[{"text_idx": "#000000", "text": "Kau\u0306kazaj Mineralaj Akvoj estas Ruslanda kuraca regiono sur la nordaj deklivoj de la C\u0302efa Kau\u0306kaza montospino, je nur 90 km de Elbruso. Pli ol cent fontoj de minerala akvo kaj unika kuraca s\u0302limo de la lago Tambukan kreis g\u0302ian famon. Jessentuki (kun akcento je la lasta silabo) estas populara banurbo situanta en la stepa parto de la regiono, en la valo de la rivero Podkumok."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Jessentuki, kies nomo devenas de la 14-jarcenta h\u0302ano Jessen-Tug kies ruina mau\u0306zoleo trovig\u0302as apud la nuna urbo, aperis kiel kozaka vilag\u0302o. Je unu kilometro de la enfluejo de Jessentuk en 1798 estis konstruita reduto por gardi la sudajn limojn de la Ruslanda Imperio. En 1826 c\u0302i tie oni log\u0302igis tricenton da kozakaj familioj kaj per tio fondig\u0302is la kozaka vilag\u0302o Jessentukskaja."}, {"text_idx": "#000002", "text": "En 1810 sciencisto Fjodor Gaaz (Friedrich-Joseph Haass), senlaca evoluiganto de banurboj, dum sia vojag\u0302o trafis marc\u0302ozan valon de Podkumok. C\u0302e la rojo Kislus\u0302a (ruse: acideta) lia akompananto atentigis lin pri akvofonto, kiun kozakoj inter si nomas C\u0302evala. Ili jam delonge rimarkis, ke lacaj c\u0302evaloj volonte trinkas akvon el tiu c\u0302i fonto."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Gaaz c\u0302irkau\u0306iris la valon, trovis multajn akvofontojn, sed nur post 13 jaroj profesoro de Medicina-kirurgia akademio Aleksandr Nelubin priskribis la lokajn acid-alkalajn kaj sulfur-alkalajn akvojn. C\u0302irkau\u0306 la Alkala monto li trovis 23 fontojn kaj numeris ilin."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En la unuaj jaroj mineralaj fontoj apartenis al la kozaka vilag\u0302a komunumo. La log\u0302antoj kaj la unuaj vizitantoj sin banis en kuvoj elfositaj apud la fontoj. Pli poste oni uzis barelojn por banado. Precipe famig\u0302is la fontoj No17 kaj No4 de la naskig\u0302anta banloko. En 1844 la urbeton vizitis 200 malsanuloj kaj tiomon oni konsideris \u201cmulte\u201d."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La vera evoluo komencig\u0302is en 1846, kiam la mineralakvaj fontoj ekapartenis al la s\u0302tato. Princo Voroncov skribis pri la areo c\u0302irkau\u0306 la Alkala monto, kie koncentrig\u0302is la fontoj: \u201cNecesas pripensi, kiamaniere per plantado de arboj oni povas beligi c\u0302i tiun tute nudan kaj malplac\u0302an lokon\u201d. G\u0302uste tiam estis fondita la Malsupra Parko kun senpretendaj akacioj kaj poploj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "La unua \u201cs\u0302tata\u201d kuracisto en Jessentuki, armea kuracisto Ivan Orfanov raportis, ke c\u0302irkau\u0306 la fontoj estas nesekig\u0302anta marc\u0302o, \u201cen kiu nestas putraj kaj sufokaj vaporoj, infektantaj la aeron g\u0302is grado kaj forto de febra miasmo\u201d. Li aldonis, ke akvo en la fonto No17, plej s\u0302atata de malsanuloj, ne sufic\u0302as ec\u0302 por 20\u201340 kuracatoj, ke la profitamaj kozakaj mastroj, luigantaj siajn dometojn, la nesufic\u0302an mineralakvon anstatau\u0306as per akvo el la plej proksima fonto c\u0302e la marc\u0302o."