[{"text_idx": "#000002", "text": "Ebono estas kolekto de j\u0302urnal-eseoj, verkitaj de Ryszard Kapus\u0301cin\u0301ski, pola j\u0302urnalisto. Ili temas plejparte pri politikaj kaj sociaj strukturoj de pluraj landoj en Afriko dum, g\u0302enerale, la 1960aj jaroj. La au\u0306toro komentas ankau\u0306 pri diversaj gravuloj afrikaj dum tiu periodo; ekzemple, li donas interesan biografieton de Idi Amin. Kelkaj el la eseoj prezentas proprajn spertojn de la au\u0306toro dum lia ofte malfacila vojag\u0302ado tra diversaj afrikaj landoj, kaj penado raporti eventojn por sia j\u0302urnalo. Krome, li ankau\u0306 donas siajn impresojn pri la karaktero de afrikanoj, iliaj kulturoj, kaj iliaj problemoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Kiom fidinda estas lia impreso pri la karaktero de la afrikanoj, pri kiuj li skribas? Estas evidente, ke li nek parolas, nek komprenas la indig\u0302enajn lingvojn, kaj li devas dependi de interpretistoj, kiam li intervjuas needukitojn, kiuj ne parolas la francan, anglan, au\u0306 germanan ... (Cetere, ne estas klare, kiom bone li mem mastras tiujn lingvojn, precipe kiam temas pri subtilaj nuancoj.) Tial necesas iom ne tute fidoplene legi liajn opiniojn pri la karaktero de la afrikaj popoloj."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Lau\u0306 Kapus\u0301cin\u0301ski, tipa afrikano ne ekzistas kiel individuo, sed nur kiel unuo en socio, de kiu la individuo estas nur ero sen propraj individuaj komprenoj, celoj, timoj, esperoj, kaj simile. Lau\u0306 li, la afrikano ne klare konceptas tempon; por afrikano ekzistas nur \u201eantau\u0306 nelonge, antau\u0306 longe, nun, ankorau\u0306 ne\u201d. Kiom da rasismo, kaj tro senkritika kredo al diversaj rasismaj antropologoj, karakterizas la vidpunkton de nia au\u0306toro? Oni devas diveni, neniam estas klare; sed liaj priskriboj de la afrikana karaktero estas tre proksimaj al la teorio de participation mystique de Lucien Levi-Bruhl, kies teorioj estas nuntempe ne plu konsiderataj kiel au\u0306toritataj."}, {"text_idx": "#000005", "text": "La malagemo de afrikanoj estas favorata koncepto de Kapus\u0301cin\u0301ski, lau\u0306 kiu tipa afrikano aktivas nur kiam absolute necesas, kaj havas nur tre malklaran senton pri la paso de la tempo. Ni legas, kiel supozeble tipan ekzemplon, anekdoton pri busveturo entreprenita de Kapus\u0301cin\u0301ski. La buso devus foriri je specifa tempo, sed restas senmova. La pasag\u0302eroj sidas silente, senmove, kvazau\u0306 en tranca stato. Demandite de nia au\u0306toro, la busveturigisto informas, ke la buso komencos sian veturon, kiam enestos sufic\u0302e da pasag\u0302eroj ... eble post horoj, ec\u0302 tagoj. Tute ne gravas al la jam enestantaj pasag\u0302eroj, same kiel ankau\u0306 ne al la busveturigisto, la preciza momento kiam la veturo komencig\u0302os. La pasag\u0302eroj sidas trance, evidente tute trankvilaj pri la afero. Ja, kiel gravas la forpaso de horoj, de tagoj, eble ec\u0302 de jaroj?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "La komentoj pri la g\u0302enerala neagemo de la afrikanoj memorigas min pri karakterizo farita de Carl Jung en la verko Memoroj, song\u0302oj, pripensoj pri \u201eekspedicioj\u201d, kiujn li faris en Afriko dum la dua kaj tria jardekoj de la 20a jarcento. Lau\u0306 li, dungitaj nigruloj (t.e. indig\u0302enoj) simple staras au\u0306 sidas malvigle kaj neinteresate; por devigi ilin fari laboron, la (blanka) estro devas kraksonigi vipon, kaj tondravoc\u0302e kriegi. Nur tiel eblas instigi afrikanon fari ion ajn. (Ankau\u0306 Jung estis forte influita de la teorioj de Lucien Levy-Bruhl.) Kompreneble, estas subkomprenite ke \u201elabori/agi\u201d signifas fari tion, kion ordonas la blankulo; c\u0302ar blankuloj tiutempe emis trakti indig\u0302enajn afrikanojn kiel sklavojn, kiuj kontrau\u0306 tre malgranda pageto devas plenumi sendemande c\u0302iun ordonon faritan de la blankulo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "La au\u0306toro multe diskutas la iaman sklavigon de afrikanoj, kiu efektive plene c\u0302esis nur en lasta parto de la unua duono de la 20a jarcento. Kiam popolo alkutimig\u0302is dum jarcentoj al la fakto, ke aliaj homoj (blankaj, sed ankau\u0306 alilandaj nigruloj) uzas ilin kiel sklavojn, ili spertas, ke estas malfacile forigi de si la naturan senton, ke oni estas mem sklavo, spirite se ne korpe. C\u0302u tio tamen plene klarigas la rimarkitan fenomenon de malagemo?