[{"text_idx": "#000001", "text": "Antikva romia arkitekturo adoptis la eksteran lingvon de klasika greka arkitekturo por la celoj de la antikvaj romianoj, sed deviis de grekaj konstruaj\u0302oj, ig\u0302ante nova arkitektura stilo.\nLa du stiloj ofte estas konsideritaj unu korpo de klasika arkitekturo.\nRomia arkitekturo prosperis en la Romia Respubliko kaj ec\u0302 pli d tiel sub la Empiro, kiam la granda plimulto de pluvivaj konstruaj\u0302oj estis konstruita.\nG\u0302i utiligis novajn materialojn, precipe konkretajn, kaj pli novajn teknologiojn kiel ekzemple la arko kaj la kupolo por fari konstruaj\u0302ojn kiuj estis tipe fortaj kaj bon-realigitaj.\nNombregoj restas en iu formo trans la imperio, foje kompleta kaj dau\u0306re en uzo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Romia Arkitekturo kovras la periodon de la establado de la Romia Respubliko en 509 a.K. koncerne la 4-a-jarcenta p.K., post kiu g\u0302i ig\u0302as reklasifikita kiel Late Antique au\u0306 bizanca arkitekturo.\nPreskau\u0306 neniuj grandaj ekzemploj pluvivas de antau\u0306e proksimume 100 a.K., kaj la plej multaj el la plej gravaj supervivoj estas de la pli posta imperio, post proksimume 100 p.K.\nRomia arkitektura stilo dau\u0306re influis konstrui en la antau\u0306a imperio dum multaj jarcentoj, kaj la stilo utiligita en Okcidenteu\u0306ropo komencanta proksimume 1000 estas nomita romaniko por reflekti tiun dependecon de bazaj romiaj formoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La romianoj nur komencis atingi signifan originalecon en arkitekturo c\u0302irkau\u0306 la komenco de la imperia periodo, post kiam ili kombinis aspektojn de sia origina etruska arkitekturo kun aliaj prenitaj de Grekio, inkluzive de la plej multaj elementoj de la stilo ni nun vokas klasikan arkitekturon.\nIli movig\u0302is de trabeateita konstruo plejparte bazite sur kolonoj kaj linteloj al unu bazita sur masivaj muroj, punktitaj per arkes, kaj pli postaj kupoloj, kiuj ambau\u0306 tre formig\u0302is sub la romianoj.\nLa kolonaj ordoj nun ig\u0302is plejparte dekoraciaj prefere ol struktura, krom en arkadoj.\nStilaj evoluoj inkludis la toskanajn kaj Sintezajn ordojn;\nla unua estaj\u0302o mallongigita, simpligita variaj\u0302o sur la dorika ordo kaj la Sinteza estaj\u0302o alta ordo kun la flora ornamado de la korintano kaj la volvlibroj de la Ionic.\nLa periodo de c\u0302irkau\u0306 40 a.K. g\u0302is proksimume 230 p.K. vidis la plej multajn el la plej grandaj atingoj, antau\u0306 la Crisis of the Third Century (Krizo de la Tria Jarcento) kaj pli postaj problemoj reduktis la ric\u0302aj\u0302on kaj organizantan potencon de la centra administracio."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La romianoj produktis masivajn publikajn konstruaj\u0302ojn kaj verkojn de konstruing\u0302enieriko, kaj kau\u0306zis signifajn evoluojn en log\u0302igo kaj publika higieno, ekzemple iliaj publikaj kaj privataj banoj kaj latrinoj, plankhejtado en la formo de la hipokau\u0306sto, glimo vitrigo (ekzemploj en Ostia), kaj pumpis varman kaj malvarman akvon (ekzemploj en Pompejo kaj Ostioj)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "2 Influo pri pli posta arkitekturo\n9 Signifaj konstruaj\u0302oj kaj areoj 9.1"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Malgrau\u0306 la teknikaj evoluoj de la romianoj, kiuj prenis siajn konstruaj\u0302ojn malproksime de la baza greka koncepto kie kolonoj estis necesaj por apogi pezajn trabojn kaj tegmentojn, ili estis tre malvolontaj forlasi la kolonajn ordojn en formalaj publikaj konstruaj\u0302oj, ec\u0302 se tiuj farig\u0302is esence dekoraciaj.\nTamen, ili ne sentig\u0302is totale limigitaj de grekaj estetikaj konzernoj, kaj traktis la ordojn kun konsiderinda libereco."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Novigado komencig\u0302is en la tria au\u0306 dua jarcento a.K. per la evoluo de romia betono kiel facile havebla komplementa instruisto al, au\u0306 anstatau\u0306aj\u0302o por, s\u0302tono kaj briko.\nPli au\u0306daci konstruaj\u0302ojn baldau\u0306 sekvis, kun grandaj kolonoj apogaj larg\u0302aj arkes kaj kupoloj.\nLa libereco de konkreta ankau\u0306 inspiris la arkad ekranon, vicon de sole dekoraciaj kolonoj antau\u0306 portmuro.\nEn pli etskala arkitekturo, la forto de betono liberigis la etag\u0302omapon de rektangulaj c\u0302eloj g\u0302is pli liberflua medio."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Faktoroj kiel ekzemple ric\u0302aj\u0302o kaj altaj log\u0302densoj en grandurboj devigis la antikvajn romianojn malkovri novajn arkitekturajn solvojn proprajn.\nLa uzo de trezorejoj kaj arkes, kune kun solida scio pri konstrumaterialoj, ebligis ilin atingi senprecedencajn sukcesojn en la konstruado de trudado de infrastrukturo por publika uzo.\nEkzemploj inkludas la akveduktojn de Romo, la Baths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) kaj la Banejoj de Karakalo, la bazilikoj kaj Koloseo.\nTiuj estis reproduktitaj c\u0302e pli malgranda skalo en plej gravaj urboj kaj grandurboj en la Empiro.\nKelkaj pluvivaj strukturoj estas preskau\u0306 kompletaj, kiel ekzemple la urbomuroj de Lugo en Hispania Tarraconensis, nun norda Hispanio.\nLa administra strukturo kaj ric\u0302eco de la imperio igis eblajn tre grandajn projektojn ec\u0302 en lokoj malproksimaj de la c\u0302efcentroj, [1] kiel la uzo de sklava laboro, kaj sperta kaj nekvalifikita faris."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Precipe sub la imperio, arkitekturo ofte servis politikan funkcion, montrante la potencon de la romia s\u0302tato g\u0302enerale, kaj de specifaj individuoj respondecaj por konstruado.\nRomia arkitekturo eble atingis sian pinton en la regado de Hadriano, kies multaj atingoj inkludas rekonstrui la Panteonon en g\u0302ia nuna formo kaj heredigante lian markon sur la pejzag\u0302on de norda Britio kun Hadriana Muro."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Pruntante multon de la antau\u0306a etruska arkitekturo, kiel ekzemple la uzo de hidrau\u0306liko kaj la konstruado de arkes, romia prestig\u0302arkitekturo restis firme sub la sorc\u0302o de Malnovgreka arkitekturo kaj la kolonaj ordoj.\nTio venis komence de Magna Graecia, la grekaj kolonioj en suda Italio, kaj nerekte de greka influo sur la etruskoj, sed post la romia konkero de Grekio rekte de la plej bone klasikaj kaj helenismaj ekzemploj en la greka mondo.\nLa influo estas evidenta lau\u0306 multaj manieroj;\nekzemple, en la enkonduko kaj uzo de la Triclinio en romiaj vilaoj kiel loko kaj maniero de mang\u0302ado.\nRomiaj konstruantoj dungis grekojn en multaj kapacitoj, precipe en la granda ekprospero en konstruo en la frua Empiro."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Decida faktoro en tiu evoluo, kiu vidis tendencon direkte al monumenta arkitekturo, estis la invento de romia betono ( verkocaementicio), kiu kau\u0306zis la liberigon de formoj de la diktaj\u0302oj el la tradiciaj materialoj de s\u0302tono kaj briko."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Tiuj ebligis la konstruaj\u0302on de la multaj akveduktoj c\u0302ie en la imperio, kiel ekzemple la Aqueduct of Segovia (Akvedukto de Segovio), la Pont du Gard, kaj la dek unu akveduktojn de Romo.\nLa samaj konceptoj produktis multajn pontojn, kelkaj el kiuj estas dau\u0306re en c\u0302iutaga uzo, ekzemple la Puente Romano c\u0302e Me\u0301rida en Hispanio, kaj la Pont Julien kaj la ponto c\u0302e Vaison-la-Romaine, ambau\u0306 en Provenco, Francio."