[{"text_idx": "#000003", "text": "Orienta skandinavo Kontinenta skandinavoLa dana"}, {"text_idx": "#000006", "text": "La dana / \u02c8 d e\u026a n \u1d7b \u0283 / ( au\u0306skultu )( dansk prononcite [\u02c8dan\u02c0s\u0261] ( au\u0306skultu );\ndanskido, [\u02c8dan\u02c0s\u0261 \u02c8sb\u0281\u0254w\u02c0] ) Nord g\u0302ermana lingvo parolita fare de proksimume ses milionoj da homoj, c\u0302efe en Danio kaj en la regiono de Sudslesvigo en norda Germanio, kie g\u0302i havas minoritatlingvan statuson estas.\nEkzistas ankau\u0306 negravaj danlingvaj komunumoj en Norvegio, Svedio, Hispanio, Usono, Kanado, Brazilo kaj Argentino.\nPro enmigrado kaj lingvoanstatau\u0306ado en urbaj areoj, proksimume 15-20% de la log\u0302antaro de Gronlando parolas la danan kiel sia hejma lingvo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Kune kun la alia nordg\u0302ermana lingvaro, la dana estas posteulo de la norena lingvo, la komuna lingvo de la g\u0302ermanaj homoj kiuj vivis en Skandinavio dum la Vikingo-Epoko.\nDana, kune kun la sveda, venas de la Orient norena dialektogrupo, dum la Middle Norwegian lingvo antau\u0306 la influo de la dana kaj Norwegian Bokma\u030al estas klasifikita kiel Okcidenta norenulo kune kun feroa kaj islanda.\nPli lastatempa klasifiko bazita sur reciproka kompreneblo apartigas modernan parolitan danon, la norvegan kaj la svedan kiel Mainland Scandinavian dum islande kaj feroa estas klasifikitaj kiel Insular Scandinavian."}, {"text_idx": "#000008", "text": "G\u0302is la 16-a jarcento, la dana estis kontinuumo de dialektoj parolitaj de Schleswig g\u0302is Skanio kun neniu norma diverseco- au\u0306 literumo konvencioj.\nKun la Reformacio kaj la enkonduko de printado, normlingvo estis evoluigita kiu estis bazita sur la klera kopenhaga dialekto.\nG\u0302i disvastig\u0302is tra uzo en la eduka sistemo kaj administracio kvankam germana kaj la latina dau\u0306re estis la plej gravaj skribaj lingvoj bone en la 17-a jarcenton.\nSekvante la perdon de teritorio al Germanio kaj Svedio, naciistmovado adoptis la lingvon kiel signon de dana identeco, kaj la lingvo spertis fortan ekmultig\u0302on en uzo kaj popularecon kun gravaj verkoj de literaturo produktita en la 18-a kaj 19-a jarcentoj.\nHodiau\u0306, tradiciaj danaj dialektoj preskau\u0306 malaperis, kvankam ekzistas regionaj variaj\u0302oj de la normlingvo.\nLa c\u0302efdiferencoj en lingvo estas inter generacioj, kun junullingvo estas precipe noviga."}, {"text_idx": "#000009", "text": "La dana havas tre grandan vokalstokregistron konsistantan el 27 foneme karakterizaj\nvokaloj, [4] kaj g\u0302ia prozodio estas karakterizita per la karakteriza fenomen st\u00f8d , speco de laringa fonigotipo.\nPro la multaj elparolo diferencoj kiuj metis apartan danon de it'oj najbaraj lingvoj, precipe la vokaloj, malfacila prozodio kaj \"malforte\" prononcis konsonantoj, estas foje konsiderite kiel malfacila lingvo lerni kaj kompreni, [5] kaj ekzistas iu indico ke malgrandaj infanoj estas pli malrapidaj akiri la fonologiajn distingojn de la dana.\nLa gramatiko estas modere inflektive kun fortaj (neregula) kaj malfortaj (regulaj) konjugacioj kaj klinadoj.\nSubstantivoj kaj demonstrativoj distingas oftan kaj neu\u0306tralan sekson.\nKiel en la angla, la dana nur havas restojn de iama kazosistemo, precipe en la pronomoj, kaj g\u0302i perdis c\u0302iun personmarkadon sur verboj.\nG\u0302ia sintakso estas V2, kun la finhava verbo c\u0302iam okupas la duan fendeton en la frazo."}, {"text_idx": "#000012", "text": "La dana estas g\u0302ermana lingvo de la Nord g\u0302ermana branc\u0302o.\nAliaj nomoj por tiu grupo estas la nordiaj au\u0306 skandinavaj lingvoj.\nKune kun la sveda, la dana descendas de la orientaj dialektoj de la norena lingvo;\nLa dana kaj la sveda ankau\u0306 estas klasifikitaj kiel Orienta skandinavo au\u0306 orientnordiaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Skandinavaj lingvoj ofte estas konsideritaj dialekta kontinuumo, kie ekzistas neniuj akraj limoj inter la malsamaj vulgaraj lingvoj."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Kiel la norvega kaj la sveda, la dana estis signife influita per la platgermana en la Mezepoko, kaj estis influita per la angla ekde la turno de la 20-a jarcento."}, {"text_idx": "#000015", "text": "La dana mem povas esti dividita en tri c\u0302efajn dialektareojn: okcidentdana (jutlanda), Insular Danish (inkluzive de la Norma diverseco), kaj orientdana (inkluzive de bornholma kaj skania).\nSub la vido ke skandinavo estas dialekta kontinuumo, orientdana povas esti konsiderita peranto inter la dana kaj la sveda, dum skaniano povas esti konsiderita Swedified East Danish-dialekto, kaj Bornholmsk estas g\u0302ia plej proksima parenco."}, {"text_idx": "#000016", "text": "La dana estas plejparte reciproke komprenebla kun la norvega kaj la sveda.\nScipovaj parolantoj de iuj da la tri lingvoj ofte povas kompreni la aliajn sufic\u0302e bone, kvankam studoj montris ke parolantoj de la norvega g\u0302enerale komprenas kaj la danan kaj la sveda multe pli bone ol svedoj au\u0306 danoj komprenas unu la alian.\nKaj svedoj kaj danoj ankau\u0306 komprenas la norvegan pli bone ol ili komprenas c\u0302iun alies lingvoj.\nLa kialo kiun la norvega okupas al meza pozicio lau\u0306 kompreneblo estas pro sia komuna limo kie Svedio rezultigas simileco elparolon, kombinitan kun la longa tradicio de havado de la dana kiel skriba lingvo kiu kondukis al similecoj en vortprovizo.