[{"text_idx": "#000002", "text": "Paul PEERAERTS, redakcia sekretario: Roberto Pigro transprenas la sciencan stafeton (2012/10, p. 25)"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Albisturo KVINKE: Usonangla, c\u0302u efika mondolingvo?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sekv'e al la evolu'o de la mon'merkat'o Flandr'a Esperant'o-Lig'o mal'alt'ig'os la rent'o'n je la \u201eVerd'a'j kont'o'j\u201d (fiks'dat'a'j mon'depon'o'j) de 1,75 % al 1,4 % ek'de la 1a de maj'o 2012. Pli'a'j'n inform'o'j'n la leg'ant'o'j pov'as trov'i en Inter'ret'o: ."}, {"text_idx": "#000022", "text": "En juli'o aper'is Bild'vort'ar'o en Esperant'o kiu tuj komenc'is furor'i. De la long'e atend'at'a verk'o en la unu'a tag'o vend'ig\u0302'is pli ol 70 ekzempler'o'j kaj 34 person'o'j spontane'e publik'ig'is inform'o'n pri la aper'o en si'a Facebook-pag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Bild'vort'ar'o en Esperant'o est'as 800-pag\u0302'a verk'eg'o kun pli ol 30 000 termin'o'j kaj bild'o'j pri ili'a aspekt'o. La nun'a el'don'o est'as baz'it'a sur la iam'a el'don'o de Rudiger Eichholz, kiu si'a'vic'e est'is baz'it'a sur la 2a el'don'o de la fam'a bild'vort'ar'o de la german'a el'don'ej'o Duden. La nov'a versi'o est'as adapt'o de la 6a el'don'o de la vort'ar'o de Duden, kaj pro tio est'as mult'e pli ampleks'a. 25 % de la nun'a'j termin'o'j jam aper'is en la adapt'o de Eichholz; la ceter'o est'is al'don'it'a de la pri'zorg'ant'o'j de la nov'a versi'o, la kon'at'a'j vort'ar'ist'o'j Petro Desmet' kaj Jozefo Horvath."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Kiu pag'as kotiz'o'n por MONATO tiel ke g\u0302i ating'os, c\u0302u la el'don'ej'o'n, c\u0302u per'ant'o'n, antau\u0306 la 1a de decembr'o 2012, bezon'as pag'i nur lau\u0306 la mal'nov'a tarif'o, kiu aper'as mal'dekstr'e sub la lig'il'o Kotiz'o'j. Kapt'u do la okaz'o'n!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Li instru'is la flandr'o'j'n leg'i poezi'o'n"}, {"text_idx": "#000029", "text": "En 1980 Rejn'a de Jong aper'ig'is poem'ar'et'o'n Divers'humor'e, en kiu precip'e unu poem'et'o mi'n traf'is:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ni c\u0302iu'j parol'as la sam'a'n lingv'o'n la nederland'an. Mi kon'as la vort'o'j'n, sed mi ne kompren'as."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Nun mi kompren'as kelk'a'j'n sam'land'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Tiu bild'o (Esperant'o kiel pont'o inter sam'lingv'an'o'j) ven'is en mi'a'n kap'o'n, kiam mi re-leg'is la poem'o'j'n de Herm'a'n de Coninck De Lenige Liefde / La supl'a am'o. Mi est'as sam'lingv'a kiel li, mi oft'e leg'ad'as \u2013 ankau\u0306 poezi'o'n; li plur'foj'e ricev'is lau\u0306d'o'j'n g\u0302ust'e pro si'a poezi'o \u2013 sed neniam ec\u0302 unu poem'o'n li'a'n mi leg'is, antau\u0306 ol Esperant'o far'ig\u0302'is inter ni pont'o'lingv'o."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Intenc'e mi skrib'is \u201ere-leg'is\u201d, c\u0302ar jam antau\u0306 iom da temp'o, leg'int'e la koncern'a'n poem'ar'et'o'n du'lingv'a'n, mi for'send'is mi'a'n unu'a'n re'ag'o'n pri g\u0302i, sed en la mister'o'j'n de la modern'a teknik'o tiu recenz'o perd'ig\u0302'is. Ver's\u0302ajn'e, nur est'as gajn'o. Mi re'leg'is la libr'et'o'n, kaj mi'a opini'o iom pli matur'ig\u0302'is kaj far'ig\u0302'is pli favor'a."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Por iom klar'ig'i: Herm'a'n de Coninck (1944-1997) est'is flandr'a poet'o, ese'ist'o, j\u0302urnal'ist'o kaj el'don'ist'o. Se Hendrik Conscience (au\u0306tor'o de La leon'o de Flandr'uj'o) est'as kon'at'a kiel \u201ela hom'o, kiu instru'is al la flandr'a popol'o la leg'ad'o'n\u201d, pri Herm'a'n de Coninck oni dir'as, ke li instru'is la flandr'o'j'n leg'i poezi'o'n. Kaj tio'n mi pov'as kompren'i. Dum long'a temp'o \u2013 ankau\u0306 en mi'a Nord-Nederlandlingvejo \u2013 poezi'o'n oni verk'is en ia kvazau\u0306'a dialekt'o tut'e art'e'far'it'a, kun mult'e da tip'e \u201epoezi'ec'a'j\u201d esprim'o'j, parol'turn'o'j kaj son'kombin'o'j. Kaj nur iom post iom tra plur'a'j barakt'ad'o'j plur'generaci'a'j \u2013 unu'e c\u0302irkau\u0306 la 80aj jar'o'j de la 19a jar'cent'o, post'e en la 50aj jar'o'j de la 20a jar'cent'o \u2013 kaj en Flandri'o, do c\u0302irkau\u0306 la rond'o, kie rol'is Herm'a'n de Coninck, oni re'ir'is al plen'e normal'a c\u0302iu'tag'a lingv'aj\u0302'o por verk'i poezi'o'n."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Tio pov'as ebl'e efik'i kiel avert'o kontrau\u0306 tiu'j esperant'ist'o'j, kiu'j prefer'as por poezi'o ekspluat'i la plej ne'kon'at'a'j'n vort'o'j'n. Ver'a poezi'o oft'e est'as verk'at'a g\u0302ust'e en plej simpl'a'j lingv'a'j rimed'o'j. Vid'u Katul'o'n en la latin'a, vid'u Dant'e en la ital'a, vid'u Goethe german'e ktp. Ne-c\u0302iu'tag'ec'o vort'esprim'a ne au\u0306tomat'e pruv'as geni'o'n."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Herm'a'n de Coninck pled'as por klar'a komunik'ad'a lingv'aj\u0302'o, kaj teori'e kaj poezi'e. Tio'n oni nom'as \u201enov-real'ism'o\u201d. Oft'e la \u201emi\u201d-figur'o de la poem'o'j est'as person'o iel kon'at'a, ne el komplik'a literatur'o, sed el la c\u0302iu'tag'a normal'a viv'o. Kelk'a'j'n ekzempl'o'j'n mi s\u0302at'as montr'i:"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Unu horizont'o rigard'as klar'e al la ali'a. C\u0302iu'j aj\u0302'o'j vid'as la ali'a'j'n kaj est'as bon'e kiel famili'o je tabl'o sci'ant'e: c\u0302iu'j c\u0302e'est'as. (p. 9)"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Prav'e oni pov'as demand'i si'n, c\u0302u la cign'o de la sekv'a poem'o est'u simbol'o pri io. Sed \u2013 cit'o de de Coninck el pag\u0302'o 331 de Altijd weer vogels di'e nest'e'n beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005 (C\u0302iam de'nov'e bird'o'j ek'far'as si'a'n nest'o'n: Histori'o pri la nederlanda literatur'o 1945-2005) de Hug'o Brems \u2013 \u201ec\u0302u poezi'o est'u sakral'a au\u0306 ne, magi'a au\u0306 ne, estetik'a au\u0306 ne, efektiv'e al mi komplet'e ne grav'as. Sed g\u0302i minimum'e prov'u est'i tia en manier'o kompren'ebl'a. Kaj tial mi g\u0302oj'as pri la histori'a influ'o de la nov-real'ism'o\u201d."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Flos'as cign'o la bord'o'j tir'as la akv'o'n strec\u0302'a tiel ke g\u0302i neni'o'n mal'kas\u0302'as pri si'a'j alg'o'j kaj fis\u0302'o'j profund'e kiel dec'a vizag\u0302'o kaj okaz'as neni'o flos'as cign'o kaj g\u0302i ne sci'as. (p. 11)"}, {"text_idx": "#000042", "text": "9 Fre\u0301derique au\u0306: Kiel mi far'ig\u0302'is historiograf'o"}, {"text_idx": "#000043", "text": "La 20an de decembr'o 1965, la sun'o hont'rug\u0302'ig\u0302'as kiel francisk'an'o. La river'o sving'as si'n per fort'a'j tali'o'frap'o'j tra la land'o kiel pov'o'sent'o tra reg\u0302'o. Kaj mi dau\u0306r'e am'as Fre\u0301derique. Ho, la sekret'o'j'n de s\u0302i'a korp'o mi rajt'is sci'i, kaj s\u0302i'a'j'n mam'o'j'n nom'i mam'o'j, kvazau\u0306 fam'ul'o'n rajt'is nom'i per la antau\u0306'nom'o. Kaj foj'foj'e mi tut'simpl'e frap'is s\u0302i'a'n pug'o'n."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ho kiel s\u0302i pov'is kus\u0302'ig'i si'a'n ne'difin'ebl'aj\u0302'o'n kontrau\u0306 mi g\u0302is mi g\u0302i'n difin'is en kis'o kaj s\u0302i dir'is: Fre\u0301derique, salut'o'n kaj s\u0302i j\u0302et'is si'n en mi'a'j'n pek'o'j'n kaj mi sur'ir'is s\u0302i'n kiel kvar sezon'o'j kaj s\u0302i viv'is sub mi kaj far'ig\u0302'is mond'event'o en mi'a'j brak'o'j kaj far'is histori'o'n, mi far'ig\u0302'is historiograf'o. (p. 16)"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mi est'as lac'a, mi hodiau\u0306 vi'a'n mam'o'n dek'foj'e ne tus\u0302'is [...]"}, {"text_idx": "#000049", "text": "J\u0302us mi renkont'is la real'o'n kaj s\u0302i dir'is: \u201eSalut'o'n, kaj kiu vi est'as?\u201d \u201eMi\u201d, mi dir'is, \u201eC\u0302u ebl'as?\u201d \u201eC\u0302e mi jes\u201d, s\u0302i dir'is. Mi ja vol'is am'i s\u0302i'n, kaj tamen, s\u0302i est'is tiel normal'a, sed s\u0302i dir'is: \u201eKompren'ebl'e. Vid'u, la kamp'o'j ne plu bezon'as nebul'o'n por dorm'i kaj ni ne en'am'ig\u0302'o'n por am'i.\u201d Kaj tiam mi dev'is rid'i. \u201eVi tamen ja est'as poet'a real'o\u201d, dir'is mi. Kaj s\u0302i: \u201eJes, kompren'ebl'e, kio'n do vi pens'is?\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Kaj mi long'e rigard'is s\u0302i'n, kaj pens'is: \u201eNun ven'as la somer'o en la land'o'n kaj mult'a'j bild'o'j en mi'a'n poem'o'n. Mi vol'as dinamit'i la lingv'o'n al event'o al kiu mult'a'j hom'o'j ven'as rigard'i.\u201d \u201eJes, far'u tio'n,\u201d dir'is s\u0302i. (p. 65)"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Herm'a'n de Coninck est'as poet'o nepr'e leg'ind'a. Mi dezir'as al c\u0302i tiu el'don'o mult'a'n sukces'o'n."}, {"text_idx": "#000053", "text": "La libr'o komenc'ig\u0302'as per aborigen'o'j, kiu'j de alt'aj\u0302'o observ'ad'as la al'ven'o'n de esplor'grup'o de fremd'ul'o'j, kiu'j inter la indig\u0302en'o'j el'vok'os tim'o'n kaj indign'o'n. La du'a \u201escen'o\u201d pentr'as ali'a'n bild'o'n, la triumf'a'n re'ven'o'n de la ekspedici'o al Perto, nask'ig\u0302'ant'a c\u0302ef'urb'o de la fru'a dek'nau\u0306'a-jar'cent'a okcident-au\u0306strali'a setl'ad'o."}, {"text_idx": "#000055", "text": "La blank'a protagonist'o est'as Billy Dixon, naiv'a, dec'a 19-jar'a en'migr'int'o el Angli'o, dezir'ant'a ric\u0302'ig\u0302'i en la nov'a koloni'o. La indig\u0302en'a est'as Jangabara, fier'a kaj kapabl'a jun'ul'o de la trib'o Banubi, el'pel'it'a pro si'a mal'observ'ad'o de seks'a'j tabu'o'j. Ili'a'j viv'o'voj'o'j inter'plekt'ig\u0302'as, kaj iu'spec'a amik'ec'o star'ig\u0302'as inter ili. Tio ebl'as c\u0302ef'e c\u0302ar Jangabara iel sukces'as post la el'pel'o iu'grad'e lern'et'i la angl'a'n (Billy am'as literatur'o'n kaj regul'e leg'is al li) kaj pro li'a'j el'star'a'j c\u0302eval'rajd'a'j kaj bien'ist'a'j kapabl'o'j, tiel ke li pli'agr'ad'e sukces'as est'i akcept'at'a, ol ali'a'j li'a'j sam'ras'an'o'j. Kaj tamen tiu inter'kultur'ec'o iom post iom star'ig'as dilem'o'j'n kaj miks'it'a'j'n sent'o'j'n de mis'aparten'o. Tiu kulmin'as en la mort(ig)o de unu el la protagonist'o'j signif'e antau\u0306 la roman'fin'o \u2013 la pere'o de la ali'a prezent'as fin'a'n kulmin'a'n scen'o'n de la roman'o."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Sur'voj'e ni oscil'as inter la setl'ant'o'j kaj la komun'um'o de aborigen'o'j, c\u0302e kiu ni ek'kon'as ili'a'j'n seks'a'j'n, kun'viv'a'j'n kaj trib'a'j'n mor'o'j'n kaj konstat'as, kiel cert'a'j mor'o'j facil'ig'is ili'a'n pere'o'n, antau\u0306 la super'pov'a'j koloni'ist'a'j invad'int'o'j. C\u0302e la indig\u0302en'o'j bobel'as tensi'o'j inter tiu'j, kiu'j vol'as akomod'ig\u0302'i al la lim'o'j kaj ebl'o'j de sub'met'ig\u0302'o, kaj tiu'j, kiu'j konstat'as la minac'o'n al ili'a kultur'o kaj viv'ad'o kaj streb'as organiz'i la neces'a'n inter'trib'a'n kun'labor'ad'o'n por iel rezist'i la blank'ul'o'j'n. Ili'a'flank'e ni vid'as spegul'bild'a'j'n tensi'o'j'n inter \u201eagl'o'j\u201d, kiu'j vid'as la indig\u0302en'o'j'n kiel sub'ig'end'a'j'n au\u0306 elimin'end'a'j'n brems'o'j'n de ekonomi'a kresk'o kaj la antau\u0306'e'n'ig'o de la \u201eciviliz'it'a kultur'o\u201d, kaj la \u201ekolomb'o'j\u201d, kiu'j hav'as almenau\u0306 iom pli human'a'n vid'punkt'o'n."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Au\u0306strali'a'j specif'aj\u0302'o'j bezon'as leksik'a'j'n solv'o'j'n, \u201ebos\u0302o\u201d por la arbust'ar'o (Piv'e defend'ebl'a pro \u201ebos\u0302man'o'j\u201d, ec\u0302 se el ali'a kontinent'o) kaj \u201enigoj\u201d, kiu supoz'ebl'e cel'as re'don'i la angl'a'n noci'o'n \u201edarkies\u201d kun'e kun c\u0302iu'j g\u0302i'a'j mal'favor'a'j sub'signif'o'j. La leg'ad'o pov'os spron'i vi'n larg\u0302'ig'i vi'a'n vort'trezor'o'n; por mi \u201eglim'i\u201d, \u201ebrutal'o\u201d, \u201esubtil'a\u201d aplik'at'a al sabl'o kaj la geografi'a signif'o de \u201egorg\u0302'o\u201d. La oft'a uz'ad'o de \u201eoportun'o\u201d impres'is mi'n angl'ism'e, sed Zamenhof tra Piv iel prav'ig'as g\u0302i'n. La lingv'aj\u0302'o glat'as, invit'as al plu'leg'o kaj en'hav'as juvel'o'j'n: \u201epluv'pez'a'j nub'o'j\u201d, \u201eal'fau\u0306k'i\u201d kaj pli'o."}, {"text_idx": "#000058", "text": "La roman'o pentr'as vast'a'n kanvas'o'n kaj potencial'e pov'us far'ig\u0302'i la baz'o por epos'tip'a film'o, simil'a al la furor'a Au\u0306strali'o, kiu pri'lum'is post'a'n histori'a'n epok'o'n. La verk'o far'as grav'a'n kontribu'o'n al la esperant'a literatur'o, kovr'ant'e histori'o'n kaj kultur'kolizi'o'n el mal'mult'e kon'at'a mond'part'o."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Aper'is nov'a au\u0306str'a pos\u0302t'mark'o pri Esperant'o-tem'o en el'don'kvant'o de 1500 ekzempler'o'j. G\u0302i'a nominal'a valor'o egal'as al tiu de en'land'a afrank'o por ordinar'a leter'o au\u0306 pos\u0302t'kart'o en Au\u0306strio. La pos\u0302t'mark'o est'as dedic\u0302'it'a al la ret'ej'o \u201eesperant'o.net\u201d, kaj prezent'as ties nom'o'n kun pont'o, sur kiu star'as ses hom'figur'o'j man-en-man'e."}, {"text_idx": "#000061", "text": "La grafik'ist'o de la pos\u0302t'mark'o est'as Christiane Harm, kiu gajn'is la inter'naci'a'n grafik'a'n konkurs'o'n pri la tem'o \u201eAu\u0306str'a pos\u0302t'mark'o esperant'o.net kun pont'o\u201d. En la konkurs'o part'o'pren'is 274 grafik'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Se vi s\u0302at'as leg'i epope'stil'a'j'n rakont'o'j'n kun mult'e da surpriz'o'j, ne'atend'it'aj\u0302'o'j kaj re'salt'aj\u0302'o'j, tiu roman'o ne est'as por vi. Mal'e, se kiel promen'ant'o c\u0302e'bord'e de la river'o, kiu si'n el'las'as al la kontempl'o de la trankvil'a flu'o, vi aprez'os la c\u0302arm'o'j'n de nask'ig\u0302'ant'a'j sent'o'j c\u0302e ge'jun'ul'o'j; la el'vok'o'j'n de agrabl'a'j moment'o'j en lern'ej'o'j, spic'it'a'j per kelk'a'j beletr'a'j alud'o'j au\u0306 cit'aj\u0302'o'j; la emoci'a'j'n moment'o'j'n de sport'a'j konkurs'o'j; la dis'a'n nostalgi'o'n de tro rapid'e fug\u0302'int'a'j tag'o'j, ne hezit'u mal'ferm'i la roman'o'n, kiu'n mi pov'us resum'i per la fam'a vers'o de la ne mal'pli fam'a franc'a verk'ist'o, Beaudelaire: Adiau\u0306, viv'a'j klar'moment'o'j de ni'a'j tro kurt'a'j somer'o'j!."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Tamen, kiam Patrik, post kvin jar'o'j, re'trov'as Jitka-n, si'a'n jun'ag\u0302'a'n amik'in'o'n, ambau\u0306 tra'viv'is tre mal'facil'a'j'n viv'kondic\u0302'o'j'n en la c\u0302iu'tag'a viv'o. Sed tio ne mal'bril'ig'as la esper'o'n por pli bon'a'j tag'o'j, kaj baldau\u0306 la najtingal'o kant'os la miel'monat'o'n de la nov'ge'edz'ig\u0302'int'o'j."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Eduard Zajic, plum'nom'o Jitzovsky\u0301, nask'ig\u0302'is en 1915 kaj for'pas'is la 20an de oktobr'o 1939 en Prago. Do li tra'ir'is la literatur'a'n c\u0302iel'o'n kiel bril'a meteor'o. Lau\u0306 la klar'ig'o'j, al'port'it'a'j de du grav'a'j post'skrib'o'j, li aparten'as al generaci'o de talent'a'j verk'ist'o'j, for'pas'int'a'j tro fru'e pro la sam'a kau\u0306z'o: tuberkul'oz'o."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Jitzovsky\u0301 stud'is jur'o'n kaj, help'it'a de mal'avar'a'j amik'o'j, vizit'is mult'e da eu\u0306rop'a'j land'o'j: Au\u0306strion, Svis'land'o'n, Germanion, Franci'o'n kaj Italion. Diplom'it'a, li al'port'is si'a'n kontribu'o'n al divers'a'j katolik'a'j gazet'o'j kaj verk'is tri roman'o'j'n. En Fier'a'j Kor'o'j li pri'skrib'as preskau\u0306 lau\u0306'raport'aj\u0302'e la student'a'j'n viv'o'n kaj mond'o'n. C\u0302ar la roman'o rilat'as al la inter'milit'a period'o kaj ne tus\u0302'as terur'a'j'n moment'o'j'n en la viv'o de la du ge'jun'ul'o'j, Patrik kaj Jitka, oni em'as konsider'i, ke la roman'o est'as iom naiv'a. C\u0302u ver'e? En kompar'o kun la du sekv'ont'a'j period'o'j \u2013 la nazi'a kaj la komun'ist'a \u2013 la temp'o de ni'a roman'o s\u0302ajn'as kiel pac'o'haven'o. Se la leg'ant'o nask'ig\u0302'is en tiu'j jar'o'j, li re'trov'os el'vok'o'n de idili'a etos'o: la spirit'a'j valor'o'j est'is alt'e taks'at'a'j. Patrik kaj Jitka, ec\u0302 se fe'in'o'j ne klin'ig\u0302'is super ili'a lul'il'o, kultur'as moral'a'j'n valor'o'j'n, nom'e labor'o'n, honest'ec'o'n kaj respekt'o'n. Ili viv'as lau\u0306 du referenc'o'j: la Religi'o (katolik'a) kaj la Patri'o."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Mi'a'opini'e, la plej pens'ig'a situaci'o de la roman'o al'ven'as, kiam ni'a'j student'o'j el'ir'as el la c\u0302arm'o'j de la student'a viv'o por al'front'i la kruel'ec'o'n de la labor'o-mond'o. Oni ec\u0302 pov'as dir'i, ke c\u0302e tiu kamp'o la roman'o hodiau\u0306 plen'e traf'as. Patrik, kiu g\u0302is nun c\u0302iam hav'is viv'rimed'o'j'n de la patr'in'o, kiu dum jar'o'j ofer'is si'n por la sol'a fil'o, subit'e, post s\u0302i'a for'pas'o, vid'as la tut'a'n famili'o'n al'ven'i por rekuper'i la hav'aj\u0302'o'n. Kia real'aj\u0302'o! \u201eHierau\u0306 mi est'is student'o, hodiau\u0306 mi est'as sinjor'o ... sed sen labor'o. Kio'n mi far'os morgau\u0306? La sam'o'n, kio'n cent'mil'a arme'o da sen'labor'ul'o'j: serc\u0302'i, atend'i kaj esper'i.\u201d La kor'o de Patrik kun'prem'ig\u0302'is pro angor'o. Tiel'e komenc'ig\u0302'as por li kvin jar'o'j de galer'pun'o. La bril'a'j diplom'o'j ne mal'ferm'as la pord'o'j'n por tau\u0306g'a labor'o. Rest'as nur et'a'j man'labor'o'j, por kiu'j li ne est'is prepar'it'a. Malgrau\u0306 tio li ne voj'erar'as al mal'moral'a'j afer'o'j. La spit'em'a bel'ul'in'o, kiu unu'e mal'estim'is la jun'ul'o'n kiel el'j\u0302et'it'o'n, pov'us post'e invit'i li'n al kelk'a'j \u201eaventur'o'j\u201d, sed Patrik fier'e far'ig\u0302'as si'a'vic'e spit'em'a."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Est'as tre interes'e observ'i la jen'o'n: la traduk'int'o J'a'n Werner far'is la esperant'a'n traduk'o'n en 1954, c\u0302irkau\u0306 du'dek jar'o'j'n post la el'don'o de la roman'o. Sed tio'n li far'is nur kiel ekzerc'o'n, kaj la pag\u0302'o'j rest'is for'las'it'a'j en tir'kest'o g\u0302is la jar'o 2008! Tiam li ek'dezir'is re'trov'i la original'o'n. Post mult'a'j kaj c\u0302iu'direkt'a'j serc\u0302'ad'o'j li ne sukces'is re'trov'i la roman'o'n, kies kelk'a'j lok'o'j en la traduk'o s\u0302ajn'is al li svag'a'j. C\u0302u ebl'as dir'i, ke la esperant'a versi'o de la c\u0302eh\u0302'a et'verk'o est'os por c\u0302iam la sol'a spur'o de ek'flug'ant'a verk'ist'o?"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Ke la roman'o est'as verk'it'a \u201een stil'o sen'dub'e lert'e traf'a\u201d, tio est'as evident'a nur post la pag\u0302'o 24a. Mi dev'as konfes'i, ke la en'ir'o est'is obstakl'o'kur'ad'o g\u0302is'tia'grad'e, ke mi demand'is mi'n, c\u0302u mi sci'pov'as la lingv'o'n. Do mi send'is la libr'o'n al tre spert'a kaj tre mult'jar'a esperant'ist'o por help'o. Jen la respond'o: \u201eMi prov'is leg'i la roman'o'n Fier'a'j Kor'o'j. Du'foj'e mi far'is, lau\u0306 mi, lau\u0306d'ind'a'j'n klopod'o'j'n tiu'cel'e, sed je la ok'a pag\u0302'o, ambau\u0306'foj'e, la libr'o fal'is el mi'a'j man'o'j; g\u0302i est'as hirt'ig'it'a je obskur'a'j ide'o'j au\u0306 esprim'o'j, kaj strang'a'j parol'turn'o'j. Mi dev'is atent'eg'e kaj strec\u0302'e leg'i kaj re'leg'i lini'o'n antau\u0306 ol atribu'i al g\u0302i supoz'ebl'a'n signif'o'n. Krom'e, tio kio'n mi fin'e kompren'is, ne est'is apart'e interes'a. Mi do rezign'is.\u201d (Henri Rousseau)."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mi c\u0302i-supr'e sufic\u0302'e sub'strek'is la c\u0302arm'o'j'n kaj la aktual'aj\u0302'o'j'n de la roman'o, por ke oni ne pens'u, ke mi mal'kurag\u0302'ig'as la leg'ant'o'n. Tut'e mal'e! Sed se mi pov'as util'e konsil'i, est'us bon'e, ke la leg'ont'o kon'at'ig\u0302'u kun la du post'skrib'o'j antau\u0306 ol li komenc'u. Krom'e, prefer'ebl'e, li mal'ferm'u je la pag\u0302'o 24a kaj en'ir'u la intrig'o'n kaj post'e re'ven'u al la komenc'o. Tiel'e li g\u0302u'os la pag\u0302'o'j'n de la roman'o, kiu'j pri'skrib'as la klas'a'n etos'o'n en la temp'o, kiam la student'o'j, en tre rigor'a medi'o, defend'is si'n per divers'a'j burlesk'aj\u0302'o'j por mok'i la ric\u0302'kolor'a'j'n profesor'o'j'n. La tut'o spic'it'a per latin'a'j cit'aj\u0302'o'j kaj alud'o'j al divers'a'j afer'o'j, kiu'j'n oni pov'as mal'facil'e el'kript'ig'i."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Fin'e, mi sub'strek'as la al'vok'o'n de J'a'n Werner, la traduk'int'o: \u201eMir'ig'is mi'n ankau\u0306, ke la au\u0306tor'o'n, Eduard Jitzovsky\u0301, ne kon'as profesi'a'j literatur'ist'o'j en la c\u0302eh\u0302'a Silezio. Ankau\u0306 neni'u bibliografi'o, dedic\u0302'it'a al silezia literatur'o kaj kultur'o, en'hav'as pri li inform'o'n. Tiu stat'o instig'as mi'n mal'kas\u0302'i la au\u0306tor'o'n help'e de la esperant'a traduk'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Dum si'a pas'int'jar'a oficial'a rest'ad'o en C\u0302ini'o la c\u0302ef'ministr'o de Hispanio vizit'is pli ol 10 turism'a'j'n organiz'aj\u0302'o'j'n. Li deklar'is, ke c\u0302in'a'j turist'o'j est'as c\u0302iam bon'ven'a'j al Hispanio. Kaj ankau\u0306 la c\u0302in'a reg'ist'ar'o kurag\u0302'ig'as la vojag\u0302'ad'o'n al Hispanio. Dum la last'a'j jar'o'j cel'land'o'j de c\u0302in'a'j turist'o'j est'is ankau\u0306 Franci'o, Italio, Germanio, Uson'o, Japani'o."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Inter c\u0302iu'j el la fremd'ul'o'j, kiu'j de ekster'e ven'is log\u0302'i en la gast'ig'em'a urb'o Bailnambeann, mi kelk'foj'e sent'as mi'n la plej fremd'a. Jam pro mi'a iom mal'oft'a nom'o (Lisuarte Paralampoponhes) oni tuj kompren'os la kial'o'n. Mi'a patr'in'o, kiu est'is de miks'it'a irlanda-portugal'a de'ven'o, dezir'is, ke mi nom'u mi'n Lar Murphy, por est'i pli facil'e akcept'it'a en Irlando. Tio'n mi decid'is ne far'i. Kial mi hont'u pri mi'a nom'o? Ceter'e, mi ne c\u0302iam viv'is en c\u0302i tiu land'o, kaj ebl'e en est'ont'ec'o mi hejm'ig\u0302'os en ali'a part'o de la ter'o. Fin'fin'e, kiel skrib'is iu poet'o: \u201eLa mond'o est'as grand'a \u2013 kaj mal'larg\u0302'a la angul'o de la ter'o, kie la hom'o viv'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Fakt'e, mi ne ver'e sci'as, al kiu land'o au\u0306 naci'o mi aparten'as. Mi'a patr'in'o est'is graved'a, kiam s\u0302i, tut'e sol'a, en's\u0302ip'ig\u0302'is por vetur'i de Halifakso en Kanado cel'e al iu haven'o en la dist'a Eu\u0306rop'o. Kial s\u0302i est'is sol'a en tiu amar'a hor'o, kaj kio okaz'is al mi'a patr'o, mi ne sci'as. Mi'a patr'in'o supoz'is (sed pri tio ne cert'is), ke li last'e viv'is en Brazilo. C\u0302iu'okaz'e, mi mal'oportun'e decid'is nask'ig\u0302'i dum tiu vojag\u0302'o de la kanada s\u0302ip'o Evangeline. Felic\u0302'e, sur's\u0302ip'e trov'ig\u0302'is kurac'ist'o, kiu profesi'e ag'is kiel akus\u0302'ist'o, kvankam tio ne est'is li'a medicin'a fak'o, do kaj mi kaj mi'a kar'a patr'in'o preter'viv'is malgrau\u0306 feroc'a s\u0302torm'o, kiu al'ven'is sam'temp'e kiel mi. Oni vid'os, ke la destin'o favor'is mi'n, almenau\u0306 en tiu fru'a stadi'o de mi'a ne c\u0302iam sukces'a viv'o."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Est'ant'e sol'a, mi'a kompat'ind'a patr'in'o dev'is iel ajn gajn'i si'a'n (kaj mi'a'n) pan'o'n en divers'a'j land'o'j kaj divers'a'j humil'a'j meti'o'j. Ec\u0302 tiel, s\u0302i kapabl'is s\u0302par'i sufic\u0302'e da mon'o por komenc'i mi'a'n eduk'ad'o'n, kaj dank'e al stipendi'o, kiu'n mi gajn'is per konkurs'a ekzamen'o, mi ating'is diplom'a'n grad'o'n kaj trov'is ne'mal'bon'e pag'at'a'n posten'o'n en Germanio. Tamen, post kelk'a'j jar'o'j en tiu land'o mi sent'is fort'a'n migr'em'o'n kaj ir'is serc\u0302'i nov'a'j'n spert'o'j'n ali'lok'e. Kiel oft'e asert'is mi'a patr'in'o: \u201ePli verd'a'j est'as dist'a'j mont'ar'o'j\u201d. Sed mi konstat'is, ke iu'j est'as pli verd'a'j ol ali'a'j."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Pro mi'a'j pek'o'j, mi fin'e \u2013 sed ne fin'fin'e \u2013 trov'ig\u0302'is en mal'bel'a industri'a urb'eg'o en la nord'a Angli'o. Mi ne volont'e elekt'is tiu'n urb'o'n, sed sent'is mi'n dev'ig'at'a log\u0302'i pli proksim'e al mi'a nun mal'jun'a patr'in'o, kiu'n la kruel'a fat'o metafor'e tie'n j\u0302et'is, kiel akv'o'rub'o'n sur la strand'o'n de la viv'o. S\u0302i lu'is modest'a'n mal'nov'a'n dom'o'n en mal'luks'a kvartal'o, kie s\u0302i est'is relativ'e kontent'a. S\u0302i'a'j najbar'o'j est'is afabl'a'j, kaj s\u0302i amik'ig\u0302'is kun sufic\u0302'e mult'e da ili, do s\u0302i'a ekzist'o ne plu est'is sol'ec'a. Unu el la plej simpati'a'j est'is kon'at'a lau\u0306 la nom'o Busty Higgins, kvankam s\u0302i'a ver'a nom'o est'is Flor'a. Kvankam s\u0302i kaj mi'a patr'in'o ig\u0302'is bon'a'j amik'in'o'j, ili tut'e ne simil'is. Mi'a patr'in'o est'is dec'a, am'em'a kaj respekt'ind'a vir'in'o. Busty est'is ankau\u0306 am'em'a \u2013 malic'a'j najbar'in'o'j dir'ad'is tro am'em'a (au\u0306 amor'em'a), kaj neni'u pov'us g\u0302ust'e pri'skrib'i s\u0302i'n kiel dec'a'n person'o'n. Tamen s\u0302i est'is bon'kor'a, kaj pro tio pli aparten'is al la nombr'o de la proverb'a sal'o de la ter'o ol la pi'a'j najbar'in'o'j, kiu'j kritik'is kaj mal'estim'is s\u0302i'n. La plej s\u0302at'at'a dom'kun'ul'o de Busty est'is grand'eg'a or'fis\u0302'o nom'at'a Clancy, kiu nag\u0302'is en vitr'a fis\u0302'uj'o en s\u0302i'a salon'o. Busty kred'is, ke or'fis\u0302'o'j konstant'e kresk'as kaj pov'as ating'i ekster'ordinar'e grand'a'j'n dimensi'o'j'n. Pro tio, s\u0302i konstant'e anstatau\u0306'ig'is la fis\u0302'uj'o'n de Clancy per iu pli grand'a. S\u0302i tim'is, ke iam g\u0302i est'os tiom vast'a kiel s\u0302ark'o. S\u0302i c\u0302iam dir'ad'is al mi'a patr'in'o: \u201eEn tiu okaz'o, mi cert'e dev'os trov'i pli grand'a'n dom'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000081", "text": "La plej proksim'a najbar'in'o de mi'a patr'in'o est'is et'a tim'em'a mal'c\u0302arm'a vir'in'o nom'at'a Ver'a. Malic'a student'o, al kiu mi'a patr'in'o lu'is c\u0302ambr'o'n, krom'nom'is s\u0302i'n Ard'ant'a Sapfoa, kvankam s\u0302i ne kapabl'is ard'i, kaj cert'e neniel simil'is la fam'a'n grek'a'n poet'in'o'n. S\u0302i oft'e vizit'is mi'a'n patr'in'o'n por trink'i te'o'n kaj g\u0302u'i s\u0302i'a'n kompani'o'n, c\u0302ar mi'a patr'in'o pov'is est'i tre amuz'a. Bedau\u0306r'ind'e, Ver'a konstant'e plend'is al s\u0302i pri la mizer'o de la viv'o kaj la tragedi'o de la hom'a ekzist'o, do mi'a patr'in'o dev'is kompat'i kaj konsol'i s\u0302i'n per dolc\u0302'a'j kuk'o'j kaj tre suker'it'a te'o."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Ali'a najbar'o, s-ro Dawid, est'is pol'o, kiu dum la du'a mond'milit'o est'is membr'o de la liber'a pol'a arme'o, kiu ven'is al Briti'o por batal'i kontrau\u0306 Hitlero. Post la milit'o li ne pov'is re'ir'i al si'a land'o pro la politik'a situaci'o, do rest'is en Angli'o. Antau\u0306'e en Pollando li est'is majstr'a meti'ist'o, kiu ornam'is preg\u0302'ej'o'j'n, kiel la mason'ist'o Rub'e'n en la unu'a c\u0302apitr'o de la fam'a verk'o La infan'a ras'o. (Lau\u0306 la poet'o William Auld, Rub'e'n \u201e... dum tut'a viv'o grimp'ad'is supr'e'n-sub'e'n, / c\u0302iz'ant'e sur preg\u0302'ej'o'j gargojl'o'j'n kaj ang\u0302el'o'j'n\u201d). S-ro Dawid ne est'is mason'ist'o, sed or'um'ist'o de statu'o'j kaj altar'o'j. Krom'e, li kapabl'is far'i mult'a'j'n ali'a'j'n labor'o'j'n: lign'aj\u0302'a'n, elektr'a'n, tegol'a'n, kahel'a'n, ktp. Li c\u0302iam est'is pret'a help'i mi'a'n patr'in'o'n per ripar'ad'o'j kaj ali'a'j en'dom'a'j task'o'j, kaj neniam postul'is pag'o'n."}, {"text_idx": "#000083", "text": "La pli prosper'a part'o de la kvartal'o est'is hejm'o de jud'a komun'um'o. Est'is du sinagog'o'j sur la c\u0302ef'strat'o, el kiu'j la plej grand'a kaj ric\u0302'a est'is tiel nom'at'a Hispan'a-Portugal'a Sinagog'o, do lau\u0306's\u0302ajn'e de sefard'a origin'o. Mi'a patr'in'o amik'ig\u0302'is kun kelk'a'j el la jud'a'j najbar'o'j, sed g\u0302eneral'e ili ne miks'ig\u0302'is kun la rest'o de la soci'o, precip'e pro la fakt'o, ke la mez'ag\u0302'ul'o'j kaj mal'jun'ul'o'j inter ili ankorau\u0306 prefer'e parol'is ladinan, la sefard'a'n hispan'a'n, kiu'n mi'a patr'in'o iom, sed mal'perfekt'e, kompren'is. Mi oft'e ac\u0302et'is frand'aj\u0302'o'j'n en la lok'a kos\u0302er'a vend'ej'o, kvankam mi ne aparten'as al ili'a religi'a komun'um'o."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Post la for'pas'o de mi'a kar'a patr'in'o, mi rest'is dum tri jar'o'j en la angl'a industri'a urb'o kaj prov'is sub'ten'i mi'n per traduk'ad'o kaj instru'ad'o de lingv'o'j. Tio est'is ne tre profit'don'a, c\u0302ar g\u0302eneral'e, angl'e'parol'ant'a'j popol'o'j ne interes'ig\u0302'as pri fremd'a'j idiom'o'j, rigard'ant'e la angl'a'n kiel mond'o'lingv'o'n, c\u0302ar, kiel ili pretend'as: \u201eC\u0302iu'j parol'as la angl'a'n!\u201d."}, {"text_idx": "#000085", "text": "En tiu period'o mi est'is frau\u0306l'o kaj lu'is c\u0302ambr'o'n en mal'nov'a pension'o, kies propriet'ul'o'j est'is du ne plu jun'a'j vir'in'o'j el la graf'land'o Jork's\u0302ir'o en la nord'a Angli'o. Ili nom'ig\u0302'is frau\u0306l'in'o'j Nor'a kaj Elsa Higginbotham, sed ni, la pli jun'a'j pension'an'o'j, nom'is ili'n la \u201efrat'in'o'j Bronte\u0308\u201d kaj al la dom'o ni don'is la nom'o'n Wuthering Winterhurst (\u201eBurask'a Vintrobosko\u201d, parodi'o de la titol'o de la fam'a roman'o Wuthering Heights (\u201eBurask'a'j Alt'aj\u0302'o'j\u201d) de la au\u0306tor'in'o Emily Bronte\u0308). Fakt'e, la pension'o est'is mal'hel'a kaj morn'a dom'o en la arkitektur'a stil'o, kiu'n la angl'o'j nom'as \u201eViktori'an'a\u201d."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Nor'a, kiu dej\u0302or'is en la kuir'ej'o, est'is alt'statur'a, fort'a vir'in'eg'o kun masiv'a'j pied'o'j. S\u0302i'a frat'in'o Elsa est'is et'a, mal'dik'a vir'in'et'o, sed s\u0302i reg'is la pension'o'n kiel arme'a serg\u0302ent'o. Ambau\u0306 aparten'is al sever'a religi'a sekt'o, kiu ne permes'is alkohol'aj\u0302'o'j'n, fum'ad'o'n au\u0306 frivol'a'j'n amuz'aj\u0302'o'j'n. En la salon'o star'is fortepian'o, sed neni'u rajt'is lud'i g\u0302i'n. Simil'e, ni ne rajt'is lau\u0306t'e funkci'ig'i radi'aparat'o'n en ni'a'j c\u0302ambr'o'j. Oni dev'is pet'i permes'o'n antau\u0306 ol ban'i si'n en varm'a akv'o. La mang\u0302'o'j en la pension'o est'is solid'a'j, tro'kuir'it'a'j, kaj mal'apetit'vek'a'j, lau\u0306 la tradici'a angl'a kuir'art'o. Tamen ili est'is sufic\u0302'e nutr'a'j kaj plen'ig'is la stomak'o'n, kio en Angli'o est'as la sol'a'j motiv'o'j por mang\u0302'i."}, {"text_idx": "#000087", "text": "En la pension'o oni neniam bezon'is demand'i pri la tag'o de la semajn'o au\u0306 rigard'i kalendar'o'n, c\u0302ar la menu'a program'o neniam vari'is de tag'o al tag'o. Dimanc\u0302'e ni c\u0302iam mang\u0302'is rost'it'a'n bov'aj\u0302'o'n kun ter'pom'o'j kaj brasik'o; lund'e, mal'varm'a'n bov'aj\u0302'o'n kun ter'pom'o'j; mard'e, bol'ig'it'a'n bov'aj\u0302'o'n kun karot'o'j; merkred'e, hak'viand'o'n kun ter'pom'o'j; j\u0302au\u0306d'e, fis\u0302'o'n; vendred'e, kolbas'o'j'n kun kac\u0302'ig'it'a ter'pom'o; sabat'e, s\u0302ink'o'n kun brasik'o. La desert'o est'is c\u0302iam au\u0306 rabarb'o kun kustard'o (ov'aj\u0302'o), au\u0306 sek'a'j prun'o'j kun kustard'o (tradici'a angl'a desert'o, al kiu la fil'o'j de la angl'a elit'o est'as al'kutim'ig\u0302'int'a'j en la tiel nom'at'a'j publik'a'j \u2013 t.e. privat'a'j \u2013 lern'ej'o'j). C\u0302iu'semajn'e est'is la sam'a mang\u0302'program'o: monoton'a sed san'a, krom se oni est'as vegetar'an'o. Sur la mur'o de la mang\u0302'o'c\u0302ambr'o pend'is fram'o, en kiu est'is pir'o'grafit'a vers'aj\u0302'o, kiu tekst'is:"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Oft'e, kiam mi trov'ig\u0302'is en la urb'o'centr'o, mi dev'is mang\u0302'i en restoraci'o. En tiu epok'o, kiam la angl'o'j mal'mult'o'n sci'is pri inter'naci'a kuir'art'o, la lok'a restoraci'a mang\u0302'aj\u0302'o est'is mal'bon'a. En tiu region'o de la nord'a Angli'o est'is grand'a entrepren'o nom'at'a Unu'ig\u0302'int'a'j Viand'a'j Produkt'o'j, kiu'j funkci'ig'is c\u0302en'o'n de restoraci'o'j. C\u0302ar ne est'is grand'a elekt'o, mi plur'foj'e est'is klient'o en la urb'a fili'o. La spert'o est'is ac\u0302'a, kaj mi ankorau\u0306 trem'as, kiam mi re'memor'as g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Mi'a'j tabl'o'kun'ul'o'j en la pension'o konsist'is el Rod, alt'statur'a au\u0306strali'an'o, kiu far'is scienc'a'n esplor'ad'o'n en la urb'a universitat'o; jun'a bank'lern'ant'o, kiu est'is tiel mizer'e pag'at'a, ke li s\u0302par'ad'is du tranc\u0302'aj\u0302'o'j'n de si'a maten'mang\u0302'a buter'it'a pan'o por si'a tag'mang\u0302'o en la bank'o; kaj jun'a student'o el Taj'land'o, kies nom'o'n mi ne sukces'is prononc'i au\u0306 vort'um'i; g\u0302i son'is iom kiel \u201eP'c\u0302it\u201d \u2013 la son'o, kiu'n far'is mal'sek'a fingr'o'tus\u0302'o sur fenestr'a vitr'o. Rod est'is tre amuz'a vir'o; Karlo, la bank'lern'ant'o, est'is tre serioz'a kaj sen'humur'a; dum la taj'land'an'o est'is simpati'a."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Rod kaj mi plan'is divers'a'j'n projekt'o'j'n por mal'pez'ig'i ni'a'n ekzist'o'n en la pension'o. Dum iom da temp'o ni pens'is, ke est'us bon'a blag'o dum'nokt'e farb'i sur la lintel'o de la c\u0302ef'a en'ir'ej'o la fraz'o'n: \u201eKoncesi'it'a por muzik'o kaj por la vend'ad'o de vin'o kaj alkohol'aj\u0302'o'j\u201d. En Angli'o, kie publik'a muzik'o kaj vend'o de alkohol'aj\u0302'o'j sen koncesi'o ne est'as permes'at'a'j, tiu tekst'o vid'ig\u0302'as c\u0302e la en'ir'ej'o de drink'ej'o'j kaj restoraci'o'j. Kiel iam asert'is renom'a angl'a orkestr'a dirigent'o: \u201eLa angl'o'j ne s\u0302at'as muzik'o'n, sed ili s\u0302at'as la bru'o'n, kiu'n g\u0302i far'as.\u201d. Tamen, ni fin'fin'e decid'is ne pri'mok'i ni'a'j'n bon'a'j'n gast'ig'ant'in'o'j'n per tia malic'a blag'o."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Unu el ni'a'j kun'gast'o'j, elegant'e kaj tradici'e vest'it'a angl'a sinjor'o (t.e. per nigr'a jak'o, universitat'a kravat'o kaj griz'a pantalon'o kun fajn'a'j stri'o'j), kiu sid'is sol'a c\u0302e si'a apart'a tabl'o, est'is lektor'o pri islam'a'j stud'o'j. Li est'is tro grav'a person'o por re'kon'i la c\u0302e'est'o'n de nur'a'j student'o'j kaj jun'ul'o'j, kiel ni, do li neniam salut'is ni'n. Ali'a gast'in'o, kiu sam'e hav'is la privilegi'o'n okup'i apart'a'n tabl'o'n, est'is mal'dik'a kaj mal'c\u0302arm'a frau\u0306l'in'o de ne'konstat'ebl'a ag\u0302'o. S\u0302i evident'e tim'is la volupt'a'j'n vir'o'j'n kaj evit'is kontakt'o'n kun ili. Iu'maten'e, Rod bon'humor'e salut'is s\u0302i'n lau\u0306 au\u0306strali'a kutim'o per la fraz'o \u201eG'day!\u201d (\u201eBon'a'n Tag'o'n!\u201d). La frau\u0306l'in'o ek're'ag'is per du'on'salt'o el si'a seg\u0302'o kaj febl'a kri'o kiel la blek'o de nervoz'a lepor'o. Ni ek'de tiam kun'e decid'is, ke est'us pli prudent'e las'i s\u0302i'n en c\u0302ast'a pac'o."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ni trov'is la semajn'fin'o'j'n en tiu mal'bel'a urb'o preskau\u0306 ne'toler'ebl'e ted'a'j. Mi'a au\u0306strali'a kun'ul'o kelk'foj'e serc\u0302'is en la lok'a j\u0302urnal'o por konstat'i, c\u0302u la rubrik'o \u201eDistr'aj\u0302'o'j\u201d propon'as ebl'a'j'n al'log'aj\u0302'o'j'n. Unu'e li trov'is anonc'o'n pri la sabat'a'j c\u0302eval'a'j vet'kur'o'j, do ni kun'e ir'is al la kur'ej'o. Lau\u0306'dir'e, la au\u0306strali'an'o'j s\u0302at'as c\u0302iu'n spec'o'n de sport'o, precip'e c\u0302eval'kur'o'j'n, sed en tiu okaz'o ni ambau\u0306 ec\u0302 pli ted'ig\u0302'is atend'ant'e la re'ven'o'n de c\u0302eval'o'j, kiu'j mal'aper'is post kelk'a'j sekund'o'j, kaj re'aper'is nur post tro long'a temp'o. En ali'a tag'o, Rod trov'is reklam'o'n por vesper'a danc'event'o."}, {"text_idx": "#000095", "text": "\u201eSupoz'ebl'e tradici'a angl'a danc'ad'o\u201d, mi respond'is."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Ni iom hezit'e en'ir'is en la salon'eg'o'n, kaj tuj konstat'is, ke la afer'o ne est'as por ni. Par'o'j de mez'ag\u0302'a'j kaj mal'jun'a'j hom'o'j elegant'e pas\u0302'is tie'n kaj re'e'n je akompan'o de mal'modern'a danc'muzik'o. Rid'et'ant'a mez'ag\u0302'a vir'in'o, kiu evident'e reg'is la event'o'n, gaj'e kri'is: \u201eHo! Mi vid'as du nov'a'j'n vizag\u0302'o'j'n!\u201d"}, {"text_idx": "#000098", "text": "Rod grimac'is. \u201eFor'pren'u ni de tie ni'a'j'n flam'ing* vizag\u0302'o'j'n!\u201d"}, {"text_idx": "#000099", "text": "Je la komenc'o de la somer'a sezon'o la frat'in'o'j Higginbotham inform'is ni'n, ke ili intenc'as feri'i en Jork's\u0302ir'o, do la pension'o rest'os ferm'it'a dum du semajn'o'j. Mi'a'j tri jun'a'j kun'ul'o'j jam for'ir'is, kaj mi rest'is sol'a. Frau\u0306l'in'o Elsa cert'ig'is mi'n, ke s\u0302i jam arang\u0302'is por mi c\u0302ambr'o'n en ali'a najbar'a pension'o. La c\u0302ambr'o est'is grand'a kaj komfort'a, sur la ter'etag\u0302'o de la dom'o. En la unu'a nokt'o, kiu'n mi tie pas'ig'is, mi apenau\u0306 sukces'is dorm'i, c\u0302ar grup'o de vojag\u0302'ant'a'j vend'ist'o'j el Kimri'o dum'nokt'e lud'is kart'o'j'n kaj sam'temp'e \u2013 kiel est'as kimr'a kutim'o \u2013 kun'e kant'is religi'a'j'n kimr'a'j'n himn'o'j'n."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Tio est'as nur mal'long'a part'o de mi'a'j memor'aj\u0302'o'j pri mi'a rest'ad'o en la nord'a Angli'o. Post'e mi trans'lok'ig\u0302'is al Irlando, kie, dank'e al mi'a'j nov'a'j irlandaj amik'o'j, mi trov'is posten'o'n. Sed tio ebl'e est'os material'o por verk'i ali'a'n rakont'o'n pri la afabl'a'j log\u0302'ant'o'j de Bailenambeann ..."}, {"text_idx": "#000103", "text": "En la last'a'j monat'o'j oni mult'e pri'diskut'is la ebl'o'n, ke la nun'a pap'o (Benedikto la 16a, sekular'e Joseph Ratzinger) je si'a mort'o donac'os si'a'j'n organ'o'j'n. La debat'o ek'ig\u0302'is pro kelk'a'j deklar'o'j li'a'j, tre favor'a'j al tia ag'ad'o, kiam en 1999 li est'is ankorau\u0306 simpl'a kardinal'o de la rom'katolik'a eklezi'o. Est'as sufic\u0302'e kon'at'e ali'flank'e, ke li an'as de'long'e en asoci'o de organ'don'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Pro tio tamen, ke Ratzinger est'is elekt'it'a c\u0302ef'pontifik'o en 2005, li'a dezir'o ne pov'os real'ig\u0302'i. Li'a sekretari'o, Georg Gaenswein [gensvajn], klar'ig'is februar'e al la ital'a j\u0302urnal'o La Repubblica, ke pap'o neniu'okaz'e rajt'as donac'i organ'o'j'n: la korp'o de pontifik'o, sen'de'pend'e de ties sankt'ec'o (kiu ne est'as au\u0306tomat'a, kiel montr'as tio, ke la eklezi'o kanoniz'is nur 86 el la g\u0302is'nun'a'j 265 pap'o'j), est'u konsider'at'a kaj ador'at'a kiel relikv'o: g\u0302i aparten'as al la tut'a krist'an'ar'o kaj tial g\u0302i dev'as rest'i integr'a."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Kontrau\u0306 unu perd'ig\u0302'int'a organ'don'ant'o, ekzist'as tamen milion'o'j da potencial'a'j organ'don'ant'o'j kiu'j, kvankam pov'ant'e liber'e konsent'i la el'plant'o'n de si'a'j organ'o'j, ankorau\u0306 ne est'as cert'a'j pri la bon'ec'o kaj neces'o de tia kondut'o. Dispon'ig'i la propr'a'j'n organ'o'j'n por sav'i ali'ul'a'j'n viv'o'j'n est'as nobl'a, sen'dolor'a kaj sen'pag'a donac'o, tut'e akord'ig'ebl'a \u2013 kiel asert'is la pap'o mem \u2013 kun la krist'an'a doktrin'o. G\u0302i ebl'ig'as tang\u0302'i, au\u0306 almenau\u0306 al'proksim'ig\u0302'i iom'et'e, la etern'ec'o'n kaj la sen'mort'ec'o'n, al kiu'j la hom'ar'o c\u0302iam sopir'is."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Rim'o'j'n c\u0302e Berveling la leg'ant'o ne trov'os (rim'o en la latin'a'j vers'o'j aper'as nur dum la mez'epok'o), sed ia'spec'a'n anstatau\u0306'o'n prezent'as la vir'a fin'ig\u0302'o de la unu'a'j du vers'o'j: \u201eamik' \u2013 asert'\u201d, \u201esub'ten'is li \u2013 reg'o'pov'\u201d, \u201eprimitiv'e ke \u2013 proviz'as per\u201d, tiel ke la voc\u0302'o, la impet'o, la atend'o de la vers'o'fin'o hav'as sam'a'n kontent'ig'a'n plen'um'ig\u0302'o'n. Kiu renkont'is Horaci'o'n en si'a'j knab'a'j stud'o'j, tuj re'vok'os al si'a mens'o ties od'o'n pri mont'o Soracte [sorakte] apud Romo, blank'a pro la neg\u0302'o, kaj la frost'ig\u0302'int'a'j river'o'j ..."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Ver'e original'a est'as la vest'o per c\u0302i tiu klasik'a ritm'o de tut'e nun'temp'a'j konsider'o'j: la Bush-a agres'o al Irako, la ekzekut'o de Sadam, la hipokrit'ec'o de UN, la mensog'o'j de la uson'a'j politik'ist'o'j kaj general'o'j, la esper'o'j pri moral'ig\u0302'o lanc\u0302'it'a'j de Barack Obama (last'a od'o datum'as je 2009; c\u0302u la esper'o'j real'ig\u0302'is? ...), la rajt'o'j de sam'seks'em'ul'o'j. Leg'i Horaci-stil'a'n kritik'o'n de la nun'temp'a'j fi'aj\u0302'o'j iel mild'ig'as la konsider'o'n pri tio, kiom ili est'as fi'a'j."}, {"text_idx": "#000109", "text": "La du'a du'on'o de la libr'et'o est'as pli tradici'a tem'e, sed pli nun'temp'a ritm'e; ia'manier'e reg'as pesimism'o: \u201ela viv'o neniam promes'is / est'i honest'a\u201d. Di'o(j) menci'ig\u0302'as plur'foj'e en la poem'o'j, sed fakt'e sen ebl'o influ'i la hom'a'n viv'o'n; am'o ne est'as elekt'o, sed dev'ig'o, kaj c\u0302iu'okaz'e mal'long'a. En la liber'a metrik'o kaj en la tip'o'grafi'a vers'arang\u0302'o spur'ebl'as inspir'o el Auld."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ne sub'task'ind'a'j est'as la libr'o'fin'a'j pag\u0302'o'j, kie la au\u0306tor'o mal'long'e rakont'as pri si'a pasi'o al la klasik'a'j literatur'o'j kaj la sankt'a'j skrib'o'j de la jud-krist'an'a tradici'o kaj iel kompren'ig'as si'a'n eduk'ig\u0302'o'n al poezi'o."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Impon'a est'as la bibliografi'o: plur'a'j dek'o'j da verk'o'j, inter dik'a'j volum'o'j kaj mal'mult'pag\u0302'a'j (sed dens'en'hav'a'j) kajer'et'o'j est'as la produkt'aj\u0302'o de Berveling, sen'dub'e la plej'a traduk'int'o el la klasik'a'j lingv'o'j, long'e super'int'e la produkt'o'j'n de Kalocsay kaj de Waringhien. Lukiano, Senek'o, Ciceron'o, Katul'o, Marcial'o kaj mult'a'j ali'a'j klasik'ul'o'j est'is per'it'a'j de li al la esperant'lingv'an'o'j. Ankau\u0306 li'a original'a produkt'ad'o, kaj poezi'a kaj proz'a, est'as nek mal'grand'a nek mal'grav'a: kiel pastor'o de la remonstrant'a eklezi'o kaj mez'lern'ej'a instru'ist'o pri la latin'a kaj la helen'a, li verk'e serpent'um'as inter la Du'a'kanon'a'j Libr'o'j kaj ese'o pri krist'an'ism'o kaj ali'a'j religi'o'j."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Esper'ebl'e la leg'ad'o de c\u0302i tiu libr'et'o instig'os al leg'ad'o ankau\u0306 de ali'a'j verk'o'j de Gerrit Berveling, el kiu'j, lau\u0306 mi, la plej bel'a rest'as poem'ar'o Tri 'stas tro."}, {"text_idx": "#000114", "text": "En la jar'o 2008 Fel el'don'is roman'o'n de Stephan Lang, titol'it'a'n La talp'o'c\u0302as'ist'o, pri kiu aper'is recenz'o en Monat'o (2008/12, p. 23). Tiu verk'o est'is, efektiv'e, la du'a volum'o de seri'o. C\u0302i tiu verk'o La transilvani'a nupt'o est'as la unu'a el tiu du'op'o. Kvankam ebl'as leg'i c\u0302iu'n el la du verk'o'j apart'e, kiam oni leg'as ili'n en'ord'e, oni mult'e pli kompren'as la detal'o'j'n."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Supoz'ebl'e, kvankam en roman'a form'o, la en'hav'o est'as au\u0306tobiografi'o pli-mal'pli real'a. Se en'est'as fikci'aj\u0302'o'j, tem'as pri la re'konstru'o de konversaci'o'j, lok'detal'o'j, ebl'e re'konstru'o de event'o'j, neces'a'j por la roman'o, kvankam ne nepr'e histori'e real'a'j. Mi ne pov'is trov'i detal'o'j'n pri la au\u0306tor'o, por kontrol'i tio'n. Kaj c\u0302ar li mort'is en la jar'o 2008, ne ebl'as li'n nun kontakt'i!"}, {"text_idx": "#000116", "text": "Unu'e, mi avert'u, ke la roman'o'n leg'u nur intest'e fort'a'j person'o'j. Se tem'us pri televid'aj\u0302'o, oni antau\u0306'anonc'us: ni avert'as, ke la c\u0302i-sekv'a program'o en'hav'as scen'o'j'n, kiu'j pov'us anim'sku'i spekt'ant'o'j'n. Mal'facil'eg'as leg'i la verk'o'n sen sent'i tre fort'a'n nau\u0306z'o'n. Sed en c\u0302iu jar'cent'o nau\u0306z'a'j event'o'j okaz'is, kaj en la du'dek'a jar'cent'o ili tiom abund'is, ke kelk'a'foj'e oni dev'as mult'e ignor'i la real'o'n, por evit'i ili'a'n pri'pens'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Ni supoz'u (mi kred'as, ke prav'e), ke tem'as pri real'a event'ar'o. La c\u0302ef'person'o (tio est'as la au\u0306tor'o) de la verk'o est'is hungar'a ruman'o dum la komun'ism'a period'o. (Tiu'temp'e, part'o de la hungar'etn'a popol'o ne-propr'a-vol'e est'is part'o de Rumani'o.) La diktatur'o de Ceaus\u0327escu [c\u0302au\u0306s\u0302esku] est'is inter la plej fi'plen'a'j de la jar'cent'o, egal'rang'e kun tiu'j de Hitler kaj Stalin."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Lang kulp'is pri politik'a \u201ekrim'o\u201d, kio tie kaj tiam signif'is i'a'n ajn esprim'o'n de vid'punkt'o ne-Ceaus\u0327escu-esk'a. Kaj pro tio li est'is en'karcer'ig'it'a, en karcer'kondic\u0302'o'j tip'e mal'human'a'j. Dum si'a en'karcer'a viv'o li'n rimark'is nederlanda par'o turist'a, kun kiu li sukces'is inter's\u0302ang\u0302'i kelk'a'j'n inform'et'o'j'n. Post si'a liber'ig\u0302'o el la karcer'o li decid'is fug\u0302'i al Nederlando, entrepren'o preskau\u0306 ne imag'ebl'a, nek plen'um'ebl'a. La ruman'a diktatur'o c\u0302iu'metod'e, per spion'o'j, sub'au\u0306skult'ad'o, mal'permes'o de inter'naci'a'j komunik'aj\u0302'o'j, en'karcer'ig'o, tortur'ad'o kaj paf'ad'o cel'is mal'ebl'ig'i c\u0302i'a'n fug\u0302'o'n el si'a teritori'o. Tiu'rilat'e ili preskau\u0306 cent'procent'e plen'um'is si'a'n plan'o'n."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Hungari'o lim'as Rumani'o'n. Ankau\u0306 Hungari'o est'is komun'ism'a s\u0302tat'o, sed politik'e inter'mal'fid'o abund'is. Unu'foj'e en la jar'o bus'o kun pasag\u0302er'o'j ruman'a'j turism'o'cel'e rajt'is trans'ir'i la lim'o'n inter la du land'o'j por strikt'e tri'tag'a vizit'o. Kontrau\u0306 pag'o mil'o'j da hom'o'j si'n propon'is por tiu vetur'o. Nur 30 est'is akcept'it'a'j; al la ceter'a'j la reg'ist'ar'o kompren'ebl'e ne re'pag'is. Per sub'ac\u0302et'o Lang pov'is si'n kas\u0302'i inter la akcept'it'o'j, tamen sen la neces'a stamp'it'a permes'il'o."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Tiel en'ir'int'e Hungari'o'n, kiel evit'i est'i re'port'it'a en Rumani'o'n per la bus'o? Li el'pens'is metod'o'n. Do nun li'n serc\u0302'as kaj hungar'a'j kaj ruman'a'j polic'o kaj spion'o'j. Se li iel sukces'os trans'ir'i en Jugoslavion, li est'os mal'pli mal'sekur'a. Jugoslavio ja per Tit'o defi'is la stalin'ism'a'n blok'o'n. Tamen la titoa komun'ism'o ne est'is komfort'a por la jugoslavi'an'o'j. Ni est'as detal'e inform'at'a'j pri tio, kiel Lang sukces'is ir'i el Hungari'o trans'lim'e'n en Jugoslavion. La gust'o de tiu'j detal'o'j pov'us mal'stabil'ig'i la stomak'o'j'n de la leg'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Kiel kontakt'i la nederland'an amik'em'a'n par'o'n? La telefon'serv'o inter la komun'ism'a'j land'o'j est'is ne'stabil'a kaj neniel privat'a, kiam tem'as pri lok'a'j polic'o'spion'o'j. Nu, jes, per mult'a'j ne'agrabl'a'j kaj kontrau\u0306'leg\u0302'a'j artifik'o'j (inkluziv'e de sub'ac\u0302et'o'j far'e de la nederlanda par'o), li sukces'e aviad'il'as el Jugoslavio al Nederlando. C\u0302u do ven'is fin'o de li'a'j sufer'o'j? Ne naiv'e imag'u tio'n. La last'a'j 60 pag\u0302'o'j de la libr'o plen'ig'os vi'n, ebl'e ne'toler'ebl'e, per nau\u0306z'o."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Literatur'e, la libr'o el'star'as. Lau\u0306 stil'o kaj atent'o'kapt'o g\u0302i ne'kritik'ebl'as. La traduk'o egal'e impon'as. Fizik'e, la libr'o ne'riproc\u0302'ebl'as. Ver'e fortik'a volum'o, bon'a paper'o, klar'a pres'ad'o, lau\u0306d'end'a el'sark'o de kompost'erar'o'j."}, {"text_idx": "#000125", "text": "Jun'o est'as jun'a. Li est'as jun'a vir'o, kies sol'a problem'o s\u0302ajn'e est'as tio, ke li ne pov'as ne fiks'rigard'i bel'ul'in'o'j'n, foj'e argument'ant'e, ke bel'ec'o est'as donac'o de Natur'o kaj ke la g\u0302ust'a manier'o aprez'i g\u0302i'n est'as per al'rigard'o kaj pri'parol'o. Ec\u0302 kiel tre jun'a lern'ant'o, li foj'foj'e sid'ig\u0302'is kun amik'o'j kaj klac\u0302'is pri c\u0302iu'j preter'pas'ant'o'j: \u201eJen tiu bel'ul'in'o. C\u0302u vi pov'as konjekt'i, kiom el s\u0302i'a'j korp'o'part'o'j ne est'as art'e'far'it'a'j? Jen tiu vir'o kap'e sen'har'a. C\u0302u vi pov'as imag'i, kial li est'as tiel mal'felic\u0302'a, au\u0306 kial li tiel rapid'e promen'as? Vid'u tiu'n bel'e vest'it'a'n vir'o'n. C\u0302u vi pov'as imag'i, ke ebl'e li'a'j s\u0302trump'o'j est'as mal'pur'a'j au\u0306 tru'hav'a'j?\u201d"}, {"text_idx": "#000126", "text": "Nun kiel jun'a vir'o li tamen jam post'las'is mult'e el la mal'bon'a'j kondut'o'j infan'ec'a'j, krom la em'o aprez'ad'i vir'in'a'n bel'ec'o'n; kaj oni pov'as dir'i, ke tio ne neces'e est'as infan'ec'a au\u0306 mal'bon'a, c\u0302ar li jam ating'is la ag\u0302'o'n, kiam li pov'as far'i au\u0306 pri'diskut'i \u201eadolt'a'j'n afer'o'j'n\u201d. Li hav'as sekur'a'n labor'o'n pri merkat'o, c\u0302ar diligent'e labor'int'e dum si'a'j unu'a'j jar'o'j kiel dung'it'o, li rapid'e far'ig\u0302'is estr'o kun mult'e da temp'o je si'a dispon'o, dum kiu li pov'as divers'manier'e amuz'i si'n. Li kred'as, ke li'a viv'o est'os perfekt'a, kiam li fin'fin'e trov'os tiu'n bel'ul'in'o'n, pri kiu li'a anim'o jam de'long'e sopir'as. Malgrau\u0306 li'a em'o lau\u0306d'i la natur'o'n pro la perfekt'e bel'a'j vir'in'o'j, kiu'j trov'ig\u0302'as divers'lok'e en la tut'a mond'o, li ne est'is bon's\u0302anc'a pri am'rilat'o'j kun vir'in'o'j. Li jam hav'is rendevu'o'j'n kun kelk'a'j vir'in'o'j, sed post iom da temp'o li vid'is, ke la rilat'o'j ne pov'as sukces'i. Tamen li est'is konvink'it'a, ke ie en la grand'a mond'o est'as tiu perfekt'a vir'in'o, kiu far'ig\u0302'os li'a edz'in'o. Kaj li foj'e dir'as al si, kiam ajn li trov'as bel'ul'in'o'n, \u201eC\u0302u ebl'e s\u0302i est'as la ang\u0302el'o, kiu'n mi jam tiel long'e atend'is?\u201d Malgrau\u0306 tio, ke li ne pov'as halt'ig'i la em'o'n rigard'i preskau\u0306 c\u0302iu'j'n vir'in'o'j'n, la ver'a fakt'o est'as, ke li person'e kred'as, ke por li est'is kre'it'a cert'a vir'in'o. Sur la grand'a planed'o kun milion'o'j da bel'ul'in'o'j, nur unu el ili est'as li'a. Do li prefer'as pens'i pri \u201ela vir'in'o\u201d. Li pens'as, ke li hav'as la dev'o'n diligent'e serc\u0302'i s\u0302i'n, kred'ant'e, ke ankau\u0306 s\u0302i ie okup'ig\u0302'as serc\u0302'ant'e li'n."}, {"text_idx": "#000127", "text": "Dum li'a'j long'a'j moment'o'j de fantazi'o, li'a kor'o foj'e silent'e konstru'as jen'a'j'n imag'o'j'n: s\u0302i est'as bel'a, fakt'e bel'eg'a. C\u0302iu'j vol'as au\u0306d'i pri la sekret'o de s\u0302i'a bel'ec'o. S\u0302i est'as font'o de inteligent'o, kaj de s\u0302i li jam lern'os mult'e pri la viv'o kaj c\u0302io ali'a. Kiel li, s\u0302i eg'e s\u0302at'as leg'i libr'o'j'n. Do s\u0302i kun'labor'os kun li, pri'zorg'ant'e kaj pli'grand'ig'ant'e li'a'n bibliotek'o'n. Malgrau\u0306 si'a bel'ec'o s\u0302i est'as ne'imag'ebl'e fort'a, tamen promen'as elegant'e. Kaj s\u0302i est'as c\u0302iu'manier'e sen'de'pend'a. Ho, jes, Jun'o ne s\u0302at'as vir'in'o'n, kiu dev'as pet'i la help'o'n de si'a edz'o pri c\u0302io. Do, de'nov'e, s\u0302i est'as fort'a emoci'e, fizik'e kaj financ'e. Ebl'e dum la lern'ej'a'j jar'o'j s\u0302i est'is sport'ul'in'o kaj jam gajn'is mult'a'j'n premi'o'j'n. S\u0302i ankau\u0306 labor'as en grand'a ofic'ej'o, sed s\u0302i prefer'as ne plu labor'i, c\u0302ar s\u0302i prefer'as dedic\u0302'i si'a'n tut'a'n temp'o'n por montr'i si'a'n am'o'n al li. S\u0302i neniam koler'os kaj, se pro io ajn s\u0302i ofend'ig\u0302'os, s\u0302i tuj pardon'os li'n kaj forges'os pri c\u0302io. S\u0302i est'os perfekt'a vir'in'o."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Jun'o c\u0302iam memor'os la ag'o'n de Pau\u0306lo, li'a plej intim'a amik'o, kiam li iam el'vort'ig'is al li tiu'n imag'o'faden'o'n. Iam Pau\u0306lo, kiu jam de'long'e edz'ig\u0302'is kaj nun hav'as infan'o'n, au\u0306skult'is kun grand'a pacienc'o kaj subit'e respond'is: \u201eJun'o, mi hav'as la honor'o'n help'i vi'n pri tiu c\u0302i afer'o. Mi trov'is la g\u0302ust'a'n vir'in'o'n ...\u201d"}, {"text_idx": "#000129", "text": "\u201eC\u0302u ver'e?\u201d Jun'o dir'is, eg'e sci'vol'e. Sed sam'temp'e li kun mir'o demand'is si'n, c\u0302u li pov'as ricev'i help'o'n de amik'o pri tia grav'a afer'o. Se tem'us pri ac\u0302et'o de var'o, ebl'as pet'i help'o'n de amik'o, sed pri edz'in'o por li ne est'os facil'e fid'i la opini'o'n de amik'o'j. Li dev'as mem al'parol'i vir'in'o'n kaj mem jug\u0302'i, c\u0302u s\u0302i est'as tau\u0306g'a por li au\u0306 ne."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Jun'o est'is silent'a dum long'a moment'o kaj pri'pens'is si'a'j'n rilat'o'j'n kun Pau\u0306lo, li'a tre intim'a amik'o. Post la edz'ig\u0302'o de Pau\u0306lo ili ne plu est'as tiel intim'a'j kiel antau\u0306'e, kaj Jun'o tut'e kompren'as la situaci'o'n. Mult'foj'e kap'jes'is li, dum li pens'is pri la demand'o'j kaj la etern'a honest'ec'o de Pau\u0306lo, kaj li fin'fin'e dir'is: \u201eBon'e, Pau\u0306lo, rakont'u al mi pri la vir'in'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000132", "text": "Serioz'e respond'is Pau\u0306lo: \u201eKar'a mi'a, mi ne vol'as detru'i vi'a'n sci'vol'o'n, do mi dir'os neni'o'n g\u0302is la moment'o de vi'a renkont'ig\u0302'o kun s\u0302i. Sed cert'e vi pov'as fid'i mi'n pri la ver'ec'o de la elekt'o baz'e de vi'a'j kriteri'o'j de tau\u0306g'a edz'in'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000133", "text": "Oft'e Jun'o iom ne vol'as ofend'i Pau\u0306lon per diskut'o pri kvalit'o'j de edz'in'o tau\u0306g'a, sci'ant'e ke Pau\u0306lo kaj li'a edz'in'o hav'as kelk'a'j'n problem'o'j'n en si'a ge'ul'a viv'o, sed Pau\u0306lo c\u0302iam prefer'as solv'i si'a'n problem'o'n hejm'e, diskut'ant'e pri la problem'o'j kun si'a edz'in'o anstatau\u0306 kun amik'o'j au\u0306 parenc'o'j."}, {"text_idx": "#000134", "text": "\u201eMi ver'e sci'as, ke ne est'us dec'e dir'i al s\u0302i, ke mi edz'in'ig'os s\u0302i'n, se mi ankorau\u0306 ne al'parol'is s\u0302i'n por mem jug\u0302'i, c\u0302u s\u0302i est'as tau\u0306g'a por mi au\u0306 ne.\u201d"}, {"text_idx": "#000135", "text": "Pau\u0306lo fiks'rigard'is si'a'n amik'o'n long'moment'e, kvazau\u0306 li subit'e far'ig\u0302'us ne'kon'at'o, kaj en si'a mens'o est'is io tre amar'a, kaj se li vort'ig'us g\u0302i'n, ili ebl'e etern'e dis'ig\u0302'us. Sed li las'is g\u0302i'n dron'i en la profund'ec'o de li'a kor'o kaj dir'is i'o'n mild'a'n: \u201eMi ne est'as stult'a. Mi ankorau\u0306 ne al'parol'is s\u0302i'n pri vi.\u201d"}, {"text_idx": "#000136", "text": "Pau\u0306lo arang\u0302'is la vizit'o'n al la vir'in'o, kaj ili ek'vojag\u0302'is renkont'ig\u0302'i kun s\u0302i. Por Jun'o tio est'is eg'e long'a vojag\u0302'o, kompren'ebl'e, pro tio, ke li est'is sci'vol'em'a. Dum la vojag\u0302'o li mult'foj'e pet'is Pau\u0306lon montr'i al li la fot'o'n de la bel'ul'in'o. Li ankau\u0306 pet'is pli da inform'o'j pri s\u0302i, sed Pau\u0306lo ne respond'is, dir'ant'e, ke li ne vol'as detru'i li'a'n sci'vol'o'n."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Do kiam ili ating'is la urb'a'n c\u0302ef'bazar'o'n kaj Pau\u0306lo dir'is, ke ili baldau\u0306 ating'os la cel'o'n, Jun'o konklud'is, ke ili ebl'e vizit'os la vir'in'o'n en s\u0302i'a labor'ej'o. Li ankau\u0306 konklud'is, ke s\u0302i est'as vend'ist'in'o. Vend'ist'in'o! Li neniam imag'is, ke li ebl'e edz'ig\u0302'os al vend'ist'in'o. Nu, c\u0302io tio ne grav'as. Se s\u0302i posed'as c\u0302iu'j'n tiu'j'n kvalit'o'j'n, pri kiu'j li jam foj'foj'e rakont'is al Pau\u0306lo, li akcept'os s\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000138", "text": "\u201eHa, s\u0302i vend'as elektron'ik'aj\u0302'o'j'n\u201d, pens'is Jun'o, kiam antau\u0306 iu elektron'ik'a vend'ej'o man'sign'is Pau\u0306lo al li, ke ili jam al'ven'is. Ten'ant'e li'a'n man'o'n, Pau\u0306lo gvid'is li'n en la grand'a'n vend'ej'o'n, kie trov'ig\u0302'is mult'a'j robot'o'j."}, {"text_idx": "#000139", "text": "\u201eAmik'o kar'a, oni fabrik'as ili'n lau\u0306 diferenc'a'j aspekt'o'j kaj funkci'o'j\u201d, dir'is Pau\u0306lo, sed Jun'o apenau\u0306 au\u0306skult'is, c\u0302ar li ver'e vol'is renkont'ig\u0302'i kun la vend'ist'in'o. Sed en la vend'ej'o trov'ig\u0302'is neni'u."}, {"text_idx": "#000141", "text": "\u201eJun'o, tiu c\u0302i vend'ej'o aparten'as al iu kon'at'o mi'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000142", "text": "\u201eDo s\u0302i ne est'as la estr'o. S\u0302i est'is dung'it'a por vend'i robot'o'j'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u201eKaj hodiau\u0306 mi pet'is li'n permes'i al ni rest'i c\u0302i tie sol'a'j. Do li don'is al c\u0302iu'j dung'it'o'j liber'temp'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000144", "text": "\u201eMi ne kompren'as\u201d, dir'is Jun'o sen'pacienc'e. \u201eKie s\u0302i est'as? Kaj nun ne grav'as al mi, kiu posed'as la vend'ej'o'n. Nur montr'u al mi la bel'ul'in'o'n!\u201d"}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u201eBon'e, mi'a kar'a amik'o, mi plu klar'ig'os: Mi ne vol'is embaras'i vi'n, dum c\u0302e'est'as la dung'it'o'j. Do mi'a amik'o pet'is ili'n liber'temp'i hodiau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#000146", "text": "\u201eKial mi est'os embaras'it'a, stult'ul'o? Ho, mi kompren'as c\u0302io'n. Do kie s\u0302i est'as?\u201d"}, {"text_idx": "#000147", "text": "Sed li tut'e ne kompren'is, kaj Pau\u0306lo rimark'is tio'n en li'a vizag\u0302'esprim'o."}, {"text_idx": "#000148", "text": "\u201eJun'o kar'a, c\u0302u vi ne pov'as vid'i? Mi jam au\u0306skult'is vi'n parol'i pri la dezir'at'a'j kvalit'o'j de vi'a est'ont'a edz'in'o. Se parol'i sincer'e, neni'u sang'o'hav'a vir'in'o hav'as tia'j'n kvalit'o'j'n kombin'it'a'j'n. Mi preskau\u0306 plor'is, kiam vi parol'is pri vir'in'o, kiu est'as tau\u0306g'a por vi. Vi s\u0302ajn'e est'as avar'a, c\u0302ar vi pri'pens'as nur tio'n, kio est'as tau\u0306g'a por vi. Vid'u tiu'j'n c\u0302i sang'o'mank'a'j'n vir'in'o'j'n. Ili far'os c\u0302io'n lau\u0306 vi'a dezir'o. Ili neniam kverel'os kun vi. Ili est'as bel'aspekt'a'j. Ili labor'os kaj liber'temp'os lau\u0306 vi'a ordon'o. Ili neniam for'ir'os de vi. Edz'ig\u0302'u al robot'o, mi'a kar'a, c\u0302ar neni'u vir'in'o est'os tau\u0306g'a por vi ...\u201d"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Post tiu event'o Jun'o nek al'parol'is nek renkont'is Pau\u0306lon dum kelk'a'j semajn'o'j. Li est'is eg'e koler'a. \u201eKial li ne simpl'e dir'is al mi, ke mi'a opini'o pri rilat'o'j kun vir'in'o'j est'as mal'g\u0302ust'a. Kial ne simpl'e dir'i, \u201aDo, edz'ig\u0302'u al robot'o\u2019, anstatau\u0306 mal's\u0302par'i mi'a'n temp'o'n, vizit'ant'e la robot'a'n vend'ej'o'n \u201d...?"}, {"text_idx": "#000150", "text": "Tamen la ag'o de Pau\u0306lo ebl'e frukt'o'don'is. La amar'a spert'o help'is Jun'o'n ek's\u0302ang\u0302'i si'a'n opini'o'n post re'amik'ig\u0302'o kun Pau\u0306lo. Jun'o jam iam pens'is, ke li ebl'e bezon'as tia'n spert'o'n por ek'vid'i si'a'n stult'ec'o'n kaj mal'modest'ec'o'n. Tamen ne c\u0302io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is. C\u0302iam post tiu spert'o li memor'is iu'n or'a'n dir'o'n de Pau\u0306lo: Por ke sukces'u iu ajn intim'a rilat'o, c\u0302iu membr'o c\u0302iam demand'u si'n, Kio'n mi pov'as don'i al mi'a partner'o, ne kio'n mi pov'as gajn'i de mi'a partner'o? Iel, kio'n vi don'as, tio'n vi ricev'as."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Tamen, hodiau\u0306 Jun'o s\u0302ajn'e ne hav'as temp'o'n por nutr'i si'a'n fantazi'o'n per aprez'ad'o de bel'a'j vizag\u0302'o'j, dum li sen'pacienc'e rest'as en la aviad'il'a atend'ej'o. La flug'temp'o jam s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is pro la mal'bon'a veter'o hodiau\u0306'a, kaj li jam telefon'is al la klient'o, kiu'n li hodiau\u0306 intenc'as vizit'i, por dir'i, ke li ne g\u0302ust'a'temp'e al'ven'os pro la veter'a problem'o. Nun li prov'as pri'pens'i kun g\u0302oj'o la renkont'ig\u0302'o'n kun la klient'o, kiu tem'os pri kun'labor'ad'o, el kiu li'a kompani'o gajn'os mult'e da mon'o. Kaj post sub'skrib'o de la kontrakt'o, li'a pozici'o en la kompani'o jam alt'ig\u0302'os. Li pri'pens'as si'a'n rapid'a'n sukces'o'n kun g\u0302oj'o kaj fier'o. Mank'as nur vir'in'o por divid'i la g\u0302oj'o'n."}, {"text_idx": "#000152", "text": "El li'a pens'ad'o vek'as li'n vir'in'a voc\u0302'o. Ie ne tre for de li sid'as bel'eg'a vir'in'o, kiu s\u0302ajn'e sam'e atend'as. En tiu moment'o li'a plej grand'a dezir'o est'as, ke ili kun'sid'u en la aviad'il'o. Li tuj dir'as al si, ke la s\u0302anc'o ebl'e est'as tre mal'grand'a. Ebl'e ili ne flug'os per la sam'a aviad'il'o. Ebl'e tiu'n bel'eg'a'n vizag\u0302'o'n li neniam vid'os de'nov'e. Kia kruel'a sort'o! Li vol'as pren'i s\u0302i'n en si'a'j'n brak'o'j'n kaj dir'i al s\u0302i, ke li am'as s\u0302i'n. Sed ho ve, li'a kor'o est'as mal'pur'a. Kial hav'i tia'n pens'o'n pri vir'in'o, kiu ebl'e jam hav'as edz'o'n? Kial tiel pens'i pri vir'in'o, kies kor'o leg\u0302'e kaj lojal'e aparten'as al ali'a vir'o?"}, {"text_idx": "#000153", "text": "Se la sort'o est'as kruel'a al mi, kial mi est'u kruel'a al mi mem? Kial ne ig'i mi'a'n kor'o'n iom g\u0302oj'a, imag'ant'e, ke s\u0302i ebl'e est'as liber'a? Ne est'us mal'g\u0302ust'e esplor'i, c\u0302u s\u0302i hav'as edz'o'n au\u0306 ne. Ec\u0302 se morgau\u0306 \u2013 ne, hodiau\u0306 \u2013 s\u0302i edz'in'ig\u0302'os, mi ankorau\u0306 hav'as grand'a'n s\u0302anc'o'n. Mi met'os mi'a'n destin'o'n en mi'a'j'n man'o'j'n. Mi ne for'j\u0302et'os mi'a'n est'ont'ec'o'n pro mi'a'j pas'int'a'j erar'o'j."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Sed dum li star'as rekt'e antau\u0306 la bel'ul'in'o, li trov'as, ke li tut'e perd'as parol'kapabl'o'n. Jun'o, kiu jam lern'is c\u0302i'a'n manier'o'n al'log'i vir'in'o'j'n al kun'parol'o, nun star'as, kvazau\u0306 li est'us idiot'o. Sed tio ne dau\u0306r'as tre long'e: \u201eKial vi, est'ant'e tiel bel'a in'o, sol'a sid'as, sen iu vir'o ricev'ant'a ordon'o'j'n de vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000155", "text": "Dum li pri'pens'as kaj esper'as insult'o'n pro si'a si'n'trud'o, ven'as g\u0302entil'a sed traf'a respond'o: \u201eLau\u0306 mi'a sort'o mi c\u0302iam hav'as hom'o'j'n, kiu'j obe'as mi'a'j'n ordon'o'j'n.\u201d Sed s\u0302i al'don'as: \u201eC\u0302u c\u0302iu knab'in'o ver'e fal'is en tiu'n est'ant'e-tiel-bela-kapt'il'o'n vi'a'n, au\u0306 c\u0302u vi nur sukces'is uz'i g\u0302i'n por al'log'i stult'a'j'n knab'in'o'j'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000156", "text": "\u201eHo ve, mal'antau\u0306 tiu bel'a vizag\u0302'o kas\u0302'as si'n profund'a fier'o. Do s\u0302i kred'as, ke lau\u0306 la sort'o s\u0302i est'as tiom grav'a au\u0306 ric\u0302'a, ke vir'o'j dev'as obe'i ordon'o'j'n de s\u0302i?\u201d"}, {"text_idx": "#000157", "text": "Malgrau\u0306 c\u0302io, kio'n pens'as Jun'o, la bel'ul'in'o parol'as kaj si'n vest'as simpl'e. Kaj oni pov'as vid'i, ke por s\u0302i rid'et'i est'as tut'e facil'a afer'o. S\u0302i ne tim'as bril'ig'i si'a'n el'kor'a'n sun'o'n al iu'j ajn, ne grav'as, c\u0302u ili est'as kon'at'a'j au\u0306 ne. Jes, tio est'as ver'a malgrau\u0306 s\u0302i'a respond'o."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Kurioz'e rigard'as Jun'o mal'long'moment'e kaj dir'as: \u201eBon'a sort'o la vi'a est'as. C\u0302u vi pov'as permes'i al mi dezir'i sam'a'n? Sed mi cert'e kred'as, ke vi ne vol'us, ke mi renkont'u bel'ul'in'o'n, kiu far'os c\u0302io'n por mi.\u201d"}, {"text_idx": "#000159", "text": "\u201eMi ne sci'as, c\u0302u tia vir'o ekzist'as, kiu vol'us, ke li'a edz'in'o far'u c\u0302io'n por li\u201d, respond'as la jun'a vir'in'o."}, {"text_idx": "#000160", "text": "\u201ePardon'u, jen ne normal'a manier'o komenc'i diskut'o'n kun ne'kon'at'o. Mi nom'ig\u0302'as Jun'o\u201d, li respond'as, etend'ant'e si'a'n man'o'n por man'prem'o. Sed al la propon'o ven'as neni'u respond'o. Li tut'e kompren'as, ke s\u0302i ebl'e est'as iom koler'a pro li'a koment'o au\u0306 pro tio, ke s\u0302i ne kon'as li'n. Do li mal'rapid'e met'as la man'o'n en si'a'n pantalon'pos\u0302'o'n kaj tie las'as g\u0302i'n dum long'a temp'o. Por romp'i la long'a'n silent'o'n, kiu sekv'as, li zorg'e dir'as: \u201eDo vi kred'as pri Fat'o. Sam'e, mi kred'as, ke neni'o okaz'as sen kial'o antau\u0306'destin'it'a. Ekzempl'e: kial hodiau\u0306 la flug'o prokrast'ig\u0302'as? Kial vi sid'as c\u0302i tie? Kial hom'o'j dev'as obe'i ordon'o'j'n de vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Pro la de'nov'a alud'o al la fakt'o, ke hom'o'j ricev'as ordon'o'j'n de s\u0302i, la vir'in'o el'montr'as iom mal'afabl'a'n mien'o'n, sed tiu rapid'e pal'ig\u0302'as al g\u0302entil'a rid'et'o."}, {"text_idx": "#000162", "text": "\u201ePardon'u, mi rimark'as, ke mi jam ofend'is vi'n per mi'a'j rimark'ig'o'j kaj dir'o'j. Mi ne est'as tia hom'o, kia ne sci'as kiel bon'e trakt'i vir'in'o'j'n. Kaj g\u0302is nun vi ankorau\u0306 ne dir'is al mi vi'a'n nom'o'n. Mi sci'as, ke vi tut'e rajt'as ne dir'i g\u0302i'n al mi.\u201d"}, {"text_idx": "#000163", "text": "\u201eC\u0302u ver'dir'e? Mi pens'as, ke vi j\u0302aluz'os, se la vest'o de vi'a edz'in'o est'as pli bel'a ol vi'a, au\u0306 se s\u0302i'a voc\u0302'o est'as pli bel'son'a ol vi'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000165", "text": "\u201eDo, dir'u al mi pri s\u0302i: c\u0302u vi ne est'as pli bel'a ol s\u0302i? Mi pens'as, ke vi est'as fier'a hom'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000166", "text": "\u201eVi cert'e intenc'as insult'i mi'n, sed mi tut'e ne koler'os ... Mi ne hav'as edz'in'o'n, kaj en mi'a tut'a viv'o mi ag'em'e serc\u0302'as la perfekt'a'n person'o'n ...\u201d"}, {"text_idx": "#000168", "text": "\u201eMi ne sci'as, kio'n vi opini'as, sed c\u0302iu hom'o rajt'as decid'i kiu'n edz'ig'i? Oni elekt'as inter'ali'e lau\u0306 kred'o, viv'stil'o, kultur'o kaj soci'a rang'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Nu, la vir'in'o jam c\u0302es'as atent'i Jun'o'n, sed malgrau\u0306 tio, li ne pov'as vid'i iu'n ajn indik'o'n de koler'o je s\u0302i'a vizag\u0302'o. Ankau\u0306 s\u0302ajn'as, ke s\u0302i pov'as iom au\u0306d'i li'n. Do li parol'as plu: \u201eKiam mi renkont'os s\u0302i'n, mi tuj sci'os, ke s\u0302i est'as la g\u0302ust'a vir'in'o por mi. Kie ajn s\u0302i est'as nun, mi nun sci'as i'o'n cert'a'n: s\u0302i est'as bel'a, bon'kondut'a kaj inteligent'a. S\u0302i est'as fizik'e kaj emoci'e fort'a kaj sen'de'pend'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000170", "text": "\u201eNe tia, de kia vir'o dev'as ricev'i ordon'o'j'n\u201d, subit'e dir'as la vir'in'o, kaj dum s\u0302i ek'star'as por serc\u0302'i ali'a'n sid'lok'o'n, s\u0302i dir'as: \u201eBon's\u0302anc'o'n al vi en vi'a serc\u0302'ad'o al la perfekt'a edz'in'o\u201d, uz'ant'e du fingr'o'j'n por sign'i la cit'il'o'j'n c\u0302irkau\u0306 la vort'o perfekt'a."}, {"text_idx": "#000171", "text": "Sed tiu'moment'e lau\u0306t'kri'as vir'o, kiu al'kur'as al s\u0302i. \u201eNe, Jana, ne star'u. Mi jam al'ven'as. C\u0302u mi tro long'e for'est'is?\u201d"}, {"text_idx": "#000172", "text": "La kor'o de Jun'o rapid'e bat'as, kiam li au\u0306d'as la nom'o'n de la vir'in'o. Jana. Preskau\u0306 sam'a kiel mi'a nom'o. Kia fat'o! Sed cert'e la nom'o tut'e ne grav'as. Ni kun'parol'is kelk'a'j'n minut'o'j'n, kaj tiam mi jam trov'is, ke s\u0302i'a kondut'o ne kongru'as kun mi'a."}, {"text_idx": "#000173", "text": "\u201ePardon'u, Jana\u201d, dir'as la vir'o, kiam li al'ven'as. \u201eOni ne pov'is ripar'i vi'a'n baston'o'n, do mi dev'is ac\u0302et'i nov'a'n. Pro tio mi ne pov'is re'ven'i pli fru'e. Vid'u, Jana, mi jam mult'foj'e avert'is vi'n ne las'i la lok'o'n, kie mi las'is vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Ho ve, s\u0302i mensog'is, kiam s\u0302i dir'is, ke hom'o'j ricev'as ordon'o'j'n de s\u0302i. S\u0302i fakt'e ricev'as ordon'o'j'n de hom'o'j. Sed kiu est'as tiu mal'g\u0302entil'a vir'o, kiu tiel mal'respekt'e al'parol'as vir'in'o'n en publik'a lok'o? Jen ven'as la temp'o, ke mi montr'u al Jana, ke mi ne est'as mal'g\u0302entil'a hom'o."}, {"text_idx": "#000175", "text": "\u201eKial vi al'parol'as vir'in'o'n tiel publik'e?\u201d"}, {"text_idx": "#000176", "text": "La vir'o, dum li don'as mal'grand'a'n pak'aj\u0302'o'n al Jana, dir'as: \u201eKiu est'as tiu c\u0302i?\u201d"}, {"text_idx": "#000177", "text": "Sen respond'o, kaj dum Jun'o kaj la vir'o atend'as, Jana mal'ferm'as la pak'aj\u0302'o'n, kaj ek'etend'as la fald'ebl'a'n promen'baston'o'n. Ek'star'int'e, s\u0302i per unu man'o sekv'as la direkt'o'n de la voc\u0302'o de la vir'o kaj tus\u0302'ant'e li'n, s\u0302i dir'as: \u201eC\u0302u ni nun pov'as for'ir'i de tiu c\u0302i infer'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000178", "text": "En tiu moment'o, por Jun'o, la viv'o etern'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as, sed li ne sci'as, kiel kaj kial. Tut'e silent'e, li rigard'as la jun'a'n vir'in'o'n, dum s\u0302i help'e de la vir'o ek'for'ir'as."}, {"text_idx": "#000179", "text": "Pens'ant'e, ke li fakt'e dir'is tio'n lau\u0306t'eg'e, li rapid'e kovr'as si'a'n bus\u0302'o'n per la man'o, sed vid'ant'e, ke neni'u iel re'ag'as, li est'as konvink'it'a, ke neni'u au\u0306d'is tio'n. Do g\u0302i nur est'as li'a pens'o. S\u0302i est'as blind'a, kaj nur li s\u0302ajn'e zorg'as pri tio nun. Li jam foj'foj'e vid'is blind'ul'o'j'n, sed neniam pens'is, ke iu el ili pov'as est'i tiom mem'fid'a, kiom Jana. Li nun kompren'as, kial s\u0302i ne pren'is man'o'n, kiam li etend'is g\u0302i'n, kaj kial s\u0302i tiel re'ag'is al li'a'j dir'o'j. Do s\u0302i ebl'e ne est'as mal'diligent'a. Dum la tut'a viv'o li pens'is, ke blind'ul'o'j est'as mal'felic\u0302'a'j kaj ne'mem'fid'a'j hom'o'j, kaj nun li'a opini'o ek's\u0302ang\u0302'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000180", "text": "\u201eBon's\u0302anc'o'n, Jun'o.\u201d Per tiu'j vort'o'j, pri kiu'j Jun'o ne sci'as, c\u0302u ili est'as sincer'e dir'it'a'j au\u0306 ne, Jana romp'as li'a'n pens'ad'o'n."}, {"text_idx": "#000181", "text": "Neni'o'n dir'as Jun'o. Li nur fiks'rigard'as s\u0302i'n, kaj nun li pov'as facil'e far'i tio'n, c\u0302ar nek s\u0302i nek s\u0302i'a gvid'ant'o pov'as rimark'i, ke li rigard'as s\u0302i'n. Ho ve, s\u0302i neniam pardon'os mi'n. Mi ig'is tiu'n long'a'n moment'o'n infer'a por s\u0302i. S\u0302i etern'e pens'os, ke mi est'as mal'g\u0302entil'a hom'o. Ankau\u0306 s\u0302i est'as iom mal'g\u0302entil'a, sed ... sed ... sed s\u0302i est'as la plej dolc\u0302'a vir'in'o, kiu'n mi renkont'is en mi'a tut'a viv'o. Mank'as al s\u0302i okul'o'j, sed al mi s\u0302i don'as vid'kapabl'o'n. Sed kial? Kio'n mi nun dir'as? C\u0302u mi nun frenez'as? Jes, mi est'as frenez'a, kaj tia mi rest'os etern'e."}, {"text_idx": "#000182", "text": "Subit'e pren'as Jun'o si'a'n pak'aj\u0302'o'n kaj tra ar'o da hom'o'j, foj'foj'e salt'ant'e por kapt'i la vid'o'n de Jana, ek'kur'as en la direkt'o'n de la blind'a vir'in'o, lau\u0306t'voc\u0302'e vok'ant'e s\u0302i'a'n nom'o'n."}, {"text_idx": "#000183", "text": "Iom koler'e Jana, kiu nun jam preskau\u0306 mal'aper'is, turn'as si'n en la direkt'o'n de la voc\u0302'o. S\u0302i jam nun bon'e kon'as la voc\u0302'o'n de tiu vir'o, kiu long'a'n moment'o'n koler'ig'is s\u0302i'n, dum s\u0302i atend'is si'a'n frat'o'n."}, {"text_idx": "#000184", "text": "\u201eJun'o, kio'n vi vol'as de mi? Kial vi ne las'as mi'n sol'a?\u201d"}, {"text_idx": "#000185", "text": "Jun'o rapid'e pren'as la man'o'n de Jana el la man'o de s\u0302i'a frat'o kaj dir'as: \u201eJana!\u201d"}, {"text_idx": "#000186", "text": "\u201eVi est'as tro mal'g\u0302entil'a. Kial vi tiel kapt'is mi'a'n man'o'n?\u201d dir'as Jana, prov'ant'e sen'sukces'e aspekt'i koler'a."}, {"text_idx": "#000187", "text": "\u201eHo, Jana kar'a. Mi est'us pli mal'g\u0302entil'a, se iu au\u0306 io ajn en la mond'o mal'help'us mi'n rest'i kun vi. Mi'a serc\u0302'ad'o fin'ig\u0302'as c\u0302i tie. Bon'vol'u ne long'ig'i g\u0302i'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000188", "text": "Surpriz'it'e, la frat'o rigard'as Jun'o'n kaj demand'as si'a'n frat'in'o'n: \u201eMi demand'is al vi: \u201aKiu est'as tiu c\u0302i hom'o?\u2019, sed vi ankorau\u0306 ne respond'is. C\u0302u li insult'is vi'n? C\u0302u mi vok'u la polic'o'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000189", "text": "Sed ne neces'as vok'i la polic'o'n, c\u0302ar dum tiu mir'ind'a dram'o dis'volv'ig\u0302'as, ek'amas'ig\u0302'as hom'o'j, inter kiu'j est'as du polic'an'o'j, kiu'j vol'as sci'i, kial hom'o'j amas'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000190", "text": "Sen konsider'o de la c\u0302e'est'o de tiu'j hom'o'j, Jun'o ek'parol'as al la blind'a Jana: \u201eJana, mi am'as vi'n. Mi vol'as, ke vi'a g\u0302oj'o est'u mi'a. Mi vol'as part'o'pren'i en vi'a lum'o kaj mal'lum'o. Mi vol'as ricev'i ordon'o'j'n de vi. Bon'vol'u dir'i i'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000191", "text": "Dum Jana rest'as sen'parol'e kaj s\u0302i'a frat'o pren'as la ali'a'n man'o'n, iu voc\u0302'o dir'as: \u201ePardon'u, permes'u al mi film'i tiu'n c\u0302i mir'ind'a'n moment'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000193", "text": "Jun'o pren'as la ali'a'n man'o'n el la man'o de s\u0302i'a frat'o, kaj ek'promen'ig'as s\u0302i'n el inter la popol'amas'o. \u201eHodiau\u0306 mi ebl'e perd'os mi'a'n labor'o'n, sed tio ne grav'as al mi c\u0302i-moment'e.