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La kupolo permesis konstruadon de volbitaj plafonoj sen linteloj kaj faris eblan grandan kovritan publikan spacon kiel ekzemple publikaj banejoj kaj bazilikoj, kiel ekzemple Panteono de Hadriano, la Baths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) kaj la Banejoj de Karakalo, c\u0302io en Romo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La romianoj unue adoptis la arkon de la etruskoj, kaj efektivigis g\u0302in en sia propra konstruaj\u0302o.\nLa uzo de arkes kiuj originas rekte de la pintoj de kolonoj estis romia evoluo, vidita de la unua-jarcenta p.K., kiu estis tre vaste adoptita en mezepoka okcidenta, bizanca kaj islama arkitekturo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La romianoj estis la unuaj konstruantoj en la historio de arkitekturo se temas pri realigi la potencialon de kupoloj por la kreado de grandaj kaj klare difinitaj internspacoj.\nKupoloj estis lanc\u0302itaj en kelkaj romia konstruaj\u0302ospecoj kiel ekzemple temploj, thermae, palacoj, mausolea kaj poste ankau\u0306 preg\u0302ejoj.\nDuon-kupoloj ankau\u0306 ig\u0302is favorita arkitektura elemento kaj estis adoptitaj kiel absidoj en kristana sankta arkitekturo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Monumentaj kupoloj komencis aperi en la unua jarcento a.K. en Romo kaj la provincoj c\u0302irkau\u0306 Mediteranea Maro.\nKune kun trezorejoj, ili iom post iom anstatau\u0306igis la tradician pos\u0302ton kaj lintel konstruon kiu faras uzon de la kolono kaj arkitravo.\nLa konstruado de kupoloj estis tre faciligita per la invento de betono, procezo kiu estis nomita la Roman Arkitektura Revolucio.\nIlia grandega grandeco restis nesuperita g\u0302is la enkonduko de konstrus\u0302tal kadroj en la malfrua 19-a jarcento (vidu Listo de la plej grandaj kupoloj de la monda)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Influo pri pli posta arkitekturo"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Romia arkitekturo liveris la bazan vortprovizon de Antau\u0306-romaniko kaj romaniko, kaj atingis trans kristana Eu\u0306ropo bone preter la malnovaj limoj de la imperio, Irlandon kaj Skandinavion ekzemple.\nEn la Oriento, bizanca arkitekturo evoluigis novajn stilojn de preg\u0302ejoj, sed la plej multaj aliaj konstruaj\u0302oj restis tre proksimaj al Malfru romiaj formoj.\nLa sama povas esti dirita en victurno de islama arkitekturo, kie romiaj formoj sopiradas dau\u0306ris, precipe en privataj konstruaj\u0302oj kiel ekzemple domoj kaj la turka bano, kaj konstruing\u0302enieriko kiel ekzemple fortikaj\u0302oj kaj pontoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En Eu\u0306ropo la Itala Renesanco vidis konscian reanimadon de g\u0302ustaj klasikaj stiloj, komence sole bazite sur romiaj ekzemploj.\nVitruvio estis respekteme reinterpretita per serio de arkitekturaj verkistoj, kaj la toskanaj kaj Sintezaj ordoj formaligis por la unua fojo, doni kvin prefere ol tri ordoj.\nPost la ekstravaganco de Barokarkitekturo, la novklasika arkitekturo da la 18-a jarcento revivigis pli purajn versiojn de klasika stilo, kaj por la unua fojo aldonis rektan influon de la greka mondo."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Multaj lokaj klasikaj stiloj formig\u0302is, kiel ekzemple Paladia arkitekturo, kartvela arkitekturo kaj Vicregistararkitekturo en la anglalingva mondo, Federacia arkitekturo en Usono, kaj pli posta Stripped Classicism kaj PWA Moderne."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Romiaj influoj povas esti trovitaj c\u0302irkau\u0306 ni hodiau\u0306, en bankoj, registarkonstruaj\u0302oj, grandaj domoj, kaj ec\u0302 dometoj, eble en la formo de verando kun dorikaj kolonoj kaj frontono au\u0306 en kameno au\u0306 mozaika dus\u0302oplanko derivitaj de romia originalo, ofte de Pompejo au\u0306 Herkulano.\nLa potencaj kolonoj, kupoloj kaj arkes de Romo eh\u0302as en la Nova Mondo ankau\u0306, kie en Washington DC ni vidas ilin en la Kapitola Konstruaj\u0302o, la Blanka Domo, la Monumento de Lincoln kaj aliaj registarkonstruaj\u0302oj.\nC\u0302io trans Usono la sidlokoj de regiona registaro estis normale enkonstruitaj la grandiozajn tradiciojn de Romo, kun vastaj flugoj de s\u0302tona s\u0302tuparo balaantaj supren al altegaj kolonitaj enirhaloj, kun enormaj kupoloj orumite au\u0306 ornamite interne kun la sama au\u0306 similaj temoj kiuj estis popularaj en Romo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "En Britio, simila entuziasmo vidis la konstruadon de miloj da neoklasikaj konstruaj\u0302oj dum la lastaj kvin jarcentoj, kaj civita kaj hejma, kaj multaj el la plej grandiozaj kamparaj domoj kaj domegoj estas sole Klasikaj en stilo, evidenta ekzemplo estanta Palaco Buckingham."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Marmoro ne estas trovita aparte proksime al Romo, kaj estis nur malofte uzita tie antau\u0306 Au\u0306gusto, kiu fame fanfaronis ke li trovis Romon faritan de briko kaj forlasitan g\u0302i farita el marmoro, kvankam tio estis plejparte kiel tegaj\u0302o por briko au\u0306 betono.\nLa Temple of Hercules Victor (Templo de Hercules Victor) de la malfrua dua jarcento a.K. estas la plej frua pluviva escepto en Romo.\nDe la regado de Au\u0306gusto la s\u0302tonminejoj c\u0302e Kararo estis grandskale evoluigitaj por la c\u0302efurbo, kaj aliaj fontoj c\u0302irkau\u0306 la imperio ekspluatis, [13] aparte la prestig\u0302aj grekaj rulglobetoj kiel Parian.\nkalks\u0302tono estis trovita multe pli proksime, c\u0302irkau\u0306 Tivoli, kaj estis uzita de la fino de la respubliko;\nla Koloseo estas plejparte konstruita de tiu s\u0302tono, kiu havas bonan portantan kapaciton, kun brikkerno.\nAliaj tiamaniere lokaj s\u0302tonoj estis uzitaj c\u0302irkau\u0306 la imperio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La romianoj s\u0302atis ekstreme lukson importitajn kolorajn rulglobetojn kun s\u0302ika veining, kaj al la internoj de la plej gravaj konstruaj\u0302oj tre ofte estis turnigitaj kun slaboj de tiuj, kiuj estis kutime nun forigitaj ec\u0302 kie la konstruaj\u0302o pluvivas.\nImportado de Grekio por tiu celo komencig\u0302is en la dua jarcento a.K."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La romianoj perfektigis brik-fari dum la unua jarcento da sia imperio kaj uzis g\u0302in c\u0302iee, en publika kaj privata konstruo egale.\nLa romianoj prenis siajn brikfarajn kapablojn c\u0302ie kiujn ili iris, enkondukante la metion en la lokaj log\u0302antaroj.\nLa legioj, kiuj funkciigis siajn proprajn fornojn, enkondukis brikojn en multaj partoj de la imperio;\nbrikoj ofte estas stampitaj kun la signo de la legio kiu kontrolis ilian produktadon.\nLa uzo de brikoj en suda kaj okcidenta Germanio, ekzemple, povas esti spurita reen al tradicioj jam priskribite fare de la romia arkitekto Vitruvio.\nEn la Britaj Insuloj, la enkonduko de romia briko de la antikvaj romianoj estis sekvita proksime de 600-700 jarinterspaco en grava brikproduktado."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Betono rapide anstatau\u0306is brikon kiel la primara konstrumaterialo, [ citaj\u0302o bezonis ] kaj pli au\u0306daci konstruaj\u0302ojn baldau\u0306 sekvis, kun grandaj kolonoj apogaj larg\u0302aj arkes kaj kupoloj prefere ol densaj vicoj de kolonoj suspendantaj platajn arkitravojn.\nLa libereco de konkreta ankau\u0306 inspiris la arkad ekranon, vicon de sole dekoraciaj kolonoj antau\u0306 portmuro.\nEn pli etskala arkitekturo, la forto de betono liberigis la etag\u0302omapon de rektangulaj c\u0302eloj g\u0302is pli liberflua medio.\n[ citaj\u0302o bezonis ] La plej multaj el tiuj evoluoj estas priskribitaj fare de Vitruvio, skribo en la unua-jarcenta p.K. en lia laboro De Architectura."