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Fjodor Dostojevskij, au\u0306dinte pri la malbona arang\u0302o de la banurbo, rezignis veni al g\u0302i kuraccele kaj veturis eksterlanden. Malnovaj bildoj de Jessentuki el la fino de la 19a jarcento montras grandan vilag\u0302on, sur kies stratoj apud festvestita publiko promenas porkoj kaj anseroj, sin tretas bovoj."}, {"text_idx": "#000010", "text": "La kuraca parko en Jessentuki vastas c\u0302. 1 km2. G\u0302i kreig\u0302is en 1849 lau\u0306 la ordono de Mih\u0302ail Voroncov. Arboj estis veturigitaj el botanikaj g\u0302ardenoj de Tifliso (nun: Tbiliso) kaj Varsovio, samtempe estis arang\u0302ataj akvotrinkejoj kaj banejoj. La parko havas kelkajn pordegojn en la \u201cantikva\u201d stilo kaj lau\u0306bojn, la plej konata estas la aj\u0302ura krudfera lau\u0306bo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En 1899 ekfunkciis la Supraj Mineralaj Bankuvoj sur aleo de la Kuraca parko. Post tri jaroj aperis la Malsupraj Bankuvoj, kiujn apudis Instituto de Zander pri kuraca gimnastiko kun specialaj aparatoj, kiuj funkcias g\u0302is nun. Estis konstruitaj s\u0302tata hotelo, somera sanatorio kaj nova akvodukto."}, {"text_idx": "#000012", "text": "En 1903 la urbo ricevis elektron. Komencig\u0302is aktiva konstruado de hoteloj, log\u0302domoj, somerdomoj, ripozejoj kaj sanatorioj. Tre rapide estis konstruataj multaj vilaoj en mirinde bela kaj originala arkitekturo, kun balkonoj kaj terasoj, kun turetoj kaj piramidoj sur tegmentoj; aperis stratoj kaj bulvardoj, estis plantataj arboj kaj floroj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Grandan popularecon g\u0302uis vilaoj, kiel \u201cDezirata\u201d posedata de la edzino de la baritono Figurnov, kiun vizitis S\u0302aljapin, Rah\u0302maninov, Stanislavskij kaj aliaj kulturagantoj; \u201cAgla nesto\u201d, \u201cCapri\u201d, \u201cEldorado\u201d, \u201cFlorbedo\u201d k. m. a."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Unu el la plej belaj arkitekturaj kompleksoj estas la s\u0302limkuracejo. \u201cTemplo de resanig\u0302o\u201d nomis sian verkon la arkitekto Viktor S\u0302rjotter, konstruinta g\u0302in en 1915 por la carido Aleksio. En la 15 metrojn alta c\u0302efsalono \u201cAtrium\u201d regas c\u0302iellog\u0302antoj \u2013 Apolono, Venuso, Merkurio; en nic\u0302o estas Nimfeo. Mebloj estis produktitaj el nigra kverko."}, {"text_idx": "#000015", "text": "C\u0302i-oktobre, promenante en Jessentuki apud la trinkakva galerio, ni ekvidis hotelon kun la latinlitera nomo \u201cEspero\u201d Lau\u0306 la bela informtabulo en la akceptejo, la hotelo situas en la vilao \u201cEspero\u201d, konstruita en 1905 de generalo Res\u0302etin kaj renovigita en 2009. Krom la hotel-c\u0302ambroj, en g\u0302i estas keletag\u0302a kafejo kaj SPA-salono. Tamen pli fidindaj fontoj informas, ke la malnova vilao estis malkonstruita en la 2000aj jaroj, kaj sur g\u0302ia loko aperis nova konstruaj\u0302o stile simila al la malnova."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Generalo kaj Esperanto-pioniro Nikolaj Lavrentjevic\u0302 Res\u0302etin (1842-1914) ekservis kiel estro de kavalerio de la Kau\u0306kaza armea distrikto en 1903. En decembro 1905 li demisiis kaj eklog\u0302is en Jessentuki, kie li aktive partoprenis la socian vivon. Li ig\u0302is tre populara persono en la tuta regiono de Kau\u0306kazaj Mineralaj Akvoj. Oni nomis lin \u201cavc\u0302jo\u201d pro la bonkoreco kaj honesto."