\u201d"}, {"text_idx": "#000194", "text": "\u201eKial vi perd'os vi'a'n labor'o'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000195", "text": "\u201eMi ne vol'as diskut'i pri tio en tiu c\u0302i mir'ind'a moment'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000196", "text": "\u201eBon'e ... Mi memor'as, ke vi serc\u0302'as perfekt'a'n edz'in'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000197", "text": "\u201eBon'vol'u ne al'parol'i mi'n, kvazau\u0306 mi est'us knab'in'o. Kiel vi sci'as, ke mi est'as perfekt'a? Mi est'as blind'a, kaj vi ankorau\u0306 ne bon'e kon'as mi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000198", "text": "\u201ePrav'e dir'it'e. Kiel ni sci'as, ke la sun'o est'as varm'a, kvankam ni neniam tus\u0302'is g\u0302i'n. Ni sci'as, c\u0302ar g\u0302i varm'ig'as ni'n. Do mi sci'as, ke vi est'as perfekt'a, c\u0302ar vi perfekt'ig'as mi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000199", "text": "Al la litova c\u0302ef'urb'o Vilnius neniam mank'is filantrop'o'j, kiu'j mal'avar'e apog'is mal'ric\u0302'ul'o'j'n. Ek'de nun c\u0302iu'j filantrop'o'j de Vilnius kaj la region'o hav'as si'a'n monument'o'n: Verd'a Pom'o."}, {"text_idx": "#000200", "text": "La granit'a kaj bronz'a ok'tun'a monument'o prezent'as pom'du'on'o'n, kies intern'o kor'form'e simbol'as bon'kor'ec'o'n. Sur la monument'o est'as aboc'e en'skrib'it'a'j 50 famili'a'j nom'o'j de tiu'j, kiu'j fond'is la urb'o'n kaj fam'ig\u0302'is pro filantrop'a ag'ad'o."}, {"text_idx": "#000201", "text": "Tiel memor'ig'i bon'far'ant'o'j'n de Vilnius decid'is la iniciat'int'o de televid'a program'o, en kiu mal'felic\u0302'ul'o'j rakont'as pri si'a'j tiel nom'at'a'j plag'o'j, ali'vort'e pri si'a'j foj'foj'e mal'gaj'a'j histori'o'j."}, {"text_idx": "#000202", "text": "Redaktor'o'j de la program'o tiam trov'as \u201eac\u0302et'ant'o'j'n\u201d de la plag'o'j, do person'o'j'n au\u0306 entrepren'o'j'n, kiu'j pov'as materi'e sub'ten'i la mal'felic\u0302'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000205", "text": "Klar'e pres'it'a, relativ'e fortik'e glu'it'a el'don'aj\u0302'o, pag\u0302'o'j ne'numer'it'a'j."}, {"text_idx": "#000207", "text": "La verk'o recenz'ot'a \u2013 la franc'lingv'a: Dictionnaire e\u0301tymologique des noms d'hommes et de dieux, plum'e de Andre\u0301 Cherpillod \u2013 ne est'as ov'e fres\u0302'a. G\u0302i aper'is en la jar'o 1988. Tem'as pri ampleks'a preskau\u0306 500-pag\u0302'a libr'o, mal'mol'kovr'il'a kaj bon'e bind'it'a. La verk'o de la au\u0306tor'o liver'as al ni la origin'o'n de pli ol 4500 nom'o'j. Kiel kutim'e, tiu c\u0302i au\u0306tor'o prezent'as c\u0302iu'j'n font'vort'o'j'n en la alfabet'o'j de la font'lingv'o'j kaj okaz'e de la antikv'a egipta en lau\u0306'a'j hieroglif'o'j."}, {"text_idx": "#000208", "text": "Front'e al tia verk'o recenz'ant'o star'as antau\u0306 problem'eg'o. Kio'n li far'u? C\u0302u kontrol'i c\u0302iu'j'n el'dir'o'j'n? Ec\u0302 en c\u0302iu'j alfabet'o'j? Hieroglif'e, tut'e hazard'e, la recenz'ant'o fakt'e kapabl'us tio'n, sed ne en mult'a'j ali'a'j alfabet'o'j kaj lingv'o'j uz'at'a'j. Al'don'e la recenz'ant'o ne est'as sufic\u0302'a fak'ul'o por c\u0302iu'okaz'e kontrol'i la prav'ec'o'n de la el'dir'o'j. Do kiel ag'i? Li'a solv'o est'as \u2013 statistik'e specimen'e."}, {"text_idx": "#000210", "text": "Kiel unu'a'n test'end'aj\u0302'o'n la recenz'ant'o elekt'is la individu'a'n nom'o'n de si'a german'a edz'in'o \u201eGisela\u201d. La vort'ar'o est'as tamen, franc'lingv'a, do oni serc\u0302'u \u201eGise\u0300le\u201d. Jen la esperant'ig'it'a rezult'o sur pag\u0302'o 166:"}, {"text_idx": "#000212", "text": "Unu'e surpriz'is: \u201eg\u0302erm. Gisila\u201d. La plej mal'nov'a vari'o, kiu'n la recenz'ant'o antau\u0306'e kon'is, est'is \u201eGiesela\u201d kun \u201eie\u201d. Serc\u0302'ad'o en Inter'ret'o, tamen, konfirm'is la don'it'a'n g\u0302erman'a'n form'o'n. Sed tiam sekv'as erar'o. Jen g\u0302i: \u201egerm. Geissel ... ostag\u0302'o\u201d. La vort'o \u201eGeissel\u201d (prononc'u: gajsl) tut'e ne est'as la german'a vort'o por \u201eostag\u0302'o\u201d. G\u0302i signif'as \u201eskurg\u0302'o\u201d kaj de'ven'as de la g\u0302erman'a \u201egeisel, ge'is(i)la\u201d, jen \u201ebaston'o\u201d. Ceter'e, en'e de Germanio la vort'o \u201eGeissel\u201d liter'um'ig\u0302'as kiel \u201eGei\u00dfel\u201d, do kun \u201e\u00df\u201d anstatau\u0306 \u201ess\u201d."}, {"text_idx": "#000213", "text": "La modern'a german'a vort'o, kiu'n Cherpillod evident'e cel'is, est'as \u201eGeisel\u201d (prononc'u: gajzl). Tiu c\u0302i ver'dir'e signif'as \u201eostag\u0302'o\u201d. Parentez'e, la ostag\u0302'ec'o'n de la nom'o Gisela konfirm'as plur'a'j ali'a'j etim'ologi'a'j verk'o'j."}, {"text_idx": "#000214", "text": "Kio'n nun konklud'i? Ke en c\u0302iu aline'o de tiu c\u0302i ampleks'a verk'o trov'ig\u0302'as almenau\u0306 unu erar'o? Ceter'e, c\u0302u jen au\u0306tent'a konfuz'ig\u0302'o de la au\u0306tor'o, au\u0306 c\u0302u simpl'a mis'tajp'o?"}, {"text_idx": "#000215", "text": "Post tiu c\u0302i s\u0302ok'et'o, la recenz'ant'o serc\u0302'is pri si'a propr'a individu'a nom'o \u201eSim'o'n\u201d. Ceter'e, \u201eSim'o'n\u201d kaj \u201eSimeon\u201d est'as unu sam'a kac\u0302'o. En la c\u0302i-rilat'a'j klar'ig'o'j c\u0302io est'as en ord'o. La au\u0306tor'o sekv'is la nom'o'n re'e'n g\u0302is la hebre'a \u201es\u0302im'o'n\u201d kun la supoz'ebl'a signif'o \u201eau\u0306d'int'a\u201d \u2013 do \u201etiu, kiu au\u0306d'is\u201d. Flank'e, la au\u0306tor'o lanc\u0302'is la hipotez'o'n, ke g\u0302i pov'us est'i influ'it'a de mal'nov'grek'a vort'o por \u201eplat'naz'ul'o\u201d \u2013 imag'o tiom sen'fin'e sen'dign'a, ke la recenz'ant'o decid'is tuj forges'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000216", "text": "Post \u201eGisela\u201d kaj \u201eSim'o'n\u201d est'us logik'e kontrol'i la famili'a'n nom'o'n \u201ePejno\u201d \u2013 klar'tekst'e: \u201ePayne\u201d. Evident'e jen angl'a nom'o. Fakt'e la \u201epay\u201d-a au\u0306 iam \u201epey\u201d-a part'o de la nom'o rilat'as al la \u201epej\u201d en la esperant'a \u201epejzag\u0302'o\u201d \u2013 do land'o, ter'o, kamp'o. La pra'vort'o est'is la latin'a \u201epagan'us\u201d, kiu signif'is iam \u201eiu, kiu ne dev'as serv'i en arme'o\u201d kaj iam \u201ekamp'ar'an'o, provinc'ul'o\u201d. Pli post'e, en Angli'o, \u201epagan'us\u201d al'pren'is la signif'o'n \u201epagan'o\u201d kaj oni fakt'e don'is la nom'o'n \u2013 ceter'e tiam individu'a nom'o \u2013 nur al mal'pi'a'j pagan'o'j kaj ties ne bapt'ot'a'j beb'o'j."}, {"text_idx": "#000217", "text": "Jam vid'int'e \u201eSmith\u201d, la recenz'ant'o esper'is ankau\u0306 pri \u201ePayne\u201d. Bedau\u0306r'ind'e, la serc\u0302'o rest'is van'a. Ankau\u0306 c\u0302iu'j vari'o'j mal'c\u0302e'est'as. Sed jen ne valid'a kritik'o. Tem'as ja pri franc'lingv'a vort'ar'o kaj en Franci'o la Pejnoj supoz'ebl'e ne tre abund'as."}, {"text_idx": "#000218", "text": "Pri sol'a ang\u0302el'o kaj virg'ul'in'o"}, {"text_idx": "#000219", "text": "Do ni serc\u0302'u i'o'n specif'e franc'a'n. Individu'a nom'o tre franc'esk'a est'as \u201eSolange\u201d. La recenz'ant'o c\u0302iam vol'is sci'i la etim'ologi'o'n de tiu c\u0302i strang'aj\u0302'o. Ho, g\u0302i tuj trov'ebl'as! G\u0302i ven'as de latin'a \u201esolemnia\u201d, jen c\u0302e ni \u201esolen'a\u201d. Tio kongru'as kun ali'a'j verk'o'j. Cherpillod don'as du'a'n ebl'a'n interpret'o'n \u2013 nom'e \u201eseul ange\u201d, do \u201esol'a ang\u0302el'o\u201d. Bon'e."}, {"text_idx": "#000220", "text": "Strang'e est'as ebl'e nur, ke pli'a nom'o por solen'a'j franc'in'o'j \u2013 nom'e \u201eSole\u0300ne\u201d \u2013 ne c\u0302e'est'as."}, {"text_idx": "#000221", "text": "Ek al la hispan'a nom'o \u201ePil'ar\u201d. Kial? La recenz'ant'o j\u0302us spekt'is film'o'n, iu'n Herkul-Puaro-aj\u0302'o'n, kaj jen rol'is specif'a, parentez'e sufic\u0302'e bel'a, \u201ePil'ar\u201d. Lau\u0306 la sci'ig'o de la nun esplor'at'a etim'ologi'a vort'ar'o, tem'as pri konekt'o al specif'a \u201eVirg'e'n del Pil'ar\u201d, do \u201eVirg'ul'in'o el Pil'ar'o\u201d, do de'ven'e de hispan'a urb'o. Gugl'a Ter'o tuj montr'is, ke la urb'o Pil'ar'o ver'e ekzist'as, kaj ke fakt'e est'as ec\u0302 hodiau\u0306 ankorau\u0306 almenau\u0306 unu virg'ul'in'o tie \u2013 nom'e: \u201eVirg'e'n de Pil'ar\u201d. Pli diligent'a esplor'o montr'is, tamen, ke jen nur trud'em'a reklam'o pri la nom'o de tie'a funebr'ist'a entrepren'o."}, {"text_idx": "#000223", "text": "Lau\u0306 Cherpillod, la nom'o \u201eSchiller\u201d de'ven'as de la german'a verb'o schillern \u2013 \u201ebril'i, bril'et'i\u201d. Jen tre dub'a el'dir'o, c\u0302ar lau\u0306 ali'a'j fak'verk'o'j la nom'o \u201eSchiller\u201d eg'e ne ven'as de \u201eschillern\u201d, do \u201ebril'et'i\u201d. La nom'o ven'as de la mez'alt-g\u0302erman'a verb'o: \u201eschilhen\u201d au\u0306 \u201eschillen\u201d kun la signif'o \u201estrab'i\u201d kaj pli rekt'e de la mez'alt-g\u0302erman'a substantiv'o \u201eschilher\u201d, jen \u201estrab'ant'o\u201d. Nun'epok'e la german'a verb'o por \u201estrab'i\u201d est'as \u201eschielen\u201d. Fakt'e, ambau\u0306 hodiau\u0306'a'j vort'o'j, do kaj \u201eschillern\u201d, kaj \u201eschielen\u201d ven'as de la sam'a antikv'a verb'o \u201eschilhen\u201d, kaj tiu hav'is du signif'o'j'n \u2013 nom'e \u201estrab'i\u201d kaj \u201efluoresk'i\u201d, sed jen ali'a rakont'o."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Nu, S\u0302ilero est'as jam de'long'e mort'a, kaj c\u0302u li dum'viv'e mem sci'is, kio'n li'a nom'o signif'us, tio'n ni neniam ajn plu ek'sci'os. Sed tut'e honest'e, la \u201estrab'ant'o\u201d-interpret'o s\u0302ajn'as al la recenz'ant'o est'i eg'e pli ver's\u0302ajn'a ol la \u201efluoresk'ant'o\u201d-interpret'o."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Flank'e, la recenz'ant'o kontrol'is S\u0302ekspiron, do \u201eShakespeare\u201d kaj trov'is \u201eshake \u00abagiter, secouer\u00bb\u201d kaj \u201espear \u00ablanc'e\u00bb\u201d \u2013 do \u201esku'i lanc'o'n\u201d. Lau\u0306 la recenz'ant'o, tio est'u \u201esku'i j\u0302et'lanc'o'n\u201d, do franc'e \u00absecouer javelot\u00bb. Evident'e, c\u0302u pik'it'e lanc'e, c\u0302u pik'it'e j\u0302et'lanc'e, oni post'e sufer'os sam'grad'e."}, {"text_idx": "#000226", "text": "Unu'e ni test'u la mal'nov-egipt'an di'o'n franc'nom'e: \u201eSeth\u201d, la di'o de fulm'o'tondr'o'j. Esperant'e la bon'ul'o, bedau\u0306r'ind'e, \u2013 almenau\u0306 mal'nov-piv'e \u2013 ne ekzist'is, sed pivse, jen li debut'as sub la nom'o: \u201eSet\u201d, di'o de la dezert'o kaj mal'bon'o. Oni sci'u, ke en dezert'o'j est'as fulm'o'tondr'o'j."}, {"text_idx": "#000227", "text": "La au\u0306tor'o prezent'as al ni tri hieroglif'aj\u0302'o'j'n de li'a nom'o \u2013 ceter'e perfekt'a'j'n \u2013 kaj du trans'skrib'o'j'n lau\u0306 po du vari'o'j. En si'a propr'a ne'oficial'a vari'o de hieroglif'a trans'skrib'o, prononc'ebl'a por laik'o'j, li uz'as la liter'o'n \u201eh\u0302\u201d. Oni sci'u, ke la recenz'ant'o est'as grand'a amik'o de la liter'o \u201eh\u0302\u201d kaj rajd'as sen'kompat'a'n atak'o'n kontrau\u0306 c\u0302iu, ne vol'ant'a amas'e uz'i g\u0302i'n. Sed c\u0302u ver'e mez'e de franc'lingv'a vort'ar'o? Ekster Esperant'uj'o neni'u ajn sci'as en'tut'e i'o'n ajn pri ni'a sekret'a \u201eh\u0302\u201d."}, {"text_idx": "#000228", "text": "Fakt'e, la au\u0306tor'o atent'ig'as en si'a antau\u0306'parol'o en la sekci'o \u201ePhone\u0301tique\u201d, ke li uz'os prunt'e el la esperant'a alfabet'o la liter'o'j'n \u201es\u0302\u201d kaj \u201eh\u0302\u201d \u2013 sed li plen'e forges'is klar'ig'i ties prononc'o'n. Ali'flank'e, evident'as, ke egipt'olog'o ne hav'os problem'o'n pri tio, c\u0302ar li tuj vid'os la h\u0302-an tiel nom'at'a'n placent'o-sign'o'n kaj al'don'e oficial'a'n trans'skrib'manier'o'n."}, {"text_idx": "#000231", "text": "Fin'e de la verk'o la au\u0306tor'o al'don'as kvazau\u0306 krom'pag'e kelk'a'j'n pli'a'j'n inform'o'j'n \u2013 ekzempl'e, interes'a'n kalendar'a'n vort'list'o'n. Apart'e de tio, la antau\u0306'parol'o konsist'ig'as tre interes'a'n leg'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000232", "text": "Esplor'int'e, kiel resum'i la tut'o'n? La verk'o est'as kaj tre ampleks'a, kaj tre kompleks'a. La recenz'ant'o ver'e nur on'e kompetent'as en la etim'ologi'a kamp'o kaj pro tio kapabl'is nur post'c\u0302as'i mal'grand'a'n statistik'a'n specimen'o'n kun nur kelk'a'j hazard'e elekt'it'a'j er'o'j. Malgrau\u0306 tio, li dum si'a'j esplor'o'j iom-post-iom opini'ig\u0302'is, ke ebl'e la verk'o ne est'as c\u0302iam c\u0302iu'detal'e cent'el'cent'e fid'ind'a. Sed spit'e tio'n, jen verk'o tre bon'a kaj tre interes'a. Pli preciz'e, tem'as pri spec'o de c\u0302ef'verk'o, valor'a, se ne por la tut'a mond'o, almenau\u0306 por Franci'o kaj ni'a mond'et'o. C\u0302iu, kiu nur iom'et'e sci'pov'as leg'i la franc'a'n en tia scienc'a kun'tekst'o, ne hav'os problem'o'n konsult'i tiu'n c\u0302i etim'ologi'a'n vort'ar'o'n. Kaj 4500 nom'o'j est'as ver'e mult'a'j."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Jam en la antau\u0306'parol'o de la franc'lingv'a libr'o L'Espe\u0301ranto de A a\u0300 Z la au\u0306tor'o Andre\u0301 Cherpillod tre emfaz'e anonc'as, por kiu'j li'a libr'o est'u kaj por kiu'j g\u0302i ne est'u. Jen:"}, {"text_idx": "#000237", "text": "La libr'o ne est'as por la nenio'sci'ant'o'j pri Esperant'o, kiu'j simpl'e re'gurd'as iu'j'n stult'aj\u0302'o'j'n. La libr'o ne est'as por elit'an'o'j, ne vol'ant'a'j neu\u0306tral'a'n inter'naci'a'n lingv'o'n, c\u0302ar tiu en'dang\u0302er'ig'us la lingv'o'diktatur'o'n de la angl'a, la lingv'o Wall-Street-a, etend'ant'a si'a'j'n tentakl'o'j'n c\u0302i'e'n, grand'part'e sub'ten'e al ia pov'o de la elit'an'o'j. La libr'o nur ebl'e est'as por hom'o'j, kiu'j kred'as je inter'naci'a lingv'o don'ant'a egal'a'j'n komunik'ad'a'j'n kapabl'o'j'n al c\u0302iu'j. Sed tiu'j prefer'e al'ig\u0302'u al lok'a kurs'o. La libr'o est'as por hom'o'j \u2013 au\u0306 sen la temp'o, au\u0306 sen la inklin'o lern'i Esperant'o'n, kiu'j tamen vol'as est'i honest'e inform'at'a'j pri la fenomen'o Esperant'o."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, la au\u0306tor'o skrib'as c\u0302i c\u0302io'n franc'e \u2013 do por mult'a'j leg'ebl'e. La recenz'ant'o ne pov'as imag'i pli mal'lert'a'n ag'ad'o'n plen'e kontrau\u0306 c\u0302iu'j regul'o'j de \u201epublik'a'j rilat'o'j\u201d. La unu'a'n grup'o'n oni ne'rekt'e nom'as stult'a, la du'a'n \u2013 adept'o'j de diktatur'o, la tri'a prefer'e vizit'u kurs'o'n, la kvar'a'n li kvalifik'as kvazau\u0306 la ne'lern'em'a. Jam pro tio, la recenz'ant'o mem, cert'e, ne plu ac\u0302et'us g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000239", "text": "Evident'e la au\u0306tor'o cel'as al ne-esperant'ist'o'j ne-esperant'ist'ig\u0302'ont'a'j. Li promes'as pri honest'a'j inform'o'j. Tamen la tem'o'j de la libr'o est'as part'e propagand'aj\u0302'o'j, tau\u0306g'a'j nur por la plej kred'em'a'j, plej si'n'tromp'em'a'j g\u0302is'ost'ul'o'j inter ni. Kaj fakt'e nur tiu'j pov'us serc\u0302'i lau\u0306 la alfabet'e ord'ig'it'a'j kap'vort'o'j, c\u0302ar nur tiu'j kon'us la kap'vort'o'j'n serc\u0302'ot'a'j'n. Oni tut'e ne pov'as serc\u0302'i \u201eLapenna\u201d, se oni ne jam sci'as, ke iam viv'is specif'a profesor'o Iv'o Lapenna. Do jen sistem'o plen'e mal'tau\u0306g'a por ne-esperant'ist'o. Kaj fakt'e neni'u ajn pov'us serc\u0302'i la kap'vort'o'n Re\u0301actions psychologiques (re'ag'o'j psih\u0302'ologi'a'j), ne jam antau\u0306'e sci'ant'e, ke tia rubrik'o trov'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000240", "text": "Kelk'a'j asert'o'j est'as tre unu'flank'a'j, propagand'ac\u0302'a'j, kaj kiel kutim'e, plen'e tro'ig'it'a'j. Sub la kap'vort'o \u201eNombr'e des espe\u0301rantophones dans le mond'e\u201d (Kvant'o de Esperant'o-parol'ant'o'j en la mond'o) la plej modest'a taks'o est'as 2 milion'o'j, kaj la plej frenez'a fier'as jam pri 15 milion'o'j."}, {"text_idx": "#000241", "text": "La au\u0306tor'o trakt'as mult'a'j'n \u201efam'ul'o'j'n\u201d kaj \u201efam'aj\u0302'o'j'n\u201d de Esperant'uj'o \u2013 alfabet'e. Inter tiu'j, kaj inter sufic\u0302'e da histori'a'j ted'aj\u0302'o'j, trov'ig\u0302'as interes'aj\u0302'o'j, ekzempl'e pri la struktur'o de la lingv'o Esperant'o. Sed tiu'j'n neni'u pov'os trov'i \u2013 lau\u0306'alfabet'e. Ekzempl'e, kiel iu ajn leg'ont'o trov'u la rubrik'o'n \u201eUniformisation des finales\u201d (Unu'form'ig'o de la fin'aj\u0302'o'j), se li ne jam antau\u0306'e sci'as, ke tia rubrik'o kun specif'e tiu c\u0302i kap'vort'o ekzist'as? En la rubrik'o tem'as pri la ebl'a kritik'o kontrau\u0306 tio, ke inter'naci'a vort'o kun fin'a vokal'o \u2013 ekzempl'e \u201epanoram'a\u201d \u2013 c\u0302e ni por Esperant'o, anstatau\u0306 re'ten'i si'a'n inter'naci'e bon'e kon'at'a'n fin'a'n vokal'o'n \u201ea\u201d, nepr'e ricev'u fin'a'n substantiv'ig'a'n \u201eo\u201d. Jen rubrik'o interes'a, sed tut'e ne trov'ebl'a."}, {"text_idx": "#000242", "text": "Se, foli'um'ant'e tra la 87-pag\u0302'a bros\u0302ur'it'a verk'et'o en format'o A5, oni hazard'e trov'as rubrik'o'n lingv'a'n pri Esperant'o, la en'hav'o est'as cert'e leg'ind'a. Menci'ig\u0302'as ec\u0302 kelk'a'j ali'a'j plan'lingv'o'j. Sed preskau\u0306 c\u0302io ali'a est'as pli propagand'o ol io ali'spec'a. Ankau\u0306 la rubrik'o \u201eSottises de\u0301bite\u0301es par les partisans de l'espe\u0301ranto\u201d (Stult'aj\u0302'o'j dis'vast'ig'it'a'j far'e de la adept'o'j de Esperant'o), en kiu oni menci'as kelk'a'j'n plen'e ne'kon'at'a'j'n \u2013 kaj pro tio plen'e sen'signif'a'j'n \u2013 stult'aj\u0302'o'j'n, ne ver'e s\u0302ang\u0302'as tio'n."}, {"text_idx": "#000244", "text": "Al'don'e, la alfabet'a ord'ig'o far'as la libr'o'n de kovr'il'o g\u0302is kovr'il'o plen'e ne'leg'ebl'a. Post c\u0302iu tri'a aline'o embusk'as abrupt'a s\u0302ok's\u0302ang\u0302'o de tem'o. La tut'a libr'o est'as plen'e mal'koher'a. Est'as tiel, se iu kolekt'us el'tond'aj\u0302'o'j'n el gazet'o'j dum dek jar'o'j kaj tiam glu'us tiu'j'n en kajer'o'n, ord'ig'ant'e c\u0302io'n lau\u0306 la unu'a liter'o de la gazet'a frap'lini'o. Kio bon'e funkci'as en ali'a verk'o de tiu c\u0302i au\u0306tor'o \u2013 tre lau\u0306d'ind'a verk'o \u2013 (Les outils grammaticaux, vid'u la recenz'o'n) plen'e fiask'as tie c\u0302i. Sed fin'fin'e la ne'trov'ebl'ec'o mal'mult'e g\u0302en'is la recenz'ant'o'n, c\u0302ar ne trov'ig\u0302'as tiom mult'e trov'ind'a."}, {"text_idx": "#000245", "text": "Se fakt'e iu ne-esperant'ist'ig\u0302'ont'a ne-esperant'ist'o ver'e ac\u0302et'us tiu'n c\u0302i libr'o'n, li j\u0302et'us g\u0302i'n post nur kvin minut'o'j en la uj'o'n, kiu'n oni en Franci'o nom'as honor'e al specif'a Monsieur Euge\u0300ne Poubelle (1831-1907)."}, {"text_idx": "#000247", "text": "S\u0302i mort'is kiel lant'a sun'sub'ir'o; Viv'o'n s\u0302i spert'is, bunt'a'n kaj pen'ig'a'n, Jar'o'n de gajn'o, perd'o, kaj akir'o. S\u0302i mort'is, kaj kun s\u0302i'a mort' dolor'a For'pas'is ne nur kar'a la frat'in'o Sed ankau\u0306 er'o de trezor' memor'a: Ni'a jun'ec'o, ni'a hejm', Patr'in'o; Hispan'a'j memor'aj\u0302'o'j, portugal'a'j, Milit'a'j jar'o'j en la Nord' sever'a; Jen bon'a'j temp'o'j, jen amar'a'j, mal'a'j, Esper' tromp'it'a, kaj plezur'o ver'a\u2013 Tro kurt'a'j tamen jar'o'j de kontent'o Kaj je la fin'o, long'a pun' sufer'a Port'at'a kun rezign'o kaj konsent'o. Preg\u0302'o'j'n kaj larm'o'j'n ni'a'j'n s\u0302i ne vol'is Nek liturgi' okaz'is, nek lament'o; Nur en kun'est' de famili' am'it'a, Fol'i' fal'ant'a, kaj au\u0306tun'a vent'o, Kiam for'pas'is ni'a Margarita."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Mi c\u0302iam memor'as kun rid'et'o kaj plezur'o la unu'a'n foj'o'n, kiam sonor'is la pos\u0302'telefon'o de mi'a najbar'o. Tiu afer'o est'is la komenc'o de mir'ind'a rilat'o inter mi kaj la vir'o, kiu est'as diligent'a posed'ant'o de divers'legom'a bien'o, kun kiu antau\u0306'e mi nur mal'oft'e parol'is, c\u0302ar pro mult'a'j kial'o'j \u2013 eduk'o, viv'stil'o, ag\u0302'o ktp \u2013 ni ne pov'is mult'e rilat'i unu al la ali'a."}, {"text_idx": "#000249", "text": "Mi est'as vilag\u0302'a baz'lern'ej'a instru'ist'o. Kvankam mi est'is tiam tre jun'a, tamen mi akcept'is la propon'o'n instru'i en tia lok'o, c\u0302ar mi vol'is, ke baldau\u0306 mi pov'u met'i i'o'n en la lok'o por \u201elabor'a spert'o\u201d en mi'a resum'o."}, {"text_idx": "#000250", "text": "Do tiu'n tag'o'n, kiam mi per la mal'aper'ant'a dimanc\u0302'a lum'o fin'prepar'is la lecion'o'n por la post'a tag'o, mi vid'is la vir'o'n sid'ant'a sur lul'seg\u0302'o antau\u0306 si'a dom'o. Antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j c\u0302iam trov'ig\u0302'is parenc'o'j kaj amik'o'j, kiu'j ven'is por salut'i kaj al'parol'i li'a'n fil'o'n, kiu kutim'e log\u0302'as en fremd'a land'o. Tiu fil'o s\u0302ajn'e prosper'is en la fremd'a land'o, c\u0302ar li jam est'is eg'e respekt'at'a en la tut'a vilag\u0302'o, kaj por lau\u0306d'i la sukces'o'n de li, kiu de'ven'is de mal'ric\u0302'a famili'o, oni ne plu nom'is li'n per li'a ver'a nom'o. Oni nun nom'is li'n Fil'o-de-Ter'kultiv'ist'o. Nun relativ'a silent'o jam reg'is en la famili'o, c\u0302ar tiu'j vizit'ant'o'j jam ne plu ven'is. Kaj la jun'a'n vir'o'n mi ne plu vid'is. S\u0302ajn'is, ke li jam re'ir'is al la land'o, kie li log\u0302'is."}, {"text_idx": "#000251", "text": "Kiam mi ek'star'is por ir'i intern'e'n post mi'a lern'ej'a task'o, mi ek'au\u0306d'is ek'kri'o'n de la mal'jun'a vir'o. S\u0302ajn'is, ke iu insekt'o mord'is li'n. Las'int'e mi'a'j'n kajer'o'j'n sur la tabl'o, mi per ia instinkt'a mov'o al'kur'is al li por help'i li'n. Sed kiam mi ating'is, mi ek'pens'is, ke ebl'e ne tem'as pri ia korp'a vund'o."}, {"text_idx": "#000252", "text": "Per la mal'dekstr'a man'o ten'ant'e sonor'ant'a'n kaj vibr'ant'a'n pos\u0302'telefon'o'n, li demand'is mi'n: \u201eKio'n mi far'u?\u201d Sed antau\u0306 ol mi pov'is respond'i, la telefon'o jam fal'is el li'a man'o, ankorau\u0306 sonor'ant'a kaj vibr'ant'a, turn'ig\u0302'ant'a sur la plank'o kvazau\u0306 g\u0302i est'us ia grand'a vund'it'a mus\u0302'o."}, {"text_idx": "#000253", "text": "\u201eKapt'u g\u0302i'n, kapt'u g\u0302i'n. G\u0302i ne for'kur'u\u201d, kri'is la vir'o al mi."}, {"text_idx": "#000254", "text": "Kiam mi pren'is g\u0302i'n, g\u0302i tuj c\u0302es'is sonor'i. Rigard'ant'e g\u0302i'n, mi rimark'is, ke la al'vok'o est'is el fremd'a land'o. \u201ePren'u\u201d, mi dir'is. \u201eIu vok'as vi'n, ebl'e tiu de'nov'e prov'os telefon'i al vi\u201d, kun rid'et'o g\u0302entil'a mi dir'is al li, decid'int'e ne dir'i al li, ke la aparat'o ne kapabl'as for'kur'i."}, {"text_idx": "#000255", "text": "Turn'int'e si'n li demand'is: \u201eKiu vok'as mi'n? Mi vid'as neniu'n.\u201d Kaj pri la aparat'o li dir'is: \u201eMi'a fil'o don'is g\u0302i'n al mi antau\u0306 kelk'a'j hor'o'j. Tiam li dev'is tuj for'ir'i kaj do li ne pov'is klar'e dir'i al mi i'o'n ajn pri g\u0302i.\u201d Li pet'is mi'n met'i g\u0302i'n en mi'a'n pos\u0302'o'n. Do mi pens'is, ke li vol'as, ke mi help'u al li ten'i g\u0302i'n, por ke g\u0302i ne perd'ig\u0302'u. Fakt'e, mi ne sci'is, ke g\u0302i far'as tia'n son'o'n. \u201eHa, vi prav'as, jen de'nov'e g\u0302i sonor'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000256", "text": "Mi pren'is g\u0302i'n, prem'is la verd'a'n buton'o'n kaj re'don'is g\u0302i al li. \u201eNun met'u g\u0302i'n c\u0302e vi'a orel'o kaj parol'u.\u201d"}, {"text_idx": "#000257", "text": "Li met'is g\u0302i'n c\u0302e la orel'o kun la sub'aj\u0302'o supr'e kaj dir'is neni'o'n."}, {"text_idx": "#000258", "text": "\u201ePa'c\u0302j'o, est'as mi, vi'a fil'o. Kiel vi fart'as?\u201d"}, {"text_idx": "#000259", "text": "Gaj'e li dir'is al mi: \u201eHa, el tiu c\u0302i afer'o mi au\u0306d'is la voc\u0302'o'n de mi'a fil'o, demand'ant'a'n, kiel mi fart'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000260", "text": "\u201eDo dir'u al li, kiel vi fart'as.\u201d"}, {"text_idx": "#000261", "text": "\u201eMi ne est'as idiot'o, c\u0302u vi kompren'as? Vi pet'is mi'n met'i la afer'o'n c\u0302e mi'a orel'o. Do kiel parol'i en g\u0302i'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000262", "text": "\u201eNe grav'as, li nepr'e au\u0306d'os vi'n, se vi parol'os.\u201d"}, {"text_idx": "#000263", "text": "\u201ePa'c\u0302j'o, mi tre g\u0302oj'as al'parol'i vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000264", "text": "\u201eHo, fil'o, sed vi dir'is al mi maten'e, ke vi hodiau\u0306 re'ir'os al la fremd'a land'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000268", "text": "\u201eC\u0302u vi pov'as imag'i tio'n?\u201d li gaj'e dir'is al mi. \u201eMi pov'as klar'e el tiu c\u0302i afer'o au\u0306d'i la voc\u0302'o'n de mi'a fil'o, kiu jam est'as en fremd'a land'o. Ho, tiu'j kiu'j fabrik'is tiu'n c\u0302i afer'o'n, pov'as lev'i mort'int'o'j'n. Mi kred'as tio'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000269", "text": "Subit'e dum du long'a'j minut'o'j li rid'eg'is, prov'ant'e sen'sukces'e halt'i por klar'ig'i, kial li tiom lau\u0306t'e rid'as. Fin'fin'e li ek'klar'ig'is: \u201eMi foj'e vid'is kelk'a'j'n hom'o'j'n en ni'a vilag\u0302'o sur'strat'e promen'ant'a'j ten'ant'e si'a'j'n orel'o'j'n, parol'ant'e al si. Mi iam koment'is antau\u0306 iu amik'o, ke s\u0302ajn'as, ke ni'a'n vilag\u0302'o'n traf'as iu terur'a mal'san'o, kiu kau\u0306z'as frenez'ec'o'n kaj orel'dolor'o'n, pro kiu oni al'parol'as si'n ten'ant'e si'a'n orel'o'n. Mi c\u0302iam mir'is, kun kompat'o, ke la frenez'ul'o'j est'as la hom'o'j kun bel'eg'a'j vest'o'j aspekt'ant'a'j kiel respekt'ind'a'j hom'o'j. Mi nun kompren'as, ke ili fakt'e ten'as i'o'n, kaj mi nun sci'as, kio'n ili ten'as c\u0302e si'a'j orel'o'j.\u201d"}, {"text_idx": "#000270", "text": "Au\u0306d'int'e tio'n, mi ne prov'is ten'i mi'a'n antau\u0306'a'n serioz'a'n mien'o'n. Mi ek'rid'is. \u201eVid'u, vi met'as la aparat'o'n invers'e. Li ne pov'as bon'e au\u0306d'i vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000271", "text": "\u201ePri tio vi ja erar'as, mi au\u0306d'as c\u0302io'n, kio'n li dir'as, kvazau\u0306 li vok'us el najbar'a dom'o, mi preskau\u0306 ne kred'as, ke li ja jam re'ir'is ali'land'e'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000272", "text": "Mi ne vol'is kverel'i kun li, sci'ant'e ke li'a fil'o ja mir'as, kial li ne atent'as. Do mi kapt'is la telefon'o'n kaj met'is g\u0302i'n c\u0302e li'a orel'o, nun ne invers'e."}, {"text_idx": "#000273", "text": "\u201eHo, ho, ho\u201d, gaj'e dir'is la vir'o al si'a fil'o, \u201enun mi klar'e au\u0306d'as vi'n, kvazau\u0306 vi est'us en ... en ... c\u0302e mi!\u201d"}, {"text_idx": "#000274", "text": "\u201eBon'e, pa'c\u0302j'o. Do mi nun pov'as regul'e al'parol'i vi'n. Mi g\u0302oj'as, ke vi sci'as kiel ricev'i telefon'vok'o'n. Kiam mi for'ir'is sen instru'i vi'n pri tio, mi iom tim'is, ke mi neniam pov'os al'parol'i vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000275", "text": "\u201eHo, pri tio vi ja dank'u mi'a'n najbar'o'n. Li help'is mi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000276", "text": "\u201eC\u0302u ver'e? Do kie li est'as?\u201d"}, {"text_idx": "#000277", "text": "\u201eLi star'as c\u0302e mi. Li ec\u0302 dir'is al mi kiel g\u0302ust'e met'i g\u0302i'n c\u0302e mi'a orel'o. Antau\u0306'e mi met'is g\u0302i'n mal'g\u0302ust'e.\u201d"}, {"text_idx": "#000278", "text": "\u201eMi nun kompren'as. Antau\u0306'e, kiam mi ne bon'e au\u0306d'is vi'n, mi pens'is, ke tem'as pri mal'bon'a signal'o. Do c\u0302u vi pov'as don'i al li vi'a'n telefon'o'n, por ke mi esprim'u mi'a'n aprez'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000279", "text": "\u201eLi vol'as al'parol'i vi'n\u201d, dir'is al mi la vir'o."}, {"text_idx": "#000281", "text": "\u201eSinjor'o, mi vol'as dank'i vi'n pro vi'a help'o. Kiu est'as vi?\u201d"}, {"text_idx": "#000282", "text": "\u201eMi est'as najbar'o de vi'a patr'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000285", "text": "\u201eTio tut'e ne grav'as. Mi g\u0302oj'as, ke mi'a patr'o hav'as najbar'o'n help'em'a'n. C\u0302u vi pov'as help'i li'n lern'i kiel funkci'ig'i la telefon'o'n?\u201d"}, {"text_idx": "#000286", "text": "Mi iom silent'is kaj dir'is al la mal'jun'ul'o: \u201eVi'a fil'o pet'as mi'n instru'i vi'n uz'i la pos\u0302'telefon'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000287", "text": "\u201eBon'eg'e\u201d, respond'is la vir'o, \u201esed mi ne s\u0302at'as la terur'a'n vibr'ad'o'n. Mi est'as tro mal'jun'a por la subit'a vibr'ad'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000288", "text": "\u201ePri tio vi eg'e prav'as. Mi tuj el's\u0302alt'os la vibr'ad'o'n sed las'os la sonor'o'n, c\u0302ar nur tiel vi pov'as sci'i, kiam oni al'vok'as vi'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000289", "text": "\u201eC\u0302u do c\u0302iu'j hom'o'j pov'os al'vok'i mi'n?\u201d gaj'e demand'is la vir'o."}, {"text_idx": "#000291", "text": "Pren'int'e la telefon'o'n, la vir'o demand'is kun surpriz'o: \u201eC\u0302u do iu ven'os postul'i mon'o'n de mi pro aparat'o, kiu'n mi'a fil'o donac'is al mi? Tio est'as mal'just'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000292", "text": "Li met'is la telefon'o'n c\u0302e si'a orel'o de'nov'e kaj al'parol'is la fil'o'n. \u201eDo fil'o, dank'o'n. Kiom mi pag'u al kiu ajn ven'as por postul'i mon'o'n pro ni'a kun'parol'o?\u201d"}, {"text_idx": "#000293", "text": "\u201ePa'c\u0302j'o, vi tut'e ne hav'u zorg'o'j'n pri tio. Neni'u ven'os postul'i de vi mon'o'n. C\u0302i tie mi pag'os c\u0302io'n por la serv'o. Bon'e, g\u0302is la.\u201d"}, {"text_idx": "#000294", "text": "Dum kelk'a'j minut'o'j li au\u0306skult'is kaj foj'foj'e kap'jes'is al io, kio'n dir'is la fil'o, kaj fin'fin'e adiau\u0306'is."}, {"text_idx": "#000295", "text": "\u201eLi esprim'is si'a'n grand'a'n dank'o'n pro vi'a help'o. Li ankau\u0306 pet'is mi'n donac'i al vi iu'n televid'il'o'n en ni'a dom'o, kiu'n neni'u uz'as. Li dir'is, ke tio ne est'as pag'o pro vi'a help'o, sed por esprim'i li'a'n dezir'o'n far'i i'o'n, por esprim'i li'a'n gaj'ec'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000296", "text": "De'post tiu tag'o mi far'ig\u0302'is intim'a amik'o de tiu famili'o. Mi hav'is la s\u0302anc'o'n ek'sci'i ke tiu vir'o, kvankam al li mank'as eduk'o kaj kapabl'o funkci'ig'i iu'n ajn mas\u0302in'o'n, est'as unu el la plej bon'kor'a'j hom'o'j sur la ter'o. Li c\u0302iam dir'is, tamen kun et'a bedau\u0306r'o \u2013 et'a, c\u0302ar li hav'is fil'o'n, kiu prosper'is kaj pov'is don'i al li kio'n ajn li dezir'is au\u0306 bezon'is \u2013 ke mank'o de eduk'o est'as pli terur'a ol kancer'o, kvankam tia analogi'o est'is iom strang'a. Se iu jun'ul'o dev'is est'i en la lern'ej'o sed liber'temp'is sur'strat'e, li oft'e fingr'o'pint'e avert'is la jun'ul'o'n ne perd'i la s\u0302anc'o'n prosper'i en la viv'o, kaj ke la plej facil'a manier'o ne far'ig\u0302'i sklav'o est'as per si'n'dedic\u0302'o al eduk'o."}, {"text_idx": "#000300", "text": "Pri la telefon'o, mi nur instru'is li'n kiel ricev'i al'vok'o'n: nur prem'i la verd'a'n buton'o'n, kaj kiam fin'ig\u0302'is la al'vok'o, li dev'as nur re'met'i la aparat'o'n en si'a'n pos\u0302'o'n. La hom'o, kiu vok'is li'n, mem prem'os buton'o'n por mal'funkci'ig'i la aparat'o'n."}, {"text_idx": "#000301", "text": "Iu'n tag'o'n, kiam li jam bon'e mastr'is la uz'ad'o'n de la mas\u0302in'et'o, li vizit'is mi'n por dank'i mi'n pro mi'a help'o. Dum li re'ir'is hejm'e'n, li halt'is c\u0302e la pord'o kaj dir'is: \u201eAh\u0302, mi preskau\u0306 perd'is la telefon'o'n hierau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#000303", "text": "\u201eEn iu au\u0306tobus'o, kiam mi vojag\u0302'is kaj la au\u0306tobus'o halt'is ie, kie c\u0302iu pov'is el'bus'ig\u0302'i por vizit'i la neces'ej'o'n, mi sen'atent'e las'is g\u0302i'n sur mi'a sid'il'o kaj vizit'is la neces'ej'o'n. Re'ven'int'e, mi ne trov'is g\u0302i'n. Unu'e mi pens'is, ke mi ebl'e las'is g\u0302i'n en la neces'ej'o, sed post'e mi memor'is klar'e, ke mi ne kun'port'is g\u0302i'n, kiam mi el'bus'ig\u0302'is. Mi pet'eg'is kaj pet'ad'is, ke kiu ajn pren'is g\u0302i'n, re'don'u g\u0302i'n. Mi ne uz'is la vort'o'n \u201as\u0302tel'i\u2019, c\u0302ar mi ne vol'is ofend'i iu'n ajn. Mi dir'is, ke mi tiam atend'as grav'a'n al'vok'o'n de mi'a fil'o. Ver'e la al'vok'o est'is grav'a, c\u0302ar tem'is pri donac'o de mon'o por konstru'o de nov'a hospital'o en ni'a vilag\u0302'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000305", "text": "\u201eMi promes'is donac'i i'o'n grav'a'n al la hom'o, kiu pren'is g\u0302i'n, sed neni'u konfes'is, ke li au\u0306 s\u0302i pren'is g\u0302i'n. En la bus'o, c\u0302iu hom'o help'is serc\u0302'i g\u0302i'n, sed ni ne rajt'is pet'i c\u0302iu'n montr'i si'a'n pos\u0302'o'n por pruv'i, ke li au\u0306 s\u0302i ne pren'is g\u0302i'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000306", "text": "\u201eDo subit'e mi pet'is c\u0302iu'n re'ir'i al si'a sid'ej'o, kaj dank'is ili'n. Mi dir'is, ke mi'a fil'o send'os ali'a'n al mi, sed mi hav'is sekret'a'n plan'o'n, kiu tamen hav'is et'a'n s\u0302anc'o'n de sukces'o. Mi sci'is, ke baldau\u0306 al'vok'os mi'n mi'a fil'o. Do post moment'o mi'a telefon'o ek'sonor'is el ies sak'ac\u0302'o. C\u0302iu vizag\u0302'o tuj turn'is si'n al li'a direkt'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000307", "text": "\u201eSe mi est'us vi, mi star'us antau\u0306 li kaj dir'os: \u201aNun, s\u0302tel'ist'o, jen kio'n vi merit'as\u2019 ... kaj man'frap'us li'n vang'e.\u201d"}, {"text_idx": "#000308", "text": "\u201eNe, mi ne far'is tio'n. Fakt'e, mi ne sci'is, kiu el li kaj mi hont'is pli. Ni ebl'e est'as sam'ag\u0302'a'j. Do mi ne pov'is frap'i li'n. Mi mir'is, kial hom'o tiel ag\u0302'a pov'is s\u0302tel'i telefon'o'n. Tamen mi ne pov'is ne iom'et'e s\u0302erc'i pri la afer'o. Etend'int'e mi'a'n man'o'n al li, mi dir'is, \u201aKar'ul'o, pardon'u, sed tiu bird'o c\u0302irp'ant'a en vi'a pos\u0302'o est'as mi'a\u2019, kaj c\u0302iu'j rid'et'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000309", "text": "\u201eMi pet'is c\u0302iu'n silent'i pri la afer'o kaj ne mok'i li'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000310", "text": "\u201eDo vi pov'as vid'i, ke las'i g\u0302i'n sonor'i est'as bon'a ide'o. Iu'j el's\u0302alt'as son'o'n kaj vibr'ad'o'n de si'a'j telefon'o'j, c\u0302ar ili pens'as, ke tio eg'e g\u0302en'as ili'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000311", "text": "\u201eJes, vi prav'as. Sed la son'o iam kau\u0306z'is akcident'o'n dum la kun'ven'o de la plej ag\u0302'a'j hom'o'j de ni'a vilag\u0302'o. Tiu'n renkont'ig\u0302'o'n mi part'o'pren'as c\u0302iu'sabat'e, kaj tiu sabat'o est'is la unu'a post la for'ir'o de mi'a fil'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000312", "text": "\u201eJes, dum ni c\u0302iu'j au\u0306skult'is la parol'ad'o'n de ni'a prezident'o, subit'e mi'a telefon'o ek'sonor'is, kaj ... kaj post du minut'o'j jam rest'is nur mi sur la sid'il'o. C\u0302iu kapt'it'a de grand'a tim'o ek'kur'is en la direkt'o de la pord'o. Du el ni'a'j kamarad'o'j ankorau\u0306 rest'as en hospital'o. Mi volont'e pag'is la kost'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000313", "text": "Kiam li c\u0302es'is parol'i kaj turn'is si'n por ir'i hejm'e'n, mi vok'is li'n. Li turn'is si'n al mi kaj far'is unu pas\u0302'o'n kaj halt'is."}, {"text_idx": "#000315", "text": "Kvazau\u0306 iom mal'gaj'e la vir'o klin'is si'a'n kap'o'n mal'dekstr'e'n, kaj kviet'e pet'is mi'n dir'i la vort'o'n. Sur la vizag\u0302'o est'is mien'o, kiu pens'ig'is, ke li ebl'e adiau\u0306'os mi'n post mi'a dir'o de la vort'o kaj neniam al'parol'os mi'n post'e."}, {"text_idx": "#000316", "text": "Dum li ven'is al mi por brak'um'i mi'n, mi kviet'e al'don'is: \u201eVi hav'as la kor'o'n de ang\u0302el'o. Kio'n vi far'as en ni'a vilag\u0302'o, est'as pli valor'a ol iu ajn religi'o. Mi vol'as est'i kiel vi'a fil'o kaj ankau\u0306 est'ont'e help'i evolu'ig'i ni'a'n vilag\u0302'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#000317", "text": "Bel'a song\u0302'o de l' hom'ar'o ..."}, {"text_idx": "#000318", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j ni'a pos\u0302t'ist'o al'port'is libr'et'o'n al mi. G\u0302i ven'is de Juli'a Sigmund, la inspir'a redaktor'in'o de ali'a libr'et'o kun atest'o'j de cent'o da sam'ide'an'o'j pri ... la tag'o'j, kiam ili est'is plej felic\u0302'a'j. Do mi pens'is ricev'i de'nov'e kolekt'o'n kun kor'varm'ig'a'j, felic\u0302'ig'a'j kaj g\u0302oj'ig'a'j viv'o'moment'o'j."}, {"text_idx": "#000319", "text": "Sort'o don'as favor'o'n, sort'o don'as dolor'o'n"}, {"text_idx": "#000320", "text": "Tamen la titol'o de la libr'et'o ig'is mi'n dub'i. Nom'o'j kaj Sort'o'j. Kial Juli'a elekt'is la vort'o'n sort'o? Por mi la vort'o al'port'as tim'o'n, ne'cert'ec'o'n, mal'bon'a'n au\u0306gur'o'n. Sed la zamenhofa proverb'o 194a sugest'as, ke ne nepr'e est'u tiel! G\u0302i ja ankau\u0306 pov'as est'i favor'a. Nu ja, la \u201ene'cert'ec'o\u201d, tamen, est'as nepr'a element'o de la ide'o \u201esort'o\u201d."}, {"text_idx": "#000321", "text": "Ah\u0302, se oni bon'e pri'pens'as, oni kompren'os, ke la ide'o \u201esort'o\u201d est'as iu \u201esap'vezik'o\u201d ... au\u0306 iu \u201efig'o post Pask'o\u201d, c\u0302ar oni al'glu'as la etiked'o'n \u201eest'is s\u0302i'a sort'o!\u201d, nur kiam oni pri'parol'as int'a'n okaz'aj\u0302'o'n. En la last'a histori'et'o de la libr'et'o, knab'in'et'o eskap'as est'i viv'a en'tomb'ig'it'a nur, c\u0302ar la patr'o ankorau\u0306 last'a'foj'e dezir'as rigard'i s\u0302i'n antau\u0306 ol li ferm'as la tomb'o'n. Nu! C\u0302u la knab'in'o \u201eeskap'is si'a'n sort'o'n\u201d au\u0306 c\u0302u est'is s\u0302i'a sort'o, ke s\u0302i last'moment'e sav'ig\u0302'is? Interes'a est'as la konstat'o de la knab'in'o \u2013 nun jam 65-jar'a \u2013 ke \u201es\u0302i est'is kondamn'it'a al la viv'o\u201d. Do alt'a'j'n ide'o'j'n pri si'a viv'o s\u0302i cert'e ne hav'as!"}, {"text_idx": "#000322", "text": "Tut'e ne tem'os pri la kovr'il'o de la libr'o! G\u0302i est'as tre dec'a, sincer'a kaj ebl'e alud'a! Montr'ig\u0302'as sol'ec'a hom'a figur'o, sur'ir'ant'a la viv'o'voj'o'n kaj tren'ant'a long'a'n incit'a'n ombr'o'n mal'antau\u0306 si ... iom tim'ig'a'n. Tiu figur'o kaj tiu ombr'o regul'e re'ven'as en la libr'o kiel fon'o sub la tekst'o. Bon'eg'a ide'o! Mi'a inter'titol'o \u201ec\u0302ifon'a vest'o ... \u201d alud'as la zamenhof'an proverb'o'n el paragraf'o 229a, kiu ilustr'as la tem'o'n \u201ehonest'o\u201d: Pli bon'a c\u0302ifon'a vest'o, ol ric\u0302'ec'o en mal'honest'o. La dek tri histori'et'o'j, tut'e klar'e plej'part'e \u201ever'a'j\u201d, honest'e pri'skrib'as hom'a'j'n sort'o'j'n kaj ne kas\u0302'as mizer'o'n, mal'felic\u0302'o'n, mal'honest'o'n, kruel'o'n kaj korupt'o'n. El la dek tri histori'et'o'j est'as nur du au\u0306 tri, kiu'j hav'as iom \u201eglor'a'n fin'o'n\u201d. Tamen ili pov'os al'port'i apog'o'n en propr'a'n mizer'o'n, c\u0302ar per'e de mizer'o de ali'a'j hom'o'j oni pov'as trov'i i'a'n mem'konsol'o'n!"}, {"text_idx": "#000323", "text": "Hom'o'j, kiu'j kon'as Juli'a \u2013 kaj kiu ja ne kon'as s\u0302i'n? \u2013 sent'os dum leg'ad'o, kvazau\u0306 ke s\u0302i sid'us antau\u0306 ili, en fotel'o, kaj trankvil'e rakont'us la histori'et'o'j'n. Kaj s\u0302i uz'as si'a'n propr'a'n kutim'a'n lingv'o'n, kun kelk'a'j (tre mal'mult'a'j, sed tamen iu'j) person'a'j propr'aj\u0302'o'j, do si'a'n propr'a'n idiolekton ... kaj tio ver'e ne s\u0302ok'as mi'n. Konsider'u, baldau\u0306'a leg'ant'o de la verk'et'o, tiu'n rimark'o'n kiel instig'o'n serc\u0302'i la kelk'a'j'n privat'aj\u0302'o'j'n, c\u0302ar ... mi mem est'is instig'it'a al interes'a pens'ad'o, ke (kaj Zamenhof mem iam esprim'is tiu'n ide'o'n) foj'foj'e logik'o pov'as prav'ig'i (neces'ig'i?) gramatik'a'n erar'o'n."}, {"text_idx": "#000324", "text": "Polur'i la bild'o'n de Pompej'o?"}, {"text_idx": "#000325", "text": "En ekster'land'o oni prav'e konsider'as Italion muze'o sub liber'a c\u0302iel'o pro g\u0302i'a fakt'e envi'ind'a art'a kaj histori'a hered'aj\u0302'o. Bedau\u0306r'ind'e tiu posed'aj\u0302'o est'as kelk'foj'e mal'bon'e mastr'um'at'a. Tiu konsider'o rilat'as ec\u0302 al Pompej'o apud Napolo \u2013 la mond'fam'a urb'o, kiu est'is detru'it'a en 79 p.K. pro erupci'o de la vulkan'o Vezuvi'o. Tamen la urb'o ne est'is super's\u0302ut'it'a de g\u0302i'a laf'o \u2013 kiel foj'e oni leg'as \u2013 sed de 10 metr'o'j da cindr'o kaj laf'o's\u0302ton'et'o'j. La konserv'ad'o de la pompej'a'j pri'fos'o'j ne est'as kontent'ig'a. Tial oni c\u0302iam pli oft'e au\u0306d'as nov'aj\u0302'o'j'n pri ter'fal'o'j kaj ec\u0302 kresk'ant'a c\u0302e'est'o de sen'licenc'a'j c\u0302ic\u0302eron'o'j. Tio ne konven'as al urb'o, kiu est'as en la list'o de Mond'a Kultur'hered'aj\u0302'o de Unesk'o."}, {"text_idx": "#000326", "text": "Lig'e kun tio la komun'um'o de Pompej'o kaj la ital'a Ministr'ej'o pri kultur'o propon'is projekt'o'j'n kun la cel'o polur'i la bild'o'n de tiu antikv'a urb'o en Italio kaj en la mond'o. Unu el la iniciat'o'j, tut'e sen'pag'a kaj ebl'e la plej al'log'a, est'as la tiel nom'at'a'j \u201eart'a'j mard'o'j\u201d. G\u0302i antau\u0306'vid'as, ke g\u0302is decembr'o 2011 la last'a'n mard'o'n de c\u0302iu monat'o la pord'o'j de la pri'fos'o'j est'os mal'fermat'a'j por vizit'ant'o'j dum tut'a nokt'o. Por vizit'i ili'n sufic\u0302'as anonc'i si'n pli fru'e. Gvid'at'e de arkeolog'o, oni mal'kovr'os c\u0302i-manier'e la kompleks'o'n de sub'urb'a'j term'o'j, kun bel'eg'a'j dekoraci'o'j kaj mur'pentr'aj\u0302'o'j traf'e ilumin'at'a'j."}, {"text_idx": "#000327", "text": "Ali'a iniciat'o ebl'ig'as vizit'i la pri'fos'o'j'n bicikl'e. La itiner'o ek'as de la Plac'o de la amfiteatr'o kaj ating'as la tiel nom'at'a'n Mister-vila'o'n, kiu situ'as je distanc'o de 5 km. Tiu'n vetur'o'n la s\u0302at'ant'o'j de bicikl'o'j cert'e g\u0302u'os. La al'ir'o al tiu itiner'o ne est'as sen'pag'a, sed est'as inkluziv'it'a en la prez'o de ordinar'a bilet'o. Instru'ist'o'j ne pag'as la en'ir'o'n, kondic\u0302'e ke ili kun'port'as atest'il'o'n pri profesi'o. Oni pov'as uz'i propr'a'n bicikl'o'n au\u0306 lu'pren'i iu'n c\u0302e la en'ir'ej'o. Bicikl'ant'o'j est'as al'vok'at'a'j respekt'i la unik'a'n lok'o'n kaj uz'i s\u0302irm'kask'o'n."}, {"text_idx": "#000328", "text": "Romantik'a roman'o, sed c\u0302u sukces'a?"}, {"text_idx": "#000329", "text": "La franc'a verk'ist'o Sidoni'e Gabrielle Colette (1873-1954) est'as tre fam'a pro si'a'j roman'o'j Claudine, Che\u0301ri, Gig'i, kaj verk'int'o de grand'a nombr'o da ali'a'j popular'a'j verk'o'j. La verd'a tritik'o (Le Ble\u0301 en herb'e) aper'is en 1923, kaj en 1954 aper'is film'it'a versi'o."}, {"text_idx": "#000330", "text": "Mi mem est'as tre ne'kontent'a pri la verk'o, part'e c\u0302ar la traduk'o est'as tre pez'a, sed c\u0302ef'e c\u0302ar la rakont'o s\u0302ajn'as al mi tre ne'real'a. Sed, est'ant'e 78-jar'a emerit'a psikolog'o, ebl'e mi est'as tro kritik'em'a; au\u0306 ebl'e mi tro forges'is la natur'o'n de 15- kaj 16-jar'a'j ge'jun'ul'o'j. Mi do avert'as, ke oni leg'u mi'a'n recenz'o'n, kompren'ant'e, ke ali'spert'a'j person'o'j, ver's\u0302ajn'e, ne konsent'os kun mi'a taks'o."}, {"text_idx": "#000331", "text": "15-jar'a knab'in'o, nom'it'a Vink'a, regul'e somer'um'as en cert'a kamp'ar'a lok'o. La 16-jar'a fil'o, Filip'o, de amik'a famili'o, simil'e feri'as c\u0302iu'jar'e, en tiu sam'a lok'o. Est'ant'e pariz'an'o'j, la du famili'o'j trov'as la kamp'ar'a'n etos'o'n tre plac\u0302'a. Mal'mult'o okaz'as tiu'lok'e, do oni sen'strec\u0302'e lud'as, konversaci'as kaj g\u0302u'as la viv'o'n."}, {"text_idx": "#000332", "text": "Vink'a kaj Filip'o am'as unu la ali'a'n kaj urg\u0302'e sopir'as la for'pas'o'n de jar'o'j por pov'i ge'edz'ig\u0302'i. Ili'a inter'rilat'o est'as, kompren'ebl'e, sen'amor'a, tamen tre intim'a. Neni'u ali'a jun'ul(in)o rol'as en la roman'o, escept'e de la frat'in'et'o de Vink'a, kiu foj'foj'e menci'ig\u0302'as. Kaj ne'kon'at'a knab'o, kiu du'foj'e ag'as en la roman'o."}, {"text_idx": "#000333", "text": "Plej'part'e ni leg'as pri la inter'rilat'ad'o de Vink'a kaj Filip'o. Spirit'e kaj vort'e ili tre'eg'e intim'as, sed korp'a intim'o preskau\u0306 tut'e mank'as. Ec\u0302 kis'o'j rar'e okaz'as."}, {"text_idx": "#000334", "text": "La intrig'o'n'stimul'ant'a ne'nom'it'a knab'o inform'as Filip'o'n, ke vir'in'o vol'as parol'i kun li. S\u0302i est'as c\u0302irkau\u0306-30-jar'a seks'obsed'at'in'o, kiu divers'manier'e instig'as li'n vizit'ad'i s\u0302i'n en s\u0302i'a dom'o, kie s\u0302i inic'as li'n en amor'ad'o'n. Filip'o'n hont'ig'as, tamen konstant'e al'log'as tiu'j vizit'o'j. Kompren'ebl'e, al Vink'a li kas\u0302'as tiu'n sekret'o'n."}, {"text_idx": "#000335", "text": "Je la fin'o de la somer'a period'o, kiam la du famili'o'j apart'ig\u0302'os, la ne'kon'at'a knab'o du'a'foj'e en'ir'as la roman'o'n, por inform'i Vink'a'n pri la sekret'a amor'afer'o de Filip'o. Vink'a'n bat'eg'as tiu inform'ig\u0302'o. En la last'a'j pag\u0302'o'j de la roman'o ni las'ig\u0302'as kun dub'o'j pri la futur'o de la inter'rilat'o de la du infan'o'j."}, {"text_idx": "#000336", "text": "Kio traf'as mi'n, la leg'ant'o'n, est'as, ke la 15- kaj 16-jar'a'j infan'o'j, s\u0302ajn'e, neni'o'n sci'as pri seks'o. Pri la preciz'a inter'ag'ad'o de Filip'o kaj la amor'em'a vir'in'o la au\u0306tor'o ne inform'as ni'n."}, {"text_idx": "#000337", "text": "La mult'e detal'um'it'a medit'ad'o de kaj Vink'a kaj Filip'o s\u0302ajn'as al mi tre ne'ver'simil'a. Mi'a'opini'e, en tiu'j medit'ad'o'j son'as la pens'o'j de la 50-jar'a au\u0306tor'o, lau\u0306 manier'o ne trov'ebl'a en 15-16-jar'ul'o'j. C\u0302u inter 1889 (kiam Colette est'is 15-jar'a) kaj 2012 (kiam ni leg'as ni'a'lingv'e la roman'o'n) tiom s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is la sent'ar'o kaj pens'ar'o de tia'j ge'jun'ul'o'j? Au\u0306 c\u0302u mi prav'as, opini'ant'e, ke la de'long'e matur'ag\u0302'a verk'int'o forges'is la anim'karakter'o'n de adolesk'ant'o'j?"}, {"text_idx": "#000338", "text": "Kiel jam dir'it'e, sen'dub'e, ali'a'j leg'ant'o'j ali'e re'ag'os al la roman'o."}, {"text_idx": "#000341", "text": "En bon'aspekt'a mal'mol'a bind'aj\u0302'o, pres'it'a sur glace'a paper'o, renkont'as ni'n dram'o far'e de unu el la c\u0302ef'dram'ist'o'j de la modern'a epok'o, re'verk'o de dram'o de unu el la c\u0302ef'dram'ist'o'j antikv'a'grek'a'j, Sofokl'o. Special'ist'a, emoci'plen'a modern'ig'o de klasik'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000342", "text": "Lau\u0306'dir'e, Anouilh verk'is si'a'n dram'o'n kiel kas\u0302'a'n alegori'o'n de la nazi-franc'a soci'a situaci'o en la 1940aj jar'o'j. Sed en ni'a propr'a temp'o g\u0302i konserv'as si'a'n prezent'o'n de nur tro familiar'a situaci'o en mult'a'j part'o'j de la mond'o. Mi suspekt'as, ke c\u0302iu el ni pov'as facil'e re'kon'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000343", "text": "Mal'long'e la tem'o, lau\u0306 la versi'o de Anouilh: Edip'o, reg\u0302'o de Tebo, est'is la patr'o de du fil'o'j, Eteokl'o kaj Polinico, kaj du fil'in'o'j, Ismena kaj Antigon'a. Post la pere'o de Edip'o, li'a'j du fil'o'j inter'batal'is por ating'i la reg\u0302'a'n posten'o'n, kaj sam'temp'e mort'ig'is unu la ali'a'n. La inter'batal'o est'is tiel furioz'a, ke ambau\u0306 korp'o'j dis'pec'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#000344", "text": "Nov'a reg\u0302'o, Kreon'o, ek'posten'is. Li arbitr'e dekret'is, ke Eteokl'o est'is hero'o, kaj Polinico fi'perfid'ul'o. Li tial ordon'is publik'a'n funebr'ad'o'n pri Eteokl'o kaj ties honor'ig'a'n publik'a'n en'ter'ig'o'n. Li ordon'is, ke la kadavr'o de Polinico rest'u ne-en'ter'ig'it'a, mal'honor'at'a. Kiu ec\u0302 sugest'et'us, ke Kreon'o mis'decid'is per si'a dekret'o, tiu tuj est'os ekzekut'it'a."}, {"text_idx": "#000345", "text": "Rilat'e al la du knab'in'o'j, Kreon'o ali'e opini'as. Li'a propr'a fil'o, Hemono, kaj Antigon'a est'as inter'am'ant'o'j. Ili plan'as ge'edz'ig\u0302'i, kaj Antigon'a, kiu nun est'as du'dek'jar'a, log\u0302'as en la reg\u0302'a palac'o, est'ant'e c\u0302ies dorlot'at'o. La reg\u0302'o Kreon'o plen'e aprob'as la est'ont'a'n ge'edz'ig\u0302'o'n, c\u0302ar ankau\u0306 li opini'as Antigon'a'n tre am'ind'a kaj infan'e sen'kulp'a."}, {"text_idx": "#000346", "text": "Sed sekret'o'n gard'as Antigon'a, g\u0302i'n kon'as nur s\u0302i'a frat'in'o Ismena: Antigon'a intenc'as kas\u0302'e en'ter'ig'i la kadavr'o'n de si'a frat'o Polinico. La tradici'o postul'as en'ter'ig'o'n, por ebl'ig'i al la spirit'o de la mort'int'o pac'e rest'i en la land'o de la mort'int'o'j. Sen en'ter'ig'o, tiu spirit'o dev'us vag'ad'i sen'c\u0302es'e sur la ter'o, konstant'e sufer'ant'e kaj mis'ag'ant'e."}, {"text_idx": "#000347", "text": "Tamen la reg\u0302'o Kreon'o publik'e dekret'is, ke kiu ajn prov'us en'ter'ig'i la kadavr'o'n de Polinico, tiu est'as tuj ekzekut'end'a. Li posten'ig'is gard'ist'o'j'n c\u0302e la kadavr'o, por cert'ig'i, ke neni'u ec\u0302 prov'et'os en'ter'ig'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000348", "text": "Antigon'a kas\u0302'e atend'as, g\u0302is la gard'ist'o'j dum'pau\u0306z'e mal'atent'as. S\u0302i ek's\u0302ut'as iom da ter'o sur la kadavr'o'n kaj tuj for'kur'as. C\u0302agren'as la gard'ist'o'j'n trov'i tio'n. Pro la reg\u0302'id'in'a natur'o de Antigon'a, ili tim'as s\u0302i'n mort'ig'i. Do unu el la gard'ist'o'j kur'as al la reg\u0302'o Kreon'o por inform'i li'n pri tio, kio okaz'is. Kreon'o ordon'as al'konduk'i Antigon'a'n."}, {"text_idx": "#000349", "text": "Privat'e Kreon'o kaj Antigon'a diskut'as la afer'o'n. Kreon'o, kiu sci'as, ke la dekret'o est'is nur propagand'aj\u0302'o por glor'i li'n kaj li'a'n pretend'o'n rajt'i reg'i, el'pens'as metod'o'n protekt'i Antigon'a'n."}, {"text_idx": "#000350", "text": "Li propon'as mort'ig'i la gard'ist'o'j'n, por ke ili ne dis'kon'ig'u la event'o'n. Antigon'a al neni'u menci'u si'a'n ag'o'n. Li ordon'os for'vis\u0302'i la ter'er'o'j'n met'it'a'j'n sur la kadavr'o'n. Tiel la publik'o neni'o'n sci'os pri s\u0302i'a ag'o, kaj la normal'a viv'o pov'os dau\u0306r'i. Cert'e reg\u0302'o, kiu est'ig'as la leg\u0302'o'j'n, pov'as est'ig'i escept'o'j'n, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000351", "text": "Krom'e, Kreon'o sci'ig'as al Antigon'a si'a'n propr'a'n sekret'o'n: ke li efektiv'e ne cert'as kiu'j el la kadavr'er'o'j est'as de Eteokl'o kaj kiu'j de Polinico. Li tut'e arbitr'e deklar'is, ke cert'a'j kadavr'er'o'j est'as de Eteokl'o, c\u0302ar ja la tut'a dekret'o est'is nur simbol'o'cel'a. Kaj ja al mort'int'o mem ne grav'as en'ter'ig'o au\u0306 ne'en'ter'ig'o. Kiu mort'is, tiu mort'is, la rit'o'j neniom valor'as en la real'o."}, {"text_idx": "#000352", "text": "Antigon'a rifuz'as li'a'n propon'o'n, du'kial'e. Unu'e, en'ter'ig'o sen'escept'e neces'as. Du'e, kaj c\u0302ef'e: akcept'int'e est'i reg\u0302'o, li dev'as akcept'i, ke c\u0302iu li'a dekret'o est'as sen'escept'e plen'um'end'a. Kio'n dekret'as reg\u0302'o, tio'n ec\u0302 tiu reg\u0302'o mem ne rajt'as mal'obe'i. Reg\u0302'o ne pli rajt'as arbitr'e ag'i, ol rajt'as c\u0302iu ajn ordinar'ul'o."}, {"text_idx": "#000353", "text": "Inter Antigon'a kaj Kreon'o kverel'o ard'ig\u0302'as. Kreon'o insist'as, ke li ne ekzekut'ig'os Antigon'a'n. Antigon'a insist'as, ke li ne pov'as ne ekzekut'ig'i s\u0302i'n, kio'n oni propr'a'vol'e akcept'is, tio'n ne lic'as propr'a'vol'e ne far'i."}, {"text_idx": "#000355", "text": "Fin'e rest'as nur Kreon'o, kiu dev'as mensog'e s\u0302ajn'ig'i al la mond'o kaj al si'a konsil'ant'ar'o, ke la viv'o plu tut'e normal'as. Si'a'n sort'o'n li mem antau\u0306'elekt'is."}, {"text_idx": "#000356", "text": "La kapabl'o de la dram'ist'o, Je'a'n Anouilh, tiel perfekt'e en'scen'ig'i la tut'o'n \u2013 la tut'a dram'o plen'e kred'ig'as si'n real'a \u2013 est'as indik'o de li'a dram'ist'a talent'o. Kaj de la mal'plac\u0302'a fakt'o, ke la hom'a karakter'o rest'as konstant'e sen's\u0302ang\u0302'a, malgrau\u0306 tio, en kiu epok'o oni viv'as."}, {"text_idx": "#000357", "text": "Tio'n konstat'int'e, kiel mi pov'us rifuz'i honor'i la dram'o'n kaj g\u0302i'a'n fin'fin'a'n ek'aper'o'n en ni'a lingv'o?"}, {"text_idx": "#000359", "text": "Kun plezur'o mi leg'is tiu'n c\u0302i mal'grand'a'n por'infan'a'n roman'o'n pri la bon'a influ'o, kiu'n mild'a best'o kapabl'as hav'i sur la viv'o'n de infan'o kaj ankau\u0306 sur relativ'e grand'a'n soci'a'n c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000360", "text": "Tiu c\u0302i libr'o de la por'infan'a kroat'a verk'ist'in'o Andelka Martic\u0301 est'is unu'a'foj'e publik'ig'it'a kroat'lingv'e en 1953."}, {"text_idx": "#000361", "text": "Kvankam la c\u0302ef'a'j hero'o'j de la rakont'o est'as 5-jar'a knab'o kaj lakt'o'suc\u0302'ant'a beb'a kapreol'id'o, la cel'at'a publik'o de la roman'et'o (la potencial'a'j leg'ant'o'j) dev'us est'i iom pli grand'a'j infan'o'j (ebl'e 8-10-jar'a'j au\u0306 pli). Fakt'e, la au\u0306tor'a voc\u0302'o est'as tiu de plen'kresk'ul'o, kiu re'memor'as pri si'a infan'ec'o. Tial plen'kresk'ul'o'j, kiu'j s\u0302at'as re'memor'o'j'n pri la infan'ec'o (kiel ekzempl'e mi), pov'as g\u0302u'i la libr'o'n."}, {"text_idx": "#000362", "text": "Mi rimark'is, ke la tekst'o hav'as oportun'a'j'n pied'not'o'j'n, kiu'j klar'ig'as al la ne'kroat'a leg'ant'o kelk'a'j'n detal'o'j'n pri la kroat'a histori'o dum la du'a mond'milit'o \u2013 la period'o, kiam okaz'as la event'o'j de la roman'et'o. Sur la mal'antau\u0306'a kovr'il'o trov'ig\u0302'as interes'a'j inform'o'j kaj traf'a'j koment'o'j pri la au\u0306tor'in'o kaj la libr'o. Inter'ali'e, ni pov'as ek'sci'i de tie, ke tiu c\u0302i verk'o \u201eest'as premi'it'a per \u201aRid-orden'o\u2019 de pol'a'j infan'o'j (1973), dedic\u0302'it'a al hom'o'j apart'e merit'a'j por pli seren'a kaj pli bel'a infan'ec'o\u201d. Lau\u0306 la sam'a font'o, ni pov'as konklud'i, ke la libr'o en'ten'as mult'a'j'n au\u0306tobiografi'a'j'n element'o'j'n, c\u0302ar la au\u0306tor'in'o mem est'is jun'a partizan'in'o dum la du'a mond'milit'o, en la kroat'a rezist'mov'ad'o."}, {"text_idx": "#000363", "text": "La kapreol'id'o Pirgo, kiu est'as real'ism'a best'a hero'o de la roman'et'o, far'ig\u0302'as sam'temp'e poem'ec'a simbol'o de anim'a pur'ec'o kaj fidel'a amik'ec'o dum mal'hel'a histori'a period'o de agres'em'a mal'am'o inter plen'kresk'a'j hom'o'j. Z\u030celjko, la 5-jar'a fil'o de partizan'a'j ge'patr'o'j, kiu dev'as log\u0302'i mult'a'n temp'o'n en arb'ar'a kas\u0302'it'a tend'ar'o mal'proksim'e de la patr'in'o, amik'ig\u0302'as tut'e natur'e al Pirgo, la kelk'tag'a kapreol'id'o, kiu orf'ig\u0302'is, kiam oni bombard'is la arb'ar'o'n. La unu'a'n pas\u0302'o'n de tiu rilat'o far'as la trem'ant'a kaj neni'o'n kompren'ant'a best'id'o, kiu dum la bombard'o fid'as si'a'n instinkt'o'n kaj proksim'ig\u0302'as al la trem'ant'a kaj preskau\u0306 neni'o'n kompren'ant'a hom'id'o. La pri'skrib'o de ili'a renkont'ig\u0302'o est'as poem'ec'a proz'pec'o, kiu sent'ig'as la leg'ant'o'n, kiom mult'e valor'as por la anim'o de la infan'o tia sincer'a kaj tut'kor'a fid'o de sen'defend'a best'id'o. Jen et'a emoci'a fragment'o:"}, {"text_idx": "#000364", "text": "\u201eSed nov'a bomb'o eksplod'int'a mal'antau\u0306 la kapreol'id'o tranc\u0302'is la silent'o'n kaj re'ven'ig'is ni'n en la real'o'n. La kapreol'id'o ek'salt'is, kvazau\u0306 per vip'o bat'it'a, sku'is la kap'et'o'n, ek'gap'is konfuz'it'e, kaj tiam rapid'eg'e al'hast'is al mi, kus\u0302'ig\u0302'is sur la ter'o'n kaj al'prem'ig\u0302'is al mi. Mi'a'j man'o'j au\u0306tomat'e volv'ig\u0302'is c\u0302irkau\u0306 g\u0302i'a trem'ant'a korp'o. Kiel tio okaz'is? C\u0302u mi song\u0302'as? Mi sent'as la varm'o'n de la fragil'a korp'o de la best'et'o. Mi sent'as sub la man'o la mol'ec'o'n de g\u0302i'a'j mal'long'a'j har'o'j kaj rigard'as la trem'ant'a'n bril'o'n en g\u0302i'a'j mal'sek'a'j okul'o'j. Subit'e al mi s\u0302ajn'is, ke mi ne est'as la sam'a knab'o sol'ec'e for'vag'int'a en la arb'ar'o'n. Kvazau\u0306 la et'a best'o ia'manier'e s\u0302ang\u0302'us mi'n. Kaj fakt'e est'is tiel. Mi ne plu est'is sol'a. Jen ven'is iu serc\u0302'ant'a mi'a'n protekt'o'n. Mi ne plu est'as, kiel c\u0302iam g\u0302is nun, la plej mal'grand'a kaj la plej mal'fort'a, sed nun mi hav'as iu'n por kiu mi zorg'os kaj kiu'n mi protekt'os. Nun ankau\u0306 al mi est'os pli facil'e, c\u0302ar kiam hom'o pens'as ne nur pri si mem, ankau\u0306 la tim'o'sent'o est'as mal'pli grand'a.\u201d"}, {"text_idx": "#000365", "text": "La c\u0302e'est'o de la kapreol'id'o en la partizan'a tend'ar'o ig'as ec\u0302 la plej sort'o'bat'it'a'j'n kaj mal'gaj'a'j'n milit'ist'o'j'n rid'et'i kaj re'kapt'i iom da bon'humor'o. Z\u030celjko sent'as tio'n, kaj tial li hav'as la bril'a'n ide'o'n al'port'i si'a'n amik'o'n Pirgo al mont'ar'a kas\u0302'it'a hospital'o, por pli'alt'ig'i la humor'o'n de la vund'it'a'j partizan'o'j, pri'zorg'at'a'j tie. La knab'o kaj la kapreol'id'o far'as long'a'n, dang\u0302er'a'n kaj lac'ig'a'n vojag\u0302'o'n, akompan'ant'e grup'o'n da partizan'o'j al la hospital'o. La kurag\u0302'o de la du'op'o est'as rekompenc'it'a per tio, ke c\u0302iu'j pacient'o'j dank'em'e akcept'as ili'n ambau\u0306, far'as demand'o'j'n pri ili'a unu'a renkont'ig\u0302'o en la arb'ar'o kaj dezir'as kares'i ili'n ambau\u0306. Kio'n Z\u030celjko kaj Pirgo plen'sukces'e plen'um'as, oni nom'us hodiau\u0306 \u201eterapi'o per'e de rid(et)o\u201d. La am'o'plen'a'j kor'o'j de la du'op'o hav'as pozitiv'a'n influ'o'n sur c\u0302iu'j'n hom'o'j'n, kiu'j ek'kon'as ili'n."}, {"text_idx": "#000366", "text": "Konklud'e, se vi dezir'as kapreol'id'a'n terapi'o'n (rid'et-terapi'o'n) por vi mem au\u0306/kaj por infan'o'j, kiu'j'n vi am'as, ind'as leg'i tiu'n libr'o'n kaj rekomend'i g\u0302i'n al esperant'ist'a'j infan'o'j por leg'ad'o au\u0306 eventual'e rakont'i g\u0302i'n naci'lingv'e al ne-esperant'ist'a'j infan'o'j."}, {"text_idx": "#000368", "text": "Japan'in'o, kiu perd'ig\u0302'is en mont'ar'o en Nepalo, mang\u0302'is 13 tag'o'j'n nur herb'o'n kaj bambu'o'n kaj trink'is river'a'n akv'o'n por tra'viv'i."}, {"text_idx": "#000369", "text": "Fin'e la 49-jar'ag\u0302'a Makiko Iwafuchi, erar'vag'int'e c\u0302irkau\u0306 80 km, au\u0306d'is voc\u0302'o'j'n de vilag\u0302'an'o'j. S\u0302i kulp'ig'is si'a'n \u201estult'ec'o'n\u201d, ke s\u0302i pied'ir'is sol'a en mont'ar'a region'o 4300 m alt'a nord'e de Katmando."}, {"text_idx": "#000370", "text": "Pentagon'o kaj ali'a'j instanc'o'j en Uson'o (kelk'foj'e ankau\u0306 en Kanado kaj ali'a'j angl'e'parol'ant'a'j land'o'j) uz'as unik'a'n j\u0302argon'o'n, kiu'j ebl'e ne est'as tuj kompren'ebl'a al ne'inic'it'o'j. Jen lau\u0306'vort'a esperant'ig'o de kelk'a'j ekzempl'o'j:"}, {"text_idx": "#000372", "text": "1) Vertikal'e dis'part'ig'it'a kontrau\u0306'person'ar'a rimed'o. 2) Aer'o'dinamik'a person'ar'a mal'akcel'ig'il'o. 3) (Uson'a'j soldat'o'j) funkci'is en cel'ric\u0302'a medi'o. 4) (La helikopter'o) sufer'is ne're'ten'ebl'a'n lamen'a'n liber'ig\u0302'o'n, kaj mal'sukces'is konserv'i liber'a'n super'teren'a'n spac'o'n. 5) (Pri mal'san'ul'ej'a pacient'o en Filadelfio) Est'is kaz'o de negativ'a pacient'a pri'zorg'a rezult'o. 6) (El fajr'o'brigad'a raport'o el Albert'o) Oni trov'is vir'o'n en mal'viv'i'pov'a kondic\u0302'o. 7) Heksaformaj rotaci'ig'ebl'a'j supr'aj\u0302'a'j kun'prem'a'j element'o'j. 8) Fisk'a'j sub'ating'ul'o'j. 9) Lign'a'j inter'dent'a'j stimul'il'o'j."}, {"text_idx": "#000375", "text": "Teksas'an'o'j plu ne tiom ag\u0302'as, c\u0302ar la s\u0302tat'o de ekonomi'a vid'punkt'o tre al'log'as la jun'a'n generaci'o'n. Meksik'de'ven'a'j est'as 38 % de la teksasa log\u0302'ant'ar'o: tiu c\u0302i grand'a meksika komun'um'o stimul'as konstant'a'n pli'grand'ig'o'n de la log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000382", "text": "Berlino en 2002 kaj en 2003, Kitzbu\u0308hel en 2004, Istanbulo en 2005, Tokio kaj Pjongjang'o en la sam'a jar'o, du'dek'o da ali'a'j urb'o'j post'e. En 2011-2012 de'nov'e Berlino \u2013 tiel rond'vojag\u0302'as c\u0302irkau\u0306 120 urs'o'statu'o'j kaj kon'at'ig'as al hom'o'j la kultur'o'n de si'a'j de'ven'land'o'j."}, {"text_idx": "#000383", "text": "La cel'o de la vojag\u0302'ant'a ekspozici'o est'as pli'ig'i ne nur sci'o'j'n pri land'o'j de la mond'o, sed ankau\u0306 toler'em'o'n kaj kompren'em'o'n. Mez'e de grand'a cirkl'o konsist'ant'a el land'a'j urs'o'j star'as or'e kaj arg\u0302ent'e farb'it'a'j tut'mond'a'j urs'o'j, kiu'j reprezent'as ekzempl'e komun'a'j'n ec'o'j'n kaj respekt'o'n al c\u0302io viv'ant'a."}, {"text_idx": "#000385", "text": "La ekspozici'o'n nask'is Eva kaj Klaus Hertz, Germanio, kun praktik'a help'o \u2013 ekzempl'e transport'a \u2013 de plur'a'j firma'o'j kaj asoci'o'j."}, {"text_idx": "#000387", "text": "Ac\u0302et'ebl'as ankau\u0306 pli mal'grand'a'j urs'o'j, kolor'ig'ebl'a infan'libr'o kaj ali'a'j akcesor'aj\u0302'o'j. C\u0302iu cend'o help'as infan'o'j'n sufer'ant'a'j'n de mal'ric\u0302'o, au\u0306 per'e de lok'a'j asoci'o'j au\u0306 per'e de UNICEF."}, {"text_idx": "#000390", "text": "La E-fulik'o mem est'as au\u0306tonom'a sub'mar'a vetur'il'o, kies elektron'ik'a'j naz'o'j kaj orel'o'j sonor'ig'os alarm'o'n, kiam est'as rimark'it'a'j el'vers\u0302'o'j abrupt'a'j de hidrokarbon'o'j en la mar'o'n."}, {"text_idx": "#000391", "text": "Perfekt'e funkci'is la unu'a test'o. Simul'it'a est'is en'ir'o de boat'o ne'rajt'ig'it'a kaj potencial'e polu'a en medi'o-interes'a'n mar'zon'o'n. Unu el la fulik'o'j tuj inform'is la reg'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000392", "text": "Mi am'as vi'n, c\u0302ar vi mi'n am'is pli kiam mi ne konsci'is pri la ver'o ke am'o est'as pli ol nostalgi' pli ec\u0302 ol fidel'ec'o kaj sincer'o. Dum kvin'dek jar'o'j kun'e est'is ni kaj spert'is ke mal'blind'a est'as am'o kaj ne imun'a kontrau\u0306 mal'kompren'o; kiel g\u0302i pov'us rest'i, do, la sam'o? Ni est'as nur mal'jun'a infan'ar'o Kiu neni'o'n sci'as pri la cel'o de la ekzist'o, nek de ni'a far'o sed iom kon'is de la bo'n' kaj bel'o. Cert'e nur est'as, am'ant'in' kompat'a: mi ne merit'is est'i tiom am'at'a."}, {"text_idx": "#000393", "text": "La finn'a fer'voj'muze'o trov'ig\u0302'as en urb'o Hyvinka\u0308a\u0308, je 50 km nord'e de Helsink'o. La muze'o est'as la tri'e plej mal'nov'a en la mond'o. G\u0302i situ'as en park'o sur teren'o de 3 hektar'o'j. G\u0302i'a'j du modern'a'j ekspozici'a'j hal'o'j okup'as are'o'n de 5000 m2. La muze'o uz'as mal'nov'a'n fer'voj'staci'o'n, kies rel'o'j kaj konstru'aj\u0302'o'j dat'ig\u0302'as de la 1870aj jar'o'j."}, {"text_idx": "#000394", "text": "En la muze'o la vizit'ant'o'j kon'at'ig\u0302'as ne nur kun impon'a'j lokomotiv'o'j, divers'tip'a'j vagon'o'j, drezin'o'j kaj sur'rel'a'j au\u0306t'o'j de inspektor'o'j, sed ankau\u0306 kun uniform'ar'o, il'ar'o kaj log\u0302'ej'o'j de fer'voj'ist'o'j, kun konstru'ad'o de la fer'voj'ret'o, ripar'ad'o de vetur'il'o'j kaj kun arkitektur'o de la mal'nov'a'j staci'dom'o'j, c\u0302ef'e lign'a'j. Kelk'a'j'n el la lokomotiv'o'j kaj vagon'o'j oni pov'as plu uz'i por nostalgi'a'j vojag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000395", "text": "C\u0302iu'jar'e en la muze'o okaz'as tag'o de la fer'voj'o'j kaj ekspozici'o de miniatur'a'j trajn'o'j. Tiu'okaz'e trajn'et'o sur et's\u0302pur'a trak'o vetur'ig'as infan'o'j'n kaj plen'kresk'ul'o'j'n tra la park'o. Krom'e tie okaz'as ankau\u0306 altern'a'j ekspozici'o'j. La c\u0302i-jar'a ekspozici'o hav'as kiel tem'o'n \u201eVojag\u0302'mang\u0302'o'j\u201d kaj est'as organiz'it'a kun'labor'e kun restoraci'a fak'lern'ej'o."}, {"text_idx": "#000396", "text": "Finnlando est'is part'o de la Rus'a Imperi'o g\u0302is 1917. La car'o'j posed'is cent'o'n da privat'a'j vagon'o'j por vojag\u0302'i. Dum la oktobr'a revoluci'o tamen la furioz'ig\u0302'int'a popol'o detru'is ili'n. Rest'is nur ses vagon'o'j de la tiel nom'at'a Rus'a Imperi'estr'a Trajn'o, kiu'j konserv'ig\u0302'is en Finnlando. Per tiu trajn'o en Finnlando vojag\u0302'is car'o'j Aleksandro la du'a en 1876, Aleksandro la tri'a en 1885, 1888 kaj vidv'in'ig\u0302'int'a car'in'o Maria Fjodorovna en 1914, fug\u0302'ant'a dum la unu'a mond'milit'o tra Finnlando al Sankt-Peterburgo. Tri el la vagon'o'j \u2013 car'a, car'in'a kaj salon'a vagon'o'j \u2013 oni ekspozici'is en la muze'o kaj detal'e prezent'is en la ret'o (, angl'e, nederlande kaj finn'e). La ceter'a'j tri vagon'o'j est'is adapt'it'a'j por ali'a uz'o."}, {"text_idx": "#000397", "text": "La vizit'ant'o'j ne rajt'as en'ir'i la vagon'o'j'n de la Rus'a Imperi'estr'a Trajn'o, sed nur rigard'i ili'a'n intern'o'n tra la fenestr'o'j. Elektr'a lum'o anstatau\u0306'as la original'a'n gas'a'n kaj kandel'a'n lum'ig'o'n. La ekster'a'j lign'a'j vagon'mur'o'j est'as blu'a'j, sur ili vid'ebl'as la rus'a blazon'o de du'kap'a agl'o. La intern'o'n de la car'in'a vagon'o karakteriz'as blu'a silk'o kaj lit'o pend'ant'a de la plafon'o por mal'pli'ig'i la sku'ad'o'n dum mult'tag'a'j vojag\u0302'o'j. La kolor'o de la intern'o de la car'a vagon'o est'as rug\u0302'a, kaj tiu de la salon'vagon'o mal'hel'verd'a. Pli'a'j detal'o'j de la vagon'intern'o'j vid'ebl'as sur ret'pag\u0302'o'j de la muze'o ()."}, {"text_idx": "#000398", "text": "La finn'a fer'voj'muze'o hav'as libr'o'stok'o'n el 6000 volum'o'j kaj histori'a'n fot'o'tek'o'n el 200 000 er'o'j. La vid'ebl'a'j ekspon'aj\u0302'o'j en la hal'o'j kaj kort'o de la muze'o est'as 20 000. Je dispon'o de la vizit'ant'o'j est'as mal'grand'a vend'ej'o, kaf'ej'o kaj salon'o por grup'o'j."}, {"text_idx": "#000401", "text": "Tiel oni ne nur agrabl'e pas'ig'as si'a'n temp'o'n sed ankau\u0306 g\u0302u'as aventur'a'n eduk'o'cel'a'n hobi'o'n, kiu help'as pri'zorg'i la medi'o'n."}, {"text_idx": "#000403", "text": "Venk'is urb'o slovak'a en inter'naci'a konkurs'o au\u0306spici'it'a de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) por kontrau\u0306'batal'i korupt'o'n en publik'a'j serv'o'j."}, {"text_idx": "#000405", "text": "La premi'o, trans'don'it'a dum la tiel nom'at'a Tag'o de Publik'a Administr'ad'o, spegul'as la re'nov'ig'o'n kaj kvalit'o'n de publik'a'j serv'o'j en Mart'in."}, {"text_idx": "#000407", "text": "Herl\u030cany (hungar'e Ra\u0301nkfu\u0308red, german'e Herlein) est'as feri'ej'o kaj sam'temp'e mal'grand'a vilag\u0302'o kun proksim'um'e 300 log\u0302'ant'o'j en Slovaki'o, en la region'o Kos\u030cice [ko\u0301s\u0302ice]."}, {"text_idx": "#000408", "text": "La log\u0302'ant'o'j de la vilag\u0302'o fier'as pri eu\u0306rop'a unik'aj\u0302'o \u2013 mal'varm'eg'a gejser'o, kiu sput'as akv'o'n el profund'o de 405 m g\u0302is alt'ec'o de 30-40 m. La interval'o inter la el's\u0302pruc'o'j, kiu'j dau\u0306r'as c\u0302irkau\u0306 25 minut'o'j'n kaj liver'as 600 hekto'litr'o'j'n da mineral'akv'o, est'as 36-38 hor'o'j."}, {"text_idx": "#000409", "text": "La temperatur'o de la akv'o est'as komenc'e 12-14oC, fin'e 22-24oC. En la s\u0302pruc'ant'a akv'o kun'port'ig\u0302'as argil'a sediment'o, kiu en'hav'as konsist'er'o'j'n de jod'o, fer'o kaj sod'akv'o. La gejser'o, bor'it'a en 1875 de la hungar'a geolog'o Viliam Zsigmondy, far'ig\u0302'is en 1981 naci'a natur'a memor'aj\u0302'o de Slovaki'o."}, {"text_idx": "#000413", "text": "Dushku far'os film'o'n pri si'a'j alban'a'j radik'o'j, kiu montr'os kultur'a'j'n kaj turism'a'j'n aspekt'o'j'n de Albanio. La aktor'in'o est'is solen'e akcept'it'a en la urb'o'dom'o en Tiran'o kaj nom'um'it'a honor'a ambasador'in'o de la c\u0302ef'urb'o."}, {"text_idx": "#000415", "text": "Urbonas dedic\u0302'is si'a'n trans'ir'o'n al la 70-jar'a dat're'ven'o de la komenc'o de la grand'a ekzil'o en Litovio. Tiam en Sovetio ekzil'o est'is uz'at'a por tim'ig'i kaj pun'i kontrau\u0306'ul'o'j'n de la reg\u0302im'o. Ekzempl'e en maj'o 1948 est'is transport'it'a'j 40 000 litovoj al Siberio."}, {"text_idx": "#000416", "text": "Memor'e al la ekzil'ad'o la litova parlament'estr'o Iren'a Degutiene\u0307 trans'don'is al Urbonas s\u0302tat'a'n flag'o'n kaj kapsul'o'n Sukcen'a larm'o por en'profund'ig'i en Bajkal'o'n."}, {"text_idx": "#000418", "text": "La bajkal'a trans'nag\u0302'o est'is part'o de la ekologi'a projekt'o Akv'o est'as viv'o. Bajkal'o est'as la tri'a lag'o, kiu'n konker'is Urbonas, kiu intenc'as trans'nag\u0302'i kvin grand'a'j'n lag'o'j'n sur divers'a'j kontinent'o'j."}, {"text_idx": "#000421", "text": "En C\u0302ini'o furor'as la proverb'o, ke la plej dang\u0302er'a katastrof'o est'as mis'elekt'i profesi'o'n por vir'o'j kaj mis'elekt'i edz'o'n por vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#000422", "text": "En la c\u0302in'a feu\u0306d'a soci'o, kiu dau\u0306r'is pli ol 2000 jar'o'j'n, c\u0302in'a'j vir'in'o'j rajt'is edz'in'ig\u0302'i nur unu'foj'e dum si'a viv'o. Kaj la edz'o'n elekt'is s\u0302i'a patr'o."}, {"text_idx": "#000423", "text": "Ec\u0302 g\u0302is last'a'temp'e vir'in'o'j ne rajt'is elekt'i si'a'n edz'o'n, kvankam post la fond'ig\u0302'o de la C\u0302in'a Popol'a Respublik'o lau\u0306'leg\u0302'e tio ebl'as. Ankau\u0306 mi'a patr'in'o, nun 79-jar'ag\u0302'a, edz'in'ig\u0302'is lau\u0306 la vol'o de s\u0302i'a patr'o. Tamen, kiam pro akcident'o mort'is s\u0302i'a unu'a edz'o, s\u0302i mem elekt'is du'a'n."}, {"text_idx": "#000424", "text": "Antau\u0306 c\u0302irkau\u0306 30 jar'o'j, kiam C\u0302ini'o ankorau\u0306 ne mal'ferm'is si'a'n pord'o'n al la mond'o, c\u0302in'o'j est'is mal'ric\u0302'a'j. Mult'a'j knab'in'o'j elekt'is si'a'n edz'o'n lau\u0306 la famili'a ric\u0302'ec'o de la jun'ul'o. C\u0302u tiu est'as sag\u0302'a au\u0306 mal'sag\u0302'a, san'a au\u0306 mal'san'a, ne grav'is."}, {"text_idx": "#000425", "text": "La nun'a'j knab'in'o'j elekt'as si'a'j'n edz'o'j'n tut'e mal'sam'e ol antau\u0306'a'j generaci'o'j. Sag\u0302'a kaj san'a knab'o est'as ideal'a edz'o. Ne grav'as, c\u0302u la famili'o de la jun'ul'o est'as ric\u0302'a au\u0306 mal'ric\u0302'a."}, {"text_idx": "#000426", "text": "C\u0302i-jar'e septembr'o, pas'int'jar'e oktobr'o, en 2009 decembr'o \u2013 jen la monat'o'j, en kiu'j brazil'an'o'j ek'sci'is, ke ili impost'e pag'is mil miliard'o'j'n da real'o'j (c\u0302irkau\u0306 410 000 000 000 da eu\u0306r'o'j) al si'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000427", "text": "La 13an de septembr'o hom'o'j batal'is por lok'o'j antau\u0306 elektron'ik'a montr'il'o, t.n. \u201eimpost'o'metr'o\u201d, por spekt'i dum on'o de sekund'o la mir'ind'a'n nombr'o'n kun 12 nul'o'j."}, {"text_idx": "#000428", "text": "La montr'il'o ornam'as ek'de 2005 la fasad'o'n de la sid'ej'o de la komerc'a asoci'o de San-Pau\u0306lo. G\u0302i'a cel'o est'as sci'ig'i, kiom da impost'o'j en'land'e pag'is la brazil'an'o'j ek'de la unu'a tag'o de la jar'o. La kalkul'ad'o de municip'a'j, s\u0302tat'a'j kaj federaci'a'j impost'o'j okaz'as en real'a temp'o."}, {"text_idx": "#000430", "text": "Ordinar'ul'o lern'as, ekzempl'e, ke 41 % el au\u0306t'o, 53 % el benzin'o, 82 % el brand'o, 46 % el futbal'a pilk'o, 46 % el krucifiks'o el lign'o, 34 % el kurac'il'o, 40 % el pos\u0302'telefon'o, 32 % el suker'o jam de'mord'is la avid'a publik'a mas\u0302in'o."}, {"text_idx": "#000431", "text": "Ret'a impost'o'metr'o portugal'lingv'e konsult'ebl'as c\u0302e ."}, {"text_idx": "#000433", "text": "Last'a'temp'e pastor'o de preg\u0302'ej'o en la teksasa urb'o Luk'as decid'is modern'ig'i si'a'n di'serv'o'n lau\u0306 tia'j kutim'o'j. Okaz'is do nov'stil'a di'serv'o: la c\u0302e'est'ant'o'j rest'is en si'a'j park'um'it'a'j au\u0306t'o'j apud la preg\u0302'ej'o kaj au\u0306skult'is radi'e dis'send'at'a'n di'serv'o'n."}, {"text_idx": "#000434", "text": "La pastor'o dir'is, ke tiel li prov'as al'log'i al si'a preg\u0302'ej'o tiu'j'n, kiu'j kutim'e ne vizit'as g\u0302i'n. Ankau\u0306 en bibli'a'j temp'o'j oni kutim'is sub'c\u0302iel'e predik'i, al'don'is la pastor'o."}, {"text_idx": "#000435", "text": "Kiam uson'a flug'kompani'o perd'is kat'o'n, kiu est'is flug'ont'a el Nov-Jork'o al San'francisk'o, g\u0302i ne pov'is antau\u0306'vid'i la skandal'o'n."}, {"text_idx": "#000436", "text": "Unu'e, la kompani'o ignor'is c\u0302iu'j'n demand'o'j'n pri la kat'o. Nur post kiam aper'is en divers'a'j inter'ret'a'j forum'o'j koler'a'j koment'o'j pri la sort'o de Jack [g\u0302ak], la kompani'o konsent'is pag'i al la mastr'in'o bilet'o'n, por ke s\u0302i flug'u al Nov-Jork'o por serc\u0302'i la perd'it'o'n."}, {"text_idx": "#000438", "text": "En 2011 fin'ig\u0302'is la flug'o'j de la uson'a kosm'o'pram'o Shuttle. Ferm'ig\u0302'as unu etap'o de kosm'o'esplor'ad'o, dum mal'ferm'ig\u0302'as ali'a."}, {"text_idx": "#000439", "text": "La uson'a spac'agent'ej'o Nas'a anonc'is plan'o'j'n por est'ont'a'j kosm'a'j esplor'o'j, inkluziv'e de konstru'ad'o de nov'a kosm'o's\u0302ip'o. Tiu tiel grand'os, ke ebl'os flug'i g\u0302is asteroid'o'j kaj al Mars'o."