\nInter pli junaj danoj, kopenhaganoj estas pli malbonaj c\u0302e komprenado de la sveda ol danoj de la provincoj, kaj g\u0302enerale pli junaj danoj estas ne kiel bonaj c\u0302e komprenado de la najbaraj lingvoj kiel estas norvegaj kaj svedaj jnuloj."}, {"text_idx": "#000017", "text": "( Lernu kiel kaj kiam por forigi tiun s\u0302ablonmesag\u0302on) Do\u0328nsk-tunga"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ekde la 8-a jarcento, la komuna g\u0302ermana lingvo de Skandinavio, la pranordia, spertis kelkajn s\u0302ang\u0302ojn kaj evoluis en la norenan lingvon.\nTiu lingvo estis g\u0302enerale nomita la \"Danish lango\" ( Do\u0328nsk tunga), au\u0306 \"Norse lingvo\" ( Norr\u0153nt ma\u0301l).\nNorenulo estis skribita en la runaj alfabetoj, unue kun la pli ag\u0302a futark kaj de la 9-a jarcento kun la pli juna futark."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Tra dana konkero, Ag\u0302a Orienta Norenulo siatempe estis vaste parolita en la nordorientaj distriktoj de Anglio.\nMultaj vortoj derivitaj de norenulo, kiel ekzemple \"pordego\" ( gade ) por strato, dau\u0306re pluvivas en Yorkshire, la Orientaj internlandoj kaj East Anglia, partoj de orienta Anglio koloniigita fare de danaj vikingoj.\nLa grandurbo de Jorko iam estis la vikingsetlejo de Jorvik.\nPluraj aliaj anglaj vortoj venas de Ag\u0302a Orienta Norenulo, ekzemple \"estas\" ( eh ), \"tranc\u0302ilo\" ( kniv ), \"edzo\" ( husbond ), kaj \"ovo\" ( \u00e6g ).\nLa sufikso\" for\" por \"urbo\" estas ofta modloknomoj en Yorkshire kaj la orientaj Midland, ekzemple Selby, Whitby, Derbio kaj Grimsby.\nLa vorto \"rivervalo\" kun la signifo valo estas ofta en Yorkshire kaj Derbyshire-loknomoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "En la mezepoka periodo la dana eliris kiel aparta lingvo el la sveda.\nLa c\u0302efa skriba lingvo estis la latina, kaj la malmultaj dan-lingvaj tekstoj konservitaj de tiu periodo estas skribaj en la latina alfabeto, kvankam la runaj alfabetoj s\u0302ajnas esti restadinta en populara uzokutimo en kelkaj lokoj.\nLa c\u0302eftekstospecoj skribitaj en tiu periodo estas leg\u0302oj, kiuj estis formulitaj en la vulgara lingvo por esti alireblaj ankau\u0306 al tiuj kiuj ne estis latinato.\nLa Jutlanda Juro kaj Skania Leg\u0302o estis verkitaj en vulgara dano en la frua 13-a jarcento.\nKomencig\u0302ante en 1350 la dana komencis esti utiligita kiel lingvo de administracio kaj novaj specoj de literaturo komencis esti skribitaj en la lingvo, kiel ekzemple reg\u0302aj leteroj kaj testamentoj.\nLa ortografio en tiu periodo ne estis normigita nek la parola lingvo estis, kaj la regionaj leg\u0302oj elmontras la dialektajn diferencojn inter la regionoj en kiuj ili estis skribitaj."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Dum tiu periodo la dana estis en kontakto kun la platgermana, kaj multaj platgermanaj pruntoj estis lanc\u0302itaj en tiu periodo.\nKun la Reformacio en 1536, la dana ankau\u0306 ig\u0302is la lingvo de religio, kiu ekfunkciigis novan intereson en utiligi la danan kiel librolingvon.\nEstas ankau\u0306 en tiu periodo ke la dana komencas akcepti la lingvajn trajtojn kiuj diferencigas g\u0302in de la sveda kaj la norvega, kiel ekzemple la st\u00f8d la esprimadon de multaj plozivoj, kaj la malfortigon de multaj finaj vokaloj g\u0302is /e/."}, {"text_idx": "#000023", "text": "La unua presita libro en la dana originas de 1495, la \" Rimkr\u00f8niken \" (Rimada Kroniko), historiolibro rakontis en rimitaj versoj.\nLa unua kompleta traduko de la Biblio en la dana, la Biblio de Kristana II tradukita fare de Christiern Pedersen estis publikigita en 1550.\nLa ortografiaj elektoj de Pedersen metis la faktan normon por posta skribo en la dana."}, {"text_idx": "#000025", "text": "La orientdanaj provincoj estis perditaj al Svedio post la Treaty of Bro\u0308msebro (Traktato de Bro\u0308msebro) post kiu ili estis iom post iom Swedified;\nekzakte c\u0302ar Norvegio estis sag\u0302e distranc\u0302ita de Danio, begininig ankau\u0306 lau\u0306pas\u0302a fino de dana influo sur la norvega (influo tra la komuna skriba normlingvo restis).\nKun la enkonduko de absolutismo en 1660, la dana s\u0302tato estis plu integra, kaj la lingvo de la kancelario, Zealandic-diverseco kun germana kaj franca influo, ig\u0302is la reale oficiala normlingvo, precipe skribe - tio estis la origina tielnomita rigsdansk (\"La dana de la sfero\").\nAnkau\u0306 komencig\u0302anta en la meza 18-a jarcento, la skarre-r, la uvula R sono ( [\u0281]), komencis disvastig\u0302i tra Danio, vers\u0302ajne tra influo de parizfranca kaj germana.\nG\u0302i influis c\u0302iujn la areoj kie la dana estis influa, inkluzive de c\u0302io el Danio, Suda Svedio kaj marborda suda Norvegio."}, {"text_idx": "#000026", "text": "En la 18-a-jarcenta dana filologio estis avancita fare de Rasmus Rask, kiu iniciatis la disciplinojn de relativa kaj historio de lingvo kaj skribis la unuan anglalingvan gramatikon de la dana.\nLiteratura dano prosperis kun la verkoj de Ludvig Holberg, kies ludoj kaj historiaj kaj sciencaj verkoj amorigis la fundamenton por la dana literatura kanono.\nKun la dana koloniigo da Gronlando de Hans Egede, la dana ig\u0302is la administra kaj religia lingvo tie, dum Islando kaj Feroaj Insuloj havis la statuson de danaj kolonioj kun la dana kiel oficiala lingvo supren g\u0302is la meza 20-a jarcento."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Sekvante la perdon de Schleswig g\u0302is Germanio, akra enfluo de germanaj parolantoj proponita en la areon, poste plimultante ol la danaj parolantoj.