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Nova vivo de la kurac-urbo komencig\u0302is post 1925, kiam pluraj grandaj konstruaj\u0302oj estis rearang\u0302itaj kiel sanatorioj kaj komencig\u0302is konstruado de novaj sindikataj sanatorioj kaj medicinaj institucioj. Estis funkciigita fizioterapia kuracejo kaj la unua en la lando dietmang\u0302ejo c\u0302e la kliniko de banterapia instituto. En 1925 la kozaka vilag\u0302o Jessentukskaja ricevis la urbo-statuson kaj eknomig\u0302is Jessentuki."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ekde 1931 sanatorioj kaj banterapiaj klinikoj funkcias tutjare por akcepti pli da homoj. Tio postulis grandajn penojn por rearang\u0302i la log\u0302- kaj kurac-konstruaj\u0302ojn, kiuj estis destinitaj nur por somera periodo. En 1935 la sovetunia registaro dekretis grave rekonstrui la kuracurbojn de Kau\u0306kazaj Mineralaj Akvoj. Estis kreita evoluplano de Jessentuki por 15 jaroj. Estis nete difinita kuracprofilo \u2013 c\u0302efe, digesta sistemo kaj metabolo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Danke al la malavara s\u0302tata financado en 1940 Jessentuki estis jam komforta urbo kun bonegaj sanatorioj, stratoj, parkoj, skvaroj, medicinaj institucioj. Plibonig\u0302is log\u0302kondic\u0302oj de la ripozantoj kaj ilia priservo."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Fine de 1950aj jaroj en Jessentuki funkciis 21 sanatorioj, ebligantaj jare akcepti 100 mil homojn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Apud la kuraceja urboparto estas vastaj parkoj: Kuraca (malsupra) Parko kaj Parko de la Venko (supra). En la parkoj situas mineralakvaj fontoj, kuracejoj, markitaj vojoj por saniga promenado, lau\u0306boj k. s."}, {"text_idx": "#000022", "text": "La bazon de kuracado konsistigas mineralakvoj, danke al kiuj Jessentuki ig\u0302is la plej granda banterapia kuracurbo en Ruslando, c\u0302efe kun trinkakva signifo. Nun funkcias pli ol 30 sanatorioj kaj ripozejoj, ankau\u0306 por infanoj kaj adoleskuloj."}, {"text_idx": "#000024", "text": "C\u0302i tiu parto estas trankvila kaj silenta, la vivo bolas post la sanatoriaj bariloj, kie okazas kuracado kaj resanigado. Nur maloftaj unuopuloj kaj grupetoj direktig\u0302as al la parko. Akvotrinkaj galerioj funkcias trifoje dum tago, c\u0302irkau\u0306 la maten- tag- kaj vespermang\u0302oj. Tiam oni svarmas en kaj c\u0302irkau\u0306 la galerioj, kie estas ofertataj biletoj por ekskursoj kaj koncertoj, vendataj lokaj delikataj\u0302oj, teoj kaj aliaj produktaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Pluraj ripozantoj kaj resanig\u0302antoj (malgrau\u0306 malrekomendo de kuracistoj) frekventas restoraciojn kaj kafejojn kun moderprezaj eu\u0306ropaj kaj kau\u0306kazaj pladoj kaj vinoj, pasigas sian libertempon en amuzejoj, vendejoj kaj en la urba bazaro."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En nia c\u0302i-au\u0306tuna restado en Jessentuki mi konstatis, ke c\u0302i tiu urbo kun centmilpersona konstanta log\u0302antaro nun impete evoluas: en la urbocentro pluraj stratoj kaj piedvojoj estas rekonstruataj, multaj domoj estas renovigataj, kaj la urbo aspektas bonstata kaj prospera.\nLa c\u0302efa baro por plua evoluo estas nesufic\u0302eco de minerala akvo. Tial oni devas limigi plian kreskon de lito-kapacito de sanatorioj kaj organizi esploradon de pliaj mineraakvaj fontoj kaj provizadon de sanatorioj, s\u0302pareman uzadon kaj gardadon de naturaj kuracaj ric\u0302aj\u0302oj."}]