}, {"text_idx": "#000442", "text": "Okaz'is en la ruman'a urb'o Pra'id la 17a Inter'naci'a Festival'o de la Farc\u0302'it'a Brasik'o. Pra'id (hungar'e Parajd) trov'ig\u0302'as en la tiel nom'at'a Sikullando, log\u0302'at'a plej'part'e de hungar'e parol'ant'a log\u0302'ant'ar'o, la sik'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000443", "text": "La festival'o jam far'ig\u0302'is tradici'a, kaj est'as mult'e vizit'at'a, kaj de lok'an'o'j kaj de turist'o'j. Tem'as pri konkurs'o en divers'a'j kategori'o'j, ekzempl'e la plej bon'gust'a, la plej original'a, la plej bel'e prezent'it'a, la plej grand'a, la plej mal'grand'a farc\u0302'it'a brasik'o."}, {"text_idx": "#000444", "text": "Kutim'e part'o'pren'as grup'o'j el la komun'um'o kaj el ali'a'j vilag\u0302'o'j kaj urb'o'j el Rumani'o kaj el Hungari'o. Last'jar'e al'ven'is ankau\u0306 grup'o bel'e vest'it'a en tradici'a'j popol'a'j kostum'o'j el Kroati'o."}, {"text_idx": "#000445", "text": "La festival'o komenc'ig\u0302'as per defil'ad'o de part'o'pren'ant'a'j grup'o'j. Post'e en la park'o est'as prezent'at'a'j la konkur'ant'o'j. La c\u0302e'est'ant'ar'o vizit'as la ornam'it'a'j'n tend'o'j'n de la kuir'ant'o'j de la brasik'o'j, fot'as, au\u0306skult'as muzik'o'n, rigard'as danc'ant'o'j'n, kant'ant'o'j'n, kaj mang\u0302'as kaj trink'as, precip'e bier'o'n."}, {"text_idx": "#000446", "text": "Tia'manier'e la turist'o'j kaj ali'a'j kon'at'ig\u0302'as kun la gastronomi'o de divers'a'j region'o'j kaj land'o'j, kie oni kuir'as farc\u0302'it'a'j'n brasik'o'j'n sam'e kiel ruman'o'j kaj hungar'o'j. Kun'e mang\u0302'ant'e, trink'ant'e, oni ankau\u0306 amik'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000447", "text": "Akci'ul'o'j profit'as de la financ'a kriz'o"}, {"text_idx": "#000448", "text": "Dank'e al don'it'aj\u0302'o'j de la Naci'a Bank'o de Belgi'o kaj de la belg'a ministr'o pri financ'o'j, Didier Reynders [didje\u0301 rejnders], oni ek'sci'is ke, malgrau\u0306 la kriz'o, la dividend'o'j en Belgi'o eg'e kresk'is."}, {"text_idx": "#000451", "text": "Heinz [hajnc] Oberhummer nask'ig\u0302'is en 1941 en Bischofshofen [bis\u0302ofshofen], Au\u0306strio, stud'is fizik'o'n kaj est'as nun kon'at'a astr'o'fizik'ist'o. De ne'long'e li posed'as bien'o'n, kiu'n li trans'form'is al bred'ej'o de alpak'o'j: Alpakahof Wetzlarn, 95 km okcident'e de Vieno."}, {"text_idx": "#000452", "text": "Alpak'o est'as best'o, kiu viv'as en grand'a'j ar'o'j en la alt'eben'aj\u0302'o'j de la And'o'j, de 3500 g\u0302is 5000 metr'o'j'n super mar'nivel'o. G\u0302i est'as membr'o de la famili'o kamel'ed'o'j kaj parenc'as al ali'a'j par'huf'ul'o'j kiel lam'o, gvanak'o kaj vikun'o. Alpak'o'j pez'as inter 50 kaj 55 kg kaj alt'as 90 cm. El la lan'o de alpak'o'j oni produkt'as s\u0302tof'o'n, sam'e nom'it'a'n \u201ealpak'o\u201d."}, {"text_idx": "#000454", "text": "La fek'aj\u0302'o de tiu best'o hav'as form'o'n de mal'grand'a'j glob'et'o'j. Tie viv'as interes'a bakteri'o: Deinococcus radiodurans. Ili ekzist'as ankau\u0306 en fis\u0302'o'j kaj viv'as sub ekstrem'a'j cirkonstanc'o'j kiel en la antarkt'a mont'ar'o."}, {"text_idx": "#000455", "text": "Krom mal'varm'eg'o la bakteri'o el'ten'as acid'o'n, mal'sek'ec'o'n kaj varm'eg'o'n. Ec\u0302 tre fort'a radi'ad'o \u2013 mil'obl'e pli fort'a ol tiu, kiu ekzist'as en la kosm'o \u2013 ne mort'ig'as tiu'j'n viv'aj\u0302'o'j'n. La kial'o: la bakteri'o kapabl'as tre rapid'e ripar'i sam'temp'e 500 damag\u0302'o'j'n en si'a gen'ar'o (deoksi'rib'o'nukle'at'a acid'o, DNA)."}, {"text_idx": "#000456", "text": "La gen'ar'o'n de Deinococcus radiodurans oni pov'as ec\u0302 uz'i kiel memor'ej'o'n por inform'o'j, ekzempl'e tekst'o. Tia inform'o pov'as konserv'ig\u0302'i dum milion'o'j da jar'o'j. G\u0302i tra'viv'us ankau\u0306 nukle'a'n milit'o'n, post kiu c\u0302iu'j komput'il'o'j ne plu funkci'us."}, {"text_idx": "#000458", "text": "La sekv'a histori'o konduk'as al Italio, al Piemonto, ric\u0302'a je river'o'j, lag'o'j kaj precip'e alt'a'j mont'o'pint'o'j. La c\u0302ef'a'j ingredienc'o'j de la rakont'o est'as magi'o kaj mister'o."}, {"text_idx": "#000459", "text": "Est'is temp'o, kiam en la mont'o'j kaj la natur'a'j lok'o'j de tiu c\u0302i alp'a region'o log\u0302'is ekster'ordinar'a'j, magi'a'j kobold'o'j, tiel mult'nombr'a'j, lau\u0306'dir'e, ke ili est'ig'is tut'a'n popol'o'n. Iu'j el ili est'is rid'ig'a'j kaj kurioz'a'j, dum ali'a'j est'is horor'a'j kaj feroc'a'j."}, {"text_idx": "#000461", "text": "Foj'foj'e la log\u0302'ant'o'j sur Alp'o'j ek'vid'is ili'n en la dens'o de la arb'ar'o au\u0306 apud alp'a font'o: plej zorg'a'j hom'o'j sukces'is ec\u0302 renkont'i ili'n, ricev'ant'e donac'o'j'n kaj favor'o'j'n. La mont'ar'an'o'j al'glu'is al tiu'j est'aj\u0302'o'j la nom'o'n \u201eet'a popol'o\u201d: dum cent'o'j da jar'o'j, ili divid'is kun ili la ne'facil'a'n mont'ar'a'n viv'o'n."}, {"text_idx": "#000463", "text": "Inter la membr'o'j de la et'a popol'o, la plej mister'a'j kaj strang'a'j nom'ig\u0302'as Gottwjarchi,kiu'j log\u0302'is en min'ej'o'j kas\u0302'it'a'j en la kor'o de Alp'o'j. Tem'is pri gnom'o'j kun dens'a barb'o kaj pint'a'j c\u0302ap'o'j. Ili'a'j c\u0302ap'o'j est'is blu'a'j kaj kovr'it'a'j de mult'a'j sonor'il'et'o'j (unu por c\u0302iu jar'o de ili'a viv'o), dum la kazak'o'j est'is plur'kolor'a'j kaj simil'is al la vest'o'j de la antikv'a'j kelt'o'j kaj ankau\u0306 de la lok'a'j mont'ar'an'o'j."}, {"text_idx": "#000465", "text": "Tiu'j c\u0302i gnom'o'j posed'is tamen kurioz'a'n apart'aj\u0302'o'n. Ili hav'is grand'eg'a'j'n pied'o'j'n, mal'antau\u0306'e'n direkt'it'a'j'n. Ili neniam sur'met'is s\u0302u'o'j'n, c\u0302ar lac\u0302'i ili'n ne est'us ebl'e. Tiu karakteriz'aj\u0302'o paradoks'e ig'as ili'n eg'e rapid'a'j kaj facil'mov'a'j. Tamen oni nenial pri'mok'u: ili mal'plac\u0302'e re'ag'is per jar'o'j da s\u0302erc'o'j kaj insid'o'j, de kiu'j ne facil'us liber'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000467", "text": "La lok'o'j, kie oni pov'is renkont'i ili'n, est'is arb'ar'o'j (c\u0302ef'e tiu'j de konifer'o'j kaj fag'o'j), sam'kiel lok'o'j ric\u0302'a'j je fung'o'j (kiu'j'n ili s\u0302at'is), akv'o'fal'o'j, fos'o'j, ruin'ig\u0302'int'a'j konstru'aj\u0302'o'j kaj ne'tra'ir'ebl'a'j voj'et'o'j, krom la jam menci'it'a'j min'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000468", "text": "Ankorau\u0306 nun, ili'a ekzist'o est'as c\u0302irkau\u0306'at'a de mister'o. Tamen, se oni en'ir'os sen'lum'a'n mont'a'n min'ej'o'n kaj bon'e strec\u0302'os la orel'o'j'n, ebl'e oni pov'as au\u0306d'i delikat'a'n tint'ad'o'n de skulpt'il'o'j. Est'as Gottwjarchi, oni kred'as, kiu'j dis'romp'ad'as la mal'mol'a'n rok'o'n, serc\u0302'ant'e pli da alt'valor'a'j mineral'o'j."}, {"text_idx": "#000471", "text": "Tial ne est'as mir'ind'e, ke la fondus'o en 2010 kolekt'is alumini'o'n kontrau\u0306 valor'o de 90 000 dolar'o'j. La mon'o est'as donac'it'a al viktim'o'j de natur'a'j katastrof'o'j, ekzempl'e inund'o'j."}, {"text_idx": "#000472", "text": "Sukces'o'n rikolt'is slovak'a'j abel'bred'ist'o'j c\u0302e inter'naci'a kongres'o en Argentino. Ili gajn'is ses medal'o'j'n, inkluziv'e de du or'a'j kaj unu arg\u0302ent'a por miel'vin'o kaj tri ali'a'j por miel'o."}, {"text_idx": "#000473", "text": "Kon'at'a slovak'a produkt'ist'o de miel'vin'o est'as la famili'o Kudla\u0301c\u030ckova\u0301 [ku\u0301dlac\u0302kova] el la distrikt'o Trnava. Ili'a \u201eor'a\u201d produkt'o, nom'it'a Trnavska\u0301 medovina (Miel'vin'o de Trnava), akir'is en la last'a'j kvar jar'o'j jam 4an medal'o'n en kategori'o de la komerc'miel'vin'o'j."}, {"text_idx": "#000474", "text": "La inter'naci'a federaci'o de abel'organiz'aj\u0302'o'j, Apimondia, kun membr'o'j en 70 land'o'j, okaz'ig'as kongres'o'n c\u0302iu'n du'a'n jar'o'n. La pli ol 10 000 deleg'it'o'j c\u0302e la c\u0302i-jar'a kongres'o part'o'pren'is konkurs'o'j'n, ekspozici'o'j'n pri invent'aj\u0302'o'j, produkt'aj\u0302'o'j kaj literatur'o, kaj preleg'o'j'n pri scienc'a'j tem'o'j."}, {"text_idx": "#000475", "text": "La ven'ont'a inter'naci'a kongres'o de abel'bred'ist'o'j okaz'os en Ukrainio."}, {"text_idx": "#000476", "text": "C\u0302u vi leg'is au\u0306 au\u0306d'is, ke la glaci'o en la mond'o rapid'e degel'as kaj baldau\u0306 sekv'os gigant'a inund'o en la land'o'j proksim'a'j al la mar'o? La fakt'o'j montr'as tut'e ali'a'n bild'o'n."}, {"text_idx": "#000479", "text": "Sud'e de la nord'a polus'o trov'ig\u0302'as Gronland'o, kovr'it'a de dik'a'j glac\u0302er'o'j. La glaci'a volumen'o est'as 3 000 000 km3 kaj stabil'a. Tiu c\u0302i glaci'o ag\u0302'as g\u0302is 200 000 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000481", "text": "C\u0302irkau\u0306 Antarkt'o nag\u0302'as bankiz'o kaj s\u0302elfo, tio est'as glac\u0302er'o glit'int'a g\u0302is sur la mar'o. Ankau\u0306 tiu glaci'o altern'as lau\u0306'sezon'e inter 2 kaj 16 milion'o'j da km2. Averag\u0302'e la volumen'o est'as 10 000 km3. Jen la evolu'o en la last'a'j 30 jar'o'j (Bild'o 2)."}, {"text_idx": "#000482", "text": "Krom'e ekzist'as ali'a'j glac\u0302er'o'j en divers'a'j mond'o'part'o'j. Ili'a volumen'o est'as en'tut'e nur 200 000 km3. La volumen'o de c\u0302iu'j alp'a'j glac\u0302er'o'j est'as nur 100 km3. Tiu'j glaci'amas'o'j dum la last'a'j jar'o'j g\u0302eneral'e s\u0302rump'is, kelk'a'j kresk'is. Mond'skal'e tio signif'as neni'o'n. Katastrof'o ne okaz'os."}, {"text_idx": "#000483", "text": "Krom'e ek'de antau\u0306 15 jar'o'j la tut'mond'a temperatur'o ne plu kresk'as."}, {"text_idx": "#000484", "text": "En la apud'a artikol'o vi pov'as leg'i person'a'n opini'o'n pri kontest'at'a tem'o. La redaktor'o de la rubrik'o Medi'o hav'as fund'e ali'a'n opini'o'n pri la tem'o. Se vi serc\u0302'as en la ret'o lau\u0306 la serc\u0302'vort'o'j glob'al warming au\u0306 Greenland glaci'er loss vi trov'os amas'o'n da scienc'a'j artikol'o'j kun mult'eg'a'j fakt'o'j, kiu'j kontrau\u0306'os la opini'o'j'n de la artikol'o. Jen resum'a fraz'o: La scienc'a konsent'o pri klimat's\u0302ang\u0302'o est'as, ke \u201ela klimat'o est'as s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a kaj tiu'j c\u0302i s\u0302ang\u0302'o'j est'as grand'part'e kau\u0306z'it'a'j de hom'a'j ag'ad'o\u201d [America's Climate Choices: Panel on Advancing the Scienc'e of Climate Change; National Research Council (2010). Washington, D.C.: The National Academies Press. ISBN 0309145880.] Ni bon'ven'ig'as vi'a'j'n leter'o'j'n pri tiu c\u0302i tem'o. (Rimark'o'j de la redaktor'o)"}, {"text_idx": "#000486", "text": "Serb'a'j naci'ist'o'j, kiu'j rifuz'as agnosk'i Kosovon kiel sen'de'pend'a'n s\u0302tat'o'n, taks'is la fot'o'n \u201eia konfirm'o de la sen'de'pend'ec'o de Kosovo\u201d."}, {"text_idx": "#000487", "text": "La kosov'an'in'o dir'is, ke est'as la serb'in'o, kiu unu'e ven'is al s\u0302i kaj konsent'is kun'e fot'ig\u0302'i. Si'a'vic'e la serb'in'o deklar'is: \u201eMi ne vol'as miks'i politik'o'n kun art'o\u201d kaj al'don'is, ke s\u0302i dir'us, ke Kosovo est'as Serbi'o, se s\u0302i parol'us antau\u0306 raport'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000488", "text": "Mi'a hobi'o est'as kurac'herb'o'j. Kelk'a'j'n el ili mi kolekt'as en la kamp'ar'o, ali'a'j'n mi kultiv'as en mi'a g\u0302arden'et'o. Unu el mi'a'j prefer'at'a'j kaj s\u0302at'at'a'j kurac'herb'o'j est'as topinambur'o (latin'e: Helianthus tuberos'us). C\u0302i-jar'e mi est'is tre surpriz'it'a, kiam mi leg'is en la gazet'ar'o, ke en Slovaki'o ek'de la 15a juni'o 2011 g\u0302i est'as en la grup'o de invad'a'j herb'ac\u0302'o'j. Mi demand'as mi'n: \u201eKial?\u201d Jug\u0302'u mem!"}, {"text_idx": "#000490", "text": "Komenc'e la plant'o kresk'is en Amerik'o, kie g\u0302i est'is kultiv'at'a c\u0302ef'e pro la mang\u0302'ebl'a'j tuber'o'j. La kon'at'ig\u0302'o de eu\u0306rop'an'o'j kun topinambur'o okaz'is en la jar'o 1612 \u2013 en period'o de grand'a sek'ec'o, kiam tuber'o'j sav'is la viv'o'n de nov'log\u0302'ant'o'j en Kanado. G\u0302i'a nom'o de'ven'as de la trib'nom'o de kanibal'a'j indi'an'o'j \u2013 tupinambaoj \u2013, kiu'j viv'is c\u0302e la mar'bord'o de Brazilo."}, {"text_idx": "#000494", "text": "Oktobr'o'fin'e okaz'is en la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o la du'a milit'ist'a foir'o ALMEX (Alban'a Milit'ist'a Ekspozici'o). Part'o'pren'is 150 entrepren'o'j el Uson'o, Balkani'o kaj ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#000495", "text": "Albanio est'is reprezent'at'a de tri grand'a'j entrepren'o'j milit'ist'a'j, kiu'j krom'e okup'ig\u0302'as pri detru'ad'o de mal'nov'a'j arm'il'o'j kaj munici'o'j. La foir'o'n antau\u0306'is konferenc'o pri defend'ad'o kaj sekur'ec'o de la land'o'j de la okcident'a Balkani'o."}, {"text_idx": "#000496", "text": "Ekspozici'at'a'j est'is ekip'aj\u0302'o'j por la arme'o kaj por la privat'a'j sekur'ec'a'j serv'o'j. Lok'an'o'j interes'ig\u0302'is pri nov'a'j teknologi'o'j, uniform'o'j uz'at'a'j de la uson'a arme'o en la dezert'o, vetur'il'o'j por patrol'ad'o, sub'akv'a'j vest'o'j, helikopter'o'j, polic'a'j uniform'o'j, observ'a'j kamera'o'j, sub'au\u0306skult'a il'ar'o ktp. Ankau\u0306 paras\u0302ut'o'j ruman'a'j, transport'il'o'j pol'a'j kaj elektron'ik'a'j aparat'o'j german'a'j al'tir'is atent'o'n."}, {"text_idx": "#000497", "text": "Ne'alban'a'j vizit'ant'o'j interes'ig\u0302'is pri post'rest'aj\u0302'o'j el la komun'ism'a epok'o. Tiu'temp'e oni konstru'is pli ol 750 000 bunkr'o'j'n (c\u0302iu lau\u0306'valor'e kiel modest'a apartament'o), produkt'is au\u0306 import'is arm'il'o'j'n kvar'obl'e pli ol la nombr'o de log\u0302'ant'o'j kaj abund'a'j'n munici'o'j'n inkluziv'e de ses milion'o'j da kontrau\u0306'person'a'j min'o'j."}, {"text_idx": "#000498", "text": "Vid'ebl'is mult'a'j mal'nov'a'j pistol'o'j, il'o'j uz'it'a'j de la s\u0302tat'a sekur'ec'o-serv'o kaj ankau\u0306 c\u0302as'aviad'il'o'j kaj tank'o'j el la komun'ism'a epok'o."}, {"text_idx": "#000499", "text": "Je 11 % kresk'is la prez'o'j por energi'o en Au\u0306strio dum la last'a jar'o, tio est'as drast'e pli ol la g\u0302eneral'a inflaci'o (+ 4 %). 95-okt'an'a benzin'o kost'as nun 16 % pli ol pas'int'jar'e. Simil'e ter'gas'o: + 11 %. Nur la prez'o por elektr'o preskau\u0306 stabil'as. Tial oni klopod'as redukt'i la import'ad'o'n de fosili'a'j energi'port'ant'o'j kaj pli uz'i bio'mas'o'n, sun- kaj vent-energi'o'n kaj ter'varm'o'n."}, {"text_idx": "#000500", "text": "Dau\u0306r'e neniom kost'as brul'lign'o el la propr'a grund'o. Sufic\u0302'as jam mal'grand'a arb'ar'o por hejt'i si'a'n dom'o'n. Kondic\u0302'o est'as bon'e kontrau\u0306 varm'o'perd'o izol'it'a'j mur'o'j kaj modern'a forn'o, kiu brul'ig'as la lign'o'n sen mal'pur'ig'i la medi'o'n."}, {"text_idx": "#000506", "text": "Tamen c\u0302iu komun'um'o hav'as si'a'n apart'a'n sistem'o'n por kolekt'i rub'aj\u0302'o'j'n. Ekzempl'e, ebl'as trov'i kolekt'o'tag'e antau\u0306 c\u0302iu hejm'o verd'a'n au\u0306 brun'a'n rub'uj'o'n por g\u0302arden-rest'aj\u0302'o'j (branc\u0302'o'j, foli'o'j ktp). Blank'a sak'o au\u0306 kelk'lok'e arg\u0302ent'kolor'a uj'o en'ten'as karton'o'n au\u0306 plast'o'n \u2013 sed ne c\u0302i'a'n: nur botel'o'j'n."}, {"text_idx": "#000507", "text": "Iu'j komun'um'estr'ar'o'j insist'as, ke oni apart'ig'u j\u0302urnal'o'j'n dis'de ali'a'j paper'aj\u0302'o'j; ali'a'j estr'ar'o'j ne. Ekzist'as divers'a'j komun'um'a'j regul'o'j por mang\u0302'aj\u0302'o-rest'aj\u0302'o'j. Kaj c\u0302iu hav'as ali'a'n rub'uj'o'n, oft'e griz'a'n, por ne're'cikl'ig'ebl'a'j rub'aj\u0302'o'j, kiu'j'n oni for'port'as al region'a rub'ej'o \u2013 g\u0302eneral'e en la kamp'ar'o."}, {"text_idx": "#000509", "text": "J\u0302urnal'o en Makedonio last'a'temp'e publik'ig'is la rezult'o'j'n de enket'o pri la dek seks'e plej al'log'a'j deput'it'in'o'j. La unu'a'n lok'o'n per 3069 klak'o'j akir'is la alban'a deput'it'o Ermira Mehmeti-Devaja."}, {"text_idx": "#000510", "text": "Mehmeti nask'ig\u0302'is en 1979 en famili'o de jur'ist'o. S\u0302i tra'spert'is la milit'o'n en Kosovo kaj en Makedonio (1999-2001). Dej\u0302or'int'e kiel interpret'ist'o c\u0302e la Inter'naci'a Pun-Tribunal'o por Eks'a Jugoslavio, post'e kiel membr'o de la nov'a alban'a parti'o Unu'ig\u0302'o por Integr'ig\u0302'o, s\u0302i montr'ig\u0302'is moder'a politik'ist'o, ag'ant'e apart'e por kun'ig'i la etn'o'alban'a'n kaj etn'o'makedon'a'n jun'ul'ar'o'j'n."}, {"text_idx": "#000511", "text": "S\u0302i elekt'ig\u0302'is kiel deput'it'o de Makedonio en la parlament'a asemble'o de la Konsili'o de Eu\u0306rop'o kaj far'ig\u0302'is simbol'o de jun'a'j progres'em'a'j kaj pac'am'a'j politik'ist'o'j. Pro tio oni akcept'is s\u0302i'n en grup'o de 1000 mond'a'j \u201evir'in'o'j por pac'o\u201d."}, {"text_idx": "#000512", "text": "Kontrau\u0306 pli ol 300 milion'o'j da eu\u0306r'o'j est'as fin'konstru'it'a'j la unu'a'j 38 km de la 103 km long'a au\u0306t'o's\u0302ose'o, kiu \u2013 kiam komplet'a \u2013 ebl'ig'os vetur'i inter Pris\u0302tin'o, en Kosovo, al la alban'a haven'urb'o Durre\u0308s en'e de tri hor'o'j."}, {"text_idx": "#000513", "text": "La s\u0302ose'o port'as la nom'o'n D-ro Ibrahim Rugovo, alban'a politik'ist'o, kiu far'ig\u0302'is la unu'a prezid'ant'o de Kosovo. G\u0302i dau\u0306r'ig'os la tiel nom'at'a'n naci'a'n au\u0306t'o's\u0302ose'o'n en Albanio."}, {"text_idx": "#000515", "text": "Ne est'as nov'a fenomen'o, ke hom'o'j kulp'ig'as ali'ul'o'j'n pro propr'a'j erar'o'j kaj pek'o'j. Sed aktual'e fleg'ig\u0302'as \u201ekultur'o\u201d, kiu jun'ul'o'j'n instig'as facil'anim'e ne'i propr'a'n kulp'o'n kaj ec\u0302 kontrau\u0306'ver'e asert'i ali'ul'a'n mis'far'o'n por iel profit'i."}, {"text_idx": "#000516", "text": "C\u0302iu'okaz'e ankau\u0306 jur'ist'o'j gajn'as el tiu c\u0302i tendenc'o, c\u0302ar akuz'it'o'j pro la komplik'ec'o kaj la lert'ec'o de la asert'o'j ne plu mem pov'as el'turn'ig\u0302'i. Bon'a'n model'o'n por tia kondut'o don'as aktual'a'j event'o'j apart'e en Uson'o, kie firma'o'j au\u0306 ec\u0302 la s\u0302tat'o mem per proces'o'j prov'as de'ten'i konkurenc'ul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000517", "text": "Est'as akuz'o'j pri korupt'ad'o au\u0306 simil'a'j mal'moral'aj\u0302'o'j, pri kiu'j \u2013 ec\u0302 se ver'a'j \u2013 invers'e oni ne simil'e facil'e pov'us jur'e venk'i kontrau\u0306 uson'a firma'o. Kaj eu\u0306rop'a'j kaj azi'a'j firma'o'j pag'as sen lau\u0306t'a plend'o por ne tro atent'ig'i la publik'o'n, por ne perd'i koncesi'o'j'n kaj reputaci'o'n."}, {"text_idx": "#000518", "text": "Est'u menci'it'a'j nur VW / Mercedes pro pun'pag'o'j kaj la komun'a eu\u0306rop'a aviad'il'a entrepren'o Airbus, kiu ricev'is komisi'o'n konstru'i benzin'proviz'a'j'n aviad'il'o'j'n, sed per jur'a trakt'ad'o la konkurenc'ul'o Boeing akir'is por si la tut'a'n mend'o'n."}, {"text_idx": "#000519", "text": "Ali'e okaz'is c\u0302e la japan'a au\u0306t'o'firma'o Toyota. Oni g\u0302i'n akr'eg'e akuz'is pro lau\u0306'asert'e mal'fid'ind'e funkci'ant'a elektron'ik'a ekip'aj\u0302'o. Ja mort'is posed'ant'o'j de Toyota-au\u0306t'o'j pro strang'a'j akcident'o'j, pri kiu'j oni oficial'e kulp'ig'is la firma'o'n."}, {"text_idx": "#000520", "text": "Sed detal'a'j esplor'o'j de la s\u0302tat'a uson'a instanc'o pri trafik'a sekur'ec'o fin'e ne'refut'ebl'e pruv'is, ke ne la teknik'a'j instal'aj\u0302'o'j kau\u0306z'is la problem'o'j'n, sed la s\u0302ofor'o'j mem. Simpl'e dir'it'e: mult'a'j konfuz'is la brems'pedal'o'n kun la akcel'a pedal'o."}, {"text_idx": "#000521", "text": "Au\u0306 mat'o s\u0302ov'ig\u0302'is super la pedal'o'j'n, au\u0306 tiu'j pro tut'e ali'a'j kial'o'j blok'ig\u0302'is. Toyota dev'is vok'i pli ol 2,3 milion'o'j'n da au\u0306t'o'j en la ripar'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#000522", "text": "Pro lau\u0306t'e dis'vast'ig'it'a'j asert'o'j kaj sekv'a publik'a histeri'o la japan'a firma'o perd'is mult'a'n mon'o'n kaj konsider'ind'e da renom'o. Est'as dub'ind'e, c\u0302u tiu'j est'as rapid'e re'akir'ebl'a'j post la glat'a sen'kulp'ig'o flank'e de fid'ind'a instituci'o. Kaj cert'e la akuz'o'industri'o baldau\u0306 trov'os nov'a'j'n viktim'o'j'n."}, {"text_idx": "#000523", "text": "Nov'a centr'o pri inter'religi'a dialog'o ek'funkci'os en 2012 en Vieno. G\u0302i est'os financ'at'a de Sauda Arabi'o. Tem'as pri person'a iniciat'o de la saud-arab'a reg\u0302'o Abdullah. Jam c\u0302i-jar'e en la centr'o 60 kun'labor'ant'o'j komenc'os si'a'n ag'ad'o'n. Ties sid'ej'o est'os en la palac'o Sturany, en la viena urb'o'kern'o."}, {"text_idx": "#000524", "text": "Per la fond'o de la centr'o pri inter'religi'a dialog'o \u201eReg\u0302'o Abdullah\u201d oni cel'as dialog'o'n inter reprezent'ant'o'j de mal'sam'a'j konfesi'o'j. Per g\u0302i oni vol'as prevent'i konflikt'o'j'n kaj milit'o'j'n \u2013 tiu'cel'e est'os plan'at'a'j konferenc'o'j, seminari'o'j kaj perfekt'ig'a'j arang\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000525", "text": "En la kontrol'konsili'o de la nov'a organiz'aj\u0302'o est'os dek du reprezent'ant'o'j de la grand'a'j mond'religi'o'j. Oni antau\u0306'vid'as en g\u0302i almenau\u0306 tri islam'an'o'j'n (du suna'ist'o'j'n, unu s\u0302ijaist'o'n), tri krist'an'o'j'n (po unu reprezent'ant'o de katolik'o'j, anglikan'o'j kaj ortodoks'ul'o'j), unu budh'ist'o'n, unu hindu'ist'o'n kaj unu jud'o'n. Kiel pli'a'n organ'o'n de la dialog-centr'o oni antau\u0306'vid'as konsili'o'n. En la c\u0302i-last'a est'os 100 person'o'j de la mond'religi'o'j kaj ali'a'j kred'komun'um'o'j, kaj ankau\u0306 scienc'ist'o'j kaj reprezent'ant'o'j de la civil'a soci'o."}, {"text_idx": "#000526", "text": "La ministr'o'j pri ekster'a'j afer'o'j Michael Spindelegger (Au\u0306strio), Trinidad Jime\u0301nez (Hispanio) kaj princ'o Saud Al-Faisal (Sauda Arabi'o) sub'skrib'is en Vieno kontrakt'o'n pri la fond'o de la centr'o. La tri land'o'j lanc\u0302'is per tio la konstru'faz'o'n de nov'a inter'naci'a organiz'aj\u0302'o, kiu dev'as propon'i dialog'o'n inter la mond'religi'o'j. Ili emfaz'is la signif'o'n de inter'religi'a dialog'o por prevent'o de konflikt'o'j kaj por firm'ig'o de mond'a pac'o. La au\u0306str'a ministr'o Spindelegger akcent'is kadr'e de la sub'skrib'a ceremoni'o, ke per la antau\u0306'vid'it'a struktur'o de la centr'o neni'u el la reprezent'at'a'j religi'o'j hav'os hegemoni'o'n. La cel'o est'as, ke lau\u0306'ebl'e mult'a'j land'o'j en'ir'u la organiz'aj\u0302'o'n. En g\u0302i la Sankt'a Seg\u0302'o hav'os status'o'n de observ'ant'o."}, {"text_idx": "#000527", "text": "La fond'a'n solen'aj\u0302'o'n en la viena muze'o Albert'in'a part'o'pren'is mult'a'j religi'a'j reprezent'ant'o'j, politik'ist'o'j kaj diplomat'o'j, inter kiu'j kardinal'o Je'a'n-Louis Tauran, reprezent'ant'o de la Pap'a Konsili'o por Inter'religi'a Dialog'o. Ne'rekt'e oni pov'as nom'i la pap'o'n Benedikton la 16an unu el la \u201ebapt'o'patr'o'j\u201d de la nov'a forum'o. En novembr'o 2007 reg\u0302'o Abdullah vizit'is la pap'o'n en Romo. Tiu renkont'ig\u0302'o post'e stimul'is li'n lanc\u0302'i la iniciat'o'n, pri kies real'ig'o reprezent'ant'o'j de la menci'it'a'j land'o'j decid'is jam en juli'o 2009."}, {"text_idx": "#000528", "text": "Raport'o'n prepar'is ekonomik'ist'o en Teksaso, Uson'o, pri la plej rimark'ind'a'j event'o'j en la s\u0302tat'o en la last'a'j 50 jar'o'j."}, {"text_idx": "#000529", "text": "Lau\u0306 d-ro Ray Perryman prosper'ig'is la s\u0302tat'o'n c\u0302ef'e tri afer'o'j: klimat'iz'ad'o, mal'permes'o en'port'i naft'o'n el ekster'land'o kaj la spac-esplor'a centr'o en Houston [hjustn]."}, {"text_idx": "#000530", "text": "Perryman argument'as, ke pro la varm'o en Teksaso mult'a'j hom'o'j ne est'us tie'n en'migr'int'a'j sen klimat'iz'ad'o. Jam en 1965 du'on'o de la tie'a'j hejm'o'j kaj au\u0306t'o'j hav'is klimat'iz'ad'o'n, kaj ek'de 1974 la log\u0302'ant'ar'o kresk'is du'obl'e pli rapid'e ol en ali'a'j s\u0302tat'o'j."}, {"text_idx": "#000531", "text": "Krom'e, dum la tiel nom'at'a naft'o'kriz'o en 1974-75 est'is mal'permes'it'e en'port'i naft'o'n el mult'a'j land'o'j ekster Uson'o. Tio help'is la teksas'an naft'o-industri'o'n (kaj do la s\u0302tat'a'n ekonomi'o'n), dum la prez'o de la krud'aj\u0302'o dek'obl'ig\u0302'is inter la 60aj kaj 70aj jar'o'j."}, {"text_idx": "#000532", "text": "Fin'e, krom la spac-esplor'a centr'o de Nas'a, est'as konstru'it'a komun'a flug'haven'o por la urb'o'j Dallas kaj Fort Worth. Tiu ebl'ig'is al nord'a Teksaso kresk'i kiel financ'a kaj komerc'a centr'o. Help'is i.a. ankau\u0306 medicin'a centr'o en Houston, la plej grand'a en la mond'o."}, {"text_idx": "#000534", "text": "Post la mort'ig'o de 13 000 hom'o'j, la tiel nom'at'a Popol'a Milit'o de la Mau\u0306'ist'o'j proksim'ig\u0302'as al pac'o."}, {"text_idx": "#000535", "text": "Membr'o'j de la Komun'ist'a Parti'o de Nepalo \u2013 mau\u0306'ist'o'j, kiu'j komenc'is la milit'o'n en 1995 kontrau\u0306 la reg'ist'ar'o por kre'i egal'a'n politik'a'n sistem'o'n \u2013 nun decid'as, c\u0302u membr'ig\u0302'i en la reg'ist'ar'a arme'o au\u0306 komenc'i civil'a'n viv'o'n."}, {"text_idx": "#000536", "text": "En 2006 la mau\u0306'ist'o'j, kaj ali'a'j politik'a'j parti'an'o'j, sukces'is for'ig'i la reg'ist'ar'o'n de la reg\u0302'o. Tiam oni decid'is, ke la milit'ant'o'j, kiu'j lud'is dum la Popol'a Milit'o tiom grav'a'n rol'o'n, ricev'u konven'a'j'n posten'o'j'n en la nepala arme'o."}, {"text_idx": "#000537", "text": "Sed ili'a'j'n postul'o'j'n nul'ig'is ec\u0302 kun'labor'ant'a'j politik'a'j parti'o'j. Dum'e la milit'int'o'j las'is si'a'j'n arm'il'o'j'n en depon'ej'o sub reg'ad'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN)."}, {"text_idx": "#000538", "text": "Dum kvin jar'o'j dau\u0306r'is diskut'o'j pri la sort'o de la mau\u0306'ist'o'j. Lau\u0306 UN, tem'is pri preskau\u0306 20 000 batal'int'o'j. Fin'e est'as decid'it'e, ke la reg'ist'ar'o akcept'os 6500 en la naci'a arme'o. La ali'a'j ricev'os ekvivalent'o'n de g\u0302is 9000 eu\u0306r'o'j por komenc'i nov'a'n civil'a'n viv'o'n en si'a vilag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000539", "text": "Tamen ne'oficial'a mau\u0306'ist'a frakci'o opini'as, ke la propon'o'j ne sufic\u0302'e ind'as. G\u0302i krom'e kred'as, ke ankorau\u0306 rest'as mal'egal'ec'o kaj do nepr'as pli'a milit'o. La mau\u0306'ist'o'j do ne akcept'u la propon'o'j'n kaj rest'u pret'a'j por de'nov'e batal'i."}, {"text_idx": "#000540", "text": "Sed lau\u0306 gazet'ar'a'j raport'o'j mult'a'j milit'int'o'j elekt'as mon'a'n subvenci'o'n. Pli'a milit'o ne ver's\u0302ajn'as: la popol'o g\u0302i'n ne toler'os. Mult'a'j hom'o'j sen'iluzi'ig\u0302'is pri la mau\u0306'ist'a milit'o, c\u0302ar ec\u0302 post la mort'ig'o'j de 13 000 hom'o'j ili ne rimark'as s\u0302ang\u0302'o'j'n en la pens'manier'o de politik'ist'o'j. Ceter'e la ekonomi'a situaci'o de la mal'ric\u0302'a land'o rest'as ankorau\u0306 ne'kontent'ig'a."}, {"text_idx": "#000541", "text": "Ek'de la invent'o de mon'o kiel inter's\u0302ang\u0302'il'o la kvalit'o kaj origin'o de mon'er'o'j est'as afer'o sever'e kontrol'at'a de la reg'ist'ar'o. Ec\u0302 g\u0302is modern'a'j temp'o'j en Angli'o ekzist'is kruel'a'j form'o'j de pun'o por tiu'j, kiu'j au\u0306dac'is stamp'bat'i si'a'j'n propr'a'j'n mon'er'o'j'n. Bedau\u0306r'ind'e, la brit'a reg'ist'ar'o nun ne uz'as c\u0302iu'j'n dispon'ebl'a'j'n rimed'o'j'n por kontrau\u0306'ag'i fals'ad'o'n de mon'er'o'j."}, {"text_idx": "#000542", "text": "La Krist'nask'o de la jar'o 1124 est'is ne'forges'ebl'a por la angl'a'j mon'far'ist'o'j. Lau\u0306 la kutim'o de la epok'o, la oficial'a'j mon'far'ist'o'j pag'is al la reg\u0302'o por la rajt'o stamp'bat'i la arg\u0302ent'a'j'n penc'o'j'n bezon'at'a'j'n por la tiam lim'ig'it'a komerc'ad'o en la land'o. Tiu liber'a entrepren'o far'ig\u0302'is tre profit'a. Bedau\u0306r'ind'e, tiam kaj nun, inflaci'o est'is problem'o. Hom'o hav'ant'a pund'o'n ne pov'is ac\u0302et'i valor'o'n de penc'o en merkat'o. Tiu situaci'o kau\u0306z'is mal'trankvil'o'n inter la ordinar'a popol'o, kaj kulp'ul'o'n oni dev'is trov'i. La reg\u0302'o ven'ig'is la mon'far'ist'o'j'n al la reg\u0302'a palac'o en Winchester (urb'o en la sud'a Angli'o). Anstatau\u0306 renkont'ig\u0302'i por fest'a mang\u0302'o, la mon'far'ist'o'j est'is akuz'it'a'j pri la fus\u0302'miks'o de baz'a'j metal'o'j kun arg\u0302ent'o en stamp'at'a'j mon'er'o'j. Kiel pun'o, oni for'tranc\u0302'is la testik'o'j'n kaj la dekstr'a'n man'o'n de la mon'far'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000543", "text": "Est'as mult'a'j metod'o'j por fals'i"}, {"text_idx": "#000544", "text": "Kiel fals'i mon'er'o'n? Se oni hav'as mon'er'o'n far'it'a'n el nobl'a'j metal'o'j \u2013 or'o kaj arg\u0302ent'o \u2013 tre evident'a artifik'o est'as fand'i la au\u0306tentik'a'n mon'er'o'n kaj al'don'i baz'a'n metal'o'n, kiel kupr'o au\u0306 plumb'o, kaj post'e re'stamp'bat'i fals'a'j'n mon'er'o'j'n konserv'ant'e la motiv'o'j'n de la au\u0306tentik'a'j, sed nun en mult'e pli grand'a kvant'o. Evident'e, c\u0302ar kupr'o est'as mal'pli dens'a ol or'o kaj arg\u0302ent'o, la fals'it'a'j mon'er'o'j pez'as mal'pli ol la au\u0306tentik'a'j, kaj tio'n oni facil'e pov'as mal'kovr'i."}, {"text_idx": "#000545", "text": "Interes'e, ke iu tre mal'util'a blank'a metal'o hav'ant'a pli alt'a'n dens'ec'o'n ol or'o, kaj pro tio iam interes'a al fals'ist'o'j, far'ig\u0302'is metal'o kun valor'o mult'e pli alt'a ol or'o. Tiu mal'util'a metal'o nom'ig\u0302'as platen'o."}, {"text_idx": "#000547", "text": "Grand'eg'a'n ekzempl'o'n de stult'ec'o don'is la reg\u0302'a mon'er'far'ej'o de Briti'o en 1887. Oni stamp'bat'is arg\u0302ent'a'n ses'penc'a'n mon'er'o'n (6 penc'o'j egal'is 0,025 pund'o'j'n) kaj or'a'n du'on'suveren'o'n au\u0306 du'on'pund'o'n. Ambau\u0306 mon'er'o'j hav'is esenc'e la sam'a'n grand'ec'o'n kaj fason'o'n, kaj ec\u0302 mank'is la indik'o de la valor'o de la mon'er'o'j. Ne'evit'ebl'e, fals'ist'o'j tuj or-teg'is la ses'penc'a'j'n mon'er'o'j'n inter's\u0302ang\u0302'ant'e ili'n kiel du'on'pund'o'j'n kun ne'si'n'gard'ul'o'j. En la sam'a jar'o la reg'ist'ar'o agnosk'is si'a'n fiask'o'n kaj re'desegn'is la mon'er'o'j'n."}, {"text_idx": "#000548", "text": "Kompren'ebl'e, tia'j fals'aj\u0302'o'j prezent'as aprez'ind'a'n lukr'o'n, nur se est'as grand'a diferenc'o inter la kost'o de la baz'a'j metal'o'j uz'at'a'j de la fals'ist'o'j kaj la kost'o de la alt'valor'a'j metal'o'j uz'at'a'j de la reg'ist'ar'o. Tamen la reg'ist'ar'o, est'ant'e super si'a'j propr'a'j leg\u0302'o'j, kopi'is ankau\u0306 plur'a'j'n fripon'aj\u0302'o'j'n de fals'ist'o'j kaj nun mem uz'as baz'a'j'n metal'o'j'n en la farad'o de mon'er'o'j."}, {"text_idx": "#000549", "text": "Oficial'a mal'nobl'ig'o de valut'o okaz'is en mal'sam'a'j epok'o'j kaj lok'o'j, kiam ajn la reg'ist'ar'o bezon'is pli da mon'o, ol tiom, kiom la fisk'o pov'is lau\u0306'leg\u0302'e proviz'i. Pli kon'at'a'j ekzempl'o'j okaz'is dum la fin'a'j moment'o'j de la romia imperi'o kaj dum la reg\u0302'ad'o de Henrik'o la Ok'a en Angli'o, kaj nun'temp'e tra la tut'a mond'o. En la okaz'o de brit'a'j mon'er'o'j la s\u0302ang\u0302'o komenc'ig\u0302'is dum la unu'a mond'milit'o, kiam or'a'j mon'er'o'j est'is anstatau\u0306'ig'it'a'j per bank'bilet'o'j. Kelk'a'j'n jar'o'j'n post'e, en 1920, en arg\u0302ent'a'j mon'er'o'j de mez'a valor'o la arg\u0302ent'a part'o redukt'ig\u0302'is de 92,5 % al 50 %. Post la du'a mond'milit'o ankau\u0306 arg\u0302ent'a'j mon'er'o'j est'is anstatau\u0306'ig'it'a'j per ali'a'j, c\u0302i-foj'e far'it'a'j el blank'a, kupr'o'nikel'a aloj'o sen'arg\u0302ent'a. En 1983, kiam ec\u0302 pres'i bank'bilet'o'j'n en nominal'a valor'o de unu pund'o far'ig\u0302'is mult'e'kost'e, la pund'o re'aper'is kiel mon'er'o el latun'o, kvazau\u0306 insult'o al si'a glor'a form'o or'a. Kiam la s\u0302tat'o mem mal'nobl'ig'as si'a'n oficial'a'n metal'a'n mon'o'n, tio mal'ebl'ig'as al fals'ist'o'j akir'i lukr'o'n per si'a'j fals'aj\u0302'o'j. Tial fals'ist'o'j nun'temp'e koncentr'ig\u0302'as en la fals'ad'o de bank'bilet'o'j."}, {"text_idx": "#000551", "text": "Nun'temp'e la situaci'o pri fals'ad'o de mon'er'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is drast'e. Fals'a'j mon'er'o'j est'as amas'produkt'at'a'j per kompleks'a imit'ad'o de la procez'o'j de la reg\u0302'a mon'er'fabrik'ej'o, uz'ant'a rond'a'j'n, mal'plen'a'j'n disk'o'j'n el'tranc\u0302'it'a'j'n el latun'a lamen'o, kaj la disk'o'j est'as tiam stamp'at'a'j per alt'prem'a'j pres'il'o'j. La kvalit'o de tiu'j latun'a'j fals'aj\u0302'o'j vari'as, sed ordinar'e g\u0302i est'as pli ol sufic\u0302'a por c\u0302iu'tag'a negoc'ad'o. La fals'it'a'j mon'er'o'j kutim'e pov'as est'i trov'at'a'j de hom'o'j kun akr'a'j okul'o'j kaj sufic\u0302'a'j kon'o'j pri fals'aj\u0302'o'j, sed la kvalit'o de kelk'a'j fals'aj\u0302'o'j est'as tiel bon'a, ke ec\u0302 la plej trejn'it'a'j okul'o'j foj'foj'e ne disting'as inter fals'a kaj au\u0306tentik'a mon'er'o."}, {"text_idx": "#000553", "text": "Bizar'e, cirkul'ig'o de fals'a'j pund'o'mon'er'o'j far'ig\u0302'is sen'viktim'a krim'o, c\u0302ar neni'u person'o posed'ant'a fals'a'n mon'er'o'n dub'os pri g\u0302i'a akcept'o far'e de ali'a person'o. Kondic\u0302'e ke la reg'ist'ar'o kontrol'u la proporci'o'n de fals'a'j mon'er'o'j en cirkul'ad'o kaj mal'grand'ig'u si'a'n oficial'a'n produkt'ad'o'n, la en'flu'o de fals'a'j mon'er'o'j ne hav'os kontrau\u0306'a'j'n makro'ekonomi'a'j'n rezult'o'j'n."}, {"text_idx": "#000554", "text": "La histori'o nun komplet'ig'is si'a'n tut'a'n cikl'o'n, kaj Briti'o re'ating'is pozici'o'n, kie signif'a part'o de la naci'a mon'o est'as produkt'at'a de \u201eprivat'a'j mon'far'ej'o'j\u201d. Tio ne kau\u0306z'os problem'o'n, krom se la brit'a publik'o ne plu fid'os mon'er'o'j'n kaj sekv'e rifuz'os akcept'i c\u0302iu'n pund'o'mon'er'o'n kiel s\u0302ang\u0302'mon'o'n. Io simil'a okaz'is en Sud-Afrik'o, kie la mon'er'o de kvin rand'o'j, origin'e simpl'a latun'a mon'er'o, dev'is est'i re'tir'it'a de cirkul'ad'o kaj anstatau\u0306'ig'it'a per mult'e'kost'a alternativ'a mon'er'o, bat'stamp'at'a el du mal'sam'a'j metal'o'j, unu flav'a kaj la ali'a blank'a."}, {"text_idx": "#000557", "text": "Inter'temp'e la histori'o dir'as, ke est'us bon'a ide'o por la nun'temp'a'j ofic'ist'o'j de la reg\u0302'a mon'far'ej'o rifuz'i iu'j'n ajn invit'o'j'n por krist'nask'a'j vesper'mang\u0302'o'j en Winchester ..."}, {"text_idx": "#000558", "text": "En Italio est'as \u201emal'jun'a sinjor'in'o\u201d, c\u0302ie kon'at'a kaj s\u0302at'at'a, kiu kvar foj'o'j'n en'e de 18 jar'o'j s\u0302ang\u0302'is si'a'n \u201edom'o'n\u201d. Ne tem'as pri ia ne'kontent'ig\u0302'em'a vir'in'o, sed pri la pied'pilk'a klub'o Juventus. Ek'de 1897, g\u0302i gajn'is sen'nombr'a'j'n c\u0302ampion'lud'o'j'n kaj pokal'o'j'n (ankau\u0306 sur inter'naci'a nivel'o), sam'kiel mult'e da zelot'o'j (10 milion'o'j'n nur en Italio)."}, {"text_idx": "#000560", "text": "Nur c\u0302i-jar'o'n Juventus ek'hav'is tut'e si'a'n stadion'o'n, sen'dub'e la plej modern'a'n en Italio, kun unu'a'foj'e en Italio restoraci'o'j, butik'o'j kaj team'o-muze'o. G\u0302i en'ten'as mal'pli da hom'o'j \u2013 41 000 spekt'ant'o'j'n \u2013 ol la antau\u0306'a, sed, unu'a'foj'e, kiel en plur'a'j nord-eu\u0306rop'a'j land'o'j, la zelot'o'j sid'os tut'e apud la lud'ej'o."}, {"text_idx": "#000561", "text": "Mank'as c\u0302irkau\u0306'a kur'ej'o. Tio ne nur pli'bon'ig'os la vid'ebl'ec'o'n en urb'o karakteriz'at'a oft'e de nebul'o, sed ec\u0302 pov'as est'i konsider'at'a et'a kultur'a revoluci'o en naci'o tre mal'sam'a, el sekur'ec'a kaj pens'manier'a vid'punkt'o'j, ol ekzempl'e Angli'o."}, {"text_idx": "#000563", "text": "La inau\u0306gur'o de tiu c\u0302i pionir'a stadion'o okaz'is en septembr'o 2011 per matc\u0302'o kontrau\u0306 la angl'a team'o Notts County. Antau\u0306 la matc\u0302'o, kiu fin'ig\u0302'is egal'stat'e, okaz'is mal'ferm'a ceremoni'o, simil'a al olimpi'a, en la c\u0302e'est'o de lok'a'j kaj naci'a'j grav'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000567", "text": "Tiel nun'temp'e ag'as ni'a'j jug\u0302'ist'o'j en kaz'o de krim'o. Est'as por mi strang'e, ke jug\u0302'ist'o pov'as decid'i, post kiom da jar'o'j krim'ul'o est'as pret'a por re'aper'i en la soci'o."}, {"text_idx": "#000568", "text": "Strang'as tiu diferenc'o inter person'a fi'ag'o kaj soci'a delikt'o. Ec\u0302 hom'o, kiu ekzempl'e mem preskau\u0306 neni'ig'is si'a'n hepat'o'n pro drink'ad'o kaj diboc\u0302'ad'o, ricev'as komfort'a'n lit'o'n en hospital'o kaj zorg'o'j'n de kurac'ist'o'j kaj fleg'ist'o'j. Hom'o'n, kiu far'is soci'a'n fi'ag'o'n, oni en'karcer'ig'as en foj'foj'e ne'human'a'j cirkonstanc'o'j. Nun'temp'e proces'o'j de grav'a'j krim'o'j ricev'as grand'a'n atent'o'n de la amas'komunik'il'o'j. Post la verdikt'o oni kutim'as intervju'i la viktim'o'j'n au\u0306 eventual'e la parenc'o'j'n en kaz'o de murd'o. Kelk'a'j hom'o'j \u2013 kaj felic\u0302'e tiu'j pli'oft'ig\u0302'as \u2013 esprim'as c\u0302ef'e la dezir'o'n, ke oni mal'help'u la ripet'o'n de tia krim'o. Sed plej oft'e mi hav'as la impres'o'n, ke la \u201ekontent'o\u201d de la intervju'it'o proporci'as al la sever'ec'o de la verdikt'o. Montr'ig\u0302'as precip'e veng\u0302'em'o. Veng\u0302'em'o ne est'as bon'a rimed'o por pli'bon'ig'i la inter'hom'a'j'n rilat'o'j'n. Kulp'ec'o kaj pun'ad'o est'as esenc'a'j element'o'j en la eduk'sistem'o'j en la mond'o, sed la veng\u0302'em'o en la pun'ad'o kau\u0306z'as, ke soci'a'j konflikt'o'j persist'as."}, {"text_idx": "#000570", "text": "Nur en la pas'int'a jar'cent'o oni komenc'is atent'i pri mis'trakt'ad'o'j kaj per'fort'o'j de infan'o'j far'e de ge'patr'o'j kaj eduk'ist'o'j. Tio, kio dum jar'cent'o'j rest'is plej'oft'e kas\u0302'it'a, nun'temp'e provok'as indign'o'n. Kaj nun ankau\u0306 montr'ig\u0302'as, ke oft'e tem'as pri \u201etradici'o'j\u201d: plen'kresk'ul'o'j kau\u0306z'as c\u0302e si'a'j infan'o'j, kio'n ili mem sufer'is de si'a'j ge'patr'o'j au\u0306 eduk'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000572", "text": "Resum'e mi opini'as, ke ver'a soci'a progres'o ebl'as, nur kiam oni pli kaj pli atent'os pri la fleg'ad'o de delikt'ul'o'j anstatau\u0306 veng\u0302'i pro spert'it'a mizer'o. Por mult'a'j hom'o'j est'as mal'facil'e akcept'i, ke krim'ul'o'j ankau\u0306 est'as hom'o'j, precip'e kiam tem'as pri delikt'o'j kontrau\u0306 infan'o'j. Mi ankau\u0306 konsci'as, ke ankorau\u0306 nepr'e neces'as en's\u0302los'i krim'ul'o'j'n por evit'ig'i nov'a'j'n viktim'o'j'n, sed tiu'j ricev'u human'a'n atent'o'n kaj fleg'o'n. Kaj c\u0302u ne est'us pli efik'e, se jug\u0302'ist'o las'us la decid'o'n pri la dau\u0306r'o de en'karcer'ig'o al team'o de terapi'ist'o'j kaj fleg'ist'o'j kaj gard'ist'o'j? Evident'e tiu'j far'os erar'o'j'n kaj ebl'e liber'ig'os person'o'n, kiu re'delikt'os. Sed tia'j erar'o'j ankau\u0306 nun'temp'e okaz'as, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#000573", "text": "G\u0302is'fund'a'n kriz'o'n tra'viv'as la katolik'a eklezi'o en Au\u0306strio. Pli kaj pli da kred'ant'o'j for'las'as si'a'n kred'o'n."}, {"text_idx": "#000574", "text": "En Au\u0306strio, kies log\u0302'ant'ar'o super'as 8 milion'o'j'n, ekzist'as 15 agnosk'it'a'j religi'o'j. La plej grand'a est'as la katolik'a kun nun'temp'e 5 500 000 an'o'j. Inter 1994 kaj 2010 sum'e ne mal'pli ol 730 000 mal'al'ig\u0302'is. Tiu nombr'o sol'e en 2011 cert'e est'os drast'e pli ol cent mil."}, {"text_idx": "#000575", "text": "Por tio ekzist'as divers'a'j kial'o'j: \u2013 En eklezi'a'j lern'ej'o'j kaj infan'vart'ej'o'j cent'o'j da infan'o'j est'is mis'trakt'at'a'j; \u2013 Oni ne plu kred'as, ke Di'o ekzist'as; \u2013 La eklezi'a'j impost'o'j tro alt'as; \u2013 Mank'as re'form'o'j."}, {"text_idx": "#000576", "text": "Por kontrau\u0306'batal'i tiu'n evolu'o'n la pastr'o Helmut Schu\u0308ller fond'is la Pastr'a'n Iniciat'o'n. Jen la c\u0302ef'a'j re'form'ide'o'j: \u2013 Mes'o'j gvid'at'a'j de laik'o'j, ankau\u0306 sen pastr'o; \u2013 Pastr'ec'o ankau\u0306 por edz'ig\u0302'int'o'j kaj vir'in'o'j; \u2013 Komuni'o ankau\u0306 por divorc'int'o'j kaj reedz(in)ig\u0302'int'o'j; \u2013 En c\u0302iu paroh\u0302'ej'o dej\u0302or'u au\u0306 pastr'o au\u0306 ali'a person'o, kiu fleg'as la kontakt'o'n kun la kred'ant'o'j; \u2013 For la celibaton ktp."}, {"text_idx": "#000577", "text": "Helmut Schu\u0308ller nask'ig\u0302'is en 1952 kaj pastr'ig\u0302'is en 1977. Post'e li labor'is kiel vic'pastr'o kaj instru'ist'o pri religi'o. En 1991 li ig\u0302'is la c\u0302ef'o de la social'a organiz'aj\u0302'o Caritas [karitas], kiu help'as al mal'san'ul'o'j kaj mal'ric\u0302'ul'o'j. Pro la model'a labor'o li ricev'is la premi'o'n \u201eGvid'ant'o de la jar'o 1993 de la Viena Ekonomi'a Universitat'o\u201d. En la sam'a jar'o li preskau\u0306 ig\u0302'is viktim'o de leter'a bomb'o, kiu'n oni g\u0302ust'a'temp'e trov'is."}, {"text_idx": "#000578", "text": "La c\u0302ef'episkop'o de la c\u0302ef'diocez'o Vieno, Christoph Scho\u0308nborn, dung'is li'n kiel g\u0302eneral'a'n vikari'o'n, sed jam kvar jar'o'j'n post'e li eks'ofic'ig'is li'n pro tro profund'a divers'ec'o de opini'o'j inter li kaj Schu\u0308ller. La tiu'rilat'a'n leter'o'n Scho\u0308nborn ne person'e trans'don'is al Schu\u0308ller, sed met'is g\u0302i'n nokt'e antau\u0306 li'a'n pord'o'n."}, {"text_idx": "#000579", "text": "La 25an de april'o 2006 Schu\u0308ller kun'e kun la monah\u0302'o Udo Fischer prezent'is la Pastr'a'n Iniciat'o'n, kiu kritik'as la kun'fand'o'n de mal'grand'a'j paroh\u0302'ej'o'j al pli grand'a'j kaj sub'ten'as la kun'labor'o'n de c\u0302iu'j bapt'it'o'j kadr'e de la eklezi'o."}, {"text_idx": "#000580", "text": "La 19an de juni'o 2011 aper'is Aufruf zum Ungehorsam (al'vok'o al ne-obe'o), kiu postul'as la pastr'ec'o'n de vir'in'o'j kaj edz'ig\u0302'int'a'j vir'o'j kaj inform'as, ke predik'os est'ont'e ankau\u0306 laik'o'j."}, {"text_idx": "#000581", "text": "Pri la vid'punkt'o de Paul Gubbins pri la nov'a akademi'a jar'o en universitat'o'j (MONATO 2011/11, p. 7) mi plen'e konsent'as. Plu'e mi konstat'as, ke la pli'mult'o de la student'o'j al'ig\u0302'as al relativ'e \u201efacil'a'j\u201d fak'o'j: jur'o, beletr'o, psikologi'o, soci'a'j afer'o'j, diplomati'o ktp, kre'ant'e tiel deficit'o'n en fak'o'j ing\u0302enier'a'j, matematik'a'j, fizik'a'j kaj ceter'a'j \u201eekzakt'a'j\u201d scienc'o'j. Germanio ekzempl'e, mi au\u0306d'is, \u201eprodukt'as\u201d nur du'on'o'n de la ing\u0302enier'o'j bezon'at'a'j de g\u0302i jar'e, la ceter'o'n g\u0302i \u201eimport'as\u201d. Diskut'ant'e antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j kun koleg'o el universitat'o de Padova (Italio) mi demand'is li'n kial oni star'ig'is la \u201esistem'o'n 3+2\u201d de Bulonj'o. Li prav'ig'is tio'n per fakt'o, ke la pli'mult'o de la student'o'j est'as pigr'a'j en stud'ad'o kaj fin'int'e tri'jar'a'n period'o'n ili em'us for'las'i la universitat'o'n, sed kontrau\u0306'e, est'as de'nov'e ili, kiu'j kutim'e hav'as ankau\u0306 mon'o'n, kiu'j dau\u0306r'ig'as ankau\u0306 la du'a'n period'o'n kripl'ig'it'e."}, {"text_idx": "#000582", "text": "Bat'as ne plu la kor'o de Biafro"}, {"text_idx": "#000583", "text": "Vek'ig\u0302'is nig\u0302eri'an'o'j la 26an de novembr'o kaj ili inform'ig\u0302'is pri la for'pas'o de hom'o ne'forges'ebl'a en la histori'o de la land'o. En 1967 Chujwuemeka Odimegwu Ojukwu sen'de'pend'ig'is la sud-orient'a'n part'o'n de Nig\u0302erio: sekv'is tri jar'o'j da intern'a milit'o, dum kiu mort'is pli ol milion'o da hom'o'j."}, {"text_idx": "#000584", "text": "Nig\u0302erio est'as land'o kun pli ol 250 etn'a'j grup'o'j kaj preskau\u0306 450 lingv'o'j. La tri c\u0302ef'a'j gent'o'j kaj lingv'o'j est'as la igba (sud-orient'e), la hau\u0306s'a (nord'e) kaj la joruba (sud-okcident'e)."}, {"text_idx": "#000585", "text": "Ojukwu, kolonel'o en la nig\u0302eria arme'o, kaj la unu'a soldat'o kun universitat'a diplom'o, en 1957 far'ig\u0302'int'e arme'an'o, rifuz'is akcept'i la masakr'o'n de si'a Igbo-popol'o kaj deklar'is la sud-orient'a'n region'o'n Respublik'o de Biafro."}, {"text_idx": "#000586", "text": "La federaci'a reg'ist'ar'o sub la tiam'a s\u0302tat'estr'o general'o Yakubu Gowon rifuz'is akcept'i la apart'ig'o'n de la sud-orient'a region'o. Sub'ten'at'a de la eks'a koloni'a mastr'o, Briti'o, g\u0302i ek'milit'is kontrau\u0306 la nov'a naci'o. Biafranoj est'is sub'prem'at'a'j kaj mort'ig'at'a'j per arm'il'o'j de la okcident'a'j pov'o'j. En 1970 Ojukwu for'fug\u0302'is al Ebur-Bord'o \u2013 unu el nur kvin afrik'a'j land'o'j, kiu'j agnosk'is Biafron."}, {"text_idx": "#000587", "text": "Post prezid'ant'a pardon'o Ojukwu re'ven'is al Nig\u0302erio en 1982 kaj far'ig\u0302'is de'nov'e la voc\u0302'o kaj kor'o de si'a Igbo-popol'o. Du foj'o'j'n li prov'is far'ig\u0302'i prezid'ant'o de Nig\u0302erio. Li ricev'is alt'a'j'n honor'ig'o'j'n, inkluziv'e de la titol'o Eze Igbo Gburu Gburu \u2013 La reg\u0302'o tut'mond'a de la Igbo-gent'o."}, {"text_idx": "#000588", "text": "Ankorau\u0306 rest'as mov'ad'o inter la igboj por sen'de'pend'ig'i Biafron. Tamen la mort'o de Ojukwu je la ag\u0302'o de 78 jar'o'j mark'as fin'a'n faz'o'n en la real'ig'o de nov'a biafra respublik'o. G\u0302is nun neni'u igbo sukces'is trans'pren'i la gvid'a'n rol'o'n de Ojukwu kiel batal'ant'o por just'ec'o kaj liber'ig'o."}, {"text_idx": "#000589", "text": "Pro tio ne surpriz'as, ke pli ol 49 milion'o'j da igboj nun pri'lament'as la for'pas'o'n de la patr'o de la gent'o kaj ties simbol'o en Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000590", "text": "La nun'a prezid'ant'o de Nig\u0302erio, Goodluck Jonathan, parol'is pri la \u201eam'eg'o [de Ojukwu] por si'a popol'o, li'a sent'o pri justic'o, just'ec'o kaj egal'ec'o, kiu'j dev'ig'is li'n lud'i si'a'n gvid'a'n rol'o'n en la nig\u0302eria intern'a milit'o\u201d."}, {"text_idx": "#000591", "text": "Konstern'ig\u0302'is politik'ist'o'j kaj ali'a'j en Slovaki'o, kiam ili ek'sci'is, ke sub'au\u0306skult'is la sekret'a serv'o de la ministeri'o pri defend'ad'o ne nur raport'ist'o'j'n de slovak'a tag'j\u0302urnal'o sed ankau\u0306 la direktor'o'n de televid'o-kanal'o. Lau\u0306'dir'e la milit'ist'o'j sub'au\u0306skult'is ankau\u0306 la c\u0302ef'ministr'o'n de la slovak'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000592", "text": "Sub'au\u0306skult'ad'o de gazet'ist'o'j ne kongru'as kun la princip'o'j de jur'a s\u0302tat'o kaj demokrati'o, atent'ig'is la politik'ist'o'j. Sam'temp'e publik'ig'o de sekret'a'j dokument'o'j konfirm'is la supoz'o'n, ke la milit'ist'a sekret'a serv'o est'as en h\u0302aos'o."}, {"text_idx": "#000593", "text": "La skandal'o eks'ig'is la ministr'o'n pri defend'ad'o, pri kio g\u0302is la parlament'a'j balot'o'j en mart'o 2012 respond'ec'os la c\u0302ef'ministr'in'o de la slovak'a reg'ist'ar'o, Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova]."}, {"text_idx": "#000594", "text": "Est'ig'is eu\u0306fori'o'n la reg\u0302im's\u0302ang\u0302'o en Rumani'o en 1989. Liber'ig\u0302'int'e de Nicolae Ceaus\u0327escu, la popol'o esper'is, ke c\u0302io est'os bon'a, ke prosper'o reg'os en la land'o."}, {"text_idx": "#000595", "text": "Tamen 22 jar'o'j'n post'e, lau\u0306 esplor'o de la inform'o'centr'o Infopolitic, 78 % de la demand'it'o'j opini'is, ke la land'o mal'bon'e evolu'as. La nun'a'j politik'o kaj politik'ist'o'j sen'iluzi'ig'as la log\u0302'ant'ar'o'n: fakt'e la plej popular'a s\u0302tat'estr'o est'as la ekzekut'it'a Ceaus\u0327escu."}, {"text_idx": "#000596", "text": "Tio'n klar'ig'as almenau\u0306 part'e la nostalgi'o pri komun'ism'o kaj la fakt'o, ke la hodiau\u0306'a'j politik'ist'o'j nur mal'mult'e plen'um'as la esper'o'j'n de la log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000597", "text": "La plej popular'a'j hom'o'j est'as la estr'o de la Ruman'a Naci'a Bank'o, Mugur Isa\u0306rescu, kaj la iam'a reg\u0302'o Mikael'o, kiu en 1947 dev'is abdik'i. Tamen monarh\u0302i'o'n sub'ten'as nur 5 % de la popol'o."}, {"text_idx": "#000600", "text": "Pli'a interes'a fosili'o est'is trov'it'a en et'a vilag\u0302'o nord-orient'e de Augsburg. Tie oni mal'kovr'is rest'o'j'n de gigant'a serpent'o, 3,5 m long'a. Scienc'ist'o'j taks'as la \u201eag\u0302'o'n\u201d de tiu piton'o je 15 milion'o'j da jar'o'j. Do, la best'o viv'is en miocen'o en region'o, kie neniam antau\u0306'e est'is trov'it'a simil'a fosili'o. Tiu'j serpent'o'j prefer'as pli alt'a'j'n temperatur'o'j'n, tial ili trov'ig\u0302'as en tropik'a'j region'o'j de Afrik'o kaj Azi'o."}, {"text_idx": "#000602", "text": "Trov'it'a'j est'is plur'a'j vertebr'o'j, kiu'j nun konserv'at'as en s\u0302tat'a kolekt'o en Munkeno."}, {"text_idx": "#000603", "text": "La bicikl'o de mi'a patr'o"}, {"text_idx": "#000604", "text": "En mi'a infan'ag\u0302'o bicikl'o, ac\u0302et'it'a de mi'a patr'o antau\u0306 la fond'ig\u0302'o de la C\u0302in'a Popol'a Respublik'o en la jar'o 1949, profund'e impres'is mi'n. Sen'farb'ig'it'e pro frot'ad'o, g\u0302i perd'is kolor'o'n, kaj oni ne sci'is g\u0302i'a'n produkt'o'dat'o'n. Stri'o'j sur la pneu\u0306matik'o'j plat'ig\u0302'is pro el'uz'it'ec'o, tiel ke c\u0302e kelk'a'j lok'o'j est'ig\u0302'is tuber'o'j s\u0302vel'int'a'j pro tro da aer'o. Por evit'i krev'o'n la patr'o met'is pec'o'n de mal'nov'a kau\u0306c\u0302uk'a bend'o en g\u0302i'n. Tio ig'is la bend'o'j'n ne'unu'form'a'j, kaj bicikl'ant'e, oni sent'is si'n ritm'e j\u0302et'at'a supr'e'n kaj mal'supr'e'n, kvazau\u0306 oni vetur'us sur mal'glat'a voj'o. Tamen la bicikl'o est'is import'it'a el ekster'land'o kaj hav'is fam'a'n mark'o'n. Vis\u0302'ant'e la bicikl'o'n, mi'a patr'o oft'e en fier'a ton'o dir'is: objekt'o kaduk'a, tamen solid'a. G\u0302i ja port'is la patr'o'n de kamp'o'j al kamp'o'j por sem'ad'o kaj rikolt'ad'o; de vilag\u0302'o'j al vilag\u0302'o'j, proksim'a'j kaj mal'proksim'a'j, por labor'i kiel dung'it'o en foir'o. Tag'o'n post tag'o kaj jar'o'n post jar'o la patr'o ten'is sur si'n grand'a'n s\u0302arg\u0302'o'n, viv'ten'ant'e la tut'a'n famili'o'n kun kvar fil'o'j."}, {"text_idx": "#000605", "text": "La bicikl'o impres'is mi'n plej'e ne nur pro si'a aspekt'o au\u0306 fam'a produkt'mark'o, sed pro la tol-du'sak'o tri'angul'a, el'uz'it'a kaj pend'ant'a sur la supr'a bicikl'o'fram'o. En'met'ig\u0302'is en la du'sak'o'n song\u0302'o de mi'a infan'ec'o. Mi nask'ig\u0302'is mez'e de la 1960-aj jar'o'j. En mi'a memor'o mi'a patr'in'o est'is mal'san'em'a, kaj tri knab'o'j nask'ig\u0302'is antau\u0306 mi, la plej ag\u0302'a 12 jar'o'j'n antau\u0306'e. La tut'a famili'o de'pend'is de mi'a patr'o sol'a. Kiel mal'facil'a'j est'is la tag'o'j. Ni'a c\u0302ef'a nutr'aj\u0302'o est'is sorg'o. La sorg'o'grajn'o c\u0302e ni, en sud-orient'a Shanxi-provinc'o, est'is mal'sam'a ol tiu de ali'a'j lok'o'j. G\u0302i est'is amar'e acerb'a kaj mal'facil'e en'glut'ebl'a, kaj kau\u0306z'is intern'a'n varm'o'n al la mang\u0302'ant'o'j, precip'e al la infan'o'j, tiel ke ili ne pov'is el'fek'i ec\u0302 post plur'a'j tag'o'j kun ventr'o s\u0302vel'ant'a kaj vang'o'j rug\u0302'e febr'a'j. Fin'e ili plu ne pov'is el'ten'i la sufer'o'n de konstip'ig\u0302'o, kaj lev'ant'e la post'aj\u0302'o'n pet'is si'a'n patr'in'o'n baston'et'e el'fos'i la fer'bul'a'n fek'aj\u0302'o'n. Ec\u0302 tia'j'n nutr'aj\u0302'o'j'n kiel sorg'o oni ne pov'is sufic\u0302'e mang\u0302'i. La viv'kondic\u0302'o'j de urb'an'o'j est'is pli bon'a'j ol la ni'a'j. Oni'dir'e, kiu g\u0302u'as la hav'ig'it'a'n gren'o'n, tiu viv'as en paradiz'o. Vid'ant'e, ke mi'a'j amik'et'o'j, kies famili'o'j ven'is el urb'o, mang\u0302'as vapor'um'it'a'n pan'o'n el maiz'farun'o, mi saliv'um'is kaj pens'is, kiel felic\u0302'e, se mi pov'us g\u0302u'i vapor'um'it'a'n pan'o'n c\u0302iu'tag'e."}, {"text_idx": "#000607", "text": "Kutim'e la foir'o dau\u0306r'is tri au\u0306 kvar tag'o'j'n. Mi fingr'e kalkul'is la tag'o'j'n, kiam est'is la tag'o, en kiu mi'a patr'o re'ven'os. Mi oft'e kur'is ekster'e'n de la pord'eg'o, sid'ant'e sur la c\u0302eval-sur'rajd'a s\u0302ton'o, gap'e fiks'is la rigard'o'n al la fin'o de la voj'o, kaj atend'is mi'a'n patr'o'n. Kiam li'a figur'o aper'is c\u0302e la horizont'o, mi trot'is al li sam'kiel gaj'a paser'o. S\u0302ajn'as, ke la patr'o jam antau\u0306'atend'is c\u0302i tia'n scen'o'n. Descend'int'e de la bicikl'o kun rid'et'o, li kares'is mi'a'n kap'o'n, kaj lev'is mi'n facil'e sur la supr'a'n fram'tub'o'n, kaj pus\u0302'is la bicikl'o'n hejm'e'n. Kiam la bicikl'o halt'is en la kort'o, la patr'o de'met'is mi'n ter'e'n. Li etend'is la man'o'n en la du'sak'o'n g\u0302is fund'o, kaj mi fiks'is mi'a'n rigard'o'n kun plen'a esper'o. Li el'pren'is pec'o'j'n de sek'a'j pat'kuk'o'j kaj don'is pec'o'n al mi. G\u0302i est'is trezor'o, c\u0302ar lau\u0306 mi g\u0302i est'as tre dolc\u0302'a kaj bon'gust'a. Tiu'moment'e mi sent'is mi'n tre felic\u0302'a. Mi'a bel'a infan'ag\u0302'o for'pas'is en atend'ad'o de la re'ven'o de mi'a patr'o."}, {"text_idx": "#000609", "text": "Ni'a viv'o iom post iom s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is, kaj oni ne plu zorg'is pri c\u0302iu'tag'a pan'o, amar'a sorg'o'farun'o ja est'is histori'aj\u0302'o. Ni'a famili'o hav'is nov'a'j'n bicikl'o'j'n. En la jar'o 1986 for'pas'is mi'a patr'o, kaj iu parenc'o for'pren'is la mal'nov'a'n bicikl'o'n. Mi'a patr'in'o dir'is: \u201eKiam vi'a patr'o viv'is, la parenc'o ven'is mult'a'j'n foj'o'j'n kaj vol'is ac\u0302et'i la bicikl'o'n kontrau\u0306 alt'a prez'o, sed vi'a patr'o rifuz'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000610", "text": "La bicikl'o de la patr'o jam long'e for'est'is en mi'a viv'o, sed g\u0302i rest'as fres\u0302'a en mi'a memor'o. C\u0302iam, kiam mi re'memor'as pri mi'a patr'o, mi kvazau\u0306 vid'as, ke li klin'as la tali'o'n kaj palp'e serc\u0302'as sek'a'j'n pat'kuk'o'j'n en la bicikl'a tol-du'sak'o. Tiu scen'o est'as tre larm'ig'a. Ne'forges'ebl'a'j est'as la tra'viv'aj\u0302'o'j dolc\u0302'a'j kaj amar'a'j. Ili c\u0302iam dron'ig'as mi'n en ne'esprim'ebl'a'j sent'o'j, kaj mi long'e ne pov'as liber'ig\u0302'i el ili."}, {"text_idx": "#000611", "text": "Memor'ant'e la bicikl'o'n, mi c\u0302iam vid'as la patr'o'n rid'et'ant'a'n al ni. Ho, mi'a ne'forges'ebl'a bicikl'o, mi'a kar'a patr'o!"}, {"text_idx": "#000613", "text": "Mil jar'o'j est'as antau\u0306 Di'o kiel unu tag'o. Sekv'e pas'is antau\u0306 Di'o nur unu tag'o dum la last'a'j mil jar'o'j de la jud'a c\u0302e'est'o en la urb'o Speyer c\u0302e Rejn'o, Germanio. Sed la hom'o'j en si'a'j ter'a'j tag'o'j percept'as pli detal'e, pli disting'e si'a'j'n tag'o'j'n kaj jar'o'j'n ol Di'o en si'a majest'a super'rigard'o. En mil jar'o'j for'flu'int'a'j kun la Rejn'o-akv'o, en tiu c\u0302i komun'um'o okaz'is glor'aj\u0302'o'j kaj abomen'aj\u0302'o'j inter'sekv'e."}, {"text_idx": "#000614", "text": "La 9a de novembr'o 2011 almenau\u0306 est'is tag'o de g\u0302oj'o, c\u0302ar oni tie inau\u0306gur'is nov'a'n sinagog'o'n. G\u0302oj'o pri jud'a preg\u0302'ej'o en la urb'o de mond'kon'at'a katolik'a katedral'o kaj protest'ant'a memor'ig'a preg\u0302'ej'o pri la reformaci'o. Preskau\u0306 sam'ag\u0302'a kiel la katedral'o est'as la c\u0302e'est'o de jud'a komun'um'o en Speyer, kaj est'is komenc'e episkop'o, kiu permes'is g\u0302i'n. Sed est'is post'e tamen krist'an'o'j, kiu'j klopod'is nul'ig'i g\u0302i'n, kaj est'is german'o'j, kiu'j sukces'is for'brul'ig'i la du'a'n sinagog'o'n en la pogrom'a nokt'o la 9an de novembr'o 1938, tiel de'nov'e eksterm'ant'e la jud'a'n viv'o'n en la urb'o. Neni'u kred'is pri re'ven'o de ties kultur'o. Sed g\u0302i re'ven'is form'e de iam'a'j soveti'an'o'j, en'migr'int'a'j en Palatinaton."}, {"text_idx": "#000615", "text": "La raport'ant'o de MONATO, kiu bon'e observ'is la event'o'j'n dum la last'a'j jar'dek'o'j, prov'as resum'i lau\u0306 ter'a'j temp'o'unu'o'j: La rus'a'j jud'o'j ven'is en la 90aj jar'o'j kaj dev'is unu'e tut'e de'nov'e ek'kon'i si'a'j'n religi'o'n kaj kultur'a'n de'ven'o'n, post ateism'a s\u0302tat'an'ec'o. La urb'o Speyer sub'ten'is kaj dispon'ig'is preg\u0302'o'salon'o'n en iam'a franc'a milit'are'o. La urb'estr'o Werner Schineller klar'vid'e ek'kon'is la s\u0302anc'o'n re'rilat'ig\u0302'i al la jud'a flank'o de la urb'a histori'o kaj progres'ig'i la turist'a'n dis'volv'ig\u0302'o'n de la iam'a jud'a kvartal'o en la urb'o, sed ankau\u0306 fort'e progres'ig'is la fond'ad'o'n de nov'a jud'a komun'um'o kun propr'a sinagog'o en Speyer. Proksim'e de la unu'a jud'a setl'ej'o oni trov'is for'las'it'a'n katolik'a'n monah\u0302'ej'o'n, kiu pov'us tau\u0306g'i por nov'a jud'a centr'o. En la jar'o 2000 g\u0302i oficial'e mal'ferm'ig\u0302'is per art'a ekspozici'o. Post'e konkret'ig\u0302'is la plan'o'j por la trans'form'ad'o. Pri la met'ad'o de la baz'a s\u0302ton'o raport'is MONATO (2009/4). Pli ol du jar'o'j'n dau\u0306r'is la konstru'ad'o. La nav'o de la iam'a katolik'a preg\u0302'ej'o trans'form'ig\u0302'is al salon'o'j por publik'a serv'ad'o. Al'don'e la arkitekt'o al'konstru'ig'is elips'a'n sankt'ej'o'n, la nov'a'n sinagog'o'n, por la di'serv'o'j. La tut'a'n centr'o'n oni inau\u0306gur'is la 9an de novembr'o 2011, simbol'a'n dat'o'n pro la sam'tag'a for'brul'ig'ad'o de la du'a sinagog'o de Speyer en 1938. La iniciat'int'o'j de la iam'a \u201emil'jar'a regn'o\u201d turn'ig\u0302'ad'us en si'a'j c\u0302erk'o'j, se ili sci'us, ke ili'a plan'o pri sen'jud'a mond'o ne nur ne plen'um'ig\u0302'is, sed g\u0302ust'e tie, kie ili prov'is el'radik'ig'i c\u0302i'a'n jud'a'n influ'o'n, de'nov'e ek'flor'as jud'a viv'o. Al la inau\u0306gur'o ven'is ne nur jud'o'j kaj region'a'j politik'ist'o'j, sed c\u0302e'est'is pint'e la german'a prezid'ant'o Wulff kaj la palatinata c\u0302ef'ministr'o. Ec\u0302 la episkop'o de Speyer salut'is person'e, agnosk'ant'e la di'o'n de la jud'o'j ankau\u0306 la si'a."}, {"text_idx": "#000616", "text": "La nov'a sinagog'o, fenestr'e mal'ferm'it'a al la urb'o kun la katedral'o en la orient'a fon'o, est'as sufic\u0302'e mal'vast'a, tau\u0306g'a nur por cent person'o'j sam'temp'e. Por la inau\u0306gur'a ceremoni'o oni pov'is al'las'i ec\u0302 ne la edz'in'o'j'n de la funkci'ul'o'j. Des pli la MONATO-raport'ant'o, malgrau\u0306 bon'a'j kontakt'o'j, ne sukces'is ricev'i lok'o'n inter la mos\u0302t'ul'o'j. Sed li observ'is \u2013 ceter'e unu'a'foj'e en si'a viv'o \u2013 per'e de inter'ret'a dis'send'ad'o la ceremoni'o'n, kiu'n la televid'a firma'o nom'is Livestream. Tiu'n \u201eviv'a'n flu'ad'o'n\u201d oni tamen mort'ig'is je la antau\u0306'vid'it'a temp'o'lim'o, kvankam pri ali'a'j event'o'j la televid'o em'as dau\u0306r'ig'i g\u0302is la efektiv'a fin'o. Sed por la plen'a inform'ad'o de la MONATO-leg'ant'o'j la buro'o de la urb'estr'o bon'vol'e dispon'ig'is plen'a'n gazet'ar'inform'a'n dosier'o'n."}, {"text_idx": "#000617", "text": "Post mil jar'o'j nov'a (tri'a) sinagog'o en Speyer \u2013 c\u0302u oni pov'as fid'i pri ties dau\u0306r'i'pov'o? Ebl'e ne dau\u0306r'os long'e, g\u0302is MONATO raport'os pri la mal'fond'o de iu'j krist'an'a'j preg\u0302'ej'o'j tie kaj ali'lok'e. Kaj cert'e pri la fond'o de moske'o sam'urb'e. Ebl'e tiam la sam'a'j person'o'j kun'sid'os inau\u0306gur'e, sam'e kontent'e, kaj sam'e lau\u0306d'ant'e si'n mem."}, {"text_idx": "#000618", "text": "Dum'e Di'o ir'it'ig\u0302'int'e rigard'as sub'e'n al si'a'j kred'ant'o'j. \u201eKial tiu'j formik'o'j mal'oft'e kun'e fest'as mi'n, prefer'ant'e kverel'o'j'n pri mi? Kial tiu'j ter'ul'o'j insist'as kult'i mi'n per preskau\u0306 ne plu tra'vid'ebl'a'j, inter si fervor'e disting'ig\u0302'em'a'j rit'o'j? Kial ili ne preg\u0302'as unu'ig\u0302'int'e? C\u0302u mi ne est'as unu? Nu, ili de'nov'e hav'as mil'jar'a'n okup'ig\u0302'o'n. Sufic\u0302'as, ke mi morgau\u0306 klopod'os re'e pri ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000619", "text": "La slovak'a reg'ist'ar'o deklar'is kriz'o'stat'o'n en 15 mal'san'ul'ej'o'j, kiam kurac'ist'o'j nul'ig'is si'a'j'n labor'kontrakt'o'j'n. Tem'as precip'e pri tiel nom'at'a'j baz'a'j kurac'ist'o'j kiel anestez'ist'o'j, obstetrik'ist'o'j kaj kirurg'o'j."}, {"text_idx": "#000620", "text": "La kurac'ist'o'j cel'as radikal'e s\u0302ang\u0302'i kaj si'a'n labor'kod'o'n kaj la financ'ad'o'n de la san'serv'o, kaj sam'temp'e alt'ig'i si'a'j'n salajr'o'j'n. La reg'ist'ar'o rifuz'is ili'a'j'n postul'o'j'n kaj tiu'j'n de la kurac'ist'a sindikat'o. Pro la kriz'o'stat'o la reg'ist'ar'o cert'ig'is kurac'ist'a'n zorg'ad'o'n en plej urg\u0302'a'j kaz'o'j."}, {"text_idx": "#000621", "text": "Stud'i la pas'int'ec'o'n, dir'as la histori'ist'o'j, grav'as kaj al naci'o kaj al g\u0302i'a'j naci'an'o'j. Nur tiel, asert'as la fak'ul'o'j, ebl'as kompren'i okaz'ant'aj\u0302'o'j'n hodiau\u0306'a'j'n, sur'baz'e de okaz'int'aj\u0302'o'j hierau\u0306'a'j. Ver's\u0302ajn'e, ec\u0302 se nur part'e, ili prav'as: la est'int'ec'o evident'e influ'is kaj ankorau\u0306 influ'as la est'ant'ec'o'n, kiu si'a'vic'e influ'os la est'ont'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000622", "text": "Tamen tro'a stud'ad'o de zorg'e elekt'it'a est'int'ec'o pov'as venen'i la est'ant'ec'o'n \u2013 venen'i g\u0302is blind'ig'o, surd'ig'o kaj ec\u0302 stult'ec'o. Se pruv'o'n vi postul'as, konsider'u la si'n'ten'o'n de Briti'o rilat'e la event'o'j'n en Germanio inter la jar'o'j 1933 kaj 1945."}, {"text_idx": "#000623", "text": "Evident'e, okaz'is dum la t.n. Tri'a Regn'o horor'aj\u0302'o'j, kiu'j hont'ig'as la hom'ar'o'n. Nepr'as ili'n ne forges'i, por ke \u2013 de'nov'e lau\u0306 la histori'ist'o'j \u2013 tia'j krim'o'j ne okaz'u de'nov'e. Esper'o plej'part'e van'a: ne ebl'as mal'ferm'i tag'j\u0302urnal'o'n kaj ne leg'i raport'o'j'n pri hom'a kruel'ec'o kontrau\u0306'hom'a. S\u0302ajn'e nur la kvant'o'j s\u0302ang\u0302'ig'is: dek'o'j, cent'o'j, mil'o'j da viktim'o'j kaj ne milion'o'j ... tiel \u201eprogres'as\u201d la hom'ar'o."}, {"text_idx": "#000624", "text": "Do ne forges'i est'as unu afer'o: pri'e obsed'ig\u0302'i tut'e ali'a. Foj'e, viv'ant'e en Briti'o, oni em'as kred'i, ke halt'is horlog\u0302'o'j en la jar'o 1945. Ekzempl'e, en la last'a'j jar'dek'o'j du el la plej popular'a'j kaj ripet'at'a'j televid'a'j tiel nom'at'a'j komedi-seri'o'j lud'ig\u0302'as kvazau\u0306 dum la milit'o-jar'o'j (unu en Franci'o dum la german'a okupaci'o; la ali'a pri la hejm'a gard'ist'ar'o, t.e. ne'profesi'a'j soldat'o'j trejn'it'a'j por defend'i la patr'uj'o'n okaz'e de german'a invad'o)."}, {"text_idx": "#000625", "text": "Ali'a, de'nov'e tre popular'a komedi-seri'o, don'is al la angl'a lingv'o la fraz'et'o'n: Ne menci'u la milit'o'n. La komedi'o dis'volv'ig\u0302'is en frenez'a hotel'o: en unu scen'o ven'as german'a'j gast'o'j, kiu'j'n oni ne vol'as ofend'i ... sed, malgrau\u0306 la ordon'o, ke oni ne menci'u la milit'o'n, la komedi'o pivot'as c\u0302irkau\u0306 \u2013 evident'e \u2013 menci'o'j pri la milit'o."}, {"text_idx": "#000626", "text": "Al'don'u la konstant'a'j'n tiel nom'at'a'j'n dokument'a'j'n film'o'j'n pri du'a'mond'milit'a'j sub'mar's\u0302ip'o'j, dezert'a'j batal'o'j, nazi'a'j uniform'o'j kaj pri la mens'a stat'o de Hitlero kaj c\u0302iu'j ali'a'j nazi'a'j ministr'o'j kaj alt'rang'ul'o'j, kaj oni komenc'as akir'i impres'o'n pri brit'a publik'o, kiu ankorau\u0306 ne liber'ig\u0302'is de la \u2013 el brit'a vid'punkt'o \u2013 \u201eglor'a'j\u201d tag'o'j, kiam kurag\u0302'eg'a'j milit'ist'o'j (sen ajn'a uson'a help'o) defi'is la nazi'a'n ogr'o'n kaj al'port'is pac'o'n al etern'e dank'a mond'o."}, {"text_idx": "#000628", "text": "Kaj, dum ne ebl'as en'ir'ig'i en lern'ej'o'j'n romi'an'o'j'n, tamen ne mank'as iam'a'j soldat'o'j, civil'ul'o'j, kiu'j tra'viv'is bomb'ad'o'n, por vizit'i lern'ej'o'j'n kaj pri'skrib'i si'a'j'n spert'aj\u0302'o'j'n. Kiu vizit'as lern'ej'o'n por pri'skrib'i la viv'o'n en la 50aj, 60aj jar'o'j? Neni'u. Tro ted'a'j. Tro ordinar'a'j. Tro sen'milit'a'j \u2013 kaj do sen'glor'a'j."}, {"text_idx": "#000629", "text": "En la jar'o 2000, lau\u0306 last'a'temp'a artikol'o en g\u0302eneral'e fid'ind'a gazet'o, ekzist'is 380 angl'a'lingv'a'j libr'o'j kun la vort'o'j Tri'a Regn'o en la titol'o (plus 30 000 kun la vort'o Hitlero). En 2010 kresk'is la Hitler-titol'o'j je 850. El tiu'j libr'o'j 80 % est'as au\u0306 verk'it'a'j de brit'o'j au\u0306 publik'ig'it'a'j en Briti'o."}, {"text_idx": "#000630", "text": "Est'u flank'e not'it'e, ke oft'e, en la teatr'o, kiam tem'as pri s\u0302ekspira tiran'o, kiel Makbet'o au\u0306 Rikard'o la 3a, la intrig'o est'as re'lok'it'a al \u2013 vi diven'is \u2013 la Tri'a Regn'o: Makbet'o-Hitlero, Rikard'o-Hitlero, ktp. Hitlero-hok'o pli al'log'as ol nur'a s\u0302ekspira."}, {"text_idx": "#000631", "text": "Kompat'ind'a'j brit'o'j. Post 1945 ili tra'viv'is relativ'a'n kolaps'o'n, c\u0302ef'e ekonomi'a'n, financ'a'n, sed ankau\u0306 politik'a'n, prestig\u0302'a'n: Germanio, la post'milit'a venk'it'o, far'ig\u0302'is la dum'pac'a venk'int'o, kaj brit'o'j ne pov'as, ne vol'as, tio'n akcept'i. Pro tio pli al'tir'as hero'a est'int'ec'o ol horor'a est'ant'ec'o \u2013 pro tio la brit'o'j prefer'as komfort'e viv'i sur si'a muze'o-insul'o kun la cert'ec'o de la pas'int'ec'o ol kun la defi'o'j de la nun'o."}, {"text_idx": "#000632", "text": "Tia'manier'e kribr'it'a histori'o mal'help'as kompren'ig'i, mal'help'as klar'ig'i la aktual'a'n mond'o'n. Pli facil'e engag\u0302'ig\u0302'i kun mort'int'a'j monstr'o'j de hierau\u0306 ol kun viv'ant'a'j najbar'o'j de hodiau\u0306. Pli agrabl'e re'vizit'i la batal'o'j'n de la 20a jar'cent'o ol al'front'i tiu'j'n de la 21a."}, {"text_idx": "#000633", "text": "C\u0302u la brit'o'j j\u0302aluz'as pro la sukces'o kaj prosper'o de Germanio kaj ali'a'j land'o'j? Tut'cert'e, jes. Sed j\u0302aluz'i ne dec'as, iel ne brit'as. Krom'e, kial j\u0302aluz'i? Brit'o'j hav'as tio'n, kio'n ali'a'j ne hav'as: viv'a'n est'int'ec'o'n. Do est'ant'ec'o'n kaj est'ont'ec'o'n ili pov'as volont'e las'i al ali'a'j, mal'pli glor'a'j, mal'pli bon's\u0302anc'a'j naci'o'j. Bedau\u0306r'ind'e."}, {"text_idx": "#000634", "text": "Fin'e de novembr'o for'pas'is Lek'a Zogu, la pretend'ant'o al la alban'a tron'o. Li nask'ig\u0302'is la 5an de april'o 1939, du tag'o'j'n antau\u0306 la okupaci'o de la arme'o de Mus'sol'in'i. La famili'o fug\u0302'is unu'e al Greki'o."}, {"text_idx": "#000635", "text": "Kongres'o arang\u0302'it'a de komun'ist'o'j en 1944 mal'permes'is la monarh\u0302i'o'n en Albanio. Tial Zogu pov'is en'ir'i si'a'n patr'uj'o'n nur en 1993. Tamen baldau\u0306 li dev'is g\u0302i'n for'las'i, c\u0302ar li'a pasport'o \u201eest'is el'las'it'a de reg\u0302'a'j instituci'o'j en ekzil'o\u201d kaj ne de aktual'a'j alban'a'j instituci'o'j."}, {"text_idx": "#000636", "text": "Li re'ven'is en 1997, kiam okaz'is referendum'o pri la monarh\u0302i'o. Kvankam oni voc\u0302'don'is por la monarh\u0302i'o, ambau\u0306 c\u0302ef'a'j politik'a'j parti'o'j, demokrat'a'j kaj social'ist'a'j, ver's\u0302ajn'e fals'is la rezult'o'j'n, raport'ant'e nur 33 % por la monarh\u0302i'o."}, {"text_idx": "#000637", "text": "La reg\u0302'o protest'is: sekv'is tumult'o'j, kaj li dev'is de'nov'e ekster'land'e'n fug\u0302'i. Unu jar'o'n post'e jug\u0302'ej'o kondamn'is li'n pro arm'it'a ribel'o al tri'jar'a en'prizon'ig'o. Sekv'is ok'jar'a reg'ad'o de la social'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000638", "text": "En 2002 al la reg\u0302'a famili'o est'is permes'it'e en'ir'i la patr'uj'o'n. Tiam Zogu rezign'is pri politik'a ag'ad'o, malgrau\u0306 tio, ke monarh\u0302'ist'a parti'o koalici'is kun demokrat'o'j kaj part'o'pren'is en la reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000639", "text": "La reg'ist'ar'o en'tomb'ig'is li'n honor'e kiel reg\u0302'o'n kaj deklar'is unu'tag'a'n naci'a'n funebr'o'n."}, {"text_idx": "#000640", "text": "En novembr'o en la alban'a c\u0302ef'urb'o Tiran'o okaz'is la final'a mond'a s\u0302ak'lud'a matc\u0302'o por vir'in'o'j. La c\u0302in'in'o Hou Jifan, aktual'a c\u0302ampion'o, kaj la barat'an'in'o Koneru Humpy renkont'ig\u0302'is dek foj'o'j'n dum la final'o. Fin'fin'e venk'is la c\u0302in'a part'o'pren'ant'o."}, {"text_idx": "#000641", "text": "La honor'a prezid'ant'o de la c\u0302ampion'ad'o, la iam'a sovetia prezid'ant'o Mih\u0302ail Gorbac\u0302ov, j\u0302us operaci'it'a pro okul'mal'san'o, en'man'ig'is al Hou Jifan la pokal'o'n kaj premi'o'n kun valor'o de 200 000 eu\u0306r'o'j. Li esprim'is si'a'n bedau\u0306r'o'n, ke Rusio ne plu unu'a'rang'as en la sport'o. C\u0302e'est'is ankau\u0306 la prezid'ant'o de la tut'mond'a s\u0302ak'lud'a federaci'o, la rusi'an'o Kirsan Ilumj\u0302inov."}, {"text_idx": "#000644", "text": "Dum la jar'o 2011 en Eu\u0306rop'o g\u0302eneral'ig\u0302'is la uz'o de nov'a generaci'o de \u201einteligent'a'j\u201d pos\u0302'telefon'o'j kaj sam'temp'e mult'ig\u0302'is la QR-kod'o'j en la gazet'ar'o kaj ek'aper'is divers'a'j aplik'o'j."}, {"text_idx": "#000645", "text": "Ekzempl'e en la kolofon'o en p. 3 vi vid'as QR-kod'o'n. Se vi skan'os g\u0302i'n per vi'a pos\u0302'telefon'o, au\u0306tomat'e mal'ferm'ig\u0302'os la ret'pag\u0302'o de MONATO."}, {"text_idx": "#000646", "text": "La belg'a bank'o KBC kaj g\u0302i'a fili'o CBC fin'e de 2011 en'konduk'is nov'aj\u0302'o'n, kiu pli'facil'ig'as kaj pli'rapid'ig'as pag'o'j'n kaj est'as lig'at'a kun la uz'o de pos\u0302'telefon'o kaj QR-kod'o. Sam'temp'e ek'est'is la nov'a esprim'o \u201escash\u201d [skas\u0302], kombin'o de \u201eskan'i\u201d kaj \u201ecash\u201d (kontant'a mon'o)."}, {"text_idx": "#000649", "text": "En Greki'o, en epok'o de Inter'naci'a Mon'a Fondus'o, de sen'labor'ec'o, de salajr-redukt'o'j, de strat'o'batal'o'j, de g\u0302is'ekstrem'a'j strik'o'j kaj de flam'a'j politik'a'j kun'ven'o'j, ekzist'as meti'o kurioz'a, pitoresk'a kaj preskau\u0306 folklor'a. Tiu c\u0302i meti'o est'as plen'um'ebl'a ie ajn kaj, malgrau\u0306 kelk'a'j mal'facil'aj\u0302'o'j, kapabl'a don'i al mez'um'a grek'o esper'o'n pri pli bon'a est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#000650", "text": "Tiu meti'o nom'ig\u0302'as en la nov'grek'a \u201elah\u0302iopolis\u201d kaj indik'as migr'ant'a'n vend'ist'o'n de loteri'a'j bilet'o'j. Tia'j el'vok'iv'a'j \u201ekolport'ist'o'j\u201d ne mal'mult'as en Greki'o. Ili form'as trib'o'n kaj renkont'ebl'as en c\u0302iu'j urb'o'j, en la c\u0302ef'a'j strat'o'j kaj c\u0302e plej strategi'a'j strat'angul'o'j, oft'e ankau\u0306 en fer'voj'o-staci'o'j, foj'foj'e ec\u0302 en au\u0306tobus'o'j."}, {"text_idx": "#000651", "text": "Ili ne'atend'it'e en'fal'as en publik'a'j'n lok'o'j'n, ekzempl'e restoraci'o'j'n kaj kaf'ej'o'j'n, iu'foj'e iom molest'e, kiel roz-vend'ist'o'j, fotograf'ist'o'j kaj vend'ist'o'j de pirat'a'j disk'o'j, kri'ant'e per voc\u0302'o ne tre rafin'it'a \u201eHodiau\u0306 est'as lot'um'ad'o!\u201d, ec\u0302 en la mez'o de galant'a rendevu'o, kiam konven'us pli grand'a diskret'ec'o."}, {"text_idx": "#000652", "text": "Iu vend'ist'o hav'as sonor'il'o'n el si'a vilag\u0302'o, kaj li sonor'ig'as g\u0302i'n de temp'o al temp'o por al'tir'i klient'o'j'n. Al c\u0302iu'j plac\u0302'as la sonor'il'tint'ad'o: nur mal'oft'e riproc\u0302'as vend'ist'o'n urb'a gard'ist'o, minac'ant'e per mon'pun'o. Tio ja okaz'as, kiam plend'as rival'o, ekzempl'e maron'vend'ist'o, de kiu oni \u201es\u0302tel'is\u201d la kutim'a'n lok'o'n."}, {"text_idx": "#000653", "text": "Tia est'as la strat'o: por plu'viv'i, bezon'at'as spert'o kaj ruz'o. Mult'a'j vend'ist'o'j kri'as mal'mult'e au\u0306 tut'e ne parol'as. Est'as tamen koleg'o'j, kiu'j sen'voc\u0302'ig\u0302'as la tut'a'n tag'o'n kaj serc\u0302'as efik'a'j'n dir'aj\u0302'o'j'n por persvad'i klient'o'j'n."}, {"text_idx": "#000654", "text": "La kriz'o ja brems'as c\u0302i-jar'e la hom'o'j'n. Iam oni ac\u0302et'is kvin'op'o'n da loteri'a'j bilet'o'j, sed nun'temp'e la pli'mult'o prefer'as re'ten'i la neces'a'j'n 40 eu\u0306r'o'j'n, kaj oni ac\u0302et'as maksimum'e du'op'o'n. C\u0302i-jar'e, lau\u0306 fid'ind'a'j font'o'j, pro la tut'mond'e kon'at'a ekonomi'a kriz'o de la land'o, vend'ad'o de loteri'a'j bilet'o'j fal'is je 70 % kompar'e kun 2009."}, {"text_idx": "#000656", "text": "\u201eG\u0302is last'a spir'o, last'a esper'o\u201d, asert'as per rid'o Din'a Palaska, 55-jar'a. \u201eC\u0302iu'n krist'nask'o'n mi ac\u0302et'as kaj donac'as nov'jar'a'n loteri'a'n bilet'o'n al c\u0302iu membr'o de mi'a famili'o, c\u0302ar oni neniam sci'as, kio pov'as okaz'i. Ceter'e, se oni ne lud'as, oni ne pov'as plend'i, ke oni ne gajn'is.\u201d"}, {"text_idx": "#000657", "text": "Simil'a'n ag\u0302'o'n kaj simil'a'n ide'o'n hav'as Filothei, s\u0302i'a bo'frat'in'o: \u201eOni rajt'as rev'i, kaj oni esper'as gajn'i. Ni est'as grand'a famili'o, kaj mi vol'as las'i neniu'n ne'kontent'a.\u201d Niki, amik'in'o de c\u0302i-last'a, asert'as: \u201eMi ne kred'as je bon's\u0302anc'o, sed nov'jar'a loteri'o est'as tradici'o, kaj c\u0302iu'n jar'o'n mi ac\u0302et'as unu por favor'a au\u0306spici'o. Mi ne hav'as edz'o'n kaj ge'fil'o'j'n, sed, se mi gajn'os, mi help'os al mi'a'j parenc'o'j kaj amik'o'j: vi vid'os, mi en'posten'ig'os c\u0302iu'j'n el ili.\u201d"}, {"text_idx": "#000658", "text": "En Kroati'o kaj Sloveni'o sam'tag'e, la 4an de decembr'o 2011, okaz'is g\u0302eneral'a'j parlament'a'j balot'o'j."}, {"text_idx": "#000659", "text": "En Kroati'o tem'is pri regul'a'j balot'o'j post kvar'jar'a reg'ad'o de koalici'o, kiu'n gvid'is HDZ, la tradici'a dekstr'a parti'o, fond'it'a de la unu'a kroat'a prezid'ant'o Tu\u0111man. G\u0302i reg'is ek'de 1990 krom dum tri'jar'a inter'romp'o. G\u0302i'a preskau\u0306 20-jar'a reg'period'o konduk'is al tio, ke la land'o, kiu en 1991 s\u0302uld'is proksim'um'e 4-5 miliard'o'j'n da dolar'o'j, nun s\u0302uld'as pli ol 50 miliard'o'j'n."