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kvankam betono estis uzita en minora gamo en Mezopotamio, romiaj arkitektoj perfektigis romian betonon kaj uzita g\u0302in en konstruaj\u0302oj kie g\u0302i povis stari sur sia propra kaj apogi grandan interkonsenton da pezo.\nLa unua uzo de betono de la romianoj estis en la urbo Cosa iam post 273 a.K.\nAntikva romia betono estis miksaj\u0302o de kalkmortero, agregaj\u0302o, Pucolano, akvo, kaj s\u0302tonoj, kaj estis pli forta ol antau\u0306e-uzita solidig\u0302as.\nLa maljunegaj konstruantoj lokis tiujn ingrediencojn en lignoframoj kie ili malmolig\u0302is kaj ligis al tegaj\u0302o de s\u0302tonoj au\u0306 (pli ofte) brikoj.\nLa agregaj\u0302oj uzitaj ofte estis multe pli grandaj ol en moderna betono, sumig\u0302ante al rubo."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Kiam la kadro estis forigita, la nova muro estis fortega, kun malglata surfaco de brikoj au\u0306 s\u0302tonoj.\nTiu surfaco povus esti glatigita kaj konfrontita kun alloga stuko au\u0306 maldikaj paneloj el marmoro au\u0306 aliaj koloraj s\u0302tonoj nomitaj panelo.\nKonkreta konstruo pruvis esti pli fleksebla kaj malpli multekosta ol konstruaj solidaj s\u0302tonkonstruaj\u0302oj.\nLa materialojn malfacilis facile haveblaj kaj ne transporti.\nLa lignoframoj povus esti uzitaj pli ol foje, permesante al konstruantoj labori rapide kaj efike.\nBetono estas vers\u0302ajne la romia kontribuo plej signifa al moderna arkitekturo."}, {"text_idx": "#000031", "text": "La antikvaj romianoj utiligis regulajn ortogonalajn strukturojn sur kiuj ili muldis siajn koloniojn.\nIli vers\u0302ajne estis inspiritaj per grekaj kaj helenaj ekzemploj, same kiel de regule planis grandurbojn kiuj estis konstruitaj fare de la etruskoj en Italio."}, {"text_idx": "#000033", "text": "C\u0302iu insula estis 80 jardojn (73 m) kvadrata, kun la tero ene de g\u0302i disigita.\nC\u0302ar la grandurbo formig\u0302is, c\u0302iu insula poste estus plenigita kun konstruaj\u0302oj de diversaj formoj kaj grandecoj kaj zigzagis kun malantau\u0306aj vojoj kaj stratetoj.\nPlej insulae ricevis al la unuaj setlantoj de romia grandurbo, sed c\u0302iu persono devis pagi por konstrui sian propran domon."}, {"text_idx": "#000034", "text": "La grandurbo estis c\u0302irkau\u0306ita de muro por protekti g\u0302in kontrau\u0306 invadantoj kaj por marki la urbocentrolimojn.\nAreoj ekster urbocentrolimoj estis maldekstraj malfermaj kiel kamparo.\nC\u0302e la fino de c\u0302iu c\u0302efs\u0302oseo estis granda enirejo kun gardoturoj.\nHerso kovris la malfermaj\u0302on kiam la grandurbo estis sub sieg\u0302o, kaj kromaj gardoturoj estis konstruitaj lau\u0306 la urbomuroj.\nAkvedukto estis konstruita ekster la urbomuroj."}, {"text_idx": "#000035", "text": "La evoluo de greka kaj romia urbigo estas relative bonkonata, kiel ekzistas relative multaj skribaj fontoj, kaj ekzistas multe da atento al la subjekto, ekde la romianoj kaj grekoj estas g\u0302enerale rigarditaj kiel la c\u0302efprapatroj de moderna okcidenta kulturo.\nG\u0302i ne devus esti forgesita, tamen, ke la etruskoj havis multajn konsiderindajn urbojn kaj ekzistis ankau\u0306 aliaj kulturoj kun tiamaniere urbaj kompromisoj en Eu\u0306ropo, c\u0302efe de kelta origino."}, {"text_idx": "#000036", "text": "La amfiteatro estis, kun la triumfa arko kaj baziliko, la nura grava nova speco de konstruaj\u0302o evoluigita fare de la romianoj.\nKelkaj el la plej imponaj sekularaj konstruaj\u0302oj estas la amfiteatroj, pli ol 200 estante konataj kaj multaj el kiuj estas bone konservitaj, kiel ekzemple tio en Arles, same kiel g\u0302ia prapatro, la Koloseo en Romo.\nIli estis uzitaj por gladiatorecaj konkursoj, publikaj ekranoj, publikaj kunvenoj kaj tau\u0306robataloj, kies tradicio dau\u0306re postvivas en Hispanio.\nIlia tipa formo, funkcioj kaj nomo distingas ilin de romiaj teatroj, kiuj estas tiamaniere duonrondaj lau\u0306 formo;\nde la cirkoj (simila al hipodromoj) kies multe pli longaj cirkvitoj estis dizajnitaj plejparte por c\u0302evalo au\u0306 armea c\u0302aro konkursoj;\nkaj de la pli malgranda stadia, kiuj estis c\u0302efe dizajnitaj por atletiko kaj vetkuroj."}, {"text_idx": "#000037", "text": "La plej fruaj romiaj amfiteatroj originas de la mezo de la unua jarcento a.K., sed la plej granda parto estis konstruita sub imperia regulo, de la Augustan periodo (27 BC-14 p.K.) pluen.\nImperiaj amfiteatroj estis konstruitaj c\u0302ie en la romia imperio;\nla plej granda povis gastigi 40,000-60,000 spektantojn, kaj la plej kompleksa havis multi-etag\u0302ajn, arkadumitajn fasadojn kaj estis komplekse ornamitaj kun marmoro, stuko kaj statuaro.\nPost la fino de gladiatorecaj ludoj en la 5-a jarcento kaj de bestaj mortigoj en la 6-a, la plej multaj amfiteatroj falis en kadukig\u0302on, kaj iliaj materialoj estis elminitaj au\u0306 reciklitaj.\nKelkaj estis eldetruitaj, kaj aliaj transformis en fortikaj\u0302ojn.\nKelkaj dau\u0306ris tiel oportunaj malfermaj rendevuejoj;\nen kelkaj el tiuj, preg\u0302ejoj estis metitaj."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Arkitekture, ili estas tipe ekzemplo de la romia uzo de la kolonaj ordoj ornami grandajn betonmurojn trapikitajn je intervaloj, kie la kolonoj havas nenion apogi.\nEstetike, aliflanke, la formulo estas sukcesa."}, {"text_idx": "#000039", "text": "La romia baziliko estis granda publika konstruaj\u0302o kie komerco au\u0306 lau\u0306leg\u0302aj aferoj povus esti faritaj.\nIli estis normale kie la magistratoj tenis tribunalon, kaj uzita por aliaj oficialaj ceremonioj, havante multajn el la funkcioj de la moderna urbodomo.\nLa unuaj bazilikoj havis neniun religian funkcion entute.\nJam la tempo de Au\u0306gusto, publika baziliko por farado de komerco estis parto de iu kompromiso kiu konsideris sin grandurbo, utiligita en lau\u0306 la saman manieron kiel la malfruaj mezepokaj kovritaj merkatodomoj de norda Eu\u0306ropo, kie la kunvenejo, por manko de urba spaco, estis metita super la arkadoj, aliflanke.\nKvankam ilia formo estis varia, bazilikoj ofte enhavis internajn arkadojn kiuj disigis la spacon, donante navojn au\u0306 arkadumitajn spacojn sur unu au\u0306 ambau\u0306 flankojn, kun absido c\u0302e unu fino (au\u0306 malpli ofte c\u0302e c\u0302iu fino), kie la magistratoj ofte sidis, sur iomete s\u0302velinta podio.\nLa centra navo tendencis esti larg\u0302a kaj estis pli alta ol la lau\u0306flankaj navoj, tiel ke lumo povis enpenetri tra la klerestorio fenestroj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "La plej malnova konata baziliko, la Baziliko Porcia, estis konstruita en Romo en 184 a.K. fare de Katono la pli maljuna dum la tempo kiam li estis Cenzuristo.\nAliaj fruaj ekzemploj inkludas la bazilikon en Pompejo (malfrua dua jarcento a.K.).\nPost kiam kristanismo ig\u0302is la oficiala religio, la bazilikformo estis trovita konvena por la unuaj grandaj publikaj eklezioj, kun la altiro de evitado de rememoradoj de la greko-romia temploformo."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La romia cirko estis granda subc\u0302iela ejo uzita por publikaj okazaj\u0302oj en la praa Romia Imperio.\nLa cirkoj estis similaj al la malnovgreka\nhipodromoj, kvankam cirkoj helpis s\u0302ang\u0302ig\u0302antajn al kaj malsamis en dezajno kaj konstruo.\nKune kun teatroj kaj amfiteatroj, cirkoj estis la unu el c\u0302efdistro lokoj de la tempo.\nCirkoj estis ejoj por armeac\u0302araj vetkuroj, c\u0302evalaj vetkuroj, kaj prezentoj kiuj festis gravajn okazaj\u0302ojn de la imperio estis prezentitaj tie.