[{"text_idx": "#000001", "text": "Statistikoj regas ekonomion kaj politikon"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Por povi kalkuli kiom da impostoj c\u0302iu civitano devas pagi, la s\u0302tataj au\u0306toritatoj bezonas datumojn pri la enspezoj de la impostopagantoj.\nTio signifas sekve ke la s\u0302tato devas ricevi informojn pri la ekonomio de la lando.\nHistorie tio estis c\u0302efe la agrikultura produktado, la farmistoj devis liveri dekonon de sia rikolto al la terposedantoj, do al la regantoj de la lando.\nSed aldonig\u0302is aliaj impostoj, ekzemple akcizoj kaj doganimpostoj.\nDo la funkciado de la registrado de datumoj kaj la fina kalkulo de la kvantoj kaj nombroj estis esenca bazo por la regado."}, {"text_idx": "#000004", "text": "La hodiau\u0306a s\u0302tato plenumas multe pli da funkcioj.\nG\u0302i zorgas por la civitanoj ke ili c\u0302iuj povu vivi lau\u0306eble bone.\nLa homoj bezonas nutraj\u0302ojn, vestaj\u0302ojn, domojn, instruadon, sanprizorgadon kaj kompreneble ankau\u0306 kulturajn kaj religiajn servojn.\nPrincipe plej multo el tio ja estas organizebla de la propraj entreprenoj de la homoj, sed la s\u0302tato devas zorgi pri la ekvilibro inter la diversaj ekonomiaj kaj sociaj branc\u0302oj.\nLa s\u0302tato estas kvazau\u0306 asekur-instituto se okazas iuj katastrofaj situacioj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tamen dum la unuaj monatoj de pandemio regas ankorau\u0306 sufic\u0302e nebula situacio pri datumoj kaj tial estas malfacile elsuc\u0302i el la jam disponeblaj datumoj la plej tau\u0306gajn rimedojn por kontrau\u0306batali la malsanon.\nUnue elstare montrig\u0302as la alta nombro de mortintoj.\nKaj post analizo oni konstatas ke temas c\u0302efe pri maljunuloj kiuj jam pro antau\u0306aj malsanoj havis malfortan imunsistemon.\nOni ankau\u0306 vidas ke plej multaj mortokazoj aperis en regionoj kun tre malpura aero.\nSed oni ankau\u0306 konstatas ke inter la mortintoj estas ankau\u0306 multaj homoj kiuj estis tropezaj, graskorpecaj."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Sed lau\u0306 la kuro de la tempo la nombroj plialtig\u0302as kaj oni konsideras la c\u0302efajn nombrojn, do la nombro de mortintoj, de enhospitaligitoj kun kaj sen intensa flegado, la nombro de malsanuloj kaj la nombro de infektitoj, lau\u0306 regionoj, distriktoj, komunumoj.\nEl tio oni derivas la necesajn pas\u0302ojn por kontrau\u0306batali la pandemion.\nSed la statistikaj datumoj povas ankau\u0306 indiki konkludojn kiuj estus tro g\u0302enaj por la ekonomio: Ekzemple la kunteksto inter malpura aero kaj nombro de mortintoj povus konduki al drasta limigo de la trafiko de veturiloj kun dizel-motoro, au\u0306 la kunteksto inter tropezo kaj la nombro de mortintoj povus konduki al la limigo de la disponebleco de sukerenhavaj limonadoj kaj de aliaj forte sukerenhavaj produktoj."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Do estas klare ke la konkludoj el statistikoj estas manipuleblaj, se oni simple ne konsideras datumojn kiuj povus g\u0302eni trafitajn sektorojn de la socia kaj ekonomia vivo.\nKaj tia manipulado povas negative influi la klopodojn pri la kontrau\u0306batalo de la pandemio.\nBons\u0302ance jam disponeblas vakcino kontrau\u0306 Kovim-19 kaj tial eblas iom post iom haltigi la pandemion kaj eviti la mortadon pro tiu malsano."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Tiel eblos dau\u0306rigi kun la statistikoj kiel g\u0302is nun, kaj la trafitaj partoj de la ekonomio povas esperi ke ne necesos gravaj s\u0302ang\u0302oj en la sistemo.\nSed nia planedo ne eltenos tion, ni devas bremsi nian energikonsumon el fosiliaj fontoj kaj ni devas haltigi la troproduktadon de multaj eviteblaj produktoj.\nSe oni volas akcepti tion, tiam la statistikoj povas liveri la necesajn informojn por la regado de lando."}]