\nLa politika perdo de teritorio ekfunkciigis periodon de intensa naciismo en Danio, koincidante kun la tielnomita \" Glora periodo \" de dana kulturo.\nVerkintoj kiel ekzemple N.F.S. Grundtvig emfazis la rolon de lingvo en kreado de nacia havaj\u0302o.\nKelkaj el la plej amitaj dan-lingvaj verkintoj da tiu periodo estas ekzisteca filozofo S\u00f8ren Kierkegaard kaj produktiva fabel verkinto Hans Christian Andersen.\nLa influo de populara literatura rolo modeligas, kune kun pliigitaj postuloj de eduko multon por fortigis la danan lingvon, kaj ankau\u0306 komencis periodon de homogenigo, per kio la kopenhaga normlingvo iom post iom delokigis la regionajn popollingvolingvojn.\nPost la s\u0302lesviga referendumo en 1920 kelkaj danoj restis kiel malplimulto ene de germanaj teritorioj.\nC\u0302ie en la 19-a Jarcento-Danoj elmigris, establante malgrandajn elmigrantkomunumojn en la Amerikoj, precipe en Usono, Kanado, kaj Argentino kie memoro kaj iu uzo de dana hodiau\u0306 restas."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Post la okupo de Danio de Germanio en 2-a Mondmilito, la ortografioreformo (1948) faligis la germanan influitan regulon de kapitaligado de substantivoj, kaj lanc\u0302is la literon A\u030a/A\u030a.\nTri 20-an jarcenton danaj verkintoj farig\u0302is nobelpremio premiitoj en Literaturo:\nKarl Gjellerup kaj Henrik Pontoppidan (komunaj ricevantoj en 1917) kaj Johannes V. Jensen (aljug\u0302ita 1944)."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kun la ekskluziva uzo de rigsdansk, la Alta Copenhagenian Normo, en nacia dissendado, la tradiciaj dialektoj venis sub pliigitan premon.\nEn la 20-a jarcento ili preskau\u0306 malaperis, kaj la normlingvo etendis c\u0302ie en la lando.\nNegrava regiona elparolo vario de la normlingvo, foje nomita regionsprog (\"regionaj lingvoj\") restas, kaj estas en kelkaj kazoj decidaj.\nHodiau\u0306 la plej gravaj specoj de La normdana estas High Copenhagenian, asociita kun maljunaj, bonhavaj kaj altedukitaj homoj de la c\u0302efurbo, kaj malalt-Copenhagenian tradicie asociite kun la laborista klaso, sed hodiau\u0306 adoptite kiel la prestig\u0302diverseco de la pli junaj generacioj.\nAnkau\u0306 en la 21-a jarcento la influo de enmigrado havis lingvajn sekvojn, kiel ekzemple la apero de tielnomita multietnolekt en la urbaj areoj, enmigrinta dana diverseco (ankau\u0306 scianta kiel Perkerdansk), kombinante elementojn de malsamaj enmigrintlingvoj kiel ekzemple la araba, turko kaj la kurda, same kiel anglan kaj danan."}, {"text_idx": "#000030", "text": "La dana estas la nacia lingvo de Danio kaj unu el du oficialaj lingvoj de Feroaj Insuloj (kune kun feroa).\nG\u0302is 2009, g\u0302i ankau\u0306 estis unu el du oficialaj lingvoj de Gronlando (kune kun gronlanda).\nLa dana estas vaste parolita en Gronlando nun kiel lingua franca, kaj nekonata parto de la denaska gronlanda populacio havas la danan kiel ilia gepatra lingvo;\ngranda procento de la denaska gronlanda populacio parolas la danan kiel dua lingvo ekde sia enkonduko en la edukan sistemon kiel deviga lingvo en 1928.\nLa dana estis oficiala lingvo en Islando g\u0302is 1944, sed hodiau\u0306 estas dau\u0306re vaste uzita kaj estas deviga temo en lernejo instruita kiel sekunda fremdlingvo post la angla."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Krome, ekzistas videbla komunumo de danaj parolantoj en Sudslesvigo, la parto de Germanio limanta Danion, kie g\u0302i estas oficiale agnoskita regiona lingvo, ekzakte kiam la germana estas norde de la limo.\nKrome, la dana estas unu el la oficialaj lingvoj de la Eu\u0306ropa Unio kaj unu el la laborlingvoj de la Nordlanda Konsilistaro.\nSub la Nordia Lingvo-Kongreso, danlingvaj civitanoj de la nordiaj landoj havas la s\u0302ancon uzi sian gepatran lingvon dum interagado kun oficialaj korpoj en aliaj nordiaj landoj sen esti respondecaj por iu interpreto- au\u0306 traduko kostoj."}, {"text_idx": "#000032", "text": "La pli g\u0302eneraligita de la du specoj de norvego, Bokma\u030al, estas tre proksima al la dana, c\u0302ar la normdana estis utiligita kiel la reale administra lingvo g\u0302is 1814.\nBokma\u030al estas bazita sur la dana male al la alia diverseco de norvego, Nynorsk, kiu estas bazita sur la norvegaj dialektoj, kun Old Norwegian kiel grava referencpunkto."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Ekzistas neniu leg\u0302o kondic\u0302anta oficialan lingvon por Danio, igante la danan la fakta lingvo nur.\nLa Kodo de Burg\u0302a Proceduro faras, aliflanke, meti malsupren la danan kiel la jura lingvo.\nEkde 1997 au\u0306toritatoj estis devon observi la oficialan literumon per la Ortografio-Juro.\nEn la 21-a jarcento ekzistas diskutoj koncerne kreado de lingvoleg\u0302o kiu farus danan la oficialan lingvon de Danio."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Norma dano ( rigsdansk) estas la lingvo surbaze de dialektoj parolitaj en kaj c\u0302irkau\u0306 la c\u0302efurbo, kopenhaga.\nMale al la sveda kaj la norvega, la dana ne havas pli ol unu regionan paroladnormon.\nPli ol 25% de c\u0302iuj danaj parolantoj vivas en la metropolitena areo de la c\u0302efurbo, kaj la plej multaj registaragentejoj, institucioj, kaj gravaj entreprenoj dau\u0306rigas siajn c\u0302efajn oficojn en Kopenhago, io kiu rezultigis tre homogenan nacian paroladnormon."