\nPor la okazaj\u0302oj kiuj implikis resurscenigojn de marbataloj, la cirko estis inundita kun akvo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "La prezento kiun spaco de la romia cirko estis normale, malgrau\u0306 it nomo, longforma rektangulo de du liniaj sekcioj de au\u0306todromo, apartigita per mezverdaj\u0302o prizorganta lau\u0306 la longo de proksimume du trionoj la trakon, interligis c\u0302e unu fino kun duonronda sekcio kaj c\u0302e la alia fino kun nedividita sekcio de trako fermita (en la plej multaj kazoj) per karakteriza ekpordo konata kiel la carceres, tiel kreante cirkviton por la vetkuroj."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Forumo estis centra publika libera areo en romia municipio, au\u0306 ajna civitas, c\u0302efe utiligita kiel foirejo, kune kun la konstruaj\u0302oj uzitaj por butikoj kaj la stoaj uzitaj por malfermaj budoj.\nAliaj grandaj publikaj konstruaj\u0302oj ofte estis metitaj c\u0302e la randoj au\u0306 proksime per.\nMultaj forumoj estis konstruitaj c\u0302e malproksimaj lokoj lau\u0306 vojo fare de la magistrato respondeca por la vojo, en kiu kazo la forumo estis la nura kompromiso en la loko kaj havis sian propran nomon, kiel ekzemple Forum Popili au\u0306 Forum Livi."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Dum la jaroj de la respubliko, Au\u0306gusto asertis ke li \"trovis al la grandurbo en briko kaj postlasis g\u0302in en marmoro\".\nDum s\u0302ancoj estas altaj ke tio estis troigo, ekzistas io esti dirita por la enfluo de marmoruzo en Roma Forumo de 63 a.K. pluen.\nDum Au\u0306gusto-regado, la forumo estis priskribita por estinti \"pli granda, pli libera spaco ol estis la forumo de imperiaj tempoj.\"\nLa forumo komencis akcepti ec\u0302 pli da s\u0302ang\u0302oj sur la alveno de Julius Casear kiu desegnis ampleksajn planojn por la merkatnabo.\nDum la morto de Casear venis trofrue, la ideoj mem, same kiel Au\u0306gusto havis en salutoj al la forumo pruvanta esti la plej influa dum jaroj por veni.\nLau\u0306 The Roman Forum As Cicero Saw It de Walter Dennison, la verkinto skribas ke \"la deturnado de publika komerco al la pli grandaj kaj grandiozaj imperiestraj forumoj starigitaj en la najbareco rezultis en forlasado de la g\u0302enerala dezajno de la Forumo Romanum\"."}, {"text_idx": "#000045", "text": "C\u0302iu grandurbo havis almenau\u0306 unu forumon de s\u0302ang\u0302ig\u0302anta grandeco.\nAldone al g\u0302ia normfunkcio kiel foirejo, forumo estis renkontig\u0302loko de granda socia signifo, kaj ofte la sceno de diversspecaj agadoj, inkluzive de politikaj diskutoj kaj debatoj, rendevuo, renkontig\u0302oj, ktp.\nMulte la plej konata ekzemplo estas la Roma Forumo, la plej frua el pluraj en Romo."}, {"text_idx": "#000046", "text": "En novaj romiaj urboj la forumo estis kutime situanta c\u0302e, au\u0306 j\u0302us for, la intersekcig\u0302o de la c\u0302efaj nord-sudaj kaj orientokcidentaj stratoj (la Cardo kaj decumanus).\nC\u0302iuj forumoj havus Templon de Jupitero c\u0302e la norda finaj\u0302o, kaj ankau\u0306 enhavus aliajn templojn, same kiel la bazilikon;\npublikaj pezoj kaj iniciatoj surtabligas, tiel ke klientoj c\u0302e la merkato povis certigi ke ili ne estis venditaj mallongaj iniciatoj;\nkaj ofte havus la banojn proksima."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Horreum estis speco de publika stokejo uzita dum la antikva romia periodo.\nKvankam la latina periodo ofte estas uzita por rilati al grenejoj, romia horrea kutimis stoki multaijn aliajn specojn de konsumeblaj;\nla giganto Horrea Galbae en Romo estis uzita ne nur por stoki grenon sed ankau\u0306 oliv-oleon, vinon, nutrovarojn, vestante kaj ec\u0302 marmoron.\nAntau\u0306 la fino de la imperia periodo, la grandurbo de Romo havis preskau\u0306 300 horrean por liveri g\u0302iajn postulojn.\nLa plej grandaj estis grandegaj, ec\u0302 de modernaj normoj;\nla Horrea Galbae enhavis 140 c\u0302ambrojn sur la teretag\u0302o sole, kovrante areon de proksimume 225,000 kvadratfutoj (21,000 m2)."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La unua horrea estis konstruita en Romo direkte al la fino de la dua jarcento a.K., [38] kie la unua konata publika horreum estas konstruita fare de la fatala tribuno, Gaius Gracchus en 123 a.K.\nLa vorto estis aplikita al iu loko indikita por la konservado de varoj;\ntiel g\u0302i ofte estis uzita rilatas al keloj ( horrea subterranea), sed g\u0302i povus ankau\u0306 esti aplikita al loko kie artoj estis stokitaj, [40] au\u0306 ec\u0302 al biblioteko.\nIu publika horrea funkciis iom kiel bankoj, kie valuables povus esti stokitaj, sed la plej grava klaso de horrea estis tiuj kie nutrovaroj kiel ekzemple greno kaj oliv-oleo estis stokitaj kaj distribuitaj fare de la s\u0302tato."}, {"text_idx": "#000049", "text": "La vorto mem supozeble havas lingvistradikojn ligitaj al la vorto hordeum kiu en la latina signifas \"hordeo\".\nEn University Press de la Hopkin de la Johano, The Classical Weekly deklaras ke \"Plinio la Maljuna efektive faras distingon inter la du u\u0306ords6. kiun Li priskribas al la horreum kiel strukturon faritan de briko, kies muroj ne estis malpli ol tri futojn dikaj;\ng\u0302i havis neniujn fenestrojn au\u0306 malfermaj\u0302ojn por ventolado\".\nKrome, la magazenoj ankau\u0306 gastigus petrolon kaj vinon kaj ankau\u0306 utiligus grandajn vazojn kiuj povis funkcii kiel cake_ estas por grandaj kvantoj de produktoj.\nTiuj magazenoj ankau\u0306 kutimis enhavi konservas grandajn monsumojn kaj estis uzitaj multe like personaj stokadunuoj hodiau\u0306 estas.\nRomianoj estis \"Tiuj horrea estis disigitaj kaj subdividitaj, tiel ke oni povus dungi nur tiel multe da spaco kiam oni deziris, tuta c\u0302ambro (cella), vestos\u0302rankon (armarium), au\u0306 nur keston au\u0306 fortan keston (arca, arcula, lokuso, loculus).\""}, {"text_idx": "#000050", "text": "Multi-etag\u0302aj log\u0302ejo-blokoj vokis insulae servita vicon da log\u0302bezonoj.\nLa plej malmultekostaj c\u0302ambroj estis c\u0302e la pinto pro la malkapablo eskapi en la okazaj\u0302o de fajro kaj la manko de pumpita akvo.\nFenestroj estis plejparte malgrandaj, turnig\u0302ante al la strato, per feraj sekurecbrikoj.\nInsulae estis ofte dang\u0302eraj, nesanaj, kaj emaj al fajroj pro trolog\u0302ateco kaj hazardaj kuiradarang\u0302oj.\n[ citaj\u0302o bezonis ] ekzistas ekzemploj en la romia havenurbo da Ostioj, tio dato reen al la regado de Trajano, sed ili s\u0302ajnas estinti trovitaj nur en Romo kaj kelkaj aliaj lokoj.\nAliloke verkistoj anoncas ilin kiel io rimarkinda, sed Livio kaj Vituvius rilatas al ili en Romo.\nEksteraj muroj estis en \"Opus Reticulatum\" kaj internoj en \"Opus Incertum\", kiu tiam estus gipsita kaj foje pentris."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Senpezigi supren lau\u0306 la malgrandaj malhelaj c\u0302ambroj, luantojn kapablajn havigi gradon da pentritaj buntaj murpentraj\u0302oj sur la muroj.\nEkzemploj estis trovitaj de g\u0302angalscenoj kun sovag\u0302aj bestoj kaj ekzotikaj plantoj.\nImititaj fenestroj ( trompel'oeil) foje estis pentritaj por give la lokojn s\u0302ajni malpli malvastaj."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Romio havis kompleksajn kaj luksajn domojn posedatajn fare de la elito.\nLa meza domo, au\u0306 en urbokernlog\u0302ejo, de malnobelo au\u0306 plebe ne enhavis multajn luksojn.\nLa domus, au\u0306 unu-familia log\u0302ejo, estis nur por la bonhava en Romo, kie la plej granda parto havas enpag\u0302igon de la fermita unuo, konsistante el unu au\u0306 du c\u0302ambroj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Insulae estis la temo de granda debato por historiistoj da romia kulturo, difinante la diversajn signifojn de la vorto.