informkvanton kiun tiu R peras koncerne S kiel la indico de s\u0302ang\u0302o en la komplekseco de S kiam ajn la objektoj en R estas forigitaj de S. Under \"Vigo-informo\", padrono, envarianco, komplekseco, reprezentantaro, kaj informoj - kvin fundamentaj konstrukcioj de universala scienco - estas unuigitaj sub nova matematika kadro.\nInter aliaj aj\u0302oj, la kadro planas venki la limigojn de Shannon-teksistinformoj dum provado karakterizi kaj mezuri subjektivajn informojn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Kiel influo kiu kau\u0306zas transformon"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Informoj estas ajna speco de padrono kiu influas la formacion au\u0306 transformon de aliaj padronoj.\nEn tiu signifo, ekzistas neniu bezono de konscia menso percepti, multe malpli aprezi, la padrono.\n[ citaj\u0302o bezonis ] Pripensu, ekzemple, DNA.\nLa sekvenco de nukleotidoj estas padrono kiu influas la formacion kaj evoluon de organismo sen iu bezono de konscia menso.\nOni eble kverelos tamen ke por homo por konscie difini padronon, ekzemple nukleotidon, kompreneble implikas konscian informpretigon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Sistema teorio en tempoj s\u0302ajnas rilati al informoj en tiu signifo, supozante ke informoj ne nepre implikas ajnan konscian menson, kaj padronoj cirkulantaj (pro religo) en la sistemo povas esti nomitaj informoj.\nEn aliaj vortoj, povas esti dirite ke informoj en tiu signifo estas io eble perceptita kiel reprezentantaro, kvankam ne kreite au\u0306 prezentita por tiu celo.\nEkzemple, Gregory Bateson difinas \"informojn\" kiel \"diferencon kiu faras diferencon\"."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Se, aliflanke, la kondic\u0302o de \"influo\" implicas ke informoj estis perceptitaj fare de konscia menso kaj ankau\u0306 interpretitaj per g\u0302i, la specifa kunteksto asociita kun tiu interpreto povas kau\u0306zi la transformon de la informoj en scion.\nKompleksaj difinoj de kaj \"informoj\" kaj \"scio\" igas tian semantikan kaj logikan analizon malfacila, sed la kondic\u0302o de \"transformo\" estas grava punkto en la studo de informoj kiam g\u0302i rilatigas al scio, precipe en la komercdisciplino de sciadministrado.\nEn tiu praktiko, iloj kaj procesoj kutimas helpi sciolaboriston en prezentado de esplorado kaj farado de decidoj, inkluzive de s\u0302tupoj kiel ekzemple:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "recenzante informojn por efike derivi valoron kaj signifon\nreferencing metadatenoj se entute estas haveblaj\nestablante signifan kuntekston, ofte selektante el multaj eblaj kuntekstoj\nderivante novan scion de la informoj\nfarante decidojn au\u0306 rekomendojn de la rezulta scio."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Stewart (2001) argumentas ke la transformo de informoj en scion estas kritika, kus\u0302ante c\u0302e la kerno de valorkreado kaj konkurenciva avantag\u0302o por la moderna entrepreno."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La dana Vortaro de Informo-Esprimoj [12] argumentas ke informoj nur disponigas respondon al pozita demando.\nC\u0302u la respondo disponigas scion dependas de la klera persono.\nTiel g\u0302eneraligita difino de la koncepto devus esti: \"Informoj\" = respondo al specifa demando\"."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Informoj havas klare difinitan signifon en fiziko.\nEn 2003 J. D. Bekenstein asertis ke kreskanta tendenco en fiziko devis difini la fizikan mondon kiel konsistado el informoj mem (kaj tiel informoj estas difinitaj lau\u0306 tiu maniero) (vidu Ciferecan fizikon).\nEkzemploj de tio inkludas la fenomenon de kvantuminterplektig\u0302o, kie partikloj povas interrilati sen referenco al sia apartigo au\u0306 la lumrapideco.\nMaterialinformoj mem ne povas vojag\u0302i pli rapide ol lumo ec\u0302 se tiuj informoj estas elsenditaj nerekte.\nTio povis konduki al c\u0302iuj provoj c\u0302e fizike observado de partiklo kun \"implikita\" rilato al alia estante bremsita, ec\u0302 se la partikloj ne estas ligitaj lau\u0306 iu alia maniero krom de la informoj kiun ili portas."