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Danaj dialektoj povas esti dividitaj en la tradiciajn dialektojn, kiuj devias de moderna La normdana en kaj fonologio kaj gramatiko, kaj la danaj akc\u0302entoj au\u0306 regionaj lingvoj, kiuj estas lokaj specoj de la normlingvo distingita plejparte fare de elparolo kaj loka vortprovizkoloraj de tradiciaj dialektoj.\nTradiciaj dialektoj nun estas plejparte formortintaj en Danio, kun nur la plej maljunaj generacioj dau\u0306re parolante ilin."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Danaj tradiciaj dialektoj estas dividitaj en tri c\u0302efajn dialektareojn:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Insular Danish ( \u00f8ma\u030al), inkluzive de dialektoj de la danaj insuloj de Zelando, Fueno, Lolland, Falster, kaj M\u00f8n [32]\nJutlanda ( jisk), plu dividita en Norda, orientan, okcidentan kaj sudjutlandan [33]\nBornholma ( bornholmsk) la dialekto de la insulo Bornholm [34]"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Jutlandic estas plu dividita en sudjutlandan kaj Northern Jutlandic, kun Northern Jutlandic subdividita en Nord jutlanda kaj okcidentjutlanda.\nInsula dano estas dividita en Zelandon, Fuenon, M\u00f8n kaj Lolland-Falster-dialektareojn - c\u0302iu kun aldona interna vario.\nLa esprimo Eastern Danish [35] estas foje uzita por bornholma, sed inkluzive de la dialektoj de Skanio (precipe en historia kunteksto).\nJutlanda dialekto, Insular Danish kaj bornholma.\nBornholma estas la nura orienta dana dialekto parolita en Danio, c\u0302ar la aliaj orientaj danaj dialektoj estis parolitaj en lokoj ceditaj al Svedio kaj poste su\u0306edifieita."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Tradiciaj dialektoj devias kaj en fonologio, gramatiko kaj vortprovizo de la normdana.\nFonologie, unu el la plej diagnozaj diferencoj estas la c\u0302eesto au\u0306 foresto de st\u00f8d.\nEkzistas kvar c\u0302efaj regionaj variaj\u0302oj por la realigo de st\u00f8d: En Southeastern Jutlandic, Plej suda Fueno, Southern Langeland kaj \u00c6r\u00f8, ekzistas neniu st\u00f8d sed anstatau\u0306e tonaltakc\u0302ento.\nsude de linio ( dane:\n\"The St\u00f8d border (La St\u00f8d-limo)\") ekzamenante centran Sudjutlandon, transiri Suda Fueno kaj centran Langeland kaj norde de Lolland-Falster, M\u00f8n, Suda Zelando kaj Bornholm ekzistas nek st\u00f8d nek tonaltakc\u0302ento.\nEn la plej granda parto de Jutlando kaj sur Zelando ekzistas st\u00f8d, kaj en Zealandic-tradiciaj dialektoj kaj regiona lingvo ekzistas ofte pli da st\u00f8d okazoj ol en la normlingvo.\nEn Zelando la st\u00f8d linio disigas Suda Zelando (sen st\u00f8d), areo kiuj kutimis esti rekte sub la krono, de la resto de la Insulo kiu kutimis esti la posedaj\u0302o de diversaj noblaj biendomoj."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Gramatike, dialekte signifa trajto estas la nombro da genroj.\nNorma dano havas du seksojn kaj la definitiva formo de substantivoj estas formita per la uzo de sufiksoj, dum okcidenta Jutlandic havas nur unu sekson kaj la definitiva formo de substantivoj utiligas artikolon antau\u0306 la substantivo mem, en la sama modo kiel Okcident g\u0302ermanajn lingvojn.\nLa bornholma dialekto konservis al tiu tago multajn arkaikajn ecojn, kiel ekzemple distingo inter tri genroj.\nInsulaj danaj tradiciaj dialektoj ankau\u0306 konservis tri genrojn.\nDe 1900 zelandaj insulaj dialektoj estis reduktita al du seksoj sub influo de la normlingvo, sed aliaj Insulaj specoj, kiel ekzemple fuena dialekto havis ne.\nKrom uzado de tri seksoj, la malnova Insula au\u0306 fuena dialekto, povis ankau\u0306 uzi personajn pronomojn (kiel li kaj s\u0302i) en certaj kazoj, precipe rilatante al bestoj.\nKlasika ekzemplo en tradicia fuena dialekto estas la frazo: \"Katti, HAN-fa\u030ar unger\", lau\u0306litere La kato, li havas katidojn, c\u0302ar kato estas virgenra substantivo, kaj tiel estas referitaj kiel HAN (li), ec\u0302 se g\u0302i estas ina kato."}, {"text_idx": "#000041", "text": "La sonsistemo de la dana estas nekutima inter la lingvoj de la mondo, precipe en sia granda vokalstokregistro kaj en la nekutima prozodio.\nEn neformala au\u0306 rapida parolado la lingvo estas ema g\u0302is konsiderinda redukto de senstresaj silaboj, kreante multajn vokal pli malmulte silaboj kun silabaj konsonantoj, same kiel redukto de finaj konsonantoj.\nKrome, la prozodio de la lingvo ne inkluzivas multajn indicojn pri la frazarang\u0302o, male al multaj aliaj lingvoj, farante relative pli malfacila segmenti la vortotorenton en siajn konsistigajn elementojn.\nTiuj faktoroj prenitaj kune igas danan elparolon malfacila majstri por lernantoj, kaj ekzistas ec\u0302 indikoj ke danaj infanoj prenas iomete pli longe en lernado segmenti paroladon en frua infanag\u0302o."}, {"text_idx": "#000043", "text": "La kongrua stokregistro estas relative simpla.\nBasb\u00f8l (2005: 73) distingas 16 ne-silabajn kongruajn fonemojn en la dana."}, {"text_idx": "#000045", "text": "[\u028b, \u00f0] ofte havas iometan frikadon, sed estas kutime okulfrapaj kiel aproksimant.\nLa dana [\u00f0] devias de la simila sono en la angla kaj islanda, en tio g\u0302i ne estas dentala frikativo sed alveolara aproksimant kiuj sonoj s\u0302atas kaj estas ofte konfuzita kun [l] (au\u0306 [\u026e]) fare de dualingvaj lernantoj."}, {"text_idx": "#000048", "text": "La dana estas karakterizita per prozodia trajto nomita st\u00f8d (s\u0302altita.\nTio estas formo de laringigo au\u0306 knaranta voc\u0302o.