[{"text_idx": "#000000", "text": "Wikipedia's Mathematician as translated by GramTrans"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Matematikisto estas iu kiu utiligas ampleksan scion pri matematiko en siajn/s\u0302ia laboro, tipe por solvi matematikajn problemojn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Matematiko temas pri nombroj, datenoj, kvanto, strukturo, spaco, modeloj, kaj s\u0302ang\u0302o."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Unu el la plej fruaj konataj matematikistoj estis Thales of Miletus (Thale de Mileto) (c. 624-c.\nli estis salutita kiel la unua vera matematikisto kaj la unua konata individuo al kiun matematika eltrovaj\u0302o ricevis.\nLi estas meritigita je la unua uzo de dedukta rezonado aplikita al geometrio, per derivado de kvar sekvoj al Thales' Theorem."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La nombro da konataj matematikistoj kiam kreskis Pythagoras of Samos (Pythagoraj de Sa\u0301mo) (c. 582-c.\nA.K.) establis la Pitagorean Lernejon, kies doktrino g\u0302i estis ke matematiko regis la universon kaj kies moto estis \"C\u0302io estas pli sensenta\".\nG\u0302i estis la Pitagorean kiuj elpensis la esprimon \"matematiko\", kaj kun kiu la studo de matematiko pro it propra komencig\u0302as."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La unua-virina matematikisto registrita antau\u0306 historio estis Hipatia (AD 350-415).\nS\u0302i sukcedis she patron kiel Bibliotekisto c\u0302e la Granda Biblioteko kaj skribis multajn verkojn pri aplika matematiko.\nPro politika disputo, la kristana komunumo en Aleksandrio punis s\u0302in, supozante s\u0302i estis implikita, per nudiganta s\u0302in nuda kaj skrapanta for she hau\u0306ton kun konks\u0302eloj (kelkaj diras tegmentaj\u0302kahelojn)."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Scienco kaj matematiko en la islama mondo dum la Mezepoko sekvis diversajn modelojn kaj reg\u0302imoj de financado variis surbaze c\u0302efe de akademiuloj.\nG\u0302i estis ampleksa patroneco kaj fortaj intelektaj politikoj efektivigitaj fare de specifaj regantoj kiuj permesis al scienca scio formig\u0302i en multaj lokoj.\nFinancado por traduko de sciencaj tekstoj en aliaj lingvoj estis dau\u0306ranta dum la regado de certaj kalifoj, [4] kaj g\u0302i turnis ke certaj akademiuloj ig\u0302is ekspertoj en la verkoj kiujn ili tradukis kaj en victurno ricevis plian subtenon por dau\u0306rado evoluigi certajn sciencojn.\nC\u0302ar tiuj sciencoj ricevis pli larg\u0302an atenton de la elito, pli da akademiuloj estis invititaj kaj financitaj por studi specialajn sciencojn.\nEkzemplo de tradukisto kaj matematikisto kiuj profitis el tiu speco de subteno estis al-Khawarizmi.\nRimarkinda kvalito de multaj akademiuloj laborantaj sub islama regulo en mezepokaj tempoj estas ke ili ofte estis polihistoroj.\nEkzemploj inkludas la laboron pri optiko, matematiko kaj astronomio de Ibn al-Haytham."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La Renesanco alportis pliigitan emfazon de matematiko kaj scienco al Eu\u0306ropo.\nDum tiu transira periodo de plejparte feu\u0306da kaj eklezia kulturo g\u0302is c\u0302efe sekulara unu, multaj famaj matematikistoj havis aliajn okupojn:\nLuca Pacioli (fondinto de kontado);\nNiccolo\u0300 Fontana Tartaglia (fama ing\u0302eniero kaj librotenisto);\nGerolamo Cardano (plej frua fondinto de vers\u0302ajneco kaj binomo vastig\u0302o);\nRobert Recorde (kuracisto) kaj Franc\u0327ois Vie\u0300te (advokato)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "C\u0302ar tempo pasis, multaj matematikistoj gravitis direkte al universitatoj.\nEmfazo de liberpensula kaj eksperimentado komencig\u0302is en la plej maljunaj universitatoj de Britio komencig\u0302antaj en la deksepa jarcento en Oksfordo kun la sciencistoj Robert Hooke kaj Robert Boyle, kaj en Kembrig\u0302o kie Isaac Newton estis Lukasa profesoro & Fiziko.\nMovig\u0302ante en la 19-a jarcenton, la celo de universitatoj c\u0302io en tuta Eu\u0306ropo evoluis el instruado de la \"rukto de scio\" al \"enkourag [ING] produktiva pensado.\"\nEn 1810, Humboldt konvinkis la Reg\u0302on de Prusio konstrui universitaton en Berlino bazita sur la liberalaj ideoj de Friedrich Schleiermacher;\nla celo estis montri la procezon de la eltrovo de scio kaj instrui studentojn por \"pensi pri konstitucioj de scienco en ilia tuta pensado.\"\nTiel, seminarioj kaj laboratorioj komencis evolui."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Britaj universitatoj de tiu periodo adoptis iun alirfamiliarulon al la italaj kaj germanaj universitatoj, sed kiam ili jam g\u0302uis grandajn liberecojn kaj au\u0306tonomion la s\u0302ang\u0302oj tie komencig\u0302is kun la Klerismo, la samaj influoj kiuj inspiris Humboldt.