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La matematika univershipotezo rekomendas novan paradigmon, en kiu praktike c\u0302io, de partikloj kaj kampoj, tra biologiaj unuoj kaj konscio, al la Multuniverso mem, povus esti priskribita per matematikaj padronoj de informoj.\nDe la sama j\u0302etono, la kosma malpleno povas esti elpensita de kiel la foresto de materialinformoj en spaco (flankenlasante la virtualajn partiklojn kiuj krevigas en kaj eksteren da ekzisto pro kvantefluktuoj, same kiel la gravitkampon kaj la malhelan energion).\nNenieco povas esti komprenita tiam kiel tio ene de kiu ne grave, energio, spaco, tempo, au\u0306 ajna alia speco de informoj povis ekzisti, kiu estus ebla se simetrio kaj strukturo krevas ene de la dukto de la Multuniverso (t.e. la dukto havus larmojn au\u0306 truojn)."}, {"text_idx": "#000027", "text": "En termodinamiko, informoj estas ajna speco de okazaj\u0302o kiu influas la staton de dinamika sistemo kiu povas interpreti la informojn."}, {"text_idx": "#000028", "text": "La informciklo (traktita kiel tutaj\u0302o au\u0306 en siaj apartaj komponentoj) naskigas grandan zorgon al Informa teknologio, Informsistemoj, same kiel Informadiko.\nTiu kampinterkonsento kun tiuj procezoj kaj teknikoj apartenantaj al informasimilado (tra sensiloj) kaj generacio (tra komputado, formulig\u0302o au\u0306 kunmetaj\u0302o), pretigo (inkluzive de kodigado, c\u0302ifrado, kunpremado, enpakante), dissendo (inkluzive de c\u0302iuj telekomunikad metodoj), prezento (inkluzive de bildigo / ekran metodoj), stokado (kiel ekzemple magneta au\u0306 optika, inkluzive de holografiaj metodoj), ktp.\nInformoj ne c\u0302esas ekzisti, g\u0302i povas nur ig\u0302i hastita preter iu ebleco de rehavigo (ene de Informa teorio, vidi losyokunpremadon;\nen Fiziko, la nigratruaj informparadokso estas solvita kun la helpo de la holografia principo)."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Information Visualization (mallongigita kiel InfoVis) dependas de la komputado kaj cifereca reprezentado de datenoj, kaj helpas uzantojn en padronrekono kaj anomaliodetekto."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Parta mapo de la Interreto, kun nodoj reprezentantaj IP-adresojn\nGalaksia (inkluzive de mallumo) materiodistribuo en kuba sekcio de la Universo\nInformoj enkonstruita en abstrakta matematika objekto kun simetrio rompanta nukleon\nVida reprezentado de stranga altiranto, kun transformitaj datenoj de g\u0302ia fraktalstrukturo"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Galaksia (inkluzive de mallumo) materiodistribuo en kuba sekcio de la Universo"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Informoj enkonstruita en abstrakta matematika objekto kun simetrio rompanta nukleon"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Vida reprezentado de stranga altiranto, kun transformitaj datenoj de g\u0302ia fraktalstrukturo"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Information Security (mallongigita kiel InfoSec) estas la dau\u0306ranta procezo de ekzercado de detalkontrolado por protekti informojn, kaj informsistemoj, de neau\u0306torizita aliro, uzo, rivelo, detruo, modifo, interrompo au\u0306 distribuo, tra algoritmoj kaj proceduroj temigis monitoradon kaj detekton, same kiel okazaj\u0302an respondon kaj riparon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Information Analysis estas la procezo de inspekti, transformante, kaj modeligadinformojn, per konvertado de krudaj datenoj en priageblan scion, en subteno de la decidado."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Information Quality (mallongigita kiel InfoQ) estas la potencialo de datenserio por realigi specifan (sciencan au\u0306 praktikan) celon uzantan antau\u0306fiksitan empirian analizmetodon."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Estas lau\u0306takse ke la teknologia kapacito de la monda stoki informojn kreskis de 2.6 (optimume kunpremis) eksabajtoj en 1986 - kiu estas la informa ekvivalentan al malpli ol unu 730-MB CD-ROM'o per persono (539 MB per persono) - g\u0302is 295 (optimume kunpremis) eksabajtoj en 2007.\nTio estas la informa ekvivalento de preskau\u0306 61 CD-ROM'o per persono en 2007."