\nKelkaj fontoj priskribis g\u0302in kiel glotan halton, sed tio estas tre malofta realigo, kaj hodiau\u0306 fonetikistoj konsideras g\u0302in fonigotipo au\u0306 prozodian fenomenon.\nG\u0302i havas foneman statuson, c\u0302ar g\u0302i funkcias kiel la sola karakteriza kvalito de vortoj kun malsamaj signifoj en minimumaj paroj kiel ekzemple b\u00f8nder (\"kamparanoj\") kun st\u00f8d, kontrau\u0306 b\u00f8ner (\"faboj\") sen st\u00f8d.\nLa distribuado de st\u00f8d en la vortprovizo estas rilatita al la distribuado de la komunaj skandinavaj tonaltakc\u0302entoj trovitaj en la plej multaj dialektoj de la norvega kaj la sveda."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Norma dano havas du nominalajn seksojn:\nla komungemrp ekestis kiel la historiaj virinecaj kaj viraj seksoj kunfandis en ununuran kategorion.\nKelkaj tradiciaj dialektoj retenas tridirektan seksoodistingon, inter virsekso, virineca kaj neu\u0306tra, kaj kelkaj dialektoj de Jutlando havas viran/virinecan kontraston.\nDum la plimulto de danaj substantivoj (c\u0302. 75%) havas la komungemrp, kaj neu\u0306tra estas ofte uzita por senvivaj objektoj, la seksoj de substantivoj ne estas g\u0302enerale antau\u0306videblaj kaj devas en la plej multaj kazoj esti parkerigitaj.\nLa sekso de substantivo determinas la formon de adjektivoj kiuj modifas g\u0302in, kaj la formon de la definitivaj sufiksoj."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Certeco estas markita per du reciproke ekskluzivaj artikoloj, preposeita protesta artikolo kiu okazas kun substantivoj kiuj estas modifitaj per adjektivo au\u0306 postposeita enklita.\nNeu\u0306traj substantivoj prenas la clitan - et, kaj en komungemrp-substantivoj prenas -.\nSenfinaj substantivoj prenas la artikolojn en (komungemrp) au\u0306 et (neu\u0306trajn).\nTial, la komungemrp-substantivo en mand \"viro\" (senfina) havas la definitivan formvirneston \"la viro\", dum la neu\u0306tra substantivo et HUS \"domo\" (senfina) havas la definitivan formon, \"la domon\" (definitivan) huset."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Jeg sa\u030a det store hus[55]"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Multnombro definitiva finig\u0302anta estas - (e) ne (ekz. drenge \"knaboj> drengeno \"la knaboj\" kaj piger \"knabinoj\"> porkmaraglo- \"la knabinoj\"), kaj substantivoj finig\u0302antaj en - antau\u0306 perdu la lasta - e antau\u0306 aldonado (la ne sufikso ekz. danskere \"danoj\" danoj\").\nKiam la substantivo estas modifita per adjektivo, la certeco estas markita per la difinita artikolnesto (ofta) au\u0306 det (neu\u0306tra) kaj la definitiva/plurala formo de la adjektivo:\nnestbutikmand \"la granda viro\", detbutik-HUS \"la granda domo\"."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Ekzistas tri malsamaj specoj de regulaj pluraloj: klaso 1 formas multnombron kun la sufikso - eh (senfina) kaj - maraglon (definitivan), klason 2 kun la sufikso - e (senfina) kaj - eno (definitiva.\n, kaj klaso 3 prenas neniun sufikson por multnombra senfina formularo kaj - eno por multnombro definitiva."}, {"text_idx": "#000060", "text": "La plej multaj neregulaj substantivoj prenas vokals\u0302ang\u0302igpluralon (kun s\u0302ang\u0302o en la tigvokalo), au\u0306 kombinas vokals\u0302ang\u0302igtigo-s\u0302ang\u0302on kun la sufikso, kaj kelkaj havas unikajn pluralajn formojn.\nUnikaj formoj povas esti hereditaj (ekz. multnombro de \u00f8je \"okulo\", kio estas la malnova duobla form\u00f8jne), au\u0306 por pruntvortoj ili povas esti pruntitaj de la helpdona lingvo (ekz. la vorto konto- \"konto\" kiu estas pruntita de la itala kaj uzas la italan viran pluralforman konti \"klarigas\")."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Posedemaj frazoj estas formitaj kun la enklita - s, la domo de ekzemple min.-FAR-HUS \"mia patro\" kie la substantivo longe portas la posesivon enklita.\nTio estas tamen ne kazo de genitivmarkado, c\u0302ar koncerne pli longan substantivon vortumas la - s-atas\u0302eojn al la lasta vorto en la frazo, kiuj ne devas esti la c\u0302ef-substantivo au\u0306 ec\u0302 substantivo entute.\nEkzemple, la frazoj kongen af Danmark's bolsjefabrik \"la reg\u0302o da la bombonfabriko de Danio\", au\u0306 det er pigen Uffe bor sammen meds datter \"kiu estas la filino de la knabino kiu Uffe-vivoj kun\", kie la enklitaj atas\u0302eoj al senhelpa prepozicio."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Kiel la angla faras, la dana pronoma sistemo retenas distingon inter subjektiva kaj prepozitivo.\nLa subjektiva kazformularo da pronomoj estas uzita kiam pronomoj okazas kiel gramatika subjekto de frazo, kaj oblikvaj formoj estas uzitaj por c\u0302iuj ne-subjektivaj okazoj inkluzive de akuzativo, dativo, predikativaj, relativaj kaj aliaj specoj de konstruoj.\nInter la tria persono singularaj pronomoj ankau\u0306 distingas kaj vigligas virajn ( HAN \"li\"), vigligas virinecaj ( huno \"s\u0302i\") formojn, same kiel senvivan neu\u0306tran ( det \"g\u0302i\") kaj senvivan komungemrp ( nesto \"g\u0302i\") [63]"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Posedaj pronomoj havas sendependajn kaj adjektivajn formojn.\nLa adjektiva formo tuj estas uzita antau\u0306ante la obseditan substantivon ( det eh min.ordono \"g\u0302i estas mia c\u0302evalo\"), dum la sendependa poseda pronomo estas uzita modloko de la obsedita substantivo ( nesto eh min. \"g\u0302i estas mino\").