[{"text_idx": "#000000", "text": "Dum milionoj da jaroj la cerbo adaptis sin al freneza mondo. Por travivi g\u0302i devis rekoni paternojn, agi rapide kaj precize kaj kunlabori kun limigita korpo. Por s\u0302pari energion kaj povi reagi tuj al dang\u0302eroj, g\u0302i do ne provas krei precizan bildon de la mondo ekstere, sed bildon kiu funkcias. Tio sufic\u0302as por kavernulo, sed la cerbo facile trompeblas. Oni povas fari tion per ludi kun lumo, au\u0306 la maniero kiel la okuloj kaj la cerbo prilaboras signalojn. Tia trompo por la sensoj nomig\u0302as iluzio kaj oni renkontas ilin pli ofte ol oni eble s\u0302atus konfesi. Felic\u0302e oni povas lerni de oniaj malfortoj kaj scii kiam oni ne fidu la okulojn."}, {"text_idx": "#000001", "text": "La konekto inter la cerbo kaj la okuloj estas tre komplika. Se oni vidus la mondon tiel, kiel la lumo trairas la okulojn, oni vidus g\u0302in inversite, kvazau\u0306 oni starus sur la manoj. La cerbo tuttempe s\u0302ang\u0302as la bildon kiun oni vidas por igi g\u0302in kiel eble plej logika. Tio signifas ke g\u0302i inversigas la bildon, sed g\u0302i faras multe pli. Oni ekzemple ne vidas konstantajn signalojn, kiel la nazon. Tio okazas kun c\u0302iuj sensoj kaj ankau\u0306 klarigas kial oni ne sentas siajn vestaj\u0302ojn la tutan tagon. Inverse, la cerbo provas ankau\u0306 plenigi la bildon kiam informoj mankas, ekzemple en la blinda makulo (la loko kie la opta nervo forlasas la okulon, kie ne estas sensoc\u0302eloj). La cerbo uzas informojn el la c\u0302irkau\u0306aj\u0302oj por diveni kio povus esti en tiuj lokoj, sed ne c\u0302iam sukcesas."}, {"text_idx": "#000002", "text": "C\u0302i tiu bildo montras kiel la cerbo plenigas la blindan makulon. Se oni kovras la maldekstran okulon per la mano kaj rigardas la krucon maldekstre pli malpli 30cm for de la ekrano, la punkto dekstre malaperos (plej facilas per komputilo). La cerbo plenigas la blindan makulon per la koloro c\u0302irkau\u0306 g\u0302i, kio igas la punkton blanka. Tiu efiko funkcias kun ajna koloro.Kelkfoje la iluzio rekte influas la okulojn, antau\u0306 la interpreto. Tio okazas en la kazo de \u201dpostbildoj\u201d. La okulo havas tri malsamajn specojn da sensoc\u0302elojn, kiuj nomig\u0302as konusaj c\u0302eloj, por detekti kolorojn. C\u0302iuj respondecas pri unu koloro, nome rug\u0302a, verda au\u0306 blua. Per kombini la signalojn de c\u0302iuj specoj de c\u0302eloj, oni povas vidi tutan kolorspektron. La c\u0302eloj tamen ne estas perfektaj. Ili h\u0302emie reagas al lumo kaj bezonas tempon por ripozi."}, {"text_idx": "#000003", "text": "C\u0302i tio estas \u201cMeisje met de parel\u201d, pentrita de Johannes Vermeer. La nura diferenco estas ke la koloroj ne kongruas kun la originalo. C\u0302iuj koloroj estas s\u0302ang\u0302itaj al tiuj rekte trans la kolorcirklo. Rug\u0302a do ig\u0302is cejana, blua ig\u0302is flava kaj tiel plu. Rigardu la bildon dum kelkaj sekundoj sen movi la okulojn kaj poste rigardu helan, blankan fonon. Tiel la originala pentraj\u0302o videblas. Blanka lumo enhavas c\u0302iujn kolorojn, sed kiam la sensoc\u0302eloj por specifa koloro lacig\u0302as, oni vidas nur la kolorojn kiuj restas. Tial oni vidas inversitan bildon.Niaj okuloj povas klarigi multajn iluziojn, sed la plejparto el ili kreig\u0302as en niaj cerboj. La bildoj en onia menso ne estas absolutaj, kiel tiuj kreitaj per digitala kamerao. Oni ne vidas bilderojn kiuj c\u0302iuj havas la saman koloron kaj helecon kiel tiuj en ekrano. Prilabori c\u0302iujn detalojn de bildo kostus multe tro da tempo kaj energio. Por povi rapide kaj efike konkludi, la cerbo ne vidas bilderojn, sed formojn kaj paternojn. G\u0302i plenigas bildojn lau\u0306 tio kion g\u0302i spertis kaj vidis antau\u0306e. Se oni bone komprenas kiel la cerbo funkcias, oni povas trompi g\u0302in. Eblas vidi movojn, kolorojn kaj formojn kiuj ne ekzistas."