\nLa Universitatoj de Oksfordo kaj Kembrig\u0302o emfazis la gravecon de esplorado, vers\u0302ajne pli au\u0306tentike efektivigante la ideon de Humboldt de universitato ol ec\u0302 germanaj universitatoj, kiuj estis submetataj s\u0302tatinstancon.\nTotala, scienco (inkluzive de matematiko) ig\u0302is la fokuso de universitatoj en la 19-a kaj 20-a jarcentoj.\nStudentoj povis fari esploradon en seminarioj au\u0306 laboratorioj kaj komencis produkti doktorajn disertaj\u0302ojn kun pli scienca enhavo.\nLau\u0306 Humboldt, la misio de la University of Berlin (Universitato de Berlino) devis trakti sciencan scion.\nLa germana universitata sistemo kreskigis profesia, burokratie reguligitan sciencan esploradon faritan en bone ekipitaj laboratorioj, anstatau\u0306e de la speco de esplorado farita fare de privataj kaj individuaj akademiuloj en Britio kaj Francio.\nFakte, Ru\u0308egg asertas ke la germana sistemo kau\u0306zas la evoluon de la moderna esploruniversitato c\u0302ar g\u0302i temigis la ideon de \"libereco de scienca esplorado, instruado kaj studo.\""}, {"text_idx": "#000010", "text": "Matematikistoj kutime kovras larg\u0302on de temoj ene de matematiko en sia studenteduko, kaj tiam dau\u0306rigas specialig\u0302i pri temoj de sia propra elekto sur la diplomig\u0302intnivelo.\nEn kelkaj universitatoj, kompetentiga ekzameno helpas testi kaj la larg\u0302on kaj profundon de la kompreno de studenta de matematiko;\nla studentoj, kiuj pasas, estas licaj labori pri doktortraktaj\u0302o."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Matematikistoj implikitaj kun solvado de problemoj per aplikoj en reala vivo estas nomitaj aplikataj matematikistoj.\nAplikataj matematikistoj estas matematikaj sciencistoj kiuj, kun sia specialeca scio kaj profesia metodaro, aliras multajn el la imponaj problemoj prezentitaj en rilataj sciencaj kampoj.\nKun profesia fokuso en vasta gamo de problemoj, teoriaj sistemoj, kaj lokalizitaj konstrukcioj, uzis matematikistojn laboras regule en la studo kaj formulig\u0302o de matematikaj modeloj.\nMatematikistoj kaj aplikataj matematikistoj estas konsideritaj kiel du el la Stem (scienco, teknologio, ing\u0302enieristiko, kaj matematiko) karieroj."}, {"text_idx": "#000012", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] La disciplino de aplika matematiko maltrankviligas sin pri matematikaj metodoj kiuj estas tipe uzitaj en scienco, ing\u0302enieristiko, komerco, kaj industrio;\ntiel, \"aplika matematiko\" estas matematika scienco kun specialeca scio.\nLa esprimo \"aplika matematiko\" ankau\u0306 priskribas la profesian specialaj\u0302on en kiu matematikistlaboro en problemoj, ofte konkretaj sed foje abstraktaj.\nC\u0302ar profesiuloj temigis problemsolvaj, aplikataj matematikistoj aspektas en la formulig\u0302on, studon, kaj uzo de matematikaj modeloj en scienco, ing\u0302enieristiko, komerco, kaj aliaj areoj de matematika praktiko."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Pura matematiko estas matematiko kiun studoj tute abstraktas konceptojn.\nDe la dekoka jarcento pluen, tio estis agnoskita kategorio da matematika agado, foje karakterizita kiel konjekta matematiko, [12] kaj c\u0302e varianco kun la tendenco direkte al renkonta la bezonoj de navigacio, astronomio, fiziko, ekonomiko, ing\u0302enieristiko, kaj aliaj aplikoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Alia komprenema vido prezentita estas ke pura matematiko ne estas nepre aplika matematiko : estas eble studi abstraktajn unuojn kun respekto al ilia interna naturo, kaj ne temi pri kiel ili manifestig\u0302as en la reala mondo.\nEc\u0302 se la puraj kaj aplikataj vidpunktoj estas apartaj filozofiaj pozicioj, en praktiko ekzistas multe da interkovro en la agado de puraj kaj aplikataj matematikistoj."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Por evoluigi precizajn modelojn por priskribado de la reala mondo, multaj uzis matematikistojn uzas ilojn kaj teknikojn kiuj ofte estas konsideritaj kiel \"pura\" matematiko.\nAliflanke, multaj puraj matematikistoj uzas naturajn kaj sociajn fenomenojn kiel inspiron por sia abstrakta esplorado."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Multaj profesiaj matematikistoj ankau\u0306 okupig\u0302as pri la instruado de matematiko."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Multaj karieroj en matematiko ekstere de universitatoj implikas konsultadon.\nEkzemple, aktuarioj kunvenas kaj analizas datenojn por taksi la vers\u0302ajnecon kaj vers\u0302ajne koston de la okazo de okazaj\u0302o kiel ekzemple morto, malsano, vundo, handikapo, au\u0306 perdo de posedaj\u0302o.