\nEn la tria persono eksterordinara peko estas uzita kiam la posedanto ankau\u0306 estas la subjekto de la frazo, dum HAN (\"lia\"), kokind-minora (s\u0302ia) kaj nestoj /det'oj \"g\u0302ia\" estas uzitaj kiam la posedanto estas diferenca de la gramatika temo."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Li prenis sian c\u0302apelon (ies alies c\u0302apelo)"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Kiel c\u0302iuj g\u0302ermanaj lingvoj, dana-formularoj kunmetas substantivojn.\nTiuj estas reprezentitaj en dana ortografio kiel unu vorto, kiel en kvindeha\u030andboldlandsholdet, \"la ina nacia handbala teamo\".\nEn kelkaj kazoj, substantivoj estas akompanitaj kun ekstra s, originale posedema en funkcio, kiel landsmand (de tero, \"lando\", kaj mand, \"viro\", kun la signifo \"samlandano\"), sed landmand (de samaj radikoj, kun la signifo \"farmisto\").\nKelkaj vortoj estas akompanitaj kun ekstra e, kiel g\u00e6stebog (de g\u00e6st kaj marc\u0302o, kun la signifo \"gastlibro\")."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Danaj verboj estas morfologie simplaj, markante tre malmultajn gramatikajn kategoriojn.\nIli ne markas personon au\u0306 nombron da subjekto, kvankam la markado da pluralsubjektoj dau\u0306re estis utiligita skribe tiel malfrue kiel la 19-a jarcento.\nVerboj havas pasintecon, ne-pasinteco- kaj infinitivoformularon, pasintecon kaj anto-participformularojn, kaj pasivaj\u0302on, kaj imperativon."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Verboj povas esti dividitaj en du c\u0302efajn klasojn, la fortajn /neregulajn verbojn kaj la regulajn/ malfortajn verbojn.\nLa regulaj verboj ankau\u0306 estas dividitaj en du klasojn, tiuj kiuj prenas la pasintan sufikson - teo kaj tiujn kiuj prenas la sufikson - Ede."}, {"text_idx": "#000069", "text": "La infinitivo c\u0302iam finig\u0302as en vokalo, kutime - e (prononcita [\u0259]), infinitivoformularoj estas antau\u0306itaj per la artikolo c\u0302e (prononcite [\u0252]).\nLa ne-pasinta au\u0306 nuntempo prenas la sufikson - r, krom kelkaj fortaj verboj kiuj havas neregulajn ne-pasintajn formojn.\nLa pasinta formo ne nepre markas pasintecon, sed ankau\u0306 nefaktecon au\u0306 kondic\u0302econ, kaj la ne-pasinteco havas multajn uzojn krom nuntempa temporeferenco."}, {"text_idx": "#000070", "text": "La anto-participo finig\u0302as en - ende (ekz. l\u00f8bende \"kuranta\"), kaj la perfektiva participo finig\u0302as en - et (ekz. l\u00f8bet \"kuro\"), - t (ekz. k\u00f8bt \"ac\u0302etis\").\nKromaj sintezaj tempoj estas konstruitaj kun helpverboj (ekz. c\u0302e v\u00e6re \"por esti\" kaj c\u0302e havi \"havi\") kaj participaj formoj:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Imperativhumoro estas formita de la infinitivo forigante la finan schwa-vokalon:"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Dana baza konsistiga ordo en simplaj frazoj kun kaj subjekto kaj objekto estas Subjekto-verbo-objekto.\nTamen, la dana ankau\u0306 estas V2-lingvo, kio signifas ke la verbo c\u0302iam devas esti la dua ero de la frazo.\nSekvante la danan gramatikiston Paul Diderichsen [71] dana gramatiko tendencas esti analizita kiel konsistante el fendetoj au\u0306 kampoj, kaj en kiu certaj specoj de frazmaterialo povas esti proponitaj al la antau\u0306-vortan (au\u0306 \"surgrundig\u0302ante\") kampon por atingi malsamajn pragmatajn efikojn.\nKutime la frazmaterialo okupanta la prevortan fendeton devas esti pragmate markita, kutime au\u0306 novajn informojn au\u0306 temoj.\nEkzistas neniu regulo ke subjektoj devas okazi en la prevorta fendeto, sed ekde subjekto kaj temo ofte koincidas, certe ofte.\nTial, kiam ajn c\u0302iu frazmaterialo kiu ne estas la subjekto okazas en la prevorta pozicio kiun la subjekto estas degradita al postvorta pozicio kaj la frazordo ig\u0302as VSO."}, {"text_idx": "#000075", "text": "mi ga\u030ar sa\u030a (V) Petro (S) Jytte (O)"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Kiam ekzistas neniuj pragmate konsiderindaj eroj en la frazo por preni la prevortan fendeton (ekzemple kiam la tutaj informoj estas novaj), la fendeto devas preni imitaj\u0302on submetata \"der\"."}, {"text_idx": "#000078", "text": "der kom en pige ind ad d\u00f8ren"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Haberland (1994, p. 336) priskribas la bazan ordon de frazeroj en c\u0302efpropozicioj kiel konsistado el de la sekvaj 8 pozicioj:"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Pozicio 0 ne estas parto de la frazo kaj povas nur enhavi sentential konektilojn (kiel ekzemple konjunkcioj au\u0306 interjekcioj).\nPozicio 1 povas enhavi ajnan frazeron.\nPozicio 2 povas nur enhavi la c\u0302efverbon.\nPozicio 3 estas la subjektopozicio, se la subjekto ne estas alfrontita por okazi en pozicio 1-a Pozicio 4 povas nur enhavi malpezajn adverbojn kaj la negacion.\nPozicio 5 estas por ne-finhavaj verboj, kiel ekzemple helpaj trupoj.\nPozicio 6 estas la pozicio de rektaj kaj dativobjektoj, kaj pozicio 7 estas por pezaj adverbaj eroj."}, {"text_idx": "#000083", "text": "Demandoj kun wh-vortoj estas formitaj alimaniere de jes/neniuj demandoj.\nEn wh-demandoj la demandvorto okupas la prevortan kampon, nekonsiderante c\u0302u g\u0302ia gramatika rolo estas submetata au\u0306 obj\u0302etas au\u0306 adverba.\nEn jes/neniu pridubas la prevortan kampon estas malplena, tiel ke la frazo komencig\u0302as kun la verbo."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En subpropozicioj, la sintakso devias de tiu de c\u0302efpropozicioj.