}, {"text_idx": "#000660", "text": "G\u0302i s\u0302uld'as c\u0302irkau\u0306 110 % de si'a jar'a mal'net'a produkt'o, do proksim'um'e sam'e kiel la kriz'a'j Irlando, Portugali'o kaj Italio. La industri'o est'as komplet'e detru'it'a kaj la problem'o'j mult'obl'ig\u0302'is c\u0302iu'flank'e. La reg'period'o'n de HDZ apart'e karakteriz'is korupt'o. Ec\u0302 kelk'a'j plej super'a'j funkci'ul'o'j nun est'as en mal'liber'ej'o, inter ili la antau\u0306'last'a c\u0302ef'ministr'o Iv'o Sanader."}, {"text_idx": "#000662", "text": "La g\u0302is'nun'a gvid'parti'o HDZ gajn'is 47 parlament'lok'o'j'n kaj plur'a'j pli mal'grand'a'j parti'o'j la ceter'a'j'n."}, {"text_idx": "#000663", "text": "La nov'a'n reg'ist'ar'o'n, kiu'n gvid'os la social'demokrat'o Zoran Milanovic\u0301, atend'as tre ne'popular'a labor'o. Neces'os mult'a'j re'form'o'j, kiu'j unu'e mal'bon'ig'os la stat'o'n de plur'a'j tavol'o'j de la log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000664", "text": "Se sukces'os la s\u0302ang\u0302'o'j, la nov'a reg'ist'ar'o ver's\u0302ajn'e ne est'os re'elekt'it'a en la post'a period'o. Tamen g\u0302i hav'as ideal'a'n s\u0302anc'o'n efektiv'e i'o'n far'i, c\u0302ar g\u0302i ne dev'os kompromis'i kadr'e de strang'a'j koalici'o'j."}, {"text_idx": "#000665", "text": "Element'o favor'a est'os la an'ig\u0302'o de Kroati'o en EU ek'de la 1a de juli'o 2013, kio'n konfirm'is la Eu\u0306rop'a Parlament'o la 1an de decembr'o. Rest'as nur la last'a ag'o: referendum'o, kiu okaz'os en Kroati'o iam en 2012."}, {"text_idx": "#000666", "text": "Sloveni'o, najbar'a land'o, jam sep jar'o'j'n membr'o de EU, hav'is ekster'ordinar'a'j'n balot'o'j'n post tri'jar'a koalici'a reg'ist'ar'o, kiu'n gvid'is social'demokrat'o Bor'is Pahor. Pro mal'konsent'o'j en'e de la koalici'o fal'is la g\u0302is'nun'a reg'ist'ar'o kaj oni balot'is por nov'a parlament'o."}, {"text_idx": "#000667", "text": "Kvankam dum la antau\u0306'balot'a period'o la publik'a opini'o montr'is, ke avantag\u0302'o'n hav'as la dekstr'a Sloveni'a Demokrati'a Parti'o de Janez Jans\u030ca, okaz'is dum la balot'o surpriz'o. Pli'mult'o'n de la voc\u0302'o'j gajn'is nov'e fond'it'a Pozitiv'a Sloveni'o, gvid'at'a de la nun'a urb'estr'o de Ljubljan'o, Zoran Jankovic\u0301."}, {"text_idx": "#000668", "text": "Pro 29 % de la voc\u0302'o'j c\u0302i tiu parti'o gajn'is 28 lok'o'j'n en la 90-seg\u0302'a parlament'o. Pli'a surpriz'o est'as List'o de Gregor Virant, kiu establ'ig\u0302'is ankau\u0306 antau\u0306 nur kelk'a'j semajn'o'j kaj gajn'is 9 % de la voc\u0302'o'j. Tiel g\u0302i far'ig\u0302'is post la Sloven'a Demokrati'a Parti'o de Jans\u030ca kaj la Social'demokrat'a de Pahor la kvar'a plej fort'a grup'o en la parlament'o."}, {"text_idx": "#000669", "text": "Do malgrau\u0306 tio, ke fal'is la mal'dekstr'a reg'ist'ar'o, s\u0302ajn'e la nov'a reg'ist'ar'o de'nov'e est'os mal'dekstr'a, c\u0302ar Zoran Jankovic\u0301 proklam'as si'n mal'dekstr'ul'o. Ver's\u0302ajn'e li koalici'os kun la Social'demokrat'a Parti'o kaj ceter'a'j mal'grand'a'j parti'o'j."}, {"text_idx": "#000670", "text": "Jankovic\u0301 est'as manag\u0302er'o. Antau\u0306 ses jar'o'j li est'is direktor'o de sukces'a sloven'a vend'ej'o-c\u0302en'o. Tiam li ek'okup'ig\u0302'is pri politik'o kaj far'ig\u0302'is urb'estr'o de Ljubljan'o kiel ekster'parti'a kandidat'o. Li sukces'e gvid'is la urb'a'n reg'ist'ar'o'n kaj ig\u0302'is tre popular'a. Li est'is du'a'n foj'o'n elekt'it'a kiel urb'estr'o kaj nun ig\u0302'os c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#000671", "text": "C\u0302u Jankovic\u0301 sukces'e solv'os la problem'o'j'n de kresk'ant'a sen'labor'ec'o, mal'jun'ig\u0302'ant'a popol'o kaj fort'a'j sindikat'o'j, kiu'j blok'as re'form'o'j'n rilat'e emerit'o'j'n kaj labor'o-leg\u0302'o'j'n, ankorau\u0306 ne cert'as. C\u0302iu'okaz'e la problem'o'j de Sloveni'o mal'pli grand'as ol tiu'j de Kroati'o."}, {"text_idx": "#000672", "text": "Kiel furor'ig'i turism'o'n en ne'kon'at'a region'o? Reklam'u, ke vi'a kurac'ban'ej'o au\u0306 hotel'o dispon'ig'as sen'pag'e Grand'er-akv'o'n al la gast'o'j! La \u201esistem'o\u201d tut'e simpl'as. Vi ac\u0302et'as la Grand'er-aparat'o'n, munt'as g\u0302i'n je akv'o'dukt'o, kaj tuj la tra'flu'ant'a akv'o hav'as mirakl'a'j'n ec'o'j'n. Johann Grand'er, la \u201einvent'ist'o\u201d, asert'as: \u201eNi'a akv'o, kiu pro mult'a'j s\u0302arg\u0302'o'j ne plu posed'as la pra'a'n pur'ec'o'n, re'ricev'as per Grand'er-akv'o'viv'ig'o la pra'inform'o'n, kiu'n g\u0302i bezon'as por re'konstru'i si'a'n fort'o'n por mem'pur'ig'o.\u201d C\u0302u kompren'it'e? La mirakl'a sorc\u0302'il'o kost'as nur pli-mal'pli 1000 eu\u0306r'o'j'n. Grand'er dau\u0306r'ig'as: \u201eSun'o, lun'o kaj la tut'a kosm'o natur'e oscil'as kun la ter'o kaj komunik'as per'e de la element'o akv'o.\u201d"}, {"text_idx": "#000675", "text": "La biolog'o Erich Eder sent'is si'n tromp'it'a kaj proces'is kontrau\u0306 la firma'o Grand'er. Lau\u0306 verdikt'o ne tem'as pri tromp'o (german'e: Betrug), sed oni rajt'as parol'i pri \u201eesoter'a sen'senc'aj\u0302'o\u201d au\u0306 \u201ec\u0302arlatan'aj\u0302'o\u201d. Ali'a jug\u0302'ej'o en Munkeno (Germanio) mal'permes'is asert'i, ke Grand'er-akv'o san'ig'as ekzempl'e hau\u0306t'mal'san'o'j'n."}, {"text_idx": "#000677", "text": "Pli'a'j'n inform'o'j'n vi pov'as ek'hav'i en la german'lingv'a Vikipedio2 sub \u201eBelebtes Wasser\u201d. Tie vi pov'as leg'i, ke en Nov-Zelando iu firma'o dev'is pun'pag'i 72 000 eu\u0306r'o'j'n, c\u0302ar g\u0302i vend'is Grand'er-modul'o'j'n."}, {"text_idx": "#000679", "text": "Post rekord'a atend'ad'o Belgi'o hav'as nov'a'n ses'parti'a'n reg'ist'ar'o'n. Oni bezon'is 540 tag'o'j'n post la balot'o'j por inter'konsent'i. Tamen ne nur la dau\u0306r'o de la trakt'ad'o'j est'as special'a. Dum 37 jar'o'j nur flandr'o'j ig\u0302'is c\u0302ef'ministr'o'j, sed fin'fin'e oni hav'as valon'o'n. Eli'o Di Rupo est'as ankau\u0306 la unu'a (sen'kas\u0302'e) gej'a c\u0302ef'ministr'o kaj pli'e ne'au\u0306tokton'a."}, {"text_idx": "#000680", "text": "Li est'as fil'o de mal'ric\u0302'a'j ital'a'j ge'patr'o'j, kiu'j migr'is el Italio por ek'labor'i en karb'o'min'ej'o. Sed li'a patr'o mort'is, kiam Eli'o est'is unu'jar'a, kaj li eduk'ig\u0302'is en orf'ej'o."}, {"text_idx": "#000681", "text": "Li doktor'ig\u0302'is kiel kemi'ist'o. Tamen pro si'a de'ven'o li rest'as en bon'a kontakt'o kun hom'o'j el sub'a'j tavol'o'j de la soci'o. Tiu'j ec'o'j vek'as admir'o'n kaj simpati'o'n."}, {"text_idx": "#000682", "text": "Ekster'land'an'o do pov'as supoz'i g\u0302eneral'a'n g\u0302oj'o'n kaj kontent'o'n en la land'o. Sed last'a'temp'a'j opini'sond'ad'o'j montr'as, kiom mal'facil'as la situaci'o en Belgi'o."}, {"text_idx": "#000683", "text": "Du el tri flandr'o'j ne fid'as la nov'a'n c\u0302ef'ministr'o'n, dum 14 % kred'as, ke li ne far'os por Flandri'o tio'n, kio neces'as. Krom'e au\u0306d'ig\u0302'is kritik'o'j, c\u0302ar li mal'bon'e parol'as la nederland'an kaj precip'e en ne'prepar'it'a'j intervju'o'j stumbl'as."}, {"text_idx": "#000684", "text": "La re'ag'o'j de flandr'o'j iel kompren'ebl'as, c\u0302ar la plej grand'a parti'o en Flandri'o, la dekstr'a N-VA, kiu lau\u0306 sond'ad'o'j nun akir'us inter 35 g\u0302is 40 % de la voc\u0302'o'j en Flandri'o, ne aparten'as al la nov'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000685", "text": "La reg'ist'ar'o real'ig\u0302'is precip'e sub prem'o de la financ'a'j merkat'o'j, nom'e post kiam la interez'o de dek'jar'a'j belg'a'j s\u0302tat'obligaci'o'j ating'is 5,9 %, la plej alt'a'n el'cent'aj\u0302'o'n post la fond'o de la eu\u0306r'o'zon'o."}, {"text_idx": "#000686", "text": "Tiu alt'a rent'o minac'is strangol'i la belg'a'n ekonomi'o'n. Oni do akord'ig\u0302'is, sed rest'as grand'a distanc'o inter star'punkt'o'j liberal'a'j kaj social'ist'a'j."}, {"text_idx": "#000687", "text": "Pro dev'ig'o de Eu\u0306rop'a Uni'o la deficit'o en 2012 est'u maksimum'e 2,8 % kaj sekv'e Belgi'o dev'is mal'alt'ig'i g\u0302i'n per 11,3 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j. Tiu'n c\u0302i cifer'o'n oni kalkul'is sur'baz'e de supoz'at'a kresk'o de la ekonomi'o en 2012 per 0,8 %. Sed FED, la uson'a centr'a bank'o, taks'as, ke la eu\u0306r'o'zon'o spert'os mal'kresk'o'n de 2 % en tiu jar'o. Ekonomik'ist'o'j do eg'e skeptik'as pri la ebl'o ating'i la rezult'o'n, kiu'n Eu\u0306 postul'as por 2012."}, {"text_idx": "#000688", "text": "J\u0302urnal'ist'o'j inter si jam vet'as, kiam okaz'os la unu'a kriz'o en tiu c\u0302i reg'ist'ar'o. Iu'j koment'ist'o'j tim'as, ke g\u0302i kolaps'os post kelk'a'j monat'o'j. Nu, au\u0306gur'o'j de j\u0302urnal'ist'o'j pri politik'o ne tre fid'ind'as. Almenau\u0306 tio'n oni esper'as."}, {"text_idx": "#000690", "text": "La ide'o de Mozart c\u0302e la kombin-kompon'aj\u0302'o KV 516f est'is al'don'i al la liter'o'j de nom'o c\u0302iu'foj'e du takt'o'j'n, kies elekt'o okaz'as konform'e al kompleks'a regul'il'o. \u201ePer mal'mult'a'j not'lini'o'j Mozart kre'is unik'a'n verk'o'n. La lud'o pov'as aplik'ig\u0302'i c\u0302e liter'kombinaj\u0302'o'j en iu ajn long'ec'o kaj dispon'ig'as variaci'a'n divers'ec'o'n\u201d, dir'is profesor'o Christoph Reuter."}, {"text_idx": "#000691", "text": "Dum pli ol 200 jar'o'j prezent'is enigm'o'n al la esplor'ant'o'j tut'mond'e la muzik'lud'o kompon'it'a en 1787. Nur en 1990 g\u0302i'n dec\u0302ifr'is la japan'o Hideo Noguchi. Komenc'e de oktobr'o la viena Dom'o de Muzik'o al'ir'ebl'ig'is al la publik'o tiu'n trezor'o'n de la muzik'histori'o."}, {"text_idx": "#000692", "text": "Per tus\u0302'o de la ekran'o oni skrib'as iu'n ajn nom'o'n au\u0306 ali'a'n vort'o'n lau\u0306'dezir'e. Tuj post'e, lau\u0306 intern'a regul'il'o, al la liter'o'j est'as fiks'at'a'j not'o-takt'o'j, el kio ek'est'as son'ant'a kompon'aj\u0302'o. C\u0302e la lud'o oni pov'as elekt'i inter tri versi'o'j: unu'voc\u0302'a, Mozart-manier'e harmoni'ig'it'a kaj orkestr'a. La program'o est'as hav'ebl'a en la german'a kaj angl'a lingv'o'j. La instal'aj\u0302'o trov'ig\u0302'as en la Mozart-ej'o en la tri'a etag\u0302'o de la Dom'o de Muzik'o. Vizit'ant'o'j pov'as kun'pren'i si'a'n nom-partitur'o'n kun original'a man'skrib'o de Mozart kiel muzik'a'n memor'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000693", "text": "Sam'seks'em'o'n kontrau\u0306'leg\u0302'ig'as nov'a leg\u0302'o aprob'it'a de la nig\u0302eria senat'o. Sam'seks'em'ul'o'j risk'os 14 jar'o'j'n en prizon'o, se la leg\u0302'o est'os aprob'it'a ankau\u0306 de la c\u0302ambr'o de reprezent'ant'o'j kaj ricev'os, kiel atend'it'e, la sub'skrib'o'n de la prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#000694", "text": "Re'ag'is divers'manier'e nig\u0302eri'an'o'j en- kaj ekster-land'a'j. En Nov'jork'o gej'o'j nig\u0302eriaj protest'is antau\u0306 la konsul'ej'o, postul'ant'e, ke la reg'ist'ar'o nul'ig'u la leg\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000695", "text": "Sed en'land'e preskau\u0306 c\u0302iu sub'ten'is la nov'a'n leg\u0302'o'n. La ministr'o pri inform'ad'o kaj komunik'ad'o, Labar'a'n Maku, opini'is, ke la reg'ist'ar'o protekt'u la kultur'o'n kaj valor'o'j'n de Nig\u0302erio."}, {"text_idx": "#000696", "text": "Ekzist'as, lau\u0306 Maku, kultur'a bar'il'o inter Eu\u0306rop'o, Uson'o kaj Afrik'o. Tio, kio ekster'land'e normal'as, pov'as ofend'i afrik'a'j'n kultur'o'n kaj mor'o'n, dir'is la ministr'o."}, {"text_idx": "#000697", "text": "Kontrau\u0306 la leg\u0302'o protest'is Uson'o, Briti'o kaj ali'a'j eu\u0306rop'a'j land'o'j. Tamen la ministr'o insist'is, ke, dum ili ja rajt'as protest'i, sen'de'pend'a s\u0302tat'o kiel Nig\u0302erio ankau\u0306 rajt'as kre'i si'a'j'n leg\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000698", "text": "C\u0302u ide'o'j de Zamenhof ne plu valor'as?"}, {"text_idx": "#000699", "text": "C\u0302iu nov'a grand'a biografi'o de Zamenhof est'as event'o en la Esperant'o-mond'o. Tiom pli, se g\u0302i en'ten'as rezult'o'j'n de nov'a'j histori'a'j esplor'o'j. Hom'ar'an'o. La viv'o, verk'o'j kaj ide'o'j de d-ro L. L. Zamenhof, verk'it'a de Aleksander Korj\u0302enkov, est'as g\u0302ust'e tia verk'o kaj ver'e signif'a kontribu'o al la zamenhof'ologi'a literatur'o. Antau\u0306 ol pli detal'e tra'rigard'i g\u0302i'a'n en'hav'o'n, menci'i g\u0302i'a'j'n avantag\u0302'o'j'n kaj mank'o'j'n, mi asert'u, ke g\u0302i est'as nepr'e serioz'e legend'a kaj ec\u0302 stud'end'a far'e de c\u0302iu kler'a esperant'ist'o, sen'de'pend'e de li'a'j special'a'j interes'o'j kaj okup'o'j en'e de ni'a popol'o."}, {"text_idx": "#000700", "text": "La unu'a el'don'o aper'is en 2009 kaj tre rapid'e el'c\u0302erp'ig\u0302'is, kaj nur post du jar'o'j ven'is temp'o por la du'a, revizi'it'a el'don'o. En la nov'a versi'o est'as korekt'it'a'j plur'a'j mis'kompost'aj\u0302'o'j kaj kelk'a'j fakt'a'j erar'o'j, kaj g\u0302i en'ten'as ankau\u0306 iom da nov'a material'o pri la patr'o de Ludovik'o \u2013 M. F. Zamenhof. Krom'e, la au\u0306tor'o util'ig'is la inter'temp'e aper'int'a'j'n akt'o'j'n de la esperant'ologi'a konferenc'o en Bjalistoko kaj de la hom'ar'an'ism'a simpozi'o en La Chaux-de-Fonds, kaj la sur'disk'a'n kolekt'o'n de la kvar er'o'j de la Plen'a Verk'ar'o de Zamenhof, kiu'j'n Ito\u0302 Kanzi (Ludovik'it'o) kompil'is, sed ne sukces'is el'don'i. C\u0302i tiu el'don'o en'hav'as ankau\u0306 nom'indeks'o'n kaj du recenz'o'j'n."}, {"text_idx": "#000701", "text": "La unu'a grav'a avantag\u0302'o de la libr'o est'as tio, ke la au\u0306tor'o far'is por g\u0302i serioz'a'j'n esplor'o'j'n en arkiv'o'j de divers'a'j urb'o'j kaj tra'stud'is en bibliotek'o'j plur'a'j'n gazet'o'j'n el 1880aj jar'o'j, al kiu'j kontribu'is (au\u0306 oni supoz'is, ke kontribu'is) la jun'a Zamenhof. Tiu'j esplor'o'j don'is al ni mult'a'j'n nov'a'j'n, dokument'e pruv'it'a'j'n fakt'o'j'n pri la biografi'o de la majstr'o kaj ebl'ig'is flank'e'n'met'i cert'a'j'n antau\u0306'a'j'n supoz'o'j'n kiel legend'o'j'n au\u0306 fantazi'a'j'n el'pens'aj\u0302'o'j'n de biografi'ist'o'j. Ekzempl'e, la histori'o'n pri for'brul'ig'o far'e de la patr'o de la plej unu'a variant'o de zamenhofa lingv'o'projekt'o ni sen'dub'e nun dev'as konsider'i kiel bel'a'n legend'o'n."}, {"text_idx": "#000702", "text": "Mal'e, refut'ant'e cert'a'j'n mit'o'j'n, la au\u0306tor'o foj'foj'e dev'as en'konduk'i nov'a'j'n hipotez'o'j'n, kiu'j (dum'e?) ne est'as prav'ig'it'a'j kaj rest'as nur ver's\u0302ajn'a'j ebl'o'j. Tem'as, ekzempl'e, pri tio, ke en 1897 Zamenhof dev'is preskau\u0306 c\u0302es'i okup'ig\u0302'i pri Esperant'o pro la prem'o de la bo'patr'o S. Zilbernik."}, {"text_idx": "#000703", "text": "La du'a grav'a avantag\u0302'o de la libr'o est'as tio, ke la au\u0306tor'o pen'is far'i g\u0302i'n kiel prezent'o'n de evolu'o de la zamenhofa pens'o. Tiu'n tem'o'n desegn'is Zamenhof mem en si'a leter'o al Michaux (1905.02.21), kaj de la plen'a cit'o de la leter'o la au\u0306tor'o komenc'as si'a'n libr'o'n. G\u0302ust'e zamenhofaj ide'o'j far'ig\u0302'is la c\u0302ef'a faden'o por la prezent'at'a biografi'o. La au\u0306tor'o por tio esplor'is la font'o'j'n de la zamenhofaj ide'o'j kaj por tio special'e atent'is ide'a'n fon'o'n, kiu ekzist'is fin'e de la 19a jar'cent'o en rond'o'j de la rus'a jud'ar'o. Oni ne pov'as dir'i, ke la tem'o tut'e neniam est'is tus\u0302'it'a de antau\u0306'a'j esplor'ist'o'j, sed tiom profund'a'n analiz'o'n pri tio g\u0302is nun far'is neni'u. Al Korj\u0302enkov, sen'dub'e, help'is far'i tio'n la fakt'o, ke li mem ne est'as jud'o kaj pov'is sen'parti'ec'e, de'flank'e analiz'i la jud'a'j'n diskut'o'j'n \u2013 jud'de'ven'a person'o tuj est'us akuz'it'a pri \u201ene'tau\u0306g'a'j\u201d simpati'o'j!"}, {"text_idx": "#000704", "text": "Intern'a lukt'o de Zamenhof inter streb'o al unu'ig\u0302'o de la hom'ar'o kaj emancip'ig\u0302'o de li'a gent'o konduk'is li'n fin'fin'e al kre'o de la koncept'o de hilel'ism'o, kiu post'e trans'form'ig\u0302'is al hom'ar'an'ism'o. Tiu ide'ar'o dev'is kre'i la baz'o'n por ambau\u0306 streb'o'j per'e de kre'o de neu\u0306tral'a komun'hom'a religi'o (kun'e kun pli'vast'ig'o de uz'ad'o de la komun'hom'a lingv'o, kompren'ebl'e). Kutim'e oni menci'as nur la ide'ar'o'n kaj prezent'as g\u0302i'a'n kern'o'n, sed ne analiz'as la evolu'o'n de g\u0302i mem. Tamen g\u0302i ne est'is io tut'e fin'it'a, kaj la au\u0306tor'o montr'as esenc'a'j'n diferenc'o'j'n inter g\u0302i'a'j divers'a'j variant'o'j inter 1901 kaj 1917. Konstant'a perfekt'ig'ad'o de la koncept'o, ceter'e, est'is stimul'at'a de g\u0302i'a mal'akcept'o: komenc'e de jud'o'j, post'e de esperant'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000705", "text": "Al mi s\u0302ajn'as, ke, konsider'ant'e font'o'j'n de la zamenhofaj ide'o'j, la au\u0306tor'o tro'taks'as la influ'o'n de nur jud'a'j ide'o'j. Fin'fin'e, Zamenhof est'is eduk'it'a en sin'o de la rus'a kultur'o, kiu ne pov'is ne influ'i li'a'j'n pens'o'j'n. Est'ont'e neces'as esplor'i influ'o'n de tiu'temp'a'j rus'a'j filozof'o'j (V. Solovjov, N. Fjodorov) al li'a pens'o."}, {"text_idx": "#000706", "text": "Tre interes'a est'as la sistem'ig'o de c\u0302iu'j don'it'aj\u0302'o'j pri la rilat'o de Zamenhof al re'form'o'j en li'a (ni'a!) lingv'o. Fakt'e, la leg'ant'o ven'as al la konklud'o, ke Zamenhof mem ne nur ne kontrau\u0306'is re'form'o'j'n, sed ec\u0302 streb'is al ili, kaj ke la Id'o-kriz'o est'is ne'last'a'vic'e provok'it'a de li mem."}, {"text_idx": "#000707", "text": "Parol'ant'e pri sen'dub'a'j merit'o'j de la libr'o, neces'as ankau\u0306 menci'i g\u0302i'a'j'n cert'a'j'n mank'o'j'n. Kelk'a'j komenc'it'a'j tem'o'j ne est'as fin'it'a'j. Ekzempl'e, ne est'as fin'it'a la bril'e komenc'it'a tem'o pri la rilat'o'j inter la patr'o kaj fil'o Zamenhofoj, Mark'o kaj Lazaro; tut'e ne est'as menci'at'a la tem'o pri la rilat'o al Esperant'o de ali'a'j famili'an'o'j de Zamenhof; sed tiu'j mank'o'j est'as ne'evit'ebl'a'j pro tio, ke neni'u biografi'a verk'o pov'as est'i perfekt'a kaj plen'e el'c\u0302erp'i c\u0302iu'j'n tem'o'j'n."}, {"text_idx": "#000708", "text": "Iom pli strang'a est'as jen'o. Esplor'ant'e la zamenhof'an biografi'o'n kaj sen'mask'ig'ant'e help'e de nov'a'j dokument'a'j atest'o'j kelk'a'j'n legend'o'j'n pri li'a viv'o, ekzempl'e, Korj\u0302enkov sen'kritik'e re'produkt'as kelk'a'j'n ali'a'j'n legend'o'j'n, kiu'j jam de'long'e est'is sen'mask'ig'it'a'j. Unu'e, li ripet'as la mit'o'n pri tio, ke Trompeter c\u0302es'is li'n mon'e sub'ten'i pro tio, ke la re'form'o'j de 1894 ne est'is akcept'it'a'j. Ludovik'it'o de'long'e c\u0302io'n klar'ig'is tiu'rilat'e ..."}, {"text_idx": "#000709", "text": "Kio nepr'e est'as konsider'ind'a kiel mank'o por sen'pasi'a biografi'o, est'as arbitr'a'j pri'jug\u0302'o'j de la zamenhofaj ide'o'j, ili'a kritik'o. Est'us pli bon'e, se la au\u0306tor'o c\u0302ie nur simpl'e rakont'us pri la ide'o'j de Zamenhof, kiel li model'e far'as en plur'a'j c\u0302apitr'o'j; sed en la c\u0302apitr'o 7, dedic\u0302'it'a c\u0302ef'e al la centr'a teori'a zamenhofa verk'o Esenc'o kaj est'ont'ec'o de la ide'o de lingv'o inter'naci'a, li ne simpl'e rakont'as pri g\u0302i'a en'hav'o, sed akr'e kritik'as."}, {"text_idx": "#000710", "text": "Korj\u0302enkov asert'as, ke la c\u0302ef'a streb'o de Zamenhof al unu'lingv'ec'o de la hom'ar'o nun aspekt'as s\u0302ok'a kaj ne'akcept'ebl'a. Jes, g\u0302i est'as direkt'it'a kontrau\u0306 c\u0302iu'j naci'ism'o'j kaj est'as ne'akcept'ebl'a por c\u0302ia'spec'a'j naci'ist'o'j, sed est'as kaj rest'as kern'o de c\u0302iu inter'naci'lingv'a mov'ad'o (ne nur esperant'a!). Ke tiu rev'o en la hom'ar'o ekzist'as, atest'as la utopi'a kaj scienc-fantazi'a literatur'o (ni re'memor'u verk'o'j'n de Wells, Asimov, Jefremov, Harrison kaj de mult'a'j ali'a'j). Primitiv'a pra'hom'o, el'pens'int'a la mit'o'n pri la di'a pun'o pro la babel'tur'a konstru'ad'o, kompren'is la afer'o'n sam'e kiel Zamenhof \u2013 sed mal'sam'e al Korj\u0302enkov. Nu, tio est'as afer'o de person'a gust'o, sed biografi'o de la majstr'o ne est'as lok'o, kie oni li'a'n centr'a'n (kaj c\u0302ef'a'n!) ide'o'n mal'akcept'as!"}, {"text_idx": "#000711", "text": "Plu'e Korj\u0302enkov asert'as, ke nun'temp'e bezon'o pri neu\u0306tral'a inter'naci'a lingv'o ne plu ekzist'as, c\u0302ar la uson'angl'a jam lud'as tiu'n rol'o'n, kaj oni pov'as pri tio neni'o'n far'i. Nun ne est'as problem'o de la inter'naci'a lingv'o, c\u0302ar g\u0302i ekzist'as. Li dir'as: \u201eGrav'as re'formul'i la esenc'o'n kaj est'ont'ec'o'n de la problem'o, c\u0302ar Esperant'o ne hav'as nun s\u0302anc'o'n por en'konduk'o kiel lingv'o inter'naci'a. Sed Esperant'o efektiv'e funkci'as, kaj g\u0302i'a'j uz'ant'o'j g\u0302u'as ne tiom la lingv'a'j'n ec'o'j'n, kiom la ec'o'j'n de la komun'um'o de Esperant'o-parol'ant'o'j.\u201d Tiu star'punkt'o est'as bon'e kon'at'a dum la last'a'j 30 jar'o'j kiel \u201erau\u0306m'ism'o\u201d, sed ja g\u0302i'a'j adept'o'j ne konsist'ig'as la pli'mult'o'n inter la esperant'ist'o'j. Polemik'i kun la majstr'o por propagand'i tiu'j'n pens'o'j'n en li'a scienc'a biografi'o ne s\u0302ajn'as al mi tre bon'a ide'o."}, {"text_idx": "#000712", "text": "Konklud'e mi ripet'as: malgrau\u0306 c\u0302iu'j mank'o'j, la esplor'o de Korj\u0302enkov est'as grav'a kontribu'o al la Esperant'o-histori'o, kiu'n nepr'e leg'u c\u0302iu."}, {"text_idx": "#000713", "text": "Nask'ig\u0302'is en la jar'o 1811 en Raiding, orient'e de Vieno en la trans'ir'a zon'o inter Au\u0306strio kaj Hungari'o, Franz Liszt, kies 200an nask'ig\u0302'dat're'ven'o'n fest'is pas'int'jar'e la muzik'em'ul'o'j, c\u0302ar li aparten'is al la plej bril'a'j muzik'ist'o'j, pian'ist'o'j kaj kompon'ist'o'j de la romantik'a epok'o."}, {"text_idx": "#000714", "text": "Instig'at'e de la muzik'em'a patr'o Adam, kiu antau\u0306 si'a dej\u0302or'ad'o kiel bien'respond'ec'ul'o c\u0302e princ'o Esterha\u0301zy lud'is en la orkestr'o de Haydn en Eisenstadt, la knab'o rapid'e progres'is pian'e. Rimark'is li'n hungar'a'j nobel'o'j, kiu'j decid'is iom mon'e sub'ten'i li'n. La patr'o si'a'flank'e decid'is las'i la profesi'o'n kaj la hejm'o'n por dis'volv'i la muzik'a'n karier'o'n de la fil'o, lau\u0306 model'o de la Mozart'o'j. La famili'o vojag\u0302'is al Vieno, kie Czerny kaj Salieri instru'is la jun'ul'o'n. Sed al'tir'is la mond'um'a Parizo, kie'n la famili'o trans'lok'ig\u0302'is. Mort'is baldau\u0306 la strec\u0302'ig\u0302'int'a patr'o. La jun'a'n Liszt, jam el'star'a'n pian'ist'o'n kaj komenc'ant'a'n kompon'ist'o'n, dorlot'is la dam'o'j de la parizaj salon'o'j, kie li oft'e lud'is. Li dispon'is pri al'log'a figur'o kaj konven'a'j mor'o'j, krom'e li tut'e nov'e trakt'is la pian'o'n."}, {"text_idx": "#000715", "text": "Du'dek'kvar'jar'a li en'am'ig\u0302'is al Marie d'Agoult [mari\u0301 dagu\u0301], la edz'in'o de graf'o. Li for'konduk'is s\u0302i'n al Svis'land'o, kie ili ek'hav'is tri infan'o'j'n. Kiam mal'varm'ig\u0302'is la rilat'o, Marie for'ir'is kaj anonim'e, tamen tra'vid'ebl'e, per skandal'roman'o persekut'is la iam'a'n am'at'o'n. C\u0302e'pian'e Liszt super'is plen'e si'a'j'n konkurenc'ul'o'j'n. Li far'ig\u0302'is vast'e kon'at'a stel'ul'o, kiu koncert'is en la tut'a Eu\u0306rop'o. C\u0302ie oni entuziasm'ig\u0302'is pro la magi'a'j lud'o kaj person'o, ec\u0302 okaz'is publik'a'j histeri'atak'o'j. Jam en 1848 li rezign'is pri la viv'o de vojag\u0302'ant'a virtuoz'o kaj ek'pren'is la posten'o'n de kort'eg'a orkestr'estr'o en la german'a Weimar [vajmar], kie li mult'e kompon'is kaj skrib'e verk'is."}, {"text_idx": "#000716", "text": "Kaj tie li lig'ig\u0302'is al ali'a vir'in'o, princ'in'o Carolyne von Sayn-Wittgenstein [karoli\u0301n fon sajn-vi\u0301tgens\u0302tajn], ankau\u0306 s\u0302i est'is ankorau\u0306 edz'in'o, kun kiu li ne'oficial'a'n ge'edz'ec'o'n praktik'is, esperant'e s\u0302i'a'n eks'edz'in'ig\u0302'o'n permes'e de la pap'o kaj propr'a'n nupt'o'n kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000717", "text": "Pro si'a nask'ig\u0302'lok'o kaj romantik'a inklin'o al tiu land'o, malgrau\u0306 la plen'e au\u0306str'o'kultur'a de'ven'o de la famili'o, Liszt asert'is si'n hungar'o. En Parizo li parol'is la franc'a'n kaj kondut'is franc'e, en Weimar li uz'is la german'a'n, en Romo, kie la pap'o tamen ne dis'solv'is la antau\u0306'a'n ge'edz'ec'o'n de la am'at'in'o, li dev'is kompren'i la ital'a'n lingv'o'n, kaj, ricev'int'e la sub'a'j'n pastr'a'j'n ben'o'j'n, li leg'is la brevier'o'n latin'e. Sed la lingv'o'n de si'a am'at'a Hungari'o li apenau\u0306 kompren'is, ne parol'is, kvankam li oft'e por vizit'o'j kaj pro koncert'o'j est'is en la land'o. Li kompon'is mult'a'j'n pec'o'j'n kun hungar'muzik'a fon'o, ekzempl'e la Hungar'a'j'n rapsodi'o'j'n kaj la oratori'o'n Sankt'a Elizabeto. Apart'e li s\u0302at'is la muzik'o'n de la cigan'o'j, kiu'n li bedau\u0306r'ind'e tut'e mis'kompren'is, taks'ant'e g\u0302i'n la au\u0306tent'a muzik'o de la hungar'o'j. Nur du'on'jar'cent'o'n post'e Barto\u0301k kaj Koda\u0301ly mal'kovr'is la ver'a'j'n fon'o'j'n en la kamp'ar'an'a popol'muzik'o. Kaj Liszt dev'is viv'i kun la mok'a mark'o \u201esalon'cigan'o\u201d."}, {"text_idx": "#000718", "text": "Divid'ant'e si'a'n temp'o'n dum la last'a'j jar'o'j inter Weimar, Romo kaj Budapes\u0302to, li volont'e vizit'is ankau\u0306 si'a'j'n ge'nep'o'j'n en Bayreuth [bajro\u0301jt], kie li'a fil'in'o Cosima log\u0302'is kun si'a edz'o, Richard Wagner. Tie li mort'is en 1886 dum la Wagner-fest'lud'o'j. La fil'in'o kas\u0302'is la mort'o'n por ne g\u0302en'i la solen'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000719", "text": "La person'ec'o de Liszt oscil'as inter mond'um'a modem'ul'o, al'tir'a am'ant'o, pi'a sub'pastr'o, mecenat'o, impres'a virtuoz'o, skol'estr'o, si'n'don'em'a instru'ant'o, zorg'a patr'o kaj ali'a'j rol'o'j. Ankau\u0306 li'a muzik'o ne hav'as unu'ec'a'n karakter'o'n. Sen'dub'e la kompon'ist'o, inspir'ant'o de la skol'o de \u201emuzik'a'j futur'ist'o'j\u201d, verk'is grandioz'a'j'n pec'o'j'n, kre'is per si'a'j model'o'j nov'a'n trakt'ad'o'n de li'a instrument'o, popular'ig'is per adapt'ad'o nur al la pian'o la lidojn de Schubert, ec\u0302 super'is fin'e de si'a viv'o la romantik'ism'a'n stil'o'n. Sed foj'e la invent'o'j est'as febl'a'j au\u0306 prov'as konvink'i nur per bombast'a'j son'o'j au\u0306 ost'ec'a sobr'ec'o. Tamen Liszt est'as unik'a person'o, post'las'int'a mult'a'j'n pec'o'j'n plen'valor'a'j'n, kiu'j merit'as stud'ad'o'n kaj prezent'ad'o'n ankau\u0306 nun'temp'e. Do ne est'as nur konvenci'o pli fort'e re'konsider'i li'n okaz'e de la nask'ig\u0302'jubile'o."}, {"text_idx": "#000720", "text": "Tapis\u0302'o'n ne dezir'is, trau\u0306mat'o'n akir'is"}, {"text_idx": "#000721", "text": "Persa tapis\u0302'o dum mult'a'j jar'o'j kus\u0302'is ne'atent'at'e en magazen'o. La posed'ant'o, tapis\u0302-komerc'ist'o en Munkeno, donac'is g\u0302i'n al si'a iam'a dom'mastr'um'ist'in'o. Tiu hered'ig'is g\u0302i'n al kon'at'in'o."}, {"text_idx": "#000722", "text": "Ne'cert'a pri la valor'o de tiu tapis\u0302'o, la hered'int'in'o en oktobr'o 2009 komisi'is au\u0306kci'ist'o'n, kiu taks'is la tapis\u0302'o'n je valor'o de 900 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000724", "text": "Hazard'e la iam'a hered'int'in'o ek'sci'is dum televid'send'o, ke du'on'jar'o'n post'e la sam'a tapis\u0302'o ating'is prez'o'n de 7 200 000 eu\u0306r'o'j c\u0302e au\u0306kci'ej'o Christie's en Londono."}, {"text_idx": "#000725", "text": "Rekord'o: la plej valor'a tapis\u0302'o en la mond'o. Spert'ul'o'j c\u0302e Christie's el'trov'is, ke la tapis\u0302'o origin'is el la irana provinc'o Kerman kaj est'is produkt'it'a en la 17a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#000726", "text": "Iam g\u0302i aparten'is al la franc'a art-mecenat'in'o graf'in'o de Be\u0301hague [beha\u0301g] (1870-1939). Post ties mort'o s\u0302i'a nev'o, markiz'o de Garnay [garne\u0301], hered'is la valor'a'n pec'o'n, kaj g\u0302is au\u0306kci'o en 1987 en Monak'o la tapis\u0302'o rest'is en la posed'o de tiu aristokrat'a famili'o. Post'e g\u0302i ven'is al Germanio en la posed'o'n de munkena tapis\u0302-komerc'ist'o."}, {"text_idx": "#000727", "text": "Nun la hered'int'in'o akuz'as la komenc'a'n au\u0306kci'ist'o'n, ke tiu ne re'kon'is la ver'a'n valor'o'n de la mal'nov'a tapis\u0302'o kaj grav'e sub'taks'is g\u0302i'n. S\u0302i postul'as 350 000 eu\u0306r'o'j'n: la prez'o taks'it'a de Christie's est'is 346 000 eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#000728", "text": "Komenc'e de decembr'o la eks'a prezid'ant'o de Kotdivuaro (Ebur-Bord'o), Laurent Gbagbo, ek'de april'o sub tiel nom'at'a hejm-arest'o, est'is send'it'a al la Inter'naci'a Pun-Kort'um'o en Hag'o, Nederlando."}, {"text_idx": "#000729", "text": "Jen la nadir'o en la karier'o de hom'o antau\u0306'e respekt'at'a, sed kiu permes'is al si mal'favor'e influ'ig\u0302'i kaj de ambici'o kaj de ali'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000730", "text": "Dum mult'a'j jar'o'j Gbagbo est'is universitat'a profesor'o pri histori'o. Tiam li far'ig\u0302'is opozici'an'o kontrau\u0306 la reg\u0302im'o'j de la prezid'ant'o'j Fe\u0301lix Houphoue\u0308t-Boigny kaj li'a post'e'ul'o Henri Kon'a'n Be\u0301die."}, {"text_idx": "#000731", "text": "Post s\u0302tat'renvers'o en 1994 Gbagbo far'ig\u0302'is unu el la plej kon'at'a'j opon'ant'o'j de la arme'a diktator'ec'o. Fin'e post frau\u0306d'a balot'o Gbagbo far'ig\u0302'is prezid'ant'o en 2000. Toler'is li'n ekster'land'a'j potenc'o'j, por ke li en'konduk'u re'form'o'n kaj re'pac'ig\u0302'o'n post intern'a milit'o inter la islam'a nord'o kaj la krist'an'a sud'o."}, {"text_idx": "#000732", "text": "Pro la inter'ven'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) est'is star'ig'it'a pac'plan'o. UN send'is soldat'o'j'n por protekt'i pac'inter'konsent'o'n inter ribel'a'j grup'o'j en la nord'o kaj la sud'o."}, {"text_idx": "#000733", "text": "Mult'foj'e Gbagbo prokrast'is naci'a'n voc\u0302'don'o'n por unu'ig'i la land'o'n. Tamen okaz'is elekt'o'j en novembr'o 2010. Mal'venk'is Gbagbo, kiu rifuz'is trans'don'i la pov'o'n al Alansane Ouattara."}, {"text_idx": "#000734", "text": "Dum sekv'a'j tumult'o'j mort'is pli ol 3500 sen'kulp'a'j civit'an'o'j, kaj mil'o'j fug\u0302'is al najbar'a'j land'o'j kiel Ganao, Liberi'o, Burkino kaj Sen'egal'o. Fin'e soldat'o'j de la nord'o, sub'ten'ant'o'j de Ouattara, kaj kun la help'o de la inter'naci'a komun'um'o, kapt'is la eks'a'n prezid'ant'o'n."}, {"text_idx": "#000735", "text": "Gbagbo, fal'int'a de honor'o al hont'o, nun front'as al long'a'j jar'o'j da mal'liber'o, se la kort'um'o trov'os li'n kulp'a pro la mort'ig'o'j de 3500 kotdivuaranoj kaj pro ali'a'j krim'o'j, inkluziv'e de korupt'o kaj frau\u0306d'o."}, {"text_idx": "#000736", "text": "Antau\u0306 25 jar'o'j la distrikt'o Gu\u0308ssing en la sud'a Burgenland1 tra'viv'is profund'a'n kriz'o'n: mal'ric\u0302'ec'o, sen'labor'ec'o de jun'ul'o'j, s\u0302uld'o'j, mal'plen'a kas'o de la komun'um'o, preskau\u0306'a bankrot'o. Ankau\u0306 la infra'struktur'o mizer'is. Mank'is fer'voj'a lini'o kaj au\u0306t'o's\u0302ose'o. C\u0302iu'jar'e ses milion'o'j da eu\u0306r'o'j est'is pag'at'a'j por energi'import'o'j el Rusio kaj Sauda Arabi'o kaj tiel perd'ig\u0302'is por la region'o. Tial mal'grand'a grup'o da civit'an'o'j evolu'ig'is plan'o'n: ni mem produkt'u la tut'a'n energi'o'n, kiu'n ni bezon'as. La re'ag'o: lau\u0306t'a rid'ad'o."}, {"text_idx": "#000737", "text": "Hodiau\u0306 Gu\u0308ssing est'as energi'e au\u0306tarci'a kaj ec\u0302 eksport'as energi'o'n. Rid'ant'o'j kaj kritik'ant'o'j ig\u0302'is admir'ant'o'j kaj sub'ten'ant'o'j. Varm'o, fuel'o kaj elektr'a kurent'o est'as produkt'at'a'j c\u0302ef'e el plant'o'j kaj biologi'a rub'o rikolt'at'a en la distrikt'o mem."}, {"text_idx": "#000738", "text": "C\u0302iu'n jar'o'n 20 000 person'o'j vizit'as Gu\u0308ssing por inform'ig\u0302'i pri la nov'a energi'au\u0306tarci'o. Gu\u0308ssing dispon'as ec\u0302 propr'a'n hotel'o'n por tio. Tiu nov'spec'a ekologi'a turism'o flu'ig'as c\u0302iu'jar'e unu milion'o'n da eu\u0306r'o'j en la distrikt'o'n."}, {"text_idx": "#000739", "text": "Kiel real'ig\u0302'is tiu c\u0302i \u201emirakl'o\u201d?"}, {"text_idx": "#000740", "text": "Unu'e komenc'e de la 1990aj jar'o'j kelk'a'j hom'o'j decid'is ek'aktiv'i. Krom'e la distrikt'o Gu\u0308ssing dispon'as mult'a'j'n, sed mal'grand'a'j'n arb'ar'o'j'n, kiu'j'n posed'as kamp'ar'an'o'j, kiu'j tut'e ne interes'ig\u0302'is pri produkt'ad'o de energi'o el lign'o. Nun ili liver'as lign'o'n kaj anstatau\u0306 pag'o ricev'as energi'o'n en la form'o de varm'o, elektr'o au\u0306 fuel'o."}, {"text_idx": "#000743", "text": "Dom'o'j'n oni izol'is kontrau\u0306 varm'o'perd'o. Ili est'as proviz'at'a'j per varm'a akv'o, kiu flu'as rekt'e el la bio'mas'a central'o. Tial 35 milion'o'j da eu\u0306r'o'j rest'as en la distrikt'o, c\u0302ar ne plu neces'as ac\u0302et'i naft'o'n ekster'land'e."}, {"text_idx": "#000745", "text": "La grand'a'j energi'konzern'o'j, kiu'j liver'as naft'o'n kaj ter'gas'o'n per mult'mil'kilo'metr'a'j dukt'o'j, ne g\u0302oj'as pri tiu evolu'o. Ili vol'as plu de'pend'ig'i la hom'o'j'n kaj dikt'i la c\u0302iam kresk'ant'a'j'n prez'o'j'n por fosili'a energi'o. Sed la prez'o'j por bio'mas'a energi'o relativ'e stabil'as."}, {"text_idx": "#000747", "text": "a) Fosili'a'j \u201efos'it'a'j\u201d el la ter'o: 1. Naft'o; el'c\u0302erp'ot'a jam inter 2040 kaj 2060. 2. Ter'gas'o; el'c\u0302erp'ot'a inter 2060 kaj 2160. 3. Karb'o; el'c\u0302erp'ot'a post 2200. 4. Nukle'a energi'o; el'c\u0302erp'ot'a post kelk'a'j jar'cent'o'j. b) Re'nov'ig\u0302'ant'a'j: 1. Potencial'a energi'o de akv'o, trans'format'a en elektr'a'n kurent'o'n. 2. Vent'energi'o. 3. Sun'energi'o. 4. Ter'varm'o."}, {"text_idx": "#000749", "text": "El re'kresk'ant'a bio'mas'o ebl'as jar'e produkt'i pli da energi'o, ol nun jar'e produkt'at'as sum'e el naft'o, ter'gas'o, karb'o kaj nukle'o'j!"}, {"text_idx": "#000750", "text": "1. Burgenland est'as la plej orient'a federaci'a land'o de Au\u0306strio."}, {"text_idx": "#000753", "text": "G\u0302is 26 politik'a'j parti'o'j esper'as akir'i favor'o'n de la slovak'a publik'o en antau\u0306'temp'a'j parlament'a'j elekt'o'j en mart'o 2012. En pas'int'a'j elekt'o'j en 2010 kandidat'is 18 politik'a'j parti'o'j."}, {"text_idx": "#000754", "text": "La koalici'o kaj opozici'o en la slovak'a parlament'o akcept'ig'is leg\u0302'o'n pri antau\u0306'temp'a'j elekt'o'j, c\u0302ar la koalici'o ne kapabl'is aprob'i en oktobr'o pli'grand'ig'o'n de la Eu\u0306rop'a Fondus'o por Financ'a Stabil'ig'o."}, {"text_idx": "#000755", "text": "Politik'olog'o'j opini'as, ke la nov'a'j parti'o'j profit'os, c\u0302ar elekt'ant'o'j ted'ig\u0302'as de mal'nov'a'j politik'ist'o'j. Tiu'j prezid'is super i.a. sub'au\u0306skult'a skandal'o de gazet'ist'o'j, kriz'o en mal'san'ul'ej'o'j kaj alt'a sen'labor'ec'o."}, {"text_idx": "#000756", "text": "La analiz'ist'o'j dir'as, ke la nombr'o de nov'a'j au\u0306 mal'pli kon'at'a'j politik'a'j parti'o'j est'as tip'a esprim'o de la kriz'o de rutin'a politik'a scen'o. Oni supoz'as, ke en mart'o venk'os la c\u0302ef'a opozici'a parti'o SMER."}, {"text_idx": "#000757", "text": "Pro du'tag'a'j student'a'j manifestaci'o'j la togoland'a reg'ist'ar'o anonc'is en decembr'o provizor'a'n ferm'o'n de la universitat'o'j de Lomeo kaj Kar'a."}, {"text_idx": "#000758", "text": "C\u0302io komenc'ig\u0302'is pro reg'ist'ar'a dekret'o pri c\u0302es'ig'o de help'o'j kaj stipendi'o'j al merit'plen'a'j student'o'j. Ali'lok'e, ebl'e, oni salut'us tiu'n pas\u0302'o'n, sed por tiu'j, kiu'j kon'as la metod'o'j'n polic'a'j'n kaj parti'a'j'n, per kiu'j oni al'jug\u0302'as stipendi'o'j'n en Togoland'o, kaj la viv- kaj stud-kondic\u0302'o'j'n en la land'o, tiu dekret'o son'as kiel kas\u0302'a eks'ig'o de student'o'j."}, {"text_idx": "#000759", "text": "\u201eSen tiu help'o de 80 000 frank'o'j (c\u0302. 120 eu\u0306r'o'j) divid'it'a'j jar'e en kvar part'o'j'n de po 20 000, ni neniam pov'os dau\u0306r'ig'i ni'a'n stud'ad'o'n g\u0302is diplom'it'ig\u0302'o. La viv'o en Togoland'o est'as mizer'a por tiu, kiu dev'as for'las'i si'a'n bien'o'n kaj ven'i stud'i en la urb'o. Ni sukces'as pag'i la lu'prez'o'n kaj el'turn'ig\u0302'as por far'i fot'o'kopi'o'j'n, sed ni viv'ten'as ni'n per tiu help'o\u201d, dir'is student'o."}, {"text_idx": "#000760", "text": "Unu'e la manifestaci'o'j pac'e dis'volv'ig\u0302'is, sed la sekv'a'n tag'o'n fru'maten'e est'is arest'it'a'j kaj en'prizon'ig'it'a'j plur'a'j el'star'a'j student'o'j. Arme'an'o'j uz'is larm'ig'a'n gas'o'n por dis'ig'i la manifestaci'ant'o'j'n. En Kar'a, 420 km nord'e de Lomeo, kie la protest'o'j est'is mult'e pli per'fort'a'j, konstru'aj\u0302'o'j publik'a'j est'as damag\u0302'it'a'j, sam'e kiel privat'a'j dom'o'j."}, {"text_idx": "#000761", "text": "Student'o'j de ambau\u0306 publik'a'j universitat'o'j decid'is dau\u0306r'ig'i pac'a'j'n mars\u0302'o'j'n tiom long'e, kiom la reg'ist'ar'o ne akcept'os ili'a'j'n postul'o'j'n. Ceter'e la c\u0302e'est'o de la arme'o nur en'dang\u0302er'ig'as situaci'o'n jam mal'facil'a'n por la reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000762", "text": "Not'ind'as, ke preskau\u0306 c\u0302iu'j opozici'a'j parti'o'j publik'e montr'is si'a'n sub'ten'o'n al la student'o'j. Inter'temp'e la protest'o'j traf'is ali'a'j'n grand'a'j'n urb'o'j'n, kie lice'an'o'j kaj gimnazi'an'o'j ir'is sur'strat'e'n."}, {"text_idx": "#000763", "text": "Nun la reg'ist'ar'o mult'obl'ig'as kontakt'o'j'n kun la student'o'j por prov'i trov'i solv'o'j'n. Tamen la koler'eg'o kaj la decid'em'o, kiu'j vigl'ig'as la student'o'j'n, pens'ig'as, ke la epok'o de \u201estudent'o-s\u0302af'o'j\u201d est'as pas'int'a. Rimark'ind'as krom'e, ke la universitat'a urb'o Kar'a est'as la nask'ig\u0302'lok'o de la nun'a prezid'ant'o."}, {"text_idx": "#000765", "text": "En juni'o pas'int'jar'e oni instal'is en mi'a urb'o Antverpeno, Belgi'o, 78 park'um'ej'o'j'n por 1000 lu'ebl'a'j bicikl'o'j. La distanc'o inter du staci'o'j est'as proksim'um'e 300 metr'o'j. Por lu'i bicikl'o'n oni dispon'u pri kredit'kart'o: oni tiel pag'as la neces'a'n sum'o'n."}, {"text_idx": "#000771", "text": "La iniciat'o kongru'as kun la politik'o de la urb'a'j instanc'o'j mal'pli'ig'i au\u0306t'o'trafik'o'n. C\u0302ar mi'a edz'in'o est'as part'e paraliz'it'a, mi au\u0306t'as de temp'o al temp'o en la urb'o'n. Ec\u0302 mi kiel log\u0302'ant'o nur mal'facil'e trov'as la voj'o'n en labirint'o de unu'direkt'a'j kaj \u2013 pro labor'o'j \u2013 barit'a'j strat'o'j."}, {"text_idx": "#000773", "text": "Mi ankorau\u0306 ne trov'is stud'aj\u0302'o'n, kiu klar'ig'as la sukces'o'n de la lu-bicikl'o'j. Sed Antverpeno hav'as universitat'o'n kaj alt'lern'ej'o'j'n kun plur'a'j teren'o'j en la urb'o'centr'o. Student'o'j, kiu'j tie viv'as nur dum tri kvar'on'o'j de la jar'o, prefer'as lu'i bicikl'o'n anstatau\u0306 al'port'i propr'a'n vetur'il'o'n kun risk'o pri s\u0302tel'o au\u0306 difekt'o."}, {"text_idx": "#000774", "text": "Krom'e dung'it'o'j, kiu'j ne log\u0302'as en la urb'o, sed c\u0302iu'tag'e tie'n trajn'as, pli rapid'e ating'as si'a'j'n ofic'ej'o'j'n bicikl'e ol per plen'plen'a'j tram'o'j kaj bus'o'j, kiu'j dum prem'hor'o'j ankau\u0306 limak'as."}, {"text_idx": "#000775", "text": "Antverpeno ne pionir'is rilat'e lu-bicikl'o'j'n. Unu'e Munkeno, en Germanio, en'konduk'is la ide'o'n en la jar'o 2000. Nun en c\u0302iu'j kontinent'o'j, krom s\u0302ajn'e en Afrik'o, trov'ebl'as lu-bicikl'o'j. Lau\u0306 Vikipedio, en jam 119 urb'o'j en Eu\u0306rop'o ebl'as lu'i bicikl'o'j'n."}, {"text_idx": "#000776", "text": "Pint'as kun po 34 urb'o'j Germanio kaj Franci'o. Parizo hav'as la plej grand'a'n nombr'o'n de bicikl'o'j en Eu\u0306rop'o: 20 000. Sed la c\u0302in'a urb'o Hangg\u0302ou\u0306'o mult'e super'as tio'n per 60 000. Tie la mez'a distanc'o inter du lu-staci'o'j est'as nur 100 metr'o'j."}, {"text_idx": "#000777", "text": "Lu'i bicikl'o'n evident'e pli kontribu'as al la batal'o kontrau\u0306 polu'ad'o. Mi pov'as nur aplau\u0306d'i la iniciat'o'n, kiu sen'dub'e ek'aper'os en mult'a'j ali'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#000778", "text": "Al la artikol'o Kie la kulp'o? (MONATO 2011/12, p. 14) mi vol'us rimark'ig'i, ke Eu\u0306rop'o vol'as solv'i la cigan'a'n krim'ad'o'n kaj cigan'a'n problem'ar'o'n jam kelk'e da jar'dek'o'j ekskluziv'e per mon'o. El fondus'o'j de Eu\u0306rop'a Uni'o (EU) flu'eg'as c\u0302iu'jar'e milion'o'j da eu\u0306r'o'j por la pli'bon'ig'o de la viv'o de c\u0302irkau\u0306 12 milion'o'j da cigan'o'j en Eu\u0306rop'o. Sen'rezult'e. C\u0302iu civit'an'o kaj politik'ist'o kritik'as la situaci'o'n, sed neni'u propon'as konkret'a'n solv'o'n por s\u0302tat'o. Kio karakteriz'as la cigan'a'n minoritat'o'n en c\u0302iu land'o de EU? Alt'a krim'ad'o, mal'alt'a kler'ec'nivel'o, alt'a nask'o'kvant'o, mal'ric\u0302'ec'o, katastrof'a'j viv'kondic\u0302'o'j en cigan'a'j koloni'o'j, neg'ad'o de soci'a'j valor'o'j ktp. C\u0302u magi'a rond'o? Kial?"}, {"text_idx": "#000779", "text": "Kun interes'o mi leg'is la artikol'o'n kun la titol'o Spac'o kaj lingv'o \u2013 c\u0302u facil'a afer'o? de Kiril'o Brosch (MONATO 2011/12, p. 22\u201323). Mi gratul'as pro la fak'a kaj filozofi'a en'hav'o."}, {"text_idx": "#000781", "text": "Kelk'a'j'n tag'o'j'n antau\u0306 krist'nask'o mi pas'ig'is vesper'o'n c\u0302e polic'ej'o. Nu, fin'fin'e, vi kri'as: skurila redaktor'o arest'it'a, mon'pun'it'a, esper'ebl'e dum la feri'a'j tag'o'j en'karcer'ig'at'a. Sen'dub'e pro krim'o'j kontrau\u0306 gramatik'o, stil'o, dec'o kaj eu\u0306rop'o'skeptik'ism'o."}, {"text_idx": "#000782", "text": "Eu\u0306rop'o'skeptik'ism'o ...? Nu, jes. Leg'ant'o (kred'ebl'e nun leg'int'o) plend'is \u2013 dank'o'n pro la afabl'a'j vort'o'j \u2013 ke \u201eMONATO de'nov'e sur'rajd'is la eu\u0306r'o'skeptik'ism'o'n\u201d (tiel: cert'e eu\u0306r'oposkeptik'o). Al'don'is mi'a korespond'ant'o: \u201eEk'de la ven'ont'a jar'o pli bon'e ke mi elekt'u por leg'ad'o pli solidar'em'a'j'n revu'o'j'n\u201d."}, {"text_idx": "#000783", "text": "Mi respond'is, ver's\u0302ajn'e van'e, ke MONATO, revu'o sen'de'pend'a, ne sekv'as apart'a'n politik'o'n. Mi atent'ig'is, ke g\u0302i spegul'as la opini'o'j'n de verk'ant'o'j/leg'ant'o'j, kaj, se g\u0302i'a en'hav'o ne sufic\u0302'e \u201esolidar'em'as\u201d (?), oni bon'vol'e artikol'u por prezent'i kontrast'a'n, eventual'e solidar'a'n star'punkt'o'n."}, {"text_idx": "#000784", "text": "Tamen malgrau\u0306 tio, ke ekzist'as almenau\u0306 unu leg'ant'o/leg'int'o, kiu vol'as mi'n vid'i en kag\u0302'o, ne pro eu\u0306r'o(po)skeptik(ism)o mi vizit'is polic'ej'o'n. Mi c\u0302e'est'is pro afer'o tiam pri grav'a \u2013 almenau\u0306 aktual'a \u2013 ol skeptik'o."}, {"text_idx": "#000785", "text": "Tem'as pri tio, ke ... nu ... frenez'ul'o minac'is ek'brul'ig'i la log\u0302'ej'o'n de mi'a fil'in'o. Mem'evident'e, ne nur la konstru'aj\u0302'o'n sed ankau\u0306, intern'e, s\u0302i'n. Mi ek'sci'is pri la afer'o, kiam, hejm'e'n re'ven'int'e post antau\u0306'krist'nask'a butik'um'ad'o, mi'a edz'in'o kaj mi trov'is telefon-mesag\u0302'o'n de ni'a plor'em'a, apenau\u0306 koher'a, fort'e tim'ig'it'a fil'in'o, kiu vol'is, ke ni tuj re'vok'u."}, {"text_idx": "#000786", "text": "Tio'n ni far'is kaj konstat'is, inter singult'o'j, ke la edz'o \u2013 baldau\u0306 eks'edz'o \u2013 de s\u0302i'a plej bon'a amik'in'o, sci'ant'e, ke ni'a fil'in'o dum kelk'a'j tag'o'j sol'os en si'a log\u0302'ej'o, minac'is s\u0302i'a'n viv'o'n. Mi tuj en'au\u0306t'ig\u0302'is kaj s\u0302ofor'is 70 km por est'i kun s\u0302i."}, {"text_idx": "#000788", "text": "Baldau\u0306, tamen, la edz'o komenc'is drink'i, for'est'ad'i, kaj fin'e amik'ig\u0302'i kun pli jun'a vir'in'o. Li'a edz'in'o, perd'ant'e esper'o'n pri la ge'edz'ec'o, for'las'is la hejm'o'n kaj lu'is kun mi'a fil'in'o log\u0302'ej'o'n."}, {"text_idx": "#000789", "text": "La edz'o, koler'a, kun nov'a kun'ul'in'o, kaj ne kapabl'a akcept'i, ke respond'ec'as li pro la kolaps'o de si'a ge'edz'ec'o, subit'e kulp'ig'is mi'a'n tut'e sen'pek'a'n fil'in'o'n \u2013 viv'o-romp'ist'in'o'n, kiel li prov'as kred'ig'i. Au\u0306d'ig\u0302'is tiam la minac'o'j, unu'e lam'a'j, ec\u0302 rid'ind'a'j, g\u0302is tamen tiu plej tim'ig'a pri brul'ig'o."}, {"text_idx": "#000790", "text": "Ating'int'e mi'a'n fil'in'o'n, mi akompan'is s\u0302i'n al polic'ej'o \u2013 kaj jen la punkt'o de tiu c\u0302i vid'punkt'o. C\u0302ar, malgrau\u0306 oft'a'j raport'o'j pri mis'o'j kaj mank'o'j c\u0302e la polic'o \u2013 organ'o de sub'prem'a s\u0302tat'o, korupt'a, ras'ism'a, ne'kompetent'a ktp \u2013 ni trov'is nur kompren'em'o'n, help'em'o'n kaj alt'a'n profesi'ec'o'n."}, {"text_idx": "#000791", "text": "Evident'e, kiel c\u0302e iu ajn organiz'aj\u0302'o, ne c\u0302io perfekt'as c\u0302e la polic'o. Do ind'as kritik'i, kiam neces'as; sed sam'e ind'as lau\u0306d'i, kiam oportun'as. Kiel nun."}, {"text_idx": "#000792", "text": "Jun'a, impon'e trejn'it'a polic'an'in'o serioz'e ek'esplor'is. Komput'il'e s\u0302i tuj konstat'is, ke mi'a fil'in'o ne est'as plend'em'ul'in'o, ke la minac'ant'o ne pas'int'ec'e krim'is, ke \u2013 per telefon'vok'o al la (eks)edz'in'o, la amik'in'o de mi'a fil'in'o \u2013 tiu antau\u0306'e minac'is, sed mal'pli tim'ig'e."}, {"text_idx": "#000793", "text": "Tiam prezent'is si'n plur'a'j manier'o'j proced'i. Ebl'us arest'i la ul'o'n, ven'ig'i li'n al la polic'ej'o por pli'esplor'i la afer'o'n. Jam ekzist'as kial'o'j por ek'proces'i, al'don'is la polic'an'in'o: la afer'o sufic\u0302'e grav'as. C\u0302u tio'n vi dezir'as?"}, {"text_idx": "#000794", "text": "Ne. Tio'n ni ne dezir'as. Ne pro spirit'o krist'nask'a, sed pro tio, ke ni taks'as li'n mens'e mal'stabil'a, mal'san'a: kurac'ist'a'n, eventual'e psikologi'a'n help'o'n li bezon'as, ne polic'a'n. C\u0302u ebl'us, ni dir'is, simpl'e atent'ig'i li'n, oficial'e, polic'e, ke kondut'o tia ne permes'ebl'as kaj, se ripet'at'a, tiam li si'n trov'os en la man'o'j de la au\u0306toritat'o'j?"}, {"text_idx": "#000795", "text": "Propon'it'e, konsent'it'e. Kelk'a'j'n minut'o'j'n post'e la polic'an'in'o, kun koleg'o, for'vetur'is al la hejm'o de la minac'ant'o. Mi ne sci'as, kio'n s\u0302i dir'is, sed mi pov'as imag'i."}, {"text_idx": "#000797", "text": "Lau\u0306 la sub'titol'o kaj lau\u0306 la \u201edank'esprim'o\u201d de la au\u0306tor'o (p. 5) tem'as pri artikol'o'j origin'e apart'e public'it'a'j, post'e redakt'e koher'ig'it'a'j. En kelk'a'j lok'o'j atent'a leg'ant'o tio'n ankorau\u0306 rimark'as: okaz'as kelk'foj'e ripet'ig\u0302'o'j, mal'oft'e ec\u0302 et'a'j en'hav'a'j ne'kongru'o'j. Sed dum la leg'ad'o komenc'e oni est'as al'tir'it'a pro la vigl'a stil'o de la au\u0306tor'o, iom spic'it'a per et'a'j \u201eesperant'aj\u0302'o'j\u201d (ekzempl'e p. 9). Mult'a'j helen'a'j filozof'o'j est'as prezent'at'a'j, ankau\u0306 tekst'o'j sufic\u0302'e ne'kon'at'a'j ec\u0302 al fak'ul'o'j \u2013 ekzempl'e la traktat'o Pri la sep'o'j (Per'i hebdomado\u0302n1), kiu trov'ig\u0302'as en la hipokrat'a korpus'o."}, {"text_idx": "#000798", "text": "Sed en'profund'ig\u0302'ant'e kaj rigard'ant'e la cit'aj\u0302'o'j'n, mi pli kaj pli c\u0302agren'ig\u0302'is: nek est'as indik'it'a lok'o, de kie ven'as cit'aj\u0302'o (la poem'o'j de Heziod'o, ekzempl'e, est'as tre long'a'j), nek mi trov'is inform'o'n pri la traduk'int'o. Por rest'i c\u0302e Heziod'o: la arang\u0302'o de la lini'o'j mir'ig'is mi'n. Dum tem'as pri regul'a'j vers'o'j (la heziod'a'j poem'o'j est'as heksametr'a'j), mal'dekstr'a rekt'ig'ad'o est'as la norm'o. La traduk'o'j en la libr'o ja konsist'as el heksametr'o'j \u2013 sed la lini'o'j est'as centr'it'a'j (p. 19 kaj sekv'ant'a'j)."}, {"text_idx": "#000799", "text": "Sam'e ankau\u0306 c\u0302e ali'a'j poet'o'j: Arh\u0302iloh\u0302'o skrib'as c\u0302ef'e jamb'o'j'n ... centr'it'a'j lini'o'j (p. 21). Solon'o verk'is si'a'j'n poem'o'j'n grand'part'e en elegi'a'j distih\u0302oj; tio signif'as, ke c\u0302iu'n heksametr'o'n sekv'as pentametr'o. La kutim'a manier'o de kompost'ad'o est'as, ke oni iom en'salt'ig'as la pentametr'o'j'n, princip'e tamen hav'as mal'dekstr'e rekt'ig'it'a'j'n lini'o'j'n. Sed ankau\u0306 cit'aj\u0302'o'j de Solon'o c\u0302e Gudskov est'as centr'it'a'j (p. 26 kaj sekv'ant'a'j). La traduk'o de la solon'a'j fragment'o'j tamen ne plu est'as lau\u0306 la original'a metrik'o; foj'foj'e la pentametr'o'j est'as fus\u0302'it'a'j."}, {"text_idx": "#000800", "text": "Sed bon'e, la cel'o de tia libr'o ja est'as prezent'i inform'o'j'n, ne metrik'a'j'n detal'o'j'n \u2013 kvankam g\u0302ust'e por tiu cel'o ja pli tau\u0306g'us pur'e proz'a traduk'o, c\u0302ar tiel oni pli preciz'e kaj detal'e pov'as esprim'i en'hav'o'j'n. C\u0302ar tekst'o'lok'o'j ja ne est'as indik'it'a'j, mi almenau\u0306 vol'is ek'sci'i, kiom'e la prezent'it'a'j traduk'o'j baz'ig\u0302'as sur original'a'j grek'a'j tekst'o'j, kaj kiu est'is la traduk'int'o. Mi do trans'salt'is al la bibliografi'o (\u201eUz'it'a'j font'o'j\u201d, p. 273 kaj sekv'ant'a'j) kaj trov'is je g\u0302i'a komenc'o mir'ig'a'n not'o'n: \u201ePor la libr'o'j, mark'it'a'j per (*) est'as indik'it'a'j la unu'a'j el'don'o'j en la original'a lingv'o; la sam'a sign'o montr'as klasik'a'j'n verk'o'j'n de la antikv'a'j au\u0306tor'o'j.\u201d Kaj do tiu'n asterisk'o'n oni trov'as ekzempl'e antau\u0306 \u201eAristotelo. Verk'o'j\u201d, \u201eEsh\u0302il'o. Tragedi'o'j\u201d au\u0306 \u201eKsenofon'o. Sokrat'ec'a'j verk'o'j\u201d (est'as mult'e pli da tia'j ekzempl'o'j). Sed de preskau\u0306 c\u0302iu'j antikv'a'j au\u0306tor'o'j ekzist'as tekst'a'j variant'o'j \u2013 tio'n Gudskov komplet'e ignor'as!"}, {"text_idx": "#000801", "text": "Rilat'e Ksenofon'o'n, la titol'o mem est'as mis'gvid'a: li'a'j \u201eSokrat'ec'a'j verk'o'j\u201d fakt'e nom'ig\u0302'as \u201eMemor'aj\u0302'o'j pri Sokrat'o\u201d, \u201eSymposion\u201d kaj \u201eApologi'a\u201d. Pri kiu li'a verk'o do en konkret'a cit'aj\u0302'o tem'as? Foj'foj'e ja aper'as titol'o'j en la grek'a lingv'o (kun mult'a'j erar'o'j), sed sen indik'o de la uz'it'a el'don'o. Pri traduk'o'j tut'e ne trov'ig\u0302'as indik'o'j en la list'o de \u201euz'it'a'j font'o'j\u201d2."}, {"text_idx": "#000802", "text": "Plu'leg'ant'e mi de'nov'e stumbl'is, nun pro la oft'e per'fort'a kaj tut'e ne konsekvenc'a \u201eesperant'ig'o\u201d de grek'a'j vort'o'j. Kelk'a'j nom'o'j, kiel ekzempl'e Homero, Heziod'o3 au\u0306 Platon'o, est'as ja tradici'e esperant'a'j. Sed ekzempl'e The\u0302baj, la c\u0302ef'a urb'o de Bojo\u0302tia (Beoti'o) aper'as c\u0302e Gudskov en tri divers'a'j form'o'j: \u201eTibo\u201d (p. 64), \u201eTibeo\u201d (p. 19) kaj \u201eTebo\u201d (p. 123, 206). Ankau\u0306 la urb'o Klazomenai hav'as tri mal'sam'a'j'n nom'o'j'n: \u201eKlozimeno\u201d (p. 101), \u201eKolzimeno\u201d (p. 69) kaj \u201eKlazomeno\u201d (p. 103). La tri mojraj (di'in'o'j de la fat'o) grek'e nom'ig\u0302'as Klo\u0302tho\u0302, Lah\u0302esis kaj Atrop'os; c\u0302e Gudskov: \u201eKlota\u201d, \u201eLah\u0302esa\u201d kaj \u201eAtrop'a\u201d (p. 130). Kelk'a'j \u201etrans'liter'um'o'j\u201d mal'kas\u0302'as ec\u0302 rus'a'n fon'o'n; ekzempl'e \u201eGefesto\u201d (p. 120; tem'as pri He\u0302fajstos, la di'o de la fajr'o), \u201egiadoj\u201d (p. 40; hyades, nom'o de konstelaci'o), \u201eFemida\u201d (p. 130; Themis, di'in'o de la just'ec'o) \u2013 kaj ec\u0302 \u201egeliocentrismo\u201d (p. 67). La list'o neniel est'as ferm'it'a."}, {"text_idx": "#000803", "text": "Tiu \u201eesperant'ig'a mani'o\u201d ankau\u0306 traf'as franc'a'j'n kaj angl'a'j'n nom'o'j'n: \u201eRusoo\u201d (p. 127; Rousseau); \u201eBrou\u0306no\u201d (p. 137; Brown) \u201eKomtio\u201d (p. 9; Comte); \u201eFojerbah\u0302o\u201d (p. 115; Feuerbach); \u201eImanuilo Kanti'o\u201d (p. 150; Immanuel Kant) ktp. Okaz'e, sed ne c\u0302iam, en pied'not'o aper'as \u201enaci'lingv'a\u201d nom'o. Se tem'as pri rus'a'j au\u0306tor'o'j, Gudskov kutim'e ne tiel trakt'as la nom'o'j'n, nur \u201esimpl'e\u201d trans'liter'um'as. Sed grek'a'j'n au\u0306tor'o'j'n la leg'ant'o foj'foj'e apenau\u0306 pov'as re'kon'i! Kiu tuj sci'as, ke sub \u201eEu\u0306gemero\u201d (p. 209) kas\u0302'ig\u0302'as Eu\u0306he\u0302meros, kaj ke \u201eDiadoro el Miloso\u201d (p. 122) fakt'e est'as Diagoras el Me\u0302los? La hejm'urb'o de Parmenid'o g\u0302ust'e nom'ig\u0302'as Ele'a, sed en la libr'o g\u0302i konstant'e aper'as kiel \u201eElajo\u201d (p. 61 kaj sekv'ant'a'j)4; do la skol'o de la \u201eelajanoj\u201d (mult'lok'e) est'as komplet'e mis'nom'it'a5."}, {"text_idx": "#000804", "text": "Tia'j fenomen'o'j analogi'e trov'ebl'as en la list'o de \u201efilozof'a'j termin'o'j\u201d (p. 278 kaj sekv'ant'a'j). Ja est'as kompren'ebl'e, ke log'os ne far'ig\u0302'u \u201elog'o\u201d, sed \u201elogio\u201d tamen est'as mis'gvid'a6, c\u0302ar leg'ant'e tio'n, oni pens'as pri vort'o'j kiel \u201ete'o-logio\u201d au\u0306 \u201ekosm'o-logio\u201d. La grek'a -logia ja est'as parenc'a al log'os, sed ne sam'signif'a. Simil'e stat'as afer'o'j pri \u201earh\u0302eo\u201d, \u201enuso\u201d, \u201eapejrono\u201d kaj \u201estojo\u201d: mi pled'as por arh\u0302e\u0302, nou\u0306s, apejron kaj stoa. Ceter'e ankau\u0306 c\u0302i-lok'e aper'as vort'o'j pres'it'a'j en grek'a'j liter'o'j \u2013 erar'o'j bedau\u0306r'ind'e abund'as."}, {"text_idx": "#000805", "text": "Est'ant'e filolog'o, mi do c\u0302ef'e \u201emeti'ec'e\u201d koment'is la libr'o'n; pri la filozofi'a flank'o mi cert'e ne tiom kompetent'as. Tamen mi mal'long'e vort'um'os mi'a'n impres'o'n: evident'e la au\u0306tor'o est'as sufic\u0302'e pri'jug\u0302'em'a kaj tre cert'a pri si'a'j jug\u0302'o'j. Princip'e li aplik'as la skem'at'ism'o'n de Auguste Comte: la hom'ar'a pens'o tra'ir'as, lau\u0306 li, tri histori'a'j'n stadi'o'j'n, c\u0302iu el kiu'j super'flu'ig'as la antau\u0306'a'n (p. 9). Ju pli proksim'a do al la fin'a stadi'o (pri kiu la au\u0306tor'o hav'as klar'a'n koncept'o'n) ies pens'ad'o est'as, des pli bon'a li est'as filozof'o. \u201eFin'a stadi'o\u201d est'as la scienc'a (kaj ateism'a) materi'ism'o."}, {"text_idx": "#000806", "text": "La fru'a'j filozof'o'j, lau\u0306 Gudskov, est'is iel materi'ist'o'j (kvankam en cert'a'j okaz'o'j, ekzempl'e c\u0302e Heraklit'o, la au\u0306tor'o fort'e pen'as por kred'ig'i tio'n), do princip'e \u201ebon'a'j\u201d \u2013 Demokrit'o pli, Pitagoro iom mal'pli. Sed iam la fi'demon'a malic'ul'o kaj reakci'ul'o Platon'o krim'e invent'is la \u201eobjektiv'a'n ide'ism'o'n\u201d. Per tio li kaj li'a'j post'e'ul'o'j kau\u0306z'is princip'a'n de'voj'ig\u0302'o'n de la filozofi'o, plag'o'n, kiu dau\u0306r'ad'is dum jar'cent'o'j."}, {"text_idx": "#000807", "text": "Ebl'e iu'j sam'ide'an'o'j, leg'int'e tiu'n c\u0302i recenz'o'n, riproc\u0302'os al mi tro'a'n sever'ec'o'n, argument'ant'e, ke oni ja dev'as fier'i, ke tia verk'o, detal'e pri'trakt'ant'a fru'a'j'n helen'a'j'n pens'ul'o'j'n, en'tut'e aper'is en Esperant'uj'o. Mi respond'us, ke Esperant'uj'o nepr'e ne est'u ekskluziv'a lud'ej'o por naiv'a'j ideal'ist'o'j. Mi fier'us, se esperant'lingv'a popular'scienc'a libr'o sen iu \u201esam'ide'an'a rabat'o\u201d pov'us facil'e konkurenc'i kun iu ajn naci'lingv'a verk'o pri la sam'a tem'o. Mi'a recenz'o est'u instig'o al tiu cel'o."}, {"text_idx": "#000808", "text": "1. En tiu c\u0302i artikol'o mi uz'as trans'liter'um'o'n, kiu klar'e disting'as c\u0302iu'j'n liter'o'j'n de la grek'a alfabet'o. Jen eksplik'o: \u03b7 = e\u0302 \u03b3\u03b3, \u03b3\u03ba = ng, nk \u03b9 = i, sed en diftong'o'j j \u03b8 = th \u03c5 = y, sed en diftong'o'j u\u0306 \u03be = ks \u03c9 = o\u0302 \u03c8 = ps La ali'a'j liter'o'j ne bezon'as eksplik'o'n."}, {"text_idx": "#000809", "text": "2. En unu okaz'o mi test'is traduk'o'n: p. 27, fragment'o de Solon'o (supr'e). La grek'a tekst'o est'as facil'e trov'ebl'a; mi far'is mi'a'n propr'a'n traduk'o'n kaj kompar'is g\u0302i'n kun tiu prezent'it'a de Gudskov. La rezult'o est'is por mi ne'kontent'ig'a."}, {"text_idx": "#000810", "text": "3. \u201eHeziod'o\u201d tamen est'as ne'konven'a form'o, c\u0302ar la original'a nom'o est'as \u201eHe\u0302siodos\u201d (ne kun \u201ez\u201d)."}, {"text_idx": "#000811", "text": "4. Ekzist'is kaj la urb'o Ele'a kaj la urb'o Elaja, tut'e mal'sam'a'j civit'o'j \u2013 ebl'e okaz'is inter'miks'ad'o."}, {"text_idx": "#000812", "text": "5. La an'o'j'n de la skol'o oni prefer'e nom'u \u201eele'at'o'j\u201d (lau\u0306 la grek'a nom'o \u201eele'at'a'j\u201d); \u201eeleanoj\u201d ja simpl'e est'as civit'an'o'j de Ele'a."}, {"text_idx": "#000813", "text": "6. Tiu \u201emis'gvid'o\u201d hav'as rimark'ebl'a'n efik'o'n c\u0302e la karakteriz'ad'o de la pens'o'j de Heraklit'o!"}, {"text_idx": "#000814", "text": "Nikolao Gudskov: Kiel la hom'o ek'is pens'i. Ese'o'j pri la helen'a filozofi'o. El'don'ej'o Impet'o, Moskvo, 2012. ISBN 978-5-7161-0235-4. 285 pag\u0302'o'j kun bibliografi'o, glos'ar'o de fak'a'j termin'o'j kaj indeks'o de nom'o'j."}, {"text_idx": "#000815", "text": "Agl'o-okul'a abon'ant'o de MONATO, Ram'o'n Perera, kiu nask'ig\u0302'is kaj log\u0302'as en Barcelono, atent'ig'as, ke la fot'o, kiu akompan'is la artikol'o'n pri star'vetur'il'o'j (MONATO, 2011/12, p. 15), est'as far'it'a en la plac'o Sant Jaume en la katalun'a urb'o. La sandvic\u0302'ej'o vid'ebl'a en la fot'o nun port'as ali'a'n nom'o'n. Dank'o'n pro la inform'o'j!"}, {"text_idx": "#000816", "text": "Okaz'is fin'e de novembr'o parlament'a elekt'o en Nov-Zelando kaj, kiel plan'it'e, nur tri semajn'o'j'n post la tie'a rugbe'a mond'pokal'o. La nov-zelanda team'o gajn'is la pokal'o'n, kiu ebl'e help'is la reg'ist'ar'o'n re'gajn'i voc\u0302'o'j'n. Tamen sang\u0302ig\u0302is la politik'a pejzag\u0302'o."}, {"text_idx": "#000817", "text": "La parti'o'j Asoci'o de Konsum'ant'o'j kaj Impost'pag'ant'o'j (AKI) kaj Est'ont'ec'o Unu'ig\u0302'int'a (EU) gajn'is po nur unu mandat'o'n, dum Nov-Zelando Unu'e, estr'at'a de Winston Peters [u\u0306instn pitrz], kiu perd'is c\u0302iu'j'n si'a'j'n seg\u0302'o'j'n en 2008, surpriz'e c\u0302i-foj'e gajn'is ok."}, {"text_idx": "#000818", "text": "La Maori'a Parti'o, kiu sufer'is pro dis'ig\u0302'o kaj form'ig\u0302'o de nov'a parti'o nom'at'a simpl'e Man'a, kio signif'as en la maori'a \u201eprestig\u0302'o\u201d, gajn'is tri mandat'o'j'n; Man'a nur unu. Dis'ig\u0302'is la parti'o, kiam unu el g\u0302i'a'j membr'o'j, Hone Harawira, mal'vol'is kun'labor'i kun la reg'ant'a Naci'a Parti'o kontrau\u0306 si'a em'o sub'ten'i mal'ric\u0302'ul'o'j'n. La Verd'a Parti'o akir'is 14 seg\u0302'o'j'n (11 % de la por'parti'a'j voc\u0302'o'j), si'a'n g\u0302is nun plej bon'a'n rezult'o'n."}, {"text_idx": "#000819", "text": "La Naci'a Parti'o sub si'a estr'o kaj c\u0302ef'ministr'o John Key [g\u0302on ki] gajn'is 59 seg\u0302'o'j'n (47 % de la por'parti'a'j voc\u0302'o'j) \u2013 la plej grand'a'n nombr'o'n, kiu'n ricev'is iu ajn parti'o, dum oni uz'as ek'de 1996 t.n. miks'membr'a'n proporci'a'n sistem'o'n (simil'e al tiu en Germanio). En 2002 la parti'o rikolt'is nur 20 %."}, {"text_idx": "#000820", "text": "La Labor'ist'a Parti'o ricev'is 34 seg\u0302'o'j'n (27 %). Mal'pli'ig\u0302'is g\u0302i'a sub'ten'o s\u0302ajn'e pro la popular'ec'o de la c\u0302ef'ministr'o, John Key. Post la elekt'o rezign'is kaj la estr'o kaj la vic'estr'o de la Labor'ist'a Parti'o. La elekt'it'a nov'a estr'o est'as David Shearer [dejvid s\u0302ir'a], parlament'an'o dum nur du jar'o'j. Antau\u0306'e li labor'is c\u0302e divers'a'j inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j, inkluziv'e de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j en Irako."}, {"text_idx": "#000821", "text": "La proporci'o de civit'an'o'j, kiu'j voc\u0302'don'is, est'is nur 74%. Jen la rezult'o'j kompar'e kun antau\u0306'a'j elekt'o'j:"}, {"text_idx": "#000822", "text": "Por ating'i parlament'a'n pli'mult'o'n Key marc\u0302and'is kun la unu'person'a'j \u201eparti'o'j\u201d, don'ant'e al ili'a'j unu'op'a'j membr'o'j ministr'a'j'n posten'o'j'n. La reprezent'ant'o'j de AKI kaj EU far'ig\u0302'is ministr'o'j, kvankam ekster la kabinet'o, kaj do tiel malgrau\u0306 et'a el'cent'o de la voc\u0302'o'j tamen lud'as grand'a'n rol'o'n en la nov'a reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#000823", "text": "La Maori'a Parti'o konsent'is sub'ten'i la reg'ist'ar'o'n pri konfid'o kaj mon'liver'o, sed rajt'as voc\u0302'don'i kontrau\u0306 la propon'o part'e for'vend'i divers'a'j'n energi'kompani'o'j'n posed'at'a'j'n de la reg'ist'ar'o. La du kun'estr'o'j de la Maori'a Parti'o ricev'is ministr'a'j'n posten'o'j'n ekster la kabinet'o."}, {"text_idx": "#000824", "text": "En la unu'a mandat'period'o de la Naci'a Parti'o (2008-2011) la reg'ist'ar'o adopt'is mez'a'n voj'o'n, ekzempl'e g\u0302i promes'is dau\u0306r'ig'i la soci'help'a'n sistem'o'n \u201eLabor'i por famili'o'j\u201d kaj ne privat'ig'i s\u0302tat'a'j'n entrepren'o'j'n, inkluziv'e de bank'o kaj energi'kompani'o'j. Kiam la publik'o protest'is kontrau\u0306 propon'o'j min'i en naci'a'j park'o'j, la reg'ist'ar'o ced'is."}, {"text_idx": "#000826", "text": "Por diferenc'ig'i si'n de la Naci'a Parti'o, la Labor'ist'a Parti'o prezent'is plan'o'j'n inter'ali'e por mal'rapid'e pli'ig'i la pensi'a'n ag\u0302'o'n (por s\u0302par'i mon'o'n dum la proporci'o de mal'jun'ul'o'j pli'grand'ig\u0302'as) kaj for'ig'i al'don'valor'a'n impost'o'n pri fres\u0302'a'j frukt'o'j kaj legom'o'j (por help'i al mal'ric\u0302'ul'o'j toler'i la el'spez'o'n por bon'a'j mang\u0302'aj\u0302'o'j). Tiu'j propon'o'j ne mult'e ekscit'is, do oni ne atend'as, ke la Naci'a Parti'o ili'n adopt'os."}, {"text_idx": "#000827", "text": "Sam'temp'e kun la parlament'a balot'o okaz'is referendum'o por decid'i, c\u0302u dau\u0306r'ig'i la miks'membr'a'n proporci'a'n elekt'o-sistem'o'n. El la voc\u0302'don'int'o'j 56% jes'is kaj 41% ne'is, do rest'os la sistem'o. Tamen sekv'os enket'o, c\u0302u ebl'os g\u0302i'n iel pli'bon'ig'i."}, {"text_idx": "#000829", "text": "En la mar'o'n lik'is cent'o'j da tun'o'j da petrol'o el la s\u0302ip'o kun 22 filipinaj mar'ist'o'j, registr'it'a en Liberi'o, posed'at'a de grek'a kompani'o, kaj lu'it'a de ali'a. Neces'is ses semajn'o'j por for'ig'i la en'mar'a'n brul'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#000830", "text": "Mal'facil'a'n jar'o'n fin'is Nov-Zelando per plu'a'j ter'trem'o'j (la plej fort'a: 6,0 lau\u0306 Richter-skal'o) en Christchurch. Mult'a'j urb'an'o'j dev'is ripar'i si'a'j'n hejm'o'j'n jam la tri'a'n, kvar'a'n au\u0306 ec\u0302 kvin'a'n foj'o'n en la last'a'j 15 monat'o'j. Industri'ist'o'j anticip'as mult'a'n labor'o'n por re'konstru'i la urb'o'n, sed pro la dau\u0306r'a'j trem'o'j tio prokrast'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000831", "text": "Tri inter'naci'a'j taks'ist'o'j de kredit'ind'ec'o redukt'is la kredit'a'n klasifik'o'n de NZ pro dub'o'j pri la nivel'o de privat'a'j s\u0302uld'o'j. Problem'o'j en Eu\u0306rop'o kaj Nord-Amerik'o ombr'e efik'as sur la ekonomi'a'n situaci'o'n ankau\u0306 en Nov-Zelando."}, {"text_idx": "#000832", "text": "Dum'e protest'ant'o'j okup'ad'as lok'o'j'n en la c\u0302ef'a'j urb'o'j, kiel ali'lok'e tra la mond'o, kontrau\u0306 avar'ec'o kaj korupt'o de la plej ric\u0302'a'j hom'o'j kaj (precip'e) kompani'o'j."}, {"text_idx": "#000833", "text": "Manifestaci'o'j sed kontrau\u0306, ne por"}, {"text_idx": "#000834", "text": "Lev'ig\u0302'is en Rusio ond'o de protest'o'j post la decembr'a'j parlament'a'j balot'o'j. Mult'a'j opini'as, ke la rezult'o'j de la balot'o'j est'is fals'it'a'j. En la inter'ret'o mult'as pruv'o'j: civit'an'a'j observ'ant'o'j en la balot'ej'o'j registr'is mis'o'j'n kaj fals'ad'o'j'n kaj tuj afis\u0302'is inform'o'j'n en la ret'o."}, {"text_idx": "#000835", "text": "Oni do opini'as, ke la potenc'ul'o'j tromp'is, ke ne valid'as la nov'elekt'it'a parlament'o. Tamen oficial'e akcept'it'a'j est'as la rezult'o'j de la balot'o'j. Tio far'ig\u0302'is last'a gut'o."}, {"text_idx": "#000836", "text": "La protest'ant'o'j sent'as c\u0302ef'e, ke ne plu ebl'as toler'i fals'o'n kaj tromp'o'n de la flank'o de la potenc'ul'o'j. Ne tuj nask'ig\u0302'is tiu sent'o. C\u0302io komenc'ig\u0302'is antau\u0306 du jar'o'j dum somer'a'j incendi'o'j, kiam s\u0302tat'a'j respond'ec'ul'o'j mis'inform'is pri la brul'eg'o'j. Tiam ordinar'a'j hom'o'j unu'ig\u0302'is por mem ac\u0302et'i ekip'aj\u0302'o'j'n, organiz'i ekspedici'o'j'n al la plej problem'a'j lok'o'j, oft'e anstatau\u0306'ant'e s\u0302tat'a'j'n fajr'o'brigad'o'j'n."}, {"text_idx": "#000837", "text": "En la sam'a temp'o aper'is ali'a iniciat'o \u2013 volont'ul'a tac\u0302ment'o Liz'a Alert (simil'a al Amber Alert en Uson'o), por serc\u0302'i hom'o'j'n perd'it'a'j'n. Kvin'cent volont'ul'o'j unu'ig\u0302'is, kiam la polic'o rifuz'is serc\u0302'i kvin'jar'a'n knab'in'o'n kaj s\u0302i'a'n onkl'in'o'n. La volont'ul'o'j montr'is si'n pli efik'a'j ol la s\u0302tat'a polic'o."}, {"text_idx": "#000838", "text": "Iom pli fru'e aper'is \u201eblu'a'j sitel'et'o'j\u201d \u2013 nun vast'e kon'at'a mov'ad'o de au\u0306t'o'posed'ant'o'j. Lau\u0306 la trafik'regul'ar'o oni ced'u la voj'o'n al la au\u0306t'o'j kun blu'a'j signal'lamp'o'j sur la tegment'o \u2013 tiu'j uz'at'a'j c\u0302ef'e de polic'ist'a'j, fajr'o'brigad'a'j kaj ambulanc'a'j vetur'il'o'j. Sed krom tiu'j serv'o'j c\u0302irkau\u0306 mil au\u0306t'o'j en Rusio hav'as blu'a'j'n signal'lamp'o'j'n. Ili'n uz'as divers'a'j alt'rang'ul'o'j \u2013 de membr'o'j de la reg'ist'ar'o g\u0302is estr'ar'an'o'j de Gazprom kaj Rusiaj Fer'voj'o'j. La blu'a signal'lamp'o far'ig\u0302'is privilegi'o de burokrat'o'j kaj ili'a'j famili'an'o'j en urb'o'j plen'plen'a'j je trafik's\u0302top'ig\u0302'o'j. S\u0302ofor'o'j de la luks'a'j au\u0306t'eg'o'j kun blu'a'j signal'o'j oft'e tut'e ignor'as la trafik'regul'ar'o'n, kondut'as mal'bon'e kaj minac'as al ali'a'j stir'ant'o'j. Polic'ist'o'j oft'e blok'as tut'a'j'n avenu'o'j'n dum kelk'a'j hor'o'j por ke iu alt'rang'a burokrat'o kur'eg'u hejm'e'n sen'problem'e dum c\u0302iu'j ali'a'j \u201eordinar'a'j person'o'j\u201d, ec\u0302 ambulanc'o'j, atend'as li'n pas'i en long'a'j trafik's\u0302top'ig\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000839", "text": "La ordinar'a'j au\u0306t'o'posed'ant'o'j rimark'is, ke lud'il'a por'infan'a sitel'et'o tre simil'as per si'a form'o al signal'lamp'o, kaj ili komenc'is al'glu'i blu'a'j'n sitel'et'o'j'n sur tegment'o'j'n de si'a'j au\u0306t'o'j kiel protest'o kontrau\u0306 la mult'ec'o de signal'lamp'o'j kaj la blok'ad'o de strat'o'j. La mov'ad'o far'ig\u0302'is simbol'o de civit'an'a soci'o."}, {"text_idx": "#000840", "text": "Pro tio last'a'temp'e ven'is sur'strat'e'n protest'ant'o'j, precip'e plej kre'em'a'j, kler'a'j kaj prosper'a'j person'o'j. Ili si'n organiz'as per inter'ret'a'j kaj ali'a'j soci'a'j forum'o'j. Ili dispon'as pri pli da sen'de'pend'a'j inform'o-font'o'j ol ali'a'j, mal'pli mon'hav'a'j hom'o'j."}, {"text_idx": "#000841", "text": "Tiu'j c\u0302i protest'ant'o'j obe'as la leg\u0302'o'n kaj pag'as impost'o'j'n. Ili ne vol'as revoluci'o'n. Sed ili cert'as, ke la potenc'o'n en la land'o kapt'is korupt'ul'o'j kaj krim'ul'o'j, ke ne plu ekzist'as sen'de'pend'a jug\u0302'ist'ar'o au\u0306 honest'a'j polic'ist'o'j. Ili postul'as, ke potenc'ul'o'j, jug\u0302'ist'o'j kaj c\u0302iu'j ali'a'j obe'u la sam'a'n leg\u0302'ar'o'n."}, {"text_idx": "#000842", "text": "Sed jen la problem'o. Lau\u0306'leg\u0302'e ne ebl'as s\u0302ang\u0302'i tio'n, kio'n ili postul'as. Ne ebl'as nul'ig'i la rezult'o'n de la balot'o'j, ne ebl'as eks'ig'i parlament'o'n kaj prezid'ant'o'n. Krom'e la potenc'ul'o'j mal'em'as konversaci'i kun la protest'ant'o'j."}, {"text_idx": "#000843", "text": "Ceter'e mank'as al la protest'ant'o'j fokus'o. Ili ne pov'as inter'konsent'i pri unu'sol'a gvid'ant'o. Do sur'strat'e kun'ven'as tro mal'sam'a'j fort'o'j: komun'ist'o'j, demokrat'o'j, naci'ist'o'j, liberal'ul'o'j. Krom'e, kaj pli grav'e, ili manifestaci'as ne por, sed kontrau\u0306. Do, se Vladimir Putin kaj la parlament'o ja eks'ig\u0302'us, kiel postul'as la protest'ant'o'j, ankorau\u0306 ne est'as propon'it'a'j hom'o'j, kiu'j okup'us tiu'j'n posten'o'j'n."}, {"text_idx": "#000844", "text": "Ceter'e ne klar'as la re'ag'o de la potenc'ul'o'j. La prezid'ant'o, Dmitrij Medvedev, parol'as pri liberal'ig'o de la leg\u0302'ar'o. Putin, tamen, pri'mok'as la manifestaci'ant'o'j'n, dir'ant'e, ke ili sur'strat'ig\u0302'as pro mon'o. Dum la potenc'ul'o'j parol'as pri just'ec'o, tribunal'o'j, ne konsider'ant'e la argument'o'j'n de advokat'o'j, kondamn'as opozici'ul'o'j'n al mal'liber'ej'o. Sergej Udalcov kaj Taisija Osipova est'as la plej vast'e kon'at'a'j."}, {"text_idx": "#000845", "text": "Tamen io s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is: la etos'o en la soci'o, almenau\u0306 en la plej grand'a'j kaj grav'a'j urb'o'j, Moskvo, Peterburgo. Pli kaj pli klar'e vid'ebl'as ne'kongru'ec'o inter la re'ag'o'j de la potenc'ul'o'j, pli kaj pli klar'e au\u0306d'ebl'as fals'o en ili'a'j vort'o'j. Neni'u plu kred'as al la vort'o'j de la prezid'ant'o, neni'u plu kred'as je sen'de'pend'ec'o kaj just'ec'o de tribunal'o'j, neni'u plu kred'as al politik'ist'o'j kaj ili'a'j parti'o'j. Tamen oni ne sci'as, kiu'n kred'i."}, {"text_idx": "#000846", "text": "Rusio vek'ig\u0302'as. Sed vek'ig\u0302'int'e, oni dev'as el'lit'ig\u0302'i, pur'ig'i la dent'o'j'n, maten'mang\u0302'i kaj, fin'fin'e, i'o'n far'i."}, {"text_idx": "#000847", "text": "La decembr'a soci'a enket'o de Lev'ad'a-centr montr'is, ke 45 % de la rusi'an'o'j taks'as la last'a'j'n balot'o'j'n mal'honest'a'j, sed 35 % kontent'as. Preskau\u0306 20 % de la enket'it'o'j cert'as, ke okaz'os pli da mis'o'j kaj fals'ad'o'j dum ven'ont'a'j prezid'ant'a'j balot'o'j. Pri la eks'ig'o de Putin pret'as insist'i 35 %, dum 25 % sub'ten'as la ide'o'n eks'ig'i la j\u0302us elekt'it'a'n parlament'o'n."}, {"text_idx": "#000848", "text": "Slovak'a diplomat'o est'as nom'um'it'a special'a send'it'o al Afgani'o. Anonc'is la g\u0302eneral'a sekretari'o de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN), Ban Ki-mu'n, ke Ja\u0301n Kubis\u030c [j'a'n kubis] ek'anstatau\u0306'is la sved'a'n diplomat'o'n Staffan de Mistura la 1an januar'o 2012."}, {"text_idx": "#000849", "text": "Kubis\u030c, 59-jar'ag\u0302'a, komenc'is si'a'n karier'o'n en la diplomati'a serv'o de la tiam'a C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o. Li parol'as kvin lingv'o'j'n kaj est'as eks'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j de Slovaki'o (2006-2009). Ek'de tiam li okup'is ofic'o'n kiel c\u0302ef'o de la Ekonomi'a Komision'o por Eu\u0306rop'o de UN en G\u0302enevo."}, {"text_idx": "#000850", "text": "Li'a nov'a posten'o est'as politik'e tikl'a. Tri foj'o'j'n en la last'a'j kvar jar'o'j est'is s\u0302ang\u0302'it'a la special'a send'it'o por Afgani'o. Lau\u0306 UN li'a posten'o en Afgani'o est'as unu el la plej postul'em'a'j en la mond'o."}, {"text_idx": "#000851", "text": "En Afgani'o UN cert'ig'as politik'a'n kaj hom'am'a'n help'o'n kaj inform'as pri la kvant'o de viktim'o'j de la konflikt'o."}, {"text_idx": "#000852", "text": "Ankau\u0306 c\u0302i-jar'e la serb'a prezid'ant'o Bor'is Tadic\u0301, akompan'at'e de la rus'a ambasador'o en Beogrado, decid'is vizit'i Kosovon por c\u0302e'est'i solen'aj\u0302'o'j'n okaz'e de la Kruc'a Tag'o (ortodoks'a krist'nask'o, la ses'a de januar'o) kaj mes'o'n en monah\u0302'ej'o'j de Peja kaj Dec\u030can."}, {"text_idx": "#000853", "text": "Promes'is Tadic\u0301, ke tio est'os privat'a vizit'o kaj ke li neni'o'n dir'os koncern'e politik'o'n. La reg'ist'ar'o de Kosovo akcept'is li'n sed popol'an'o'j, gvid'at'a'j de la parti'o Mem'decid'o de Albin Kurt'i, fort'e protest'is ek'de la land'lim'punkt'o de Merdar g\u0302is la koncern'a'j monah\u0302'ej'o'j."}, {"text_idx": "#000854", "text": "La vizit'o'n de Tadic\u0301 kontrau\u0306'star'is ankau\u0306 li'a eks'edz'in'o, Ir'in'a, nun monah\u0302'in'o en Peja. S\u0302i pet'is help'o'n de KFOR, la tie'a inter'naci'a pac-trup'ar'o sub Nord-Atlantik'a Traktat'o-Organiz'aj\u0302'o, por help'i s\u0302i'n por'temp'e trans'lok'ig\u0302'i en ali'a'n monah\u0302'ej'o'n, tiu'n de Budisan de la distrikt'o Klin'a."}, {"text_idx": "#000855", "text": "Malgrau\u0306 promes'o'j, tamen, Tadic\u0301 ja parol'is pri politik'o. \u201eSerbi'o neniam re'kon'os la suveren'ec'o'n de Kosovo kaj neniam rezign'os pri paralel'a'j serb'a'j struktur'o'j en kvar komun'um'o'j en la nord'a Kosovo\u201d, li dir'is."}, {"text_idx": "#000856", "text": "La kvar komun'um'o'j konsist'ig'as kvar'on'o'n de la teritori'o de Kosovo. Tial la vic'c\u0302ef'ministr'o, Hajredin Kuqi, deklar'is, ke oni ne plu al Tadic\u0301 permes'os en'ir'i Kosovon ... kio tamen mal'facil'e kred'ebl'as."}, {"text_idx": "#000857", "text": "Italio plur'lingv'a: la de'ven'o de la etrusk'a"}, {"text_idx": "#000858", "text": "Italio, kun si'a nun'a univers'o de dialekt'o'j kaj minoritat'a'j lingv'o'j, est'as en la modern'a mond'o unu el la land'o'j plej orient'it'a'j al t.n. plur'lingv'ec'o. Mal'pli kon'at'e est'as, ke ec\u0302 en la antikv'a epok'o la land'o est'is karakteriz'at'a de simil'a em'o al mult'lingv'ec'o: en la ital'a du'on'insul'o fakt'e kun'viv'is, antikv'e, \u201emozaik'o\u201d de lingv'o'j mal'sam'de'ven'a'j, hodiau\u0306 nur part'e kon'at'a'j kaj dec\u0302ifr'it'a'j."