\nInsula vorto uzita por priskribi etag\u0302konstruaj\u0302ojn, au\u0306 la log\u0302ejojn mem, 48] kun la signifo log\u0302ejo, au\u0306 log\u0302ebla c\u0302ambro, montrante j\u0302us kiom malgrandaj log\u0302ejoj por plebe estis estis.\nUrbaj sekcioj estis origine stratblokoj, kaj poste komencis dividi en pli malgrandajn sekciojn, la vorton insulan rilatantan al kaj blokoj kaj pli malgrandaj sekcioj.\nLa insula enhavita cenacula, tabernae, stokejoj sub la s\u0302tuparo, kaj pli malaltaj plankbutikoj.\nAlia speco de log\u0302igsekcio por plebe estis cenaculum, log\u0302ejo, dividita en tri individuajn c\u0302ambrojn: cubiculum, exedra, kaj medianum.\nOftaj romiaj log\u0302ejoj estis plejparte masoj de pli malgrandaj kaj pli grandaj strukturoj, multaj kun mallarg\u0302aj altanoj kiuj nunaj misteroj kiel al ilia uzo, havantaj neniujn pordojn por aliri ilin, al kaj ili mankis la troa ornamado kaj montrado de ric\u0302aj\u0302o kiun la domoj de aristokratoj enhavis.\nLukso en domoj ne estis ofta, kiel la vivo de la averag\u0302a persono ne konsistis el estado en iliaj domoj, kiam ili anstatau\u0306e irus al publikaj banejoj, kaj okupig\u0302us pri aliaj komunumaj agadoj."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Multaj lumturoj estis konstruitaj c\u0302irkau\u0306 Mediteranea Maro kaj la marbordoj da la imperio, inkluzive de la Turo de Heraklo en Korunjo en norda Hispanio, strukturo kiu pluvivas al tiu tago.\nPli malgranda lumturo en Dovero, Anglio ankau\u0306 ekzistas kiel ruino al proksimume duono de la alteco de la originalo.\nLa lumo estintus disponigita per fajro c\u0302e la pinto de la strukturo."}, {"text_idx": "#000055", "text": "C\u0302iuj romiaj grandurboj havis almenau\u0306 thermae, popularan instalaj\u0302on por publika banado, trejnado kaj societumado.\nEkzerco eble inkludos luktadon kaj halterlevon, same kiel nag\u0302adon.\nBanado estis grava parto de la romia tago, kie kelkaj horoj eble estos pasigitaj, je tre malalta kosto subvenciitaj fare de la registaro.\nPli ric\u0302aj romianoj ofte estis akompanitaj de unu au\u0306 pluraj sklavoj, kiuj plenumis iujn ajn postulatajn taskojn kiel ekzemple alportado de refres\u0302igaj\u0302o, gardante valuables, disponigante mantukojn, kaj c\u0302e la fino de la sesio, aplikante oliv-oleon al la korpoj de siaj majstraj kiuj tiam estis skrapitaj for kun strigil, skrapilon produktitan el ligno au\u0306 osto.\nRomianoj ne lavis kun sapo kaj akvo kiel jes nun."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Romiaj banejoj estis ankau\u0306 zorgis pri privataj vilaoj, stratdomoj kaj fortikaj\u0302oj.\nIli estis normale liveritaj kun akvo de apuda rivero au\u0306 rivereto, au\u0306 per akvedukto.\nLa dezajno de thermae estas diskutita fare de Vitruvio en De Architectura."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Romiaj temploj estis inter la plej gravaj kaj plej ric\u0302aj konstruaj\u0302oj en romia kulturo, kvankam nur kelkaj pluvivas en iu speco de kompleta s\u0302tato.\nIlia konstruo kaj prizorgado estis grava parto de antikva romia religio, kaj c\u0302iuj urboj de iu graveco havis almenau\u0306 unu c\u0302efan templon, same kiel pli malgrandajn sanktejojn.\nLa c\u0302efc\u0302ambro (cella) enhavis la sekto bildon da la diaj\u0302o al kiun la templo estis dedic\u0302ita, kaj ofte malgranda altaro por incenso au\u0306 vers\u0302oferoj.\nMalantau\u0306 la cella estis c\u0302ambro au\u0306 c\u0302ambroj uzis de templinspektistoj por stokado de ekipaj\u0302o kaj proponoj."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Kelkaj restaj\u0302oj de multaj romiaj temploj pluvivas, c\u0302efe en Romo mem, sed la relative malmultaj preskau\u0306-kompletaj ekzemploj estis preskau\u0306 c\u0302io transformitaj al kristanaj preg\u0302ejoj (kaj foje poste al moskeoj), kutime konsiderinda tempo post la komenca triumfo de kristanismo sub Konstantino.\nLa malkresko de romia religio estis relative malrapida, kaj la temploj mem ne estis transprenitaj fare de la registaro g\u0302is dekreto de la imperiestro Honorius en 415.\nKelkaj el la plej malnovaj pluvivaj temploj inkluzivas la Temple of Hercules Victor (Templo de Hercules Victor) (mezan duan jarcenton a.K.) kaj Temple of Portunus (Templo de Portunus) (120-80 a.K.), ambau\u0306 starante ene de la Forumo Boarium."}, {"text_idx": "#000060", "text": "La grekaj kolonaj ordoj en c\u0302iuj iliaj detaloj estis atente sekvitaj en la fasadoj de temploj, kiel en aliaj prestig\u0302aj konstruaj\u0302oj.\nTamen la idealigitaj proporcioj inter la malsamaj elementoj metitaj fare de la nura signifa romia verkisto pri arkitekturo por postvivi, Vitruvio, kaj postajn Italian Renaissance verkistojn, ne reflektas faktan romian praktikon, kiu povis esti tre varia, kvankam c\u0302iam alstrebante ekvilibron kaj harmonion.\nSekvante helenisman tendencon, la korinta ordo kaj g\u0302ia variaj\u0302o kiun la Sinteza ordo estis plej oftaj en postvivadoj de romiaj temploj, krom por malgrandaj temploj de tiu speco c\u0302e Alca\u0301ntara, simplanima toskana ordo povus esti uzita."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ekzistis konsiderinda loka vario en stilo, kiam romiaj arkitektoj ofte testitaj por asimili elementojn la populacio atendis en g\u0302ia sankta arkitekturo.\nTio estis aparte la kazo en Egiptujo kaj la Proksima Oriento, kie malsamaj tradicioj de grandaj s\u0302tontemploj jam estis Jarmilag\u0302aj.\nLa Roman-kelta templo estis simpla stilo por malgrandaj temploj trovitaj en la Okcidenta Imperio, kaj senkompare la plej ofta tipo en Britannia.\nAl g\u0302i ofte mankis iujn ajn da la karakterizaj klasikaj ecoj, kaj eble havis konsiderindan kontinuecon kun antau\u0306romiaj temploj da la kelta religio."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Romiaj teatroj estis konstruitaj en c\u0302iuj lokoj de la imperio de Hispanio, al la Proksima Oriento.\nPro la kapablo de la romianoj influi lokan arkitekturon, ni vidas multajn teatrojn c\u0302irkau\u0306 la mondo kun unike romiaj atributoj."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Romia vilao estis kampara domo konstruita por la supera klaso, dum domus estis la domo de ric\u0302a familio en urbo.\nLa Empiro enhavis multajn specojn de vilaoj, ne kiujn c\u0302io el ili mals\u0302pareme nomumis kun mozaikplankoj kaj freskoj.\nEn la provincoj, c\u0302iu kampara domo kun kelkaj dekoraciaj ecoj en la romia stilo povas esti nomita \"vilao\" fare de modernaj akademiuloj.\nKelkaj estis plezurpalacoj kiel ekzemple tiuj - kiel Hadrian's Villa c\u0302e Tivoli - kiuj estis situantaj en la malvarmetaj montetoj ene de facila atingo de Romo au\u0306 - kiel la Villa of the Papyri (Vilao de la Papyri) en Herkulano - sur pitoreskaj ejoj preteratentantaj la Bay of Naples (Golfo de Napolo).\nKelkaj vilaoj estis pli kiel la kamparaj domoj de Anglio au\u0306 Pollando, la videbla sidloko de potenco de loka magnato, kiel ekzemple la fama palaco retrovita c\u0302e Fishbourne en Sussex."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Antau\u0306urbaj vilaoj sur la rando de grandurboj ankau\u0306 estis konataj, kiel ekzemple la Mezo kaj Late Republican-vilaoj kiuj trudig\u0302is al la Marsa Kampo, en tiu tempo sur la rando de Romo, kaj kiuj povas esti ankau\u0306 viditaj ekster la urbomuroj de Pompejo, inkluzive de la Villa of the Mysteries (Vilao de la Misteroj), fama pro siaj freskoj.\nTiuj fruaj antau\u0306urbaj vilaoj, kiel ekzemple tiu en la Auditorium-loko de Romo [54] au\u0306 c\u0302e Grottarossa en Romo, elmontras la antikvaj\u0302on kaj heredaj\u0302on de la vilaosuburbana en Centra Italio.\nEstas eble ke tiuj frue, antau\u0306urbaj vilaoj ankau\u0306 estis fakte la sidlokoj de potenco (eble ec\u0302 palacoj) de regionaj potenculoj au\u0306 estroj de gravaj familioj ( sinjoroj)."