\nEn la subpropozicio strukturas la verbon estas antau\u0306ita fare de la subjekto kaj ajna malpeze adverba materialo (ekz. negacio).\nKomplementopropozicioj komencig\u0302as kun la partiklo c\u0302e en la \"konektilkampo\"."}, {"text_idx": "#000088", "text": "li diris ke li ne irus"}, {"text_idx": "#000089", "text": "\"Li diris ke li ne volis iri\""}, {"text_idx": "#000090", "text": "Relativaj propozicioj estas markitaj per la relativa artikolsOM au\u0306 der kiuj okupas la prevortan fendeton:"}, {"text_idx": "#000091", "text": "Jeg kender en mand som bor i Helsing\u00f8r[75]\n\"mi konas viron kiu vivas en Elsinoro\""}, {"text_idx": "#000092", "text": "Jeg kender en mand som bor i Helsing\u00f8r[75]"}, {"text_idx": "#000093", "text": "\"mi konas viron kiu vivas en Elsinoro\""}, {"text_idx": "#000095", "text": "La dana kaj la angla estas ambau\u0306 g\u0302ermanaj lingvoj, la dana Nord g\u0302ermana lingvo descendis de norena kaj la angla Okcident g\u0302ermana lingvo descendis de la oldangla, kaj norena penis fortan influon sur la oldangla en la frua mezepoka periodo.\nPor vidi ilian komunan g\u0302ermanan heredaj\u0302on, oni simple devas noti la multajn komunajn vortojn kiuj estas tre similaj en la du lingvoj.\nEkzemple, danaj vortoj por ofte uzitaj substantivoj kaj prepozicioj estas facile rekoneblaj en sia skriba formo al anglaj parolantoj, kiel ekzemple havi, super, sub, por, doni, flago, salo, kaj KAT.\nSimile, iuj aliaj vortoj estas preskau\u0306 identaj al siaj skotaj ekvivalentoj, ekz., kirke (skota preg\u0302ejo, t.e.,' preg\u0302ejo ')\nau\u0306 garbejo (skota infano, t.e.' infano ').\nKrome, la vorto de, kun la signifo \"vilag\u0302o\" au\u0306 \"urbo\", okazas en multaj anglaj loknomoj, kiel ekzemple Whitby kaj Selby, kiel restoj de la vikingokupo.\nDum c\u0302i-lasta periodo, la angla adoptita \"estas\", la tria persono plurala formo de la verbo \"esti\", same kiel la ekvivalenta persona pronomformularo \"ili\" de nuntempa la norena lingvo."}, {"text_idx": "#000097", "text": "La numeralhalvanden signifas 11\u20442 (lau\u0306litere \"la duono sekundo\", implicante \"unu pluson la duono de la dua unu\").\nLa numeralhalvtredje (21\u20442), halvfjerde (31\u20442) kaj halvfemte (41\u20442) estas malnovig\u0302intaj, sed dau\u0306re implicite uzita en la vigesimal sistemo priskribita malsupre.\nSimile, la tempa nom klokenhalvo-TER, lau\u0306litere \"la duono je la tria horo\", estas duono pasinteco du."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Por nombregoj (unu miliardo au\u0306 pli grandaj), la dana uzas la longan skalon, tiel ke la mallonga skalmiliardo (1,000,000,000) estas nomita miliardo, kaj la mallonga skalduiliono (1,000,000,000,000) estas miliardo."}, {"text_idx": "#000100", "text": "La plej malnovaj konservitaj ekzemploj de skriba dano (de la Fero kaj Vikingaj eraoj) estas en la runaj alfabetoj.\nLa enkonduko de kristanismo ankau\u0306 alportis la latinan manuskripton al Danio, kaj c\u0302e la fino de la Matura Mezepoko Runoj estis tiamaniere anstatau\u0306igita per latinaj leteroj."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Dana ortografio estas tre konservativa, dau\u0306re uzante la plej multajn el la konvencioj establitaj en la 16-a jarcento.\nLa parola lingvo tamen s\u0302ang\u0302ig\u0302is multe ekde tiam, kreante severan interspacon inter la parolitaj kaj skribaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "La moderna dana alfabeto estas simila al la angloj unu, kun tri kromaj leteroj:\n\u00c6 , \u00d8 , kaj A\u030a , kiuj venas c\u0302e la fino de la alfabeto, en tiu sinsekvo.\nOrtografireformo en 1948 enkondukis la litero A\u030a, jam en uzo en la norvega kaj la sveda, en la danan alfabeton por anstatau\u0306igi la digraf aan.\nLa malnova uzokutimo dau\u0306re okazas en kelkaj personaj kaj geografiaj nomoj (ekzemple, la nomo de la grandurbo de Aalborg estas literumita kun Aa sekvas decidon de la urbodelegitaro en la 1970-aj jaroj kaj Arhuzo decidis iri reen al Aa en 2011).\nDum reprezentado de la A\u030a sono, aa estas traktita ekzakte kiel A\u030a en alfabeta ordigo, ec\u0302 se g\u0302i aspektas pli kiel du leteroj.\nKiam la leteroj ne estas haveblaj pro teknikaj limigoj (ekz., en URLoj), ili ofte estas anstatau\u0306igitaj per ae (\u00c6, \u00c6), oe au\u0306 o (\u00d8, \u00d8), kaj aa (A\u030a, A\u030a), respektive."}, {"text_idx": "#000103", "text": "La sama ortografireformo s\u0302ang\u0302is la literumon de kelkaj komunaj vortoj, kiel ekzemple la pasinta strec\u0302a vilde (faris), kunde (povis) kaj skulde (devus), al iliaj nunaj formoj de vile, kune kaj skule (igante ilin identaj al la infinitivoj skribe, c\u0302ar ili estas en parolado).\nModerna dana kaj norvega uzo la sama alfabeto, kvankam literumo malsamas iomete, precipe kun la fonetika literumo de pruntvortoj;\nekzemple la literumo de stacio kaj garag\u0302o en la dana restaj\u0302oj identaj al aliaj lingvoj, dum en la norvega, ili estas transliterumitaj kiel stasjon kaj garasje."}, {"text_idx": "#000134", "text": "Sproget.dk sproget.dk estas la loko sur la interreto kie vi povas trovi konsiladon, informojn kaj respondojn al demandoj pri la dan-lingvaj kaj lingvaferoj en Danio (en la dana)"}, {"text_idx": "#000135", "text": "Komparo de la norvega kaj la dana"}, {"text_idx": "#000137", "text": "Savo da la danaj judoj"}, {"text_idx": "#000138", "text": "La dana lingvo (dane: dansk [densk]) estas g\u0302ermanida lingvo."