\nAktuarioj ankau\u0306 traktas financajn demandojn, inkluzive de tiuj implikantaj la nivelon de pensiokontribuoj postulataj por produkti certan emeritig\u0302enspezon kaj lau\u0306 la manieron en kiu firmao devus investi resursojn por maksimumigi g\u0302ian rendimenton el investoj en lumo de ebla risko.\nUtiligante ilian larg\u0302an scion, aktuarioj helpas dizajni kaj prezigi polisojn, pensiajn reg\u0302imojn, kaj aliajn financajn strategiojn en maniero kiu helpos certigi ke la planoj estas konservitaj sur solida financa bazo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Kiel alia ekzemplo, matematika financo derivos kaj etendos la matematikajn au\u0306 nombrajn modelojn sen nepre establado de ligo al financa teorio, prenante observitajn merkatajn prezojn kiel enigaj\u0302o.\nMatematika konsistenco estas postulata, ne kongrueco kun ekonomia teorio.\nTiel, ekzemple, dum financa ekonomiisto eble studos la strukturajn kialojn kial firmao povas havi certan akciprezon, financa matematikisto povas preni la akciprezon kiel faktoj, kaj provon uzi stokastan kalkuladon por akiri la ekvivalentan valoron de derivaj\u0302oj de la akcioj ( vidi:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "La sekvantaroj estas citaj\u0302oj pri matematikistoj, au\u0306 de matematikistoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mathematician is a device for turning coffee into theorems. - Atribuite al kaj Alfre\u0301d Re\u0301nyi [15] kaj Paul Erdo\u030bs"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Die Mathematiker sind eine Art Franzosen; redet man mit ihnen, so u\u0308bersetzen sie es in ihre Sprache, und dann ist es alsobald ganz etwas anderes. (Mathematicians are [like] a sort of Frenchmen; if you talk to them, they translate it into their own language, and then it is immediately something quite different.)- Johann Wolfgang von Goethe[16]"}, {"text_idx": "#000024", "text": "- Johann Wolfgang von Goethe[16]"}, {"text_idx": "#000025", "text": "C\u0302iu generacio havas siajn malmultajn grandajn matematikistojn ...\nkaj [xxx] esplorado damag\u0302as neniun one. - Alfred W. Adler (1930-), \"Matematiko kaj Kreivo\" [17]"}, {"text_idx": "#000026", "text": "In short, I never yet encountered the mere mathematician who could be trusted out of equal roots, or one who did not clandestinely hold it as a point of his faith that x squared + px was absolutely and unconditionally equal to q. Say to one of these gentlemen, per experiment, if you please, that you believe occasions may occur where x squared + px is not altogether equal to q, and, having made him understand what you mean, get out of his reach as speedily as convenient, for, beyond doubt, he will endeavor to knock you down. - Edgar Allan Poe, La s\u0302telita letero"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mathematician, like a painter or poet, is a maker of patterns. If his patterns are more permanent than theirs, it is because they are made with ideas. - Godfrey Harold Hardy, Apologio de matematikisto"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Some of you may have met mathematicians and wondered how they got that way. - Tom Lehrer"}, {"text_idx": "#000031", "text": "It is impossible to be a mathematician without being a poet in soul. - Sofja Kovalevskaja"}, {"text_idx": "#000032", "text": "There are two ways farendaj\u0302o great mathematics. The first is to be smarter than everybody else. The second way is to be stupider than everybody else - but persistent. - Raoul Bott\nMathematics is the queen of the sciences and arithmetic the queen of mathematics. - Carl Friedrich Gauss [18]"}, {"text_idx": "#000033", "text": "There are two ways farendaj\u0302o great mathematics. The first is to be smarter than everybody else. The second way is to be stupider than everybody else - but persistent. - Raoul Bott"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mathematics is the queen of the sciences and arithmetic the queen of mathematics. - Carl Friedrich Gauss [18]"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Pluraj konataj matematikistoj skribis au\u0306tobiografiojn delvis por klarigi al g\u0302enerala spektantaro kio g\u0302i estas koncerne matematikon kiu igis ilin voli dedic\u0302i iliajn vivojn al sia studo.\nTiuj disponigas kelkajn el la plej bonaj rigardetoj en kio g\u0302i intencas esti matematikisto.\nLa sekva listo enhavas kelkajn verkojn kiuj ne estas au\u0306tobiografioj, sed prefere eseoj pri matematiko kaj matematikistoj kun fortaj au\u0306tobiografiaj elementoj."}]