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La kombinita teknologia kapacito de la monda ricevi informojn tra unudirektaj elsendretoj estis la informa ekvivalento de 174 gazetoj per persono je tago en 2007."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La kombinita reala kapacito de la monda inters\u0302ang\u0302i informojn tra dudirektaj telekomunikad retoj estis la informa ekvivalento de 6 gazetoj per persono je tago en 2007."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Diskoj estas specialecaj formoj de informoj.\nEsence, diskoj estas informoj produktita konscie au\u0306 kiel kromproduktoj de komercaktivecoj au\u0306 transakcioj kaj retenita pro sia valoro.\nC\u0302efe, ilia valoro estas kiel signoj de la agadoj de la organizo sed ili ankau\u0306 povas esti retenitaj por sia informa valoro.\nSona rekorda administrado certigas ke por la integreco de diskoj estas konservita tiel longe kiel ili estas postulataj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La internacia normo sur rekorda administrado, ISO 15489, difinas diskojn kiel \"informojn kreita, ricevis, kaj konservis kiel indico kaj informoj per organizo au\u0306 persono, en traktado de lau\u0306leg\u0302aj devontigoj au\u0306 en la transakcio de komerco\".\nLa Internacia Komisiono en Arkivoj (ICA) Komisiono en elektronikaj diskoj difinis diskon kiel, \"specifa peco de registritaj informoj generis, kolektis au\u0306 ricevis en la inico, konduto au\u0306 kompletigo de agado kaj tio konsistas el sufic\u0302a enhavo, el kunteksto kaj el strukturo por disponigi pruvon au\u0306 signojn de tiu agado\"."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Michael Buckland klasifikis \"informojn\" lau\u0306 g\u0302iaj uzoj: \"informoj kiel procezon\", \"informoj kiel scio\", kaj \"informoj kiel aj\u0302o\"."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Beynon-Davies [19] [20] klarigas la multfacetitan koncepton de informoj lau\u0306 signoj kaj signal-signaj sistemoj.\nSignoj mem povas esti pripensitaj lau\u0306 kvar interdependaj nivelo-, tavoloj au\u0306 branc\u0302oj de semiotiko: pragmatiko, semantiko, sintakso, kaj empiriistoj.\nTiuj kvar tavoloj helpas ligi la socian mondon unuflanke kun la fizika au\u0306 teknika mondo sur la alia."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Pragmatiko temas pri la celo de komunikado.\nPragmatiko interligas la temon de signoj kun la kunteksto ene de kiu signoj estas uzitaj.\nLa fokuso de pragmatiko estas en la intencoj de vivantaj agentoj subestantaj paroleman konduton.\nEn aliaj vortoj, pragmatika liglingvo al ago."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Semantiko temas pri la signifo de mesag\u0302o perita en parolema ago.\nSemantiko pripensas la enhavon de komunikado.\nSemantiko estas la studo de la signifo de signoj - la unuig\u0302o inter signoj kaj konduto.\nSemantiko povas esti konsiderita la studon de la ligo inter simboloj kaj iliaj referencitoj au\u0306 konceptoj - precipe la maniero en kiuj signoj rilatigas al homa konduto."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Sintakso temas pri la formalismo uzita por reprezenti mesag\u0302on.\nSintakso kiel areo studas la formon de komunikado lau\u0306 la logiko kaj gramatiko de signosistemoj.\nSintakso estas dedic\u0302ita al la studo de la formo prefere ol la enhavo de signoj kaj signosistemoj."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Nielsen (2008) diskutas la rilaton inter semiotiko kaj informoj rilate al vortaroj.\nLa koncepto de leksikografaj informkostoj estas lanc\u0302ita kaj rilatas al la klopoduzantoj de vortaroj devas fari por, unue, trovi la datenoj serc\u0302is kaj, due, komprenas la datenojn tiel ke ili povas generi informojn."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Komunikado normale ekzistas ene de la kunteksto de iu socia situacio.\nLa socia situacio metas la kuntekston c\u0302ar la intencoj peris (pragmatiko) kaj la formon en kiu komunikado okazas.\nEn parolema situacio intencoj estas esprimitaj tra mesag\u0302oj kiuj konsistas el kolektoj de inter-rilataj signoj prenitaj de lingvo kiu estas reciproke komprenita fare de la agentoj implikitaj en la komunikado.