}, {"text_idx": "#000004", "text": "En c\u0302i tiu iluzio, la kvadrato kun la \u201dB\u201d aspektas pli hela ol tiu kun la \u201dA\u201d, sed g\u0302i ne estas. Se oni rigardas la bildon per komputilo, g\u0302i scias ke la du kvadratoj havas ekzakte la saman koloron, c\u0302ar c\u0302iu bildero estas ekzakte priskribita en la kodo. Kontraste, homoj vidas diferencon, pro tio ke la cerbo ne nur provas vidi la bildon, sed ankau\u0306 kompreni g\u0302in. G\u0302i vidas s\u0302aktabulon kun klara paterno, do g\u0302i povas deveni ke kvadrato B devus esti blanka. G\u0302i vidas ankau\u0306 la ombron de la verda cilindro, kiu igas c\u0302ion malpli hela. La cerbo igas la kvadraton pli hela por ke g\u0302i kongruu kun tio kio oni kutimas vidi, ec\u0302 se tio donas neveran bildon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Klaras ke oni ne povas fidi la cerbon kiam temas pri ombroj. Kvankam tio povas esti amuza ludo, g\u0302i ankau\u0306 povas kau\u0306zi praktikajn problemojn. Specife kiam oni legas mapojn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "C\u0302i tiu bildo, farita per Google Maps, montras strangan strukturon. Al multaj homoj g\u0302i aspektas kiel ampleksa montaro, sed g\u0302i fakte estas parto de la Granda Kanjono en Usono. La fonto de tiu iluzio estas ke la cerbo ne havas sufic\u0302e da indikojn por krei tridimensian bildon de la mapo, kio signifas ke g\u0302i vidas unu el du eblaj intrepretoj. Oni ne povas vidi la sunon, do oni ne scias kie la fonto de la lumo trovig\u0302as. En la c\u0302iutaga vivo, la suno neniam brilas de sube, do la cerbo alkutimig\u0302is al la ideo ke lumo venas de supre. Tio povas krei problemojn sur mapoj, c\u0302ar tie la fonto de la lumo povas esti ie ajn. Aldone, la ombro de valo, kiam la lumo venas el la sudo, aspektas simile al la ombro de monto, kiam la lumo venas el la nordo. C\u0302i tiu mapo montras valon, sed la lumo venas el la sudo, do de sube. Oni pensas ke la lumo venas de la alia flanko kaj misinterpretas la konkavecon de la valo. Por certigi ke homoj ne misinterpretas mapojn, oni ofte aldonas lumfonton permane. Tio plej ofte okazas en la maldekstra supra angulo de la bildo. Tio ja igas la mapo pli bone interpretebla, sed g\u0302i ofte ne estas realisma, c\u0302ar la suno neniam brilas el la nordo kiam oni rigardas lokon norde de la ekvatoro.Kiel la percepto de ombroj montras, konteksto estas tre grava kiam temas pri interpreti bildojn. Tio estas specife vera por la grando de malsamaj objektoj en bildo. Sur ekrano au\u0306 papero, oni ne povas uzi la malsamajn perspektivojn de la okuloj por vidi tridimensie, do la cerbo serc\u0302as aliajn indikojn por diveni kiuj objektoj estas pli proksimaj kaj kiuj estas pli for."