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Tria speco de vilao disponigis la organizan centron de la grandaj farmaj biendomoj nomitaj latifundioj;\ntiaj vilaoj eble estos mankantaj ion rilate al luksoj.\nEkde la 4-a jarcento, vilao povis simple signifi agrikulturan biendomon au\u0306 posedon:\nHieronimo tradukis la Evangelion lau\u0306 Markon (xiv, 32) korionon, priskribante la olivarbareton de Getsemano, kun vilao, sen inferenco kiu ekzistis c\u0302iuj log\u0302ejoj tie entute ( Catholic Encyclopedia \"Getsemano\")."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Kun la kolosa Diocletian's Palace, konstruita en la kamparo sed poste turnita en fortikan grandurbon, formo de log\u0302kastelo aperas, tio anticipas la Mezepokon."}, {"text_idx": "#000068", "text": "La komenca invento de la akvomuelejo s\u0302ajnas esti okazinta en la helenigita orienta Mediterranean en la maldormo de la konkeroj da Aleksandro la Granda kaj la pliig\u0302o de helenisma scienco kaj teknologio.\nEn la posta romia epoko, la uzo de akvoenergio estis multfacetaj kaj malsamaj specoj de akvomuelejoj estis lanc\u0302itaj.\nTiuj inkludas c\u0302iujn tri variaj\u0302ojn da la vertikala akvorado same kiel la horizontala akvorado.\nKrom g\u0302ia c\u0302efa uzo en muelado de faruno, akvoenergio ankau\u0306 estis aplikita al marteladado de greno, [60] [61] [62] disbatante ercon, [63] sopirads\u0302tonojn [64] kaj eventuale fuladon kaj blekegojn por ferfornegoj."}, {"text_idx": "#000069", "text": "En arkitekturo, monolito estas strukturo kiu estis elfosita kiel unuo de c\u0302irkau\u0306a matrico au\u0306 nudrokklako el roko.\nMonolitoj estas trovitaj en c\u0302iuj specoj de romiaj konstruaj\u0302oj.\nIli estis c\u0302iu el ambau\u0306: elrompita sen esti proponitaj;\nau\u0306 elrompita, movig\u0302is kaj levig\u0302is klara de la grundo en ilian pozicion (ekz. arkitravoj);\nau\u0306 elrompita, movig\u0302is kaj starigis en vertikala pozicio (ekz. kolonoj)."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Transportado estis farita fare de tero au\u0306 akvo (au\u0306 kombinaj\u0302o de ambau\u0306), en la pli posta kazo ofte de special-finkonstruitaj s\u0302ipoj kiel ekzemple obeliskaviad-kompanioj.\nPor c\u0302esigado de operacioj, antikvaj gruoj estis utiligitaj ekde c\u0302. 515 a.K., [68] kiel ekzemple enen la konstruado de Trajana Kolono."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Obelisko estas alta, kvarflanka, mallarg\u0302a pintigante monumenton kiujn finojn en piramid-simila formo c\u0302e la pinto.\nTiuj estis origine nomitaj \"tekhenu\" fare de la konstruantoj, la antikvaj egiptoj.\nLa grekoj kiuj vidis ilin uzis la grekajn \"obeliskojn\" por priskribi ilin, kaj tiu vorto pasis en la latinan kaj tiam la anglan.\nLa romianoj komisiis obeliskojn en antikva egipta stilo."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Romiaj g\u0302ardenoj estis influitaj per egiptaj, persaj, kaj grekaj g\u0302ardenlaborteknikoj.\nEn Antikva Latium, g\u0302ardeno estis parto de c\u0302iu bieno.\nLau\u0306 Katono la pli maljuna, c\u0302iu g\u0302ardeno devus esti proksima al la domo kaj devus havi florflorbedojn kaj ornamajn arbojn.\nHoracio skribis ke dum liaj tempaj florg\u0302ardenoj ig\u0302is nacia indulgo."}, {"text_idx": "#000074", "text": "G\u0302ardenoj ne estis rezervitaj por la ekstreme ric\u0302a.\nElfosadoj en Pompejo montras ke g\u0302ardenoj alkroc\u0302antaj al log\u0302ejoj estis malgrandigitaj por renkonti la spaclimojn de la hejmo de la meza Roman.\nModifitaj versioj de romiaj g\u0302ardendezajnoj estis adoptitaj en romiaj setlejoj en Afriko, Gau\u0306lio, kaj Britanio.\nC\u0302ar stratdomoj estis anstatau\u0306igitaj per altaj insula (etag\u0302konstruaj\u0302oj), tiuj urbg\u0302ardenoj estis anstatau\u0306igitaj per c\u0302efenestraj florkestoj au\u0306 tegmentg\u0302ardenoj."}, {"text_idx": "#000075", "text": "[ citaj\u0302o bezonis ] triumfa arko"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Triumfa arko estas monumenta strukturo en la formo da arc\u0302pordego kun unu au\u0306 pluraj arkaj\u0302aj trairejoj, ofte dizajnitaj al interspaco al vojo.\nLa originoj de la romia triumfa arko estas neklaraj.\nEkzistis antau\u0306uloj al la triumfa arko ene de la romia mondo;\nen Italio, la etruskoj uzis komplekse pimpan ununuran golfon arkes kiel pordegoj au\u0306 portaloj al siaj grandurboj.\nPluvivaj ekzemploj de etrusko arkes dau\u0306re povas esti viditaj c\u0302e Perug\u0302o kaj Volterra.\nLa du-esencaj elementoj de la triumfa arko - je-pintita arko kaj kvadrata entablemento - longe estis en uzo kiel apartaj arkitekturaj eroj en antikva Grekio."}, {"text_idx": "#000077", "text": "La novigado da la romianoj devis uzi tiujn elementojn en ununura liberstaranta strukturo.\nLa kolonoj ig\u0302is sole dekoraciaj elementoj sur la ekstera vizag\u0302o de arko, dum la entablemento, senigita de sia rolo kiel konstruaj\u0302subteno, ig\u0302is la kadro por la civitaj kaj religiaj mesag\u0302oj ke la superkonstruantoj deziris peri.\nMalmulto estas konata c\u0302irkau\u0306 kiel la romianoj rigardis triumfaj arkes.\nPlinio la Maljuna, skribo en la unua-jarcenta p.K., estis la nura maljunega verkinto diskutanta ilin.\nLi skribis ke ili estis intencitaj por \"levi super la ordinara mondo\" bildon da glora persono kutime prezentite en la formo de statuo kun Kvadrigo."}, {"text_idx": "#000078", "text": "La unua registritaj romianoj triumfa arkes estis fiksitaj supren en la tempo de la Romia Respubliko.\nGeneraloj al kiuj estis konceditaj triumfo estis nomitaj triumfantoj kaj starigus fornice'ojn au\u0306 formalan parolmanieron arkes portantaj statuoj por festi siajn venkojn.\nRomiaj triumfaj praktikoj s\u0302ang\u0302ig\u0302is signife c\u0302e la komenco de la imperia periodo kiam la unua Roman Emperor\nAu\u0306gusto dekretis ke al nur imperiestroj estus konceditaj triumfoj.\nLa triumfa arko s\u0302ang\u0302ig\u0302is de esti persona monumento al esti esence propagandista unu, helpante sciigi kaj reklami la c\u0302eeston de la reganto kaj la leg\u0302ojn de la s\u0302tato.\nArkes estis ne nepre konstruitaj kiel enirejoj, sed - male al multaj modernaj triumfaj arkes - ili estis ofte starigitaj trans vojoj kaj estis intencitaj por esti pasitaj tra, ne rondaj."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Plej romiaj triumfa arkes estis konstruitaj dum la imperia periodo.\nDe la kvara-jarcenta p.K. ekzistis 36 tia arkes en Romo, de kiu tri postvivis - la Arch of Titus (AD 81), la Arch of Septimius Severus (Arko de Septimo Severo) (203-205) kaj la Arkon de Konstantino (312).\nMultnombra arkes estis konstruitaj aliloke en la Romia Imperio.\nLa ununura arko estis la plej ofta, sed multaj triopoj arkes estis ankau\u0306 konstruitaj, da kiu la Triumphal Arch of Orange (Triumfa Arko de Orange) ( c\u0302irkau\u0306 AD 21) estas la plej frua pluviva ekzemplo.\nDe la du-jarcenta p.K., multaj ekzemploj de la arcuskvadrifron - kvadrata triumfa arko konstruita super vojkrucig\u0302oj, kun arkaj\u0302aj malfermaj\u0302oj sur c\u0302iuj kvar flankoj - estis konstruitaj, precipe en Nordafriko.\nSuper-konstrui en Romo kaj Italio malpliig\u0302is post la tempo de Trajano (AD 98-117) sed restis g\u0302eneraligita en la provincoj dum la duaj kaj triaj jarcentoj p.K.;\nili ofte estis starigitaj por festi imperiajn vizitojn."}, {"text_idx": "#000080", "text": "La ornamado da arko estis intencita por funkcii kiel konstanta vida memorigilo de la triumfo kaj triumfanto.\nLa fasado estis ornamita kun marmorkolonoj, kaj la pilastroj kaj subtegmentoj kun dekoraciaj kornicoj.