}, {"text_idx": "#000859", "text": "Latin'o est'is komenc'e la lingv'o de unu'sol'a urb'et'o (Romo), tial tut'e ne'kon'at'a en la ceter'o de la du'on'insul'o, kies log\u0302'ant'o'j parol'is ali'a'j'n lingv'o'j'n. C\u0302i-last'a'j'n (ekzempl'e la faliskan, la oskan, la umbr'a'n, la mesapian, la pravenetan, la lepontan) la fak'ul'o'j kutim'e nom'as \u201eitalikaj lingv'o'j\u201d. Ni kon'as ili'n, c\u0302ar ili bon's\u0302anc'e est'is ek'skrib'it'a'j, antau\u0306 ol latin'o, dis'vast'ig\u0302'ant'e, ili'n en'glut'is. La plej bon'e dokument'it'a (per 11 000 sur'skrib'o'j, al kiu'j c\u0302iu'jar'e krom'a'j al'don'ig\u0302'as) est'as la etrusk'a. Kia lingv'o est'is la etrusk'a?"}, {"text_idx": "#000860", "text": "Jam en la klasik'a epok'o kun'est'is du opini'o'j. Lau\u0306 la unu'a, la etrusk'o'j est'is au\u0306tokton'o'j: eventual'e, ili mem sufer'int'is invad'o'j'n de la flank'o de ali'a'j popol'o'j. Lau\u0306 la du'a opini'o, s\u0302uld'at'a al la verk'ist'o Herodot'o, la etrusk'o'j ven'is mal'e el Mal'grand'azi'o. La helen'o'j kred'is, ke Lydos kaj Tyrrhenos (pra'patr'o'j respektiv'e de la lidoj kaj de la etrusk'o'j) frat'is. Do, lidoj kaj etrusk'o'j est'is, lau\u0306 ili, parenc'a'j popol'o'j. Lau\u0306 tiu tradici'o, Tyrrhenos, fug\u0302'int'e el Mal'grand'azi'o, establ'ig\u0302'is en Italio."}, {"text_idx": "#000861", "text": "C\u0302i tiu versi'o ricev'is i'a'n konfirm'o'n, kiam \u2013 fin'e de la 19a jar'cent'o \u2013 oni trov'is sur la grek'a insul'o Lemn'os sur'skrib'o'n, au\u0306 pli preciz'e du apart'a'j'n sur'skrib'o'j'n, kiu'j trov'ig\u0302'is sur la sam'a stele'o. Se la sur'skrib'o est'us skrib'it'a etrusk'e, tio ne mir'ig'us ni'n apart'e. Pov'us fakt'e tem'i pri hazard'o: ekzempl'e, unu'op'a etrusk'o pov'us est'i mort'int'a mal'proksim'e de la propr'a patr'o'land'o. Sed la sur'skrib'o ja est'is skrib'it'a en lingv'o \u201esimil'a\u201d al la etrusk'a. En Lemn'os do viv'is probabl'e popol'o, kiu parol'is lingv'o'n simil'a'n, ne egal'a'n, al la etrusk'a, lingv'o'n inter'ali'e s\u0302ajn'e ec\u0302 pli arkaik'a'n ol la komun'a etrusk'a. Iel ajn, est'as klar'e, ke ni ne rajt'as pro tio supoz'i ver'a'n parenc'ec'o'n inter la etrusk'a kaj, g\u0302eneral'e, la lingv'o'j anatoli'a'j."}, {"text_idx": "#000863", "text": "Ankau\u0306 la bulgar'a lingv'ist'o Vladimir Georgiev est'is konvink'it'a pri la anatoli'a de'ven'o de la etrusk'a, sed li si'n turn'is al la hitit'a, ne al la lida. Lau\u0306 li, la etrusk'a est'as antikv'a faz'o de la hitit'a, sed li'a teori'o ne hav'is sukces'o'n. La punkt'o'j de kontakt'o est'as, ankau\u0306 c\u0302i-foj'e, tro izol'a'j. En la etrusk'a la genitiv'o antau\u0306'vid'as ekzempl'e la fin'aj\u0302'o'n \u201e-l\u201d. En la hitit'a, sam'kiel en la lida, la sufiks'o \u201e-l\u201d karakteriz'as aparten'a'j'n adjektiv'o'j'n: tia'j adjektiv'o'j trov'ig\u0302'as en mult'e da ali'a'j lingv'o'j, ekzempl'e en latin'o: \u201ehostilis\u201d signif'as \u201eaparten'a al mal'amik'o\u201d (latin'lingv'e \u201ehostis\u201d), \u201epuerilis\u201d signif'as \u201eaparten'a al infan'o\u201d (latin'e \u201epuer\u201d). La simil'ec'o de tiu \u201e-l-\u201d al la fin'aj\u0302'o \u201e-l\u201d de la etrusk'a est'as sekv'e ver's\u0302ajn'e ne tro signif'a. Do, la unu'sol'a lingv'o efektiv'e kaj pruv'it'e simil'a al la etrusk'a est'as tiu de la insul'o Lemn'os en Greki'o."}, {"text_idx": "#000864", "text": "Kelk'a'j fak'ul'o'j pri'pens'is ec\u0302 lig'it'ec'o'n de la etrusk'a al la eu\u0306sk'a, sed tem'as pri ne'pruv'ebl'aj\u0302'o'j. La nun'temp'a lingv'o'scienc'o ne akcept'as fantazi'o'n. Ceter'e, la lingv'a valor'o de etrusk'a'j sur'skrib'o'j vari'as: mult'a'j est'as mal'long'a'j kaj ne apart'e grav'a'j (ekzempl'e ni hav'as propr'a'j'n nom'o'j'n, tomb'a'j'n skrib'o'j'n ktp). Sed kelk'a'j de ili est'as signif'a'j, kiel la t.n. Mumi'o de Zagrebo, en'volv'it'a en bend'o, kiu en'ten'as tre long'a'n rit'a'n tekst'o'n. G\u0302i est'as la plej grand'a (kaj mal'facil'a) tekst'o en ni'a'j man'o'j. Krom la jam menci'it'a'j, kon'at'as ankau\u0306 ali'a'j tekst'o'j, kiel la t.n. cip'o de Perug\u0302o (spec'o de kontrakt'o, kiu rilat'as propriet'o'j'n kaj ili'a'j'n lim'o'j'n) au\u0306 iu vot'a sur'skrib'o, sur or'a'j lamen'o'j, el Pyrgi, skrib'it'a kaj en la etrusk'a kaj en la fenic'a. La mank'o de traduk'o'j al kon'at'a'j lingv'o'j ne ebl'ig'as al ni facil'a'n traduk'ad'o'n, kvankam la leg'ad'o de la tekst'o'j relativ'e simpl'as. Tio c\u0302i okaz'as, c\u0302ar la etrusk'a est'is skrib'at'a en alfabet'o tre simil'a al la grek'a. En la tut'a iam'a Italio, kun la sol'a escept'o de la fenic'a'j sur'skrib'o'j, oni c\u0302iam kaj c\u0302ie uz'is grek'de'ven'a'j'n alfabet'o'j'n. La etrusk'o'j funkci'is ec\u0302 kiel \u201eper'ant'o'j\u201d de la grek'a alfabet'o por ali'a'j italikaj popol'o'j."}, {"text_idx": "#000865", "text": "Erar'as, kiu opini'as, ke vort'ar'o est'as nur'a (kaj enu'ig'a) kolekt'o de vort'o'j. Krom tio, vort'ar'o'j sen'escept'e est'as ankau\u0306 min'ej'o'j, el kiu'j oni pov'as c\u0302erp'i signif'o'j'n, son'o'j'n, histori'o'j'n, bild'o'j'n, koncept'o'j'n, el'vok'o'j'n kaj, per et'a pen'o, viv'manier'o'j'n komplet'a'j'n. Ili kutim'e simbol'as ankau\u0306 la kultur'o'n \u2013 unik'a'n kaj ne'ripet'ebl'a'n \u2013 de iu naci'o. Tia en'konduk'o est'as apart'e tau\u0306g'a por prezent'i nov'a'n vort'ar'o'n Dizionario de'i giochi (Vort'ar'o de lud'o'j), verk'it'a'n de la ital'o'j Andre'a Angiolino kaj Beniamino Sidoti kaj publik'ig'it'a'n antau\u0306 ne'long'e de la el'don'ej'o Zanichelli [dzanikeli]: g\u0302i donac'as al la leg'ant'o ne simpl'a'j'n vort'o'j'n, sed c\u0302iu'spec'a'j'n lud'o'j'n kun ili'a apart'a vort'trezor'o, tiel est'ig'ant'e la unu'a'n komplet'a'n inventar'o'n de lud'o'j pli-mal'pli dis'vast'ig\u0302'int'a'j en la t.n. \u201ebel'a land'o\u201d (ital'e \u201ebelpaese\u201d)."}, {"text_idx": "#000867", "text": "La vort'ar'o, kiu'n neolog'ism'e oni nom'u c\u0302i-okaz'e pli g\u0302ust'e \u201elud'ar'o\u201d, en'hav'as 1200 pag\u0302'o'j'n kaj 6500 artikol'o'j'n, per'e de kiu'j la au\u0306tor'o'j lau\u0306'long'e kaj lau\u0306'larg\u0302'e esplor'as la rav'a'n lud'a'n univers'o'n, sub'divid'it'a'n en la jen'a'j'n c\u0302ef'a'j'n kategori'o'j'n: tabl'o'lud'o'j, mov'o'lud'o'j, vort'lud'o'j, rol'lud'o'j, lud'o'j popol'a'j, infan'a'j, inteligent'a'j kaj ec\u0302 \u2013 kiel glos'as la vort'ar'a sur'skrib'aj\u0302'o \u2013 mal'sprit'a'j. Tia el'don'aj\u0302'o, kompren'ebl'e, ne strec\u0302'as si'n tiom al ge'knab'et'o'j \u201ec\u0302as'ant'a'j\u201d interes'a'j'n temp'o'pas'ig'il'o'j'n. G\u0302i fakt'e ne'mank'ig'ebl'as en la bibliotek'o de amator'o'j kaj veteran'o'j, de sci'vol'ul'o'j kaj nostalgi'ul'o'j, kaj g\u0302eneral'e de c\u0302iu'ag\u0302'a'j hom'o'j: de kiu, ali'vort'e, vol'as re'fres\u0302'ig'i si'a'n memor'o'n pri eks'mod'ig\u0302'int'a au\u0306 tut'e forges'it'a lud'o el la propr'a infan'ag\u0302'o; de kiu cel'as mal'kovr'i la origin'o'n de iu teknik'a au\u0306 rid'ig'a termin'o; au\u0306 de tiu'j (ekzempl'e s\u0302ak'ist'o'j), kiu'j dezir'as pri'stud'i nov'a'j'n \u201emov'o'j'n\u201d au\u0306 kompren'i la artifik'o'j'n de la advers'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000868", "text": "Jam mult'as la ac\u0302et'int'o'j de tiu c\u0302i interes'a vademekumo, kiu rapid'e kaj facil'e ebl'ig'as ident'ig'i ec\u0302 la plej mister'a'j'n lud'o'j'n, kiu'j trov'ebl'as en sub'tegment'o'j kaj kel'o'j au\u0306 foj'e observ'ebl'as en muze'o'j kaj popol'fest'o'j. Sam'temp'e la vort'ar'o mal'kas\u0302'as, al la fremd'ul'o'j, rilat'o'n de la ital'a'j civiliz'o kaj kultur'o, kiu est'as kutim'e flank'e'las'at'a au\u0306 sub'taks'at'a, sur kiu tamen baz'ig\u0302'as plur'e da dir'manier'o'j \u2013 kaj, se tiel dir'i, \u201efar'manier'o'j\u201d \u2013 de la ankorau\u0306 (malgrau\u0306 la ekonomi'a'j mal'facil'aj\u0302'o'j) lud'em'a ital'a soci'o."}, {"text_idx": "#000870", "text": "Jen la rezult'o'j de popol'nombr'ad'o unu'a'foj'e okaz'int'a sur'baz'e de log\u0302'ad'o-registr'o'j. La esplor'o'j montr'as ankau\u0306, ke log\u0302'ant'o'j tendenc'as fug\u0302'i el urb'o'j kamp'ar'e'n. Krom'e la soci'o mal'jun'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#000871", "text": "C\u0302iu'j federaci'a'j land'o'j pli'mult'ig'is si'a'n log\u0302'ant'ar'o'n, sed plej'e Vieno (+ 11,2 %), Vorarlberg kaj Tirolo (po + 5,7 %). En la federaci'a c\u0302ef'urb'o Vieno log\u0302'as nun 1,72 milion'o'j da hom'o'j, ankau\u0306 c\u0302i-foj'e pli ol la log\u0302'ant'ar'o de Mal'supr'a Au\u0306strio. Sol'a escept'o est'as Karintio, el kiu ek'de jar'o'j fug\u0302'as kler'ul'o'j al Stiri'o kaj Vieno."}, {"text_idx": "#000872", "text": "La plej grand'a'n pli'ig\u0302'o'n de la log\u0302'ant'ar'o hav'as urb'o'j kaj ties c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j. Inter la provinc'a'j c\u0302ef'urb'o'j pint'e est'as Graz kun + 16,8 % da log\u0302'ant'o'j, sekv'at'a de Eisenstadt (+ 16 %) kaj Vieno."}, {"text_idx": "#000875", "text": "Tut'e ordinar'a, ver's\u0302ajn'e, ebl'as nom'i mi'a'n viv'o'n. Mi mem est'as ordinar'a, mez'ag\u0302'a, jam preskau\u0306 40-jar'a, vir'o, nek fam'a scienc'ist'o, nek politik'ist'o au\u0306 aktor'o. Ankau\u0306 mi'a profesi'o est'as ordinar'a \u2013 kurac'ist'o, se esprim'i pli g\u0302ust'e, kirurg'o. Kaj ankau\u0306 ne ebl'as nom'i mi'n perfekt'a kirurg'o. Ankau\u0306 c\u0302i tie mi est'as tut'e ordinar'a. Tamen, ankau\u0306 ne mal'bon'a, kiel oni dir'as. Foj-foj'e mi far'as sukces'a'j'n operaci'o'j'n, sed la mal'facil'a'j'n, komplik'a'j'n mi dum'e ne kurag\u0302'as far'i, nur asist'as."}, {"text_idx": "#000877", "text": "Ec\u0302 s\u0302at'okup'o'n i'a'n mi ne hav'as \u2013 mi ne est'as kolekt'ant'o de io, mi ne s\u0302at'as c\u0302as'i au\u0306 fis\u0302'kapt'i, kio'n kutim'e s\u0302at'as mult'a'j vir'o'j \u2013 c\u0302iam mi kompat'as best'o'j'n kaj fis\u0302'o'j'n. La tut'a'n temp'o'n mi pas'ig'as au\u0306 en hospital'o, kie mi labor'as (kaj, kio est'as interes'a, mi eg'e s\u0302at'as mi'a'n labor'o'n), au\u0306 hejm'e, c\u0302ef'e leg'ant'e libr'o'j'n. Jes, la leg'ad'o ebl'e est'as mi'a sol'a s\u0302at'okup'o."}, {"text_idx": "#000881", "text": "Atent'e, kiel permes'is al mi mal'lum'o, mi observ'is, kio okaz'is al la vir'in'o. Mi ne pov'is ven'i al ia konkret'a resum'o. Est'is bezon'at'a rapid'a medicin'a help'o. Felic\u0302'e mi ne pov'as taks'i mi'n mal'fort'a. Kaj mi pren'is la vir'in'o'n sur'brak'e'n kaj port'is s\u0302i'n kiel ebl'e plej rapid'e en la hospital'o'n. Felic\u0302'e tiu re'a voj'o ne est'is long'a."}, {"text_idx": "#000882", "text": "Kiel oft'e okaz'as, en koridor'o'j de la hospital'o mi renkont'is neniu'n. Bon'e, ke mi mem est'is labor'ant'a tie kaj orient'ig\u0302'is en g\u0302i. Rapid'e mi port'is la vir'in'o'n en liber'a'n c\u0302ambr'o'n kaj jam tie komenc'is atent'e observ'i kaj esplor'i, kio okaz'is. Kiel help'ant'o'n mi vok'is fleg'ist'in'o'n, relativ'e jun'a'n, sed spert'a'n kaj silent'em'a'n. Al mi c\u0302iam plac\u0302'is, kiel s\u0302i labor'as."}, {"text_idx": "#000883", "text": "La observ'ad'o montr'is, ke la kompat'ind'a hav'as i'a'n fres\u0302'a'n bat'makul'o'n, pro kiu s\u0302i mem kaj s\u0302i'a vest'aj\u0302'o est'is makul'it'a'j per sang'o. Evident'e s\u0302i perd'is la konsci'o'n pro fort'a bat'o, ricev'it'a c\u0302u post fal'o, c\u0302u de iu. Lau\u0306 oni'dir'o'j en ni'a urb'o kaj c\u0302ef'e en ni'a region'o konstant'e \u201eag'is\u201d iu seks-mani'ul'o. Sed mi kun la fleg'ist'in'o ne trov'is spur'o'j'n de i'a'j per'fort'o'j."}, {"text_idx": "#000884", "text": "Pas'is tri diurn'o'j, post kiam la jun'ul'in'o traf'is en la hospital'o'n. C\u0302iu'tag'e mi vizit'ad'is s\u0302i'n, sed ne est'is vid'ebl'e iu'j tre pozitiv'a'j s\u0302ang\u0302'o'j. S\u0302i est'is sam'e sen'konsci'a. Ebl'e la trau\u0306mat'it'a kap'o \u2013 post serioz'a observ'ad'o sur g\u0302i est'is bon'e vid'ebl'a post'sekv'o de tiu bat'o \u2013 ne permes'is al la pacient'o rapid'e re'konsci'ig\u0302'i."}, {"text_idx": "#000886", "text": "Mi ankau\u0306 prov'is el polic'a'j font'o'j trov'i i'o'n pri mal'aper'int'a vir'in'o. Sed, sen'sukces'e ..."}, {"text_idx": "#000888", "text": "\u2013 Kie mi est'as? \u2013 hazard'e ek'au\u0306d'is mi mal'fort'a'n voc\u0302'o'n de la jun'ul'in'o. Mi ne sci'as, ebl'e tio est'as mi'a subjektiv'a opini'o, sed la voc\u0302'o, malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i est'is tre mal'fort'a, est'is melodi'a, bel'eg'a. Almenau\u0306 ankau\u0306 g\u0302i plac\u0302'is al mi, sam'e kiel la jun'ul'in'o mem."}, {"text_idx": "#000889", "text": "\u2013 Vi est'as en hospital'o. C\u0302u vi memor'as, kio al vi okaz'is? \u2013 re'eh\u0302'is mi."}, {"text_idx": "#000891", "text": "\u2013 C\u0302u vi ne memor'as, kio est'is antau\u0306 kelk'a'j tag'o'j? Kie vi est'is? Kie promen'is? Ebl'e vi i'e'n rapid'is lau\u0306 la ofic'a'j dev'o'j?"}, {"text_idx": "#000892", "text": "S\u0302i de'nov'e ferm'is si'a'j'n okul'o'j'n. Est'is vid'ebl'e, ke tiu'j komenc'a'j fraz'o'j por s\u0302i est'is sen'fort'ig'a'j. Mi prov'is de'nov'e vek'i s\u0302i'n:"}, {"text_idx": "#000893", "text": "\u2013 Ni bezon'as plen'ig'i mal'san'foli'et'o'n. Bon'vol'u respond'i kelk'a'j'n demand'o'j'n. Kiu vi est'as?"}, {"text_idx": "#000895", "text": "\u2013 Mi ne memor'as, kiu mi est'as. Ver'e, kiu mi est'as? Kaj kiel mi c\u0302i tie'n traf'is?"}, {"text_idx": "#000897", "text": "S\u0302i'a forges'em'o, amnezi'o est'is tut'e natur'a. Foj-foj'e pov'as okaz'i simil'aj\u0302'o'j. Tamen, mi'a spert'o postul'is pli serioz'a'n rilat'o'n al tiu event'o. Iam en kin'ej'o mi spekt'is, kiel iu murd'ist'o por si'n kas\u0302'i de la polic'o pro iu serioz'a krim'o far'is iu'n ordinar'a'n s\u0302tel'o'n, esperant'e kas\u0302'ig\u0302'i g\u0302ust'e en la lok'o'j, kie oni li'n plej ver's\u0302ajn'e ne serc\u0302'os ... C\u0302u ni'a ne'kon'at'in'o hazard'e ne far'is i'a'n krim'o'n kaj nun simpl'e lud'as si'a'n rol'o'n kun la amnezi'o? Bon'e est'as, ke unu el mi'a'j amik'o'j labor'as g\u0302ust'e en polic'ej'o, kaj mi tut'e simpl'e pov'as demand'i c\u0302e li pri tiu konkret'a okaz'int'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#000898", "text": "Mi'a amik'o rakont'is mult'a'j'n interes'a'j'n fakt'o'j'n pri krim'ul'o'j, kiu'j divers'manier'e kas\u0302'ig\u0302'as de la polic'o. Krom'e mi ek'sci'is, kiom da hom'o'j est'as simpl'e perd'it'a'j en ni'a land'o. Inter tiu'j est'as kaj jun'a'j infan'o'j, kaj emerit'o'j, sed ankau\u0306 mez'ag\u0302'a'j. Nu mi iel pov'as kompren'i perd'it'a'j'n emerit'o'j'n. Est'as moment'o'j, kiam jam ag\u0302'a person'o, for'ir'int'e el la hejm'o ekzempl'e en vend'ej'o'n, tut'e forges'as, kie situ'as li'a hejm'o. Al mi oni rakont'is pri simil'a'j okaz'aj\u0302'o'j. Iom mi pov'as kompren'i ankau\u0306 perd'ig\u0302'o'n de et'ul'o'j. En la jun'a ag\u0302'o infan'o'j serc\u0302'as aventur'o'j'n kaj ankorau\u0306 ne tre bon'e memor'as la voj'o'n al si'a hejm'o. Sed mez'ag\u0302'ul'o'j ..."}, {"text_idx": "#000899", "text": "Nek pri la hom'o'j (jun'a'j vir'in'o'j), kiu'j si'n kas\u0302'as de la polic'o, nek pri jun'ul'in'o'j, kies mal'aper'o'n oni anonc'is, mi'a amik'o c\u0302e la polic'ej'o pov'is rakont'i. Simil'a'j okaz'aj\u0302'o'j ne est'is. Kaj la temp'o postul'is i'o'n pens'i plu'e. Ni'a ne'kon'at'in'o jam pli-mal'pli re'san'ig\u0302'is, kaj jam est'is temp'o liber'ig'i lok'o'n por ali'a'j pacient'o'j. Sed kie'n s\u0302i ir'u? S\u0302i ja ne memor'is, kie s\u0302i log\u0302'is, ebl'e ec\u0302 en ali'a urb'o ..."}, {"text_idx": "#000900", "text": "Las'i s\u0302i'n plu dau\u0306r'ig'i la viv'o'n en ia dom'o por emerit'o'j, por mal'jun'ul'o'j, kiu'j ne hav'as parenc'o'j'n, kiu'j ili'n pri'zorg'as, mi ne vol'is. Do, mi decid'is, ke s\u0302i pov'as iom'a'n temp'o'n post la hospital'a period'o pas'ig'i en mi'a somer'dom'et'o. G\u0302i ne est'is grand'a \u2013 du c\u0302ambr'et'o'j kaj kuir'ej'o. Sed la natur'o apud'e c\u0302arm'as. Mi ne tiom oft'e vizit'ad'as mi'a'n somer'dom'et'o'n por g\u0302en'i la nov'log\u0302'ant'o'n. Iam ankorau\u0306 mi'a'j ge'patr'o'j mult'e okup'ig\u0302'is pri g\u0302i, kaj fakt'e ili ek'konstru'is g\u0302i'n kaj zorg'is pri la apud'e kresk'ant'a'j frukt'arb'o'j. Mi mem est'is nur help'ant'o. Do, est'is tut'e bon'e log\u0302'ig'i la jun'ul'in'o'n en la dom'et'o, kie s\u0302i pov'is est'i ver'a mastr'in'o. Neces'is nur produkt'o'j'n proviz'i, c\u0302io ceter'a tie jam est'is."}, {"text_idx": "#000901", "text": "Mi pov'is de temp'o al temp'o vizit'ad'i la pacient'o'n \u2013 ja tut'egal'e s\u0302i rest'as mi'a pacient'o \u2013 kaj kontrol'ad'i la san'stat'o'n. Mi jam sent'is, ke por mi tio est'as ne nur'a labor'o, ne nur'a krom'a zorg'o pri mal'san'ul'o, sed ia plezur'o, mi pli kaj pli lig'ig\u0302'is al s\u0302i. Pli oft'e mi est'is pens'ant'a pri s\u0302i kaj pri ni'a'j rilat'o'j. Ja tiu'j babil'ad'o'j inter ni po'iom'et'e vast'ig\u0302'is, ni komenc'is pli profund'e kon'i unu la ali'a'n. Kaj tut'e ne grav'as, ke s\u0302i fakt'e ne memor'as si'a'n pas'int'ec'o'n \u2013 ven'os temp'o, kaj s\u0302i c\u0302io'n pov'os re'memor'i. C\u0302u ne sort'o est'as, ke tiu okaz'int'aj\u0302'o donac'is al mi ebl'o'n prov'i s\u0302ang\u0302'i mi'a'n frau\u0306l'a'n viv'o'n, ec\u0302 jam pri tio mi komenc'is pens'i ..."}, {"text_idx": "#000903", "text": "Pro intern'a'j milit'o'j kaj ali'land'a'j invad'o'j dum long'a temp'o ne'ebl'is al la c\u0302in'a log\u0302'ant'ar'o kresk'i. En 1949, kiam fond'ig\u0302'is C\u0302in'a Popol'a Respublik'o, la log\u0302'ant'ar'o nombr'is nur c\u0302irkau\u0306 0,4 miliard'o'j'n."}, {"text_idx": "#000904", "text": "La tiam'a prezid'ant'o, Mau\u0306 Zedong, kurag\u0302'ig'is vir'in'o'j'n patr'in'ig\u0302'i: ju pli da hom'o'j, des pli fort'a la land'o. Ceter'e c\u0302in'a proverb'o dir'as, ke ju pli da infan'o'j, des pli felic\u0302'a la est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#000906", "text": "Tial est'is el'labor'it'a nask'o'lim'ig'a politik'o. Tiel ge'edz'a par'o rajt'as hav'i nur unu infan'o'n. Por g\u0302u'i pli bon'a'j'n viv'kondic\u0302'o'j'n la popol'o akcept'is la politik'o'n. Sen g\u0302i, lau\u0306 fak'ul'o'j, viv'us en C\u0302ini'o du miliard'o'j da hom'o'j."}, {"text_idx": "#000907", "text": "La politik'o ne est'as sen problem'o'j. Kiam mort'as sol'infan'o, la ge'patr'o'j rest'as sen'id'a'j. Tio pov'as kau\u0306z'i mult'e da dolor'o'j, kiu'j neniam for'ir'as."}, {"text_idx": "#000908", "text": "Nov'jar'e prezid'ant'o'j em'as anonc'i plan'o'j'n por pli'bon'ig'i la viv'o'n de la civit'an'o'j. Tamen komenc'e de la jar'o en Nig\u0302erio vek'ig\u0302'is civit'an'o'j por ek'sci'i, ke ili'a prezid'ant'o Goodluck Jonathan du'obl'ig'is la prez'o'n de benzin'o."}, {"text_idx": "#000909", "text": "Litr'o da benzin'o kost'as nun preskau\u0306 150 najrojn au\u0306 ekvivalent'o'n de unu dolar'o \u2013 en land'o, kie hom'o'j viv'ten'as si'n tag'e per mal'pli ol du dolar'o'j."}, {"text_idx": "#000910", "text": "Krom'e Nig\u0302erio est'as la plej grand'a naft'o-produkt'ant'o en Afrik'o, kaj la sep'a plej fort'a membr'o de la Organiz'aj\u0302'o de Petrol-Eksport'a'j Land'o'j (OPEL, angl'e OPEC)."}, {"text_idx": "#000911", "text": "Do por nig\u0302eri'an'o'j naft'o al'port'as neni'a'j'n ben'o'j'n, nur mal'ben'o'j'n: mal'sat'o kaj mort'o est'as la sort'o de ordinar'a'j civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#000912", "text": "La prez'alt'ig'o, kau\u0306z'it'a de la for'ig'o de reg'ist'ar'a subvenci'o, s\u0302ok'is la tut'a'n land'o'n. Tuj kresk'is la kost'o'j de var'o'j, inkluziv'e de mang\u0302'aj\u0302'o'j. Krom'e nig\u0302eri'an'o'j, hejm'e'n ir'int'e al si'a'j vilag\u0302'o'j pro krist'nask'a kaj nov'jar'a fest'o'j, al'front'is subit'e alt'ig'it'a'j'n vetur'kost'o'j'n."}, {"text_idx": "#000913", "text": "Sekv'is strik'o'j kaj protest'o'j, kaj post nur tri tag'o'j mort'is jam pli ol 20 hom'o'j. Sam'temp'e la islam'a g\u0302ihad'ist'a grup'o \u201eBok'o Haram\u201d kapt'is la okaz'o'n por atak'i sen'kulp'a'j'n nig\u0302eri'an'o'j'n kaj tiel dis'sem'i pli da mal'pac'o."}, {"text_idx": "#000914", "text": "Dum'e la reg'ist'ar'o rifuz'as mal'alt'ig'i la kost'o'n de benzin'o. Nun oni tim'as, ke sufer'os la ekonomi'o de la land'o \u2013 jam sufer'int'a pro korupt'o kaj mis'uz'o de s\u0302tat'a mon'o \u2013 tiel ke g\u0302i spert'os kriz'o'n simil'a'n al la grek'a."}, {"text_idx": "#000915", "text": "Ek'de du jar'o'j Kosovo kaj Serbi'o konversaci'as en Bruselo pri \u201eteknik'a'j\u201d problem'o'j ambau\u0306'flank'a'j. Tem'as inter'ali'e pri dogan'o'j, pensi'a fondus'o, ter'dokument'o'j, diplom'o'j, kaj ankau\u0306 pri mal'aper'int'o'j dum la milit'o 1998-1999 kaj pri milit'krim'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000916", "text": "Dum'e est'as decid'it'e, ke kosovaj vetur'il'o'j liber'e mov'ig\u0302'u tra Serbi'o, kio'n g\u0302is nun mal'permes'is serb'o'j. Dum'e serb'a'j vetur'il'o'j liber'e en'ir'is Kosovon."}, {"text_idx": "#000917", "text": "Malgrau\u0306 tio Serbi'o c\u0302ia'manier'e mal'help'as vetur'ad'o'n el Kosovo tra Serbi'o, kiu obstin'e ne agnosk'as dokument'o'j'n kaj cifer'plat'o'j'n de kosovaj vetur'il'o'j. Do la parlament'o de Kosovo, lau\u0306 iniciat'o de la opozici'a parti'o Mem'decid'o, konsent'is reciprok'e mal'permes'i en'ir'o'n de var'o'j el Serbi'o, almenau\u0306 g\u0302is g\u0302i permes'os mov'ig\u0302'o'n de kosovaj var'o'j kaj hom'o'j."}, {"text_idx": "#000918", "text": "Tamen, kiel plur'foj'e antau\u0306'e, var'o'j el Serbi'o en'ir'is Kosovon, dum tiu'j de Kosovo ne rajt'is tra'pas'i la land'lim'o'n. Tial aktiv'ul'o'j de Mem'decid'o protest'is mez'e de januar'o c\u0302e land'lim'a'j pas'ej'o'j al Serbi'o."}, {"text_idx": "#000919", "text": "Ili'n kontrau\u0306'star'is divers'a'j reg'ist'ar'o'j kaj ambasador'o'j, taks'ant'e la protest'o'j'n kontrau\u0306'konstituci'a'j (ali'vort'e, oni konsider'as Kosovon ankorau\u0306 protektorat'o kaj sen suveren'ec'o)."}, {"text_idx": "#000920", "text": "Re'tir'ig\u0302'is post arest'o'j la protest'ant'o'j, sed Mem'decid'o j\u0302ur'is dau\u0306r'ig'i la ag'ad'o'n, g\u0302is Serbi'o mal'ferm'os la land'lim'a'j'n pas'ej'o'j'n ankau\u0306 por var'o'j kaj hom'o'j el Kosovo. Tial la bruselaj konversaci'o'j est'as nur'a fasad'o star'ig'it'a de Serbi'o, kiu aspir'as en'ir'i baldau\u0306 Eu\u0306rop'a'n Uni'o'n."}, {"text_idx": "#000921", "text": "Kutamaku, la land'o de Betamariba"}, {"text_idx": "#000922", "text": "Je c\u0302irkau\u0306 570 km nord'e de la c\u0302ef'urb'o Lomeo en la prefekt'uj'o Ker'a'n situ'as la region'o Kutamaku. En g\u0302i log\u0302'as la popol'grup'o Betamariba. Ties an'o'j karakteriz'ig\u0302'as per fidel'a konserv'ad'o de tradici'o'j. Vid'ind'as ili'a'j dom'o'j, nom'at'a'j takienta. Oni konstru'as ili'n kiel fortik'aj\u0302'et'o'j'n, kiu'j hav'as unu'sol'a'n en'ir'ej'o'n. La dom'o'j est'as origin'e firm'ig'it'a'j, c\u0302ar oni vol'is efik'e defend'i si'n kontrau\u0306 invad'o de mal'amik'a'j trib'o'j kaj german'a'j koloni'ist'o'j."}, {"text_idx": "#000923", "text": "Kontrau\u0306'e al mult'a'j vilag\u0302'an'o'j en Togoland'o la an'o'j de Betamariba konstru'as si'a'j'n dom'o'j'n je cert'a distanc'o unu'j de ali'a'j, sur kamp'o'j de sorg'o kaj mili'o \u2013 ili'a'j c\u0302ef'a'j nutr'aj\u0302'o'j. Gren'o'n oni konserv'as en la tur'o'j de la dom'o'j, kaj la grand'a c\u0302ambr'o en la mez'o util'as por s\u0302irm'i la dom'best'o'j'n dum la pluv'sezon'o. Kiam ne pluv'as, oni log\u0302'as ekster'e au\u0306 sur la tegment'o. Front'e de la dom'o'j est'as mal'grand'a'j ter'amas'o'j, en'hav'ant'a'j fetic\u0302'o'j'n kaj famili'a'j'n di'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000924", "text": "La popol'grup'o Betamariba praktik'as inic'a'j'n rit'o'j'n por ge'jun'ul'o'j. Difoni est'as rit'o por knab'o'j kaj okaz'as c\u0302iu'n kvar'a'n jar'o'n en plur'a'j etap'o'j. Oni inic'as knab'o'j'n pri la tradici'o'j de la popol'grup'o. Ili ricev'as seks'a'n eduk'o'n kaj al'propr'ig'as util'a'j'n kapabl'o'j'n cel'e al si'a adolt'ig\u0302'o. Fin'e la inic'it'o'j ricev'as aj\u0302'o'j'n de c\u0302as'ist'o'j (c\u0302apel'o'n kun korn'o'j de bubal'o, paf'il'o'n kaj led'a'n ring'o'n)."}, {"text_idx": "#000925", "text": "Dikuntiri est'as la inic'a rit'o por knab'in'o'j. G\u0302i est'as pli mal'long'dau\u0306r'a. Post g\u0302i'a fin'o la jun'ul'in'o'j pov'as log\u0302'i c\u0302e edz'o. Tiam ili sur'met'as c\u0302apel'o'n kun korn'o'j de antilop'o."}, {"text_idx": "#000926", "text": "Kutamaku est'as en la list'o de Mond'a'j Kultur'hered'aj\u0302'o'j de Unesk'o ek'de 2004. La 13an de februar'o 2007 la g\u0302eneral'a direktor'o de Unesk'o, Koichiro Matsuura, vizit'is la region'o'n lau\u0306 invit'o de la togoland'a prezid'ant'o Faure Gnassingbe\u0301."}, {"text_idx": "#000927", "text": "Unu'a'foj'e ek'de la ek'est'o de sen'de'pend'a Slovaki'o prezid'os la Ekonomi'a'n kaj Soci'a'n Konsili'o'n de UN (EKOSOK) slovak'a diplomat'o. Milos\u030c [milos\u0302] Koterec respond'ec'os dum la ven'ont'a jar'o pri unu el la ses c\u0302ef'a'j organ'o'j de UN."}, {"text_idx": "#000928", "text": "Koterec, la slovak'a ambasador'o c\u0302e UN, en Nov'jork'o prezent'is la prioritat'o'j'n de EKOSOK: i.a. pli'fort'ig'i kun'labor'o'n kun mond'a'j kaj region'a'j organiz'aj\u0302'o'j, for'ig'i mal'ric\u0302'ec'o'n kaj mal'sat'o'n, mal'pli'ig'i la nombr'o'n de infan'a'j mort'o'j, kaj prepar'i la konferenc'o'n Rio+20 en juni'o en Rio-de-J\u0302anejro pri dau\u0306r'i'pov'a evolu'o."}, {"text_idx": "#000929", "text": "Last'foj'e gvid'is EKOSOK-on slovak'a diplomat'o \u2013 Ja\u0301n Papa\u0301nek [j'a'n papanek] \u2013 en 1947, kiu est'is la unu'a ambasador'o de eks'a C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o c\u0302e UN."}, {"text_idx": "#000930", "text": "En Serbi'o oni mult'e parol'as pri la tiel nom'at'a ne'material'a kultur'a hered'aj\u0302'o. Tiu inkluziv'as tradici'o'j'n parol'at'a'n kaj meti'a'n, mor'o'j'n kaj fest'o'j'n. Ekzempl'e, ekzist'as interes'a'j rakont'o'j pri vampir'o'j."}, {"text_idx": "#000932", "text": "Tamen rest'as tradici'o, kiu'n oni prefer'e forges'u. Tem'as pri vendet'o'j, au\u0306 sang'o'veng\u0302'o'j, praktik'it'a'j g\u0302is la fin'o de la 20a jar'cent'o, ekzempl'e en Kosovo, Montenegro kaj nord'a Albanio."}, {"text_idx": "#000933", "text": "Etnograf'o'j opini'as, ke rakont'o'j kaj legend'o'j pri vendet'o'j est'u sam'e konserv'at'a'j kiel tiu'j pri ali'a'j mor'o'j kaj kutim'o'j. Fakt'e vendet'o'j est'as tre mal'nov'a soci'a fenomen'o. Lau\u0306 popol'a kred'o, la anim'o de mort'ig'it'o ne trov'os pac'o'n, se parenc'o'j tiu'n ne veng\u0302'os."}, {"text_idx": "#000934", "text": "Rezult'e, en la pas'int'ec'o, mult'a'j famili'o'j est'is eksterm'it'a'j, dum ali'a'j est'is dev'ig'it'a'j trans'lok'ig\u0302'i. Ankorau\u0306 ekzist'as en kelk'a'j region'o'j tiu c\u0302i tradici'o, sed neni'u vol'as pri'e parol'i."}, {"text_idx": "#000937", "text": "Mi respond'as, ke mi horlog\u0302'os, vok'ant'e c\u0302iu'n du'on'hor'o'n kaj, fin'e, la last'a'n kvar'on'hor'o'n, por ke ili sci'u, kiom da temp'o rest'as. Mi ne dir'as, ke mi tro pigr'as por pas\u0302'i, dum pluv'a post'tag'mez'o, al ali'a konstru'aj\u0302'o, al ekzamen'o-ofic'ej'o, por hav'ig'i al mi la mank'ant'a'n, sed oficial'a'n kaj universitat'e aprob'it'a'n mur'horlog\u0302'o'n. Kaj, post la ekzamen'o, de'nov'e sub griz'a'j c\u0302iel'o'j, tie'n re'ven'ig'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#000938", "text": "Komenc'ig\u0302'as la ekzamen'o kaj, preskau\u0306 tuj post'e, la demand'o'j. Kiom'a hor'o est'as? Rest'as kiom da temp'o? Kiom da minut'o'j ni tie jam sid'as? Kaj tiel plu, g\u0302is la fin'o de la ekzamen'o."}, {"text_idx": "#000939", "text": "Tiam, en'man'ig'ant'e al mi la paper'o'j'n, mi esprim'as mir'o'n, ke ili tiom sci'vol'is pri la hor'o. Sed, ven'as rapid'a respond'o, ni ne port'as brak'horlog\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#000940", "text": "Ne port'as ...? mi balbut'as, c\u0302irkau\u0306'rigard'ant'e. Prav'e: la brak'o'j, la pojn'o'j, almenau\u0306 tiu'j al mi vid'ebl'a'j, plej'part'e nud'as, sen'tiktak'il'as."}, {"text_idx": "#000943", "text": "C\u0302u, mi demand'as mi'n \u2013 ne ili'n, c\u0302ar ili vol'as bier'ej'e'n eskap'i, ekzamen'o'n dis'sekc'i, ver's\u0302ajn'e ankau\u0306 mi'n \u2013 la brak'horlog\u0302'o nun perd'as si'a'n tradici'a'n rol'o'n kiel hor'o'kontrol'il'o kaj far'ig\u0302'as nur'a mod'o-akcesor'aj\u0302'o?"}, {"text_idx": "#000944", "text": "Kiom s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as la temp'o'j! Mi memor'as mi'a'n unu'a'n brak'horlog\u0302'o'n. Ac\u0302et'is g\u0302i'n mi'a av'o, kiam mi ebl'e ok- au\u0306 nau\u0306-jar'ag\u0302'is. Brak'horlog\u0302'o'n akir'i mark'is unu el la mejl'o's\u0302ton'o'j sur'voj'e al plen'kresk'o: la ven'ont'a mejl'o's\u0302ton'o, mi kred'is, koincid'is kun la privilegi'o port'i long'a'n pantalon'o'n. Tiam oni preskau\u0306 adolt'is."}, {"text_idx": "#000945", "text": "Gravur'it'a en la mens'o est'as la butik'o, kie ni ac\u0302et'is la brak'horlog\u0302'o'n. Mi preter'pas'is g\u0302i'n c\u0302iu'tag'e, ir'ant'e lern'ej'e'n: oft'e mi rigard'is tra la fenestr'o'n kaj vid'is la horlog\u0302'ist'o'n, ul'o'n tim'ig'a'n, kun bizar'a, nigr'a tub'et'o \u2013 evident'e, mi nun sci'as, spec'o de lupe'o \u2013 kvazau\u0306 glu'it'a al la okul'o."}, {"text_idx": "#000947", "text": "Ne sur'hav'u g\u0302i'n en la lern'ej'o: vi perd'os g\u0302i'n. Ne sur'hav'u g\u0302i'n en la g\u0302arden'o: vi mal'pur'ig'os g\u0302i'n. Ne sur'hav'u g\u0302i'n, lud'ant'e: vi difekt'os g\u0302i'n. Ne sur'hav'u g\u0302i'n, bicikl'ant'e: vi ... ktp. Ho, ve."}, {"text_idx": "#000948", "text": "Sed mi sci'is, ke, se mi mal'obe'us, la strang'a sinjor'o kun la tub'et'o en la okul'o ven'us kaj mi'n en'ferm'us en unu el si'a'j morn'a'j pendol'horlog\u0302'o'j. Do, tim'em'e, mi kap'jes'is al mi'a av'o kaj kun'e ni for'las'is la butik'o'n."}, {"text_idx": "#000949", "text": "Kie, kaj kiam, mi port'is la brak'horlog\u0302'o'n, mi ne plu memor'as. Sed, pro la av'a'j admon'o'j, mi pov'as imag'i, ke g\u0302i rest'is plej'part'e en si'a skatol'o. Ia'senc'e, do, g\u0302i parenc'ig\u0302'as kun la mod'a'j akcesor'aj\u0302'o'j de mi'a'j pacient'in'o'j."}, {"text_idx": "#000951", "text": "Grav'a'j'n problem'o'j'n kau\u0306z'as sovag\u0302'a'j apr'o'j en kelk'a'j vilag\u0302'o'j kaj urb'o'j de Slovaki'o. La best'o'j detru'as rikolt'o'j'n kaj g\u0302arden'o'j'n, dum ili serc\u0302'as mang\u0302'aj\u0302'o'n ec\u0302 en urb'o'rand'a'j kvartal'o'j."}, {"text_idx": "#000952", "text": "Jar'e pro la damag\u0302'o'j asekur'a'j kompani'o'j el'pag'as proksim'um'e 140 000 eu\u0306r'o'j'n. Plej grand'a'j'n problem'o'j'n spert'as log\u0302'ant'o'j c\u0302e la lim'o kun C\u0302eh\u0302'a Respublik'o kaj en la sud'a Slovaki'o. C\u0302as'ist'o'j mort'paf'as jar'e c\u0302irkau\u0306 40 000 apr'o'j'n."}, {"text_idx": "#000954", "text": "En industri'ig'it'a'j land'o'j, ebl'e pro la ekonomi'a kriz'o, oni pli kaj pli konsci'as pri amas'a for'j\u0302et'o de mang\u0302'aj\u0302'o'j, dum tiom da hom'o'j mal'sat'as. Lau\u0306 Je'a'n Ziegler [j\u0302a zigler], de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j, la ter'o hav'as sep miliard'o'j'n da hom'o'j kaj oni produkt'as mang\u0302'aj\u0302'o'j'n por 12 miliard'o'j, tamen preskau\u0306 unu miliard'o mal'sat'as."}, {"text_idx": "#000957", "text": "C\u0302iel ajn ind'as redukt'i tiu'j'n kvant'o'j'n. Por tio'n ating'i neces'os unu'a'vic'e konsci'ig'i la hom'o'j'n pri la problem'o. Oni esper'as tio'n real'ig'i amas'komunik'il'e, i.a. per dis'kon'ig'o de s\u0302ok'a'j don'it'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#000962", "text": "En Briti'o oni intenc'as nun for'ig'i la menci'o'n \u201eminimum'e konsum'ebl'a g\u0302is ...\u201d, c\u0302ar konsum'ant'o'j mis'kompren'as la avert'o'n. Riz'o, nudel'o'j kaj lent'o'j, ekzempl'e, rest'as mang\u0302'ebl'a'j dum jar'o'j sed, c\u0302ar ili sur'hav'as la dat'o'n, neni'u vend'ist'o risk'as las'i ili'n sur la bret'o'j."}, {"text_idx": "#000963", "text": "Iu'j vend'ej'o'j dispon'ig'as al bon'far'a'j organiz'aj\u0302'o'j tiu'j'n ankorau\u0306 mang\u0302'ebl'a'j'n var'o'j'n, kiu'j'n ili tamen ne plu vol'as montr'i al si'a'j postul'em'a'j klient'o'j. Sed ekzist'as ankau\u0306 entrepren'o'j, kiu'j mal'ebl'ig'as la uz'ad'o'n per sur'j\u0302et'o de hiper'klorit'a akv'o, c\u0302ar donac'ad'o pov'us mal'pli'ig'i la vend'o'j'n."}, {"text_idx": "#000965", "text": "Cigan'o'j au\u0306 roma'o'j: c\u0302u lingv'a problem'o?"}, {"text_idx": "#000966", "text": "Leg'ant'e la kontribu'o'j'n de mult'a'j slovak'a'j kaj eu\u0306rop'a'j au\u0306tor'o'j en Inter'ret'o, oni trov'as divers'a'j'n nom'o'j'n de specif'a etn'a minoritat'o, kiu \u201eturment'as\u201d la tut'a'n Eu\u0306rop'o'n: \u201ecigan'o'j\u201d, \u201esintioj\u201d, \u201ekaleoj\u201d, \u201eroma'o'j\u201d, \u201egypsies\u201d, \u201ezingari\u201d ktp. Kiel plej g\u0302ust'e nom'i tiu'n c\u0302i minoritat'o'n, kiu viv'as praktik'e en c\u0302iu ajn eu\u0306rop'a land'o? Por don'i ekzempl'o'n, nur en Slovaki'o viv'as proksim'um'e 500 000 roma'o'j, t.e. dek'on'o de la slovak'a log\u0302'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#000967", "text": "Antau\u0306 c\u0302io est'as rimark'ind'e, ke la roma'a lingv'o tut'e ne kon'as la vort'o'n \u201ecigan'o\u201d, kiu ja est'as kutim'e uz'at'a de la gazet'ar'o kaj, komun'lingv'e, de la civit'an'o'j. La rekt'e koncern'at'a'j mal'e nom'as si'n nur'e per la vort'o \u201eroma'o\u201d, kiu signif'as \u201e(edz'ig\u0302'int'a) vir'o\u201d, au\u0306 per la vort'o \u201emanus\u0302\u201d, kies signif'o est'as \u201ehom'o\u201d. Por trov'i la etim'o'n de la vort'o \u201ecigan'o\u201d, oni dev'as tra'serc\u0302'i en la histori'o. Fres\u0302'a'j lingv'o'scienc'a'j kaj etnografi'a'j esplor'o'j montr'as, ke la roma'o'j migr'is al Eu\u0306rop'o \u2013 el Hindio \u2013 sekv'ant'e du direkt'o'j'n: la unu'a est'is tra Persi'o kaj Greki'o, la du'a tra Irano, Armeni'o kaj Greki'o (au\u0306 alternativ'e ankau\u0306 tra Sirio, Egipti'o, nord'a Afrik'o g\u0302is Hispanio)."}, {"text_idx": "#000968", "text": "Do Greki'o est'is la unu'a eu\u0306rop'a land'o, kie grand'a part'o de la pra'ul'ar'o de tiu etn'o trov'is por'temp'a'n sid'ej'o'n. La vort'o \u201ecigan'o\u201d de'ven'as probabl'e de la pra'grek'a vort'o \u201eathi\u0301nganos\u201d, per kiu oni indik'is t.n. manih\u0302e'an sekt'o'n c\u0302e'est'a'n sur la mont'o Athos ek'de la ok'a jar'cent'o, kiu ating'is la Bizanc'an Imperi'o'n el Frigi'o. Tiu c\u0302i sekt'o okup'ig\u0302'is pri magi'o, serpent'o-dres'o ktp. En Greki'o la indig\u0302en'a log\u0302'ant'ar'o ne vid'is mal'sam'o'j'n inter la du grup'o'j, kiu'j al'ven'is en mal'long'a temp'o el orient'o (Hindio), montr'ant'e simil'a'j'n kutim'o'j'n kaj interes'o'j'n. Kiam, post'e, ili migr'is tra Eu\u0306rop'o, el la pra'grek'a vort'o ek'est'is iom'post'iom'e nov'a'j nom'o'j: \u201eciga\u0301n\u201d (slovak'e), \u201ecika\u0301n\u201d (c\u0302eh\u0302'e), \u201eZigeuner\u201d (german'e), \u201ezigeuner\u201d (nederlande), \u201eciga\u0301ny\u201d (hungar'e), \u201ezingaro\u201d (ital'e), \u201egitano\u201d (hispan'e), \u201etzigane\u201d, \u201ebohe\u0301mien\u201d, \u201eromanichel\u201d (franc'e), \u201ecygan\u201d (pol'e), \u201ecigan'o\u201d (portugal'e), \u201et\u0327igan\u201d (ruman'e), \u201esipsiwa\u201d (kimr'e), \u201e\u0446\u0438\u0433\u0430\u043d\u0438\u043d\u201d (bulgar'e), \u201e\u0446\u044b\u0433\u0430\u043d\u201d (rus'e), \u201e\u0446\u0438\u0433\u0430\u043d\u201d (ukraine) ktp."}, {"text_idx": "#000969", "text": "La roma'o'j en iu'j eu\u0306rop'a'j region'o'j est'is konsider'at'a'j vagabond'o'j, tiel ke la lok'ul'o'j nom'is ili'n \u201evag'ant'e'n\u201d, \u201evag'abund'e'n\u201d, \u201eklinghiros\u201d au\u0306 \u201ekoulofos\u201d. Iu'j nom'o'j de roma'o'j hav'as si'a'j'n radik'o'j'n en la termin'ologi'o uz'at'a de la etn'o, sed al'don'ig\u0302'as al ili plur'e da lok'a'j kaj dialekt'a'j esprim'o'j. Ili'a nom'o pov'as est'i lig'it'a ankau\u0306 kun supoz'at'a de'ven'o au\u0306 mal'long'temp'a rigard'o en roma'a'n histori'o'n. Ekzempl'e en Franci'o est'is kaj plu est'as iu'j grup'o'j da roma'o'j nom'at'a'j \u201ebohe\u0301mien\u201d (c\u0302ar ili ven'is el bohem'a'j, t.e. c\u0302eh\u0302'a'j, ej'o'j). Ili'a nom'o \u201ehungar'os\u201d en Hispanio supoz'as mal'e de'ven'o'n el Hungari'o. La iber'o'j nom'is ili'n \u201egitanos\u201d. De tiu c\u0302i vort'o, supoz'ant'a ties egipt'ec'o'n, rezult'is nom'o'j, kiel \u201egypsies\u201d, \u201egypsy\u201d, \u201egitans\u201d, \u201eyieftos\u201d, \u201egiftos\u201d, \u201eyifti\u201d, en mult'a'j land'o'j dis'vast'ig\u0302'int'a'j."}, {"text_idx": "#000970", "text": "Ne mal'oft'e la indig\u0302en'a log\u0302'ant'ar'o uz'as por mal'sam'a'j populaci'o'j de roma'o'j divers'a'j'n subtil'a'j'n lingv'a'j'n devi'o'j'n. Ekzempl'e en Hispanio la nom'o \u201egitano(s)\u201d est'as anstatau\u0306'ig'it'a per la etn'o'nom'o \u201ehungar'os\u201d, kiu esprim'as la fakt'o'n, ke grup'o'j da roma'o'j al'ven'is, kadr'e de t.n. du'a migr'a ond'o, el Hungari'o. En la nord'a Italio jam de'long'e log\u0302'ant'a'j grup'o'j de roma'o'j est'as nom'at'a'j \u201ezingari giostrai\u201d, dum la el'migr'int'o'j en la unu'a du'on'o de la 20a jar'cent'o est'as \u201ezingari montenegr'in'i\u201d, kaj la el'migr'int'o'j dum la last'a ond'o el la eks'a Jugoslavio nom'at'as \u201enomad'i slav'i\u201d. Al'don'e ekzist'as administr'a'j nom'o'j de roma'o'j, kiu'j hav'as ekskluziv'e pri'skrib'a'n karakter'o'n. \u201eTinkers\u201d en Irlando far'ig\u0302'is en Franci'o \u201eitine\u0301rants\u201d, \u201etsiganes\u201d, \u201evoyageurs\u201d au\u0306 \u201egens du voyage\u201d, kio rimark'ig'as la nomad'a'n de'ven'o'n de tiu'j ul'o'j."}, {"text_idx": "#000971", "text": "La roma'o'j nom'as oft'e si'n mem per divers'a'j variant'o'j: \u201eroma'o'j\u201d, \u201esinti/sinte\u201d, \u201ekaleoj\u201d ktp. Ekzempl'e en Angli'o, en Kimri'o kaj en la nord'a Irlando asimil'ig\u0302'int'a grup'o de roma'o'j uz'as por si mem kaj por ali'a'j grup'o'j de roma'o'j la nom'o'n \u201etravellers\u201d (vojag\u0302'ant'o'j). Foj'foj'e la angl'a'j kaj kimr'a'j roma'o'j prunt'e'pren'as la nom'o'n \u201egypsies\u201d. La nomad'a'j roma'o'j en Norvegi'o uz'as la nom'o'n \u201ereisende\u201d, dum part'o de la hispan'a'j roma'o'j uz'as la esprim'o'n \u201emercheros\u201d kaj en Irlando la nom'o'n \u201etravellers\u201d apud \u201epafv\u201d, \u201epavvy\u201d, \u201eminceir\u201d."}, {"text_idx": "#000972", "text": "Sintioj est'as roma'o'j, kiu'j log\u0302'as plej'part'e en german'lingv'a'j kaj franc'lingv'a'j land'o'j. Oni ne sci'as preciz'e, kiel ek'aper'is la nom'o \u201esintio\u201d. Lau\u0306 unu versi'o c\u0302i tiu nom'o alud'as rilat'o'n al la river'o Indus'o (en ali'a'j lingv'o'j kon'at'a kiel Sindh), tamen lau\u0306 du'a interpret'o la nom'o ven'as de la estr'o de fru'a'j roma'o'j (Sindela)."}, {"text_idx": "#000973", "text": "Kompren'ebl'e, tiu c\u0302i el'kalkul'ad'o de divers'a'j lok'a'j, region'a'j kaj popol'a'j nom'o'j de la roma'a minoritat'o ne est'as kaj ne pov'as est'i plen'komplet'a kaj definitiv'a."}, {"text_idx": "#000974", "text": "Kiel ajn, la Inter'naci'a Roma'a Uni'o opini'as, ke la nom'o \u201ecigan'o\u201d hav'as tre fort'a'n ac\u0302'ig'a'n nuanc'o'n, tiel ke g\u0302i rekomend'as uz'ad'i nur la termin'o'n \u201eroma'o\u201d. Tiu preskrib'o est'as lig'it'a kun la tendenc'o indik'i la etn'a'j'n minoritat'o'j'n tiel, kiel ili mem si'n nom'as. Do ni ne uz'u \u201ecigan'o\u201d, \u201egitano\u201d, \u201ebohe\u0301mien\u201d, \u201egypsies\u201d ktp, sed ni prefer'u \u201eroma'o\u201d (simil'e: ni dir'u ne \u201eeskim'o\u201d, sed \u201einuit'o\u201d, ne \u201eindi'an'o\u201d au\u0306 \u201erug\u0302'hau\u0306t'ul'o\u201d, sed \u201eamerik'a indi'an'o\u201d au\u0306 \u201ede'nask'a amerik'an'o\u201d ktp)."}, {"text_idx": "#000975", "text": "Kun interes'o mi tra'leg'is la artikol'o'n pri la kolonel'o Ojukwu, ne'forges'ebl'a batal'ant'o por just'ec'o kaj liber'ig'o de la Igbopopolo en Nig\u0302erio (MONATO 2012/1, p. 8). Lau\u0306 mi'a opini'o tre bon'e verk'it'a artikol'o, kiu fund'e inform'as la leg'ant'o'j'n pri la ver'a viv'o kaj batal'o de grand'a hom'o en la histori'o de la Igboj. Dank'o'n."}, {"text_idx": "#000976", "text": "Mi vol'us rimark'ig'i, ke la tradici'a'n viv'o'n kaj kultur'o'n de la Igbosocio pri'skrib'is la nig\u0302eria verk'ist'o kaj poet'o Chinua Achebe, au\u0306tor'o de la roman'o \u201eAj\u0302'o'j dis'fal'as\u201d (angl'e Things Fall Apart). Kiam Biafro, kiu est'is sen'de'pend'a land'o tri jar'o'j'n, deklar'is si'a'n sen'de'pend'ec'o'n de Nig\u0302erio, Achebe mal'long'e ag'ad'is kiel diplomat'o de la nov'a s\u0302tat'o. Kaj konklud'e mal'long'a preciz'ig'o. Lau\u0306 la au\u0306tor'o de la artikol'o Biafron agnosk'is kvin afrik'a'j land'o'j, kio ne est'as g\u0302ust'a. La nov'a'n s\u0302tat'o'n agnosk'is nur kvar afrik'a'j land'o'j (Ebur-Bord'o, Gabon'o, Tanzanio, Zambio) kaj Haitio."}, {"text_idx": "#000977", "text": "Scienc'ist'o'j prezent'is nov'a'n hipotez'o'n pri la mort'o de Oetzi \u2013 neolitik'ul'o, kiu viv'is antau\u0306 5000 jar'o'j kaj kies mumi'o est'is mal'kovr'it'a en glaci'ej'o en la Alp'o'j en 1991 (MONATO, 2001/3, p. 14)."}, {"text_idx": "#000978", "text": "G\u0302is nun oni kred'is, ke Oetzi mort'is pro sag'o'traf'o. Tamen tem'as ebl'e pri mont'a akcident'o. Analiz'o montr'is, ke tranc\u0302'o sub la dekstr'a okul'o ver's\u0302ajn'e konduk'is al fort'a sang'o'flu'o. Tra'viv'i tia'n trau\u0306mat'o'n tre mal'facil'as."}, {"text_idx": "#000979", "text": "La mumi'o de la 45-jar'a vir'o (alt'ec'o, 165 cm; pez'o, 50 kg) est'is dum la pas'int'a'j 20 jar'o'j mult'foj'e mezur'at'a, fot'at'a kaj c\u0302iel esplor'at'a per radi'ad'o kaj komput'il'a skan'il'o."}, {"text_idx": "#000980", "text": "Antau\u0306 10 jar'o'j oni mal'kovr'is en la korp'o silik'a'n fin'aj\u0302'o'n kaj supoz'is, ke sag'o traf'is la mal'dekstr'a'n skapol'o'n kaj far'is tru'o'n kun diametr'o du'centi'metr'a. Scienc'ist'o'j konklud'is, ke la sag'o difekt'is sub'klavikl'a'n arteri'o'n, tiel ke post kelk'a'j minut'o'j la viktim'o mort'is. Neni'o pli pri la mumi'o dir'ebl'os, opini'is fak'ul'o'j."}, {"text_idx": "#000981", "text": "Tamen antau\u0306 ne'long'e Wolfgang Recheis kaj Karl-Heinz Ku\u0308nzel, el la Medicin'a Universitat'o en Innsbruck, konstat'is en'tranc\u0302'o'n kun mal'ferm'o de sutur'o kaj flav'et'a kolor'ig'o de okul'glob'o, kiu pov'us est'i interpret'at'a kiel sang'o'spur'o."}, {"text_idx": "#000982", "text": "Se la pra'histori'a hom'o for'pas'is c\u0302e mont'a akcident'o, la traf'o per sag'o, kiu g\u0302is nun est'is supoz'at'a kiel mort'o'kau\u0306z'o, ebl'e de'ven'is de pli fru'a atak'o. Lau\u0306 ambau\u0306 scienc'ist'o'j la vund'o ver's\u0302ajn'e okaz'is pro fal'o en ne'facil'e ir'ebl'a teren'o sub ekstrem'a'j kondic\u0302'o'j en la alt'mont'ar'o."}, {"text_idx": "#000983", "text": "La kadavr'o'n de la neolitik'ul'o mal'kovr'is german'a famili'o en alt'ec'o de 3210 m en la region'o de Tisenjoch en la Alp'o'j c\u0302e la ital'a-au\u0306str'a lim'o. Ek'de tiam Oetzi al'tir'as la atent'o'n de esplor'ist'o'j kaj publik'o."}, {"text_idx": "#000985", "text": "Kun la last'a numer'o de MONATO mi ricev'is foli'o'n, skrib'it'a'n en la flandr'a. S\u0302ajn'e g\u0302i en'ten'as part'o'j'n pri mult'a'j divers'a'j tem'o'j: sun'a energi'o, psikiatri'o, financ'o, kaj tiel plu. C\u0302u vi pov'us klar'ig'i pri kio tem'as? Kial oni send'as g\u0302i'n ankau\u0306 al fremd'a'j ricev'ant'o'j?"}, {"text_idx": "#000986", "text": "Klar'ig'o de la el'don'ej'o: Se vi atent'e rigard'as, vi vid'os, ke dors'flank'e de tiu foli'o trov'ig\u0302'as vi'a'j adres'don'it'aj\u0302'o'j. La el'don'ej'o pov'us pren'i \u201etut'e virg'a'n\u201d adres'foli'o'n, sed uz'i rub'paper'o'n kost'as mal'pli kaj krom'e est'as pli bon'e por ni'a viv'medi'o."}, {"text_idx": "#000988", "text": "En la 17a de januar'o 2012 for'pas'is Phil Bosmans, rimark'ind'a hom'o, gvid'int'o de rimark'ind'a mov'ad'o, nom'e Bond zonder Naam (Mov'ad'o sen Nom'o). Phil Bosmans g\u0302u'is grand'a'n admir'o'n precip'e en Flandri'o, c\u0302ar kun ekster'ordinar'a karism'o kaj si'n'dedic\u0302'o li gvid'is mov'ad'o'n, kiu stimul'as la soci'o'n al \u201ela kultur'o de la kor'o\u201d. Tio traduk'ig\u0302'is fin'fin'e en 20 divers'a'j'n iniciat'o'j'n por plej divers'a'j hom'kategori'o'j, kiu'j risk'as est'i forges'it'a'j en la tamen bon'fart'a soci'o."}, {"text_idx": "#000989", "text": "Bosmans nask'ig\u0302'is en 1922 en simpl'a kamp'ar'an'a famili'o. Kiel katolik'a pastr'o li tiom ag'ad'is, ke li ek'mal'san'is en 1954 kaj \u2013 el'c\u0302erp'it'a \u2013 dum du jar'o'j rest'is lig'it'a al la lit'o. Kiam li re'san'ig\u0302'is fizik'e kaj anim'e, oni propon'is al li okup'ig\u0302'i pri la iniciat'o Bond zonder Naam. Jam en 1938 pastr'o De Greef fond'is g\u0302i'n en Nederlando. Nur en 1950 lanc'ig\u0302'is simil'a iniciat'o en Flandri'o."}, {"text_idx": "#000990", "text": "Bosmans sukces'is don'i al g\u0302i rapid'eg'a'n dis'volv'ig\u0302'o'n. Li s\u0302ajn'e sen'pen'e sukces'is kompren'i la zorg'o'j'n kaj mizer'o'j'n de simpl'a'j hom'o'j, re'hav'ig'i al ili esper'o'n, sed sam'temp'e mobiliz'i la soci'o'n por kompren'ig'i, kiu'j'n bezon'o'j'n oni oft'e neglekt'as. La plej okul'frap'a'j iniciat'o'j est'is \u201eVitamin'o'j por la kor'o\u201d kaj \u201eLev'il'kart'o'j\u201d. La vitamin'o'j est'is simpl'a'j kor'tus\u0302'a'j babil'o'j, au\u0306d'ebl'a'j en radi'o'el'send'o'j kaj per telefon'al'vok'o'j. Lev'il'kart'o'j est'as bel'aspekt'a'j kart'o'j, kiu'j sur'hav'as kern'ec'a'n slogan'o'n, kiu'j'n oni sen'pag'e dis'send'as kun la pet'o pend'ig'i ili'n en bon'e vid'ebl'a lok'o. C\u0302iu'monat'e tiel distribu'ig\u0302'as g\u0302is 300 000 kart'o'j, kiu'j est'as vid'ebl'a'j en labor'ej'o'j, ofic'ej'o'j kaj viv'c\u0302ambr'o'j en Flandri'o."}, {"text_idx": "#000991", "text": "Sed Bond zonder Naam ankau\u0306 praktik'e okup'ig\u0302'as pri tiu'j hom'o'j, kiu'j bezon'as apart'a'n sub'ten'o'n. Bosmans surpriz'e trov'is rimed'o'j'n por mal'ferm'i seri'o'n da dom'o'j por ekzempl'e eks'prizon'ul'o'j, mis'trakt'it'a'j edz'o'j kaj edz'in'o'j, eks'drink'ul'o'j, deprim'it'o'j ktp. Tamen Bond zonder Naam ne hav'as kotiz'o'j'n kaj g\u0302is hodiau\u0306 viv'as preskau\u0306 nur de donac'o'j, kiu'j spontane'e en'ven'as pro simpati'o c\u0302e la publik'o."}, {"text_idx": "#000992", "text": "Grand'a el'don'ist'o propon'is el'don'i la tekst'o'j'n de \u201eVitamin'o'j por la kor'o\u201d. La sukces'o super'is c\u0302iu'j'n atend'o'j'n. Post'e Phil ankorau\u0306 verk'is divers'a'j'n libr'o'j'n, kiu'j sen'escept'e furor'is. Tiu'j libr'o'j traduk'ig\u0302'is en 26 lingv'o'j'n. Kun'e vend'ig\u0302'is 10 milion'o'j da ekzempler'o'j."}, {"text_idx": "#000993", "text": "Bosmans simpati'is kun Esperant'o. Kiam en 1980 J'os Kerfs, nov'a esperant'ist'o, kontakt'is li'n, li mem propon'is fond'i la asoci'o'n \u201eMov'ad'o sen Nom'o\u201d kaj financ'e sub'ten'is g\u0302i'a'n start'o'n. G\u0302i'a c\u0302ef'a ag'ad'o est'as la dis'send'o de lev'il'kart'o'j. Ankorau\u0306 nun oni sen'pag'e pov'as mend'i kalendar'o'n de la jar'o kun kvar traf'a'j slogan'o'j. La unu'a el'don'aj\u0302'o resum'as la esenc'o'n de la iniciat'o: \u201ePli bon'a mond'o komenc'ig\u0302'as en vi'a propr'a kor'o\u201d."}, {"text_idx": "#000994", "text": "En 1988 el'don'ig\u0302'is en Esperant'o \u201eS\u0302anc'o por felic\u0302'o\u201d, la plej furor'a libr'o de Bosmans. Esperant'o tiam est'is la du'dek'a traduk'lingv'o. En 2000 Mov'ad'o sen Nom'o mem el'don'is ankau\u0306 du'a'n libr'o'n, nom'e \u201eDonac'e al vi\u201d. Ambau\u0306 verk'o'j ankorau\u0306 hav'ebl'as."}, {"text_idx": "#000996", "text": "En 1993 li hav'is au\u0306t'o'akcident'o'n. Unu jar'o'n post'e li'n traf'is apopleksi'o, kiu part'e paraliz'is li'n. Sed ec\u0302 tiam li ne c\u0302es'is lau\u0306'ebl'e korespond'i, preleg'i kaj konsil'don'i. En la 17a de januar'o 2012 li for'pas'is. Tio hav'is vast'a'n eh\u0302'o'n en la komunik'il'o'j dum tut'a semajn'o."}, {"text_idx": "#000997", "text": "Bond zonder Naam plu'aktiv'as sam'e vigl'e kun jun'a'j gvid'ant'o'j. Ankau\u0306 Mov'ad'o sen Nom'o dau\u0306r'ig'as la ag'ad'o'n. Okaz'e de la for'pas'o de g\u0302i'a inspir'int'o, oni far'is bel'eg'a'n bild'o'seri'o'n kun la plej popular'a'j kaj traf'a'j slogan'o'j. Ili vid'ebl'as c\u0302e ."}, {"text_idx": "#000998", "text": "2020: la mond'o sen morbil'o?"}, {"text_idx": "#000999", "text": "Sci'ig'o de la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) en maj'o de 1980 pri la tut'mond'a likvid'o de variol'o inspir'is la hom'ar'o'n prov'i ating'i simil'a'n for'ig'o'n de ali'a'j dang\u0302er'a'j mal'san'o'j, antau\u0306 c\u0302io de polio'mjel'it'o. Pri tio mi detal'e skrib'is en MONATO (2011/05). Sed en c\u0302i tiu artikol'o mi vol'as pri'trakt'i la perspektiv'o'n de likvid'o de morbil'o, mal'san'o, kiu g\u0302is antau\u0306 ne'long'e est'is tre dis'vast'ig\u0302'int'a."}, {"text_idx": "#001000", "text": "Morbil'o est'is kon'at'a jam en la antikv'ec'o, tamen nur en la 9a-10a jar'cent'o de ni'a era'o la el'star'a irana kurac'ist'o ar-Raz'i (Rhazes) unu'e sukces'is disting'i morbil'o'n de variol'o. La kau\u0306z'o de morbil'o est'as la RNA-virus'o. La morbil'a virus'o transmisi'ig\u0302'as nur aer'gut'e. G\u0302is la aper'o de kontrau\u0306-morbil'a vakcin'ad'o, la mal'san'o traf'is preskau\u0306 c\u0302iu'j'n. Plej oft'e mal'san'ig\u0302'as infan'o'j, sed ankau\u0306 plen'ag\u0302'ul'o'j pov'as mal'san'ig\u0302'i, se ili ne est'is infekt'it'a'j infan'ag\u0302'e. Post re'san'ig\u0302'o, hom'o'j rest'as dum'viv'e imun'a'j."}, {"text_idx": "#001002", "text": "En 1963 la unu'a vakcin'o kontrau\u0306 morbil'o est'is licenc'it'a en Uson'o. Post'e aper'is pli'a'j vakcin'o'j de divers'a'j farmaci'a'j firma'o'j. C\u0302iu'j vakcin'o'j en'ten'as mal'fort'ig'it'a'j'n morbil'a'j'n virus'o'j'n. La vakcin'o'j est'as tre efik'em'a'j kaj relativ'e mal'mult'e'kost'a'j. En la pli'mult'o da land'o'j, vakcin'ad'o est'as dev'ig'a. Plej oft'e infan'o'j ricev'as la unu'a'n kontrau\u0306'morbil'a'n vakcin'ad'o'n en la ag\u0302'o de unu jar'o kaj kutim'e g\u0302i est'as kombin'it'a kun vakcin'o'j kontrau\u0306 rubeol'o kaj parotid'o. Post 5-6 jar'o'j okaz'as re'vakcin'ad'o. En mult'a'j land'o'j oni vakcin'as ankau\u0306 pli ag\u0302'a'j'n infan'o'j'n, foj'foj'e ec\u0302 specif'a'j'n grup'o'j'n de plen'kresk'ul'o'j. Post re'vakcin'ad'o la protekt'o-nivel'o ating'as preskau\u0306 100 %."}, {"text_idx": "#001005", "text": "En 2010 la 63a asemble'o de MOS akcept'is rezoluci'o'n pri lau\u0306'etap'a likvid'o de morbil'o en la tut'a mond'o. G\u0302is 2015 neces'os vakcin'i pli ol 90 % de la infan'o'j en la mond'o kaj mal'grand'ig'i la mort'ec'o'n je 95 % kompar'e kun 2000. G\u0302is 2015 au\u0306 pli fru'e la ambici'o est'as elimin'i morbil'o'n en Eu\u0306rop'o, la orient'a Mediterane'o kaj la okcident'a Pacifik'o. Afrik'a'j land'o'j akcept'is rezoluci'o'n pri la likvid'o de morbil'o en Afrik'o g\u0302is 2020. Tiu'n cel'o'n al'streb'as ankau\u0306 la land'o'j de la sud-orient'a Azi'o kaj ceter'a'j."}, {"text_idx": "#001006", "text": "G\u0302is 2020 pov'os kaj dev'os est'i elimin'it'a morbil'o. G\u0302is tiu temp'o ver's\u0302ajn'e est'os tut'mond'e likvid'it'a ankau\u0306 polio'mjel'it'o. Tre grav'as kompren'i kaj sub'ten'i tiu'n nobl'a'n cel'o'n. Cert'e neces'as pli aktiv'a inter'naci'a financ'a help'o al mal'ric\u0302'a'j land'o'j. Tiu el'spez'o, kvankam grand'a, konsist'ig'os nur sen'signif'a'n part'o'n de la milit'a bug\u0302et'o de la mond'a'j potenc'o'j, sed la sekv'o'j por la tut'a hom'ar'o est'os sen'kompar'a'j."}, {"text_idx": "#001007", "text": "Hodiau\u0306 pli kaj pli mal'facil'as trov'i el'don'ej'o'j'n, kiu'j pret'as publik'ig'i libr'o'j'n en minoritat'a'j lingv'o'j, au\u0306 pri tem'o'j, kiu'j interes'as nur lim'ig'it'a'n rond'o'n da leg'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001008", "text": "La kial'o'j evident'as. Pres'ad'o est'as mult'e'kost'a, la merkat'o mal'grand'a; do la s\u0302anc'o profit'i preskau\u0306 nul'a. Tamen cert'e trov'ig\u0302'as verk'int'o'j (poet'o'j, novel'ist'o'j, roman'ist'o'j), kiu'j s\u0302at'us publik'ig'i si'a'j'n verk'o'j'n, sed kiu'j jam de'long'e mal'esper'is trov'i simpati'a'n el'don'ist'o'n. Ec\u0302 tiu'j, kiu'j verk'as en grav'a'j naci'a'j lingv'o'j, spert'as la sam'a'n problem'o'n."}, {"text_idx": "#001009", "text": "Tamen facil'a solv'o ja ekzist'as. Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j mi leg'is en MONATO, ke kontribu'int'o trov'is entrepren'o'n, per kiu li per'ret'e sukces'is el'don'i si'a'n libr'o'n. Tio'n li far'is sen la neces'o konvink'i el'don'ist'o'n, ke la verk'o merit'as publik'ig'o'n, au\u0306 pag'i pro la serv'o'j de per'ant'o literatur'a."}, {"text_idx": "#001012", "text": "Por tiu'j serv'o'j la verk'int'o neniom pag'as, c\u0302ar tiu respond'ec'is ne nur pri verk'ad'o, sed ankau\u0306 pri kompost'ad'o, en'pag\u0302'ig'o kaj korekt'ad'o. Evident'e, se la au\u0306tor'o, sam'e kiel leg'ant'o, vol'as mend'i ekzempler'o'n, neces'as pag'i. La kondic\u0302'o'j vari'as inter la divers'a'j tia'j el'don'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001014", "text": "Tiu c\u0302i relativ'e mal'mult'e'kost'a metod'o (kompar'e kun tradici'a el'don'ad'o) al'port'as nov'a'n esper'o'n al tiu'j, kiu'j verk'as en lingv'o'j en'dang\u0302er'ig'it'a'j au\u0306 pri mal'popular'a'j tem'o'j. Tiel ebl'as dis'vast'ig'i verk'o'j'n tia'j'n tra la tut'a mond'o."}, {"text_idx": "#001015", "text": "Ni ne forges'u la german'o'j'n"}, {"text_idx": "#001016", "text": "Al la \u201evid'punkt'o\u201d de Paul Gubbins pri Briti'o kaj g\u0302i'a si'n'ten'o pri la du'a mond'milit'o (MONATO 2012/1, p. 5) mi dezir'as al'don'i, ke lau\u0306 la vid'punkt'o de la pli'mult'o de la brit'o'j tiu milit'o est'is nur konflikt'o inter mal'sam'a'j land'o'j kaj ne lukt'o kontrau\u0306 ekstrem'e mal'bon'eg'a sistem'o kun terur'eg'a'j doktrin'o'j, kiu minac'is la tut'a'n Eu\u0306rop'o'n."}, {"text_idx": "#001017", "text": "Tamen ankau\u0306 mult'a'j german'o'j est'is sen'kulp'a'j viktim'o'j dum la nazi'ism'a epok'o, kiel la komun'ist'o Ernst Tha\u0308lmann, la mens'e handikap'it'a Dorothea Kast'e'n, la teolog'o Dietrich Bohnhoeffer kaj mult'a'j ali'a'j, kiel sam'seks'em'ul'o'j, cigan'o'j kaj pac'em'ul'o'j, c\u0302iu'j german'o'j kaj c\u0302iu'j murd'it'a'j pro divers'a'j kial'o'j."}, {"text_idx": "#001018", "text": "Ne mis'kompren'u mi'n. Briti'o g\u0302is hodiau\u0306 hav'as la plen'a'n rajt'o'n fier'i pri si'a rol'o en la liber'ig'o de Germanio en maj'o 1945, sed oni ne forges'u ke ankau\u0306 en Germanio est'is sen'kulp'a'j viktim'o'j, kiu'j merit'as ni'a'n atent'o'n."}, {"text_idx": "#001019", "text": "La inter'naci'a traktat'o pri protekt'o de intelekt'a'j propr'aj\u0302'o'j ACTA (angl'e: Anti-Counterfeiting Trad'e Agreement), kiu'n propon'is Uson'o kaj Japani'o, kau\u0306z'is en januar'o grand'a'j'n protest'o'j'n en Pollando."}, {"text_idx": "#001020", "text": "La traktat'o en'hav'as mult'a'j'n diskut'ind'a'j'n paragraf'o'j'n, kiu'j inter'ali'e dev'ig'as Inter'ret-proviz'ant'o'j'n sekv'i c\u0302iu'n aktiv'ad'o'n de Inter'ret-uz'ant'o'j. Okaz'e de nur'a supoz'o pri romp'o de au\u0306tor'a'j rajt'o'j la koncern'a person'o pov'as est'i tuj mal'liber'ig'it'a sen jug\u0302'a proces'o."}, {"text_idx": "#001021", "text": "Jun'a'j hom'o'j, por kiu'j Inter'ret'o est'as c\u0302iu'tag'a medi'o, manifestaci'is \u2013 ec\u0302 en mal'grand'a'j urb'o'j, en kiu'j la last'a'j manifestaci'o'j okaz'is dum la komun'ism'a period'o. Grup'o de Inter'ret-uz'ant'o'j Anonymous (Anonim'a) blok'is ec\u0302, kadr'e de la protest'o, du'dek'o'n da reg'ist'ar'a'j ret'pag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001022", "text": "La ministr'o pri administr'ad'o kaj cifer'ec'ig'ad'o publik'e konsil'is al la c\u0302ef'ministr'o okaz'ig'i diskut'o'n pri ACTA, antau\u0306 ol sub'skrib'i la traktat'o'n. La g\u0302eneral'a inspektor'o pri protekt'o de person'a'j don'it'aj\u0302'o'j absolut'e mal'akcept'is la dokument'o'n."}, {"text_idx": "#001023", "text": "Donald Tusk, la c\u0302ef'ministr'o de Pollando, neglekt'is tiu'j'n signal'o'j'n kaj tamen decid'is akcept'i la traktat'o'n. Nun dev'as g\u0302i'n ankorau\u0306 ratif'i la parlament'o kaj la prezid'ant'o. Inter'temp'e dau\u0306r'as diskut'o'j."}, {"text_idx": "#001027", "text": "Sam'e kiel la hom'o'j, la lingv'o'j pov'as tamen hav'i ec\u0302 mal'proksim'a'j'n parenc'o'j'n. Mal'pli parenc'a'j lingv'o'j est'ig'as lingv'a'j'n famili'o'j'n. Parenc'ec'o je tiu nivel'o est'as vid'ebl'a, ordinar'e, nur al lingv'o'scienc'ist'o'j. Se ekzempl'e renkont'ig\u0302'os angl'o, grek'o, armen'o kaj kurd'o, ili ec\u0302 ne konjekt'os, ke ili parol'as en parenc'a'j lingv'o'j. Do, mal'long'e kaj ne tro scienc'e parol'ant'e, en grup'o'j la hom'o'j pov'as ankorau\u0306 kompren'i sufic\u0302'e bon'e unu la ali'a'n, dum en famili'o'j ili nun'temp'e ne plu pov'as. (G\u0302ust'e tiel: nun'temp'e. C\u0302iu'j parenc'a'j lingv'o'j \u2013 en grup'o'j kaj en famili'o'j \u2013 origin'is el unu lingv'o. Nur pro tio, ke pas'is jar'cent'o'j au\u0306 jar'mil'o'j, ili post'e divid'ig\u0302'is kaj divers'ig\u0302'is.)"}, {"text_idx": "#001028", "text": "Est'as tamen ne'ordinar'a famili'o, tre vast'e dis'vast'ig\u0302'int'a sur la vast'aj\u0302'o'j de Eu\u0306razi'o. G\u0302i'a okcident'a lim'o est'as Turki'o; la orient'a est'as la respublik'o Sah\u0302a Jakuti'o en Siberio. De la nord'o al la sud'o g\u0302i etend'ig\u0302'as de Tatari'o kaj Bas\u0302kiri'o (mez'a Rusio) g\u0302is Turkmeni'o (c\u0302e la sud'a'j bord'o'j de Kaspi'a Mar'o) kaj kelk'a'j provinc'o'j de Afgani'o. La reprezent'ant'o'j de tiu grand'a famili'o pov'as kompren'i unu la ali'a'n kiel german'o'j kaj nederland'an'o'j! La famili'o nom'ig\u0302'as \u201eturk'ec'a\u201d (lau\u0306 ali'a'j font'o'j: \u201etjurk'a\u201d, \u201eturk'o-tatar'a\u201d)."}, {"text_idx": "#001029", "text": "La plej \u201egrand'a\u201d lingv'o de la famili'o est'as la turk'a, dum la ceter'a'j (tem'as pri c\u0302irkau\u0306 20 lingv'o'j) parol'at'as en la iam'a Sovetio. Nun kelk'a'j el ili ig\u0302'is s\u0302tat'lingv'o'j de nov'a'j post'soveti'a'j s\u0302tat'o'j: la azerbajg\u0302ana, la turkmen'a, la uzbek'a, la kazah\u0302'a, la kirgiz'a. Ali'a'j est'as naci'lingv'o'j en rus'a'j respublik'o'j kaj administr'a'j region'o'j, kiel la tatar'a, la bas\u0302kir'a, la c\u0302uvas\u0302'a, la jakut'a, la tuva, la h\u0302akasa, la altaja, la karac\u0302aj-balkara. Est'as ankau\u0306 et'nombr'a'j popol'o'j, kiu'j ne hav'as si'a'j'n administr'a'j'n teritori'o'j'n. Interes'eg'a, unik'a fakt'o est'as, ke, kiam ekzist'is Sovetio kaj g\u0302i'a arme'o, tie serv'is ankau\u0306 jun'ul'o'j de c\u0302iu'j turk'ec'a'j popol'o'j. Ili baldau\u0306 kompren'is, ke ili parol'as en simil'a'j lingv'o'j, kaj iom post iom inter ili est'ig\u0302'is \u201etjurk'a Esperant'o\u201d (g\u0302ust'e tiel la fenomen'o nom'ig\u0302'is)!"}, {"text_idx": "#001030", "text": "Kiam en Sovetio ek'est'is pli da liber'o kaj la civit'an'o'j komenc'is vetur'ad'i ekster'land'e'n por privat'a komerc'o, la plej vizit'at'a land'o est'is Turki'o. Sed kiel oni pov'us komerc'i, ne sci'ant'e la turk'a'n? Interpret'ist'o'j est'is tuj trov'it'a'j: iniciat'em'a'j azerbajg\u0302an'an'o'j, tatar'o'j, bas\u0302kir'o'j trud'is si'n kiel interpret'ist'o'j, kvankam ili ne sci'is ec\u0302 unu vort'o'n turk'e! Du'a unik'a fakt'o."}, {"text_idx": "#001031", "text": "Ni ekzamen'u pli konkret'e, en kio kus\u0302'as la reciprok'a proksim'ec'o kaj simil'ec'o de tiu'j lingv'o'j: unu'e en tio, kio koncern'as ili'a'n vort'trezor'o'n. Ni konsider'u kvar lingv'o'j'n tre'eg'e for'a'j'n unu de la ali'a, t.e. ekstrem'e nord'a'n, sud'a'n, orient'a'n kaj okcident'a'n. Ili est'as la turk'a, la tatar'a, la uzbek'a kaj la tuva. Por don'i ekzempl'o'n, person'a'j pronom'o'j (esperant'e: \u201emi\u201d, \u201eci-vi\u201d, \u201eli-s\u0302i-g\u0302i\u201d, \u201eni\u201d, \u201evi\u201d, \u201eili\u201d) en tiu'j lingv'o'j aspekt'as jen'e: en la turk'a: \u201ebe'n\u201d, \u201esen\u201d, \u201eo\u201d, \u201ebiz\u201d, \u201esiz\u201d, \u201eonlar\u201d; en la tatar'a: \u201emi'n\u201d, \u201esi'n\u201d, \u201eul\u201d, \u201ebez\u201d, \u201esez\u201d, \u201ealar\u201d; en la uzbek'a: \u201emen\u201d, \u201esen\u201d, \u201eu\u201d, \u201ebiz\u201d, \u201esiz\u201d, \u201eul'ar\u201d; en la tuva: \u201emen\u201d, \u201esen\u201d, \u201eol\u201d, \u201ebis\u201d, \u201esiler\u201d, \u201eolar\u201d."}, {"text_idx": "#001033", "text": "La simil'ec'o est'as frap'ant'a, kaj la proksim'ec'o inter tiu'j lingv'o'j est'as ec\u0302, se tiel dir'i, pli \u201eintim'a\u201d ol inter la ital'a kaj la hispan'a, la german'a kaj la nederlanda. Tiel reciprok'e proksim'a'j pov'as est'i lingv'o'j, nur se ili est'as dialekt'o'j de la sam'a lingv'o ... Se oni esplor'as la histori'o'n de la demand'o, la fakt'o ig\u0302'as tamen eg'e mal'pli frap'ant'a. Dum pra'histori'a'j kaj fru'a'j histori'a'j epok'o'j la popol'o'j pro plur'a'j kial'o'j migr'ad'is tra la mond'o. La antau\u0306'ul'o'j de la nun'a'j g\u0302erman'a'j, slav'a'j, latin'id'a'j, kelt'a'j, hind'a'j kaj ali'a'j popol'o'j viv'is supoz'ebl'e ie en sud-orient'a Eu\u0306rop'o (la scienc'ist'o'j nom'as ili'n hind'eu\u0306rop'an'o'j). Antau\u0306 5000-6000 jar'o'j ili est'is unu popol'o."}, {"text_idx": "#001035", "text": "Mem'kompren'ebl'e, c\u0302iu'j cit'it'a'j cifer'o'j est'as proksim'um'a'j. Neni'u pov'as serioz'e asert'i, ke g\u0302ust'e antau\u0306 1000 jar'o'j ek'est'is turk'o'j, tatar'o'j kaj uzbek'o'j. Spit'e al tio, ke la supr'e nom'it'a'j cifer'o'j est'as proksim'um'a'j, ili ebl'ig'as al ni kompren'i la kial'o'n de la supr'e pri'skrib'it'a'j kvazau\u0306'a'j ne'konform'ec'o'j. Ni dir'u: sved'o kaj alban'o, kvankam hav'ant'e komun'a'j'n antau\u0306'ul'o'j'n, tut'e ne kompren'as unu la ali'a'n, c\u0302ar tiu'j popol'o'j evolu'is mem'star'e dum 4000 jar'o'j. Ital'o kaj moldav'o pli-mal'pli pov'as inter'kompren'i, c\u0302ar ili'a'j pra'patr'o'j antau\u0306 1500 jar'o'j parol'is en la sam'a lingv'o. Turk'o kaj tatar'o kompren'as unu la ali'a'n, c\u0302ar antau\u0306 1000 jar'o'j ili est'is unu popol'o kaj viv'is kun'e. Sed malgrau\u0306 c\u0302io, rigard'u la supr'a'j'n ekzempl'o'j'n. C\u0302u ne est'as mir'ind'e, ke c\u0302iu'j c\u0302i vort'o'j kaj gramatik'a'j fenomen'o'j konserv'ig\u0302'is dum jar'mil'o sen kontakt'o'j inter popol'o'j, libr'o'j, gazet'o'j, Inter'ret'o?"}, {"text_idx": "#001036", "text": "Lau\u0306 oficial'a statistik'o en la jar'o 2011 la nombr'o de fremd'a'j labor'ist'o'j en Slovaki'o est'is preskau\u0306 22 200, kompar'e kun 18 200 en la jar'o 2010 kaj 13 900 en la jar'o 2008."}, {"text_idx": "#001037", "text": "La plej grand'a'n reprezent'ig\u0302'o'n en la slovak'a labor'merkat'o hav'as civit'an'o'j de Rumani'o (4513). Sekv'as C\u0302eh\u0302i'o (3227), Pollando (2196) kaj Hungari'o (2164). En la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o labor'as proksim'um'e 7700 fremd'a'j labor'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001038", "text": "La analiz'ist'o'j antau\u0306'supoz'as, ke en la jar'o 2015 la nombr'o de fremd'a'j labor'ist'o'j reprezent'os 2 g\u0302is 3 % kaj en la jar'o 2050 ec\u0302 g\u0302is 15 % de c\u0302iu'j labor'ist'o'j en Slovaki'o."}, {"text_idx": "#001039", "text": "Sen'dub'e la mal'nov'a kontinent'o kaj EU est'as mozaik'o de mal'sam'a'j lingv'o'j kaj lingv'a'j kultur'o'j. Teori'e en Eu\u0306rop'a Uni'o reg'as lingv'a egal'ec'o kaj plur'lingv'ec'o. Lau\u0306 la C\u0302art'o pri Fundament'a'j Rajt'o'j de EU (artikol'o 21.1) est'as mal'permes'it'a kia ajn diskriminaci'ad'o, inkluziv'e la lingv'a'n. Tamen la praktik'o est'as ali'a: pli kaj pli da kun'ven'o'j okaz'as nur en la angl'a au\u0306 en la franc'a."}, {"text_idx": "#001040", "text": "Pli'a'j oficial'a'j kaj ne'oficial'a'j lingv'o'j de EU est'as flank'e'n's\u0302ov'it'a'j kaj ne g\u0302u'as konven'a'j'n kondic\u0302'o'j'n en la eu\u0306rop'a spac'o koncern'e instru'ad'o'n, lern'ad'o'n, uz'ad'o'n kaj dis'volv'ig\u0302'o'n. Bedau\u0306r'ind'e tiu c\u0302i konstat'o rilat'as ankau\u0306 al la slovak'a lingv'o. EU tamen dedic\u0302'is en la jar'o 2009 grand'a'n atent'o'n al la plur'lingv'a projekt'o \u201eslovak'e.eu\u201d, kiu'n el'labor'is la inter'naci'a jun'ul'ar'a organiz'aj\u0302'o \u201eEduk'ad'o@Inter'ret'o\u201d (\u201eE@I\u201d), fond'it'a en 2005 en la slovak'a urb'o Partiza\u0301nske (c\u0302irkau\u0306 150 kilo'metr'o'j'n nord'e de Bratislav'o)."}, {"text_idx": "#001044", "text": "La statistik'o'j pri la vizit'at'ec'o de la ret'ej'o dokument'as sukces'o'n de tiu c\u0302i plur'lingv'a iniciat'o, kiu ek'est'is sur'baz'e de la inter'naci'a projekt'o lern'u!, kiu ebl'ig'as la sen'pag'a'n lern'ad'o'n de Esperant'o en 33 lingv'o'j. La pag\u0302'ar'o'n slovak'e.eu vizit'is pli ol 135 000 vizit'ant'o'j el 147 land'o'j kaj proksim'um'e 20 000 vizit'ant'o'j c\u0302iu'monat'e."}, {"text_idx": "#001045", "text": "Tiu c\u0302i nov'ig'a projekt'o est'as sub'ten'at'a de la Eu\u0306rop'a Komision'o, kadr'e de la program'o KA2. Partner'o'j de la projekt'o est'as la Lingv'o'scienc'a Institut'o de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r [ludovit s\u0302tur] de la Slovak'a Scienc'a Akademi'o, kiu hav'as mult'jar'a'n tradici'o'n pret'ig'i scienc'a'j'n \u2013 kaj por pli vast'a publik'o tau\u0306g'a'j'n \u2013 vort'ar'o'j'n, atlas'o'j'n kaj publik'aj\u0302'o'j'n pri divers'a'j lingv'a'j esplor'o'j. Al'don'e kontribu'as: la Vilniusa Universitat'o (Litovio), Varsovia Akademi'o de Komput'il'a'j Scienc'o'j kaj Estrad'o kaj Administr'ad'o (Pollando), Ret-atelier'o Gaus (Germanio), kaj la ne'profit'a organiz'aj\u0302'o Slovak'a Centr'o en Londono (Briti'o)."}, {"text_idx": "#001046", "text": "La Eu\u0306rop'a Komision'o mon'e sub'ten'is la projekt'o'n per 250 000 eu\u0306r'o'j. Ek'de novembr'o 2011 g\u0302i sub'ten'as, per 364 000 eu\u0306r'o'j, pli'a'n projekt'o'n de la organiz'aj\u0302'o E@I por la instru'ad'o de la german'a lingv'o, nom'at'a \u201edeutsch.info\u201d . Kun pol'a partner'o est'as efektiv'ig'it'a ankau\u0306 plur'lingv'a projekt'o por la instru'ad'o de la hispan'a lingv'o kaj entrepren'ad'o en Hispanio sub la titol'o Espa2.eu ()."}, {"text_idx": "#001047", "text": "En la nun'a moment'o oni prepar'as la du'a'n etap'o'n de la pri'slovak'a projekt'o: pli'larg\u0302'ig'o'n de la lingv'a'j nivel'o'j (B1 kaj B2) kaj al'don'o'n de nov'a'j lingv'a'j versi'o'j, inter kiu'j hungar'a kaj rus'a. Tiu c\u0302i iniciat'o plen'um'as la rekomend'o'j'n de 29 ne'reg'ist'ar'a'j civil'a'j organiz'aj\u0302'o'j, inkluziv'e de Eu\u0306rop'a Esperant'o-Uni'o (EEU)."}, {"text_idx": "#001048", "text": "Ek'de la pas'int'a jar'o la alban'a ministeri'o pri instru'ad'o postul'as, ke en universitat'o'j c\u0302iu'j magistr'ig\u0302'ont'o'j akir'u TOEFL-diplom'o'n, do super'a'n nivel'o'n en la angl'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001050", "text": "Krom'e la student'o'j konsider'as la postul'o'n pretekst'o por pli'ric\u0302'ig'i privat'a'j'n lingv'o-lern'ej'o'j'n. La ministeri'o, ali'flank'e, taks'as g\u0302i'n pas\u0302'o al \u201eintegr'ig\u0302'o kun Eu\u0306rop'o\u201d kaj \u201eutil'a re'form'o\u201d."}, {"text_idx": "#001051", "text": "Tiel oni mesag\u0302'as al alban'a'j jun'ul'o'j, ke ne neces'as lern'i ali'a'j'n EU-lingv'o'j'n krom la angl'a. Pro tio la c\u0302ef'ministr'o est'as nom'um'it'a \u201ehonor'a prezid'ant'o\u201d de en'land'a'j angl'em'ul'o'j. Nun oni vol'as sci'i, c\u0302u ankau\u0306 li kaj ali'a'j ministr'o'j tra'pas'is la ekzamen'o'n."}, {"text_idx": "#001052", "text": "Rekord'o'n kre'is du belg'a'j aventur'ist'o'j en Antarkt'o, kiam ili tra'ir'is en 74 tag'o'j pli ol 5000 km. Tem'is pri la plej long'a ekspedici'o ne'proviz'it'a kaj ne'motor'iz'it'a en Antarkt'o: sled'o'j'n kaj tiel nom'at'a'j'n neg\u0302-kajt'o'j'n ili uz'is."}, {"text_idx": "#001055", "text": "Tragedi'o kas\u0302'it'a kaj pri'silent'it'a dum mult'a'j jar'o'j est'is unu'a'foj'e oficial'e re'memor'ig'at'a en februar'o. La Tivari-masakr'o okaz'is en 1945, kiam paf'mort'ig'it'a'j est'is 3300 etn'a'j alban'a'j soldat'o'j el Kosovo."}, {"text_idx": "#001056", "text": "Tiam la slav'a'j komun'ist'o'j eg'e tim'is alban'a'n rezist'ad'o'n en Kosovo. Ili do lanc\u0302'is plan'o'n por neni'ig'i est'ont'a'j'n ribel'ul'o'j'n. La pretekst'o est'is milit'o en nord-okcident'a Jugoslavio. Ili do tie'n mars\u0302'ig'is la alban'o'j'n."}, {"text_idx": "#001057", "text": "Sur'voj'e pere'is mult'a'j pro mal'san'o kaj mal'sat'o. Tamen en la montenegra urb'o Tivari (Bar) la gard'ist'o'j ek'mitral'is kontrau\u0306 la soldat'o'j sen'arm'a'j, tiam efektiv'e prizon'ul'o'j. Post'e pri'silent'is la masakr'o'n la komun'ism'a'j reg\u0302im'o'j kaj en Albanio kaj en Kosovo."}, {"text_idx": "#001058", "text": "Aper'is antau\u0306 ne'long'e libr'o, kiu memor'ig'as pri la masakr'o. Jen unu'a pas\u0302'o por re'skrib'i en kondic\u0302'o'j de demokrati'o la ver'a'n histori'o'n alban'a'n kadr'e de la 100-jar'ig\u0302'o de sen'de'pend'ec'o c\u0302i-jar'e en novembr'o."}, {"text_idx": "#001059", "text": "Kiam en februar'o orf'ig\u0302'is kvin'jar'ag\u0302'a Amsera Rek'a \u2013 sav'it'a, post kiam neg\u0302'o-lavang'o kovr'is s\u0302i'a'n hejm'o'n en la distrikt'o Dragas\u0302, Kosovo, kaj sam'temp'e pere'ig'is famili'an'o'j'n \u2013 la kosova c\u0302ef'ministr'o Has\u0302im Tac\u0302'i, nom'e de la reg'ist'ar'o, dev'ont'ig'is si'n viv'ten'i kaj eduk'i la knab'in'o'n g\u0302is s\u0302i'a 18a jar'o."}, {"text_idx": "#001060", "text": "Ankau\u0306 la prezid'ant'o de Serbi'o, Bor'is Tadic\u0301, sam'e tiu de Makedonio, Gjorge Ivanov, esprim'is si'n pret'a'j sub'ten'i la knab'in'o'n \u2013 ver's\u0302ajn'e, c\u0302ar la log\u0302'ant'ar'o de Dragas\u0302 parol'as slav'a'n lingv'aj\u0302'o'n, kvankam aparten'ant'a al islam'a religi'o."}, {"text_idx": "#001061", "text": "Nun kuz'o pri'zorg'as la knab'in'o'n, trov'it'a post du tag'o'j en la ruin'o'j de si'a hejm'o, help'at'e de c\u0302ef'ministr'o kaj du prezid'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001062", "text": "Inter prov'o'j sav'i Greki'o'n, dron'ant'a'n en s\u0302uld'o'j, kaj la inkvizici'a spur'ad'o de amik'a'j rilat'o'j de la german'a prezid'ant'o, grup'o de jun'a'j german'a'j parlament'an'o'j el la parti'o Krist'an-Demokrati'a Uni'o lau\u0306t'e au\u0306d'ig'is si'n pri tikl'a tem'o."}, {"text_idx": "#001063", "text": "Gvid'e de iu Marco Wanderwitz, kies nom'o, voc\u0302'o kaj aplomb'o tuj perfid'is la de'ven'o'n el la iam'a German'a Demokrati'a Respublik'o, ili postul'is, ke sen'infan'a'j person'o'j post si'a 25a jar'o pag'u unu el'cent'o'n el la en'spez'o kiel apart'a'n impost'o'n."}, {"text_idx": "#001064", "text": "Wanderwitz indik'is, kiel nun kutim'e en impost'a'j pretend'o'j, al kiu cel'o ir'u la mon'o: al person'o'j kun infan'o'j. La s\u0302tat'o tiel pov'us akcel'i la g\u0302eneral'a'n gener'em'o'n de la german'o'j."}, {"text_idx": "#001065", "text": "Tiu'j riproc\u0302'o kaj postul'o ne est'as nov'a'j. Regul'e ili aper'is inter mal'dekstr'a'j sam'e kiel inter eklezi'a'j rond'o'j. Ebl'e la jun'a'j kravat'ul'o'j tio'n ne konstat'is kaj lern'ej'e ne leg'is pri la tim'o de la iam'a kancelier'o Helmut Kohl: Di'e Deutschen sterben a'us! (La german'o'j for'mort'as!)."}, {"text_idx": "#001066", "text": "Ver's\u0302ajn'e ili \u2013 mir'ig'e \u2013 preter'au\u0306d'is, ke la hitler'em'a'j av'o'j per mon'o kaj per disting'a simbol'o \u201ePatr'in'a kruc'o\u201d honor'is nask'em'a'j'n vir'in'o'j'n, kaj instal'is \u201eorden'a'j'n kastel'o'j'n\u201d por sen'g\u0302en'e produkt'ad'i alt'valor'a'j'n german'a'j'n milit'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#001067", "text": "Tamen, jun'ec'a aplomb'o ne sen'kulp'ig'as la grup'an'o'j'n. Cert'e ili vol'is nur spil'i nov'a'j'n mono'font'o'j'n kaj facil'e akir'i la konsent'o'n de la infan'posed'ant'a majoritat'o. Sed, por rest'i sincer'a'j, ili dev'us agnosk'i, ke ge'patr'ec'o est'as, plej oft'e, mem'vol'a kaj mem'respond'ec'a afer'o."}, {"text_idx": "#001068", "text": "Financ'e la s\u0302tat'a sub'ten'o jam kovr'as unu tri'on'o'n de la statistik'a viv'o'dau\u0306r'o. C\u0302u ne sufic\u0302'e? Ali'flank'e, la sen'infan'ul'o'j ne ricev'as tia'n sub'ten'o'n, sed pag'as sen'kompens'e dum'viv'e por mal'san'o'j, (mis-)eduk'ad'o, instru'ad'o ktp de ali'ul'a'j infan'o'j."}, {"text_idx": "#001069", "text": "Est'as nur ironi'o, ke la bavar'a ministr'in'o Haderthauer al'ig\u0302'is al la kampanj'o kaj parol'is pri \u201ejust-ofend'o\u201d mal'favor'e al ge'patr'o'j, tiel uz'ant'e sen'pri'pens'e au\u0306 intenc'e slogan'o'n de politik'a'j mal'dekstr'a'j konkurenc'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001070", "text": "Preter'las'ant'e la evident'a'j'n politik'a'j'n intrig'o'j'n por akir'i simpati'o'n kaj mon'o'n, oni rigard'u en la konstituci'o'n. Jam en la unu'a'j paragraf'o'j tem'as pri la dign'o de c\u0302iu hom'o, pri la rajt'o liber'e dis'volv'ig\u0302'i, pri mal'permes'o de (soci'a) mal'avantag\u0302'ad'o de person'o'j kun handikap'o. Mult'a'j sen'infan'ul'o'j sufer'as kvazau\u0306 handikap'it'o'j."