}, {"text_idx": "#000007", "text": "En c\u0302i tiu bildo, desegnita de Roger Shepard kaj originale publikigita en ties libro \u201dMind Sights\u201d, La antau\u0306a monstro aspektas malpli granda ol la malantau\u0306a monstro, sed ili fakte estas same grandaj. La maniero per kiu la muroj de la tunelo estas desegnitaj indikas ke la malantau\u0306a monstro estas pli for. La cerbo kombinas la informojn de la perceptita grandeco de la monstroj kaj la divenita distanco kaj konkludas ke g\u0302i do devas esti pli granda ol la antau\u0306a monstro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ankau\u0306 la fama Ebbinghaus-iluzio ludas kun relativa grando. La orang\u0302koloraj diskoj en la bildo estas same grandaj, sed la dekstra aspektas pli granda. Sciencistoj ne konsentas pri la ekzakta kialo malantau\u0306 la iluzio. Povas esti ke la cerbo interpretas grandon lau\u0306 la kontrasto kun c\u0302irkau\u0306aj diskoj, sed ankau\u0306 la distanco inter la orang\u0302kolora kaj la c\u0302irkau\u0306aj grizaj diskoj povas havi gravan rolon. Eksperimentoj ja montris ke universitataj studentoj estas multe pli influataj de la iluzio ol infanoj kiuj ag\u0302as dek au\u0306 malpli. Tio montras ke la kreskita senco por konteksto de la studentoj kau\u0306zas ke ili estas pli severe efikataj de la iluzio."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La plej utila kaj ofte uzata iluzio restas tiu de movig\u0302antaj bildoj. La \u201dstroboskopa efiko\u201d okazas kiam oni rigardas serion de bildoj tre rapide. Kiam oni rigardas, oni mallonge memoras la bildon kiun oni j\u0302us vidis, por pli rapide povi intrepreti la sekvan bildon, sed se la bildoj aperas tre rapidaj, la memoro kaj la bildo miksig\u0302as, kio donas la iluzion de movig\u0302anta bildo. Jam antau\u0306 filmado oni povis doni vivon al fotoj kaj desegnaj\u0302oj tiel pere de zootropo. Tio estas cilindra ujo en kiu oni povas meti paperon kun bildstrio. En la vando de la cilendro estas fendoj tra kiuj oni povas vidi po unu bildo. Tiuj fendoj preventas ke la bildo ig\u0302as svaga per kovri la bildon dum parto de la tempo. Per rapide turni la cilindron, oni povas vidi bildon post bildon, g\u0302is ili kunfandig\u0302as kaj ig\u0302as animacio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Pro evoluoj en la kampo de filmteh\u0302niko, la zootropo perdis sian utilon, sed g\u0302i ankorau\u0306 estas bela por vidi. Modernaj teh\u0302nikoj ja plifaciligis konstrui tridimensiajn zootropojn. Per rapide turni diskon kun etaj plastaj figuroj oni povas kau\u0306zi la saman efikon kiel en la tradicia zootropo. Oni povas uzi fendojn por rigardi la figurojn, sed oni ankau\u0306 povas rapide s\u0302alti kaj mals\u0302alti la lumon, au\u0306 filmi g\u0302in per kamerao. C\u0302i-sube estas bildo de malnova tridimensia zootropo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kompreneble ja estas diferencoj inter filmoj kaj veraj movig\u0302oj. Filmoj havas specifan bildfrekvencon. Tio estas la kvanto da bildoj, kiuj estas montrantaj c\u0302iusekunde. Se oni filmas objektojn kiuj turnig\u0302as same rapide kiel la bildfrekvenco, c\u0302iu punkto de la objekto estas en la sama loko sur c\u0302iu bildo. La rezulto estas ke malgrau\u0306 la rapida movig\u0302o, la objekto aspektas fiksa en la filmo. Tio ofte okazas kun radoj de veturiloj en filmoj. Pro tio ke ili estas tro rapidaj por kapti per normala kamerao, ili s\u0302ajnas malpli rapidaj au\u0306 fiksaj, au\u0306 la direkto lau\u0306 kiu ili turnig\u0302as ig\u0302as inversa. Se nur temas pri rado, tio ne estas problemo, sed kiam io tre rapida estas la celo de la filmo, oni bezonas kameraon kiu povas filmi pli da bildojn c\u0302iusekunde."