\nReciproka kompreno implicas ke agentoj engag\u0302itaj komprenas la elektitan lingvon lau\u0306 g\u0302ia interkonsentita sintakso (sintaktiko) kaj semantiko.\nLa sendinto kodigas la mesag\u0302on en la lingvo kaj kunsendas la mesag\u0302on kiel signaloj iu komunikkanalo (empiriistoj).\nLa elektita komunikkanalo havos enecajn trajtojn kiuj determinas rezultojn kiel ekzemple la rapideco kun kiu komunikado povas okazi kaj super kio distancigas."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Informo estas scio au\u0306 scieblaj\u0302o konsiderata rilate al g\u0302ia transdonado au\u0306 konservado. En Esperanto la substantivo derivig\u0302as de la verbo informi, kiu signifas doni sciigon au\u0306 klarigon."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Apartan gravecon la nocio havas en informadiko, kies centra objekto g\u0302i estas."}, {"text_idx": "#000067", "text": "La vorto derivig\u0302as de la latina verbo informare, kiu signifas \"formi menson\", \"instrui\". La latina substantivo informatio jam estis uzata en la signifo \"koncepto\" au\u0306 \"ideo\"."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Malgrau\u0306 sia elementa difino la nocio \"informo\" estas interpretebla el diversaj vidpunktoj. Pri ili okupig\u0302as diversaj sciencoj, precipe la informoteorio, la komunikadtekniko, la semiotiko kaj la sciteorio."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Informoteorio, fondita esence de Claude Shannon, okupig\u0302as pri la mezurado de inform-enhavo, nomata ankau\u0306 informacio. G\u0302i konsideras la transdonon (sendon) de informo lau\u0306 la efiko al la ricevanto. La informo estas en mesag\u0302o, kies ricevanto interpretas g\u0302in kaj uzas g\u0302in por s\u0302ang\u0302i sian scion. Tiu efiko dependas ne nur de la enhavo de la mesag\u0302o, sed ankau\u0306 de la antau\u0306a scio de la ricevanto; do la sama mesag\u0302o povas doni malsaman informon, kaj malsame da informacio, al malsamaj ricevantoj. Kiam la sama mesag\u0302o estas sendita duan fojon al la sama ricevanto, g\u0302i tute ne havas informon por li (au\u0306 maksimume la informon, ke iu sendis al li dufoje la saman mesag\u0302on)."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Semiotiko esploras la signojn uzatajn por komuniki informon kaj ilian signifon. Semiotikistoj ofte kritikas, ke la informoteorio neglektas au\u0306 ignoras la signifon de informo."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Sciteorio filozofie esploras, kio estas scio kaj kiel g\u0302i ekestas. Lau\u0306 multaj sciteoriistoj scio estas pli ol nura akiro de informo; interalie g\u0302i implicas la verecon de scio, kiu ne gravas por la informoteorio."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Eblas konsideri informon je diversaj niveloj de g\u0302ia interpretado. Tiuj niveloj trovig\u0302as en la homa kompreno, sed utilas ankau\u0306 en la informadiko. G\u0302enerale oni distingas kvar nivelojn:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Tiuj kvar niveloj ne strikte respondas al la menciitaj sciencaj aliroj; tamen eblas diri, ke pri kodado okupig\u0302as precipe la komunikadtekniko, pri sintakso la (homa) lingvistiko kaj la teorio de formalaj lingvoj. Ni konsideru la kvar nivelojn lau\u0306 la simpla mesag\u0302o \"pluvas\"."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Depende de la mesag\u0302portanto la mesag\u0302o \"pluvas\" povas esti diversmaniere kodita. G\u0302i povas esti skribita sur papero, parolata, kodata en retmesag\u0302o; en c\u0302i-lasta okazo g\u0302i estas kodita lau\u0306 la kodo Askio, do konsistas el jenaj ses bitokoj (dekume notitaj): 112-108-117-118-97-115. C\u0302i c\u0302iuj kodadoj estas tute malsamaj; tamen ili difinas, se neglekti la kodadon, la saman mesag\u0302on. Eblas konverti mesag\u0302ojn inter diversaj kodoj, ekzemple presante retmesag\u0302on sur paperon."