\nSkulptitaj paneloj prezentis venkojn kaj atingojn, la dokumentojn de la triumfanto, la kaptitajn armilojn de la malamiko au\u0306 la triumfa procesio mem.\nLa spandrels kutime prezentis flugajn Venkojn, dum la subtegmento ofte estis gravurita kun dedic\u0302a surskribo nomanta kaj lau\u0306danta la triumfanton.\nLa pilastroj kaj internaj trairejoj ankau\u0306 estis ornamitaj kun krizhelpoj kaj liberstarantaj skulptaj\u0302oj.\nLa trezorejo estis ornamita kun monrezervoj.\nKelkaj triumfantan arkes estis venkitaj per statuo au\u0306 Currus triumphalis, grupo de statuoj prezentantaj la imperiestron au\u0306 generalon en Kvadrigo."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Surskriboj pri Roman triumfaj arkes estis artaj\u0302oj en ili mem, kun tre fajne tranc\u0302o, foje gilded leteroj.\nLa formo de c\u0302iu letero kaj la interspacigo inter ili estis singarde dizajnita por maksimuma klareco kaj simpleco, sen iuj dekoraciaj movegoj, emfazanta la romian guston por modereco kaj ordo.\nTiu koncepto da kio poste ig\u0302is la arto de tipografio restaj\u0302oj de fundamenta graveco malsupren al la nuntempo."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Romiaj vojoj estis decidaj al la prizorgado kaj evoluo de la romia s\u0302tato, kaj estis konstruitaj de proksimume 500 a.K. tra la vastig\u0302o kaj firmig\u0302o de la Romia Respubliko kaj la Romia Imperio.\nIli disponigis efikajn rimedojn por la transtera movado de armeoj, oficialuloj kaj civiluloj, kaj la enlanda transporto de oficialaj komunikadoj kaj komerc varoj.\nC\u0302e la kulmino de la evoluo de Romo, neniuj pli malmultaj ol 29 grandaj armeaj au\u0306tovojoj radiis de la c\u0302efurbo, kaj la 113 provincoj de la Late Empire estis interligitaj per 372 grandaj vojligoj.\nRomiaj vojkonstruantoj alstrebis reguliglarg\u0302on (vidu Leg\u0302oj kaj normojn supre), sed faktaj larg\u0302oj estis mezuritaj c\u0302e inter 3.6 ft (1.1 m) kaj pli ol 23 ft (7.0 m).\nHodiau\u0306, la betono uzis de la spacoj c\u0302irkau\u0306 la s\u0302tonoj, donante la impreson de tre malebena vojo, sed la origina praktiko devis produkti surfacon kiu estis sendube multe pli proksime al esti plata."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La romianoj konstruis multajn akveduktojn por alporti akvon de malproksimaj fontoj en siajn grandurbojn kaj urbojn, provizante publikajn banejojn, latrinojn, fontanojn kaj privatajn domanarojn.\nKloakaj\u0302o estis forigita per kompleksaj kloakaj\u0302osistemoj kaj liberigita en proksimajn korpojn de akvo, retenante la urbojn puraj kaj liberaj de elfluanta.\nAkveduktoj ankau\u0306 disponigis akvon por minizado de operacioj, muelante, bienojn kaj g\u0302ardenojn."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Akveduktoj movis akvon tra gravito sole, estante konstruitaj lau\u0306 iometa falo ene de akvokonduktiloj de s\u0302tono, briko au\u0306 betono.\nLa plej granda parto estis entombigita sub la grundo, kaj sekvis siajn konturojn;\nmalhelpi pintojn au\u0306, malpli ofte estis evitita, tunelis tra.\nKie valoj au\u0306 malaltebenaj\u0302o intervenis, la akvokonduktilo estis portita sur pontlaboron, au\u0306 g\u0302ia enhavo provizita en altpreman plumbon, ceramikajn au\u0306 s\u0302tonpipojn kaj drenis lau\u0306larg\u0302e.\nLa plej multaj akveduktosistemoj inkludis sedimentadotankojn, kluzojn kaj distribuotankojn por reguligi la provizon c\u0302e bezono."}, {"text_idx": "#000085", "text": "La unua akvedukto de Romo provizis akvo-fontanon metitan c\u0302e la brutplaco de la grandurbo.\nDe la tria-jarcenta p.K., la grandurbo havis dek unu akveduktojn, dau\u0306rigante populacion de pli ol miliono en akvo-ekstravaganca ekonomio;\nla plej granda parto de la akvo provizis la multajn publikajn banejojn de la grandurbo.\nGrandurboj kaj municipoj c\u0302ie en la Romia Imperio kopiis tiun modelon, kaj financis akveduktojn kiel objektoj de g\u0302enerala intereso kaj civita fiereco, \"multekosta ankorau\u0306 necesa lukso al kiuj c\u0302io povis, kaj faris, strebi.\""}, {"text_idx": "#000086", "text": "La plej multaj romiaj akveduktoj pruvis fidindaj, kaj dau\u0306remaj;\nkelkaj estis konservitaj en la fruan modernan epokon, kaj kelkaj dau\u0306re estas duonflankaj en uzo.\nMetodoj de akveduktogeodezio kaj konstruo notig\u0302as fare de Vitruvio en lia laboro De Architectura (unua jarcento a.K.).\nLa g\u0302enerala Frontinus donas pli da detalo en lia oficiala raporto en la problemoj, uzoj kaj fitraktadoj de la publika akvoprovizado de Imperial Rome.\nRimarkindaj ekzemploj de akveduktarkitekturo inkludas la apogajn pilastrojn de la Aqueduct of Segovia (Akvedukto de Segovio), kaj la akvedukt-mang\u0302itajn cisternojn de Konstantinopolo."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Romiaj pontoj, konstruitaj fare de antikvaj romianoj, estis la unuaj grandaj kaj dau\u0306rantaj pontoj konstruitaj.\nRomiaj pontoj estis konstruitaj kun s\u0302tono kaj havis la arkon kiel la baza strukturo (vidu arkponton).\nPlej utiligita betono ankau\u0306, kiun la romianoj estis la unuaj se temas pri uzi por pontoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La romianoj ankau\u0306 enkondukis segmentajn arkpontojn en pontkonstruo.\nLa 330 m longa Limyra Bridge en sudokcidenta Turkio havas 26 segmenta arkes kun meza interspac-al-pliig\u0302a rilatumo de 5.3:1, [88] donante al la ponto nekutime platan profilon nesuperita por pli ol jarmilo.\nLa ponto de Trajano super la Danubo havis malferma-arkfakon segmenta arkes fariten da ligno (starante sur 40 m altaj konkretaj pilastroj).\nTio devis esti la plej longa arkponto dum mil jaroj kaj lau\u0306 totala kaj individua interspaclongo, dum la plej longa pluekzistanta romia ponto estas la 790 m longa Puente Romano c\u0302e Me\u0301rida."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Romiaj kanaloj estis tipe universalaj strukturoj, destinitaj por irigacio, drenado, terakirado, inundokontrolo kaj navigacio kie realisme.\nKelkaj navigaciaj kanaloj estis registritaj fare de maljunegaj geografiistoj kaj dau\u0306re estas spureblaj de moderna arkelogio.\nKanaloj kiuj servis la bezonojn de urba akvoprovizado estas kovritaj c\u0302e la Listo de akveduktoj en la Romia Imperio."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Dolc\u0302akvorezervujoj estis ofte starigitaj c\u0302e la finstacioj de akveduktoj kaj siaj lokaj fervojaj, provizante urbajn domanarojn, agrikulturajn biendomojn, imperiestrajn kastelojn, thermae au\u0306 marameajn bazojn de la romia mararmeo."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Romia digokonstruo komencig\u0302is en serioza en la frua imperia periodo.\nPlejparte, g\u0302i koncentrig\u0302is lau\u0306 la semi-arida periferio de la imperio, nome la provincoj de Nordafriko, la Proksima Oriento, kaj Hispania.\nLa relativa abundo de hispanaj digoj malsupre estas pagenda parte al pli intensa kampolaboro tie;\npor Italio nur la Subiaco-Digoj, kreita fare de imperiestro Nerono (54-68 p.K.) por distraj celoj, estas atestita.\nTiuj digoj estas rimarkindaj, tamen, por sia speciala alteco, kiu restis nesuperita ie ajn en la mondo g\u0302is la Finmezepoko."}, {"text_idx": "#000093", "text": "La plej oftaj digspecoj estis tero- au\u0306 rok-plenaj riverdigdigoj kaj masonaj\u0302ogravitodigoj.\nTiuj servis larg\u0302an aron de celoj, kiel ekzemple irigacio, inundokontrolo, riverdistraj\u0302on, grundo-retenon, au\u0306 kombinaj\u0302on de tiuj funkcioj.\nLa impermeabileco de romiaj digoj estis pliigita per la enkonduko da akvorezista hidrau\u0306lika mortero kaj aparte verkcaementicio en la Konkreta Revolucio.