}, {"text_idx": "#001071", "text": "C\u0302u tiu'j do pag'u pun'impost'o'n, apart'e al ge'patr'o'j? Kio'n pri lau\u0306'destin'a'j sam'seks'em'ul'o'j, pri hom'o'j pro la religi'o sen'infan'a'j? Kaj neniel c\u0302iu liber'vol'e sen'id'a person'o est'as diboc\u0302'em'a, avid'a individu'o. Kelk'a'j kred'ebl'e rezign'is pri infan'o'j pro moral'a'j kial'o'j. Kaj kio'n pri diskriminaci'o de difin'it'a \u2013 cert'e ne homogen'a \u2013 hom'grup'o?"}, {"text_idx": "#001072", "text": "Sed se tem'as pri mon'o, ne tem'as pri moral'o. Koment'ist'in'o simpl'ec'e konstat'is: \u201eLa propon'o est'as pri'pens'ind'a. Ne tem'as pri pun'ad'o de sen'infan'ul'o'j. Hom'o'j sen infan'o'j posed'as pli da mon'o ol tiu'j kun infan'o'j. Tio est'as mal'just'a. Do, oni kre'u egal'ec'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001074", "text": "Antau\u0306 mal'pli ol du jar'o'j unu'a'foj'e abdik'is german'a prezid'ant'o. Horst Ko\u0308hler [ke\u0301ler], vizit'int'e german'a'j'n trup'o'j'n en Afgani'o kadr'e de la UN-mandat'o, dir'is, ke ebl'us milit'e inter'ven'i ankau\u0306 pro ekonomi'a'j interes'o'j."}, {"text_idx": "#001075", "text": "Kritik'it'e kaj de opozici'an'o'j kaj de politik'ist'o'j de la reg'ist'ar'a koalici'o, Ko\u0308hler deklar'is, ke li'n tiel atak'i est'as mal'respekt'e. Li abdik'is en maj'o 2010."}, {"text_idx": "#001076", "text": "Mal'pli ol du jar'o'j'n post'e abdik'is du'a german'a prezid'ant'o. Christian Wulff, la post'e'ul'o de Ko\u0308hler, rezign'is pri la prezid'ant'ec'o en februar'o 2012."}, {"text_idx": "#001077", "text": "Ne c\u0302iu'tag'e oni far'ig\u0302'as prezid'ant'o kaj la event'o'n vol'is fest'i Wulff. La fest'o'n la nov'a prezid'ant'o deklar'is privat'a, tamen g\u0302i est'as organiz'it'a de profesi'ul'o, kiu simil'a'j'n event'o'j'n arang\u0302'as por eminent'ul'o'j. Kelk'a'j gast'o'j pag'is 3000 eu\u0306r'o'j'n por ricev'i en'ir'bilet'o'n."}, {"text_idx": "#001078", "text": "Wulff ag'is s\u0302ajn'e lau\u0306 la princip'o \u201ekon'at'ec'o'j kaj rilat'o'j\u201d, kiel en la iam'a Sovetio. Volont'e li akcept'is invit'o'j'n al sen'kost'a'j feri'o'vojag\u0302'o'j al Hispanio, Italio kaj Uson'o."}, {"text_idx": "#001079", "text": "Rol'o'n lud'is ankau\u0306 la film'ist'o David Groenewald. Tiu mend'is kaj pag'is feri'o'j'n, prunt'is mon'o'n, ac\u0302et'is pos\u0302'telefon'o'n por si'a amik'o Wulff. Nun prokuror'o'j pri'esplor'as la kontrau\u0306'leg\u0302'a'j'n avantag\u0302'o'j'n kaj profit'o'j'n. Ekzempl'e, la federaci'a s\u0302tat'o Mal'supr'a Saksi'o (kies ministr'o'prezid'ant'o est'is Wulff) promes'is garanti'i kvar milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j por film'entrepren'o, en kiu est'as implik'it'a Groenewald."}, {"text_idx": "#001080", "text": "En Germanio al c\u0302iu s\u0302tat'ofic'ist'o est'as mal'permes'it'e akcept'i donac'o'j'n. Nepr'e oni vol'as evit'i suspekt'o'n pri korupt'o au\u0306 sub'ac\u0302et'o. Ec\u0302 krist'nask'a'j donac'et'o'j al pos\u0302t'ist'o au\u0306 strat'pur'ig'ist'o est'as kontrau\u0306'leg\u0302'a'j: nur escept'okaz'e ili est'as permes'it'a'j."}, {"text_idx": "#001081", "text": "Dum long'a temp'o Wulff nur du'on'klar'e respond'is demand'o'j'n kaj ec\u0302 prov'is influ'i la gazet'ar'o'n. Kresk'is suspekt'o'j. La 16an de februar'o prokuror'o pet'is nul'ig'i la jur'a'n imun'ec'o'n de la prezid'ant'o. Unu tag'o'n post'e Wulff abdik'is."}, {"text_idx": "#001082", "text": "Perd'int'e du'a'n prezid'ant'o'n, kelk'a'j german'o'j nun demand'as, c\u0302u neces'as la posten'o. Ali'a'j german'o'j opini'as, ke ekzist'as pli grav'a'j afer'o'j ol persekut'i prezid'ant'o'n pro donac'o'j de amik'o'j. C\u0302ia'okaz'e, prezid'ant'o \u2013 la s\u0302tat'estr'o, posed'ant'o de la plej alt'a posten'o en la land'o \u2013 model'e si'n prezent'u al si'a'j kun'civit'an'o'j."}, {"text_idx": "#001083", "text": "En Vieno okaz'is la tri'a ministr'a konferenc'o de la Pariza Pakt'o pri la kontrau\u0306'batal'o de narkot'aj\u0302'o-kontraband'o el Afgani'o."}, {"text_idx": "#001084", "text": "G\u0302i'n part'o'pren'is ministr'o'j kaj politik'ist'o'j el pli ol 60 s\u0302tat'o'j, inkluziv'e la g\u0302eneral'a'n sekretari'o'n de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) Ban Ki-moon, la direktor'o'n de la UN-Ofic'ej'o pri Narkot'aj\u0302'o'j kaj Krim'ad'o Jur'i Fedotov, la kun'prezid'ant'a'j'n ministr'o'j'n pri ekster'a'j afer'o'j Sergej Lavrov (Rusio) kaj Alain Juppe\u0301 [ale\u0301 jipe\u0301] (Franci'o)."}, {"text_idx": "#001085", "text": "Ban Ki-moon urg\u0302'is la mond'a'n komun'um'o'n pli'fort'ig'i la klopod'o'j'n por el'radik'ig'i narkot'aj\u0302'o'j'n el Afgani'o. Li menci'is, ke kompar'e kun la antau\u0306'a jar'o la kultiv'ad'o de papav'o'j pli'ig\u0302'is je 7 % kaj la produkt'ad'o de opi'o kresk'is je 61 %."}, {"text_idx": "#001086", "text": "Li avert'is, ke la problem'o pli'vast'ig\u0302'as sen'de'pend'e de tiu'j, kiu'j mis'uz'as narkot'aj\u0302'o'j'n, kaj minac'as Afgani'o'n mem. La narkot'aj\u0302'o-komerc'o kaj la inter'naci'e organiz'at'a krim'ad'o sub'fos'as la san'o'n en mal'stabil'a'j land'o'j kaj mal'fort'ig'as la jur's\u0302tat'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001087", "text": "Antau\u0306 c\u0302io, lau\u0306 la g\u0302eneral'a sekretari'o de UN, la afgan'a reg'ist'ar'o dev'as don'i prioritat'o'n al la problem'o de narkot'aj\u0302'o'j, c\u0302ar la jar'a'j en'spez'o'j el afgan'a'j opi'aj\u0302'o'j ating'as 2,4 miliard'o'j'n da uson'a'j dolar'o'j. Oni ne pov'as esper'i je stabil'ec'o, se tiu sum'o prezent'as 15 % de la afgan'a mal'net'a produkt'o."}, {"text_idx": "#001088", "text": "Respond'e la afgan'a ministr'o pri la kontrau\u0306'batal'o de narkot'aj\u0302'o'j, Zarar Osmani, dir'is, ke la narkot'aj\u0302'o'j pov'us est'i el'radik'ig'it'a'j, se la sekur'ec'o en la land'o pli'bon'ig\u0302'us. Okaz'as 95 % de la kultiv'ad'o de papav'o'j en nau\u0306 mal'sekur'a'j provinc'o'j de Afgani'o."}, {"text_idx": "#001089", "text": "Kadr'e de la Pariza Pakt'o, kre'it'a en 2003 kaj ampleks'ant'a 56 land'o'j'n kaj 14 inter'naci'a'j'n organiz'aj\u0302'o'j'n, oni cel'as redukt'i la produkt'ad'o'n kaj komerc'o'n je narkot'aj\u0302'o'j el Afgani'o, blok'i la financ'a'j'n flu'o'j'n de la kontrau\u0306'leg\u0302'a narkot'aj\u0302'o-komerc'o, c\u0302es'ig'i la flu'o'n de kemi'aj\u0302'o'j por produkt'i heroin'o'n kaj fort'ig'i lok'a'j'n iniciat'o'j'n por kontrau\u0306'batal'i narkot'aj\u0302'o-mis'uz'o'n far'e de afgan'o'j."}, {"text_idx": "#001090", "text": "Tamen la konferenc'o ne hav'as dev'ig'a'n pov'o'n, kaj pro tio la inter'naci'a'j prov'o'j solv'i la afgan'a'n narkot'aj\u0302'o-problem'o'n hav'is g\u0302is nun mal'grand'a'n sukces'o'n."}, {"text_idx": "#001091", "text": "Lau\u0306 januar'a raport'o de la UN-Ofic'ej'o pri Narkot'aj\u0302'o'j kaj Krim'ad'o, la en'spez'o'j de opi'a produkt'ad'o pli'ig\u0302'is en 2011 je 133 % al proksim'um'e 1,4 miliard'o'j da uson'a'j dolar'o'j, au\u0306 c\u0302irkau\u0306 dek'on'o de la afgan'a mal'net'a en'land'a produkt'o."}, {"text_idx": "#001092", "text": "Tem'as pri insul'o. La kolor'o'j de g\u0302i'a flag'o est'as tri: la rug\u0302'a, la blu'a kaj la blank'a. G\u0302i'n simbol'e estr'as reg\u0302'in'o sub protekt'o de la kavalir'a figur'o de sankt'a Georg'o."}, {"text_idx": "#001093", "text": "Inter histori'a'j kaj legend'a'j memor'ind'aj\u0302'o'j pri la insul'o ne mank'as la kelt'a origin'o, la c\u0302e'est'o de romiaj trup'o'j en la epok'o de Nerono, la legend'o de brav'ul'o, kiu pri'rab'is ric\u0302'ul'o'j'n por donac'i al mal'ric\u0302'ul'o'j, la help'o de pirat'o al reg\u0302'in'o en sukces'a batal'o kontrau\u0306 c\u0302io'pov'a reg\u0302'o de Hispanio kaj inter'ali'e ec\u0302 la invent'o de futbal'o. La leg'ant'o ne mir'u, ke tem'as ne pri Briti'o, sed pri la karnaval'o de Brazilo."}, {"text_idx": "#001094", "text": "Tiel regal'is karnaval'a'n spekt'ant'ar'o'n la elit'o de t.n. samb'o-lern'ej'o'j (fakt'e, klub'o'j de samb'o), la Uni'o de la Insul'o. Part'o'pren'is en la parad'o pli ol tri mil lud'ant'o'j, kiu'j ver'e surpriz'is pro la ne'kutim'a tem'o, nom'e Briti'o."}, {"text_idx": "#001096", "text": "Tamen la c\u0302i-jar'a tem'o, unu'ig'ant'a tiel mal'simil'a'j'n uni'o'j'n per'e de la karnaval'a samb'o'stil'o, ne hav'as muzik'a'n au\u0306 lirik'a'n inspir'o'n. Sub la karnaval'a mask'o la ver'a sekret'o, kiu kun'met'as kaj harmoni'ig'as sport'a'n ritm'o'n kaj politik'a'n lirik'o'n, kus\u0302'as en la fakt'o, ke la Uni'o de la Insul'o propagand'e anticip'is la Olimpi'a'j'n Lud'o'j'n."}, {"text_idx": "#001097", "text": "En la nun'a jar'o la lud'o'j okaz'os en Londono, en 2016 en Rio-de-J\u0302anejro."}, {"text_idx": "#001098", "text": "Radi'o kaj televid'o pli fort'a'j"}, {"text_idx": "#001099", "text": "Tag\u0302iki'o est'as agrikultur'a land'o: 93 % de la teritori'o konsist'as el alt'mont'ar'o. Pro tio la log\u0302'ant'ar'o tre aprez'as radi'o'n, c\u0302ar g\u0302i est'as facil'e akir'ebl'a."}, {"text_idx": "#001100", "text": "Dum la sovetia temp'o funkci'is nur tri fak'o'j en la tag\u0302ik'a radi'o: c\u0302ef'urb'a, tut'land'a kaj inter'naci'a. Diurn'e ili el'send'is en'tut'e dum 39 hor'o'j. Post la dis'fal'o de Sovetio, Tag\u0302iki'o far'ig\u0302'is sen'de'pend'a. Aper'is nov'a'j radi'o'staci'o'j: Voc\u0302'o de Dus\u0302anb'o, Voc\u0302'o de Tag\u0302iki'o, Radi'o Kultur'o."}, {"text_idx": "#001101", "text": "Hodiau\u0306 c\u0302iu'j radi'o'staci'o'j au\u0306d'ig'as program'er'o'j'n diurn'e en'tut'e dum 96 hor'o'j kaj en ok lingv'o'j, inkluziv'e de la tag\u0302ik'a, la rus'a, la angl'a kaj la arab'a."}, {"text_idx": "#001102", "text": "En la last'a'j jar'o'j de Sovetio, la tag\u0302ik'a televid'o hav'is nur unu kanal'o'n. Nun g\u0302i hav'as kvar. La c\u0302ef'a tut'land'a kanal'o est'as soci'politik'a, la du'a (Safina) el'send'as pri art'o kaj kultur'o, la tri'a (Bahoriston) est'as por ge'jun'ul'o'j, kaj la kvar'a (G\u0302ahonnamo) tut-tag'e inform'as pri nov'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001104", "text": "Post la sen'de'pend'ig\u0302'o la amas'komunik'il'o'j funkci'is pli liber'e. Aper'as krom'e en Tag\u0302iki'o c\u0302iu'semajn'e pli ol 400 gazet'o'j, j\u0302urnal'o'j kaj revu'o'j. Pli ol 80 % de la log\u0302'ant'ar'o pov'as sen'problem'e au\u0306skult'i radi'o'n kaj spekt'i televid'o'n."}, {"text_idx": "#001105", "text": "Aper'is last'a'temp'e koment'o'j en la verd'a gazet'ar'o pri la land'o-princip'o de MONATO. Mi memor'ig'u: esenc'e, lau\u0306 la land'o-princip'o, rajt'as raport'i en ni'a magazin'o nur tiu, kiu log\u0302'as en la koncern'a land'o au\u0306 region'o."}, {"text_idx": "#001106", "text": "Tiel unik'as MONATO. Leg'ant'o'j akir'as perspektiv'o'j'n ne lau\u0306 la tradici'a'j metod'o'j de tiel nom'at'a fremd'land'a korespond'ant'o, ali'vort'e de \u2013 g\u0302eneral'e \u2013 sam'land'an'o au\u0306 sam'lingv'an'o, kiu rigard'as de ekster'e en'e'n. Mal'e ni'a'j korespond'ant'o'j rigard'as de en'e ekster'e'n."}, {"text_idx": "#001107", "text": "Mi ne vol'as nigr'ig'i la reputaci'o'n de ekster'land'a'j korespond'ant'o'j. Kelk'a'j eminent'as en si'a profesi'o kaj kapabl'as \u201esub'hau\u0306t'ig\u0302'i\u201d por kompren'ig'i al ni event'o'j'n en part'o'j de la mond'o, ne'kon'at'a'j al ni."}, {"text_idx": "#001108", "text": "Kelk'a'j risk'as kaj ec\u0302 perd'as la viv'o'n. En februar'o mort'is en la sieg\u0302'at'a urb'o Homs en Sirio Marie Colvin, renom'a kaj kurag\u0302'a angl'a'lingv'a korespond'ant'o de la brit'a gazet'o Sunday Times; kun s\u0302i pere'is franc'a fot'o'j\u0302urnal'ist'o Re\u0301mi Ochlik."}, {"text_idx": "#001109", "text": "Se, en ni'a mal'grand'a Esperant'o-mond'o, ni dispon'us pri j\u0302urnal'ist'o'j tia'j, au\u0306 se MONATO posed'us mon'rimed'o'j'n por send'i fid'ind'a'j'n, profesi'a'j'n raport'ist'o'j'n en la mond'o'n, do ebl'e tiam super'flu'us la land'o-princip'o. Sed ni sci'as, ke tiu'rilat'e (sam'e kiel en mult'a'j ali'a'j rilat'o'j) rest'as Esperant'o plor'ind'e sub'evolu'int'a."}, {"text_idx": "#001110", "text": "Do kio'n far'i? En la inter'ret'o mi leg'is riproc\u0302'o'j'n, ke pro la land'o-princip'o \u201ekvazau\u0306 lau\u0306'regul'e MONATO ne pov'as, teknik'e ne pov'as skrib'i pri land'o'j reg'at'a'j diktator'e\u201d. Jes kaj ne: se est'us korespond'ant'o en la land'o, kiu malgrau\u0306 c\u0302io pov'us pri'e artikol'i, ni volont'e aper'ig'us raport'o'n (ec\u0302 anonim'e au\u0306 pseu\u0306donim'e, se ni cert'us pri la ident'ec'o de la korespond'ant'o)."}, {"text_idx": "#001111", "text": "La riproc\u0302'o de'ven'is de koment'o de iu, kiu \u201eleg'as nun'temp'e nov'a'n german'lingv'a'n biografi'o'n pri Ho Chi Minh kaj verk'as artikol'o'n pri la lez'ad'o de la hom'a'j rajt'o'j far la vjetnami'a'j komun'ist'o'j. Mi propon'os g\u0302i'n al iu Eo-gazet'o (mi ankorau\u0306 ne sci'as kiu).\u201d"}, {"text_idx": "#001112", "text": "Artikol'o-propon'o'n tia'n MONATO ne ricev'is. Sed, se jes, c\u0302u g\u0302i'n aper'ig'i? Ebl'e mi erar'as, ne posed'ant'e c\u0302iu'j'n fakt'o'j'n pri la biografi'o kaj, pli grav'e, pri la verk'ant'o de la artikol'o, sed mi hezit'us akcept'i koment'o'j'n (ebl'e de ne'fak'ul'o) pri la koment'o'j (do la biografi'o) de iu ali'a."}, {"text_idx": "#001113", "text": "C\u0302iu j\u0302urnal'ist'o sci'as, ke abund'as koment'o'j, mal'abund'as fakt'o'j. Precip'e miks'i ili'n est'as dang\u0302er'e: tia'manier'e el koment'o'j tro facil'e far'ig\u0302'as fakt'o'j. S\u0302ajn'as al mi, ke, obe'ant'e la land'o-princip'o'n, ni pov'as emfaz'i la fakt'o'j'n: fakt'o'j'n g\u0302eneral'e fid'ind'a'j'n (kvankam c\u0302iu pov'as erar'i), c\u0302ar prezent'at'a'j'n de tiu'j, kiu'j sen'dub'e pli bon'e kon'as la teren'o'n ol ekster'land'an'o."}, {"text_idx": "#001114", "text": "Sed jen la dilem'o. C\u0302u mal'ferm'i la pag\u0302'o'j'n de MONATO al ver's\u0302ajn'e sincer'a'j polemik'ist'o'j, avid'a'j pri'koment'i tiu'n au\u0306 ali'a'n event'o'n, kiu ili'n ne rekt'e tus\u0302'as, kaj sur'baz'e de \u201ebrokant'a'j\u201d gazet'ar'a'j au\u0306 televid'a'j raport'o'j \u2013 au\u0306 rest'i c\u0302e la lim'ig'o'j de la land'o-princip'o?"}, {"text_idx": "#001115", "text": "Kiel dir'it'e, pro la land'o-princip'o, leg'ant'o'j akir'as unik'a'j'n perspektiv'o'j'n verk'it'a'j'n, nu bon'e, g\u0302eneral'e de \u201eamator'a\u201d j\u0302urnal'ist'o, kiu kompens'e intim'e rilat'as al si'a tem'ar'o."}, {"text_idx": "#001116", "text": "Ali'flank'e, kiel prav'e atent'ig'is part'o'pren'ant'o'j en la diskut'o pri la biografi'o, la land'o-princip'o signif'as, ke plur'a'j mal'grand'a'j s\u0302tat'o'j \u2013 pro la verk'em'o de tie'a'j korespond'ant'o'j \u2013 reprezent'ig\u0302'as en MONATO mal'proporci'e al si'a politik'a au\u0306 ekonomi'a grav'ec'o."}, {"text_idx": "#001117", "text": "La afer'o'j facil'e solv'ig\u0302'as. MONATO bon'ven'ig'as artikol'o'j'n de kontribu'ant'o'j el c\u0302iu'j land'o'j: se tiu au\u0306 ali'a land'o mal'oft'e aper'as en la magazin'o, ne kulp'ig'u la land'o-princip'o'n. Kulp'ig'u tiu'j'n, kiu'j ne pri'e verk'as."}, {"text_idx": "#001118", "text": "Bon'ven'a'j est'as ankau\u0306 koment'o'j \u2013 sed prefer'e koment'o'j pri afer'o'j, kiu'j rekt'e koncern'as au\u0306tor'o'n. Mi, brit'o, ne verk'us pri afer'o'j en Germanio. Mi tamen verk'us pri Germanio kadr'e de Eu\u0306rop'a Uni'o kaj pri la efik'o'j de german'a politik'o rilat'e mi'n."}, {"text_idx": "#001119", "text": "Kaj la moral'o de tiu c\u0302i \u201evid'punkt'o\u201d? La land'o-princip'o ne silent'ig'as. Mal'e: en soci'o, al kiu mank'as aktiv'a'j profesi'a'j j\u0302urnal'ist'o'j, g\u0302i star'ig'as lim'o'j'n, en kiu'j talent'a'j sed ne'trejn'it'a'j amator'o'j tamen pov'as raport'i el propr'a spert'o, el propr'a'j kon'o'j."}, {"text_idx": "#001120", "text": "Ni do labor'u kun, ne kontrau\u0306 g\u0302i. Kaj ni g\u0302i'n pri'fier'u. G\u0302i ne est'as perfekt'a (kiu au\u0306 kio ja est'as?) \u2013 sed g\u0302i don'as voc\u0302'o'n unik'a'n al MONATO."}, {"text_idx": "#001123", "text": "Kaj, jes, hejm'e'n'ir'ont'e, tiu, kiu solv'is la krim'o'n (g\u0302eneral'e ne la detektiv'o), ricev'as et'a'n premi'o'n. Botel'o'n da vin'o. Skatol'o'n da c\u0302okolad'aj\u0302'o'j. Por ne menci'i la admir'o'n de c\u0302iu'j atest'int'o'j ... c\u0302ar tiu, zorg'e kribr'int'e c\u0302io'n au\u0306d'it'a'n, vid'it'a'n, antau\u0306, dum kaj post la murd'o, lert'e solv'is la mister'o'n \u2013 do murd'o-mister'o'n."}, {"text_idx": "#001125", "text": "Ebl'e en la brust'o de c\u0302iu brit'o, kiu plen'kresk'is libr'e (nun televid'e) kun kre'it'aj\u0302'o'j de Arthur Conan Doyle au\u0306 Agatha Christie, do kun Sherlock Holmes, Hercule Poirot au\u0306 Frau\u0306l'in'o Marple, kus\u0302'as et'a spur'c\u0302as'ist'o, et'a detektiv'o. Au\u0306 ebl'e ne tem'as sol'e pri fenomen'o brit'a."}, {"text_idx": "#001126", "text": "Au\u0306 ebl'e frustr'ig\u0302'o. Frustr'ig\u0302'o, ke ne ebl'as solv'i la financ'a'j'n \u201ekrim'o'j'n\u201d de la s\u0302akal'o'j, kiu'j pri'rab'is tiom da hom'o'j, tiom da land'o'j. Ebl'e en c\u0302iu murd'it'o oni esper'as vid'i bank'ist'o'n, financ'ist'o'n, politik'ist'o'n. Au\u0306 j\u0302urnal'ist'o'n."}, {"text_idx": "#001127", "text": "Tamen la viktim'o'j, g\u0302eneral'e, ne aparten'as al la menci'it'a'j fi'grup'o'j. Tio'n mi sci'as, c\u0302ar du kon'at'o'j mi'a'j ec\u0302 verk'is propr'a'j'n murd'o-mister'o'j'n (jes, tiom ili popular'as: mi pov'as pli bon'e verk'i, mi'a'cel'e, oni argument'as, ol au\u0306tor'o'j, kiu'j vend'as inter'ret'e si'a'j'n mister'ac\u0302'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001128", "text": "Kaj en la koncern'a'j mister'o'j mort'is ne kapital'ist'o'j, sed kompat'ind'a'j burg\u0302'o'j: instru'ist'in'o kaj urb'estr'o. Ho, ve. Almenau\u0306 for'pas'is ili, sci'ant'e, ke iu ja solv'os la mister'o'n. Kaj ricev'os botel'o'n, skatol'o'n da."}, {"text_idx": "#001129", "text": "Tre vari'as murd'o-mister'o'j. Ekzempl'e, c\u0302iu part'o'pren'ant'o ricev'as libr'et'o'n en'hav'ant'a'n not'o'j'n pri li'a rol'o: nom'o, profesi'o kaj, pli grav'e, inform'er'o'j, kiu'j'n tiu en'met'u en la konversaci'o'n (okaz'ant'a'n g\u0302eneral'e c\u0302irkau\u0306 tabl'o, kiam oni kun'e vesper'mang\u0302'as). Post la last'a plad'o c\u0302iu est'as invit'it'a anonc'i la nom'o'n de la krim'ul'o, kaj indik'i kial'o'j'n."}, {"text_idx": "#001131", "text": "Pli ambici'a, tamen, est'as profesi'e prezent'at'a mister'o. Last'a'temp'e mi'a kuz'in'o organiz'is grand'a'n famili'a'n fest'o'n por si'a 21-jar'ag\u0302'a fil'in'o. C\u0302e'est'is kvin'dek'o da hom'o'j, de divers'a'j ag\u0302'o'j, c\u0302iu'j divid'it'a'j inter sep au\u0306 ok tabl'o'j (do team'o'j)."}, {"text_idx": "#001132", "text": "Inter serv'ad'o de la plad'o'j, tri aktor'o'j, lud'ant'e plur'a'j'n rol'o'j'n, prezent'is la mister'o'n: tem'is pri j\u0302aluz'a'j kuir'ist'o'j, kiu'j c\u0302iu'j s\u0302tel'is kaj publik'ig'is la recept'o'j'n de la ali'a'j: sed kiu murd'is la redaktor'o'n de renom'a pri'restoraci'a magazin'o?"}, {"text_idx": "#001134", "text": "Sen'dub'e mult'e'kost'a afer'o. Mi dank'em'as, ke la faktur'o'n ne mi ricev'is: felic\u0302'e flor'as, malgrau\u0306 c\u0302io, pro labor'em'o, la firma'o de mi'a kuz'in'o. Sufic\u0302'e flor'as, por murd'i s\u0302i'a'n bank'kont'o'n \u2013 sed ankau\u0306 por agrabl'e distr'i kaj amuz'i famili'an'o'j'n kaj amik'o'j'n (kaj dung'i, ec\u0302 se dum nur unu vesper'o, tri talent'a'j'n aktor'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001135", "text": "Talent'a'j'n aktor'o'j'n? Cert'e ... sed, malgrau\u0306 mi'a premi'et'o, mi ne alud'as mi'n."}, {"text_idx": "#001138", "text": "Tiu novel'o traf'is mi'n kiel la fulm'o traf'is Pau\u0306lon sur'voj'e al Damasko. \u201eJen mi'a mens'a g\u0302emel'in'o\u201d, mi pens'is. Kaj tuj mi skrib'is al vi, pet'ant'e la adres'o'n de la au\u0306tor'o. Kaj vi afabl'e decid'is tuj sci'ig'i g\u0302i'n al mi, kvankam, lau\u0306 la regul'o'j, vi pov'int'us respond'i \u201eni ne rajt'as kon'ig'i la adres'o'j'n de ni'a'j kun'labor'ant'o'j\u201d (kio pruv'as, ke kelk'foj'e ne'obe'i la regul'o'j'n kau\u0306z'as bon'o'n!)."}, {"text_idx": "#001139", "text": "Tiel komenc'ig\u0302'is la histori'o inter Juli'a kaj mi, kiu kulmin'is je la 9.9.9 per ni'a ge'edz'ig\u0302'o. Nun, dank'e al vi'a'j du decid'o'j, ni est'as tre felic\u0302'a'j ge'edz'o'j!"}, {"text_idx": "#001142", "text": "En pigr'a'j moment'o'j de sen'okup'it'ec'o mi oft'e pens'as, ke la irland'an'o'j erar'is, kiam, post sen'de'pend'ig\u0302'o, ili konserv'is Dublinon kiel c\u0302ef'urb'o'n de la respublik'o."}, {"text_idx": "#001143", "text": "Person'e mi tre s\u0302at'as Dublinon, sed mi opini'as, ke la reg'ist'ar'o dev'us imit'i la ekzempl'o'n de la antau\u0306'a brazila prezid'ant'o Juscelino Kubitschek [j\u0302uselinu kubic\u0302e\u0301k], kiu en 1960 mov'is si'a'n c\u0302ef'urb'o'n el Rio-de-J\u0302anejro al nov'a lok'o (nun nom'at'a Brazilj'o), en la virg'a intern'o de tiu vast'a land'o."}, {"text_idx": "#001145", "text": "Dublino tut'e ne tau\u0306g'as kiel administr'a kaj reg'ist'ar'a centr'o. Tiel g\u0302i fakt'e funkci'is dum la long'a'j jar'cent'o'j, kiam Irlando est'is reg'at'a de la angl'o'j. Tamen la fakt'o, ke g\u0302i trov'ig\u0302'as sur la okcident'a mar'bord'o, signif'as, ke la intern'o de la land'o, kaj precip'e la okcident'o, neniam pov'is sufic\u0302'e evolu'i."}, {"text_idx": "#001146", "text": "Preskau\u0306 c\u0302iu'j fer'voj'a'j kaj s\u0302ose'a'j komunik'il'o'j el'radi'as el Dublino. La fer'voj'a ret'o, kiu en 1900 kovr'is la tut'a'n insul'o'n, nun en'hav'as tru'o'j'n (kvankam modern'ig'it'a). Pro tio, por ating'i ali'a'j'n urb'o'j'n, fer'voj'a'j pasag\u0302er'o'j oft'e dev'as unu'e vojag\u0302'i al staci'dom'o en Dublino kaj s\u0302ang\u0302'i al ali'a fer'voj'a lini'o au\u0306 al bus'o."}, {"text_idx": "#001147", "text": "Pli'e, g\u0302is antau\u0306 ne'long'e, la tut'a reg'ist'ar'a administr'ad'o est'is en'fokus'ig'it'a en la c\u0302ef'urb'o. Tiam la reg'ist'ar'o decid'is mal'centr'ig'i la administr'ad'o'n de publik'a'j serv'o'j, divid'ant'e g\u0302i'n inter mult'a'j urb'o'j kaj urb'et'o'j tra la land'o."}, {"text_idx": "#001149", "text": "Do, jen mi'a propon'o: las'i Dublinon kiel literatur'a'n kaj kultur'a'n c\u0302ef'urb'o'n de Irlando, sed kre'i nov'a'n administr'a'n c\u0302ef'urb'o'n en la intern'o de la insul'o. Tamen kie?"}, {"text_idx": "#001150", "text": "Mi'a respond'o: Athlone [atloon\u2019] (gael'e: Baile A\u0301tha Luain), provinc'a urb'o preskau\u0306 en la mez'o de la irlanda insul'o. Nun'temp'e Athlone ne est'as apart'e grand'a au\u0306 impon'a. G\u0302i hav'as nur iom pli ol 15 500 log\u0302'ant'o'j'n, sed g\u0302i'a'j c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o'j est'as ver'e bel'a'j kaj interes'a'j."}, {"text_idx": "#001151", "text": "G\u0302i situ'as en la region'o Westmeath (gael'e Iarmhi\u0301) apud la river'o Shannon (gael'e: Sionainn), la plej long'a river'o en la insul'o'j brit'a kaj irlanda. La river'o est'as part'o de ret'o akv'o'voj'a, kiu inkluziv'as kanal'o'j'n, kiu'j kun iom da konstru'ad'o pov'us ebl'ig'i turism'a'n sur'boat'a'n esplor'ad'o'n de preskau\u0306 c\u0302iu part'o de la land'o."}, {"text_idx": "#001152", "text": "Proksim'e trov'ig\u0302'as Clonmacnoise, unu el la plej grav'a'j monah\u0302'ej'a'j teren'o'j en Eu\u0306rop'o. Iom'et'e nord'e est'as la lag'o Loch Re'e [loh\u0302 ri]; sud'e la ec\u0302 pli bel'a lag'o Loch Derg."}, {"text_idx": "#001153", "text": "La urb'o hav'as teknik'a'n alt'lern'ej'o'n, kazern'o'n (do sufic\u0302'e da jun'a'j famili'o'j), radi'o'dis'send'ej'o'j'n, antikv'a'n kastel'o'n kaj iom da industri'o. Per trajn'o au\u0306 bus'o ebl'as vizit'i ali'a'j'n lok'o'j'n en la irlanda insul'o."}, {"text_idx": "#001154", "text": "C\u0302i-jar'e est'is fin'e agnosk'it'a la ekonomi'e strategi'a valor'o de Athlone en la kor'o de Irlando. La region'a konsil'ant'ar'o j\u0302us permes'is konstru'o'n de grand'a komerc'a centr'o por antau\u0306'e'n'ig'i inter'naci'a'j'n rilat'o'j'n, precip'e kun C\u0302ini'o, kvankam g\u0302i cel'os ankau\u0306 Uson'o'n kaj Eu\u0306rop'o'n."}, {"text_idx": "#001156", "text": "La projekt'o ricev'is al'don'a'n impet'o'n en februar'o 2012, kiam la c\u0302in'a vic'prezid'ant'o Xi Jinping vizit'is Irlandon cel'e al amik'a'j kaj ekonomi'a'j lig'o'j inter la du land'o'j."}, {"text_idx": "#001157", "text": "Post la kolaps'o de la konjunktur'o en Irlando (la t.n. kelt'a tigr'o), irland'an'o'j urg\u0302'e bezon'as profit'i de kontakt'o kun la du'a plej grav'a ekonomi'o kaj la hom'e plej mult'nombr'a naci'o en la mond'o, nom'e C\u0302ini'o. Tiel Athlone optimism'e rigard'as al la \u201eOrient'a Tigr'o\u201d."}, {"text_idx": "#001158", "text": "Ek'de 1912 la siderurgi'a produkt'ej'o SMN (Societ'o Metalurgi'a de Normandi'o) est'is la c\u0302ef'a uzin'o de la urb'ar'o de Caen [kau\u0306]. Dum la plej favor'a'j jar'o'j tie labor'is pli ol 6000 hom'o'j sen kalkul'i mult'a'j'n labor'ist'o'j'n de fer'a'j min'ej'o'j en la departement'o'j Calvados [kalvado\u0301s] kaj Orn'e [or'n]. Por si'a labor'ist'ar'o SMN konstru'is lern'ej'o'j'n kaj meti'lern'ej'o'j'n, futbal'teren'o'j'n, kin'ej'o'n kaj part'e subvenci'is la konstru'o'n de preg\u0302'ej'o'j, inter'ali'e de ortodoks'a preg\u0302'ej'o, c\u0302ar mult'a'j labor'ist'o'j ven'is de Rusio kaj Ukrainio. Inter la du mond'milit'o'j star'ig\u0302'is nov'a'j kvartal'o'j kaj urb'et'o'j de sam'aspekt'a'j dom'et'o'j kun por'legom'a'j g\u0302arden'et'o'j. De la lul'il'o g\u0302is la tomb'ej'o viv'is plur'a'j generaci'o'j sub la protekt'o kaj kontrol'o de si'a'j dung'int'o'j."}, {"text_idx": "#001159", "text": "Kre'ig\u0302'is fort'a labor'ist'a kultur'o, kiu lud'is grav'a'n rol'o'n en la urb'ar'o, des pli pro tio, ke en la ses'dek'a'j jar'o'j ek'funkci'is nov'a'j ampleks'a'j uzin'o'j (Saviem, Citroe\u0308n [sitroe\u0301], Moulinex [muline\u0301ks], ktp). Sed en 1993, malgrau\u0306 la vigl'a protest'o de la labor'ist'ar'o kaj de la log\u0302'ant'ar'o, la siderurgi'a grup'o Sacilor [sasilor] decid'is ferm'i SMNon sam'kiel ali'a'j'n produkt'ej'o'j'n en la nord'a kaj orient'a region'o'j de Franci'o. En 2001 ankau\u0306 Moulinex ferm'ig\u0302'is kaj mal'dung'is 1100 labor'ist'o'j'n, grand'part'e vir'in'o'j'n."}, {"text_idx": "#001160", "text": "Nun, kun 9,4 % da sen'labor'ul'o'j, Caen (200 000 log\u0302'ant'o'j) memor'as si'a'n siderurgi'a'n pas'int'ec'o'n, kaj oft'as okaz'o'j por g\u0302i'n honor'i, c\u0302u oficial'e, c\u0302u spontane'e. Kiam last'jar'e la urb'a log\u0302'pri'zorg'a ofic'ej'o \u201eCaen-Habitat\u201d [kau\u0306 abita\u0301] decid'is detru'i mal'nov'a'j'n dom'et'o'j'n, tip'e SMNajn, por modern'ig'i la kvartal'o'n \u201eClos Jol'i\u201d ([kloj\u0302oli\u0301] \u2013 Bel'et'a g\u0302arden'ar'o) en la orient'a part'o de la urb'o, jun'a'j art'ist'o'j decid'is pentr'i sur la detru'ot'a'j dom'et'o'j, kies fenestr'o'j kaj pord'o'j est'is definitiv'e mur'ig'it'a'j."}, {"text_idx": "#001162", "text": "Ni renkont'is unu el tiu'j art'ist'o'j, an'o'n de la asoci'o \u201eAer'o\u201d (), Je\u0301ro\u0302me Lelie\u0300vre [j\u0302ero\u0301m lelje\u0301vr]."}, {"text_idx": "#001163", "text": "\u2013 Kial vi decid'is mur'pentr'i tiu'j'n detru'ot'a'j'n dom'et'o'j'n?"}, {"text_idx": "#001164", "text": "\u2013 Mi'a patr'in'o log\u0302'as en tia dom'et'o, kaj mi pas'ig'is mi'a'n jun'ec'o'n en la kvartal'o \u201eClos Jol'i\u201d. Mult'a'j log\u0302'ant'o'j est'is s\u0302ok'it'a'j, kiam Caen-Habitat decid'is modern'ig'i g\u0302i'n per tut'e nov'a'j konstru'aj\u0302'o'j. \u201eAer'o\u201d propon'is kun'labor'o'n por mur'pentr'i la mal'plen'ig'it'a'j'n dom'o'j'n, sed Caen-Habitat ne est'is favor'a. En april'o 2011 ni decid'is sen'permes'e pri'pentr'i la mur'o'j'n de la detru'ot'a'j dom'et'o'j por, unu'e, honor'i la pas'int'ec'o'n de tiu kvartal'o kaj, du'e, el'montr'i, ke mur'pentr'ad'o pov'as est'i ver'a art'o."}, {"text_idx": "#001166", "text": "\u2013 Plej mult'a'j an'o'j de ni'a asoci'o ven'as de labor'ist'a'j famili'o'j kaj fier'as pri si'a de'ven'o. Ni pentr'is vizag\u0302'o'j'n de log\u0302'int'o'j de tiu kvartal'o kaj prov'is memor'ig'i la lukt'o'j'n, kiu'j'n ili part'o'pren'is. Ni dezir'is salut'i for'pas'int'a'n epok'o'n kaj alud'i pri la nun'a social'a kaj ekonomi'a situaci'o."}, {"text_idx": "#001167", "text": "\u2013 Kiel la hom'o'j re'ag'as?"}, {"text_idx": "#001168", "text": "\u2013 C\u0302iu'j mir'as, sed plej mult'a'j aprob'as ni'a'n iniciat'o'n, c\u0302ef'e la log\u0302'ant'o'j de la kvartal'o. Mult'a'j hom'o'j halt'as por fot'i la pentr'aj\u0302'o'j'n, kaj lok'a'j gazet'o'j plur'foj'e ni'n intervju'is. Caen-Habitat kaj la urb'estr'ar'o \u2013 social'ist'a \u2013 evolu'is en si'a opini'o kaj nun pret'as kun'labor'i, c\u0302ar ili konstat'is, ke ni'a'j mur'pentr'aj\u0302'o'j pov'as est'i bon'a reklam'o por la kvartal'o kaj la urb'a politik'o. Tiu evolu'o tre grav'as, c\u0302ar ni esper'as, ke la lok'a'j instanc'o'j help'os ni'n trov'i nov'a'j'n lok'o'j'n por mur'pentr'i."}, {"text_idx": "#001170", "text": "Ni rilat'as kun sam'fak'a'j asoci'o'j en Bretoni'o kaj la pariza region'o. Ni part'o'pren'as naci'a'j'n kaj inter'naci'a'j'n ekspozici'o'j'n."}, {"text_idx": "#001172", "text": "Influ'as ni'n ankau\u0306 Street Art (strat'a art'o), kiu ven'as de rok-muzik'o kaj si'n esprim'as per sur'strat'a'j afis\u0302'o'j kaj s\u0302ablon'o'j."}, {"text_idx": "#001173", "text": "Dank'o'n pro la aper'ig'o de la artikol'o Mon'fals'ad'a ekonomi'o de D.J. Cane (MONATO 2012/2, p. 18-19). Plu'e mi konstat'as, ke la unu'a'n inter'konsent'o'n por sub'prem'ad'o de mon'fals'ad'o sub'skrib'is 32 s\u0302tat'o'j jam la 20an april'o de 1929 en G\u0302enevo."}, {"text_idx": "#001174", "text": "Lau\u0306 gazet'ar'a raport'o de Eu\u0306rop'a Komision'o de 27a januar'o 2012 plej mult'e fals'at'a eu\u0306r'o'mon'er'o en la pas'int'a jar'o est'as mon'er'o en nominal'a valor'o de 2 eu\u0306r'o'j (94 500), sekv'as 1 eu\u0306r'o (34 500) kaj mon'er'o en valor'o de 50 cend'o'j (28 000). La Eu\u0306rop'a Komision'o administr'as la program'o'n sub la titol'o PERICLES, kiu est'is special'e propon'it'a por solv'ad'o de problem'o'j de mon'fals'ad'o en Eu\u0306rop'a Uni'o."}, {"text_idx": "#001175", "text": "Mal'jun'ig\u0302'as la slovak'a log\u0302'ant'ar'o, lau\u0306 la plej last'a'j inform'o'j de la slovak'a instanc'o pri statistik'o'j. Cens'o el juni'o 2011 montr'as, ke Slovaki'o hav'as 5 397 036 log\u0302'ant'o'j'n, el kiu'j 51,3 % est'as vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001176", "text": "La hungar'a etn'a minoritat'o reprezent'as 8,5 % de la log\u0302'ant'ar'o, la roma'a 2,0 % kaj la c\u0302eh\u0302'a 0,6 %. Rom'katolik'o'j est'as 62 %, sen'konfesi'ul'o'j 13,4 %."}, {"text_idx": "#001177", "text": "Kiel MONATO jam raport'is (2012/4, p. 7), la german'a federaci'a prezid'ant'o Christian Wulff post 598-tag'a dej\u0302or'ad'o ced'is tiu'n posten'o'n. La mal'dekstr'a opozici'o trov'is kelk'a'j'n dub'ind'a'j'n punkt'o'j'n en li'a antau\u0306'a profesi'a labor'o kiel ministr'o'prezid'ant'o de Nord'rejn-Vestfali'o."}, {"text_idx": "#001178", "text": "La akuz'o'j est'is inter'naci'skal'e bagatel'a'j, ekzempl'e sen'pag'a log\u0302'ad'o c\u0302e amik'o'j, akcept'o de kredit'o de kon'at'o, mal- au\u0306 mis-inform'ad'o de la region'a parlament'o pri kontakt'o'j kaj person'a'j financ'a'j rilat'o'j, uz'o de firma'a au\u0306tomobil'o."}, {"text_idx": "#001179", "text": "La koncern'a prokuror'ej'o tamen long'e ne vid'is kial'o'n inter'ven'i. Nur post kiam oni asert'is, ke tiu instituci'o est'as simpati'ant'a, blind'a, ne sen'de'pend'a, g\u0302i ne plu hezit'is. Post oficial'a jur'a esplor'ad'o, Wulff, kiu sent'is si'n sen'kulp'a, for'las'is la posten'o'n kaj Berlinon."}, {"text_idx": "#001180", "text": "La kaz'o'n mem la publik'o trakt'is ne tro sever'e . Sed lev'ig\u0302'is plur'a'j demand'o'j. Per kia mon'sum'o oni pag'u post'ofic'e prezid'ant'a'n labor'o'n, kaj ek'de kiam? Lau\u0306'leg\u0302'e iam'a prezid'ant'o tuj post'e ricev'u jar'e 199 000 eu\u0306r'o'j'n, ankau\u0306 se tiu demisi'is pro politik'a'j kial'o'j \u2013 sed ne pro privat'a'j. Antau\u0306 ol jur'ist'o'j ek'kverel'is, la Federaci'a Prezid'ant'a Ofic'ej'o decid'is pri la tuj'a pag'o."}, {"text_idx": "#001181", "text": "Lev'ig\u0302'is ali'a demand'o, c\u0302u en 2012 ankorau\u0306 est'as raci'e pag'i pensi'o'n al politik'ist'o'j ali'e ol al normal'ul'o'j. Se en Germanio s\u0302tat'ofic'ist'o ricev'as profesi'a'n agnosk'o'n per (unu'foj'a) \u201eLeistungspra\u0308mie\u201d, do premi'o (ebl'e 500 eu\u0306r'o'j) pro, ekzempl'e, mult'jar'a plus'labor'o, dej\u0302or'ad'o g\u0302is vid'ebl'a mem'el'uz'o, g\u0302oj'a obe'em'o al la regul'o'j kaj postul'o'j, klin'ig\u0302'o antau\u0306 la super'ul'o'j ktp, la s\u0302tat'o sen'hont'e for'vor'as du'on'o'n."}, {"text_idx": "#001183", "text": "Sed politik'ist'o'j rajt'as ricev'i pensi'o'j'n el divers'a'j posten'o'j. Kon'at'a model'o est'as Oskar Lafontaine, eks'a prezid'ant'o de la Social'demokrat'a Parti'o German'a kaj nun'a kun'gvid'ant'o de la Mal'dekstr'ul'a Parti'o, kies ne'rifuz'it'a en'spez'o'list'o est'as long'a."}, {"text_idx": "#001184", "text": "Kaj kio'n pri la 598 tag'o'j de Wulff, pri sekv'a'j prezid'ant'o'j? C\u0302u akcept'end'as, ke tiu'j person'o'j sen'disting'e ricev'u tiu'j'n 199 000 eu\u0306r'o'j'n, nom'at'a'j'n, atent'u! \u201eEhrensold\u201d, honor'a sold'o, kvazau\u0306 ili est'us est'int'a'j la unu'a'j soldat'o'j de la naci'o?"}, {"text_idx": "#001185", "text": "C\u0302u Wulff ricev'u prezid'ant-salajr'o'n sen prezid'ant'ec'o? Kaj kio'n pri la honor'o? C\u0302u Joschka Fischer, iam'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j, ne perd'is la reputaci'o'n per fru'biografi'a s\u0302ton'j\u0302et'ad'o kontrau\u0306 polic'an'o'j, c\u0302u la iam'a kancelier'o Gerhard Schro\u0308der [s\u0302redr] ne miks'is si'a'n posten'o'n kun privat'a'j interes'o'j, est'ant'e nun sold'ul'o de la rus'a Gazprom?"}, {"text_idx": "#001186", "text": "C\u0302iu'okaz'e, oni dev'os pri'pens'i en Germanio ne nur la koncept'o'n de la honor'o, sed ankau\u0306 la pensi'a'n sistem'o'n por politik'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001187", "text": "Se, lau\u0306 kelk'a'j, Wulff perd'is si'a'n honor'o'n kaj ebl'e dev'us pent'i kiel krim'ul'o, pen'e labor'ant'e por la c\u0302iu'tag'a pan'o, german'a ironi'ist'o sci'us solv'o'n, kiu ec\u0302 s\u0302par'us mult'a'n mon'o'n al la s\u0302tat'o: krim'ul'o'j'n oni pun'labor'ig'u, por ke ili kompens'u si'a'j'n delikt'o'j'n."}, {"text_idx": "#001188", "text": "Nu, oni pun'labor'ig'u Wulff sever'e, sen'kompat'e. Li labor'u eksces'e kaj en alt'en'spez'ig'a profesi'o. Li dej\u0302or'u sub la akr'a'j okul'o'j de bon'a'j hom'o'j kiel \u2013 german'a prezid'ant'o. Prefer'e, por plej bon'e el'uz'i la okaz'o'n, g\u0302is la fin'o de la viv'o."}, {"text_idx": "#001189", "text": "Se la c\u0302ef'redaktor'o de MONATO publik'e el'met'as demand'o'n, est'as ind'e kaj end'e respond'i g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001190", "text": "Paul Gubbins demand'is en MONATO 2012/03, p 5: \u201eC\u0302u vi ankorau\u0306 port'as brak'horlog\u0302'o'n?\u201d Nu, mi ne dev'as rigard'i al mi'a pojn'o por konstat'i, ke mi ne port'as mi'a'n brak'horlog\u0302'o'n. Jes, mi'a'n sol'a'n, unu'sol'a'n."}, {"text_idx": "#001191", "text": "G\u0302i hav'as apart'a'n histori'o'n. Nur kiam mi far'ig\u0302'is religi'e matur'a, mi'a patron'o-onkl'o dum'festen'e en'man'ig'is al mi skatol'et'o'n: \u201eJen, mi'a donac'o!\u201d Mal'ferm'int'e g\u0302i'n, mi trov'is ne simpl'e sopir'it'a'n horlog\u0302'o'n, sed mirakl'o'n, almenau\u0306 por kamp'ar'an'vilag\u0302'a knab'o."}, {"text_idx": "#001192", "text": "La temp'o'montr'il'o ja antau\u0306'a'flank'e bril'is or'e, sed la mirakl'o prezent'is si'n dors'flank'e. Tie trov'ig\u0302'is ne metal'a kovr'il'o, sed vitr'o, tra kiu oni pov'is observ'i la est'ig\u0302'o'n kaj for'pas'o'n de sekund'o'j, minut'o'j kaj hor'o'j, vid'i la rad'et'o'j'n, hok'o'j'n, s\u0302rau\u0306b'o'j'n, kiu'j funkci'ig'as kaj kun'ten'as la mister'o'n de la temp'o."}, {"text_idx": "#001195", "text": "Tamen pas'is la temp'o. Mi ja dorlot'is mi'a'n temp'o'mezur'il'o'n, tamen g\u0302i ne el'ten'is tiom bon'e kiom mi. Iam g\u0302i ne plu pov'is funkci'i, ankau\u0306 ripar'o'prov'o ne sukces'is. G\u0302i nun kus\u0302'as en honor'a lok'o inter la konserv'ind'a rub'o de mi'a viv'o. \u201eOmnia temp'us habent\u201d, sci'as la sag\u0302'ul'o'j: c\u0302io hav'as si'a'n temp'o'n."}, {"text_idx": "#001196", "text": "Inter'temp'e mi sci'as, ke ankau\u0306 c\u0302iu, mi mem, hav'as propr'a'n temp'o'n. Est'as konsol'e, ke ankorau\u0306 valid'as la bibli'a sentenc'o: \u201eNeni'u sci'as la tag'o'n, la hor'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001198", "text": "Sed mi ne pov'is evit'i mal's\u0302par'i temper'o'n al mi, al la redaktor'o, al la leg'ant'o'j per c\u0302i tiu artikol'o. Ho, kiom'a hor'o? C\u0302u la sinjor'o c\u0302ef'redaktor'o ankorau\u0306 est'as ating'ebl'a? Nu, ankau\u0306 li lern'os ne el'met'i retor'ik'e demand'o'j'n, kiu'j rezult'ig'as respond'o'j'n, for'konsum'ant'e temp'o'n, mezur'ebl'a'n per ekzakt'a'j horlog\u0302'o'j sam'e kiel per la ne'tromp'ebl'a kor'o'bat'o."}, {"text_idx": "#001199", "text": "Pri di'o mi hav'as ne'klar'a'n ide'o'n. Ni'a'j pra'patr'o'j nom'as g\u0302i'n Mau\u0306 (io, kio'n neni'o super'as). Tiu'n Mau\u0306 ni'a'j pra'patr'o'j ne ador'is, sed ja si'a'j'n voduojn. Mi vizit'is katolik'a'n lern'ej'o'n kaj tie oni instru'is ni'n pri ador'o al la di'o de la bibli'o. Islam'an'o'j ador'as si'a'n Alah'o'n, kaj tial konsider'as ne'kred'ant'o'j la krist'an'o'j'n. Tiu'j c\u0302i hav'as divers'a'j'n grup'o'j'n batal'ant'a'j'n inter si. Mi demand'as mi'n, c\u0302u di'o ver'e aprob'as tia'j'n kondut'o'j'n. Mi pri'pens'ad'as. Subit'e io ating'is mi'a'n kap'o'n. Jen!"}, {"text_idx": "#001200", "text": "Di'o montr'os si'n al la hom'o'j tre klar'e. Jes, ja la hom'o'j mal'kovr'os di'o'n, ne en la c\u0302iel'o, sed nur en la kor'o'j de la hom'o'j. Tiam vizit'ad'o de preg\u0302'ej'o'j ne plu neces'os. Kred'ant'o'j ne plu bezon'os ir'i al preg\u0302'ej'o, kaj ec\u0302 okaz'os, ke kred'ant'o'j ribel'os kontrau\u0306 la religi'a'j c\u0302ef'o'j. Pastr'o'j, pastor'o'j, imam'o'j ktp est'os for'pel'it'a'j de la preg\u0302'ej'o'j, kiu'j'n oni brul'ig'os. La hom'o'j do vid'os, ke di'o don'as al ili tut'a'n liber'ec'o'n, kiu'n la religi'a'j c\u0302ef'o'j rab'as de ili. Ne nur la liber'o'n ili rab'as, sed ankau\u0306 mon'o'n, dev'ig'ant'e la fid'ul'o'j'n c\u0302iel ajn kotiz'i."}, {"text_idx": "#001201", "text": "Kio'n mi kompren'ig'u al mi mem?"}, {"text_idx": "#001202", "text": "Kio est'as en la hom'o, ke g\u0302i viv'as \u2013 tio est'as di'ec'o. Di'o tut'e ne est'as iu est'ul'o ie, kiu pun'as au\u0306 rekompenc'as. G\u0302i est'as la fort'o en la natur'o, kiu ig'as, ke plant'o'j kresk'u, hom'o'j nask'ig\u0302'u kaj mort'u, c\u0302io okaz'u/mov'ig\u0302'u. Tiu'n di'o'n kun mi'a'j pra'ul'o'j mi nom'as Mau\u0306 \u2013 au\u0306 FUKRo (Fort'o la Univers'o'n Kre'ant'a kaj Reg'ant'a). Tiu di'o, lau\u0306 mi, tut'e ne bezon'as ador'klin'ig\u0302'o'n de la hom'o'j, nek de c\u0302io ajn en la natur'o. G\u0302i dispon'ig'as c\u0302io'n al la tut'a mond'o egal'e. Tial, c\u0302iu rajt'as est'i c\u0302io, kio la ali'a'j est'as. Ni'a stat'o de'pend'as de ni'a viv'manier'o. Neni'o de ekster'e traf'os ni'n, se ni mem de intern'e ne al'tir'as tio'n. La mond'o est'as tia, ke kio'n vi sem'as, tio'n vi rikolt'as. Mau\u0306 est'as tre just'a, kaj las'as c\u0302iu'n liber'a ag'ad'i, kun la sci'ig'o, ke la cel'o de la ag'ad'o de c\u0302iu hom'o est'as tiu c\u0302i mem. Tial, kiu vol'as, ke bon'o traf'u li'n, tiu far'u bon'o'n, kio valid'as ankau\u0306 por la mal'o. Kaj kio post'e ...?"}, {"text_idx": "#001204", "text": "Ni ir'u kun'e sur la voj'o liber'ig'ant'a la hom'o'j'n de c\u0302io katen'ant'a ili'n."}, {"text_idx": "#001205", "text": "Jam kelk'e da monat'o'j migr'as tra c\u0302eh\u0302'a'j kaj slovak'a'j urb'o'j la tre special'a migr'ant'a bibli'a ekspozici'o nom'at'a Bibli'o hierau\u0306, hodiau\u0306 kaj morgau\u0306, kiu prezent'as la bibli'o'n kaj g\u0302i'a'n mesag\u0302'o'n al la larg\u0302'a publik'o."}, {"text_idx": "#001206", "text": "Kio'n pov'as ek'vid'i la vizit'ant'o'j? Pli ol 300 divers'a'j'n ekspozici'aj\u0302'o'j'n pri la bibli'o mem, por plen'kresk'ul'o'j, jun'ul'ar'o kaj infan'o'j, en preskau\u0306 80 lingv'o'j. Krom la plej mal'nov'a'j bibli'o'j el la jar'o'j 1549 kaj 1556 est'as je dispon'o por la vizit'ant'o'j: divers'a'j pli nov'a'j bibli'o'j, kancionaloj (t.e. liturgi'a'j kant'libr'o'j), simpl'a'j kantar'o'j, preg\u0302'libr'o'j, bild'o'bibli'o'j ktp. Inter la interes'a'j ekspozici'aj\u0302'o'j est'as ebl'e indik'i kancionalon en lingv'o de zulu'a trib'o, bibli'o en Esperant'o, en la vjetnam'a kaj hebre'a lingv'o, bibli'a'j epizod'o'j en roma'a lingv'o, man'a trans'skrib'o de la evangeli'o lau\u0306 Mark'o sur cigared'paper'o far'it'a de politik'a arest'it'o en jar'o 1958, bibli'o en blind'ul'a skrib'o ktp."}, {"text_idx": "#001207", "text": "Tut'mond'e unik'a est'as la sol'a ekzempler'o de la bibli'o en 66 lingv'o'j \u2013 c\u0302iu bibli'a libr'o en ali'a lingv'o. La vizit'ant'o'j ankau\u0306 hav'as la ebl'ec'o'n rigard'i original'a'n volv'o'libr'o'n de la Tora'o (la kvin libr'o'j de Moseo), rekt'e el Israelo."}, {"text_idx": "#001208", "text": "La klimat'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as jam dum milion'o'j da jar'o'j, kaj dau\u0306r'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os. Antau\u0306 mil jar'o'j, la planed'o est'is pli varm'a, ol nun, kaj la hom'ar'o ne dron'is sub degel'ant'a glaci'o."}, {"text_idx": "#001211", "text": "La titol'o Klimat's\u0302ang\u0302'a'j fabel'o'j super la leter'o de Mart'in Purdy (MONATO 2012/05, p.6) est'is ver's\u0302ajn'e pli traf'a ol oni cel'is, c\u0302ar la koment'o'j de sinjor'o Purdy efektiv'e prezent'as seri'o'n da fabel'aj\u0302'o'j ne baz'it'a'j sur la real'o."}, {"text_idx": "#001212", "text": "Neni'u serioz'a hom'o disput'us pri tio, ke \u201eLa klimat'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'as jam dum milion'o'j da jar'o'j, kaj dau\u0306r'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os.\u201d Tio est'as ec\u0302 baz'a premis'o de c\u0302ia klimat'o'scienc'o; la cel'o de scienc'a'j esplor'o'j est'as mal'kovr'i, kiel kaj pro kio klimat'o s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is antau\u0306'e, por pli bon'e kompren'i, kiel g\u0302i ver's\u0302ajn'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os dum ven'ont'a'j jar'o'j kaj jar'dek'o'j. Sen tia kompren'o nek ekonomi'e, nek politik'e ebl'as serioz'e plan'i."}, {"text_idx": "#001213", "text": "Precip'e la asert'o, ke \u201eAntau\u0306 mil jar'o'j, la planed'o est'is pli varm'a, ol nun\u201d est'as sen'fund'a fantazi'aj\u0302'o. Pov'as est'i, ke okaz'is period'o'j antau\u0306 mil'o da jar'o'j, kiam iu'j part'o'j de Eu\u0306rop'o au\u0306 ali'a'j mond'o'part'o'j est'is pli varm'a'j ol last'a'temp'e, sed neni'o pruv'as, ke tio est'is fenomen'o tut'mond'a. Kaj mult'a'j stud'o'j montr'as, ke varm'ig\u0302'o'j dum la last'a'j jar'mil'o'j neniam est'is tiom fort'a'j kiel la last'a'temp'a."}, {"text_idx": "#001214", "text": "S-ro Purdy simil'e star'ig'as h\u0302imer'o'n pri la \u201emal'grand'a glaci'epok'o\u201d inter la 14a kaj 18a jar'cent'o'j (fakt'e, oni pli oft'e parol'as pri mal'varm'ig\u0302'o inter la 17a jar'cent'o kaj komenc'o de la 19a, sed ankau\u0306 pri tio ne est'as klar'e, c\u0302u tem'is pri tut'mond'a afer'o): kiel ajn oni analiz'as la cifer'o'j'n, tem'is pri pli moder'a'j temperatur'vari'o'j ol la s\u0302ang\u0302'o'j dum la last'a'j jar'dek'o'j, do ekzist'as neni'a baz'o por atribu'i last'a'temp'a'n varm'ig\u0302'o'n al \u201ela natur'a (re-)varm'ig\u0302'o, kiu sekv'as la fin'o'n de tiu mal'grand'a glaci'epok'o.\u201d C\u0302u kresk'ant'a varm'ig\u0302'o 200 jar'o'j'n post la fin'o de iu period'o ver'e pov'as est'i nur natur'a re'ekvilibr'ig\u0302'o?"}, {"text_idx": "#001215", "text": "Sed plej grav'e, est'as absurd'e imag'i, ke la nun'a g\u0302eneral'a konsent'o en klimat'o'scienc'o baz'ig\u0302'as nur sur la labor'o'j de \u201eebl'e kvin'dek'o da scienc'ist'o'j\u201d. S\u0302ajn'e mank'as plej baz'a kompren'o pri tio, kiel funkci'as scienc'o: scienc'ist'o'j ne \u201everk'as raport'o'j'n\u201d sed far'as stud'o'j'n kaj prezent'as la rezult'o'j'n de tiu'j stud'o'j en scienc'a'j revu'o'j, kie ali'a'j scienc'ist'o'j pov'as si'a'vic'e kritik'i tiu'j'n rezult'o'j'n kaj konklud'o'j'n kaj prezent'i pli'a'j'n stud'o'j'n. En serioz'a'j scienc'a'j revu'o'j ne ebl'as \u201esilent'ig'i la mal'konsent'ant'o'j'n\u201d \u2013 se la mal'konsent'ant'o'j hav'as almenau\u0306 kelk'a'j'n solid'a'j'n rezult'o'j'n de si'a'j stud'o'j. En la real'a mond'o, la konstat'o pri scienc'a konsent'o rilat'e al s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o de la klimat'o pro hom'kau\u0306z'at'a pli'ig\u0302'o de karbon'di'oksid'o en la atmosfer'o baz'ig\u0302'as sur la konstat'o'j de vast'eg'a pli'mult'o el la stud'o'j aper'int'a'j en la scienc'a literatur'o."}, {"text_idx": "#001216", "text": "La tut'a tem'o de s\u0302ang\u0302'ig\u0302'ant'a klimat'o kaj kompren'o pri g\u0302i'a'j kau\u0306z'o'j est'as tro grav'a por est'i teren'o de mis'inform'a'j disput'o'j."}, {"text_idx": "#001217", "text": "Ek'de la komenc'o de mart'o 2012, unu'a'foj'e en la balkana du'on'insul'o, la privat'a alban'a televid'o-kanal'o Klan el'send'as per alt'a disting'iv'o."}, {"text_idx": "#001220", "text": "Klan el'send'as program'o'j'n, kia'j \u201eJar'cent'a'j kanzon'o'j\u201d, \u201eX-Faktor'o\u201d kaj \u201eKiel far'ig\u0302'u milion'ul'o\u201d. La kanal'o spekt'ebl'as ne nur tra Balkani'o, sed ankau\u0306 per satelit'o en ali'a'j part'o'j de la mond'o."}, {"text_idx": "#001221", "text": "La slovak'a Statistik'a Ofic'ej'o en mart'o inform'is, ke dum 2011 la averag\u0302'a mal'net'a monat'a salajr'o en la slovak'a ekonomi'o alt'ig\u0302'is al 786 eu\u0306r'o'j. Kvankam la nominal'a averag\u0302'a salajr'o last'a'n jar'o'n kresk'is je 2,2 %, la real'a salajr'o, kiu en'kalkul'as inflaci'o'n, fal'is je 1,6 %, c\u0302ar la prez'o'j kresk'is pli rapid'e."}, {"text_idx": "#001222", "text": "La plej alt'a'n salajr'o'n hav'is la ofic'ist'o'j en la inform'a kaj komunik'ad'a sektor'o'j (1692 eu\u0306r'o'j). Sekv'as financ'a'j kaj asekur'a'j kompani'o'j (1468 eu\u0306r'o'j) kaj dung'it'o'j de energi-kompani'o'j (1431 eu\u0306r'o'j)."}, {"text_idx": "#001225", "text": "Tradici'e skrib'it'a'j inform'o'j est'as kolekt'it'a'j en libr'o'j, kajer'o'j, dosier'uj'o'j, skatol'o'j ktp. Se la tut'o est'as zorg'e ord'ig'it'a, spert'ul'o rapid'e re'trov'as la bezon'at'a'n inform'o'n. Bedau\u0306r'ind'e, oft'e la dokument'o'j est'as h\u0302aos'e ie depon'it'a'j, kaj la serc\u0302'ant'o ne c\u0302iam est'as spert'ul'o. Komput'il'o pov'as help'i."}, {"text_idx": "#001226", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'dek'o'j mi komenc'is el'tond'i gazet'artikol'o'j'n pri afer'o'j, kiu'j interes'as mi'n. La el'tond'aj\u0302'o'j'n mi ord'ig'is lau\u0306 kelk'a'j c\u0302ef'tem'o'j en dosier'uj'o'j, simpl'e lau\u0306 la dat'o'j, unu sur ali'a. Kiam dosier'uj'o est'is plen'a, mi trans'lok'is g\u0302i'n al sub'tegment'o kaj ek'uz'is nov'a'n. Fin'fin'e mi hav'is dek'o'n da plen'a'j dosier'uj'o'j, sed konstat'is, ke mi apenau\u0306 konsult'as la kolekt'it'a'j'n inform'o'j'n. Serc\u0302'ad'o est'is mal'facil'a. De bezon'at'a artikol'o mi ja kon'is la proksim'um'a'n aper'dat'o'n, sed tamen mi dev'is serc\u0302'i tra dek'o'j au\u0306 cent'o'j da dokument'o'j. Almenau\u0306 unu dosier'uj'o iel perd'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001227", "text": "Prepar'e al plan'at'a trans'lok'ig\u0302'o, mi decid'is raci'ig'i mi'a'n arh\u0302iv'o'n. Kelk'a'j'n tem'o'j'n, kiu'j ne plu tre interes'is mi'n, mi for'ig'is. La ali'a'j'n mi registr'is en komput'il'a tabel'o, kun vic'numer'o, font'indik'o, dat'o, titol'o kaj eventual'e kelk'a'j s\u0302los'il'vort'o'j. Don'ant'e serc\u0302'instrukci'o'n al komput'il'o, mi tiel facil'e pov'is re'trov'i bezon'at'a'n tekst'o'n. Lau\u0306 la dispon'ebl'a temp'o mi ankau\u0306 komenc'is skan'i la paper'a'j'n dokument'o'j'n per hejm'a A4-skan'il'o. Tiel mi hav'is bild'o'j'n de la dokument'o'j en la komput'il'o, kaj ebl'is iom post iom for'ig'i la dosier'uj'o'j'n."}, {"text_idx": "#001229", "text": "Sam'temp'e mi ankau\u0306 kon'at'ig\u0302'is kun la skan'it'a'j dokument'o'j c\u0302e Europeana kaj Google Books. Tio stimul'is mi'n por pli'vast'ig'i mi'a'n bit'ig'a'n eksperiment'o'n al libr'o'j kaj revu'o'j. Atent'u, ke mi far'is la bit'ig'o'n por person'a uz'o. Profesi'a'j bibliotek'ist'o'j kaj arh\u0302iv'ist'o'j uz'as mult'e pli strikt'a'j'n (kaj temp'o'rab'a'j'n, mult'e'kost'a'j'n) procedur'o'j'n."}, {"text_idx": "#001232", "text": "Foj'foj'e est'as komplik'aj\u0302'o'j. Se pro iu kial'o (tre grand'format'a au\u0306 fiks'it'a objekt'o) ne ebl'as uz'i skan'il'o'n, ebl'as anstatau\u0306'e fot'i g\u0302i'n. Bon'e bind'it'a'n libr'o'n au\u0306 revu'o'kolekt'o'n oni pov'as tut'e mal'ferm'i kaj bon'kvalit'e skan'i du apud'a'j'n pag\u0302'o'j'n sam'temp'e. Glu'bind'it'a libr'o damag\u0302'ig\u0302'as, se g\u0302i tut'e mal'ferm'ig\u0302'as; tamen, se g\u0302i est'as nur part'e mal'ferm'it'a, la surfac'o de la pag\u0302'o'j ne est'as plat'a, kaj la mez'a part'o est'as mal'bon'e skan'at'a. Skan'ant'e libr'o'n, de kiu est'as plur'a'j ekzempler'o'j, oni met'u la plej uz'it'a'n sur la skan'il'o'n. De revu'o'j oni prefer'e skan'u ne'bind'it'a'j'n kolekt'o'j'n. Profesi'a'j libr'o'skan'il'o'j (ekzempl'e Zeutschel) funkci'as ne kiel hejm'a skan'il'o: la skan'ot'a libr'o est'as met'at'a du'on'e mal'ferm'it'a en \u201elit'o'n\u201d, kaj la du apud'a'j pag\u0302'o'j est'as fot'at'a'j de'supr'e per du fot'il'o'j."}, {"text_idx": "#001233", "text": "Ne c\u0302iu sci'as, ke modern'a ofic'ej'a fot'o'kopi'il'o uz'ebl'as ankau\u0306 kiel A3-skan'il'o. La rezult'o de la skan'ad'o est'as PDF-dokument'o, uz'ebl'a por post'a pri'labor'o. Tia uz'o princip'e est'as sen'kost'a, c\u0302ar ne konsum'ig\u0302'as ink'o."}, {"text_idx": "#001234", "text": "Konvert'o de bild'o al tekst'o"}, {"text_idx": "#001237", "text": "Mi spert'is, ke la ek'uz'o de la program'o ne est'as facil'a. Ja ne plu est'as liver'at'a kun g\u0302i dik'a man'libr'o, kiel est'is kutim'o antau\u0306 du'dek jar'o'j. Oni dev'as mem'star'e c\u0302io'n lern'i. Tamen, mi nun kvazau\u0306 sen pens'i uz'as g\u0302i'n, kvankam ver's\u0302ajn'e en la menu'o'j est'as kas\u0302'it'a'j interes'a'j er'o'j, kiu'j'n mi ankorau\u0306 ne mal'kovr'is."}, {"text_idx": "#001242", "text": "La bild'o'j de plur'pag\u0302'a dokument'o aper'as unu post la ali'a en miniatur'a form'o sur la ekran'o. Ebl'as s\u0302ang\u0302'i la vic'ord'o'n, al'don'i forges'it'a'n au\u0306 for'ig'i tro'a'n bild'o'n."}, {"text_idx": "#001246", "text": "Grav'as don'i klar'a'n nom'o'n al la dosier'o'j. Se oni bit'ig'us si'a'n kolekt'o'n de la revu'o MONATO, oni pov'us don'i la dosier'nom'o'j'n \u201emonat'o-1980-01.pdf\u201d, \u201emonat'o-1980-02.pdf\u201d ktp. Se est'as lau\u0306'tem'a'j gazet'el'tond'aj\u0302'o'j, util'as komenc'e met'i la (invers'a'n) dat'o'n, ekzempl'e \u201e20091213-GazetoA-Morgau\u0306 elekt'o'j en Ikslando\u201d, \u201e20091216-GazetoB-Disput'o pri la rezult'o'j de la elekt'o'j en Ikslando\u201d ktp. (Se oni uz'as la sam'a'n s\u0302ablon'o'n por c\u0302iu nom'o kaj met'as la jar'o'n antau\u0306 la monat'o'numer'o'n, komput'il'o sci'os g\u0302ust'e ord'ig'i la dosier'o'j'n en list'o.)"}, {"text_idx": "#001249", "text": "Cent'o'j au\u0306 mil'o'j da dosier'o'j ne est'as problem'o, se ili est'as nur por propr'a uz'o. La disk'o'j de nun'temp'a'j komput'il'o'j est'as tiom grand'a'j, ke apenau\u0306 ebl'as plen'ig'i ili'n. Est'as ali'a situaci'o, kiam oni ekzempl'e dezir'as dispon'ig'i revu'o'kolekt'o'n inter'ret'e. La sen'pag'a'j ret'pag\u0302'o'j por individu'o'j kutim'e hav'as maksimum'a'n kapacit'o'n de 100 mega'bajt'o'j. Tio sufic\u0302'as por kelk'dek'o'j g\u0302is cent'o da PDF-dosier'o'j, ekzempl'e la revu'o-arh\u0302iv'o de mal'grand'a klub'o. Ebl'as mend'i pli da ret'spac'o, sed tio kost'as mon'o'n kaj est'as iom komplik'a. Ekzist'as serv'o'j, kie oni rajt'as sen'pag'e met'i kelk'a'j'n giga'bajt'o'j'n, ekzempl'e . Tie la dosier'o'j ne est'as rekt'e al'ir'ebl'a'j, sed nur per uz'ant'o'nom'o kaj pas'vort'o."}, {"text_idx": "#001250", "text": "Aper'ig'ant'e dokument'o'j'n inter'ret'e, oni atent'u pri au\u0306tor'rajt'o'j. En Uson'o la situaci'o est'as simpl'a: pres'aj\u0302'o'j de antau\u0306 1923 est'as liber'a'j de au\u0306tor'rajt'o'j. En plej'part'o de Eu\u0306rop'o est'as au\u0306tor'rajt'o'j g\u0302is 70 jar'o'j post la mort'o de la au\u0306tor'o. Tio est'as long'a period'o kaj mal'facil'e kontrol'ebl'a, precip'e se tem'as pri revu'o'j, al kiu'j kontribu'is mult'a'j au\u0306tor'o'j. Praktik'e bibliotek'o'j, kiu'j ret'e dispon'ig'as bit'ig'it'a'j'n gazet'o'j'n, konsider'as el'don'aj\u0302'o'j'n g\u0302is 1940 kiel liber'a'j'n."}, {"text_idx": "#001251", "text": "C\u0302i tiu'n tekst'o'n mi verk'is sur'baz'e de mi'a'j propr'a'j spert'o'j dum la pas'int'a'j jar'o'j. Mi leg'is la literatur'o'n, kiu aper'is pri la tem'o, sed preskau\u0306 ne hav'is kontakt'o'j'n kun person'o'j, kiu'j far'as la sam'o'n. Ebl'as, ke ali'a'j, uz'ant'e ali'a'j'n il'o'j'n kaj labor'ant'e en ali'a'j cirkonstanc'o'j, hav'as tut'e ali'a'j'n spert'o'j'n."}, {"text_idx": "#001252", "text": "Pri Projekt'o Gutenberg'o ni jam raport'is en MONATO (ekzempl'e en 2010/03, pag\u0302'o'j 20-23). Tiu bibliotek'o de sen'pag'e el's\u0302ut'ebl'a'j libr'o'j hav'as jam pli ol 33 000 verk'o'j'n, en mult'a'j lingv'o'j, inkluziv'e kelk'a'j'n en Esperant'o."}, {"text_idx": "#001253", "text": "En Uson'o nur la libr'o'j el'don'it'a'j antau\u0306 1923 est'as ekster kopi'rajt'o, sed apud la original'a, uson'a Projekt'o Gutenberg'o ekzist'as fili'o'j ankau\u0306 en ali'a'j land'o'j, ekzempl'e en Kanado, kie oni ankorau\u0306 sekv'as la baz'a'n inter'naci'a'n regul'o'n: viv'o'fin'o plus 50 jar'o'j. Pro tio la kanada fili'o de Projekt'o Gutenberg'o ebl'e grav'ig\u0302'os kiel depon'ej'o por esperant'lingv'a'j bit'libr'o'j."}, {"text_idx": "#001256", "text": "Du esperant'lingv'a'j libr'o'j, ekster kopi'rajt'o en Kanado, jam en'ir'is la sistem'o'n. La temp'o montr'os, c\u0302u tio est'as la komenc'o de io pli grand'a."}, {"text_idx": "#001257", "text": "Fin'e de februar'o mort'paf'is du alban'a'j'n vir'o'j'n (26- kaj 29-jar'ag\u0302'a'j'n) etn'o-makedon'a polic'ist'o. La vir'o'j erar'e park'um'is si'a'n au\u0306t'o'n. Ek'est'is kverel'o kun la polic'ist'o, kiu tiu'temp'e ec\u0302 ne dej\u0302or'is."}, {"text_idx": "#001258", "text": "Komenc'e de mart'o okaz'is ali'a'j mal'agrabl'aj\u0302'o'j. Mask'it'a'j huligan'o'j, port'ant'a'j baston'o'j'n, atak'is 15 alban'a'j'n ge'lern'ant'o'j'n, 15-18 jar'ag\u0302'a'j'n, c\u0302e bus-staci'o de la lini'o Skopj'e-C\u0302iflig. Ali'a grup'o est'is simil'e atak'at'a, kiam g\u0302i uz'is la bus'lini'o'n Skopj'e-Stankovsk."}, {"text_idx": "#001259", "text": "Re'ag'is fort'e alban'a'j parti'o'j reg'ist'ar'a'j kaj opozici'a'j, sam'e reprezent'ant'o'j de la civil'a soci'o. La ministr'o pri intern'a'j afer'o'j deklar'is la per'fort'o'n kondamn'end'a, egal'e, kiu respond'ec'is. Alban'o'j tamen kred'is, ke la s\u0302tat'o, ne'respekt'ant'e civit'an'a'j'n rajt'o'j'n de la mult'nombr'a alban'a log\u0302'ant'ar'o, c\u0302io'n plan'is."}, {"text_idx": "#001260", "text": "Inter'temp'e la polic'o sci'ig'is, ke est'as arest'it'a'j jam ok etn'o-makedon'a'j huligan'o'j. Sed radikal'a'j grup'o'j nun postul'as, ke alban'o'j si'n organiz'u por defend'i si'a'n viv'o'n kontrau\u0306 huligan'o'j."}, {"text_idx": "#001261", "text": "Administr'e Ukrainio konsist'as el 25 teritori'a'j region'o'j, el kiu'j c\u0302iu est'as si'a'spec'e interes'a kaj vid'ind'a. Tamen inter ili kelk'a'j est'as plej s\u0302at'at'a'j kaj unu'e vizit'ind'a'j. Al ili aparten'as mi'a'opini'e la du'on'insul'o Krimeo. Tiu region'o situ'as en la sud'a part'o de la land'o c\u0302e la Nigr'a Mar'o. De pra'temp'o'j en la du'on'insul'o log\u0302'is krimeaj tatar'o'j. Al la rus'a imperi'o oni al'lig'is Krimeon nur april'e 1783. Kio'n plej interes'a'n oni pov'us vid'i en la du'on'insul'o?"}, {"text_idx": "#001262", "text": "Ind'us vizit'i kelk'a'j'n urb'o'j'n, inter kiu'j mi menci'us ne la nun'a'n c\u0302ef'urb'o'n de Krimeo Simferopil, sed Bah\u0302c\u0302isaraj, la eks'a c\u0302ef'urb'o de la krimea h\u0302an'ej'o. G\u0302i situ'as en la centr'a Krimeo. La nom'o de la urb'o est'as traduk'at'a el la krim'e-tatar'a lingv'o kiel g\u0302arden'o-palac'o. En g\u0302i la c\u0302ef'a vid'ind'aj\u0302'o est'as la Palac'o de H\u0302an'o'j."}, {"text_idx": "#001264", "text": "La sekv'a vizit'ind'a urb'o est'as Jalt'o. G\u0302i est'as mar'a ripoz'lok'o sud'e en la du'on'insul'o. Lau\u0306 el'dir'o'j de la pli'mult'o de la vizit'ant'o'j la urb'o est'as perl'o de Krimeo. Tamen sur'voj'e al g\u0302i ek'de Sebastopolo ind'us nepr'e vizit'i la bel'a'n log\u0302'lok'o'n Foroso (MONATO, 2009/8-9, p. 20) kaj la mir'ind'a'n vid'ind'aj\u0302'o'n Lastoc\u0302kino gnezdo (Hirund'a nest'o). Proksim'e al Jalt'o, nur je 3 km sud-okcident'e, trov'ig\u0302'as la pitoresk'a urb'et'o Livadija, kies c\u0302ef'a vid'ind'aj\u0302'o est'as la Livadija-palac'o kaj plej al'log'a masandra port'vin'o."}, {"text_idx": "#001265", "text": "Ebl'as rakont'i mult'o'n pri la urb'o'j de Krimeo. Sed mi rekomend'us ankorau\u0306 du. La unu'a est'as Eu\u0306patori'o, okcident'e situ'ant'a c\u0302e'mar'a ripoz'lok'o, kies histori'o ampleks'as pli ol 2500 jar'o'j'n (La antikv'a nom'o de la urb'o est'as Kerkinitida.)."}, {"text_idx": "#001266", "text": "La ali'a urb'o, orient'e, ankau\u0306 antikv'a (g\u0302i est'is fond'it'a en la 6a jar'cent'o antau\u0306 Krist'o) est'as Feodosio (de la grek'a lingv'o \u2013 Donac'it'a de Di'o). Ties antikv'a nom'o est'as Kaf'a. Tiu urb'o est'as c\u0302ef'e vizit'ind'a pro la tie situ'ant'a muze'o de la fam'a rus'a pentr'ist'o, Iv'a'n Ajvazovskij, kiu plej'part'e pentr'is la mar'o'n. Krom'e Kaf'a est'as kon'at'a kiel la urb'o, kie dum la mez'epok'o trov'ig\u0302'is la plej grand'a sklav'bazar'o."}, {"text_idx": "#001267", "text": "La s\u0302at'ant'o'j de aktiv'a turism'a ripoz'o streb'as c\u0302ef'e migr'ad'i en la mont'a'j region'o'j de la du'on'insul'o. Tie est'as la plej kon'at'a mont'o, Aj-Petri, kiu situ'as tuj apud Jalt'o, kaj la mont'o Demerdj\u0302i. La nom'o Aj-Petri de'ven'as de la grek'a lingv'o kaj est'as traduk'at'a kiel Sankt'a Petro. La mont'o est'as 1234 m alt'a. Sur la sud'a bord'o de Krimeo trov'ig\u0302'as telfer'a kabl'o'voj'o (Mish\u0302or \u2013 Sosnovij Bor \u2013 Aj-Petri), de kiu ebl'as spekt'i bel'eg'a'j'n vid'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001268", "text": "La ali'a mont'o est'as Demerdj\u0302i. En la krim'e-tatar'a tiu nom'o signif'as forg\u0302'ist'o. La c\u0302ef'a'j vid'ind'aj\u0302'o'j sur tiu mont'o est'as la akv'o'fal'o Dj\u0302ur-Dj\u0302ur kaj la tiel nom'at'a Val'o de Fantom'o'j, kie divers'grand'a'j s\u0302ton'o'j form'as bizar'a'j'n siluet'o'j'n. La akv'o'fal'o Dj\u0302ur-Dj\u0302ur est'as la plej akv'o'plen'a en Krimeo. El la armen'a lingv'o la nom'o est'as traduk'at'a kiel akv'o-akv'o. Pli'a al'log'aj\u0302'o de la region'o est'as la mult'nombr'a'j kavern'o'j, inter kiu'j plej popular'a est'as la Marmor'a."}, {"text_idx": "#001271", "text": "La unu'a'n foj'o'n en la sport'a histori'o de la land'o est'as j\u0302us plen'um'it'a grand'a ating'aj\u0302'o tia. APOEL, klub'o de la c\u0302ef'urb'o Nikozi'o, est'as nombr'ot'a c\u0302i-jar'e \u2013 sen'de'pend'e de la est'ont'a'j rezult'o'j \u2013 minimum'e inter la unu'a'j ok team'o'j de la mal'nov'a kontinent'o."}, {"text_idx": "#001272", "text": "Kiel futbal'ist'o'j, al'kutim'ig'it'a'j lud'i en anonim'a'j vilag\u0302'et'o'j, sukces'is gajn'i rond'batal'o'n, en kiu part'o'pren'is team'o'j kiel Zenit Sankt-Peterburgo, S\u0302ah\u0302tar Donecko kaj Port'o, est'as mister'o, kiu'n tamen la zelot'o'j c\u0302i-moment'e ne hav'as temp'o'n esplor'i."}, {"text_idx": "#001273", "text": "Oni hav'os mult'e da temp'o por g\u0302i'n analiz'i kaj klar'ig'i fin'e de la \u201erev'o\u201d. La c\u0302i-jar'a part'o'pren'o de APOEL en la plej grav'a futbal'a turnir'o de Eu\u0306rop'o est'os ne'forges'ebl'a ne nur pro la rezult'o'j kontrau\u0306 eg'e pli blazon'hav'a'j team'o'j (g\u0302i'a last'a viktim'o en la ok'on'a'j final'o'j est'is la franc'a Lion'o), sed ankau\u0306 pro la amas'a part'o'pren'o de la zelot'o'j en la sukces'o'j de la grek-kipra team'o."}, {"text_idx": "#001274", "text": "Spit'e al la ekonomi'a kriz'o kaj la mank'o de bon'a'j aviad'il'a'j kun'lig'o'j, la fervor'ul'o'j de APOEL sekv'is si'a'n team'o'n tra la tut'a Eu\u0306rop'o, de Albanio al Pollando, de Ruslando al Franci'o kaj Portugali'o, c\u0302iam plen'ig'ant'e per mil'o'j da c\u0302e'est'ant'o'j la s\u0302tup'lok'o'j'n al ili rezerv'it'a'j'n. En Lion'o, ekzempl'e, c\u0302e'est'is pli ol 5000 adept'o'j."}, {"text_idx": "#001276", "text": "Oni oft'e opini'as, ke sport'a'j sukces'o'j nun'temp'e de'pend'as de grand'a'j invest'o'j far'e de s\u0302ejk'o'j kaj ric\u0302'a'j estr'o'j au\u0306 sponsor'o'j. Sed foj'e, per motiv'ec'o kaj engag\u0302'ig\u0302'o, futbal'a'j \u201edavidoj\u201d kun mal'grand'a bug\u0302et'o sukces'as venk'i kontrau\u0306 mon'hav'a'j \u201egoljat'o'j\u201d."}, {"text_idx": "#001277", "text": "Ind'as menci'i c\u0302i-rilat'e la venk'o'n mem de Greki'o en la tut'eu\u0306rop'a c\u0302ampion'lud'o de 2004, por kiu vet'us ebl'e neni'u, inkluziv'e la amik'o'j'n de la lud'ist'o'j. Sam'e impres'as, en la nun'a \u201edegener'a\u201d epok'o, la franc'a'j gast'ig'int'o'j, kiu'j, anstatau\u0306 akcept'i la rival'o'j'n per s\u0302ton'j\u0302et'ad'o au\u0306 insult'ad'o (kio oft'e okaz'as), etend'is al ili la man'o'n."}, {"text_idx": "#001278", "text": "La si'n'ten'o de la franc'o'j montr'is sport'ec'o'n. Est'as bedau\u0306r'ind'e, tamen, ke al'ven'int'e al Kipro, la franc'a team'o est'is mal'bon'e akcept'it'a de kelk'dek'o'j da \u201eobsed'it'o'j \u201d, kiu'j klopod'is bru'eg'i dum la tut'a nokt'o, antau\u0306 la matc\u0302'o, ekster la hotel'o de la franc'o'j, por ke tiu'j ne dorm'u."}, {"text_idx": "#001279", "text": "Tio tamen est'is iniciat'o de unu'op'a'j brul'kap'ul'o'j, kiu hav'as neniu'n rilat'o'n al la korekt'ec'o g\u0302is nun montr'it'a en la tut'a Eu\u0306rop'o de la ceter'a'j zelot'o'j de APOEL."}, {"text_idx": "#001280", "text": "La triumf'o'n de APOEL oni plej'part'e dank'u al la serb'a trejn'ist'o Jovanovic\u0301 [jova\u0301novic\u0302], ver'a forg\u0302'ist'o de la kipra fabel'o. Ja kontrast'as, ankau\u0306 c\u0302i-rilat'e, la mal'dank'em'o de mal'mult'a'j, kiu'j anstatau\u0306 star'ig'i al li monument'o'n, vol'us li'n mal'dung'ig'i pro kelk'e da mizer'a'j rezult'o'j en la kipra c\u0302ampion'lud'o."}, {"text_idx": "#001282", "text": "S\u0302ajn'as, ke la acerb'a rigard'o de iu'j ne sukces'as preter'vid'i la lim'o'j'n de apud'a vilag\u0302'o. Au\u0306 la naz'o'pint'o'n de ili'a grimac'ant'a vizag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001283", "text": "La 10an de mart'o 2012 okaz'is en Slovaki'o antau\u0306'temp'a'j tut'land'a'j parlament'a'j balot'o'j, c\u0302ar post jar'o kaj du'on'o dis'fal'is la kabinet'o de Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova]."}, {"text_idx": "#001284", "text": "G\u0302is 26 politik'a'j parti'o'j esper'is akir'i favor'o'n de la slovak'a publik'o. Kiel atend'it'e, la balot'o'n gajn'is la politik'a parti'o SMER-SD (Direkt'o - Social'a Demokrati'o)."}, {"text_idx": "#001285", "text": "G\u0302i okup'is la unu'a'n lok'o'n kun 44,41 % da voc\u0302'o'j kaj akir'is en la 150-seg\u0302'a slovak'a parlament'o 83 seg\u0302'o'j'n. La du'a'n lok'o'n okup'is la politik'a parti'o KDH (Krist'an-Demokrat'a Mov'ad'o) kun 8,82 % da voc\u0302'o'j (16 seg\u0302'o'j). En la balot'o part'o'pren'is 59,1 % de la voc\u0302'don-rajt'ig'it'o'j. En 2010 part'o'pren'is 58,83 %."}, {"text_idx": "#001286", "text": "Post publik'ig\u0302'o de la rezult'o'j c\u0302iu'j dekstr'a'j politik'a'j parti'o'j rifuz'is kre'i nov'a'n koalici'a'n reg'ist'ar'o'n kun SMER-SD."}, {"text_idx": "#001287", "text": "La nov'a'n reg'ist'ar'o'n de Slovaki'o, kiu'n gvid'os Roberto Fic'o, prezid'ant'o de venk'int'a politik'a parti'o, atend'as mult'e da labor'o, i.a. ord'ig'i la publik'a'j'n financ'o'j'n kaj impost'o'j'n, kresk'ig'i la ekonomi'o'n, pli'bon'ig'i la infra'struktur'o'n (apart'e au\u0306t'o's\u0302ose'o'j'n), mal'alt'ig'i la sen'labor'ec'o'n, solv'i diferenc'o'j'n en la salajr'o'j de vir'o'j kaj vir'in'o'j ktp."}, {"text_idx": "#001288", "text": "Oni atend'as, ke Fic'o fleg'os rilat'o'j'n kun ali'a'j social'demokrat'a'j parti'o'j en Eu\u0306rop'o, kun ekzempl'e la au\u0306str'a kancelier'o Werner Faymann, la belg'a c\u0302ef'ministr'o Eli'o Di Rupo kaj la dan'a c\u0302ef'ministr'o Helle Thorning-Schmidt."}, {"text_idx": "#001289", "text": "Part'e detru'it'a pro incendi'o est'as slovak'a naci'a memor'aj\u0302'o, la burg'o Kra\u0301sna Ho\u0302rka [krasna horka]. Damag\u0302'it'a'j est'is i.a. nov'a tegment'o, sonor'il'tur'o kaj histori'a'j ekspozici'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001290", "text": "Flam'ig\u0302'is la herb'o sur la kastel'a mont'et'o, kiam du knab'o'j en la ag\u0302'o de 11 kaj 12 jar'o'j ek'brul'ig'is cigared'o'n. La flam'o'j ating'is la burg'o'n, konstru'it'a'n en la 14a jar'cent'o kiel gotik'a fortik'aj\u0302'o apud la slovak'a urb'o Roz\u030cn\u030cava [roj\u0302nava], c\u0302irkau\u0306 320 km for de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o."}, {"text_idx": "#001291", "text": "La last'a posed'ant'o de la burg'o est'is Andra\u0301ssy De\u0301nes, kiu konstru'ig'is por si'a edz'in'o marmor'a'n mau\u0306zole'o'n."}, {"text_idx": "#001292", "text": "La \u201eInter'naci'a foir'o por klasik'a modern'ec'o kaj nun'temp'a art'o\u201d, mal'long'e nom'at'a \u201eart Karlsruhe\u201d jam la nau\u0306'a'n foj'o'n al'tir'is dum kvar tag'o'j de mart'o pli ol 220 galeri'ist'o'j'n kaj preskau\u0306 50 000 vizit'ant'o'j'n al ekspozici'ej'o proksim'e al la urb'o. Epitet'o'j kiel \u201eParadiz'o por art'ac\u0302et'ant'o'j\u201d au\u0306 \u201eBon'fart'a foir'o\u201d ne tro'ig'as."}, {"text_idx": "#001293", "text": "Kompar'e kun la elit'em'a'j art'foir'o'j en Kolonj'o, Bazel'o, Venecio, la \u201eart Karlsruhe\u201d ja cel'as al'tir'i kapabl'a'j'n art'invest'ant'o'j'n, sed sam'temp'e kvalifik'as si'n mem \u201efamili'ec'a\u201d, do komplez'a flank'e de la ekspozici'ant'o'j kaj interes'a ankau\u0306 por art'em'a'j klient'o'j ne apart'e bon'hav'a'j."}, {"text_idx": "#001294", "text": "Ankau\u0306 c\u0302i-jar'e la kvar hal'o'j ne est'is tro ampleks'a'j por unu'tag'a vizit'o. C\u0302io est'is al'ir'ebl'a kaj ne post'las'is la impres'o'n de tro'a hast'ad'o kaj ne'vid'it'a'j verk'ar'o'j. Prezent'ig\u0302'is precip'e aktual'a'j kre'aj\u0302'o'j de la jun'a kaj mez'ag\u0302'a generaci'o'j el Germanio kaj la najbar'a'j Franci'o kaj Svis'land'o, sed ankau\u0306 art'ist'o'j orient-azi'a'j, inter ili mult'a'j vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001295", "text": "Apart'e bon'ven'a'n oni konstat'is la c\u0302e'est'o'n de region'a'j palatinataj, baden'a'j kaj alzacaj art'ist'o'j, el inter kiu'j inter'temp'e kelk'a'j akir'is sufic\u0302'e da trans'region'a renom'o. Mem'kompren'ebl'e la propon'o est'is plen'e mal'koher'a. C\u0302ia stil'o, c\u0302ia teknik'o est'is vid'ebl'a'j. Unu'kolor'a'j farb's\u0302ild'o'j, detal'ec'a'j klasik'ec'a'j pentr'aj\u0302'o'j, simpl'a'j seri'o'j de brik'o'j el ruin'o'j, komplik'a'j mekanik'a'j aparat'o'j, fot'aj\u0302'o'j, skulpt'aj\u0302'o'j c\u0302ia'material'a'j, por'moment'a'j kre'aj\u0302'o'j kaj al la etern'ec'o streb'ant'a'j s\u0302ton'a'j kaj metal'a'j instal'aj\u0302'o'j vek'is atent'o'n, admir'o'n, sed ankau\u0306 kap'sku'ad'o'n kaj foj'foj'e silent'a'n indign'ig\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001296", "text": "Apart'a plezur'o est'is la kelk'foj'a propon'o al la vizit'ant'o'j, kontribu'i poz'e, penik'e, fot'e au\u0306 krajon'e al kre'at'a art'aj\u0302'o, kio'n la MONATO-raport'ist'o'j volont'e akcept'is (vid'u la apud'a'j'n fot'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001297", "text": "En la pli klasik'a'j salon'o'j la kap'o'j mov'ig\u0302'is direkt'e al la prez'o's\u0302ild'o'j. Se prez'o'j ne est'is indik'it'a'j kaj la s\u0302ild'o'j invit'is al la konsult'ad'o de la salon'estr'o, la konklud'o pri prez'a surpriz'o ne est'is sen'kial'a. Tamen, astronomi'a'j sum'o'j kiel antau\u0306'jar'e por bild'o'j de Gerhard Richter mank'is. Kompens'e oni regal'is abund'e per post'rest'int'a'j stok'o'j de Fritz Winter kaj Serge Poliakoff. Ankau\u0306 por bild'o'j de la amator'a pentr'ant'o Herman'n Hesse, mult'e pli fam'a kiel lingv'a au\u0306tor'o, oni postul'is g\u0302is 50 000 eu\u0306r'o'j'n. Sed c\u0302iu, kiu vol'is ac\u0302et'i impres'a'n objekt'o'n, trov'is i'o'n konven'a'n por la propr'a mon'uj'o. Kaj tio cert'e sam'e est'os en la ven'ont'jar'a jubile'a ekspozici'o \u201eart Karlsruhe 2013\u201d inter la 7a kaj 10a de mart'o."}, {"text_idx": "#001299", "text": "Koncentr'ig\u0302'ant'e pri ret-apotek'o'j kiel kresk'ant'a minac'o, Hamid Ghodse, c\u0302ef'o de la konsili'o, deklar'is, ke soci'a'j komunik'il'o'j pov'as grav'e pli'fort'ig'i la mond'skal'a'n dis'vast'ig'o'n de dang\u0302er'a'j substanc'o'j."}, {"text_idx": "#001300", "text": "La konsili'o, baz'it'a en Vieno, urg\u0302'is reg'ist'ar'o'j'n ferm'i la ekster'leg\u0302'a'j'n ret-apotek'o'j'n. G\u0302i al'vok'as ili'n konfisk'i la narkot'aj\u0302'o'j'n, kiu'j est'as mend'at'a'j en Inter'ret'o kaj per'pos\u0302t'e kontraband'at'a'j."}, {"text_idx": "#001303", "text": "C\u0302irkau\u0306 90 % de la kokain'o, ating'int'a Uson'o'n, est'is transport'at'a tra Meksiko, en kiu c\u0302iam pli rigor'a kontrol'o far'e de la meksikaj au\u0306toritat'o'j dev'ig'as iu'j'n narkot'aj\u0302'o-kartel'o'j'n trans'ig'i si'a'j'n operaci'o'j'n al centr'a Amerik'o."}, {"text_idx": "#001304", "text": "La raport'o indik'is, ke Hondur'o, Kostariko kaj Nikaragvo ating'is la status'o'n de c\u0302ef'a'j tra'ir'o-land'o'j por la kontraband'a'j narkot'aj\u0302'o'j, c\u0302ef'e destin'it'a'j por Uson'o."}, {"text_idx": "#001305", "text": "Has\u0302is\u0302'o est'is la c\u0302ef'a problem'o en okcident'a kaj centr'a Eu\u0306rop'o, kun plant'o'j c\u0302iam pli industri'skal'e kultiv'at'a'j, c\u0302ef'e hejm'e kaj kun part'o'pren'o de organiz'it'a'j krim'grup'o'j, konstat'is la organiz'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001306", "text": "Eu\u0306rop'o hav'as la plej grand'a'n proporci'o'n de mond'skal'a opi'aj\u0302'o-merkat'o, kaj en g\u0302i la konsum'o de heroin'o est'as la plej grand'a narkot'aj\u0302'o-problem'o rilat'e al mort'o- kaj mal'san'o-nivel'o'j."}, {"text_idx": "#001308", "text": "Heroin'o en'ir'is Eu\u0306rop'o'n tra orient'a Afrik'o kaj est'as kontraband'at'a rekt'e au\u0306 tra okcident'a Afrik'o al Eu\u0306rop'o kaj ali'a'j region'o'j. Pas'int'jar'e la au\u0306toritat'o'j en Kenjo kaj Tanzanio far'is rekord'a'j'n konfisk'o'j'n de heroin'o."}, {"text_idx": "#001309", "text": "INKK emfaz'is en si'a raport'o la konsider'ind'a'n kresk'o'n de opi'o'produkt'ad'o en okcident'a Azi'o kaj c\u0302ef'e en Afgani'o."}, {"text_idx": "#001310", "text": "En MONATO de temp'o al temp'o oni pov'as renkont'i strang'a'j'n opini'o'j'n pri divers'a'j tem'o'j sen iu'j ajn redakci'a'j koment'o'j. En numer'o 2012/3 la redaktor'o tamen sent'is si'n dev'ig'it'a publik'ig'i ampleks'a'n rezerv'o'n pri la kontribu'o de Walter Klag sub la titol'o Klimat's\u0302ang\u0302'a'j fabel'o'j. Sed kial? La fakt'o'j prezent'it'a'j en li'a artikol'o est'as bon'e dokument'it'a'j kaj kon'at'a'j inter fak'ul'o'j. Ver's\u0302ajn'e la redakci'o inter'miks'is tiu'j'n fakt'o'j'n pri la nun'a situaci'o kun la oft'a'j avert'o'j pri ebl'a est'ont'a klimat'a katastrof'o, pri kiu la sci'o'j tamen est'as tre ne'cert'a'j. La sol'a mank'o en la argument'ad'o de Walter Klag, lau\u0306 mi'a opini'o, est'as ke li preter'las'as la fakt'o'n ke la mar'nivel'o iom alt'ig\u0302'as, kvankam la sum'o de la glac\u0302er'o'j kresk'as. Tio'n kau\u0306z'as la pli'alt'ig\u0302'o de la temperatur'o de la atmosfer'o kaj si'a'vic'e de la supr'a'j mar'tavol'o'j dum la 20a jar'cent'o. Tiu alt'ig\u0302'o tamen g\u0302is nun est'as marg\u0302en'a kaj ankau\u0306 est'ont'e cert'e est'os mal'rapid'a, almenau\u0306 se plu'dau\u0306r'os la tendenc'o, ke la mond'o dum la last'a'j 10-15 jar'o'j ne plu pli'varm'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001312", "text": "En la centr'o de Pris\u0302tin'o, apud la sid'ej'o de la reg'ist'ar'o, situ'as la kaf'ej'o Dit e Nat (Tag'nokt'e). Tie ar'ig\u0302'as hom'o'j, c\u0302ef'e ge'jun'ul'o'j sed ankau\u0306 fremd'a'j turist'o'j, por diskut'i grand'a'j'n, aktual'a'j'n tem'o'j'n."}, {"text_idx": "#001313", "text": "Kaf'ej'o tia est'as rar'aj\u0302'o en Kosovo, ankau\u0306 en Albanio, sed, dank'e al la gust'o de bier'o kaj te'o kaj la arom'o de libr'o'j, oni sent'as si'n tie varm'e kiel hejm'e."