}, {"text_idx": "#000139", "text": "Oni skribas g\u0302in per latina alfabeto kun kelkaj kromsignoj: \u00c6, \u00e6 [e, a\u0308]; \u00d8, \u00f8 [o, o\u0308]; A\u030a, a\u030a [o]). La dana lege tre similas al la norvega kaj la sveda, sed pro g\u0302ia stranga son-evoluo la dana kutime kau\u0306zas problemojn por aliaj skandinavoj - kaj inverse - se parolata rapide."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Vor Fader, du som er i himlene!"}, {"text_idx": "#000142", "text": "som i himlen sa\u030aledes ogsa\u030a pa\u030a jorden;"}, {"text_idx": "#000143", "text": "giv os i dag vort daglige br\u00f8d,"}, {"text_idx": "#000144", "text": "og forlad os vor skyld,"}, {"text_idx": "#000148", "text": "(For dit er Riget og magten og \u00e6ren i evighed!)"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Konsonante, la c\u0302efaj diverg\u0302oj de la aliaj skandinavaj lingvoj jenas:"}, {"text_idx": "#000150", "text": "r- prononcatas gorg\u0302e, sed multe pli malforte ol en la franca: rige [h\u0302ij(e)] \"regno\"."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Norvege: l\u00f8pe \"kuri\", ma\u030ate \"maniero\", bake \"baki\""}, {"text_idx": "#000153", "text": "La gramatiko similas al tiuj de la aliaj skandinavaj lingvoj, kaj ankau\u0306 iom al tiu de Esperanto: Kazoj malaperis, krom en la pronomaro; personaj formoj de la verboj malaperis; subjunktivo arkaikas. La vortordo estas S-V-O, iom fiksa pro la kazoforesto. Genitivecon donas al substantivoj -s: Manden \"La viro\"; Mandens hus \"La domo de la viro\". La substantivoj apartenas al komuna (pli fruaj ina kaj malina kunfandig\u0302is) au\u0306 neu\u0306tra seksoj; kaj la-a kaj mal-la-a artikoloj trovig\u0302as, la la-aj aldonig\u0302as al la vortradikoj sufikse:"}, {"text_idx": "#000154", "text": "hest \"c\u0302evalo\"; en hest \"(iu) c\u0302evalo\"; hesten \"la c\u0302evalo\"; heste \"c\u0302evaloj\"; hestene \"la c\u0302evaloj\"\ntr\u00e6 \"arbo\"; et tr\u00e6 \"(iu) arbo\"; tr\u00e6et \"la arbo\"; tr\u00e6er \"arboj\"; tr\u00e6erne \"la arboj\""}, {"text_idx": "#000155", "text": "Ankau\u0306 pronomoj kaj adjektivoj flekseblas: gul \"flava\" - en gul hest - gule heste; et gult tr\u00e6 - gule tr\u00e6er; min, mit, mine \"mia(j(n)\""}, {"text_idx": "#000156", "text": "La verboj falas en du grupojn, fortaj au\u0306 malfortaj. La malfortaj formas pasintecon per sufikso, dum la fortaj per vokals\u0302ang\u0302o je la radiko au\u0306 per nura redono de la radiko:\nl\u00f8be \"kuri\" - l\u00f8ber \"kuras\" - l\u00f8b \"kuris\" - er l\u00f8bet \"kurintas\" (forta)\nskyde \"pafi\" - skyder \"pafas\" - sk\u00f8d \"pafis\" - har skudt \"pafintas\" (forta)\nae \"man-karesi\" - aer \"man-karesas\" - aede \"man-karesis\" - har aet \"man-karesintas\" (malforta)"}, {"text_idx": "#000157", "text": "Simile al la aliaj skandinavaj lingvoj kaj al Esperanto, sed malsimile al la germana kaj la angla, la dana havas refleksivajn au\u0306 ig\u0302ajn verbojn. Ili formatas per -(e)s: m\u00f8de \"renkonti\" - m\u00f8des \"renkontig\u0302i\"."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Pro la interponta funkcio de Danio, la dana enhavas pli da fremdvortoj ol g\u0302iaj skandinavaj kuzoj. Tamen la kernon konsistigas prag\u0302ermanaj vortoj parencaj al germanaj, nederlandaj ktp:"}, {"text_idx": "#000159", "text": "mand \"viro\", kvinde \"virino\", hund \"hundo\", hjem \"hejmo\", ga\u030ard \"bieno\", r\u00f8d \"rug\u0302a\""}, {"text_idx": "#000160", "text": "Kelkaj estas pli nure skandinavaj:"}, {"text_idx": "#000161", "text": "J\u0302ustempe, la amasa influo de la angla lingvo forte minacis la koheron kaj danecon de la dana vortprovizo."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Malgrau\u0306 la eteco de la Dana reg\u0302lando, antau\u0306 cent jaroj estis centoj da dialektoj en Danio; tiugrade, ke la nordaj enlog\u0302antoj de insuleto Sams\u00f8 malbone komprenis la saminsulajn sudulojn! Hodiau\u0306 la Kopenhagig\u0302o de la lando preskau\u0306 forigis la verajn dialektojn, restas nur regionaj diferencoj je vortomelodio ktp, tiel, ke oni facile au\u0306das, c\u0302u persono devenas de Jutlando au\u0306 Fyn, ekzemple. En kelkaj kamparaj areoj sudaj kaj okcidentaj en Jutlando restas iuj puraj dialektoj kiuj ankorau\u0306 tre malsamas al la c\u0302efurba lingvo. Interalie ili havas tute alian artikolan sistemon kaj prononcmanieron, kia plisimiligas ilin al la angla: ordinar-dane ormen \"la vermo\" - dialekte \u00e6 worm (kp. angle the worm) ordinar-dane \u00e6blet \"la pomo\" - dialekte \u00e6 \u00e6wl (kp. angle the apple, kimre yr afal)"}, {"text_idx": "#000163", "text": "Kelkaj famaj au\u0306toroj jutlandaj de la 19-a frua 20-a jarcentoj parte verkis dialekte."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Multaj vortoj en Esperanto simil(et)as al danaj (flagostango - flagstang; hundo - hund; hejme - hjemme, ks.) , sed tion kau\u0306zis la germana, unu el la c\u0302ef-fontoj de Zamenhof. La c\u0302efaj similoj kus\u0302as en la gramatiko. Cetere, alia internacia lingvo preskau\u0306 morta pluvivas en la dana vortprovizo, nome Volapuko: La frazo Det er det rene volapyk. (lau\u0306vorte \"tio estas pura volapuko\") signifas \"tio estas sensencaj\u0302o/volapukaj\u0302o\"."}, {"text_idx": "#000165", "text": "Famaj au\u0306toroj de la dana"}, {"text_idx": "#000167", "text": "Noto: Lau\u0306 ies analizo de antau\u0306vokala j-, ec\u0302 trovig\u0302as \"tetraftongo\", t. e. kvar-ona vokalc\u0302eno: j\u00e6rv [jeou\u0306] \"gulo\"."}]