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Alia problemo kiam oni filmas au\u0306 fotas rapidajn objektojn estas ke la plejparto de kameraoj ne fotas la tutan bildon samtempe. Plej ofte la kamerao unue fotas la supran vicon de bilderoj kaj iras suben, g\u0302is g\u0302i fotis c\u0302iun vicon. Tiusence g\u0302i multe similas al skanilo. Kiam oni fotas ion kio movig\u0302as tre rapide, g\u0302i havas malsaman pozicion kiam la kamerao fotas la supron de la bildo, ol kiam g\u0302i fotas la subon, kio kau\u0306zas strangajn deformojn. Tre bonaj por montri tiun efikon estas helicoj, c\u0302ar ili tre rapide rondiras kaj kau\u0306zas interesan paternon."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Laste, oni ne bezonas kameraon por krei la iluzion de movig\u0302o. Ekzistas multaj ekzemploj de bildoj kiuj trompas la cerbon por s\u0302ajnigi ke ili movig\u0302as. Unu el ili estas la iluzio de la rotaciantaj serpentoj. Tiu c\u0302i iluzio estas ekzemplo de \u201dPeriferia drivo\u201d kaj utiligas kontrastojn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "La bildo c\u0302i tie estis kreita de Akiyoshi Kitaoka. Aspektas kvazau\u0306 la cirkloj, el kiuj el bildo konsistas, movig\u0302as sendepende. Kiam oni vere fokusig\u0302as je unu cirklo, la movig\u0302o c\u0302esas. Nur la plej eta movig\u0302o de la okuloj necesas tamen, por denove ekigi la movig\u0302on. Sciencistoj pensas ke la efiko estas kau\u0306zata de la diferencoj inter la kontrastoj inter la malsamaj koloroj. La nigraj kaj blankaj eroj havas tre akran kontraston, kiu tuj aktivigas specifajn nervojn en la cerbo. La flavaj kaj bluaj partoj havas malpli akran kontraston, kio kreas malpli rapidan respondon en la cerbo. La diferenco inter tiuj du signaloj vekas la nervojn, kiuj respondecas pri movig\u0302o, kio kau\u0306zas la iluzion. Alia grava faktoro estas la diferencoj inter malsamaj partoj de la okulo. Oni povas plej bone distingi detalojn per la centro de la okulo, sed aliaj partoj de la bildo ig\u0302as svagaj kaj kunfandig\u0302as. Tial la bildo c\u0302esas movig\u0302i kiam oni ne movas la okulojn kaj vere fokusig\u0302as."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Finfine la cerbo estas multe pli facile trompebla ol oni pensas, sed tio ne gravas. C\u0302i tiel la cerbo estas plej efika kaj aldone oni povas g\u0302ui la diversajn iluziojn. La plej grava afero por lerni tamen, estas ke ni ne forgesu ke la mondo ne c\u0302iam estas kio g\u0302i s\u0302ajnas."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Por ankau\u0306 trompi la orelojn oni povas malfermi la suban ligilon en sia retumilo kaj s\u0302alti la sonon. La sono kiun oni au\u0306das iom pensigas min pri veturi trajne trans tunelon. La iluzio estas ke la sono s\u0302ajne senc\u0302ese malaltig\u0302as, kvankam tio ne eblas. Por atingi tiun efikon, la sono uzas tre unikan sinsekvon de tonoj kiuj iras suben kiel s\u0302tuparo. Oni au\u0306das multajn s\u0302tuparojn samtempe kiuj c\u0302iuj estas oktavon pli altaj ol la antau\u0306a. Tiel la tonoj ig\u0302as malpli altaj c\u0302iun individuan momenton, sed ne g\u0302enerale. La sono nomig\u0302as la Shepard-tono."}]