\nTiuj materialoj ankau\u0306 permesis ke pli grandaj strukturoj estus konstruitaj, [97] kiel la Lago Homs Digo, eventuale la plej grandan akvobarieron hodiau\u0306, [98] kaj la fortika Harbaqa Dam, kiuj ambau\u0306 konsistas el konkreta kerno."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Romiaj konstruantoj estis la unuaj se temas pri realigi la stabiligan efikon de arkes kaj murapogiloj, kiujn ili integris en siajn digdezajnojn.\nAntau\u0306e nekonataj digspecoj lanc\u0302itaj fare de la romianoj inkludas super-gravitajn digojn, [93] [99]\nmurapogildigoj, [105] kaj plurc\u0302efaj murapogildigoj."}, {"text_idx": "#000096", "text": "La romianoj muritaj gravaj grandurboj kaj urboj en lokoj ili vidis kiel endang\u0302erigitaj, kaj partoj de multaj muroj restas integrigitaj en pli postaj defendoj, kiel en Co\u0301rdoba (dua jarcento a.K.), Chester (tero kaj ligno en la 70'oj p.K., s\u0302tono de c\u0302. 100), kaj Jorko (de 70'oj p.K.).\nStrategiaj muroj trans sincera lando estis multe pli raraj, kaj Hadriana Muro (de 122) kaj la Antonine Wall (de 142, prirezignitaj nur 8 jarojn post kompletigo) estas la plej signifaj ekzemploj, ambau\u0306 sur la pikteca limo."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Sur lian revenon de kampanjoj en Grekio, la generalo Sulla alportis reen kio estas vers\u0302ajne la plej bonkonata elemento de la frua imperia periodo, la mozaiko, ornamado farita de buntaj fritoj de s\u0302tono enigis en cementon.\nTiu kaheliza metodo prenis la imperion de s\u0302tormo en la malfrua unua jarcento kaj la duan jarcenton kaj en la romia hejmo eniris la konatan murpentraj\u0302on en ornamado de plankoj, muroj, kaj kavernoj kun geometriaj kaj bildaj dezajnoj."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Ekzistis du c\u0302efaj teknikoj en greko-romia mozaiko:\nverkvermiculatum uzis malgrandegajn mozaiks\u0302tonojn , tipe kubojn de 4 milimetroj au\u0306 malpli, kaj estis produktitaj en metiejoj en relative malgrandaj paneloj kiuj estis transportitaj al la ejo gluita al iu provizora subteno.\nLa malgrandegaj mozaiks\u0302tonoj permesis tre fajne detalon, kaj aliron al la iluziismo de pentraj\u0302o.\nOfte malgrandaj paneloj nomitaj emblemata estis enigitaj en murojn au\u0306 kiel la kulminaj\u0302oj da pli grandaj planko-mozaikoj en pli kruda laboro.\nLa normala tekniko, aliflanke, estis verko tessellatum , uzante pli grandajn mozaiks\u0302tonojn, kiuj estis metitaj sur ejo.\nEkzistis klara indig\u0302ena itala stilo uzanta nigran sur blanka fono, kio estis sendube pli malmultekostan ol tute kolora laboro."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Specifa g\u0302enro de romia mozaiko akiris la nomon asaroton (greka \"nebalaita planko\").\nG\u0302i reprezentis optikan iluzion de la mang\u0302orestaj\u0302oj de festeno sur la planko de atingodomoj."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Hipokau\u0306sto estis antikva romia sistemo de subetag\u0302a hejtado, uzita por varmigi domojn kun varma aero.\nLa romia arkitekto Vitruvio, skribante koncerne la finon de la unua jarcento a.K., atribuas ilian inventon al Sergius Orata.\nMultaj restaj\u0302oj de romiaj hipokau\u0306stoj pluvivis c\u0302ie en Eu\u0306ropo, okcidenta Azio, kaj norda Afriko.\nLa hipokau\u0306sto estis invento kiu plibonigis la higienon kaj vivkondic\u0302ojn de civitanoj, kaj estis frontulo da moderna centra hejtado."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Hypocausts estis uzita por varmigado de varmaj banoj ( thermae), domoj kaj aliaj konstruaj\u0302oj, c\u0302u publike au\u0306 private.\nLa planko estis levita super la grundo per kolonoj, nomitaj pilaestakoj, kun tavolo da kaheloj, tiam tavolo de betono, tiam alia de kaheloj sur pinto;\nkaj spacoj estis maldekstraj ene de la muroj tiel ke varma aero kaj fumo de la fornego pasus tra tiuj enfermitaj areoj kaj el fumkanaloj en la tegmento, tiel hejtado sed ne poluantaj la internon de la c\u0302ambro."}, {"text_idx": "#000102", "text": "En Siciliaj herniobandag\u0302tegmentoj supozeble ekaperis jam 550 a.K.\nIlia potencialo estis plene realigita en la romia periodo, kiu vidis c\u0302irkau\u0306ligitajn tegmentojn super 30 maltrafoj enhavante la rektangulajn spacojn da monumentaj publikaj konstruaj\u0302oj kiel ekzemple temploj, bazilikoj, kaj pli postaj preg\u0302ejoj.\nTiaj interspacoj estis tri fojojn pli larg\u0302e ol la plej vastaj apogil-kaj-lintelaj tegmentoj kaj nur superitaj per la plej grandaj romiaj kupoloj."}, {"text_idx": "#000103", "text": "La plej granda herniobandag\u0302 tegmento antau\u0306 interspaco da antikva Romo kovris la Aulan Regian (tronsalono) konstruitan por imperiestro Domiciano (81-96 p.K.) sur la Palatina Monteto, Romo.\nLa ligno-herniobandag\u0302tegmento havis larg\u0302on de 31.67 m, iomete superante la postulitan limon de 30 m por romiaj tegmentoj.\nLigtrabherniobandag\u0302oj enkalkulis multe pli grandajn interspacojn ol la pli malnova apogil-kaj-lintela sistemo kaj ec\u0302 konkreta stangsaltado.\nNau\u0306 el la dek plej grandaj rektangulaj spacetoj en romia arkitekturo estis transpontitaj tiun manieron, la nura escepto estanta la ingveno volbis Basilica of Maxentius (Baziliko de Maksencio)."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La helikforma s\u0302tuparo estas speco de s\u0302tuparo kiu, pro sia kompleksa helikforma strukturo, estis enkondukita relative malfrue en arkitekturo.\nKvankam la plej maljunaj ekzemplodatoj reen al la 5-a jarcento a.K., [115] g\u0302i estis nur en la maldormo da la influa dezajno de Trajana Kolono kiu tiu spacs\u0302para nova tipo permanente kaptita tenas en romia arkitekturo."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Krom la triumfaj kolonoj en la imperiaj grandurboj de Romo kaj Konstantinopolo, aliaj specoj de konstruaj\u0302oj kiel ekzemple temploj, thermae, bazilikoj kaj tomboj estis ankau\u0306 agordis kun helikformaj s\u0302tuparoj.\nIlia rimarkinda foresto en la turoj de la Au\u0306reliana Muro indikas ke kvankam uzitaj en mezepokaj kasteloj, ili ankorau\u0306 ne aperis elstare en romia armea ing\u0302enieristiko.\nAntau\u0306 malfrue antikvaj\u0302o, apartaj s\u0302tuparturoj alvenis konstruitaj najbaraj al la c\u0302efkonstruaj\u0302oj, kiel en la Basilica of San Vitale (Baziliko de San Vitale)."}, {"text_idx": "#000106", "text": "La konstruado de helikforma s\u0302tuparo pasis kaj al kristana kaj islama arkitekturo."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Baths of Trajan (Banoj de Trajano) - tiuj estis masivo thermae, banado kaj libertempokomplekso, konstruita en antikva Romo komencanta de 104 p.K. kaj dedic\u0302is dum la Kalends de julio en 109.\nBaths of Diocletian (Banoj de Diokleciano) - en antikva Romo, tiuj estis la plej grandiozaj el la publikaj banejoj (thermae), konstruitaj fare de sinsekvaj imperiestroj\nCuria Hostilia (Senato), en Romo"}, {"text_idx": "#000108", "text": "Alyscamps - tombejo en Arles, Francio, unu el la plej famaj tombejoj de la praa mondo"}, {"text_idx": "#000109", "text": "Romia ing\u0302enieristiko - romianoj estas famaj pro siaj progresintaj ing\u0302enieristik plenumoj, kvankam kelkaj el siaj propraj inventoj estis plibonigoj en pli malnovaj ideoj, konceptoj kaj inventoj."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Traianus - Teknika enketo de romia publiko funkcias\nLog\u0302igo kaj log\u0302ejoj en Romo - rigardo c\u0302e diversaj aspektoj de log\u0302igo en antikva Romo, log\u0302ejoj kaj vilaoj.\nRome Reborn \u2212 Video Tour tra Romio bazita sur cifereca modelo"}, {"text_idx": "#000114", "text": "Arkitekturaj notoj pri la greko-romia mondo"}]