}, {"text_idx": "#001314", "text": "La diskut'o'j okaz'as sub la egid'o de la Institut'o por Demokrati'o kaj Evolu'o. Part'o'pren'as profesor'o'j, advokat'o'j kaj eks'a'j politik'ist'o'j, kiu'j pri'trakt'as tem'o'j'n, kia'j demokrati'o, ekonomi'o kaj la rol'o de vir'in'o'j en la komerc'a mond'o."}, {"text_idx": "#001315", "text": "Unu el la part'o'pren'int'o'j est'as Azem Vllasi, politik'ist'o en Kosovo, kiu'n en 1989 en'prizon'ig'is Slobodan Milos\u030cevic\u0301. Li atent'ig'is pri la demokrati'a'j s\u0302ang\u0302'o'j en Kosovo kaj ili'n kompar'is kun tiu'j en Bulgario kaj Rumani'o."}, {"text_idx": "#001316", "text": "Diktator'o'j, demokrat'o'j, ie ajn en la mond'o \u2013 ili c\u0302iu'j kompren'as la grav'ec'o'n de lern'ej'an'o'j. Ne pro tio, ke la jun'a generaci'o reprezent'as la est'ont'ec'o'n de la naci'o; ne pro tio, ke la s\u0302tat'o bezon'as bon'e eduk'it'a'j'n civit'an'o'j'n (kelk'a'j'n, jes, do la reg'ont'o'j'n, sed plej'part'e ne, la reg'at'o'j'n, la kanon'o-, fabrik'o-nutr'aj\u0302'o'n, kiu mort'os pro nebul'a'j princip'o'j en distanc'a'j dezert'o'j au\u0306 sen'protest'e pag'os tro'a'j'n impost'o'j'n por sub'ten'i etern'a'n milit'ad'o'n) ... ne, ne: grav'as lern'ej'an'o'j kiel aktor'et'o'j en la grand'a'j pantomim'o'j de la s\u0302tat'o."}, {"text_idx": "#001317", "text": "Se mi'n vi ne kred'as, turn'u la atent'o'n dum la ven'ont'a'j monat'o'j al Briti'o. Tie okaz'os c\u0302i-jar'e du event'o'j, kiu'j \u2013 lau\u0306 la esper'o'j de la dekstr'em'a koalici'a reg'ist'ar'o, kiu prezid'as super la plej profund'a en'land'a recesi'o ek'de jar'o'j \u2013 forges'ig'os al la popol'o la ekonomi'a'n kriz'o'n. Tem'as pri la tiel nom'at'a diamant'a jubile'o de la reg\u0302'in'o Elizabeta 2a, kiu antau\u0306 60 jar'o'j sur'tron'ig\u0302'is (nur la du'a brit'a monark'o, kiu tiom long'e okup'is la tron'o'n \u2013 la unu'a est'is Viktoria), kaj la Olimpi'a'j Lud'o'j, okaz'ont'a'j en Londono fin'e de juli'o/komenc'e de au\u0306gust'o."}, {"text_idx": "#001318", "text": "Sen'dub'e ambau\u0306 event'o'j al'port'os plezur'o'n al milion'o'j da hom'o'j, ne nur en Briti'o sed (precip'e la Olimpi'a'j Lud'o'j) ankau\u0306 tra la mond'o. Efektiv'e jam komenc'ig\u0302'is la du afer'o'j. La reg\u0302'in'o, akompan'at'a de la Duk'in'o de Kembrig\u0302o (la edz'in'o de la du'a tron'hered'ont'o Vilhelm'o, kaj argument'ebl'e jam sur'voj'e al la status'o de du'a Princ'in'o Dian'a), jam formal'e vizit'is la urb'o'n Leicester [leste]: sekv'os ali'a'j tia'j vizit'o'j al ali'a'j urb'o'j en Angli'o, Kimri'o, Nord'a Irlando kaj Skot'land'o."}, {"text_idx": "#001319", "text": "Kaj, en fot'o'j pri la vizit'o, inter la spekt'ant'o'j, kiu'j \u201ebon'ven'ig'is\u201d la par'o'n, klar'e vid'ebl'as jun'a'j lern'ej'an'o'j, en si'a'j rug\u0302-pulover'a'j uniform'o'j, sving'ant'e naci'a'j'n flag'o'j'n. Sen'dub'e simil'a'j fot'o'j re'aper'os c\u0302e c\u0302iu'j ali'a'j vizit'o'j. Kaj, jes, prefer'e, de lern'ej'an'a vid'punkt'o, iom da sub'c\u0302iel'a flag'um'ad'o ol klas'c\u0302ambr'a matematik'o (felic\u0302'e ne pluv'is): sed c\u0302u la lern'ej'o kapt'is la ebl'o'n sam'temp'e instru'i \u2013 ho, ne'imag'ebl'e! \u2013 pri respublik'ism'o, pri soci'o pli kaj pli divid'it'a inter hav'ul'o'j kaj ne'hav'ul'o'j, pri privilegi'it'o'j kaj ne'privilegi'it'o'j? Dub'ind'e. Do jam komenc'ig\u0302'is la cerb'o'lav'ad'o."}, {"text_idx": "#001320", "text": "Dum'e ne silent'is la Olimpi'a'j Lud'o'j. Tut'klar'e ne: sekv'as raport'o post raport'o pri kresk'ant'a'j kost'o'j, apart'e rilat'e sekur'ec'o'n. Por gard'i dum 17 tag'o'j 17 000 atlet'o'j'n (kaj, pli grav'e, la sponsor'o'j'n) neces'os lau\u0306 last'a'j prognoz'o'j 27 700 sekur'ist'o'j (la unu'a taks'o est'is 10 000) plus 13 500 soldat'o'j (pli ol la nombr'o de brit'o'j nun milit'ant'a'j en Afgani'o) plus \u2013 kred'u au\u0306 ne \u2013 1000 arm'it'a'j uson'a'j protekt'ist'o'j. Apenau\u0306 mir'ig'as, ke la sekur'ec'o-kost'o'j pli ol du'obl'ig\u0302'is. Kompens'e mult'e profit'as privat'a'j sekur'ec'o-kompani'o'j, kiu'j lau\u0306'raport'e evolu'ig'is nov'a'j'n kaj sekret'a'j'n tiel nom'at'a'j'n sekur'ig'il'o'j'n, kiu'j'n ili esper'as post'e vend'i al ekzempl'e la polic'o."}, {"text_idx": "#001323", "text": "Anonc'it'a est'is antau\u0306 ne'long'e la itiner'o de la olimpi'a flam'o. Tra vilag\u0302'o'j kaj urb'o'j kun'kur'os kun g\u0302i elekt'it'o'j (inter la kur'ej'o'j vetur'os per au\u0306t'o la flam'o ... sen'dub'e kiel oni far'is en antikv'a Greki'o). Kaj de'nov'e: dum preter'pas'os la flam'o, hura'os, jubil'os, flag'o'j'n flirt'ig'os ge'knab'o'j el lok'a'j element'a'j lern'ej'o'j. Pri la kost'o'j, pri la sekur'ec'a'j kos\u0302mar'o'j, pri la narkot'ant'a efik'o de la diamant'a jubile'o kaj la Olimpi'a'j Lud'o'j tiom sopir'at'a de la reg'ist'ar'o (por forges'ig'i pri recesi'o'j, por fier'ig'i, brust'o'j'n s\u0302vel'ig'i ktp), la lern'ej'an'o'j sci'as neniom. Al la ge'knab'o'j est'as c\u0302io, ec\u0302 la lud'o'j, ja simpl'e lud'o."}, {"text_idx": "#001324", "text": "Popol'o cinik'a pov'as ignor'i la s\u0302tat'a'j'n pantomim'o'j'n, kompren'i ili'n, kia'j ili est'as. Ne la kompat'ind'a'j lern'ej'an'o'j. Ili neces'as, jes'em'e, entuziasm'e, antau\u0306 la kulis'o'j de la du grand'a'j c\u0302i-jar'a'j spektakl'o'j okaz'ant'a'j en Briti'o. Ili tiom grav'as kiom la kort'eg'an'o'j, la funkci'ul'o'j, la organiz'ant'o'j, la sponsor'o'j. Do \u2013 ni'a'j lern'ej'an'o'j est'u lau\u0306d'at'a'j!"}, {"text_idx": "#001325", "text": "Raport'o de la Organiz'aj\u0302'o por Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o (OEKE) de la 14a de februar'o 2012 montr'as, ke dum decembr'o 2011 la sen'labor'ec'a po'cent'aj\u0302'o en Slovaki'o est'is 13,4 %, kio signif'as inter'jar'a'n mal'kresk'o'n je 0,4 %."}, {"text_idx": "#001329", "text": "La instru'ad'o'n de la c\u0302in'a en Slovaki'o sub'ten'as sen'profit'a publik'a organiz'aj\u0302'o, kies nom'o est'as Konfucea Institut'o. Post la unu'a element'a lern'ej'o en Bratislav'o baldau\u0306 sekv'os ankau\u0306 gimnazi'o."}, {"text_idx": "#001331", "text": "La lingv'a filozofi'o difin'as natur'a lingv'o'n kiu est'ig\u0302'as ne'antau\u0306'pens'it'e, kiel frukt'o de la kun'nask'it'a lingv'o'kre'a kapabl'o de la hom'a intelekt'o. Tiu difin'o s\u0302ajn'as apart'e traf'a, kiam oni konsider'as ekzempl'e la ne'skrib'it'a'j'n idiom'o'j'n de amazon'a'j au\u0306 nov'gvine'a'j trib'o'j. Oft'a nun'temp'a kompar'o est'as tiu inter \u201eordinar'a'j\u201d lingv'o'j kiel la angl'a, la franc'a au\u0306 la c\u0302in'a \u2013 kutim'e nom'at'a'j natur'a'j \u2013 kaj la komput'il'a'j lingv'o'j kiel Algol, Fortram kaj C, kiu'j evident'e est'as art'e'far'it'a'j kre'aj\u0302'o'j. Kontrast'e kun tiu difin'o, tamen, la nov'zeland'a lingv'ist'o Steven Roger Fischer [stiv'n rog\u0302r fis\u0302r] asert'as en si'a libr'o History of Reading (Histori'o de leg'ad'o), ke naci'a'j lingv'o'j kiel la angl'a est'as art'e'far'it'a distil'aj\u0302'o de divers'a'j lok'a'j dialekt'o'j."}, {"text_idx": "#001332", "text": "Se ni observ'as la kaz'o'n de la ital'a lingv'o, ni konstat'as, ke neni'u unu'ec'a ital'a idiom'o ekzist'is antau\u0306 Dant'e Alighieri. Ec\u0302 hodiau\u0306, lau\u0306'dir'e, la pli'mult'o de la ital'o'j prefer'as komunik'i kun si'a'j sam'region'an'o'j en si'a lok'a dialekt'o, ne en la tiel nom'at'a lingua toscana in bocca roman'a (toskan'a lingv'o en roma bus\u0302'o). Simil'e, la modern'a german'a (Hochdeutsch) est'as part'e rigard'at'a kiel produkt'o de la lingv'aj\u0302'o uz'it'a de Lutero en li'a traduk'o de la bibli'o. Lutero mem rakont'as, ke li serc\u0302'is inter parol'ant'o'j de german'a'j dialekt'o'j tau\u0306g'a'j'n vort'o'j'n por la propr'a verk'o. En Hispanio, Miguel de Cervantes cert'e ne invent'is la kastili'an lingv'o'n, sed li ja fort'e kontribu'is en la kre'ad'o de la hispan'a literatur'o."}, {"text_idx": "#001333", "text": "Est'as kon'at'a'j ec\u0302 la nom'o'j de unu'op'ul'o'j, kiu'j kre'is naci'a'j'n lingv'o'j'n sur'baz'e de region'a'j dialekt'o'j. Not'ind'a ekzempl'o est'as tiu de Ivar Aasen, kiu en la mez'o de la 19a jar'cent'o pren'is sur si'n la task'o'n kre'i naci'a'n norveg'a'n lingv'o'n por anstatau\u0306'ig'i la dan'a'n au\u0306 la dan-norveg'a'n uz'at'a'j'n dum tiu period'o, kiam Norvegi'o'n reg'is Dani'o. Efektiv'e, oni pov'as asert'i, ke ambau\u0306 oficial'a'j form'o'j de la norveg'a (Riksma\u030al kaj Landsma\u030al) est'as art'e'far'it'a'j invent'aj\u0302'o'j, kvankam \u201edistil'aj\u0302'o'j\u201d el ekzist'ant'a'j region'a'j dialekt'o'j."}, {"text_idx": "#001334", "text": "En la jar'o'j inter la du mond'milit'o'j, i'o'n simil'a'n far'is divers'a'j skot'a'j poet'o'j kaj verk'ist'o'j, precip'e Hugh MacDiarmid [hju mkdermid], cel'e de la konstru'ad'o de naci'a skot'a lingv'o sur'baz'e de la mult'a'j dialekt'o'j parol'at'a'j en tiu land'o (Lallans, Doric, S\u0302etlanda, Nord-Orient'a ktp). Ceter'e, Eliezar Ben-Yehudah est'as rigard'at'a kiel la patr'o de la modern'a hebre'a (Ivrit), kiu \u2013 malgrau\u0306 tio, ke g\u0302i est'as esenc'e baz'it'a sur la antikv'a lingv'o de la bibli'o (Tora'o) \u2013 pov'as est'i pri'skrib'it'a kiel kvazau\u0306 art'e'far'it'a, au\u0306 part'e art'e'far'it'a, c\u0302ar grand'a part'o de g\u0302i'a vort'trezor'o dev'is est'i invent'it'a au\u0306 prunt'it'a de ali'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#001335", "text": "La slovak'a lingv'o, kiu iam est'is rigard'at'a kiel nur'a dialekt'o de la c\u0302eh\u0302'a, ekzist'as en si'a aktual'a form'o dank'e al la klopod'o'j de L\u030cudovi\u0301t S\u030ctu\u0301r kaj tut'a ar'o da lingv'a'j entuziasm'ul'o'j. Pli'e, en Hungari'o, Ferenc Kazinczy far'is el la idiom'o de la popol'o naci'a'n lingv'o'n, en kiu oni pov'as esprim'i modern'a'j'n kaj scienc'a'j'n koncept'o'j'n. Est'as evident'e, ke la modern'a angl'a s\u0302uld'as mult'a'j'n el si'a'j karakteriz'aj\u0302'o'j al S\u0302ekspiro kaj al la lingv'aj\u0302'o de la tiel nom'at'a oficial'ig'it'a versi'o (Av) de la bibli'o. Grand'a part'o de la angl'a botanik'a kaj natur'a termin'ar'o (flor'o'j, kresk'aj\u0302'o'j, papili'o'j ktp) est'is invent'it'a de ul'o'j kiel Nicholas Culpeper (1616-1654). G\u0302i ne darvin'ism'e au\u0306 au\u0306tomat'e evolu'is."}, {"text_idx": "#001339", "text": "Labor'ant'e en mi'a dom'o en Stiri'o, mi au\u0306d'as en la g\u0302arden'o lau\u0306t'a'n kri'ad'o'n de bird'o. Mi al'proksim'ig\u0302'as kun fot'il'o kaj vid'as tur'falk'o'n, kiu j\u0302us kapt'is sturn'o'n. Per la flug'il'o'j kaj si'a'j ung'o'j g\u0302i ten'as la kri'ant'a'n pred'o'n sur la ter'o. Nur kiam mi est'as tre proksim'a kaj fot'as, g\u0302i for'flug'as kun si'a kapt'aj\u0302'o en arb'ar'o'n."}, {"text_idx": "#001340", "text": "Ali'a tur'falk'o hav'is mal'pli da bon's\u0302anc'o. De'nov'e mi sid'as en la c\u0302ambr'o kaj au\u0306d'as eksplod'o'n. Flagr'as la elektr'a lum'o. Rigard'ant'e tra la fenestr'o mi vid'as mal'proksim'e lev'ig\u0302'ant'a'n nigr'a'n fum'o'n. Evident'e tur'falk'o post'flug'is mal'grand'a'n bird'o'n, tus\u0302'is du divers'faz'a'j'n elektr'a'j'n line'o'j'n kaj tuj est'is rost'it'a. La rab'o'bird'a skelet'o pend'is pli ol unu jar'o'n en la drat'o'j."}, {"text_idx": "#001341", "text": "Printemp'o est'as la sezon'o de la par'ig\u0302'o. Rival'o'j est'u for'pel'it'a'j. C\u0302iu'n jar'o'n okaz'as sam'e: paru'o vid'as si'a'n spegul'bild'o'n en au\u0306t'a retro'spegul'o kaj sen'hezit'e atak'as. Sed la \u201eali'a\u201d ident'e re'atak'as. Post van'a batal'o la paru'o salt'as sur la supr'a'n part'o'n de la spegul'o \u2013 tuj la \u201eali'a\u201d est'as for! La scen'o ripet'ig\u0302'as ..."}, {"text_idx": "#001342", "text": "Fak'e bon'eg'e verk'it'a artikol'o de Roberto Pigr'o sub la titol'o Italio plur'lingv'a: la de'ven'o de la etrusk'a (MONATO 2012/03, p. 20-21). Mi vol'us nur rimark'ig'i, ke la mumi'o de Zagrebo, en'volv'it'a en koton'a bend'o, kiu en'ten'as c\u0302irkau\u0306 1200 etrusk'a'j'n vort'o'j'n, est'is trov'it'a en Egipti'o. Mi'a demand'o: Kial egipta mumi'o est'is en'volv'it'a en bend'o, kiu est'is sur'skrib'it'a nur per etrusk'a'j rit'a'j tekst'o'j?"}, {"text_idx": "#001343", "text": "Interes'a artikol'o de Walter Klag pri klimat's\u0302ang\u0302'o sub la titol'o \u201eKlimat's\u0302ang\u0302'a'j fabel'o'j\u201d (MONATO 2012/03, p. 14-15). Mi ne est'as fak'ul'o pri klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j, sed lau\u0306 mi'a opini'o ili okaz'is en la for'a pas'int'ec'o, kelk'a'j grand'a'j, iu'j pli mal'grand'a'j. Simpl'e ni ne sci'as pri ili. Ili regul'ig\u0302'as per (ne)kon'at'a'j natur'leg\u0302'o'j, kiu'j'n la hom'ar'o ne pov'as influ'i. Tem'as pri kompleks'a sistem'o de lau\u0306'grad'a'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o'j, kiu don'as impuls'o'n al divers'a'j hipotez'o'j, kiu'j'n ni dev'as pren'i en konsider'o'n kun rezerv'o'j. Iu'j teori'o'j pri klimat's\u0302ang\u0302'o est'as interes'a'j, sed kontrau\u0306 c\u0302iu teori'o est'as kvant'o da kontrau\u0306'argument'o'j. C\u0302u rezult'o? Du grup'o'j da opini'o'j de fak'ul'o'j kaj laik'o'j: (1) katastrof'a perspektiv'o por la hom'ar'o kaj (2) mal'akcept'o de apokalips'a'j klimat's\u0302ang\u0302'o'j. Tiu c\u0302i diskut'ad'o est'as tamen tut'e kompren'ebl'a, se ni rimark'as, kiel komplik'a est'as la problem'o."}, {"text_idx": "#001344", "text": "Kelk'a'j profet'aj\u0302'o'j, ekzempl'e en la pas'int'ec'o brul'aj\u0302'a kriz'o, gigant'a'j inund'o'j kaj natur'a'j katastrof'o'j ktp montr'ig\u0302'is est'i tro'ig'it'a'j. Mi pens'as, ke ankau\u0306 katastrof'a'j antau\u0306'dir'o'j pri klimat's\u0302ang\u0302'o'j est'as part'e tro'ig'it'a'j. Esenc'e tem'as pri grand'eg'a komerc'o kun miliard'o'j da dolar'o'j kadr'e de divers'a'j reg'ist'ar'a'j kaj ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j por antau\u0306'dir'o de natur'a'j katastrof'o'j. Jug\u0302'u mem! Kiel ni pov'as fakt'e antau\u0306'dir'i klimat's\u0302ang\u0302'o'n por la hom'ar'o post 100 jar'o'j, se ni hav'as grav'a'j'n problem'o'j'n kun la preciz'ec'o de ordinar'a veter'prognoz'o por la ven'ont'a semajn'o?"}, {"text_idx": "#001346", "text": "Johan Verbraeken [johan verbraken] de la universitat'a mal'san'ul'ej'o en Antverpeno (Belgi'o) kalkul'is, ke 23 % de la belg'o'j, pli ag\u0302'a'j ol 50 jar'o'j'n, barakt'as kun mez'a g\u0302is fort'a dorm'o'problem'o. Hodiau\u0306 3,3 % c\u0302iu'tag'e pren'as dorm'o'pilol'o'n: en 2004 nur 2,9 %."}, {"text_idx": "#001347", "text": "Ju pli ag\u0302'a oni est'as, des pli oft'as la dorm'o'problem'o'j. La kvant'o c\u0302e vir'in'o'j est'as du'obl'o de tiu de la vir'o'j. En Valoni'o (sud'a Belgi'o) oni konsum'as 38 % pli da dorm'ig'il'o'j ol en Flandri'o (nord'a). Mal'alt'instru'it'a'j hom'o'j en'glut'as la kvin'obl'o'n kompar'e al alt'instru'it'o'j."}, {"text_idx": "#001353", "text": "Kiam oni vek'ig\u0302'as, la proces'o de la memor'fiks'ad'o dev'as re'komenc'ig\u0302'i. Tio supoz'ebl'e klar'ig'as, kial mal'jun'a'j person'o'j perd'as la memor'kapabl'o'n: tio okaz'as, c\u0302ar ili mal'pli bon'e dorm'as."}, {"text_idx": "#001356", "text": "Ankau\u0306 la konsekvenc'o'j est'as alarm'a'j. Unu kvin'on'o de la trafik'akcident'o'j ver's\u0302ajn'e s\u0302uld'ig\u0302'as al dorm'o'mank'o. Hom'o'j, kiu'j dorm'as tro mal'mult'e, viv'as pli mal'long'e kaj hav'as pli da kor- kaj angi'o-problem'o'j. Tio valid'as ankau\u0306 por nokt'a'j labor'ist'o'j. Mank'o de dorm'o stimul'as mal'sat'o'sent'o'n kaj do rilat'as al la kresk'o de dik'ec'o en la nun'temp'a soci'o."}, {"text_idx": "#001358", "text": "Mart'in centr'o de la slovak'a kultur'o"}, {"text_idx": "#001360", "text": "La urb'o spegul'as ne nur la ric\u0302'a'n histori'o'n de la slovak'a naci'o, sed prezent'as ankau\u0306 mult'fac'et'a'n ebl'o'n por feri'ad'o. La urb'o est'as ideal'a el'ir'punkt'o por ek'kon'i la bel'aj\u0302'o'j'n de la Mart'in-region'o, nom'at'a \u201eTuriec-g\u0302arden'et'o\u201d (pro la river'o Turiec, kiu tra'flu'as la distrikt'o'n Mart'in)."}, {"text_idx": "#001361", "text": "Mart'in propon'as por turist'o'j admir'ind'a'n natur'o'n kun ebl'o'j por somer'a kaj vintr'a turism'o, bicikl'ad'o kaj mont'ar'bicikl'ad'o, ski'teren'o'j kun ski'lift'o'j por ski'ist'o'j. Turist'o'j pov'as vizit'i divers'a'j'n muze'o'j'n (tre kon'at'a'j est'as la muze'o de la slovak'a vilag\u0302'o, , kaj la muze'o de la pentr'ist'o Mart'in Benk'a) kaj ali'a'j'n vid'ind'aj\u0302'o'j'n en la urb'o."}, {"text_idx": "#001362", "text": "La unu'a skrib'a menci'o pri Mart'in datum'as de la jar'o 1264. La urb'o'nom'o de'ven'as de la nom'o de la urb'a preg\u0302'ej'o. Mart'in far'ig\u0302'is urb'o en 1340. La hus'an'o'j brul'ig'is g\u0302i'n en 1433, sed la urb'o evolu'is kaj en 1489 akir'is ankau\u0306 rajt'o'j'n de kamp'urb'o. En 1861 en Mart'in okaz'is grand'a kun'ven'o de slovak'o'j, en kiu oni postul'is au\u0306tonomi'o'n de la slovak'a naci'o. En tiu period'o la urb'o trans'form'ig\u0302'is en grav'a'n centr'o'n de slovak'a kultur'o, politik'o, scienc'o kaj art'o."}, {"text_idx": "#001363", "text": "En 1863 oni fond'is en Mart'in la Slovak'a'n Fond'aj\u0302'o'n (slovak'e Matica slovenska\u0301) kiel simbol'o'n de la slovak'a naci'a kultur'a konsci'o sub la hungar'a reg'ad'o. La fond'a statut'o est'is aprob'it'a la 21an de au\u0306gust'o 1862 far'e de la au\u0306str'a-hungar'a imperi'estr'o Francisko Jozefo. La unu'a prezid'ant'o far'ig\u0302'is la katolik'a episkop'o S\u030ctefan Moyzes [s\u0302tefan mojzes]. En 1875 la hungar'a reg'ist'ar'o ferm'is la fond'aj\u0302'o'n kaj konfisk'is g\u0302i'a'n kapital'o'n. Post la ek'est'o de C\u0302eh\u0302'o'slovaki'o g\u0302i est'is re'fond'it'a en 1919. Al la Slovak'a Fond'aj\u0302'o aparten'as hodiau\u0306 inter'ali'e ankau\u0306 la Patr'o'land'a Muze'o, Slovak'a Literatur'a Institut'o, Slovak'a Histori'a Institut'o, Naci'a Institut'o de la slovak'a Lingv'o kaj Literatur'o ktp."}, {"text_idx": "#001364", "text": "La blazon'o de la urb'o Mart'in prezent'as or'har'a'n kavalir'o'n (Sankt'a Marten'o), sid'ant'a'n sur arg\u0302ent'a c\u0302eval'o kontrau\u0306 blu'a fon'o. Per la mal'dekstr'a man'o li lev'as rug\u0302'a'n mantel'o'n, en la dekstr'a man'o ten'as glav'o'n. Antau\u0306 li'a c\u0302eval'o genu'as almoz'ul'o. Lau\u0306 legend'o Mart'in est'is romia soldat'o c\u0302irkau\u0306 la jar'o 338 en la franc'a urb'o Amiens. Iu'n vintr'a'n tag'o'n c\u0302e la urb'o'pord'eg'o de Amiens li renkont'is almoz'ul'o'n, kiu apenau\u0306 est'is vest'it'a kaj tre frost'is. Mart'in \u2013 per si'a glav'o \u2013 divid'is si'a'n mantel'o'n en du du'on'o'j'n kaj don'is unu el ili al la almoz'ul'o. Tiu'n ag'o'n prezent'as la urb'a blazon'o."}, {"text_idx": "#001366", "text": "En Mart'in ric\u0302'a'n histori'o'n hav'as ankau\u0306 la Esperant'o-mov'ad'o. En 1907 c\u0302i tie est'is el'don'it'a la unu'a lern'o'libr'o de Esperant'o por slovak'o'j, \u201eFundament'o de Esperant'o\u201d. Post cent jar'o'j, en maj'o 2007 en Mart'in okaz'is kongres'o de Slovaki'a Esperant'a Federaci'o (SKEF)."}, {"text_idx": "#001367", "text": "En la naci'a tomb'ej'o, kiu'n oni fond'is fin'e de la 18a jar'cent'o kiel urb'a'n tomb'ej'o'n kaj en 1967 proklam'is kiel Naci'a'n tomb'ej'o'n kaj naci'a'n kultur'memor'ej'o'n, est'as en'tomb'ig'it'a'j ankau\u0306 kon'at'a'j slovak'a'j esperant'ist'o'j, kiel la pentr'ist'o kaj grafik'ist'o Mart'in Benk'a, la verk'ist'o Ju\u0301lius Barc\u030c-Iv'a'n [barc\u0302-iv'a'n], la muzik'verk'ist'o kaj grand'a propagand'ist'o de Esperant'o Ja\u0301n Valas\u030ct\u030can-Dolinsky\u0301 [valas\u0302tan-dolinski], la kurac'ist'o kaj admir'ant'o de Esperant'o L\u030cudovi\u0301t Iza\u0301k, la honor'a membr'o de UEA Eduard Vladimi\u0301r Tvaroz\u030cek [tvaroj\u0302ek], kiu au\u0306tor'is lern'o'libr'o'j'n por slovak'o'j (\u201eEsperant'o en 14 lecion'o'j\u201d), verk'is poezi'e, proz'e, didaktik'e kaj dram'e (\u201eNi lud'as teatr'aj\u0302'o'j'n\u201d, \u201eSol'a en sun'sub'ir'o\u201d, \u201eSkiz'o de la Esperant'a literatur'o\u201d, kaj ali'a'j)."}, {"text_idx": "#001368", "text": "Bedau\u0306r'ind'e en la urb'o ne est'as Esperant'o-bros\u0302ur'o. Sed la turism'a ofic'ej'o, kiu trov'ig\u0302'as en la c\u0302ef'plac'o de Mart'in, dispon'ig'as fremd'lingv'a'j'n bros\u0302ur'o'j'n. Vizit'ant'o'j pov'as trov'i inform'o'j'n ankau\u0306 per Inter'ret'o ()."}, {"text_idx": "#001369", "text": "Antau\u0306 kelk'a'j jar'o'j la ital'a justic'o rid'ind'ig'is si'n, kiam tribunal'o de Napolo, pri'trakt'ant'e kaz'o'n pri fals'ad'o de vest'aj\u0302'o'j kaj ali'a'j akcesor'aj\u0302'o'j Disney, erar'e kun'vok'is \u2013 kiel ofend'it'a'n parti'o'n \u2013 Mic\u0302jo Mus'o-n, Donald'o Anas'o-n kaj ali'a'j'n \u201eperson'o'j'n\u201d kre'it'a'j'n de la karikatur'ist'o Walt Disney. Tem'is pri sen'vol'a erar'o, kiu tamen re'eh\u0302'is almenau\u0306 en Italio."}, {"text_idx": "#001370", "text": "Io simil'a okaz'is mez'e de mart'o, c\u0302i-foj'e kadr'e de Eu\u0306rop'a Uni'o. La plej mir'ig'a fakt'o est'as tamen, ke nun ne tem'is pri erar'o, sed pri intenc'o. Spit'e al tio, ke lau\u0306 proverb'o \u201ehund'o ne mang\u0302'as hund'o'n\u201d, la grek'a komision'an'o de EU pri fis\u0302'ad'o, Maria Daganaki, en kun'sid'o pri bio'divers'ec'o en Mediterane'o, mal'kas\u0302'e kritik'is kutim'o'j'n de la plej fam'a polic'a komisar'o de la nun'temp'a ital'a literatur'o."}, {"text_idx": "#001371", "text": "La nom'o de la komisar'o est'as Salv'o Montalbano kaj li'a'j aventur'o'j est'as traduk'it'a'j en mult'a'j'n lingv'o'j'n. Li est'is ankau\u0306 protagonist'o en la last'a jar'dek'o de plur'a'j film'o'j por televid'o."}, {"text_idx": "#001372", "text": "Unu el la kutim'o'j de komisar'o Montalbano est'as mang\u0302'i alvus'o'j'n, t.e. mal'grand'a'j'n fis\u0302'o'j'n, lau\u0306 lok'a tradici'o, kiu'n Daganaki pri'skrib'is ne'akcept'ind'a. Mang\u0302'i fis\u0302'et'o'j'n au\u0306 mal'permes'it'a'n c\u0302as'aj\u0302'o'n est'as la sam'a afer'o, lau\u0306 la komision'an'o de EU, kiu ebl'e prav'as, sed surpriz'e ne disting'as inter real'o kaj fikci'o."}, {"text_idx": "#001373", "text": "Daganaki, kiu s\u0302ajn'e hav'as neni'o'n pli serioz'a'n por si'n okup'i, kvankam s\u0302i ven'as de land'o (Greki'o) en plen'a kriz'o, ec\u0302 send'is al Andre'a Camilleri, verk'int'o de la Montalbano-libr'o'j, oficial'a'n leter'o'n."}, {"text_idx": "#001374", "text": "S\u0302i postul'is, en la nom'o de EU kaj, ide'e, de c\u0302iu'j mond'a'j best'o'protekt'em'ul'o'j, tuj'a'n el'ig'o'n el ven'ont'a'j roman'o'j de tiu mal'virt'o. Ne'kred'em'e, la au\u0306tor'o respond'is, ke tem'as pri fikci'ul'o, pri hom'o, kiu ne ekzist'as en la real'o."}, {"text_idx": "#001375", "text": "Li al'don'is, ke est'as mir'ig'e, ke, inter tiom da problem'o'j, kia'j'n Eu\u0306rop'o last'a'temp'e al'front'as, unu'op'a kutim'o de ceter'e kurag\u0302'a (kaj kiel ajn fikci'a!) komisar'o far'ig\u0302'as tem'o de inter'naci'a konferenc'o kaj ec\u0302 indign'ig'as la eu\u0306rop'a'j'n au\u0306toritat'o'j'n. Oni ne pov'as jug\u0302'i literatur'a'n person'o'n lau\u0306 normal'a'j kriteri'o'j, li asert'is. Do li tut'e ne intenc'as ced'i al la grek'a politik'ist'in'o."}, {"text_idx": "#001376", "text": "Ali'flank'e, se oni akcept'us tia'n en'met'ig\u0302'o'n au\u0306 (c\u0302u anakronism'a'n?) cenzur'o'n, oni dev'us mal'ebl'ig'i ankau\u0306 la dis'vast'ig'o'n de verk'o'j, kia'j Drak'ul'o (suc\u0302'ant'a la sang'o'n de si'a'j viktim'o'j), Arsen'o Lupen'o (s\u0302tel'ist'o) kaj ali'a'j. Montalbano almenau\u0306 solv'as plej mal'facil'a'j'n kaz'o'j'n, triumf'ig'ant'e la justic'o'n en region'o (Sicilio) karakteriz'it'a de mult'jar'a c\u0302e'est'o de mafi'o kaj ali'a'j soci'a'j plag'o'j."}, {"text_idx": "#001378", "text": "Iu'j mal'e opini'as, tro'taks'ant'e la afer'o'n, ke li don'as mal'bon'a'n ekzempl'o'n al la leg'ant'ar'o. Oni ja vid'as, ne unu'a'foj'e, ke la bon'mor'ec'o kaj rekt'ec'o flank'e de eu\u0306rop'a'j instituci'o'j foj'foj'e fal'ig'as ili'n en rid'ind'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001379", "text": "Lau\u0306 ili, ekzempl'e, la c\u0302ef'a problem'o de Italio est'as, ke pli'mult'o de g\u0302i'a'j tradici'a'j fromag\u0302'o'j est'as ne'sekur'a'j el higien'a vid'punkt'o. Sam'temp'e en Eu\u0306rop'o sen'labor'ec'o kaj mal'ric\u0302'ec'o \u2013 real'a'j problem'o'j de la real'a viv'o, eg'e mal'proksim'e de imag'it'a'j regal'ad'o'j kaj festen'o'j \u2013 plu dis'vast'ig\u0302'as."}, {"text_idx": "#001380", "text": "Mizer'o kaj petrol'o: kombin'o mal'ebl'a, oni dir'us, en epok'o de alt'eg'a'j petrol'prez'o'j. Kombin'o tamen ebl'a en la sud'a Italio, en region'o kiu \u2013 per ambau\u0306 si'a'j nom'o'j (ital'e: Lucania kaj Basilicata) \u2013 apenau\u0306 est'as kon'at'a inter'naci'e, kvankam est'ant'e pli grand'a ol land'o'j kiel Kipro au\u0306 Montenegro, kvankam flos'ant'e sur lau\u0306'dir'e la plej grand'a petrol'a kaj gas'a vejn'o de la kontinent'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001381", "text": "La log\u0302'ant'o'j de Val d'Agr'i \u2013 la val'o, en kiu petrol'o ie s\u0302pruc'as ec\u0302 spontane'e, kvazau\u0306 fres\u0302'a akv'o \u2013 long'e kred'is je la promes'o'j de ne'dank'em'a s\u0302tat'o, rev'ant'e, ke Bazilikato far'ig\u0302'os io simil'a al Arab'a Emir'land'o. \u201eSauda Lukani'o\u201d oni foj'foj'e nom'as, s\u0302erc'ant'e, tiu'n c\u0302i region'o'n, sed la hom'o'j plu per'labor'as la strikt'a'j'n viv'rimed'o'j'n pioc\u0302'ant'e la ter'o'n kaj produkt'ant'e frukt'o'j'n, oliv'o'j'n kaj miel'o'n, ne mal'sam'e ol en la pas'int'a'j jar'cent'o'j. La unu'nur'a diferenc'o est'as, ke ili hav'as pos\u0302'telefon'o'n en la pos\u0302'o kaj cifer'ec'a'n televid'o'n en la hejm'o."}, {"text_idx": "#001382", "text": "Ni trov'ig\u0302'as inter la pint'o kaj la kalkan'um'o de la tiel nom'at'a bot'o (la form'o de Italio sur geografi'a map'o). La hom'o'j sen'iluzi'ig\u0302'is, kaj jam mal'plen'ig\u0302'is la vilag\u0302'o'j. La promes'o'j ne est'as plen'um'it'a'j, kaj tiu c\u0302i region'o est'as lac'a pro atend'ad'o. La jun'ul'o'j postul'as est'ont'ec'o'n kaj cert'ec'o'n, kaj, c\u0302iam pli oft'e, dev'as serc\u0302'i ili'n ali'lok'e, en la ric\u0302'a Nord'o ekzempl'e, au\u0306 ec\u0302 ekster'land'e, adiau\u0306'ant'e la dom'o'j'n kaj la vilag\u0302'o'j'n, kiu'j ebl'e neniam far'ig\u0302'os metropol'o'j. La kial'o? Cert'e ne la kvalit'o de la petrol'o, kiu est'as tre alt'a. Val d'Agr'i hav'as 47 put'o'j'n, kiu'j gard'as 465 milion'o'j'n da barel'o'j, el kiu'j nur 11 milion'o'j est'as ekstrakt'it'a'j dum la last'a'j 15-16 jar'o'j. Lau\u0306 la nun'a valor'o (90-100 dolar'o'j por barel'o), tio est'as trezor'o de preskau\u0306 50 miliard'o'j da dolar'o'j."}, {"text_idx": "#001383", "text": "Sed ne c\u0302io bril'ant'a est'as diamant'o, oni asert'as, kaj tio apart'e valid'as en la kaz'o de Bazilikato. La iam'a s\u0302tat'a kompani'o En'i (akir'it'a de la rus'a Gazprom en 2007) destin'as al la region'o tantiem'o'j'n inter la plej mal'alt'a'j de la mond'o: nur 7 %, kaj ec\u0302 nur 4 % en la okaz'o'j, en kiu'j la petrol'o est'as ekspluat'at'a sur'mar'e. Est'as bagatel'o, se oni konsider'as, ke jam en 1957 la fond'int'o de En'i, Enrico Mattei, konsider'is ofend'a la 15 %, kiu'j'n la tiel nom'at'a'j \u201eSep frat'in'o'j\u201d (la sep grand'a'j petrol'kompani'o'j, kiu'j tiam reg'is la merkat'o'n) destin'is al la produkt'ant'a'j land'o'j, parol'ant'e pri \u201ere'memor'aj\u0302'o'j imperi'ism'a'j kaj koloni'ism'a'j\u201d, kaj ke en Venezuelo, Bolivio kaj Ekvadoro la kontrakt'o'j est'as nun'temp'e re'trakt'at'a'j por port'i la tantiem'o'j'n al pli ol 50 %."}, {"text_idx": "#001384", "text": "Pli avantag\u0302'a'j s\u0302ajn'as la akord'o'j inter la region'o Bazilikato kaj la kompani'o'j Total, Esso kaj Shell rilat'e la vejn'o'j'n de Temp'a Rossa. Ili inter'ali'e dev'as hav'ig'i al la region'o nov'ig'a'n sistem'o'n por la kontrol'ad'o de la medi'o kaj sen'pag'a'n proviz'ad'o'n al la region'a energi'a kompani'o de la tut'a ekstrakt'at'a natur'gas'o (minimum'e 750 milion'o'j da metr'o'j kubaj), kun sekv'a rabat'o (almenau\u0306 dek'procent'a) por la lok'ul'o'j (ne mult'a'j) jam konekt'it'a'j al la gas'a ret'o. Mal'mult'e'kost'a gas'o ja hav'ebl'as, sed kie'n g\u0302i ir'u, se mank'as gas'o'dukt'o'j?"}, {"text_idx": "#001385", "text": "Tio est'as nur unu el la mult'a'j paradoks'o'j de tiu c\u0302i ceter'e al'log'a region'o, kis'at'a de la mar'o kaj de la sun'o (en la urb'et'o Maratea est'as ec\u0302 grand'a statu'o de Krist'o sur la mar'o, simil'a al la brazila), sed ankorau\u0306 ne de la bon's\u0302anc'o. Ebl'e kulp'as la region'o nur pro tio, ke g\u0302i trov'ig\u0302'as en Italio, kiu invest'is ec\u0302 ne unu cend'o'n en infra'struktur'o'j, kiu ne kre'is la premis'o'j'n por la en'sorb'o de la lok'a'j labor'ant'o'j, kiu rifuz'as konsent'i favor'a'n kredit'o'n al la entrepren'ist'o'j, kaj ital'a'j kaj fremd'a'j, kiu'j vol'us invest'i en sud'a Italio."}, {"text_idx": "#001386", "text": "La prez'o de la benzin'o, pro iu strang'a paradoks'o, ne mal'kresk'is, kaj la hom'o'j dau\u0306r'e el'migr'as, kiel en la vilag\u0302'o Grumento Nov'a, kiu en la last'a'j 15 jar'o'j perd'is kvar'on'o'n de si'a'j 2500 log\u0302'ant'o'j, dum el la tut'a Bazilikato (570 000 log\u0302'ant'o'j en'tut'e) mal'proksim'ig\u0302'as de la \u201epetrol'ej'o\u201d 4000 ul'o'j c\u0302iu'jar'e."}, {"text_idx": "#001387", "text": "Kadr'e de la tag'o de sen'de'pend'ec'o de Greki'o (la 25a de mart'o) okaz'is plur'a'j event'o'j ankau\u0306 en Tiran'o, Albanio. Tem'is inter'ali'e pri libr'o'ekspozici'o kun 600 titol'o'j kaj konferenc'o pri lingv'a'j kaj kultur'a'j esplor'o'j alban'a'j-grek'a'j kaj pri la influ'o de la grek'a ekonomi'a kriz'o en Albanio."}, {"text_idx": "#001388", "text": "Inkluziv'it'a'j est'is ankau\u0306 kanzon'o'j, film'o'j, fot'o'j kaj pentr'aj\u0302'o'j. Ne forges'it'a'j est'is kuir'art'o'j grek'a kaj mediterane'a."}, {"text_idx": "#001389", "text": "Dum 80 jar'o'j (1912-1992) la rilat'o'j de ambau\u0306 land'o'j est'is problem'a'j pro la grek'a aneks'o de alban'a'j teritori'o'j kaj la ital'a invad'o de Greki'o en 1940 el teritori'o antau\u0306'e okup'it'a de Albanio."}, {"text_idx": "#001390", "text": "Post 1992 ek'blov'is amik'ec'a vent'o. Okaz'is divers'a'j inter's\u0302ang\u0302'o'j ne nur ekonomi'a'j kaj politik'a'j, sed ankau\u0306 kultur'a'j kaj hom'a'j. La pli'mult'o de la alban'a'j el'migr'int'o'j log\u0302'as en la najbar'a Greki'o, ekzempl'e 400 000 en Ateno."}, {"text_idx": "#001391", "text": "En la nord'a Japani'o \u2013 la nord'a part'o de Hons\u0302u'o (la plej grand'a insul'o en la japan'a insul'ar'o) kaj Hokajd'o (la plej nord'a insul'o en la japan'a insul'ar'o), kiu aparten'as al mult'neg\u0302'a region'o, la log\u0302'ant'o'j kutim'as al mal'varm'a kaj neg\u0302'a klimat'o. Tamen c\u0302i-jar'e grand'a neg\u0302'o'fal'o surpriz'is ec\u0302 ili'n."}, {"text_idx": "#001394", "text": "La guberni'o Hokajd'o rezerv'is nau\u0306 miliard'o'j'n da en'o'j por for'ig'i neg\u0302'o'n. Tiu c\u0302i sum'o el'c\u0302erp'ig\u0302'is jam fru'e dum la vintr'o. La guberni'o al'don'is pli'a'j'n 1,4 miliard'o'j'n da en'o'j, sed al mult'a'j komun'um'o'j fin'e ne sufic\u0302'is mon'rimed'o'j."}, {"text_idx": "#001395", "text": "Sufer'is la viv'o de la log\u0302'ant'o'j. Oft'e romp'ig\u0302'is sen'hom'a'j dom'o'j pro la pez'o de la neg\u0302'o. Hom'o'j vund'ig\u0302'is, kaj unu ec\u0302 mort'is, kiam ili prov'is for's\u0302ovel'i neg\u0302'o'n de sur tegment'o'j. Kresk'is la nombr'o de trafik'akcident'o'j kaj en Hokajd'o halt'is pro la neg\u0302'o 1700 trajn'serv'o'j."}, {"text_idx": "#001396", "text": "Tamen la sever'a vintr'o hav'is ali'senc'e favor'a'n flank'o'n. G\u0302i pli'firm'ig'is la hom'a'n kun'labor'em'o'n. Ekzempl'e, en januar'o mi kun mi'a'j famili'an'o'j mal'est'is hejm'e dum unu semajn'o. Kiam ni re'ven'is, ni trov'is la en'ir'ej'o'n de ni'a dom'o sen'neg\u0302'a."}, {"text_idx": "#001397", "text": "\u201eKiu far'is tio'n por ni?\u201d mi demand'is mi'a'n edz'o'n. Ni al'port'is donac'o'n al najbar'o kaj demand'is pri la bon'kor'ec'o. La najbar'o respond'is: \u201eMi far'is. Ne grav'as.\u201d Ni ripet'e dank'salut'is. Tia'manier'e pli'fort'ig\u0302'as hom'a'j lig'o'j."}, {"text_idx": "#001399", "text": "Okaz'e de la 90a dat're'ven'o de la star'ig'o de diplomati'a'j rilat'o'j inter Albanio kaj Hungari'o, la alban'a c\u0302ef'ministr'o Sal'i Berisha, vizit'ant'e Hungari'o'n, part'o'pren'is divers'a'j'n solen'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001400", "text": "Kadr'e de ekspozici'o pri la diplomati'a'j rilat'o'j est'as sub'skrib'it'a'j traktat'o'j ekonomi'a'j kaj kultur'a'j inter la du land'o'j. Mal'ferm'it'a en Budapes\u0302to est'as ankau\u0306 katedr'o pri la alban'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001401", "text": "Alban'o'j kaj hungar'o'j est'as alianc'an'o'j jam de la 15a jar'cent'o. Komenc'e de la 20a, g\u0302ust'e en Hungari'o, la s\u0302tat'a sekretari'o Hadik kaj la ministr'o Berchtold sub'ten'is baldau\u0306'a'n sen'de'pend'ig\u0302'o'n de Albanio."}, {"text_idx": "#001402", "text": "Unik'a kolekt'o de fajr'o'brigad'an'a'j uniform'o'j trov'ig\u0302'as en la slovak'a urb'o Mart'in (urb'o'part'o Priekopa), situ'ant'a je c\u0302irkau\u0306 230 km nord'e de Bratislav'o."}, {"text_idx": "#001403", "text": "En la depon'ej'o de fajr'o'brigad'a muze'o oni pov'as rigard'i 60 ceremoni'a'j'n kaj labor'a'j'n uniform'o'j'n de fajr'o'brigad'an'o'j el 25 land'o'j. La plej rar'a'j kaj mal'oft'a'j uniform'o'j est'as el Indonezio, Sud-Afrik'o kaj Florido (Uson'o). Lau\u0306 la direktor'o de la fajr'o'brigad'a muze'o, Miroslav Pokrievka, la muze'o klopod'as akir'i uniform'o'j'n ankau\u0306 el Italio, Svis'land'o, Norvegi'o, Briti'o, Portugali'o kaj Ukrainio."}, {"text_idx": "#001404", "text": "Interes'o'n pri pli vast'a kun'labor'o esprim'is jam muze'o'j el Madrido (Hispanio), Norrko\u0308ping (Svedi'o), Tul'a (Rusio) kaj Berlino (Germanio). La muze'o en Mart'in hav'as ankau\u0306 kontakt'o'j'n kun la muze'o'j en Kanado, Au\u0306strali'o, C\u0302ini'o, Taj'land'o kaj ali'a'j."}, {"text_idx": "#001405", "text": "La fajr'o'brigad'a muze'o funkci'as sur'baz'e de liber'vol'a kun'labor'o de lok'a'j fajr'o'brigad'an'o'j. En g\u0302i est'as ankau\u0306 mal'nov'a'j re'konstru'it'a'j fajr'esting'a'j pump'il'o'j, kiu'j'n oni kolekt'as jam pli ol 40 jar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001406", "text": "Hierau\u0306 ven'is al mi la april'a numer'o kun interes'a en'hav'o. Bon's\u0302anc'a koincid'o est'as, ke vi aper'ig'is la artikol'o'n pri la fer'voj'a pas'int'ec'o de mi'a land'o (MONATO 2012/04, p. 18-19) g\u0302ust'e nun, c\u0302ar la fer'voj'a trafik'o en Finnlando (tiam au\u0306tonom'a part'o de Rus'a Imperi'o) komenc'ig\u0302'is la 17an de mart'o 1862, kaj nun est'as fest'at'a la 150a jubile'o."}, {"text_idx": "#001407", "text": "En Germanio la lern'ej'a sistem'o s\u0302ancel'ig\u0302'as inter la postul'o pri tut'land'a unu'ec'o kaj plej individu'ig'a'j streb'o'j. Problem'o'j en tio est'as la kultur'mastr'ec'o, kiu aparten'as al la tiel nom'at'a'j federaci'a'j land'o'j divers'parti'e reg'at'a'j, la grand'ec'o de la sistem'o, la divers'ec'o inter la lern'ant'o'j, la en'miks'ig\u0302'o de mem'cert'a'j \u201efak'ul'o'j\u201d, la fort'ig\u0302'ant'a prem'o de la klient'o'j, la influ'o de eu\u0306rop'a'j instanc'o'j, ktp."}, {"text_idx": "#001408", "text": "Ord'ig'o est'as preskau\u0306 mal'ebl'a, kaj la divers'a'j solv'o'prov'o'j ne trankvil'ig'as la situaci'o'n, sed kre'as dau\u0306r'a'n kirl'ad'o'n, sam'e mal'favor'e por lern'ant'o'j kiel por instru'ist'o'j. Krom'e la tem'o aparten'as al la plej ideologi'e s\u0302arg\u0302'it'a'j, montr'ig\u0302'as batal'kamp'o por soci'a'j s\u0302ang\u0302'em'o'j. Kiu akapar'is la lern'ej'o'j'n, tiu posed'as la popol'o'n."}, {"text_idx": "#001409", "text": "Jen tri ekzempl'o'j, kiu'j pri'lum'as ne nur lern'ej'a'j'n afer'o'j'n, sed la aktual'a'n stat'o'n de la german'a soci'o."}, {"text_idx": "#001410", "text": "1. Jar'o perd'it'a, jar'o gajn'it'a"}, {"text_idx": "#001411", "text": "En Baden-Virtemberg'o la Social'demokrat'a kaj Verd'ul'a Parti'o'j re'en'konduk'as la nau\u0306'jar'a'n gimnazi'o'n. La mal'venk'o de la antau\u0306'a reg'ist'ar'o s\u0302uld'ig\u0302'is apart'e al tri kial'o'j: tro long'a ekzist'o g\u0302is krust'ig\u0302'o, la nukle'a katastrof'o en la for'a Japani'o kaj la mal'kontent'o de kelk'a'j ge'patr'o'j kaj lern'ej'an'o'j pri sent'at'a strec\u0302'o pro la ok'jar'a gimnazi'o'temp'o en'konduk'it'a en 2004."}, {"text_idx": "#001413", "text": "Sed nun, post jar'o, evident'ig\u0302'as, ke, lau\u0306 la koncern'a ministr'in'o, tamen \u201ela ok'jar'a gimnazi'o rest'u la norm'o\u201d. Nu, c\u0302u ok au\u0306 nau\u0306? La enigm'o facil'e solv'ig\u0302'as. Unu el la du politik'a'j partner'o'j (Verd'ul'o'j) mem favor'as ok jar'o'j'n. Por kontent'ig'i la ali'a'n (SPD) oni nun permes'as \u201elern'ej'e eksperiment'i kun nau\u0306 jar'o'j\u201d \u2013 kvazau\u0306 la gimnazi'o ne ekzist'us nau\u0306'jar'a jam dum pli ol jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001415", "text": "La grand'a ceter'o en la prosper'a land'o, ceter'e pint'a Pis'a-test'e, rest'as tia, kia en'konduk'is g\u0302i'n la pro tio for'bala'it'a'j konservativ'ul'o'j. Kia ironi'o!"}, {"text_idx": "#001418", "text": "La au\u0306tor'o memor'as, ke li \u201eperd'is\u201d si'a'temp'e unu jar'o'n pro nov'a struktur'ad'o de la lern'o'jar'o. Tiam oni ebl'e plend'is nur pro tro dens'a okup'o de la klas'c\u0302ambr'o'j. Li mem ne rimark'is i'a'n mank'o'n, sed lau\u0306 la aktual'a'j kriteri'o'j li tiam tamen apenau\u0306 pov'is kontent'ig'e evolu'i mens'e kaj moral'e."}, {"text_idx": "#001419", "text": "Montr'ig\u0302'as tio ne'last'e en li'a mal'kapabl'o plen'kor'e jes'i i'a'n sistem'o'n, prefer'ant'e kritik'um'ad'i en sen'de'pend'a'j gazet'o'j. Sed la sistem'o kruel'e veng\u0302'is si'n: la s\u0302par'it'a'n jar'o'n oni ig'is li'n pag'i per katen'ad'o al la gimnazi'o g\u0302is la pensi'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001420", "text": "La post'milit'a'j lern'ej'a'j spec'o'j en Germanio est'is tra'vid'ebl'a'j. La popol'a lern'ej'o ampleks'is ok au\u0306 nau\u0306 klas'o'j'n. G\u0302i eduk'is ag'o'kapabl'a'j'n hom'o'j'n kaj tau\u0306g'ig'is ili'n por plen'um'i la viv'bezon'o'j'n de la praktik'a popol'o. Ekster'ordinar'e por abstrakt'a'j sfer'o'j dot'it'a'j lern'ant'o'j pov'is post la unu'a'j kvar jar'o'j tra'pas'i ekzamen'o'n kaj post'sukces'e en'ir'i la gimnazi'o'n kun ekzamen'o post nau\u0306 jar'o'j."}, {"text_idx": "#001422", "text": "Tamen, malgrau\u0306 mult'a s\u0302tat'a sub'ten'o, ne mal'mult'a'j rest'as sur tiu s\u0302tup'o, c\u0302ar ili pro divers'a'j kial'o'j ne pov'as sekv'i la ali'ul'o'j'n. Por ne stigmat'i tiu'n post'rest'ad'o'n, la Krist'an'demokrat'a Parti'o nun vol'as instal'i nov'a'n lern'ej'o-spec'o'n. Sed c\u0302ar ne tem'as pri ali'a lern'ant'o'struktur'o, pov'as tem'i nur pri ali'nomad'o: Oberschule \u2013 super'a lern'ej'o g\u0302i est'u. Bon'e, est'u."}, {"text_idx": "#001424", "text": "Ni viv'as en temp'o de inflaci'o, kaj ne tem'as nur pri mon'o'j, sed ankau\u0306 pri nom'o'j, vort'o'j, titol'o'j, pretend'o'j, test'o'j, promes'o'j ktp. Ek'de kiam la kultur'ministeri'o'j dev'ig'is la lern'ej'o'j'n konkurenc'i inter si, oni ankau\u0306 tie kutim'as impon'i bluf'e: infan'g\u0302arden'a'j art'ist'o'konkurs'o'j, baz'lern'ej'a'j akademi'o'j, la g\u0302eneral'a lern'ej'o far'ig\u0302'as super'a, la gimnazi'o jam est'u antau\u0306'universitat'o."}, {"text_idx": "#001425", "text": "Kaj tiu last'a stud'ej'o kon'as la rezult'o'n: pli ol 40 % de la tie'n promoci'it'a'j student'o'j mal'sukces'as en la universitat'a'j ekzamen'o'j au\u0306 en scienc'a'j karier'o'j. Jam Zamenhof sci'is: Ne sufic\u0302'as (nur) nom'i lingv'o'n inter'naci'a. Sam'e valid'as: ne sufic\u0302'as (nur) nom'i lern'ej'o'n super'a."}, {"text_idx": "#001427", "text": "En Baden-Virtemberg'o la nov'a rug\u0302'a-verd'a reg'ist'ar'o ordon'is abol'i la dev'ig'a'n, decid'a'n baz'lern'ej'a'n rekomend'o'n (permes'o'n) por la trans'ir'o al real'lern'ej'o au\u0306 gimnazi'o. La vol'o de la ge'patr'o'j lau\u0306'asert'e pli bon'e sci'as pri'jug\u0302'i la lern'ej'a'n tau\u0306g'ec'o'n de la infan'o'j ol la lern'ej'o. La instru'ist'o'j tamen dev'as taks'i, sed la rezult'o ne plu mal'help'as la ge'patr'o'j'n send'i si'a'n id'o'n en mal'konven'a'n lern'ej'o'n."}, {"text_idx": "#001431", "text": "C\u0302u bon'a rimed'o por venk'i la asert'at'a'n post'rest'int'ec'o'n de Germanio en Pis'a-test'o'j? Tiu'n evolu'o'n ec\u0302 Nietzsche kaj Darwin ne supoz'us. Oni kre'as la super'hom'o'n \u2013 per simpl'a ali'nomad'o. Sed se la fizik'a evolu'o funkci'us tiel, g\u0302is hodiau\u0306 ne unu kultur'politik'ist'o sid'us fier'e sur si'a post ...en'o."}, {"text_idx": "#001436", "text": "Fakt'e mi opini'is venk'it'a'j la modest'a'j'n temp'o'j'n post'milit'a'j'n kun rabat'mark'a s\u0302par'ad'o kaj post'kur'ad'o de brokant'ist'o'j, kiu'j post la trans'don'o de c\u0302ifon'o'j, metal'pec'o'j kaj paper'aj\u0302'o konfidenc'em'e rekompenc'is per trink'glas'o, preskau\u0306 magi'e el'tir'it'a el pajl'o'kest'o."}, {"text_idx": "#001437", "text": "Felic\u0302'e pas'is tiu'j temp'o'j, sed kun ili ankau\u0306 la viv'o de la \u201eViv'o\u201d-c\u0302en'o, for'glut'it'a de pli potenc'a'j komerc'firma'o'j."}, {"text_idx": "#001440", "text": "Sed kiam la kajer'o est'is du'on'e plen'a, mank'is c\u0302iam ankorau\u0306 ac\u0302et'o de 200 eu\u0306r'o'j, kaj la ofert'o fin'ig\u0302'is. Pri gajn'o'j de au\u0306t'o'j mi est'as pli prudent'a. La lot'um'a felic\u0302'o c\u0302iam preter'las'is mi'n, kaj mi ne vol'as spekulaci'i pri la viv'o'rest'o."}, {"text_idx": "#001441", "text": "Ankau\u0306 ali'a'n ofert'o'n mi ne akcept'is. Al la demand'o, c\u0302u mi vol'as Treuepunkte, do fidel'ec'a'j'n poent'o'j'n, mi indign'e respond'is, ke mi ne vol'as est'i fidel'a al super'bazar'o, sed al mi'a edz'in'o, kaj por tio ne nepr'e bezon'as poent'o'j'n en or'a libr'o por kompens'i tiu'j'n en nigr'a. Nun la kas'ist'in'o'j iom ironi'e rigard'as supr'e'n al mi, sed las'as la demand'o'n."}, {"text_idx": "#001446", "text": "Walter Klag prav'as, ke en la nun'a jar'cent'o la pli'alt'ig\u0302'o de la mar'nivel'o pro la klimat'o'varm'ig\u0302'o ne est'as la plej grand'a minac'o. Pli grav'a est'as ekzempl'e la plu'a dezert'ig\u0302'o. Tamen tiu pli'alt'ig\u0302'o ne est'as neglekt'ebl'a. G\u0302i est'as mezur'ebl'a kaj mezur'at'a, ating'is 17 cm dum la last'a jar'cent'o kaj aktual'e g\u0302i pli'alt'ig\u0302'as je 3,3 mm jar'e, tiel ke je la fin'o de la jar'cent'o la mar'o'j est'os du'on'a'n metr'o'n pli alt'a'j, kaj pli en la post'a est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#001449", "text": "Fin'e Walter Klag menci'as, ke de post kelk'a'j jar'o'j \u201ela temperatur'o ne plu kresk'as\u201d. Iom surpriz'e, se oni leg'as ali'lok'e (ekzempl'e Vikipedio), ke la jar'dek'o 2000-2009 est'is la plej varm'a iam mezur'it'a. Sed est'as pens'ebl'e por mal'pli da jar'o'j (mezur'ad'o bezon'as pli, por glat'ig'i hazard'a'j'n s\u0302ancel'ig\u0302'o'j'n) pro la fakt'o, ke la sun'o est'is iom mal'pli fort'a pro ne'kutim'e long'a mank'o de sun'makul'o'j. Sed inter'temp'e g\u0302i de'nov'e aktiv'as iom pli fort'e ol kutim'e. Do s\u0302ajn'as ne est'i esper'ig'o."}, {"text_idx": "#001451", "text": "Ni'a planed'o est'as nom'at'a \u201ela blu'a planed'o\u201d, c\u0302ar el la c\u0302iel'o vid'ebl'as mult'a'j ocean'o'j. Sed el la ekzist'ant'a akv'o 97 % est'as mar'a, do ne'trink'ebl'a; 1,8 % konsist'as el glaci'o, 0,9 % est'as sub'ter'a kaj nur 0,02 % est'as rekt'e konsum'ebl'a el lag'o'j, river'o'j kaj font'o'j. Do mal'mult'e da trink'ebl'a akv'o est'as je dispon'o por sen'soif'ig'i la sep miliard'o'j'n da log\u0302'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001455", "text": "Al'don'ig\u0302'as pro klimat's\u0302ang\u0302'ig\u0302'o tro'a'j inund'o'j au\u0306 tro'a sek'ec'o, kaj 175 milion'o'j da kamp'ar'an'o'j est'as minac'at'a'j de mal'sat'o."}, {"text_idx": "#001456", "text": "Evident'e pro tia'j kial'o'j mult'a'j land'o'j kaj entrepren'o'j kompren'is la avantag\u0302'o'n kaj profit'o'n, kiu'n ili pov'os ricev'i. Ne van'e C\u0302ini'o okup'as Tibeton, au\u0306 Israelo instal'ig\u0302'is c\u0302e Golano, sam'e Kirgizi'o, ili anticip'e kompren'is la valor'o'n de akv'o. Do ten'i la akv'o'font'o'n don'as politik'a'n fort'o'n. Kvankam 150 milion'o'j da barat'an'o'j ne dispon'as trink'ebl'a'n akv'o'n, akv'o'vend'ist'o'j en'kas'ig'as 10 000 eu\u0306r'o'j'n tag'e! En Franci'o 80 % de la log\u0302'ant'ar'o ricev'as akv'o'n tra privat'a'j entrepren'o'j (Suez, Veolia kaj Saur), kiu'j c\u0302u kun'lig'ig\u0302'as, c\u0302u konkurenc'as por kapt'i la merkat'o'n, tiom profit'don'a'n, de grand'a'j urb'o'j. Iu'j komun'um'o'j pov'as eskap'i el tiu'j entrepren'o'j kaj hav'as publik'a'n distribu'o'n de akv'o, ekzempl'e vilag\u0302'o apud Marsejlo propon'as ec\u0302 liver'i la 30 unu'a'j'n kubajn metr'o'j'n (do la neces'a'j'n por viv'i) kontrau\u0306 1 eu\u0306r'o. Evident'e tio ne plac\u0302'as."}, {"text_idx": "#001459", "text": "Protest'e la paralel'a ne'oficial'a forum'o don'is la parol'o'n al ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aj\u0302'o'j kaj la civil'a soci'o. Est'is diskut'it'a'j ekzempl'e la agrikultur'a'j politik'o'j, la ekologi'a'j katastrof'o'j (kon'at'a est'as la kaz'o de Aral'a Mar'o, sed mal'pli en Sud-Amerik'o au\u0306 Andaluzi'o), la lok'a'j batal'o'j kontrau\u0306 akv'o-s\u0302tel'o, la problem'o de la lag'o C\u0302ado, la al'propr'ig'o kaj akapar'o de akv'o por g\u0302i'n en'botel'ig'i, la terur'a mal's\u0302par'o de akv'o por skist'o'gas'o'j ktp."}, {"text_idx": "#001464", "text": "Jam de'long'e mi pens'is verk'i pri mi'a'j spert'o'j koncern'e la evolu'o'n de radi'o kaj televid'o. Mi viv'as en period'o kun ne'imag'ebl'a evolu'o en tiu c\u0302i kamp'o. Mi nask'ig\u0302'is en 1956 kaj kiel et'a knab'o log\u0302'is en Gent'o, Belgi'o."}, {"text_idx": "#001467", "text": "Okaz'e de la mond'a ekspozici'o de 1958 en Bruselo la televid'o regul'e dum kelk'a'j hor'o'j el'send'is vesper'e (se ne menci'i test'bild'o'n dum'tag'e por la teh\u0302nik'ist'o'j)."}, {"text_idx": "#001468", "text": "Tiam okaz'is ankau\u0306 mult'e da teh\u0302nik'a'j perturb'o'j. La aviz'tabul'o'j \u201eStoringen\u201d (Mal'help'o'j) kaj \u201eBeeldband gebroken\u201d (Bild'bend'o romp'it'a) furor'is en tiu komenc'a temp'o televid'a."}, {"text_idx": "#001469", "text": "En la franc'a televid'o est'is la inter'lud'a program'o Le petit train re\u0301bus (La trajn'et'o rebus'a) en 1961-1963. Unu el la plej popular'a'j televid'program'o'j en la flandr'a televid'o tiam est'is The Lucy (Ball) Show (uson'a komedi'a seri'o), el'send'at'a inter 1962 kaj 1968, kiu'n mi spekt'is kun sub'titol'o'j."}, {"text_idx": "#001472", "text": "Sur la staci'o'montr'il'o star'is la nom'o'j de eu\u0306rop'a'j send'il'o'j (au\u0306 radi'o'studi'o'j): ekzot'a'j, kiel la svis'a Beromu\u0308nster (uz'at'a g\u0302is la fin'o de 2008), au\u0306 pli ordinar'a'j, kiel Hilversum (Nederlando), Brussel (flandr'a-belg'a), Bruxelles (valon'a-belg'a), Allouis (franc'a), Luxembourg (franc-luksemburga), Droitwich (brit'a)."}, {"text_idx": "#001476", "text": "En Angli'o la plej kon'at'a'j est'is Radi'o Caroline, kiu plej long'e el'send'is sur divers'a'j frekvenc'o'j kaj nun ankorau\u0306 est'as kapt'ebl'a en la tut'a Eu\u0306rop'o per'e de brit'a satelit'o, kaj Radi'o London. Ankau\u0306 Radi'o Luksemburgo vesper'e el'send'is en la angl'a (kaj du'on'hor'e en la nederlanda) sur 208 metr'o'j."}, {"text_idx": "#001478", "text": "Sed iam la prem'buton'o'j lam'ig\u0302'is, la valv'o'j el'c\u0302erp'ig\u0302'is, kaj do aper'is nov'a radi'o transistor'a kun dis'koturn'il'o kaj kased'il'o. Des pli ke FM (frekvenc'o'modul'ad'o) al'ven'is kun stereofoni'a'j program'o'j. Jam unu funkci'is dum'temp'e, nom'e BRT 3 (respektiv'e RTB 3 por Valoni'o), kun muzik'o por \u201emort'int'o'j\u201d, do kun klasik'a muzik'o. Felic\u0302'e mi nun pli aprez'as muzik'o'n tia'n."}, {"text_idx": "#001479", "text": "Tiam au\u0306d'ig\u0302'is inter 1967 kaj 1990 ankau\u0306 Te bed of niet te bed (En au\u0306 ekster la lit'o) de J'os Ghysen, radi'o'program'o kun gast'o'j, kaj Vragen staat vrij (Demand'u lau\u0306'vol'e), dum 42 jar'o'j de 1969 g\u0302is 2011 la plej popular'a program'o kun disk'o'j, petit'a'j de la au\u0306skult'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001480", "text": "La plej popular'a radi'o'staci'o BRT 2 ek'is stereofoni'e en 1975. Mi pov'is kapt'i g\u0302i'n en Gent'o per'e de ekster'a anten'o kun iom da stereofoni'a bru'o pro iom mal'fort'a signal'o, kvankam g\u0302i'a ricev'o est'is en la rug\u0302'a zon'o de la signal'fort'a indik'il'o."}, {"text_idx": "#001481", "text": "Ali'a memor'o: en la verd'a zon'o (c\u0302u memor'e al la verd'lum'a agord'okul'o?) la ricev'o bon'as, en la rug\u0302'a sufic\u0302'as kaj en la nigr'a mal'bon'as. Krom la kutim'a'j staci'o'j kaj foj'foj'e german'a'j, brit'a'j kaj hispan'a'j, se la veter'o kun'lud'is, mi kapt'is ankau\u0306 staci'o'n por uson'a'j soldat'o'j en Eu\u0306rop'o, nom'e AFN, kun plej aktual'a muzik'o furor'a."}, {"text_idx": "#001482", "text": "Ek'is ankau\u0306 la unu'a'j lok'a'j ne'leg\u0302'a'j staci'o'j. Krom'e la radi'o hav'is mal'long'a'j'n ond'o'j'n, kaj per'e de ekster'a long'a drat'o kupr'a mi pov'is kapt'i la nederland'lingv'a'j'n program'o'j'n de Sovetio, Sud-Afrik'o, Nederlando, Belgi'o kaj, sur mez'a'j ond'o'j, program'o'n de DLF (Germanio). Sed mi au\u0306skult'is ankau\u0306 ali'lingv'a'j'n program'o'j'n de DW (Germanio), BBC Worldservice, Radi'o Prago ktp."}, {"text_idx": "#001483", "text": "Grand'a help'o en tio est'is la c\u0302iu'jar'a el'don'o de la angl'a'lingv'a \u201eradi'o'bibli'o\u201d WRTH (angl'a sigl'o por man'libr'o pri tut'mond'a'j radi'o kaj televid'o). Mez'ond'e s\u0302at'at'a program'o german'lingv'a est'is Swing und Balladen dimanc\u0302'maten'e sur WDR 1 (1593 kHz), dum'vintr'e pli bon'e kapt'ebl'a pro krepusk'o kaj g\u0302is 2008 au\u0306skult'ebl'a sur WDR 4."}, {"text_idx": "#001485", "text": "Tele'reg'il'o ankorau\u0306 ne ekzist'is. Tio ne grav'is, c\u0302ar mi'a patr'o tamen dev'is sid'i apud la televid'il'o por don'i de temp'o al temp'o bezon'at'a'n frap'o'n, kiam la son'o de si mem salt'is al maksimum'a lau\u0306t'ec'o, cert'e pro iu mal'bon'a konekt'o. Por plu pov'i spekt'i tia'j'n program'o'j'n (en'tut'e pli ol dek) est'is en'konduk'it'a kabl'a televid'o kun promes'o pri pli bon'kvalit'a'j bild'o (jam tiam!) kaj son'o por la radi'o'program'o'j, kompren'ebl'e kontrau\u0306 pag'ad'o. Dum unu semajn'o spekt'ebl'is ankau\u0306 rus'a televid'o, kiu'n la kabl'a firma'o kapt'is per'e de grand'eg'a satelit'anten'o, sed politik'e ne est'is akcept'ebl'e spekt'i program'o'j'n de la \u201emal'amik'o\u201d."}, {"text_idx": "#001486", "text": "La tiam'a'j televid'program'o'j furor'is, i.a. Fabeltjeskrant (Fabl'a gazet'o), komenc'e baz'it'a sur la fabl'o'j de Je'a'n de La Font'ain'e por et'a'j infan'o'j, sed ankau\u0306 pro politik'a'j alud'o'j popular'a c\u0302e plen'kresk'ul'o'j; Tatort (Deliktoloko), german'a krim'seri'o (mi pens'is, ke \u201eTatort\u201d est'as la nom'o de komisar'o); Di'e Sendung mit der Maus (La el'send'o kun la mus'o), por'infan'a program'o; Des chiffres et des lettres (Cifer'o'j kaj liter'o'j), en kiu per'e de liter'o'j oni form'is vort'o'n kaj per'e de cifer'o'j ating'is la g\u0302ust'a'n rezult'o'n; Onedin Lin'e, brit'a seri'o pri la famili'o de s\u0302ip'kapitan'o; Antiques Roadshow, brit'a program'o pri antikv'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001488", "text": "Post mi'a lern'ej'a fin'stud'o mi'a'j ge'patr'o'j kaj mi trans'lok'ig\u0302'is al Lissewege (vilag\u0302'o inter Brug\u0302'o kaj la mar'bord'o). Tie ni hav'is kabl'a'n konekt'o'n kun al'don'o de du brit'a'j program'o'j, sekv'ot'a'j dum kelk'a'j jar'o'j de du komerc'a'j staci'o'j brit'a'j, i.a. la bon'kvalit'a Channel 4, do sum'e est'is 16 televid'staci'o'j kaj respektiv'a'j land'a'j radi'o'staci'o'j."}, {"text_idx": "#001490", "text": "Mi al'proksim'ig\u0302'as al hodiau\u0306. Jam antau\u0306 kelk'a temp'o mi inter'kon'at'ig\u0302'is kun mi'a tiam est'ont'a edz'in'o. Mi ek'log\u0302'is en Eupen (orient'a Belgi'o), kie mi'a ne nur german'parol'ant'a edz'in'o posed'is et'a'n televid'il'o'n kun intern'a anten'o, kapt'ant'a valon'a'j'n kaj german'a'j'n program'o'j'n, sed ne unu nederland'lingv'a'n. Felic\u0302'e mi konserv'is anten'o'n kun motor'o, nur bezon'is pli bon'a'n anten'o'n por UHF, kaj la program'elekt'o tuj pli'larg\u0302'ig\u0302'is al 11 program'o'j kaj du al'don'a'j mal'pli bon'e kapt'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001491", "text": "En la komenc'o mi'a edz'in'o pen'e leg'is la nederland'lingv'a'j'n sub'tekst'o'j'n dum krim'seri'o en la german'a. Mi rimark'is, ke en Eupen ankorau\u0306 pli da anten'o'j star'as sur la tegment'o'j kombin'e kun satelit'anten'o'j. La kial'o: la kabl'a entrepren'o trans'don'as preskau\u0306 nur franc'lingv'a'j'n program'o'j'n \u2013 en region'o, kie la german'a furor'as. Tie la lok'a televid'o BRF nur per'kabl'e kapt'ebl'as (ek'de 2013 ankau\u0306 per'anten'e cifer'ec'e)."}, {"text_idx": "#001493", "text": "Est'as ne'kred'ebl'e, sed nur dum kelk'a'j jar'o'j mi uz'is analog'a'n satelit'o'n kaj jen mi uz'as la mal'nov'a'n satelit'o'n kun cifer'ec'a ricev'il'o. C\u0302i-foj'e mi kapt'as satelit'o'n Astr'a precip'e por la german'lingv'a'j program'o'j (pli ol 80 televid'a'j kaj radi'a'j). Kiam BBC kun Gardeners' World (G\u0302arden'ist'a mond'o) ig\u0302'is sen'pag'e hav'ebl'a, mi direkt'is du'a'n ricev'kap'o'n al Eurobird. Post'e ankau\u0306 sen'pag'e kapt'ebl'is ITV (brit'a komerc'a televid'o kun krim'seri'o'j sur la tri'a ret'o) kaj Channel 4."}, {"text_idx": "#001496", "text": "Nun, c\u0302ar ebl'as al mi konekt'i kvar satelit'o'j'n, mi al'don'e uz'as la satelit'o'n Atlant'ic Bird, sur kiu trov'ig\u0302'as dek'o da franc'a'j staci'o'j (tiel mi de'nov'e post tiom da jar'o'j pov'as spekt'i la vort'lud'a'n program'o'n Cifer'o'j kaj liter'o'j. Per'e de Astr'a 3 kapt'ebl'as leceburg'a televid'o kaj kelk'a'j provinc'a'j staci'o'j nederlandaj plus la fris'land'a televid'o."}, {"text_idx": "#001499", "text": "Jomo Ipfelkofer sufic\u0302'e moder'e verk'is pri la re'tir'ig\u0302'o de la german'a prezid'ant'o (lau\u0306 mi prefer'e prezident'o) Wulff (MONATO 2012/04, p. 7). Ebl'e li mem supoz'is, ke la akuz'o'j ne ating'os alt'a'n jur'a'n konsider'o'n. Li ne menci'as, ke ili rilat'as ne al li'a prezident'ec'o, sed al li'a antau\u0306'a posten'o. Fraz'o kiel \u201eWulff ag'is s\u0302ajn'e ... kiel en la iam'a Sovetio\u201d son'as konvink'a, sed al'don'as nur plu'a'n mis'fam'ig'a'n supoz'o'n. La titol'o de la artikol'o est'us pli real'a, se ne tem'us pri \u201eperd'it'a\u201d, sed pri \u201epersekut'it'a prezid'ant'o\u201d."}, {"text_idx": "#001500", "text": "La redakci'o forges'is menci'i la nom'o'n de la karikatur'ist'o, \u201esupoz'ebl'e\u201d est'as JI mem. Wulff dron'as en mon'bilet'o'j (liber'e esprim'u si'n la art'o ...), sed en'ver'e prezident'o est'as kompat'ind'e mal'ric\u0302'a, se li dev'as prunt'i du'on'a'n milion'o'n por famili'a dom'o. C\u0302u li ac\u0302et'is person'a'n favor'o'n mal'favor'e al si'a'j kun'civit'an'o'j, tio evident'ig\u0302'os. Pri la postul'o, ke la prezident'o model'e si'n prezent'u, nur tiom: JI bon'vol'u tuj ek'verk'i pri la model'ec'o de la prezident'a post'e'ul'o Gauck, de iam'a'j super'ul'o'j Fischer, Schro\u0308der, Brandt ktp ... Ebl'e pri la propr'a. Mi mem ne kurag\u0302'us propon'i mi'n, bedau\u0306r'ind'e."}, {"text_idx": "#001501", "text": "La brit'a c\u0302ef'ministr'o David Cameron promes'is, ke Briti'o neniam ced'os la suveren'ec'o'n de la t.n. Falk'land'a'j Insul'o'j kontrau\u0306 la dezir'o'j de la ili'a'j insul'an'o'j. La defi'o'j de Argentino kontrau\u0306 la rajt'o pri mem'reg'ad'o de la insul'o'j (kiu'j'n argentin'an'o'j nom'as Malvinoj) est'as, lau\u0306 Cameron, mal'akcept'ebl'a'j."}, {"text_idx": "#001502", "text": "La c\u0302ef'ministr'o kondamn'is la klopod'o'j'n de la argentina reg'ist'ar'o \u2013 30 jar'o'j'n post kiam Argentino invad'is la brit'a'j'n insul'o'j'n en la sud'a Atlantik'o \u2013 romp'i per's\u0302ip'a'j'n lig'o'j'n kun la insul'o'j. Lau\u0306 Cameron, \u201eArgentino dau\u0306r'ig'as si'a'j'n ne'prav'ig'ebl'a'j'n klopod'o'j'n por dis'romp'i la navig'ad'o'n c\u0302irkau\u0306 la insul'o'j kun la intenc'o halt'ig'i lau\u0306'leg\u0302'a'n komerc'ad'o'n\u201d."}, {"text_idx": "#001503", "text": "Li'a inter'ven'o okaz'is, kiam Argentino persvad'is grup'o'n de sud-amerik'a'j land'o'j (la t.n. grup'o'n Mercosur) mal'permes'i en'haven'ig'o'n de s\u0302ip'o'j flirt'ig'ant'a'j la flag'o'n de la insul'o'j."}, {"text_idx": "#001504", "text": "Cameron inform'is, ke Briti'o c\u0302iam sub'ten'os la sekur'ec'o'n kaj prosper'o'n de si'a'j trans'mar'a'j teritori'o'j. Al la insul'an'o'j li dir'is, ke la brit'a reg'ist'ar'o batal'os kontrau\u0306 c\u0302iu'j postul'o'j de Argentino pri suveren'ec'o."}, {"text_idx": "#001505", "text": "\u201eLa rajt'o pri mem'reg'ad'o est'as la fundament'o de ni'a politik'o. Briti'o neniam trakt'os la suveren'ec'o'n de la insul'o'j krom en la okaz'o, ke la insul'an'o'j tio'n dezir'os. Neni'a spec'o de demokrati'o pov'us ali'manier'e ag'i\u201d, insist'is la c\u0302ef'ministr'o."}, {"text_idx": "#001506", "text": "La mal'permes'o de la grup'o Mercosur \u2013 kiu inkluziv'as ankau\u0306 Brazilon, Paragvajon kaj Urugvajon \u2013 est'as la plej last'a flam'ig\u0302'o en la disput'o inter Argentino kaj Briti'o pri la insul'o'j."}, {"text_idx": "#001507", "text": "Argentino hav'as long'dau\u0306r'a'n postul'o'n rilat'e la suveren'ec'o'n de la insul'o'j kaj koler'e re'ag'is, kiam Briti'o permes'is sub'mar'a'n prospektor'ad'o'n pri naft'o c\u0302irkau\u0306 la insul'o'j."}, {"text_idx": "#001508", "text": "Fin'e de si'a mesag\u0302'o la c\u0302ef'ministr'o dir'is, ke li vol'as \u201efavor'a'n inter'rilat'o'n kun Argentino, sed la si'n'ten'o de la argentina reg'ist'ar'o koncern'e la insul'o'j'n est'as ne'toler'ebl'a\u201d."}, {"text_idx": "#001509", "text": "Mort'as la libr'o, viv'as la ekran'o"}, {"text_idx": "#001510", "text": "Lau\u0306 raport'o de la Tut'land'a Alfabet'ig'a Organiz'aj\u0302'o de Briti'o preskau\u0306 kvar milion'o'j da infan'o'j ne posed'as libr'o'n, kaj unu brit'o el ses trov'as leg'ad'o'n mal'facil'a."}, {"text_idx": "#001511", "text": "En plur'a'j lern'ej'o'j en kvartal'o'j de grand'a'j urb'o'j infan'o'j parol'as la angl'a'n kiel du'a'n lingv'o'n. Ne nur tiu'j, sed ankau\u0306 ali'a'j ge'knab'o'j al'ven'as en la klas'c\u0302ambr'o'j'n kun alfabet'ig'o g\u0302is tri nivel'o'j'n sub tiu antau\u0306'vid'at'a lau\u0306 la ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001517", "text": "Tamen s\u0302i opini'as, ke est'os ankorau\u0306 temp'o kaj lok'o por konsult'i mal'nov'a'n libr'o'n sur bret'ar'o."}, {"text_idx": "#001518", "text": "Magistrat'o'j en Briti'o ne plu hav'as lau\u0306'statut'a'n rajt'o'n en'konduk'i preg\u0302'o'j'n kadr'e de oficial'a'j kun'sid'o'j, lau\u0306 last'a'temp'a decid'o de la brit'a super'a kort'um'o."}, {"text_idx": "#001519", "text": "Pro la verdikt'o de la kort'um'o, lok'a'j konsil'ant'ar'o'j re'ekzamen'u si'a'j'n kutim'o'n kaj praktik'o'n komenc'i kun'sid'o'n per preg\u0302'o. La decid'o kontrau\u0306 la tradici'o rezult'is el inter'ven'o iniciat'it'a de la Naci'a Sekular'a Societ'o, kiu taks'as la kutim'o'n mal'modern'a kaj ofend'a al ne'kred'ant'o'j \u2013 kaj kontrau\u0306 ili'a'j hom'a'j rajt'o'j."}, {"text_idx": "#001520", "text": "Krist'an'o'j replik'is, ke preg\u0302'is magistrat'an'o'j antau\u0306 si'a'j kun'sid'o'j jam en la 16a jar'cent'o en la epok'o de reg\u0302'in'o Elizabeta la 1a. Iam'a c\u0302ef'episkop'o de Canterbury, Lord'o Carey, taks'is la verdikt'o'n atak'o kontrau\u0306 la individu'a liber'ec'o kaj sam'temp'e cinik'a manovr'o por el'ig'i religi'o'n el la naci'a viv'o."}, {"text_idx": "#001521", "text": "Magistrat'o en Londono re'ag'is al la verdikt'o, anstatau\u0306'ig'ant'e preg\u0302'o'j'n per poem'o'j por evit'i religi'a'j'n mis'kompren'o'j'n."}, {"text_idx": "#001522", "text": "Komenc'e de april'o, post antau\u0306'temp'a'j tut'land'a'j parlament'a'j balot'o'j, la slovak'a prezid'ant'o nom'um'is nov'a'n reg'ist'ar'o'n. G\u0302i'n gvid'os Roberto Fic'o, prezid'ant'o de la venk'int'a Social'demokrat'a Parti'o (Smer-SD)."}, {"text_idx": "#001523", "text": "Jam inter 2006 kaj 2010 Fic'o estr'is kabinet'o'n. La nov'a kaj mal'dekstr'a reg'ist'ar'o hav'as 13 ministr'o'j'n kaj tri vic'c\u0302ef'ministr'o'j'n, inter kiu'j est'as kvin sen'parti'ul'o'j. En la reg'ist'ar'o est'as nur unu vir'in'o, la ministr'in'o pri san'o."}, {"text_idx": "#001524", "text": "La venk'int'a parti'o akir'is en la 150-seg\u0302'a slovak'a parlament'o 83 seg\u0302'o'j'n. Tio signif'as, ke la parti'o pov'as sen politik'a'j kompromis'o'j sekv'i si'a'n program'o'n. Tio signif'as ankau\u0306, ke Fic'o ne pov'os kulp'ig'i ali'a'j'n pro mank'o'j en la real'ig'o de si'a'j cel'o'j."}, {"text_idx": "#001526", "text": "Por'infan'a'j krom'pag'o'j al ric\u0302'a'j ge'patr'o'j est'os lim'ig'it'a'j kaj subvenci'o'j al sen'hejm'ul'o'j kaj simil'a'j est'os pag'at'a'j ebl'e en la form'o ne de mon'o sed de nutr'aj\u0302'o'j. Ceter'e Slovaki'o lukt'as kontrau\u0306 alt'a sen'labor'ec'o."}, {"text_idx": "#001527", "text": "Pri ekster'land'a politik'o respond'ec'os profesi'a diplomat'o, Miroslav Lajc\u030ca\u0301k [lajc\u0302ak], jam ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j en la unu'a reg'ist'ar'o de Fic'o. Analiz'ist'o'j dir'as, ke la nov'a ministr'o prezent'os stabil'a'n element'o'n, stir'ant'e Slovaki'o'n al eu\u0306rop-atlantik'a'j kaj uni'a'j struktur'o'j."}, {"text_idx": "#001528", "text": "La eks'a c\u0302ef'ministr'in'o, Iveta Radic\u030cova\u0301 [radic\u0302ova], turn'is la dors'o'n al la politik'a mond'o kaj akcept'is posten'o'n c\u0302e la brit'a universitat'o Oksford'o, kie s\u0302i far'is post'doktor'ig\u0302'a'j'n stud'o'j'n en 1990."}, {"text_idx": "#001529", "text": "Efik'a'j kaj favor'a'j impost'a'j leg\u0302'o'j pri dom'posed'o en Briti'o instig'as ric\u0302'eg'a'j'n ekster'land'an'o'j'n ac\u0302et'i luks'a'j'n dom'o'j'n en la centr'a Londono. En 2011 tia'j ric\u0302'ul'o'j akir'is propriet'aj\u0302'o'j'n kun valor'o de pli ol kvin miliard'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001530", "text": "Londono \u201eg\u0302u'as\u201d la reputaci'o'n, ke g\u0302i posed'as la plej mult'e'kost'a'j'n apartament'o'j'n en la mond'o. En la prestig\u0302'a kvartal'o Knightsbridge [najtsbrg\u0302] vend'ig\u0302'is tegment'o-apartament'o (c\u0302. 2300 m2) kontrau\u0306 163 milion'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001532", "text": "C\u0302ef'e, tamen, ebl'as al ne'brit'o ac\u0302et'i propriet'aj\u0302'o'n per'e de ekster'land'e registr'it'a firma'o kontrau\u0306 redukt'it'a au\u0306 ec\u0302 nul'a impost'o. Rezult'e, Briti'o perd'as c\u0302iu'jar'e unu miliard'o'n da eu\u0306r'o'j pro ne'pag'it'a'j impost'o'j rezult'e de ric\u0302'ul'a'j ac\u0302et'o'j."}, {"text_idx": "#001533", "text": "Fin'e, propriet'aj\u0302'o'j en Londono est'as konsider'at'a'j sekur'a'j invest'aj\u0302'o'j en temp'o'j de konflikt'o'j, ekzempl'e en la mez'a Orient'o au\u0306 en land'o'j de la iam'a Sovetio. Do pro kresk'ant'a ne'stabil'ec'o en la mond'o hom'o'j ven'as al Londono por konserv'i si'a'n viv'nivel'o'n."}, {"text_idx": "#001534", "text": "MONATO nom'as si'n \u201emagazin'o sen'de'pend'a\u201d, sed en plur'a'j numer'o'j (i.a. 2012/02, p. 9 kaj 2012/04, p. 11) super la avert'o \u201eArtikol'o'j'n pri la politik'o en vi'a region'o send'u al ...\u201d aper'as fot'o de Hillary Clinton kun la franc'a prezid'ant'o. Kun'e ili montr'as bel'eg'a'n rid'et'o'n. La rev'a felic\u0302'o mem!"}, {"text_idx": "#001535", "text": "C\u0302u vi forges'as, ke la franc'a potenc'avid'a klau\u0306n'o si'n prezent'as al la ont'a'j balot'ant'o'j? C\u0302iam montr'i la sam'a'n \u201ec\u0302arm'a'n\u201d kandidat'o'n sen opon'ant'o'j s\u0302ajn'as indik'i al la franc'a'j leg'ant'o'j: \u201eVid'u tiu'n bel'a'n vizag\u0302'o'n! Tut'e natur'e, vi voc\u0302'don'as por tiu sankt'ul'o. Au\u0306d'u li'a'j'n promes'o'j'n!\u201d Do, sen dir'i tio'n, MONATO sub'ten'as li'n, kaj tio ig'as mi'n dub'i pri vi'a sen'de'pend'ec'o. C\u0302u vi fripon'as kun tiu hipokrit'ul'o, kiu promes'as sun'o'n kaj lun'o'n al la popol'o, sed kas\u0302'e ag'as por ric\u0302'a'j potenc'ul'o'j? Ebl'e mi tro'ig'as sen'pri'pens'aj\u0302'o'n, mi esper'as."}, {"text_idx": "#001537", "text": "G\u0302is la jar'o 2015 est'os cifer'ec'ig'it'a'j 2,8 milion'o'j da objekt'o'j kaj proksim'um'e 250 milion'o'j da pag\u0302'o'j. La cifer'ec'ig'o kovr'os c\u0302iu'j'n slovak'a'j'n libr'o'j'n, j\u0302urnal'o'j'n kaj scienc'a'j'n revu'o'j'n, antologi'o'j'n kaj almanak'o'j'n."}, {"text_idx": "#001538", "text": "La cifer'ec'ig'o sav'os grand'a'n part'o'n de la naci'a skrib'it'a hered'aj\u0302'o de Slovaki'o, kiu est'as sur acid'a paper'o fabrik'it'a kaj uz'it'a ek'de 1839 g\u0302is 1990. Eu\u0306rop'a Uni'o dedic\u0302'is al la projekt'o preskau\u0306 50 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001540", "text": "En mart'o la c\u0302in'a ministeri'o pri scienc'o kaj teknik'o publik'ig'is bulten'o'n pri rekomend'it'a'j program'o'j por la c\u0302i-jar'a s\u0302tat'a premi'o pri scienc'o kaj teknik'o. La program'o de tabak'a esplor'o, rekomend'it'a de la s\u0302tat'a tabak'a monopol'o, est'as en la list'o."}, {"text_idx": "#001541", "text": "Tio est'ig'is fort'a'n protest'o'n de 30 prestig\u0302'a'j akademi'an'o'j, tamen la ministeri'o respond'is, ke g\u0302i regul'e proced'as pri kandidat'ig'o de la tabak'a program'o."}, {"text_idx": "#001542", "text": "La naci'a tabak'a korporaci'o, sub'ord'ig'it'a al la s\u0302tat'a tabak'a monopol'o, jam pet'is en'list'ig'i si'a'n esplor'o'n pri supoz'ebl'e mal'pli dang\u0302er'a'j cigared'o'j kiel kandidat'o'n por la c\u0302i-jar'a premi'o. La pet'o est'as mal'ferm'it'a al kontrol'o de la publik'o g\u0302is la komenc'o de maj'o."}, {"text_idx": "#001543", "text": "En intervju'o kun la nov'aj\u0302-agent'ej'o Xinhua, Michael O'Leary [majkl oliri], reprezent'ant'o de la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) en C\u0302ini'o, dir'is, ke est'as grav'a risk'o en la esplor'o, kiu sugest'as, ke iu'j tabak'a'j produkt'aj\u0302'o'j est'as mal'pli dang\u0302er'a'j ol ali'a'j kaj tial pov'as est'i pli sekur'e konsum'at'a'j."}, {"text_idx": "#001545", "text": "Li dir'is, ke en mult'a'j land'o'j oni prov'is propon'i, ke iu'j cigared'o'j est'as pli sekur'a'j, kaj tio kutim'e est'as part'o de la tabak'industri'a kampanj'o tromp'i la publik'o'n kaj instig'i fum'ad'o'n."}, {"text_idx": "#001546", "text": "C\u0302ini'o hav'as pli ol 300 milion'o'j'n da fum'ant'o'j, c\u0302. 1,2 milion'o'j da hom'o'j mort'as pro tabak'o-rilat'a'j mal'san'o'j c\u0302iu'jar'e en la tut'a land'o, kaj ali'a'j 740 milion'o'j est'as sen's\u0302irm'a'j al pasiv'a fum'ad'o, dir'as sanitar'a'j ekspert'o'j."}, {"text_idx": "#001547", "text": "Ili al'don'as, ke C\u0302ini'o al'front'as apart'e mal'facil'a'n batal'o'n por evit'i la mal'help'o'n en kontrau\u0306'fum'ad'a labor'o de la naci'a tabak'a korporaci'o kun lukr'eg'a impost'kontribu'o kaj status'o kiel reg'ist'ar'a agent'ej'o."}, {"text_idx": "#001548", "text": "Tabak'a'j esplor'projekt'o'j est'is sep foj'o'j'n honor'it'a'j per la s\u0302tat'a premi'o por scienc'o kaj teknik'o dum la pas'int'a jar'dek'o, raport'is la nov'aj\u0302-j\u0302urnal'o de Pekino."}, {"text_idx": "#001549", "text": "La list'o de kandidat'o'j por c\u0302i-jar'a premi'o est'os decid'it'a fin'e de la nun'a jar'o, kaj la gajn'int'o est'os anonc'it'a komenc'e de 2013, post jug\u0302'ad'o de special'ist'a grup'o, lau\u0306 regul'o'j de la ministeri'o pri scienc'o kaj teknik'o."}, {"text_idx": "#001550", "text": "Komenc'e de april'o al la debat'o al'ig\u0302'is ankau\u0306 ofic'ist'o'j el la ministeri'o pri san'o. S-in'o Fu Wei, pro'parol'ant'o de la ministeri'o, dir'is en gazet'ar'a konferenc'o, ke la agnosk'o de tabak'a esplor'o mal'observ'as la spirit'o'n de la premi'o, kiu klar'e asert'as, ke c\u0302iu konsider'at'a esplor'o ne dev'as est'i kontrau\u0306 la protekt'o de publik'a san'o."}, {"text_idx": "#001552", "text": "La si'n'ten'o de la ministeri'o pri san'o konform'as al la kadr'a konvenci'o de MOS pri tabak'a reg'ad'o, kiu hav'as la star'punkt'o'n opon'i c\u0302iu'j'n form'o'j'n de propagand'o, kiu'j cel'as instig'i tabak'a'n uz'o'n, Fu al'don'is."}, {"text_idx": "#001553", "text": "Jiang Yuan, vic'direktor'o de la tabak-reg'ad'a ofic'ej'o sub la c\u0302in'a centr'o por reg'ad'o kaj prevent'o de morb'o'j, dir'is, ke la tabak'a esplor'o, kiu si'n dedic\u0302'as al \u201ec\u0302in-stil'a'j\u201d cigared'o'j, mis'gvid'as la publik'o'n per la asert'o, ke al'don'i c\u0302in'a'j'n herb'o'j'n en la cigared'o'j'n pov'as redukt'i ili'a'n damag\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001554", "text": "En la last'a decembr'o sanitar'a'j ekspert'o'j tre koler'is pri tabak'a scienc'ul'o honor'it'a per sid'lok'o en la elit'a c\u0302in'a akademi'o pri ing\u0302enier'art'o. Xie Jianping, kiu labor'is dek'o'j'n da jar'o'j en esplor'institut'o sub la naci'a tabak'a korporaci'o, est'as kon'at'a pro si'a stud'o pri cigared'o'j en'hav'ant'a'j mal'mult'e da nikotin'o."}, {"text_idx": "#001556", "text": "La perd'o de fosili'o'j de Pekina Hom'o rest'as ebl'e la plej sensaci'a mister'o en la paleo'antrop'ologi'a histori'o. C\u0302i-jar'e la tri'a numer'o de Sud-Afrik'a J\u0302urnal'o de Scienc'o anonc'is, ke c\u0302in'a'j kaj sud-afrik'a'j esplor'ist'o'j trov'is nov'a'n spur'o'n pri la perd'it'a'j fosili'o'j en Qinhuangdao, haven'urb'o en la nord'a C\u0302ini'o."}, {"text_idx": "#001557", "text": "En 1941, kiam komenc'ig\u0302'is en Pacifik'o la du'a mond'milit'o, la fosili'o'j est'is last'foj'e vid'it'a'j. Ili est'is met'it'a'j en du kest'o'j'n kaj transport'ot'a'j de la uson'a mar'arme'o de Pekino al Uson'o por sekur'a konserv'o. Post tio ili perd'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001558", "text": "Malgrau\u0306 intens'a serc\u0302'ad'o, kun promes'o pri premi'o, aper'is neni'u kred'ebl'a sign'o pri la perd'it'a'j fosili'o'j. Tamen en 2010 Le'e Berger el la universitat'o de Witwatersrand, Sud-Afrik'o, ricev'is mesag\u0302'o'n de Paul Bowen, fil'o de Richard M. Bowen, eks'a soldat'o de la uson'a mar'arme'o, kiu serv'is c\u0302e la uson'a garnizon'o en Qinhuangdao, C\u0302ini'o, post la fin'o de la du'a mond'milit'o. Richard Bowen rakont'is, ke en 1947 c\u0302e la uson'a baz'o en Qinhuangdao li uz'is kest'o'j'n kun ost'a'j fosili'o'j kiel apog'il'o'j'n por si'a mitral'o, kiam li kaj li'a'j koleg'o'j est'is c\u0302irkau\u0306'at'a'j de 250 000 c\u0302in'a'j soldat'o'j."}, {"text_idx": "#001559", "text": "Kapt'it'e, Richard Bowen pens'is, ke la fosili'o'j ebl'e est'is en'ter'ig'it'a'j c\u0302e la sam'a lok'o. Berger kaj li'a'j koleg'o'j enket'is, kaj trov'is, ke g\u0302i est'as probabl'e la plej kred'ebl'a rakont'o de la last'a vid'int'o de la grav'a'j fosili'o'j. Tamen en Qinhuangdao ili trov'is, ke la lok'o, kie la kest'o'j est'us re'foj'e kas\u0302'it'a'j, est'as park'um'ej'o inter mult'a'j konstru'aj\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001560", "text": "La krani'o de Pekina Hom'o, kiu dat'ig\u0302'as de antau\u0306 c\u0302. 500 000 jar'o'j, est'is unu'a'foj'e mal'kovr'it'a de la c\u0302in'a renom'a paleo'antrop'olog'o Pei Wenzhong en 1929 c\u0302e Zhoukoudian, okcident'a Pekino. En 1936 tri komplet'a'j krani'o'j kaj unu komplet'a mandibl'o de Pekina Hom'o est'is trov'it'a'j en la sam'a lok'o. Unu'e ili est'is atribu'it'a'j al Sinanthropus pekingensis, kaj post'e al la speci'o Hom'o erectus."}, {"text_idx": "#001561", "text": "La or'a period'o de la el'fos'ad'o dau\u0306r'is c\u0302e Zhoukoudian g\u0302is 1937, kiam Japani'o ek'invad'is C\u0302ini'o'n. Arkeologi'a labor'o dev'ig'it'e c\u0302es'is, kaj la el'fos'it'a'j fosili'o'j de la krani'o'j est'is konserv'at'a'j en Uson'o-posed'a medicin'a kolegi'o en Pekino."}, {"text_idx": "#001562", "text": "La perd'o de la fosili'o'j de Pekina Hom'o en 1941 est'as detal'e dokument'it'a. En au\u0306tun'o 1941, antau\u0306 la komenc'o de la milit'o en la mal'proksim'a Orient'o, c\u0302in'a'j labor'ant'o'j prepar'is du grand'a'j'n kest'o'j'n por ten'i la fosili'o'j'n de Pekina Hom'o kaj fragment'a'j'n rest'aj\u0302'o'j'n de 40 individu'a'j hom'o'j, kun la cel'o trans'ig'i ili'n al Uson'o."}, {"text_idx": "#001563", "text": "Oni intenc'is transport'i la fosili'o'j'n unu'e al Qinhuangdao per trajn'o kaj post'e al Uson'o per la s\u0302ip'o Prezid'ant'o Harrison. Tamen la s\u0302ip'o'n traf'is japan'a'j milit's\u0302ip'o'j kaj pro tio neniam ating'is Qinhuangdao. Do post ili'a mal'aper'o c\u0302e la pord'o de la medicin'a kolegi'o en Pekino, oni neniam plu vid'is la kest'o'j'n. Tial ili far'ig\u0302'is unu el la mister'o'j en la arkeologi'a histori'o."}, {"text_idx": "#001564", "text": "Ekzist'as mult'a'j oni'dir'o'j pri la sort'o de la fosili'o'j, ekzempl'e en'ter'ig'o apud la medicin'a kolegi'o, muel'ad'o por tradici'a c\u0302in'a medicin'o, au\u0306 transport'ad'o al Japani'o au\u0306 Uson'o. Tamen neni'a'j oni'dir'o'j s\u0302ajn'as ver'a'j au\u0306 direkt'is esplor'ist'o'j'n al si'a pred'o."