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Su pli alta nivelo konstateblas, ke la mesag\u0302o havas strukturon: Lau\u0306 la fundamenta notacio g\u0302i estas analizebla kiel \"pluv`as\", do konsistas el la radiko \"pluv\" kaj la finaj\u0302o \"as\". Tiu sintaksa analizo eblas nur kun la krominformo, ke la mesag\u0302o estas en Esperanto; en alia lingvo la strukturo povas esti malsama au\u0306 tute ne ekzistanta. Ekzemple la vorto \"espero\" en Esperanto estas substantivo, sed en la hispana verbo (\"mi atendas\")."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Kvankam la semantiko ebligis al ni trovi la \"signifon\" de la mesag\u0302o, multaj dirus, ke tian interpretadon povus fari komputilo, kiu neniel scias, kio estas pluvo. Tiuokaze la \"signifo\" estus nur amaso da bitoj. Vera signifo ekestas nur, kiam la mesag\u0302o iel efikas. Pri tio okupig\u0302as la pragmatiko."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Informo estas strikte difinita eco de fizikaj sistemoj, kiu servas por priskribi diversajn fenomenojn, ekzemple entropion. La formulo por kalkuli la entropion de fermita sistemo estas identa al tiu por kalkuli la inform-enhavon (lau\u0306 la teorio de Shannon) de mesag\u0302o; tial ankau\u0306 tiu inform-enhavo (pli precize g\u0302ia malo) foje nomig\u0302as entropio."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Tiu malkresko de informo lau\u0306 la tempo estas makroskopa fenomeno. En la kvantuma fiziko ne ekzistas io, kio klarigas la perdon de informo."}, {"text_idx": "#000084", "text": "La progresoj de la komputiltekniko ebligis konstantan kreskadon de la kapablo konservi informojn. En 1986 la teknika inform-kapacito tutmonda estis c\u0302irkau\u0306 2,6 eksabitokoj (2,61018 B); tio estis por c\u0302iu homo 539 MB. G\u0302is 2007 tiu kapacito kreskis al 295 eksabitokoj, pli ol 40 GB por c\u0302iu homo[1]. La nombroj estas pri optimume densigitaj datenoj. En 2007, 94 % de la memorkapacito estis cifereca."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En 2010 usonanoj als\u0302utis c\u0302iutage c\u0302. 40\u201345 petabitokojn (1015 B) da fotoj al retejoj. Tiu taga kvanto proksimume egalas al la sumo de c\u0302iuj tekstoj, kiuj estis verkitaj en la historio de la homaro: 50 petabitokoj[2]."}, {"text_idx": "#000087", "text": "La teknika progreso igis la kopiadon de ciferecaj informoj ekstreme facila kaj malmultekosta. Tial ig\u0302is malfacile protekti la \"intelektan propraj\u0302on\" de homoj kontrau\u0306 misuzo."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Alia problemo estas la \"informa memregado\" de homoj. La moderna tekniko igis la kolektadon, konservadon kaj interligadon de datenoj tre facila kaj malmultekosta. Tiel informoj pri individua homo, kiuj izolite signifas nenion, povas kunigite akiri signifon. Oni nomas tiun fenomenon \"vitra homo\", homo, kies internaj aferoj estas publike videblaj. Tiu fenomeno ekestis, c\u0302ar la kostoj de la kolektado de tiaj informoj ig\u0302is malpli grandaj ol ilia ebla valoro."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tiu genetika kodo estas, kun malmultaj esceptoj, universala sur Tero; g\u0302i identas en c\u0302iuj specioj. G\u0302i estas arbitra, do ne ekzistas iu h\u0302emia kialo, pro kiu g\u0302i devas esti tia kaj ne alia. Tial oni supozas, ke g\u0302i ekestis nur unufoje en la tera evolucio, kaj ke c\u0302iuj vivuloj heredis g\u0302in de tiu pra-organismo."}, {"text_idx": "#000091", "text": "C\u0302iu vivanta c\u0302elo enhavas \"malkodilon\" por la genetika kodo, do meh\u0302anismon, kiu kapablas transformi genetikan informon al aminoacidoj kaj tiel al proteinoj. Inversa meh\u0302anismo, kiu genetike kodas ekzistantan proteinon, neniam estis trovita. Tial la biologio supozas, ke organismoj ne povas heredigi informojn au\u0306 ecojn, kiujn ili akiris dum sia individua vivo."}, {"text_idx": "#000092", "text": "La homa genaro povus, lau\u0306 sia fizika grandeco, kodi c\u0302. 750 MB[3]. Praktike, pro redundo, g\u0302i enhavas multe malpli."}, {"text_idx": "#000094", "text": "\u2191 Recognising the promise of mobile broadband A white paper from the UMTS Forum angle (julio 2012). Alirita 2012-12-30.\n\u2191 Dennis Overbye (2007-06-26). Human DNA, the ultimate spot for secret messages (Are some there now?) angle (HTML). Alirita 2012-12-30."}]