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sed tiu argumento estas nesufic\u0302e ofte prezentita en la eseoj, kaj, miaopinie, nesufic\u0302e emfazita. Restas la klara impreso, ke Kapus\u0301cin\u0301ski vere kredas la afrikanon en sia naturo \u201ealispeca\u201d ol ni, kaj mi profunde pridubas tiun lian konkludon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Malgrau\u0306 tiuj duboj miaj, mi devas diri, ke la libro de Kapus\u0301cin\u0301ski estas plejparte interesa, kaj g\u0302i klare prezentas al ni historiajn detalojn de tiu epoko antau\u0306 40-50 jaroj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Pri la traduko: gramatike, g\u0302i estas plejparte nekritikinda. Sed la transskribo de propraj nomoj estas kelkfoje stranga. Ni legas pri \u201eAlah\u0302o\u201d anstatau\u0306 \u201eAlaho\u201d, kaj ankau\u0306 en iuj aliaj nomoj ni legas h\u0302 anstatau\u0306 simpla h, kie nenio pravigas la h\u0302-on. La c\u0302efurbo de Etiopio c\u0302iam aperas kun la nomo \u201eAdis-Abebo\u201d anstatau\u0306 Ad(d)is-Ababo. Ankau\u0306 aliaj nomoj ne c\u0302iam prospere transiris el sia originala formo en la polan kaj poste en Esperanton."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Inter eksterafrikanoj estas kutime vidi la grandegan kontinenton kiel ion\nunuecan, kapteblan kaj kompreneblan. Ja nature, c\u0302ar ni homoj emas simpligi\naferojn per enpaketigo en unu nocion. Estas praktike vidi blokojn kiel\noriento, okcidento, subevoluo, demokratio, religiismo; obskuroj de diversaj\nkoloroj, lau\u0306 vid-punkto au\u0306 -celo difineblaj negativaj. Ec\u0302 tiom, ke ni\npretas riski, au\u0306 aprobi, detru(ig\u0302)on por ordigi la mondon. \u2014 \u201cKontinento\nnigra\u201d difinas la tuton sen difini ion. C\u0302u Afriko estas difinebla?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Prave. Ne eblas difini kontinentojn, ankau\u0306 ne eblas difini landojn\nau\u0306 regionojn. En Afriko tio aparte validas, c\u0302ar la nuna divido de la\nkontinento estas altgrade artefarita. Etna, lingva kaj kultura diverseco\napenau\u0306 obeas la landlimojn, kiujn la nunaj afrikaj s\u0302tatoj heredis de\nla koloniismo disfalinta post la dua moderna milito inter eu\u0306ropanoj \u2014\npost militoj, kies kau\u0306zo almenau\u0306 parte estis la konkurenco pri kolonioj.\nAvideco de la homoj lau\u0306 tiama eu\u0306ropa ekonomia ordo."}, {"text_idx": "#000019", "text": "La granda milito finig\u0302is en Eu\u0306ropo antau\u0306 preskau\u0306 sesdek jaroj. La\nmondmilito tamen ne finig\u0302is, g\u0302i ne lasis la mondon. Afrikanoj batalis\npor liberig\u0302o de koloniismo kaj poste inter si dum la tutaj jardekoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Pri c\u0302io c\u0302i kaj multo alia, homoj, naturo, vivo, Kapus\u0301cin\u0301ski rakontas\nen la tridek raportaj\u0302oj en sia libro. Li estis longe la sola j\u0302urnalisto\nen Afriko de malric\u0302a agentejo. Bons\u0302ance al la legantoj, por kiuj li sin\ninstalis inter la popolon kaj popolanojn mem, meze de okazoj."}, {"text_idx": "#000021", "text": "KLEKS meritas dankon por esperantigo kaj aperigo de tiu c\u0302i verko. G\u0302iaj\naperoj en nacilingvaj tradukoj vekis grandan intereson kaj aprezon, multaj\nel ili post la Esperanta. Ni ricevis perlon de raporta literaturo."}]