}, {"text_idx": "#001565", "text": "Dum la last'a'temp'a esplor'ad'o oni inform'ig\u0302'is, ke grand'a'j konstru'aj\u0302'o'j est'os mason'it'a'j tie, kie ebl'e dorm'as la fosili'o'j en Qinhuangdao. Tiel la park'um'ej'o kaj g\u0302i'a periferi'o est'os el'fos'it'a'j."}, {"text_idx": "#001566", "text": "Oni prognoz'is, ke dum la re'konstru'ad'o oni mirakl'e trov'os la kest'o'j'n menci'it'a'j'n de Richard Bowen, kaj mal'kas\u0302'os ili'a'j'n en'hav'o'j'n. La Kultur'a Hered'aj\u0302'a Ofic'ej'o promes'is, ke g\u0302i zorg'em'e super'rigard'os la el'fos'ad'o'j'n de la konstru'ej'o."}, {"text_idx": "#001567", "text": "En Greki'o pranc'as ne nur koler'ig\u0302'int'a'j c\u0302eval'o'j kaj artifik'e modif'it'a'j motor'cikl'o'j, sed, de post la komenc'o de la ekonomi'a kriz'o, ankau\u0306 sen'labor'ec'o kaj ties \u201eali'a mem'o\u201d: sen'esper'o. La nombr'o de sen'labor'ul'o'j fakt'e ating'is en januar'o de 2012 la rekord'a'n procent'o'n de 21,8, net'e pli alt'a'n (+7) kompar'e kun la pas'int'jar'a respond'a period'o."}, {"text_idx": "#001568", "text": "Se tiu last'a don'it'aj\u0302'o ne sufic\u0302'e impres'as, oni konsider'u, ke en la dau\u0306r'o de 12 monat'o'j ig\u0302'is sen'labor'a'j en Greki'o 344 913 person'o'j, au\u0306 ali'vort'e, c\u0302irkau\u0306 mil tag'e! Nur en la last'a decembr'o, la mal'felic\u0302'a sort'o perd'i la labor'lok'o'n okaz'is al 32 331 hom'o'j. Tio c\u0302i montr'as la lau\u0306'grad'a'n pli'grav'ig\u0302'o'n, spit'e al c\u0302ies atend'o'j, de situaci'o jam per si grotesk'a kaj ne'bon'a ec\u0302 por tiu'j, kiu'j ankorau\u0306 labor'as, sed est'is dev'ig'it'a'j akcept'i drast'a'j'n salajr'o'mal'pli'ig\u0302'o'j'n. Tem'as ne nur pri statistik'o'j, sed pri ver'a soci'a dram'o. G\u0302i'a'j sekv'o'j (ne'last'e el'migr'o, deprim'o kaj ec\u0302 mem'mort'ig'o) far'ig\u0302'as pli kaj pli oft'e evident'a'j, tiom en la c\u0302ef'urb'o Ateno, kiom en pli mal'centr'a'j region'o'j. Mult'a'j person'o'j asert'as, ke ne plu ebl'as pag'i amortiz'o'j'n, lu'pag'o'j'n kaj faktur'o'j'n."}, {"text_idx": "#001569", "text": "Precip'e la elektr'o'faktur'o ig\u0302'is ne'pag'ebl'a, c\u0302ar jam de kelk'a'j monat'o'j g\u0302i au\u0306tomat'e en'hav'as, krom la abon'kotiz'o'n por la televid'o, nov'e en'konduk'it'a'n hejm-impost'o'n, lau\u0306'dir'e tre'eg'e \u201esal'it'a'n\u201d. Ricev'i tiu'n faktur'o'n do far'ig\u0302'is ver'a inkub'o por la grek'o'j, kiu'j en mult'a'j okaz'o'j jam en la last'a vintr'o rezign'is en kun'posed'aj\u0302'o'j pri centr'a gasojl'a hejt'ad'o. La c\u0302i-jar'a mal'varm'o (kun neg\u0302'o ec\u0302 mez'e de april'o en plur'a'j region'o'j) cert'e ne help'is."}, {"text_idx": "#001570", "text": "Au\u0306tomobil'o'n plur'a'j ne uz'as, c\u0302ar la benzin'o kost'as c\u0302irkau\u0306 1,90 eu\u0306r'o'j'n por litr'o. Est'as la du'a plej alt'a prez'o en EU, post Italio, kiu tamen hav'as pli alt'a'j'n salajr'o'j'n. La labor'pag'o'j, proksim'a'j s\u0302ajn'e al tiu'j de Bulgario, ceter'e tut'e ne sufic\u0302'as por plen'ig'i plur'foj'e la benzin'uj'o'n. Ec\u0302 ek'aper'is en inter'ret'o pag\u0302'ar'o'j, per'e de kiu'j oni pov'as trov'i ne'kon'at'o'j'n, kiu'j labor'as en la sam'a are'o kaj dezir'as vetur'i labor'ej'e'n per unu au\u0306tomobil'o por mal'pli'ig'i la kost'o'j'n. Kompren'ebl'e oni ne vol'as labor'i nur por labor'i kaj disip'i la tut'a'n salajr'o'n c\u0302e benzin'staci'o'j."}, {"text_idx": "#001571", "text": "La vend'ej'o'j vak'ig\u0302'as, dum fremd'a'j rabat'a'j c\u0302en'o'j (kiel la german'a Lidl), g\u0302is last'a'temp'e skeptik'ec'e snob'um'at'a'j de la pli'mult'o, montr'is, ekzempl'e en la sankt'a semajn'o (tiu antau\u0306 Pask'o), long'a'j'n ekster'a'j'n vic'o'j'n. Iu'j grek'o'j tim'eg'as la s\u0302tat'a'n bankrot'o'n, ali'a'j preg\u0302'e al'vok'as tio'n kun sekv'a el'ir'o de Greki'o el la eu\u0306r'o'zon'o. Tio tamen, lau\u0306 la fak'ul'o'j, hav'us ec\u0302 pli ruin'ig'a'n efik'o'n."}, {"text_idx": "#001572", "text": "El'ir'voj'o'n neni'u vid'as, cert'e ne la jun'ul'ar'o (inter 15 kaj 24 jar'o'j). La don'it'aj\u0302'o'j pri ili'a sen'labor'ec'o est'as ec\u0302 pli sen'kompat'a'j: 50,8 % ne hav'as c\u0302i-moment'e labor'o'n. Est'as ankau\u0306 interes'e rimark'i, ke ne'aktiv'a'j vir'in'o'j (25,7 %) est'as pli mult'e'nombr'a'j ol vir'o'j (18,7 %), en mediterane'a land'o, en kiu parol'i pri egal'a'j s\u0302anc'o'j est'as ankorau\u0306 mirag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001573", "text": "La plej traf'it'a'j region'o'j est'as Makedonio (la propr'e dir'it'a, situ'ant'a en la nord'o de Greki'o), Traki'o, Epir'o kaj Tesalio. Iom pli bon'a (ec\u0302 se ne kontent'ig'a), probabl'e pro la turism'o, est'as la situaci'o en Atik'o, en Kreto, en Peloponez'o kaj g\u0302eneral'e en la insul'o'j de Ege'a Mar'o."}, {"text_idx": "#001574", "text": "Baldau\u0306 okaz'os balot'o kaj ja est'os kurioz'e vid'i, kiu'manier'e la nov'a reg'ist'ar'o, post tiu \u2013 j\u0302us demisi'int'a \u2013 de la \u201epram'ist'o\u201d Papadimos, intenc'os al'front'i la grav'eg'a'j'n financ'a'j'n kaj soci'a'j'n problem'o'j'n, kiu'j turment'as la grek'a'n du'on'insul'o'n. Antau\u0306'voc\u0302'don'a'j promes'o'j c\u0302i-foj'e ne sufic\u0302'os. La hom'o'j urg\u0302'e bezon'as labor'o'n por trans'viv'i, oksigen'o'n por spir'i."}, {"text_idx": "#001575", "text": "Se tia masakr'o (MONATO 2012/04, p.9) est'is far'it'a en au\u0306tun'o 1945, tio est'is sub la c\u0302ef'a kontrau\u0306'fas\u0302ist'a komand'o de Mars\u0302al'o Tit'o. En li'a arme'o est'is an'o'j el c\u0302iu'j popol'o'j kaj mal'pli'mult'o'j de Jugoslavio, ja el la alban'a popol'o, komun'ist'o'j kaj ne'komun'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001576", "text": "Sed tiu event'o, se g\u0302i okaz'is, ne hav'as lig'o'n kun la cent'jar'ig\u0302'o de la kre'ad'o de Albanio."}, {"text_idx": "#001577", "text": "En 1912 okaz'is balkana milit'o. Serbi'o, Bulgario, Greki'o kaj Montenegro ek'milit'is por liber'ig\u0302'o de si'a'j land'o'j, el plur'cent'jar'a turk'a okup'ad'o. Sekv'is la 20an de decembr'o 1912 londona konferenc'o de ambasador'o'j de la grand'a'j potenc'o'j, kie est'is propon'it'a la kre'ad'o de s\u0302tat'o, el trib'o'j kiu'j nom'ig\u0302'as S\u0302kipni. Propon'it'a est'is, por tiu nov'a s\u0302tat'o, surpriz'a el'pens'it'a nom'o Albanio. La 30an de maj'o 1913 est'is fiks'it'a la londona traktat'o pri pac'o, kie oni aprob'is la lim'o'j'n de la balkanaj s\u0302tat'o'j kaj de la nov'a Albanio."}, {"text_idx": "#001578", "text": "Man' en man'o por hom'a'j rajt'o'j"}, {"text_idx": "#001579", "text": "Kun'ig'is si'a'j'n fort'o'j'n 18 organiz'aj\u0302'o'j por defend'i hom'a'j'n rajt'o'j'n en Togolo. \u201eKolektiv'o sav'u Togolon\u201d est'as kre'it'a de politik'a'j parti'o'j kaj ali'a'j organiz'aj\u0302'o'j, sed gvid'a'n rol'o'n lud'as defend'ant'o'j de hom'a'j rajt'o'j."}, {"text_idx": "#001580", "text": "Lau\u0306 la advokat'o Ze'us Ajavon, kiu kun'ord'ig'as la kolektiv'o'n: \u201eNi vol'as ag'i man' en man'o por sav'i Togolon.\u201d"}, {"text_idx": "#001581", "text": "La kolektiv'o cel'as g\u0302is'fund'e s\u0302ang\u0302'i la nun'a'n situaci'o'n en la land'o rilat'e al defend'o, protekt'ad'o kaj progres'ig'o de hom'a'j rajt'o'j. G\u0302i cel'as brid'i la pov'o'n de la jug\u0302'ist'ar'o kaj cert'ig'i lau\u0306 inter'naci'a'j norm'o'j just'a'j'n kaj tra'vid'ebl'a'j'n elekt'o'j'n."}, {"text_idx": "#001582", "text": "Por sukces'ig'i la iniciat'o'n kaj tiel \u201esav'i\u201d Togolon, la kolektiv'o al'vok'is al c\u0302iu'j togol'an'o'j kun'labor'i nom'e de liber'ec'o, egal'ec'o kaj just'ec'o. Kiel unu'a pas\u0302'o g\u0302i okaz'ig'is mez'e de april'o tag'o'n de fast'o kaj preg\u0302'o."}, {"text_idx": "#001583", "text": "La organiz'ant'o'j de la kolektiv'o ne cel'as pov'o'n. Konsci'a'j, tamen, pri la influ'o de kolektiv'o'j en ekzempl'e Nig\u0302ero kaj Sen'egal'o, ili dezir'as re'form'o'j'n post preskau\u0306 50-jar'a reg'ad'o de la famili'o Gnassigbe\u0301."}, {"text_idx": "#001584", "text": "La ok politik'a'j parti'o'j, kiu'j membr'as en Kolektiv'o sav'u Togolon, kontrau\u0306'as la nun'a'n reg\u0302im'o'n."}, {"text_idx": "#001585", "text": "Lau\u0306 slovak'a'j ornitolog'o'j en Slovaki'o c\u0302iu'jar'e nest'as c\u0302irkau\u0306 1350 par'o'j da blank'a'j cikoni'o'j (latin'e Ciconia ciconia). Oni g\u0302eneral'e konsider'as la cikoni'o'n simbol'o de felic\u0302'o kaj fekund'ec'o."}, {"text_idx": "#001586", "text": "Dank'e al kamera'o'j la administraci'o de la naci'a tatra park'o, kiu trov'ig\u0302'as en la nord-okcident'a part'o de orient'a Slovaki'o c\u0302e la s\u0302tat'a lim'o kun Pollando, ebl'ig'as al natur'am'ant'o'j observ'i kvalit'a'j'n inter'ret'a'j'n trans'send'o'j'n el la natur'a park'o. La slovak'o'j last'a'temp'e pov'is observ'i \u2013 per kamera'o'j \u2013 la viv'o'n de marmot'o'j, c\u0302am'o'j, agl'o'j, falk'o'j ktp."}, {"text_idx": "#001587", "text": "Last'a'temp'a inter'ret'a projekt'o ebl'ig'as al natur'am'ant'o'j kontinu'e observ'i la nest'o'n de blank'a cikoni'o \u2013 de kupl'ad'o, dum el'kov'ad'o de ov'met'ad'o'j g\u0302is el'flug'ad'o de jun'a'j cikoni'o'j el la nest'o. Se vi est'as natur'am'ant'o kaj hav'as interes'o'n observ'i la viv'o'n de cikoni'o'j el vi'a varm'a log\u0302'o'c\u0302ambr'o, ne hezit'u mal'ferm'i la Ttt-pag\u0302'o'n ."}, {"text_idx": "#001588", "text": "La ekonomi'a kriz'o kaj la est'ont'ec'o de eu\u0306r'o trov'ig\u0302'is inter tem'o'j traktat'a'j dum inter'naci'a konferenc'o pri tut'mond'a sekur'ec'o okaz'int'a en Bratislav'o, Slovaki'o, en april'o."}, {"text_idx": "#001589", "text": "La forum'o GLOBSEC (el la angl'a'j vort'o'j glob'al, tut'mond'a, kaj security, sekur'ec'o) diskut'is ankau\u0306 uson'a'j'n ekster'land'a'j'n prioritat'o'j'n, la integr'ig\u0302'o'n de okcident'a Balkani'o, la kiberminacon, la t.n. arab'a'n printemp'o'n kaj defend'a'n kun'labor'o'n inter la kvar membr'o'j de la Visegrada Grup'o (C\u0302eh\u0302i'o, Hungari'o, Pollando kaj Slovaki'o)."}, {"text_idx": "#001590", "text": "Mal'ferm'is la konferenc'o'n la slovak'a c\u0302ef'ministr'o Robert Fic'o, kiu prezent'is la princip'o'j'n de la nov'a slovak'a reg'ist'ar'o en ekster'land'a politik'o, precip'e la orient'ig\u0302'o'n de Slovaki'o al Eu\u0306rop'a Uni'o kaj Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o (NATO)."}, {"text_idx": "#001591", "text": "Part'o'pren'is pli ol 600 deleg'it'o'j el 47 land'o'j kaj kvar kontinent'o'j. La konferenc'o ek'est'is kiel student'a iniciat'o, sed nun rang'as inter la plej grav'a'j inter'naci'a'j pri'sekur'ec'a'j forum'o'j en la mond'o."}, {"text_idx": "#001592", "text": "Mi ie leg'is au\u0306 vid'is, ke Breivik al'ven'is c\u0302e la insul'o Utoya en privat'a au\u0306t'o, sol'a. C\u0302e'est'int'o sur la insul'o atest'is, ke Breivik, kvankam vest'it'a kiel polic'ist'o, ne est'is g\u0302ust'e vest'it'a. Li'a c\u0302emiz'o montr'ig\u0302'is el li'a pantalon'o. Kial neni'u atent'ig'is li'n pri tio kaj tiam hav'us la okaz'o'n al'parol'i li'n?"}, {"text_idx": "#001593", "text": "Kiam li al'ven'is c\u0302e la insul'o, tut'e sol'a, kun grand'a valiz'o, li pet'is la help'o'n de la ekip'ist'o'j de la pram'o port'i g\u0302i'n. En'e cert'e est'is la mult'a munici'o kiu'n li intenc'is uz'i. Sed ver's\u0302ajn'e la ekip'ist'o'j ne demand'is i'o'n pri li'a terur'a cel'o."}, {"text_idx": "#001594", "text": "Est'as bedau\u0306r'ind'e, ke neni'u en li'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o al'parol'is li'n au\u0306 demand'is i'o'n pri li'a \u201epolic'ist'a task'o\u201d."}, {"text_idx": "#001595", "text": "Nov'a'n Togolon, baz'it'a'n sur unu'ig\u0302'o kaj prosper'o, promes'as nov'a politik'a parti'o, fond'it'a en april'o. Unu'ig\u0302'o por la Respublik'o (UNIR) cel'as kun'ig'i la land'o'n por evolu'ig'i just'a'n mastr'um'ad'o'n politik'a'n, ekonomi'a'n kaj soci'a'n sur'baz'e de dialog'o kaj part'o'pren'o de c\u0302iu'j element'o'j de la togola soci'o."}, {"text_idx": "#001596", "text": "Sam'temp'e est'as mal'fond'it'a la parti'o Kun'ig\u0302'o de Togola Popol'o, kiu reg'is dum 43 el la 52 jar'o'j da togola sen'de'pend'ec'o."}, {"text_idx": "#001597", "text": "En la c\u0302e'est'o de la s\u0302tat'estr'o Faure Gnassingbe\u0301 [for gnasinbe], kiu provizor'e prezid'os la nov'a'n parti'o'n, est'as sub'strek'it'a la neces'o pli'fort'ig'i demokrati'o'n en Togolo kaj kre'i fres\u0302'a'n etik'o'n, baz'it'a'n sur egal'ec'o kaj frat'ec'o. Pli'bon'ig'i la viv'kondic\u0302'o'j'n de la togol'an'o'j kern'as en la ag'ad'o de la parti'o."}, {"text_idx": "#001598", "text": "Simbol'a est'as la dat'o de la fond'ig\u0302'o de unu parti'o, la mal'fond'ig\u0302'o de ali'a. La 14an de april'o 1967 establ'is Kun'ig\u0302'o'n de Togola Popol'o general'o Gnassingbe\u0301 Eyadema [gnasinbe ejadema]."}, {"text_idx": "#001599", "text": "Sam'tag'e en 2012 mal'fond'is la parti'o'n li'a fil'o, kiu post la mort'o de si'a patr'o en'posten'ig\u0302'is kiel prezid'ant'o en 2005 en cirkonstanc'o'j tre pri'disput'at'a'j. Nun la fil'o en'ter'ig'is la parti'o'n de si'a patr'o. Togol'an'o'j demand'as si'n, c\u0302u la fil'o definitiv'e romp'is kun la mal'nov'a'j praktik'o'j \u2013 au\u0306 c\u0302u li sen'vest'ig'is Pau\u0306lon por vest'ig'i Petron?"}, {"text_idx": "#001600", "text": "Ali'a'j, efektiv'e mult'a'j, opini'as, ke ekzist'as pli grav'a'j afer'o'j ol kre'i nov'a'n parti'o'n en land'o, en kiu mult'a'j hom'o'j apenau\u0306 unu foj'o'n tag'e mang\u0302'as. Neces'as solv'i ankau\u0306 problem'o'n pri student'a'j stipendi'o'j, respekt'i hom'a'j'n rajt'o'j'n, konstru'i kurac'ej'o'j'n \u2013 kaj anonc'i, ke la prezid'ant'o re'tir'ig\u0302'os en 2015 post du si'n'sekv'a'j mandat'o'j."}, {"text_idx": "#001601", "text": "En la artikol'o Honorsoldulo (MONATO 2012/05, p. 8) Franz-Georg Ro\u0308ssler skrib'is: \u201eLa german'a federaci'a prezid'ant'o Christian Wulff post 598-tag'a dej\u0302or'ad'o ced'is tiu'n posten'o'n. La mal'dekstr'a opozici'o trov'is kelk'a'j'n dub'ind'a'j'n punkt'o'j'n en li'a antau\u0306'a profesi'a labor'o kiel ministr'o'prezid'ant'o de Nord'rejn-Vestfali'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001606", "text": "Kompat'u mi'n, do, kiam mi vizit'as grand'a'n urb'o'n kaj gast'as en pension'o au\u0306 hotel'et'o. Spac'o'n mi divid'as ne kun kverel'ant'a'j bov'in'o'j au\u0306 preter'flug'ant'a'j strig'o'j, sed kun hom'o'j \u2013 mal'abund'a'j, kaj g\u0302eneral'e seren'a'j, en mi'a urb'et'o, sed, diabl'e! abund'a'j kaj apart'e mal'seren'a'j en la grand'a urb'o."}, {"text_idx": "#001608", "text": "Sed, ho ve, c\u0302u en hotel'a'j koridor'o'j? C\u0302u neces'as trakt'i hotel'o'n kiel spec'o'n de fejsbuk'o au\u0306 pepejo, do kiel anonc'ej'o'n por c\u0302iu van'a kaj vak'a (kaj g\u0302eneral'e ebri'a) el'dir'aj\u0302'o? Apart'e dum la fru'a'j hor'o'j de la maten'o? Kaj c\u0302u neces'as avert'i, ke baldau\u0306 la dank'em'a hotel'mond'o ricev'os nov'a'n anonc'o'n per lau\u0306t'a'j hihihi-oj, ec\u0302 pli lau\u0306t'a'j ss- au\u0306 s\u0302s\u0302-oj, kaj per klak'ferm'ad'o de c\u0302iu pord'o \u2013 c\u0302ef'a, kontrau\u0306'incendi'a, urg\u0302'okaz'e eskap'il'a, au\u0306 simpl'e dorm'o'c\u0302ambr'a \u2013 en la ej'o? C\u0302u neces'as, hom'o'j? Mi kred'as, ke ne."}, {"text_idx": "#001609", "text": "Plej'e kulp'as \u2013 kaj tio'n mi hezit'as sur'paper'ig'i, ne vol'ant'e perd'i grav'a'n tavol'o'n de la leg'ant'ar'o de MONATO \u2013 jun'ul'o'j, apart'e, mi dir'u, jun'ul'in'o'j au\u0306, ebl'e pli preciz'e, jun'a'j vir'in'o'j."}, {"text_idx": "#001610", "text": "Vir'in'o'j, kiu'j, si'n s\u0302mink'ant'e, en si'a'j c\u0302ambr'o'j ebri'ig\u0302'ant'e, bru'ant'e, bezon'as mult'e da hor'o'j por sur'met'i mal'mult'e da vest'aj\u0302'o'j, antau\u0306 ol for'las'i la hotel'o'n c\u0302irkau\u0306 nokt'o'mez'o por taksi'i (pli da pord'o-klak'ferm'ad'o, pli da kri'ad'o) en la urb'o'n por tie dum'nokt'e diboc\u0302'i."}, {"text_idx": "#001611", "text": "Post'e, invers'e, c\u0302irkau\u0306 la kvar'a au\u0306 kvin'a maten'e, de'nov'e la tut'a pantomim'o. Kaj, se vi el'ir'as el la propr'a c\u0302ambr'o, du'on'vest'it'e, du'on'dorm'e, por plend'i, almenau\u0306 por g\u0302entil'e pet'i iom da silent'o, vi'n salut'as koktel'e parfum'it'a'j riproc\u0302'o'j, ke oni pag'is la c\u0302ambr'o'n kaj do rajt'as tie (ankau\u0306 ekster g\u0302i) far'i kio'n oni vol'as, kiel kaj kiam ajn."}, {"text_idx": "#001612", "text": "C\u0302u ebl'as en tia'j kondic\u0302'o'j dorm'i? Neniel ... kun fingr'o en la orel'o, kap'kusen'o sur la kap'o, au\u0306skult'ant'e la dum'nokt'a'n sibl'ad'o'n de la hotel'a hejt'ad'o kaj mi'n demand'ant'e, kial mank'as al la lav'pelv'o s\u0302top'il'o ... kaj c\u0302u la sekv'a'n tag'o'n mi dispon'os pri sufic\u0302'e da energi'o \u2013 da vek'ec'o \u2013 por preleg'i dum la Esperant'o-kongres'o, kiu mi'n for's\u0302ir'is de mi'a hejm'a trankvil'o."}, {"text_idx": "#001613", "text": "Si'n propon'as divers'a'j solv'o'j. Unu'e: neniam plu promes'i dum'kongres'e preleg'i (neni'u bedau\u0306r'os), tiel ke mi ne est'os dev'ig'at'a divid'i hotel'o'n kun aer'cerb'a'j jun'ul'in'o'j. Du'e: organiz'i kongres'o'n en mi'a urb'et'o, au\u0306 proksim'e (ne, dank'o'n: jam far'is, tro da labor'o). Tri'e: lanc\u0302'i inter'naci'a'n kampanj'o'n (per'e de ni'a kar'a lingv'o, evident'e) por silent'ig'i la gast'ej'o'j'n de la mond'o."}, {"text_idx": "#001617", "text": "En mart'o mort'is Ruaraidh MacTho\u0300mais [mahkhomis\u0302], kon'at'a en la angl'a kiel Derick Thomson, sen'dub'e grav'a kolon'o de la modern'a skot'gael'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001618", "text": "Kiel profesor'o pri kelt'a'j lingv'o'j, poet'o, verk'ist'o kaj el'don'ist'o li pli ol iu ajn ali'a last'a'temp'e kontribu'is al la lingv'o kaj kultur'o de la s\u0302rump'ant'a, sed ankorau\u0306 viv'ant'a, gael'parol'ant'a komun'um'o en Skot'land'o."}, {"text_idx": "#001619", "text": "MacTho\u0300mais nask'ig\u0302'is en 1921 sur la hebrida insul'o Lewis (gael'e: Leo\u0300dhais). Li instru'is en la universitat'o'j de Edinburg'o, Aberdeen kaj Glasgovo: en c\u0302i-last'a, est'ant'e de'nask'a parol'ant'o de la gael'a, li okup'is la katedr'o'n pri kelt'a'j lingv'o'j."}, {"text_idx": "#001620", "text": "En 1952 li fond'is la kvar'on'jar'a'n kultur'a'n revu'o'n Gairm (\u201eAl'vok'o\u201d), kaj komenc'is el'don'i gael'a'j'n libr'o'j'n. Gairm ig\u0302'is unu el la plej grav'a'j skot'a'j literatur'a'j revu'o'j."}, {"text_idx": "#001621", "text": "Ne ekzist'as iu ajn renom'a gael'a verk'ist'o, kiu ne kontribu'is al Gairm. Krom'e MacTho\u0300mais inspir'is kaj instig'is jun'a'j'n verk'ist'o'j'n, de'nask'a'j'n kaj ne'de'nask'a'j'n gael'parol'ant'o'j'n, ankau\u0306 ekster'land'a'j'n, verk'i kaj publik'ig'i en la gael'a."}, {"text_idx": "#001622", "text": "Li en'konduk'is mal'grand'a'j'n, sed signif'a'j'n, re'form'o'j'n kaj norm'ig'o'j'n de la gael'a ortografi'o, kaj Gairm montr'is, ke la antikv'a gael'a lingv'o pov'as esprim'i i'o'n ajn, ec\u0302 modern'a'j'n kaj scienc'a'j'n koncept'o'j'n, per si'a vast'a vort'trezor'o."}, {"text_idx": "#001623", "text": "MacTho\u0300mais unik'e kontribu'is al la re'vigl'ig'o, ric\u0302'ig'o kaj agnosk'o de la gael'a lingv'o en Skot'land'o. Kelti'o mult'eg'o'n s\u0302uld'as al tiu grand'a kler'ul'o kaj poet'o."}, {"text_idx": "#001624", "text": "La au\u0306str'a reg'ist'ar'o vol'as s\u0302par'i 27,9 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j g\u0302is 2016. Post vigl'a parlament'a debat'o la s\u0302par'pak'aj\u0302'o'n fin'e akcept'is deput'it'o'j de la reg'ant'a social'demokrat'a-popol'parti'a koalici'o."}, {"text_idx": "#001626", "text": "La federaci'a kancelier'o, Werner Faymann, emfaz'is, ke c\u0302iu'j pas\u0302'o'j est'as sen alternativ'o. Tiu c\u0302i \u201eamar'a\u201d medikament'o, lau\u0306 la vic-kancelier'o Michael Spindelegger, neces'as por re'san'ig'i la s\u0302tat'o'n."}, {"text_idx": "#001628", "text": "La log\u0302'ant'ar'o de Afrik'o kresk'os de 414 milion'o'j g\u0302is pli ol 1,2 miliard'o'j en 2050, kaj la log\u0302'ant'ar'o de Azi'o de 1,9 miliard'o'j g\u0302is 3,3 miliard'o'j. En la du kontinent'o'j la pli'grand'ig\u0302'o konsist'ig'os 86 % de la kresk'o de la mond'a log\u0302'ant'ar'o, lau\u0306 inform'o'j de Unu'ig\u0302'int'a'j Naci'o'j (UN) prezent'it'a'j en Vieno."}, {"text_idx": "#001630", "text": "Tamen tio est'ig'as ankau\u0306 nov'a'j'n problem'o'j'n pri labor'lok'o'j, log\u0302'ej'o'j, energi'o kaj infra'struktur'o por mild'ig'i urb'a'n mizer'o'n, pli'grand'ig\u0302'o'n de mal'ric\u0302'ul'a'j get'o'j kaj ruin'ig'o'n de la urb'a medi'o."}, {"text_idx": "#001631", "text": "C\u0302e du'on'o de la log\u0302'ant'ar'o la urbaniz'ad'o est'as grav'a problem'o. Urb'o'j plej'e sent'as la prem'o'n de migr'ad'o, tut'mond'ig\u0302'o, ekonomi'a evolu'o, social'a mal'sam'ec'o, polu'o de la medi'o kaj klimat's\u0302ang\u0302'o'j. Tamen, urb'o'j est'as sam'temp'e motor'o'j de la ekonomi'o kaj centr'o'j de nov'ig'aj\u0302'o'j, kie solv'ig\u0302'as mult'a'j mond'a'j problem'o'j."}, {"text_idx": "#001632", "text": "La plej grand'a'n kresk'o'n de la urb'a log\u0302'ant'ar'o oni prognoz'as en Barato, C\u0302ini'o, Nig\u0302erio, Uson'o kaj Indonezio. Dum la sekv'a'j kvar jar'dek'o'j (2010-2050) Barato ek'hav'os pli'a'j'n 497 milion'o'j'n da hom'o'j en si'a'j urb'o'j, C\u0302ini'o 341 milion'o'j'n, Nig\u0302erio 200 milion'o'j'n, Uson'o 103 milion'o'j'n, kaj Indonezio 92 milion'o'j'n."}, {"text_idx": "#001633", "text": "La prognoz'at'a pli'alt'ig\u0302'o de la urb'a log\u0302'ant'ar'o en Barato kaj Nig\u0302erio inter 2010 kaj 2050 est'os pli grand'a ol dum la last'a'j 40 jar'o'j. Tiu tendenc'o est'as apart'e rimark'ebl'a en Nig\u0302erio, kie la urb'a log\u0302'ant'ar'o kresk'is je nur 65 milion'o'j inter 1970 kaj 2010. Nun oni antau\u0306'vid'as, ke g\u0302i pli'ig\u0302'os je 200 milion'o'j inter 2010 kaj 2050 \u2013 la tri'e plej grand'a kresk'o de urb'a log\u0302'ant'ar'o en la mond'o."}, {"text_idx": "#001634", "text": "Unu'a'foj'e la UN-raport'o (revizi'o de 2011 de Mond'a'j perspektiv'o'j de urbaniz'ad'o) inkluziv'as geografi'a'j'n koordinat'o'j'n por c\u0302iu'j urb'o'j kun pli ol 750 000 log\u0302'ant'o'j. Tio help'as al esplor'ist'o'j lig'i prognoz'o'j'n pri la log\u0302'ant'ar'o al medi'a'j apart'aj\u0302'o'j kiel proksim'ec'o al bord'o'j, ter'trem'a'j lok'o'j au\u0306 klimat'a'j zon'o'j."}, {"text_idx": "#001636", "text": "Urb'o'j en Eu\u0306rop'o kaj Afrik'o tiu'rilat'e est'as plej mal'mult'e minac'at'a'j de natur'katastrof'o'j. Tamen urb'o'j en Latin-Amerik'o kaj c\u0302e Karib'a Mar'o, en nord'a Amerik'o kaj apart'e en Azi'o kus\u0302'as oft'e en region'o'j, el'met'at'a'j al dang\u0302er'a'j natur'fenomen'o'j."}, {"text_idx": "#001637", "text": "C\u0302u vi vol'as kaf'o'n kun kuk'o kaj kat'o en Vieno? Neni'a problem'o ek'de maj'o 2012 en la unu'a kat'o'kaf'ej'o Nek'o. Kvin ver'a'j kat'o'j viv'as en tiu kaf'ej'o kaj est'as je dispon'o de gast'o'j dorlot'em'a'j. Kaj, se kat'o tro fort'e grat'as vi'n kaj sang'o flu'as, vi ricev'as sen'kost'a'n sparadrap'o'n kaj kontrau\u0306'infekt'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001640", "text": "Mal'bon'a'j'n s\u0302erc'o'j'n dau\u0306r'e dev'as el'ten'i la kelner'o'j: C\u0302u oni rajt'as mang\u0302'i kat'o'n? Ne! C\u0302u hund'o'j est'as permes'at'a'j en la kaf'ej'o? Ankau\u0306 ne! C\u0302u oni rajt'as vizit'i la kaf'ej'o'n kun propr'a kat'o? De'nov'e ne!"}, {"text_idx": "#001641", "text": "La kvin kat'o'j ven'as el la Viena Kat'o'azil'o, kie log\u0302'as pli ol 150 kat'o'j. Do kun ili ebl'us mal'ferm'i 30 nov'a'j'n kat'o'kaf'ej'o'j'n."}, {"text_idx": "#001642", "text": "Kaf'ej'o Nek'o est'as mal'ferm'it'a c\u0302iu'tag'e de la 10a g\u0302is la 20a hor'o. Adres'o: Blumenstockgasse 5, proksim'e de la Stefan'katedral'o. Telefon'o +43 1 512 14 66, ."}, {"text_idx": "#001643", "text": "Inter kutim'a'j var'a'j kaj meti'ist'a'j ofert'o'j c\u0302e la 22a Man'hejm'a Maj'a Foir'o, en Germanio, ne al'log'is mult'o nov'a. Tamen en \u201eTend'eg'o por tomb'ej'a'j bezon'o'j\u201d el'star'ig'is si'n region'a entrepren'o per nov'spec'a al'tomb'ig'il'o specif'e por motor'cikl'ist'o'j kaj ties aflikt'it'o'j."}, {"text_idx": "#001646", "text": "La firma'o varb'as tiel: \u201eEn ni'a soci'o mort'as c\u0302iu'jar'e preskau\u0306 40 000 entuziasm'a'j motor'cikl'ist'o'j, por kiu'j la motor'cikl'o est'is pli ol simpl'a transport'il'o, nom'e viv'o'stil'o. Tiu'j person'o'j ind'as je konven'a en'tomb'ig'o. Por ili ni konstru'is tomb'ej'o-motor'cikl'o'n. La c\u0302erk'o est'as bon'e vid'ebl'a kaj sur'hav'as region'a'j'n simbol'o'j'n. La mas\u0302in'o al'don'e kapabl'as transport'i sam'e vidv'o'n au\u0306 vidv'in'o'n al la lok'o de la etern'a ripoz'o. Tiel dign'e plen'um'ig\u0302'u la last'a'j motor'cikl'a'j aspir'o'j de la kar'a mort'int'o.\u201d"}, {"text_idx": "#001647", "text": "Se motor'cikl'ist'o vol'as tiel rezerv'i si'a'n last'a'n vojag\u0302'o'n, tiu est'u an'o de la german'a region'o Rejn'o-Ne'kar'o kaj bon'hav'ul'o: kost'o'j komenc'ig\u0302'as c\u0302e 1200 eu\u0306r'o'j. Inform'o'j trov'ebl'as en Inter'ret'o c\u0302e The Last Ru'n au\u0306 Motorradbestattungen."}, {"text_idx": "#001648", "text": "Renkont'ig\u0302'is komenc'e de maj'o tri el la kvar prezid'ant'o'j de s\u0302tat'o'j de la Visegrada Grup'o."}, {"text_idx": "#001649", "text": "La c\u0302eh\u0302'a prezid'ant'o Va\u0301clav Klaus, la pol'a prezid'ant'o Bronis\u0142aw Komorowski kaj la slovak'a prezid'ant'o Iv'a'n Gas\u030cparovic\u030c kun'ven'is en nord'a Slovaki'o por pli'fort'ig'i grup'a'n ident'ec'o'n, ankau\u0306 turism'o'n."}, {"text_idx": "#001650", "text": "Sam'temp'e ili diskut'is la star'punkt'o'j'n de si'a'j land'o'j antau\u0306 la kun'ven'o de Nord-Atlantik'a Traktat-Organiz'aj\u0302'o en C\u0302ikago."}, {"text_idx": "#001651", "text": "Ne c\u0302e'est'is la pint'o'renkont'ig\u0302'o'n la nov'elekt'it'a prezid'ant'o de Hungari'o Ja\u0301nos A\u0301der, c\u0302ar li ankorau\u0306 ne en'posten'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001652", "text": "Azil'o'n don'is Slovaki'o en 2011 al nur 12 ekster'land'an'o'j. Tamen raport'o el'don'it'a de la slovak'a ministeri'o pri intern'a'j afer'o'j indik'as, ke slovak'a'n s\u0302tat'an'ec'o'n akir'is 303 ekster'land'an'o'j el 41 land'o'j."}, {"text_idx": "#001653", "text": "Slovak'ig\u0302'is inter'ali'e 62 ukrainoj, 53 serb'o'j kaj 45 c\u0302eh\u0302'o'j. S\u0302tat'an'ec'o'n akir'is ankau\u0306 34 eks'a'j slovak'a'j civit'an'o'j, kiu'j pro log\u0302'ad'o en Uson'o perd'is si'a'n civit'an'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001654", "text": "Krom'e, Slovaki'o el'pel'is pli ol 600 ekster'land'an'o'j'n pro kontrau\u0306'leg\u0302'a'j trans'ir'o de la s\u0302tat'a lim'o au\u0306 rest'ad'o en la land'o. Lau\u0306 analiz'ist'o'j, tia ne'rajt'ig'it'a migr'ad'o al Slovaki'o mal'kresk'as."}, {"text_idx": "#001655", "text": "Kun interes'o mi tra'leg'is la artikol'o'n sub la titol'o Geni'ul'o mond'civit'an'a (MONATO 2012/05, p. 16) de Franz-Georg Ro\u0308ssler. Bon'e verk'it'a artikol'o, kiu inform'as la leg'ant'o'j'n pri la ver'a viv'o de grand'a eu\u0306rop'a muzik'ist'o."}, {"text_idx": "#001656", "text": "Mi vol'as nur rimark'ig'i, ke la origin'o kaj la s\u0302tat'an'ec'o de Franz Liszt est'as relativ'e komplik'a'j kaj ankorau\u0306 histori'e definitiv'e ne'solv'it'a'j. Kial'o: la etn'a divers'lingv'ec'o de Au\u0306strio-Hungari'o. Lau\u0306 la svis'a slovak'o, muzik'teori'ist'o kaj instru'ist'o Miroslav Demko, kiu verk'is kaj el'don'is la libr'o'n Franz Liszt, slovak'a kompon'ist'o (Demko, Miroslaw: Franz Liszt, compositeur slovaque, Lausanne 2003), la patr'o kaj la patr'in'o de Liszt, ec\u0302 li'a'j pra'ge'patr'o'j, est'is slovak'o'j. Li cit'as ankau\u0306 kelk'a'j'n histori'ist'o'j'n, kiu'j nebul'kovr'as la ident'ec'o'n de Liszt kaj li'a'n rilat'o'n al Bratislav'o, kiu'n li vizit'is en la 19a jar'cent'o almenau\u0306 dek kvin foj'o'j'n. La ver'o est'as, ke la pra'ul'o'j de Liszt real'e viv'is kaj labor'is en la teritori'o de la hodiau\u0306'a Slovaki'o, sed tio ne est'as pruv'o de li'a slovak'a ident'ec'o."}, {"text_idx": "#001657", "text": "La german'a staci'o NDR el'send'is fin'e de 2011 en si'a televid'a program'o Hallo Niedersachsen program'er'o'n titol'it'a'n Evangelikale Erziehung mit der Rute (Evangeli'ism'a eduk'ad'o per la verg'o). La sam'a tem'o aper'is sam'asert'e ankau\u0306 en la radi'a program'o de la sam'a staci'o kaj en g\u0302i'a inter'ret'a pag\u0302'o. La skandal'ig\u0302'punkt'o est'is preleg'o de la krist'an'a au\u0306tor'o Wilfried Plock1 pri la krist'an'a dev'o ver'e akcept'i si'a'j'n infan'o'j'n. Nur tre marg\u0302en'e la au\u0306tor'o menci'is ankau\u0306 la bibli'a'n star'punkt'o'n pri la dev'o au\u0306 la rajt'o de la ge'patr'o'j uz'i korp'a'n pun'o'n (verg'o), kio'n la bibli'e analfabet'a'j j\u0302urnal'ist'o'j kaj politik'ist'o'j sen'pri'pens'e miks'is kun sen'brid'a sad'ism'o. Ili skandal'ig\u0302'is ankau\u0306 pri divers'a'j libr'o'j kaj publik'aj\u0302'o'j de unu'op'a'j krist'an'a'j el'don'ej'o'j, kiu'j menci'as la bibli'a'j'n star'punkt'o'j'n kaj ili'n pren'as por sam'e valid'a vort'o de Di'o kiel ali'a'j'n ordon'o'j'n kaj konsil'o'j'n el la sam'a libr'o."}, {"text_idx": "#001658", "text": "La redaktor'o'j de la menci'it'a staci'o for'las'is la baz'a'j'n regul'o'j'n de la j\u0302urnal'ist'a etik'o kaj per manipul'a munt'ad'o de krud'a'j bild'o'j sen real'a rilat'o al la kred'o kaj praktik'o de la krist'an'a'j ge'patr'o'j al la spekt'ant'o'j sugest'is, kvazau\u0306 la evangeli'ism'a'j krist'an'o'j, do tiu'j, kiu'j si'a'n kred'o'n kaj viv'o'n baz'as ekskluziv'e sur la vort'o de Di'o, sovag\u0302'e bat'us si'a'j'n infan'o'j'n per baz'pilk'a bat'il'o. La manipul'a'j skandal'inform'o'j est'is tiel drast'e mensog'a'j, ke la staci'o NDR kaj kelk'a'j ali'a'j agent'ej'o'j, kiu'j sen'kritik'e trans'pren'is la mensog'o'n, dev'is tio'n de'pren'i de si'a'j inter'ret'pag\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001659", "text": "La skandal'ant'a inform'bat'o hav'is tre mal'favor'a'n re'eh\u0302'o'n ne nur sur la komunik'ig\u0302'a'j pag\u0302'o'j de Inter'ret'o, sed ankau\u0306 sur la politik'a kaj ec\u0302 la jur'a nivel'o'j. Tiel la prezid'ant'in'o de la verd'a parti'frakci'o en la parlament'o de Mal'supr'a Saksi'o Miriam Staudte tuj, sen kontrol'i la real'o'n kaj ver'o'n de la el'send'it'a'j mis'inform'o'j, minac'is per kort'um'a proces'o kontrau\u0306 Wilfried Plock kaj kontrau\u0306 la mis'prezent'it'a'j krist'an'a'j el'don'ej'o'j, antau\u0306 c\u0302io Betanien Verlag. Ne est'as klar'e, c\u0302u la rapid'eg'a, sed ebl'e mal'pli rapid'pens'a politik'ist'in'o la denunc'formul'ar'o'n fakt'e send'is al jur'a instanc'o."}, {"text_idx": "#001660", "text": "La hipokrit'a si'n'ten'o de la parti'o, kiu en la federaci'a german'a land'o Mal'supr'a Saksi'o trud'e akcept'ig'is la leg\u0302'o'n, lau\u0306 kiu est'as al la ge'patr'o'j mal'permes'it'e uz'i iu'n ajn form'o'n kaj grad'o'n de korp'a pun'o de propr'a'j infan'o'j, vid'ig\u0302'as el la fakt'o, ke la sam'a parti'o ne hav'as problem'o'n kun tio, ke la s\u0302tat'a ekzekutiv'o sen'g\u0302en'e pov'as uz'i ne eduk'e brid'it'a'j'n, sed ec\u0302 sad'ism'e sovag\u0302'a'j'n form'o'j'n de korp'a per'fort'o kontrau\u0306 la manifestaci'ant'a jun'ul'ar'o sur'strat'e. Sed ec\u0302 pli grav'e: la sam'a parti'o postul'as plen'a'n \u201eliber'o'n\u201d de la patr'in'o'j lau\u0306 propr'a trov'o detru'i la viv'o'n de si'a ne jam nask'it'a infan'o."}, {"text_idx": "#001661", "text": "Mult'a'j mis'inform'it'a'j person'o'j tre krud'lingv'e re'ag'is kondamn'ant'e la evangeli'ism'a'j'n krist'an'o'j'n, kiu'j s\u0302ajn'as baldau\u0306 star'i ekster la leg\u0302'o, tamen ankau\u0306 mult'a'j krist'an'o'j el la tut'a mond'o, ne nur el Germanio, kaj ec\u0302 ne'krist'an'o'j kaj unu'op'a'j ne'kred'ant'o'j re'ag'is pozitiv'e kaj solidar'e. Komun'um'o de la evangeli'ism'a'j krist'an'o'j el Indonezio, la statistik'e plej grand'a islam'a land'o, preg\u0302'as por si'a'j j\u0302urnal'ism'e kaj jur'e persekut'at'a'j ge'frat'o'j en Germanio, la patr'uj'o de la re'ven'o al la au\u0306tent'a krist'an'a kred'o kaj liber'o de c\u0302iu hom'o g\u0302i'n liber'e al'pren'i au\u0306 ne al'pren'i."}, {"text_idx": "#001662", "text": "1. Li'a libr'o Jes'us ist der Weg (Jesuo est'as la voj'o) ekzist'as ankau\u0306 en Esperant'a traduk'o. La elektron'ik'a'n versi'o'n oni pov'as ricev'i sen'pag'e, mend'ant'e per la adres'o oslak.vink'o@gmx.at. (V.O.)"}, {"text_idx": "#001663", "text": "Not'o de la redaktor'o: Tiu c\u0302i artikol'o ne est'as pur'a raport'aj\u0302'o, sed klar'e el'dir'as la opini'o'n de la au\u0306tor'o. Ali'flank'e, met'i g\u0302i'n sub la rubrik'o \u201eOpini'o\u201d mi'a'opini'e est'us ne g\u0302ust'e, c\u0302ar en'est'as mult'e da raport'aj\u0302'o en g\u0302i."}, {"text_idx": "#001664", "text": "Flor'kron'o'j'n c\u0302e la iam'a nazi'a koncentr'ej'o Dachau [dah\u0302au\u0306], nord'e de Munkeno, Germanio, las'is reprezent'ant'o'j de la bavar'a kaj german'a reg'ist'ar'o'j okaz'e de la dat're'ven'o de g\u0302i'a liber'ig'o fin'e de april'o."}, {"text_idx": "#001666", "text": "El pli ol 200 000 arest'it'o'j en Dachau mort'is almenau\u0306 41 000. Uson'a'j trup'o'j, kiu'j liber'ig'is la koncentr'ej'o'n, trov'is pli ol 30 000 du'on'mort'e kaj kruel'e turment'it'a'j'n kaj mal'sat'a'j'n en'karcer'ig'it'o'j'n."}, {"text_idx": "#001667", "text": "Art'o kaj amuz'a angl'a ..."}, {"text_idx": "#001668", "text": "Tut'tag'a instru'ad'o por roma'a'j infan'o'j est'os en'konduk'it'a ek'de septembr'o en 200 slovak'a'j'n lern'ej'o'j'n, en kiu'j roma'a'j ge'knab'o'j konsist'ig'as pli ol 20 % de la lern'ant'ar'o."}, {"text_idx": "#001669", "text": "La infan'o'j pov'os elekt'i nov'a'j'n instru'material'o'j'n kaj kurs'o'j'n. Ekzempl'e, en baz'a'j lern'ej'o'j, en la 1a g\u0302is 4a klas'o'j, est'os propon'at'a'j kurs'o'j pri inter'ali'e roma'a'j rakont'o'j, amuz'a angl'a kaj infan'a mond'o en art'o."}, {"text_idx": "#001670", "text": "En'posten'ig\u0302'os en c\u0302iu lern'ej'o du help-instru'ist'o'j, kiu'j part'o'pren'ig'os ankau\u0306 la ge'patr'o'j'n de la roma'a'j infan'o'j. La projekt'o, kiu kost'os 27 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j pag'ot'a'j de Eu\u0306rop'a Uni'o, dau\u0306r'os almenau\u0306 g\u0302is 2015. Lau\u0306 spert'ul'o'j, g\u0302i pli kaj pli en'vic'ig'os roma'a'j'n lern'ant'o'j'n en la slovak'a'n soci'o'n."}, {"text_idx": "#001671", "text": "\u201eKial japan'o'j ankorau\u0306 kroc\u0302'ig\u0302'as al atom'energi'o post tia terur'a katastrof'o en Fukus\u0302ima?\u201d Tio'n prav'e demand'as mult'a'j hom'o'j en la mond'o, precip'e au\u0306str'o'j kaj german'o'j, kiu'j jam decid'is for'las'i la uz'ad'o'n de atom'energi'o en respektiv'e 1978 kaj 2011."}, {"text_idx": "#001672", "text": "La 5an de maj'o 2012 la sol'a funkci'ant'a reaktor'o en la nukle'a central'o Tomari en Hokkaido c\u0302es'is labor'i pro regul'a kontrol'o. Rezult'e, en tiu moment'o en Japani'o neni'u atom'central'o funkci'is kaj neni'u elektr'o el nukle'a energi'o est'is produkt'at'a."}, {"text_idx": "#001673", "text": "C\u0302u tio signif'as, ke Japani'o definitiv'e ek'pas\u0302'is sur voj'o de el'serv'ig'o de nukle'a'j central'o'j kaj uz'o de alternativ'a'j energi'font'o'j? La afer'o ne est'as tiel simpl'a."}, {"text_idx": "#001674", "text": "Antau\u0306 la grand'a ter'trem'o kaj cunam'o en mart'o 2011 ekzist'is 54 reaktor'o'j en 17 nukle'a'j central'o'j, produkt'ant'a'j c\u0302irkau\u0306 30 % de la tut'a elektr'o en Japani'o. Kutim'e pli ol 10 reaktor'o'j ne funkci'as pro kontrol'o'j lau\u0306'leg\u0302'a'j post c\u0302iu 13-monat'a period'o."}, {"text_idx": "#001675", "text": "Pro la akcident'o kvar reaktor'o'j est'as frakas'it'a'j en la central'o Fukus\u0302ima Daiic\u0302i de la Tokia Elektro-Pov'a Kompani'o. Ali'lok'e 12 reaktor'o'j est'as halt'ig'it'a'j. Dum unu jar'o kaj du monat'o'j post la akcident'o ali'a'j g\u0302is tiam funkci'ant'a'j reaktor'o'j c\u0302es'is labor'i unu post la ali'a pro lau\u0306'leg\u0302'a'j kontrol'o'j."}, {"text_idx": "#001676", "text": "Front'e al situaci'o, en kiu c\u0302iu'j reaktor'o'j halt'is, mult'a'j hom'o'j opini'as, ke oni por c\u0302iam c\u0302es'ig'u la uz'ad'o'n de atom'central'o'j kaj fin'fin'e liber'ig'u Japani'o'n de la risk'o de plu'a'j nukle'a'j akcident'o'j. Lau\u0306 opini'sond'ad'o c\u0302i-printemp'a pli ol 80 % de la japan'o'j prefer'as sen'de'pend'ig\u0302'i de atom'energi'o, inkluziv'e de lau\u0306'grad'a el'serv'ig'o de la atom'central'o'j."}, {"text_idx": "#001677", "text": "Unu el la problem'o'j nun ard'e diskut'at'a'j est'as, c\u0302u oni permes'u re'funkci'ig'o'n de reaktor'o'j, kies kontrol'o'j montr'as ili'n pret'a'j por produkt'i elektr'o'n. C\u0302iu'j nau\u0306 elektr'a'j kompani'o'j, kiu'j posed'as kaj mastr'um'as atom'central'o'j'n, kaj la japan'a reg'ist'ar'o intenc'as ili'n re'funkci'ig'i ."}, {"text_idx": "#001678", "text": "La reg'ist'ar'o fakt'e permes'is re'funkci'ig'i la unu'a'j'n du reaktor'o'j'n en la guberni'o Fukui. Tamen lok'a'j instanc'o'j, inkluziv'e de guberni'estr'o'j de Fukui kaj najbar'a'j guberni'o'j, hezit'as au\u0306 por'temp'e rifuz'as konsent'i."}, {"text_idx": "#001679", "text": "Ili postul'as aplik'i por re'funkci'ig'o pli sever'a'j'n norm'o'j'n, akir'it'a'j'n el la spert'o'j pri la akcident'o en Fukus\u0302ima. Ali'flank'e, mult'a'j urb'o'j, en kiu'j situ'as tiu'j central'o'j, vol'e-ne'vol'e akcept'as re'funkci'ig'o'n de la reaktor'o'j, por ke ili ten'u dung'ad'o'n kaj subvenci'o'n don'at'a'n de la reg'ist'ar'o kaj de la elektr'a'j kompani'o'j."}, {"text_idx": "#001680", "text": "Tiu'j minac'as, ke, se ili'a'j reaktor'o'j ne re'funkci'os, est'ig\u0302'os rezult'e mank'o de elektr'o, precip'e 16 % de la elektr'o bezon'ot'a en la region'o Kansai dum la ven'ont'a somer'o, kiam alt'ig\u0302'os la elektro-uz'ad'o. Sed mult'a'j pri'dub'as tiu'n c\u0302i cifer'o'n kaj opini'as, ke oni pov'os s\u0302par'i elektr'o'n kaj evit'i kaj mank'o'n kaj minac'o'n pri elektr'o'pane'o."}, {"text_idx": "#001681", "text": "Antau\u0306 pli ol 30 jar'o'j Robert Jungk, j\u0302urnal'ist'o, avert'is en si'a libr'o Der Atomstaat (\u201eLa atom's\u0302tat'o\u201d) pri la dang\u0302er'o de la nukle'a epok'o, kiam nukle'a industri'o sklav'ig'os popol'o'n. S\u0302ajn'e li'a tim'o real'ig\u0302'is almenau\u0306 en Japani'o lau\u0306 iom mol'a kaj ne'rekt'a manier'o."}, {"text_idx": "#001682", "text": "C\u0302i tie jam de'long'e form'ig\u0302'is fortik'a komun'um'o, t.n. atom'vilag\u0302'o. \u201eVilag\u0302'a'j\u201d log\u0302'ant'o'j konsist'as el politik'ist'o'j, burokrat'o'j, elektr'a industri'o, amas'komunik'il'o'j kaj fak'ul'o'j pri nukle'a scienc'o."}, {"text_idx": "#001683", "text": "La kulp'o de la \u201eatom'vilag\u0302'o\u201d konsist'is en tio, ke oni kas\u0302'ad'is inform'o'j'n pri akcident'o'j kaj pane'o'j en atom'central'o'j, manipul'is datum'o'j'n kaj ignor'is avert'o'j'n pri dang\u0302er'o'j de ter'trem'o'j kaj cunam'o'j prezent'at'a'j de konscienc'a'j scienc'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001685", "text": "En Japani'o ne ekzist'as neu\u0306tral'a organ'o por kontrol'i kaj regul'ig'i la nukle'a'n industri'o'n. Ekzempl'e, la Sub'ministr'ej'o pri Nukle'a kaj Industri'a Sekur'ec'o (Nis'a) aparten'as al la ministr'o pri ekonomi'o, komerc'o kaj industri'o, kiu de'long'e engag\u0302'ig\u0302'is en dis'volv'ad'o kaj akcel'ad'o de la uz'o de nukle'a energi'o. La reg'ist'ar'o intenc'as fond'i nov'a'n neu\u0306tral'a'n organ'o'n anstatau\u0306 Nis'a, sed tio ankorau\u0306 ne real'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001686", "text": "Mult'a'j scienc'ist'o'j, plej'part'e profesor'o'j c\u0302e universitat'o'j, kiu'j rilat'as al reg'ist'ar'a'j komision'o'j kaj enket'a'j komitat'o'j por kontrol'i kaj plan'i nukle'a'j'n afer'o'j'n, ricev'as subvenci'o'j'n de la elektr'a'j kompani'o'j por si'a'j stud'aj\u0302'o'j. Ili sen'kulp'ig'as si'n, dir'ant'e, ke la mon'o neniel influ'as ili'a'n neu\u0306tral'ec'o'n."}, {"text_idx": "#001687", "text": "Hodiau\u0306 Japani'o al'front'as grand'a'j'n task'o'j'n: re'ten'i la frakas'it'a'j'n reaktor'o'j'n en sekur'a stat'o, s\u0302tat'ig'i la Toki'an Elektro-Pov'a'n Kompani'o'n, kiu efektiv'e bankrot'is pro la enorm'a'j s\u0302arg\u0302'o'j por kompens'i al viktim'o'j de la katastrof'o, pur'ig'i vast'a'n teren'o'n radi'ig'it'a'n, evit'i inter'romp'o'n de elektro-proviz'o, decid'i s\u0302tat'a'n plan'o'n pri energi'font'o ktp."}, {"text_idx": "#001688", "text": "Sed antau\u0306 c\u0302io neces'as mem'kritik'o de la koncern'at'o'j kaj drast'a dis'membr'ig'o de tiu skandal'a \u201eatom'vilag\u0302'o\u201d."}, {"text_idx": "#001689", "text": "Di'o'n li serc\u0302'is en c\u0302iu lok'o, al c\u0302iel'o li vol'is ir'i por trov'i s\u0302i'n. La di'o de Pap'o'j kaj kardinal'o'j, per ili'a'j ver'o'j, mal'ver'ig'as la raben'o'n kaj imam'o'n."}, {"text_idx": "#001690", "text": "Infer'e'n li kur'is, g\u0302is plej fajr'a fajr'o, renkont'is Vislipusli-n kaj Mefist'o'n, kiu'j mok'is li'n pro hom'a naiv'ec'o."}, {"text_idx": "#001691", "text": "Fin'e li trov'is ver'o'n plac\u0302'a'n c\u0302e filozof'o kiu dir'is, \u201eKre'u propr'a'n Zigurat'o'n! kaj brak'um'u la hodiau\u0306'a'n scienc'o'n kiu est'os la mal'ver'o de morgau\u0306.\u201d"}, {"text_idx": "#001692", "text": "En propr'a sang'o ili dron'is ge'knab'o'j de jun'ag\u0302'o por nur kontent'ig'i la fanatik'ism'o'n kiu g\u0302erm'is en la putr'ig'it'a pens'o de apart'ig'o mal'human'a."}, {"text_idx": "#001694", "text": "En soci'o ni hav'as regul'o'j'n, konvenci'o'j'n kaj demokrat'a'j'n inter'konsent'o'j'n de la hom'o'j."}, {"text_idx": "#001695", "text": "Vi re'bat'is ni'n al temp'o kiam super'hom'o'j prav'is kaj la tut'a mond'a sufer'o est'is s\u0302ok'o al hom'ar'o. Sed vi batal'is en vi'a marc\u0302'o."}, {"text_idx": "#001696", "text": "Kolmaro (Colmar) est'as urb'et'o, kiu situ'as sud'e de Strasburgo, en la region'o Alzaco (orient'a Franci'o). Plur'foj'e en tri milit'o'j g\u0302i est'is pri'batal'at'a far'e de Franci'o kaj Germanio. Ek'de tiu staci'dom'o ir'as trajn'o'j ankau\u0306 al la bel'eg'a val'o de Munster kaj al la apud'a mont'ar'o Vogez'o'j. Mal'gaj'eg'a re'memor'o: La kolmara staci'dom'o est'is ankau\u0306 de'ir'o-punkt'o por jun'a'j alzac'an'o'j, kiu'j'n Hitler dev'ig'e soldat'ig'is ek'de 1942. La pli'mult'o de ili neniam re'ven'is hejm'e'n."}, {"text_idx": "#001697", "text": "La staci'dom'o de Kolmaro est'is klasifik'it'a kiel histori'a monument'o nepr'e konserv'ind'a. G\u0302i'n konstru'ig'is la german'a s\u0302tat'o en 1907. Tio okaz'is en la period'o 1871-1918, kiam Alzaco est'is part'o de la German'a Imperi'o. La staci'dom'o bon'e reprezent'as la prus'a'n stil'o'n kun miks'aj\u0302'o de nov'gotik'a, nov'renesanc'a kaj centr'a-eu\u0306rop'a stil'o'j. Lau\u0306 oni'dir'o'j g\u0302i'a'n arkitekt'o'n inspir'is la plan'o'j de staci'dom'o de la urb'o Danzig (nun'a Gdansk), kiu g\u0302is la fin'o de la unu'a mond'milit'o aparten'is al Germanio."}, {"text_idx": "#001698", "text": "La horlog\u0302'tur'o de la staci'dom'o est'as vid'ebl'a de tre mal'proksim'e, kio ebl'ig'as al la vojag\u0302'ant'o'j ne mal'traf'i si'a'n trajn'o'n. Oni pov'as rimark'i, ke de for'e la staci'dom'o simil'as al la siluet'o de vapor'lokomotiv'o, kies kamen'tub'o est'as la tur'o."}, {"text_idx": "#001699", "text": "La c\u0302ef'a en'ir'ej'o est'as en la orient'a fasad'o. Dekstr'e vid'ebl'as la nord'a part'o de la konstru'aj\u0302'o kaj mal'dekstr'e la sud'a part'o kun tegment'a'j element'o'j pli mal'nov'a'j. Hodiau\u0306 oni pov'as sekv'i la evolu'o'n de konstru'teknik'o, rigard'ant'e g\u0302i'a'n tegment'o'n, kiu'n oni kovr'is per ardez'plat'o'j lau\u0306 du mal'sam'a'j metod'o'j."}, {"text_idx": "#001700", "text": "En la nord'a part'o de la staci'dom'o, dekstr'e de la en'ir'ej'o, la tegment'o est'is kovr'it'a per ardez'plat'o'j munt'it'a'j lau\u0306 la franc'a metod'o (nom'at'a ankau\u0306 Angers-metod'o). S\u0302ajn'as, ke tiu part'o est'is re'nov'ig'it'a, c\u0302ar en la sud'a part'o, mal'dekstr'e de la en'ir'ej'o, la tegment'o konsist'as ankau\u0306 el ardez'plat'o'j, munt'it'a'j lau\u0306 la franc'a metod'o, sed kun mult'a'j trajt'o'j de la tradici'a german'a metod'o. C\u0302i-last'a est'as tre mal'simil'a: por g\u0302i est'as uz'at'a'j skvam'form'a'j ardez'plat'o'j, nom'at'a'j Schuppen [s\u0302upen], \u201eskvam'o'j\u201d. Oni munt'as ili'n per najl'o'j lau\u0306 oblikv'a'j lini'o'j, dum c\u0302e la franc'a metod'o oni fiks'as la ardez'plat'o'j'n per hok'o'j (kaj najl'o'j) en horizontal'a'j kaj vertikal'a'j lini'o'j (vid'u la fot'o'j'n)."}, {"text_idx": "#001702", "text": "1. Lukarno est'as tegment'a krom'konstru'aj\u0302(et)o. Vd. Tak'e-jar'kolekt'o'n 2010 pp 5ss."}, {"text_idx": "#001703", "text": "Bon'eg'e, ke aper'as en MONATO inform'o pri la pli ol cent'jar'a postul'o de Argentino pri Malvinaj Insul'o'j (MONATO 2012/06, p. 7). Ne'akcept'ebl'a est'as la pli ol cent'jar'a hipokrit'ec'o de Briti'o koncern'e tiu'j'n c\u0302i okup'at'a'j'n insul'o'j'n, ankorau\u0306 sen'hont'e brit'a koloni'o en ni'a jar'cent'o ..."}, {"text_idx": "#001704", "text": "Du foj'e Briti'o atak'is ni'a'n land'o'n en la pra'argentin'a'j jar'o'j kaj est'is venk'it'a. Tamen g\u0302i sukces'is sen'pun'e plur'foj'e pri'rab'i ni'n per si'a'j ruz'a'j \u201emon'prunt'o'j\u201d, el kiu'j tiu el la Baring Brothers est'is histori'a ..."}, {"text_idx": "#001705", "text": "Mi ne pov'as pet'i de Lenio Marobin, jur'ist'o, ke li skrib'u pli pri la afer'o. Mi nur vol'us korekt'i, ke est'is la tut'a Sud-Amerik'o (Unasur, ne nur Mercosur), pli'e la centr'a kaj karib'a region'o, kiu'j apog'is la argentin'an postul'o'n."}, {"text_idx": "#001706", "text": "Leg'ant'e en MONATO (2012/05, p. 7) la artikol'o'n pri la narkot'aj\u0302'o-komerc'o, mi indign'e vid'is la fot'o'n de kanab'a plant'o. Kial tiu plant'o, kiu tamen bon'e kresk'as en Afgani'o, c\u0302e'est'as en artikol'o, kiu parol'as pri tut'e ali'a afer'o? Dum el la papav'o oni el'tir'as dang\u0302er'a'j'n drog'o'j'n, la kanab'o ne est'as toks'a kaj est'as fum'at'a de simpati'a'j kaj respond'ec'a'j hom'o'j. Tiu mal'bon'a kun'ig'o est'as mal'just'aj\u0302'o, kiu jam tro long'e dau\u0306r'as."}, {"text_idx": "#001707", "text": "Kial la inter'naci'a komun'um'o ne ac\u0302et'us part'o'n de la afgan'a rikolt'o, almenau\u0306 la du'on'o'n por far'i medikament'o'j'n? La afgan'a popol'o bezon'as tiu'n mon'o'n por bon'e viv'i kaj por pli'bon'ig'i si'a'n land'o'n. G\u0302i ne bezon'as est'i g\u0302en'at'a de polic'an'o'j; g\u0302i jam sufic\u0302'e sufer'as."}, {"text_idx": "#001711", "text": "Se vi regul'e verk'as au\u0306 parol'as pri tem'o'j komput'il'rilat'a'j, vi akir'u tiu'n c\u0302i fid'ind'a'n g\u0302is'dat'a'n help'il'o'n."}, {"text_idx": "#001712", "text": "Efektiv'e tre interes'a libr'et'o, roman'et'o vers'e verk'it'a kaj traduk'it'a. La tem'o est'as iom grand'a: Reg\u0302'o Karlo la Grand'a dum'nokt'e ricev'as de Di'o ordon'o'n ig\u0302'i s\u0302tel'ist'o. Plur'foj'e li ricev'as tiu'n ordon'o'n, g\u0302is li decid'as obe'i g\u0302i'n. En arb'ar'o li renkont'as Elegaston, kiu'n li iam mis'pun'is per sen'ig'o de li'a graf'o'stat'o. Elegasto konsekvenc'e dev'is s\u0302tel'ist'ig\u0302'i por si'n viv'ten'i. Obe'e al la di'a ordon'o, Karlo amik'ig\u0302'as kun Elegasto kaj kun li romp's\u0302tel'as. Montr'ig\u0302'as, ke Elegasto hav'as sorc\u0302'o'kapabl'o'n, kiu help'as ili'n sukces'i. Reg\u0302'o Karlo ankau\u0306 inform'ig\u0302'as, ke li mis'jug\u0302'is la sen'kulp'a'n Elegaston; krom'e, ke vir'o nom'it'a Egeriko plan'as murd'i Karlon. Elegasto duel'as kun Egeriko, kaj Egeriko mort'as. Lau\u0306 la tiam'a kred'o, mort'o per duel'o indik'as verdikt'o'n de Di'o, kaj venk'o prav'ig'o'n far'e de Di'o."}, {"text_idx": "#001714", "text": "La original'o est'as unu el mal'mult'a'j flandr'a'lingv'a'j tia'j verk'o'j kaj, kiel dir'as Gerrit Berveling, \u201eunu el la plej bel'a'j perl'o'j de la mez'epok-nederlanda literatur'o\u201d (p. 8). Mi'a'opini'e, cert'e li prav'as."}, {"text_idx": "#001717", "text": "Mi ne vol'as pag'i ..."}, {"text_idx": "#001718", "text": "Dimanc\u0302'o la 20a de maj'o far'ig\u0302'is kos\u0302mar'o por la katalun'a'j au\u0306t'o's\u0302ose'o'j. Mil'o'j da konduk'ant'o'j, parti'an'o'j de la kampanj'o #novullpagar (\u201e#minevolaspagi\u201d), stir'is sur la pag'o'voj'o'j kaj, al'ven'int'e al la pag'o'bud'o'j, tut'simpl'e deklar'is: \u201eSalut'o'n! Mi ne vol'as pag'i\u201d por protest'i kontrau\u0306 sistem'o, kiu'n ili konsider'as mal'just'a kaj eksces'a."}, {"text_idx": "#001719", "text": "Tem'is pri la du'a grand'a kun'vok'o, de kiam spontan'e komenc'ig\u0302'is tiu kampanj'o, kelk'a'j'n semajn'o'j'n antau\u0306'e, kiam uz'ant'o rifuz'is pag'i kaj al's\u0302ut'is film'et'o'n en Youtube (lig'il'o: )."}, {"text_idx": "#001721", "text": "C\u0302ar la labor'ist'o'j de la pag'ej'o ne aparten'as al publik'a au\u0306toritat'o, est'as ne'leg\u0302'e, ke ili re'ten'u la vetur'il'o'n, c\u0302ar la koncesi-entrepren'o far'us delikt'o'n de kontrau\u0306'leg\u0302'a arest'o."}, {"text_idx": "#001722", "text": "Ekzist'as, krom'e, pasi'a publik'a kaj jur'a debat'o pri tio, c\u0302u ne pag'i voj'pas'o'n est'as delikt'o au\u0306 ne, c\u0302ar la trafik-kod'o silent'as pri tio kaj ne difin'as g\u0302i'n kiel delikt'o'n. C\u0302iu'okaz'e, tem'us pri jur-konflikt'o inter privat'a entrepren'o (al kiu oni koncesi'is la ekspluat'ad'o'n de la voj'o) kaj klient'o (la konduk'ant'o)."}, {"text_idx": "#001723", "text": "La kampanj'o de la 20a de maj'o dis'volv'ig\u0302'is tra la tut'a Katalun'a Land'ar'o, krom en Nord-Kataluni'o. Tiel, ekzempl'e, en Majorko oni ferm'is la tunel'o'n de So\u0301ller pro la lavang'o da uz'ant'o'j rifuz'ant'a'j pag'i."}, {"text_idx": "#001724", "text": "Kvankam la koncern'at'a'j entrepren'o'j ne dezir'is preciz'ig'i la nombr'o'n de denunc'o'j kontrau\u0306 la mal'observ'ant'o'j kaj ec\u0302 et'ig'is la sekv'o'j'n de la kampanj'o, ali'a'j font'o'j asert'as, ke ili denunc'is total'a'n nombr'o'n de 16 000 stir'ist'o'j al la polic'o ek'de la komenc'o de tiu mov'ad'o."}, {"text_idx": "#001725", "text": "La origin'o de tiu protest'o est'as du'flank'a. Unu'flank'e, mult'a'j katalun'o'j konsider'as, ke la pag's\u0302ose'o'j en Kataluni'o est'as fakt'a monopol'o pro la mank'o de ver'e uz'ebl'a'j alternativ'a'j voj'o'j, kaj ke la period'o de la koncesi'o'j est'as tro long'a."}, {"text_idx": "#001727", "text": "Ekzempl'e, la konstru'o de la au\u0306t'o's\u0302ose'o de Martorell, apud Barcelono, postul'is invest'o'n de 15 milion'o'j da eu\u0306r'o'j en la jar'o 1968, sed la en'spez'o'j de la koncesi'o ating'is jam 1,17 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j, kaj la koncesi'o fin'ig\u0302'os en la jar'o 2021."}, {"text_idx": "#001729", "text": "Ali'flank'e ekzist'as grav'a politik'a flank'o. La katalun'o'j percept'as, kaj tiu'n sent'o'n prav'ig'as la statistik'o'j, ke en Kataluni'o trov'ig\u0302'as tro mult'a'j pag's\u0302ose'o'j, dum en la ceter'a part'o de Hispanio la rapid'a'j au\u0306t'o's\u0302ose'o'j kutim'e est'as sen'pag'a'j."}, {"text_idx": "#001730", "text": "La nombr'o'j konfirm'as tio'n: se en Kataluni'o 67 % de la rapid'a'j au\u0306t'o's\u0302ose'o'j est'as pag'end'a'j, en Hispanio est'as tia'j nur 20 %. En la Madrida Au\u0306tonom'a Komun'um'o la kompar'o est'as ec\u0302 pli skandal'a: nur 3,4 % de la rapid'voj'o'j postul'as pag'o'n."}, {"text_idx": "#001731", "text": "Pro tio tiu kampanj'o glit'as en la direkt'o de la parti'an'o'j de mem'reg'ad'o, kaj la sen'de'pend'ism'a'j parti'o'j ek'sub'ten'is g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001732", "text": "Post 65 jar'o'j la mond'a serv'o Radi'o Nederland Wereldomroep (Radi'o Nederlando mond'a'j dis'send'o'j) emoci'plen'e adiau\u0306'is al si'a'j nederland'lingv'a'j au\u0306skult'ant'o'j per'e de maraton'a el'send'o 24-hor'a."}, {"text_idx": "#001734", "text": "Kiam ebl'is al alban'a'j civit'an'o'j liber'e mov'ig\u0302'i tra S\u0302engen-land'o'j, nask'ig\u0302'is kelk'dek'o'j da inter'naci'a'j alban'a'j bus'lini'o'j, ekz. Tiran'o-Ateno, Tiran'o-Tesaloniko, Gjirokaste\u0308r-Ioanino, Sarande\u0308-Ioanino, kaj ali'a'j.Cent'mil'o'j da alban'o'j vojag\u0302'is sen'problem'e la tut'a'n jar'o'n, special'e okaz'e de fest'o'tag'o'j. La prez'o'j est'is moder'a'j."}, {"text_idx": "#001735", "text": "Tamen last'a'temp'e Greki'o blok'is la ag'ad'o'n de tiu'j kompani'o'j, pretekst'e ke ili respekt'u EU-norm'o'j'n. La ver'a kau\u0306z'o est'as la konkurenc'o far'e de alban'a'j bus'kompani'o'j pro la relativ'e mal'alt'a kost'o de bilet'o'j."}, {"text_idx": "#001736", "text": "Bilet'o Ioanino-Ateno (en'e de Greki'o) kost'as 48 eu\u0306r'o'j'n, dum Sarande\u0308 (sud'a ekstrem'o de Albanio) g\u0302is Ateno kost'as mal'pli ol 20 eu\u0306r'o'j'n. Tio instig'is ankau\u0306 grek'a'j'n civit'an'o'j'n uz'i alban'a'j'n bus'o'j'n."}, {"text_idx": "#001737", "text": "La grek'a reg'ist'ar'o postul'as, ke alban'a'j kompani'o'j inter'kontrakt'ig\u0302'u kun grek'a'j, tiel ke la vojag\u0302'o g\u0302is la lim'o okaz'u per grek'a'j bus'o'j. Al alban'a'j kompani'o'j tio ne akcept'ebl'as."}, {"text_idx": "#001738", "text": "La afer'o memor'ig'as pri la trajn'lini'o Pris\u0302tin'o (Kosovo)-Skopj'o (Makedonio). Lau\u0306 postul'o'j de la makedon'a reg'ist'ar'o nepr'is c\u0302e la land'lim'o s\u0302ang\u0302'i kosov'an lokomotiv'o'n kontrau\u0306 makedon'a."}, {"text_idx": "#001739", "text": "Ek'de 1992 ankau\u0306 en Albanio funkci'as ekster s\u0302tat'a kler'ig'ad'o t.n. ne'publik'a'j, do privat'a'j lern'ej'o'j de la element'a g\u0302is la universitat'a nivel'o'j. Tio est'as c\u0302ef'e komerc'a afer'o."}, {"text_idx": "#001741", "text": "Dum'e la s\u0302tat'a kontrol'o rilat'e privat'a'j'n lern'ej'o'j'n, apart'e universitat'o'j'n, far'ig\u0302'is mal'fort'a. Sekv'e student'o'j konstat'is, ke ebl'as akir'i diplom'o'j'n per mon'o kaj ne per c\u0302e'est'o de kurs'o'j au\u0306 ec\u0302 ekzamen'o'j. Ankau\u0306 fremd'ul'o'j profit'is: oni ek'parol'is pri \u201ediplom'a turism'o\u201d."}, {"text_idx": "#001742", "text": "Last'a'temp'e eksplod'is skandal'o rilat'e diplom'o'n de Renzo Bossi, fil'o de la ital'a politik'ist'o Umberto Bossi. Fin'stud'int'e en mez'lern'ej'o en 2009, Enzo est'is sam'jar'e registr'it'a c\u0302e privat'a alban'a universitat'o Kristal en la fak'o pri ekonomik'o. Unu jar'o'n post'e, oktobr'o'n 2010, li akir'is bakalau\u0306r'ec'o'n, tra'pas'int'e 29 ekzamen'o'j'n en la alban'a lingv'o."}, {"text_idx": "#001743", "text": "Renzo Bossi ne'is la akuz'o'j'n. Tamen la ital'a gazet'ar'o mal'kovr'is, ke pli'a'j 50 ital'a'j civit'an'o'j tia'manier'e diplom'it'ig\u0302'is en Albanio, pag'int'e po 10 000 g\u0302is 12 000 eu\u0306r'o'j'n kaj ne c\u0302e'est'int'e kurs'o'j'n."}, {"text_idx": "#001744", "text": "Post'e esplor'is la alban'a gazet'ar'o. G\u0302i mal'kovr'is, ke 5000 alban'o'j akir'is fals'a'j'n diplom'o'j'n, pag'int'e po 7000 eu\u0306r'o'j'n."}, {"text_idx": "#001745", "text": "En Albanio est'is lanc\u0302'it'a enket'o pri la afer'o. Inter'temp'e la ministeri'o pri eduk'ad'o provizor'e por unu jar'o nul'ig'is la permes'il'o'n de la universitat'o Kristal."}, {"text_idx": "#001746", "text": "Rivel'it'a: la mov'ad'o de la sun'o"}, {"text_idx": "#001747", "text": "Solargrafio (angl'e \u201esolargraphy\u201d) est'as relativ'e nov'a teknik'o, kiu ebl'ig'as fot'i ekzempl'e la mov'ad'o'n de la sun'o inter somer'a kaj vintr'a solstic'o'j. La metod'o baz'ig\u0302'as sur la plej mal'nov'a fot'o'princip'o \u2013 tru'et'a kamer'o (angl'e \u201epinhole\u201d) \u2013 kaj bezon'as c\u0302i-okaz'e ekspon'dau\u0306r'o'n de 183 tag'o'j."}, {"text_idx": "#001748", "text": "La ide'o produkt'i solargrafaj\u0302on dat'ig\u0302'as de 2001, kiam la princip'o est'is prezent'it'a en inter'naci'a seminari'o en Pollando. La pens'o rav'is la finn'a'n art'ist'in'o'n Tarja Trygg, kiu tiu'n c\u0302i ek'pens'o'n pli'perfekt'ig'is kaj post'e pri'labor'is inter'naci'a'n solargrafan projekt'o'n."}, {"text_idx": "#001749", "text": "La solargrafo est'as miniatur'a tru'et'a kamer'o (ekzempl'e skatol'et'o, tub'et'o ktp), hermetik'e ferm'it'a kontrau\u0306 humid'ec'o, kiu fot'as la sun'o'n en la c\u0302iel'o inter du solstic'o'j. En la antau\u0306'a part'o de tiu c\u0302i kamer'o est'as mal'grand'a tru'et'o, tra kiu pas'as lum'o. La lum'o fal'as sur la mal'antau\u0306'a'n part'o'n, kie est'as kre'it'a bild'o sur impres'paper'o."}, {"text_idx": "#001753", "text": "Kvankam la lingv'o, en kiu c\u0302i tiu magazin'o est'as verk'it'a, est'as jun'a, g\u0302i jam est'ig'is respekt'ind'a'n literatur'o'n, kaj poezi'a'n kaj proz'a'n. C\u0302i-jar'e mort'is unu el la plej el'star'a'j verk'ist'o'j ni'a'j, nom'e John Franc'is [g\u0302on fransis], la last'a viv'ant'a an'o de la tiel nom'at'a Skot'a Skol'o, kaj au\u0306tor'o de verk'o, kiu est'is pri'skrib'it'a kiel la plej grav'a roman'o en Esperant'o, La grand'a kaldron'o."}, {"text_idx": "#001754", "text": "Antau\u0306 jar'o'j, William Auld, kun'an'o de la Skot'a Skol'o kaj instig'int'o de Franc'is, el'don'is list'o'n de la literatur'aj\u0302'o'j, kiu'j'n li person'e rekomend'is al c\u0302iu'j, kiu'j dezir'as kon'at'ig\u0302'i kun ni'a literatur'o. G\u0302i en'hav'as mult'a'j'n el la plej el'star'a'j poet'o'j kaj roman'ist'o'j verk'ant'a'j en la lingv'o, kaj kompren'ebl'e inklud'as la verk'ar'o'n de Franc'is."}, {"text_idx": "#001755", "text": "Bedau\u0306r'ind'e, grand'a part'o de la verk'o'j en la au\u0306lda list'o est'as el'c\u0302erp'it'a'j, kaj ne plu facil'e akir'ebl'a'j. Dum long'a temp'o mi dezir'is posed'i ekzempler'o'n de La grand'a kaldron'o, sed tut'e mal'sukces'is. Felic\u0302'e, bon'a amik'in'o en Skot'land'o prunt'e'don'is al mi si'a'n ekzempler'o'n, do mi fin'fin'e pov'is real'ig'i mi'a'n ambici'o'n, leg'ant'e g\u0302i'n. La roman'o tem'as pri la histori'o de skot'a famili'o, kaj ampleks'as la period'o'n ek'de la unu'a mond'milit'o g\u0302is la du'a. G\u0302i viv'e pri'skrib'as la horor'o'j'n de la milit'o, precip'e la spert'o'n de soldat'o'j en la tranc\u0302e'o'j dum la unu'a. Apart'e kor'tus\u0302'a est'as la okaz'o, kiam unu el la rol'ant'o'j dev'as mort'paf'i si'a'n sever'e vund'it'a'n c\u0302eval'o'n, sen'kulp'a'n part'o'pren'ant'o'n en tiu masakr'o. Franc'is elokvent'e esprim'as si'a'n fort'a'n kontrau\u0306'star'o'n al c\u0302iu milit'o. Sam'temp'e li evident'e divid'as la star'punkt'o'n de la skot'a'j social'ist'o'j, kiel la fam'a John MacLean [g\u0302on makle\u0301jn], kiu lud'as grav'a'n rol'o'n en la mez'a'j c\u0302apitr'o'j de la roman'o."}, {"text_idx": "#001756", "text": "Sen'dub'e, La grand'a kaldron'o ne est'as perfekt'a. Sam'kiel plur'a'j ali'a'j grav'a'j specimen'o'j de la mond'a literatur'o, g\u0302i profit'e pov'us est'i iom mal'long'ig'it'a. Kelk'a'j dialog'o'j de la famili'an'o'j en Glasgovo est'as iom ted'a'j, kaj kontribu'as mal'mult'o'n al la intrig'o. Tamen, kun'e kun la iom simil'a kontrau\u0306'milit'a roman'o Kiel akv'o de l' river'o de Raymond Schwartz, ni hav'as c\u0302i tie du el la plej valor'a'j verk'o'j de ni'a literatur'o."}, {"text_idx": "#001757", "text": "Skrib'ant'e c\u0302i tiu'n ese'et'o'n, mi ne intenc'is far'i recenz'o'n de La grand'a kaldron'o, sed pli g\u0302ust'e far'i fort'a'n pled'o'n por la re'el'don'o de grav'a'j neglekt'at'a'j \u2013 au\u0306 ec\u0302 preskau\u0306 forges'it'a'j \u2013 ekzempl'o'j de la literatur'a art'o de ni'a jun'a lingv'o. Neni'o en la ric\u0302'a kultur'a hered'aj\u0302'o de la hom'ar'o dev'as est'i perd'it'a, kaj tio cert'e ne pov'as ne inklud'i la kontribu'o'n de esperant'a'j beletr'ist'o'j."}, {"text_idx": "#001758", "text": "En 2006 Nepalo far'ig\u0302'is respublik'o. Tiam est'is promes'it'a post du jar'o'j nov'a konstituci'o \u2013 la unu'a demokrati'a konstituci'o en la histori'o de la land'o. Tamen la promes'o neniam real'ig\u0302'is."}, {"text_idx": "#001759", "text": "Fin'e anonc'is politik'ist'o'j, ke konstituci'o est'os prezent'it'a al la popol'o la 28an de maj'o 2012. Tamen pas'is la dat'o sen konstituci'o. Sam'temp'e la c\u0302ef'ministr'o, Baburam Bhattarai, deklar'is, ke okaz'os en novembr'o balot'o'j. Tamen la nun'a, provizor'a konstituci'o ne pri'trakt'as balot'o'j'n: ne cert'as, do, kia'manier'e la novembr'a'j balot'o'j est'os organiz'it'a'j."}, {"text_idx": "#001760", "text": "Ne pret'is la maj'a konstituci'o nur pro mank'o de inter'konsent'o pri dis'divid'o de la land'o en provinc'o'j. Sed nun la popol'o, kiu sur'strat'e manifestaci'is protest'e al la dau\u0306r'a konstituci'a fiask'o, front'as al ne'stabil'a politik'a est'ont'ec'o."}, {"text_idx": "#001761", "text": "Vieno, la c\u0302ef'urb'o de Au\u0306strio, kun 1,6 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j, hav'as dens'a'n ret'o'n de publik'a'j trafik'il'o'j: fer'voj'o, metro'o, tram'o kaj bus'o. Ankau\u0306 fiakr'o'j, per kiu'j volont'e vetur'as turist'o'j. Fiakr'o'j est'as c\u0302eval'tir'at'a'j c\u0302ar'o'j, kiu'j vetur'as tra la histori'a centr'o de la urb'o. La nom'o fiakr'o de'ven'as de la franc'a. En Parizo est'is atend'ej'o de tia'j vetur'il'o'j en la strat'o Fiakr'o, kiu akir'is si'a'n nom'o'n de la monah\u0302'o Fiakrius (Fiacrius)."}, {"text_idx": "#001762", "text": "La kresk'ant'a tram'ret'o de Vieno est'as la kvin'a plej long'a en la mond'o: en'tut'e 28 lini'o'j kun 172 km. La plej long'a ret'o est'as tiu de Melburn'o (Au\u0306strali'o, 245 km). Sekv'as Sankt-Peterburgo (Rusio, 240 km), Berlino (Germanio, 190 km) kaj Moskvo (Rusio, 181 km)."}, {"text_idx": "#001765", "text": "Dau\u0306r'e kresk'as la nombr'o de turist'o'j. En 2011 ven'is kvin milion'o'j al Vieno, el tiu'j kvar milion'o'j el ekster'land'o. Okul'frap'e ven'is pli da rus'o'j: + 36 % kompar'e kun 2010."}, {"text_idx": "#001766", "text": "Du mil dek est'is la inter'naci'a jar'o de bio'divers'ec'o, kaj tiu'rilat'e antau\u0306 ne'long'e aper'is interes'a nov'aj\u0302'o: baldau\u0306 fakt'e real'ig\u0302'os la unu'a \u201ebank'o\u201d, kiu en'hav'os plant'o'sem'o'j'n el la Naci'a Park'o Sagarmatha, kun la cel'o protekt'i la lok'a'n vegetal'a'n bio'divers'ec'o'n kontrau\u0306 la ebl'a'j konsekvenc'o'j de la klimat'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o. Tem'as pri iniciat'o sen'precedent'a, kiu'n oni s\u0302uld'as al efik'a, jam mult'jar'a sinergi'o inter la ital'a Ev-K2-CNR (scienc'a komitat'o) kaj NAST (Nepala Akademi'o pri Scienc'o'j kaj Teknologi'o), kun'labor'e kun la universitat'o de Pavi'o en Italio."}, {"text_idx": "#001768", "text": "La inter'konsent'o est'is sub'skrib'it'a en novembr'o 2010 en Katmando. C\u0302e tiu okaz'o la nepala c\u0302ef'ministr'o Madhav Kumar Nepal lau\u0306d'is la labor'o'n de la komitat'o Ev-K2-CNR en la sektor'o de grand'alt'ec'a esplor'ad'o kaj de klimat'a monitor'ad'o: jam de pli ol du'dek jar'o'j Ev-K2-CNR sukces'e mastr'um'as, kun'e kun NAST, la inter'naci'a'n laboratori'o'n-observ'ej'o'n Piramid'o, kiu trov'ig\u0302'as je alt'ec'o de 5050 metr'o'j super mar'nivel'o sur C\u0302omolungmo, la mont'o kun la plej alt'a mont'pint'o de la mond'o, pli kon'at'a kiel Everest'o kaj situ'ant'a sur la lim'o inter Nepalo kaj Tibeto."}, {"text_idx": "#001769", "text": "La sem-rikolt'o komenc'ig\u0302'is antau\u0306 kelk'a'j monat'o'j, en oktobr'o 2011. Oni do cel'as, kiel dir'it'e, kre'i bank'o'n por gard'i la sem'ar'o'n de la endemi'a'j sovag\u0302'a'j vegetal'o'j, precip'e ja de tiu'j, kiu'j kresk'as je altitud'o 3500-metr'a g\u0302is 6000-metr'a, klar'ig'is Graziano Rossi, profesor'o de la universitat'o de Pavi'a. La sem'o'j est'os part'e konserv'at'a'j en la laboratori'o de NAST, kiu trov'ig\u0302'as en Lalitpur, kaj part'e send'at'a'j al Italio, sub'met'ot'a'j al apart'a'j ekzamen'ad'o'j kaj esplor'ad'o'j. La tip'ologi'o'j de plant'o'j, kiu'j interes'as la scienc'ist'o'j'n, est'as du. La unu'a konsist'as el oficin'a'j plant'o'j, tre'eg'e ekspluat'at'a'j por komun'a uz'o kaj komerc'ad'o. La du'a rilat'as al plant'o'j el la t.n. alp'a'j zon'o'j, kiu'j ver'e risk'as mal'aper'i kau\u0306z'e de la klimat'a s\u0302ang\u0302'ig\u0302'o: ili inkluziv'as edelvejs'o'j'n, rododendr'o'j'n kaj ali'a'j'n plant'o'j'n tut'e simil'a'j'n al tiu'j de la eu\u0306rop'a'j Alp'o'j. La fak'ul'o'j vol'as ek'de nun kompren'i, kia est'os la re'ag'o de la himalaj'a'j plant'o'j pro la ter'glob'a varm'ig\u0302'o, c\u0302u ili mal'aper'os kaj est'os anstatau\u0306'it'a'j de ali'a'j spec'o'j \u2013 tip'a'j por pli mal'alt'a'j altitud'o'j \u2013 au\u0306 c\u0302u ni rajt'as esper'i adapt'ad'o'n de la flau\u0306r'o kaj g\u0302i'a'n sekv'a'n plu'viv'o'n."}, {"text_idx": "#001770", "text": "Krom tio, ili vol'as don'i al tiu'j c\u0302i sem'o'j kaj al ili'a'j embri'o'j la ebl'o'n plu'viv'i ekster si'a viv'medi'o, c\u0302e struktur'o'j apart'e progres'int'a'j. Tio est'ont'ec'e ebl'ig'os hav'i \u201esekur'ec'a'n proviz'o'n\u201d por eventual'a re'nask'ig'o de jam esting'ig\u0302'int'a'j spec'o'j. La c\u0302ef'stab'ej'o de la projekt'o trov'ig\u0302'as en Nepalo, dum Italio proviz'os si'a'flank'e la azi'a'n land'o'n per la neces'a ekip'aj\u0302'o kaj c\u0302iu'spec'a scienc'a sub'ten'o, tiel ke est'ont'e la nepal'an'o'j pov'os au\u0306tonom'e mastr'um'i la sem-bank'o'n."}, {"text_idx": "#001771", "text": "En Italio la scienc'ist'o'j okup'ig\u0302'os pri esplor'ad'o el scienc'a vid'punkt'o. C\u0302i-rilat'e rimark'ind'as, ke la universitat'o de Pavi'o jam de jar'dek'kvin'o parad'as per tut'mond'e renom'a struktur'o, angl'a'lingv'e nom'at'a Lombardy Seed Bank. En la laboratori'o'j \u2013 asert'as la scienc'ist'o'j \u2013 oni pov'os far'i mult'e da eksperiment'o'j pri c\u0302iu'j c\u0302i plant'o'j, tip'a'j por mal'varm'a'j klimat'o'j, sub'met'ant'e ili'n al temperatur'o'j pli alt'a'j, kun la cel'o kalkul'i kaj mezur'i ili'a'n efektiv'a'n risk'o'n de esting'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001772", "text": "Dank'ant'e s-ro'n Juli'us Hauser pro li'a afabl'a kaj flat'a koment'o koncern'e mi'a'n pri'etrusk'a'n artikol'o'n kaj respond'ant'e al li'a interes'a demand'o (MONATO 2012/05, p. 6), mi vol'as al'don'i, ke en la unu'a du'on'o de la 19a jar'cent'o, la kroat'a Mihail de Brariae port'is de Egipti'o al si'a patr'o'land'o mumi'o'n kiel trofe'o'n el si'a vojag\u0302'o. Nur fin'e de la jar'cent'o, en 1892, la tekst'o est'is pri'esplor'it'a de la egipt'olog'o Brugsch kaj ident'ig'it'a kiel etrusk'a. Tem'is pri lin'a libr'o, kiu lau\u0306 la plej dis'vast'ig\u0302'int'a teori'o aparten'is origin'e al iu etrusk'a haruspeks'o."}, {"text_idx": "#001773", "text": "La libr'o est'is post'e re'cikl'ig'it'a kaj stri'ig'it'a por vind'i la mumi'o'n. La skrib'manier'o, tre preciz'a kaj zorg'a, est'as la sam'a uz'at'a en la nord'a Etruski'o inter la 3a kaj la 2a jar'cent'o a.K. Spit'e al la evident'e mal'alt'a pri'konsider'o de la etrusk'a \u201eliteratur'o\u201d flank'e de la ul'o, kiu uz'is la libr'o'n por c\u0302irkau\u0306'volv'i la mumi'o'n, la c\u0302e'est'o de etrusk'a tekst'o en Egipti'o pruv'as minimum'e la ekzist'o'n de not'ind'a'j rilat'o'j inter la du civiliz'o'j."}, {"text_idx": "#001774", "text": "Antau\u0306 ne'long'e mi c\u0302e'est'is la nask'ig\u0302'o'n de nov'a politik'a parti'o. Nu, ne tut'e nov'a: fakt'e la Sen'de'pend'ig'a Parti'o de la Unu'ig\u0302'int'a Reg\u0302'land'o (angl'e United Kingdom Independence Party, mal'long'e UKIP) \u201enask'ig\u0302'is\u201d en 1993. Tamen nur last'a'temp'e g\u0302i prov'is far'ig\u0302'i plur'platform'a parti'o por serioz'e kampanj'i sur lok'a, region'a kaj ebl'e s\u0302tat'a nivel'o'j."}, {"text_idx": "#001775", "text": "G\u0302i'a de'ir'punkt'o: sen'de'pend'ig'i Briti'o'n de Eu\u0306rop'a Uni'o kaj \u201ere'ven'ig'i\u201d perd'it'a'j'n leg\u0302'don'a'j'n kaj ali'a'j'n pov'o'j'n al la brit'a parlament'o en Londono. Evident'e, en la Eu\u0306rop'o-skeptik'a Briti'o, kaj apart'e nun pro la valut'o-kriz'o, g\u0302i'a'j argument'ad'o'j trov'as pli kaj pli da aprob'o."}, {"text_idx": "#001776", "text": "Nun, tiel kapt'int'e la atent'o'n de la publik'o, la parti'o klopod'as pli'profund'ig'i si'a'n politik'o'n kaj ek'aktiv'i en la distrikt'o'j kaj la komun'um'o'j de la land'o. Pro tio, en mi'a urb'o, g\u0302i okaz'ig'is publik'a'n kun'ven'o'n por lanc\u0302'i lok'a'n parti'o'n \u2013 tial mi parol'as pri \u201enask'ig\u0302'o\u201d."}, {"text_idx": "#001777", "text": "C\u0302e'est'is inter'ali'e UKIP-membr'o de la Eu\u0306rop'a Parlament'o. Dank'e al proporci'a voc\u0302'don'ad'o dum eu\u0306rop'a'j elekt'o'j, la parti'o dispon'as pri Eu\u0306rop'o-deput'it'o'j (ironi'e, c\u0302ar ili membr'as en organiz'aj\u0302'o, kiu'n kontrau\u0306'as la parti'o). UKIP (se oni invers'e leg'as, est'ig\u0302'as la esperant'a vort'o \u201epik'u\u201d: g\u0302ust'e tio'n, mi kred'as, vol'as far'i la sen'de'pend'ig'em'ul'o'j rilat'e pli establ'it'a'j'n parti'o'j'n) ne posed'as deput'it'o'j'n c\u0302e la naci'a parlament'o en Londono."}, {"text_idx": "#001778", "text": "La deput'it'o mars\u0302'is tie'n kaj re'e'n en la c\u0302ambr'o, el'bus\u0302'ig'ant'e evident'e bon'e parker'ig'it'a'j'n \u201ever'o'j'n\u201d. Sent'ebl'is preskau\u0306 religi'a etos'o: la komplet'o kaj la kravat'o de la deput'it'o (uniform'o port'at'a de plur'a'j sam'ag\u0302'a'j jun'a'j vir'o'j en la c\u0302ambr'o'j) subit'e memor'ig'is mi'n pri atest'ant'o'j de Jehovo \u2013 iom tro ne'natur'e pur'a'j kaj kun sam'a blind'a fervor'o."}, {"text_idx": "#001779", "text": "Do ... est'as ni'a \u201edestin'o\u201d, trumpet'is la deput'it'o, rikolt'i pli da voc\u0302'o'j en la Eu\u0306rop'o-balot'o'j en 2014 ol c\u0302iu'j ali'a'j politik'a'j parti'o'j en Briti'o. Hmm ... \u201edestin'o\u201d en la bus\u0302'o de politik'ist'o'j, religi'em'ul'o'j \u2013 ajn'a'j profet'o'j \u2013 tim'ig'as. Tamen klar'e: kre'i politik'a'n parti'o'n, konvink'i pri unu'sol'a ver'a voj'o, est'as kvazau\u0306 religi'a misi'o."}, {"text_idx": "#001780", "text": "Pri kelk'a'j propon'o'j de tiu c\u0302i dekstr'em'a parti'o mi \u2013 mi, ec\u0302 mi, g\u0302is'ost'a social'demokrat'o, entuziasm'ul'o (malgrau\u0306 c\u0302io) pri la grand'a eksperiment'o, kia ankorau\u0306 est'as Eu\u0306rop'a Uni'o \u2013 pov'is konsent'i. Nepr'as region'a angl'a parlament'o: ekzist'as tia'j, en divers'a'j form'o'j, en Kimri'o, Nord'a Irlando, Skot'land'o, do kiel ne en la ali'a part'o de la tiel nom'at'a Unu'ig\u0302'int'a Reg\u0302'land'o?"}, {"text_idx": "#001781", "text": "Mal'e pri ali'a, kaj kern'a, propon'o. Ni brit'o'j, al'don'is la deput'it'o, ne bezon'as Eu\u0306rop'o'n. Ni turn'os ni'n al la land'o'j de \u201eCommonwealth of Nations\u201d (la komun'um'o de naci'o'j, la Brit'a Regn'ar'o, do esenc'e la eks'koloni'o'j), kiu'j bon'ven'ig'os ni'n kiel komerc'a'j'n partner'o'j'n. Ali'vort'e, ni komerc'os kun tiu'j, kun kiu'j (tio'n sub'strek'is la deput'it'o) ni pov'as parol'i angl'e."}, {"text_idx": "#001782", "text": "Help'u mi'n, afrik'a'j, au\u0306strali'a'j, barataj, kanadaj kaj nov-zelandaj leg'ant'o'j de MONATO. C\u0302u ver'e tia'manier'e vi \u201ebon'ven'ig'us\u201d la iam'a'n imperi'a'n mastr'o'n, la tiel nom'at'a'n patr'in'o-land'o'n, kiel komerc'a'n partner'o'n?"}, {"text_idx": "#001783", "text": "Mi pov'as imag'i, ke vi bon'ven'ig'us iu'n ajn, se tem'us pri komerc'a avantag\u0302'o vi'a \u2013 sed c\u0302u apart'e brit'o'j'n? Ebl'e mi erar'as, sed mi kred'as, ke vi hav'as propr'a'j'n interes'o'j'n, pli apud'a'j'n, pli region'a'j'n. Do mi'a'opini'e la baz'a UKIP-kred'o konduk'os neni'e'n."}, {"text_idx": "#001784", "text": "Ali'flank'e tiu c\u0302i al'vok'o, de'nov'e lau\u0306 la deput'it'o, ke est'int'ec'o far'ig\u0302'u est'ont'ec'o, fort'e re'eh\u0302'ig\u0302'os tra la konservativ'a, retro'rigard'ant'a Briti'o. Mi atend'as, ke en land'o, kiu taks'as la nun'a'j'n politik'ist'o'j'n (ne tut'e mal'prav'e) mal'kompetent'a'j, mal'fid'ind'a'j, la siren'a kant'o de nov'a, fort'e tradici'a, dekstr'em'a parti'o (lim'ig'u en'migr'ad'o'n, alt'ig'u la milit'ist'ar'a'n bug\u0302et'o'n, konstru'ig'u pli da mal'liber'ej'o'j) varb'os pli kaj pli da adept'o'j \u2013 kaj pik'os ali'a'j'n politik'ist'o'j'n."}, {"text_idx": "#001785", "text": "Do atent'u. Ebl'e la sur'sojl'e star'ant'a jun'a sinjor'o, elegant'e vest'it'a en sobr'e griz'a komplet'o, kun blank'a'j dent'o'j, iom tro san'e sun'brul'ig'it'a hau\u0306t'o kaj mal'long'a, iom blond'a har'ar'o, ten'as en la man'o ne bibli'o'n, sed pamflet'o'n sur'hav'ant'a'n la brit'a'n naci'a'n flag'o'n. Ali'a kial'o por klak'ferm'i la pord'o'n."}, {"text_idx": "#001787", "text": "S\u0302i renkont'is la prezid'ant'o'n de Slovaki'o kaj la ministr'o'j'n pri ekster'land'a'j afer'o'j kaj pri eduk'ad'o, kiu'j sub'ten'as la aktiv'aj\u0302'o'j'n kaj ag'ad'o'n de Unesk'o. Dum la vizit'o Slovaki'o decid'is kontribu'i 10 000 eu\u0306r'o'j'n por protekt'i kultur'a'j'n hered'aj\u0302'o'j'n dum arm'it'a'j konflikt'o'j, eventual'e ili'n post'e re'konstru'ig'i."}, {"text_idx": "#001788", "text": "Dum la trakt'ad'o'j lev'ig\u0302'is i.a. la tem'o de la roma'a eduk'ad'o, kiu'n Slovaki'o sub'ten'as kadr'e de Unesk'o. La ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j dir'is, ke Slovaki'o nun esplor'as la ebl'o'n establ'i katedr'o'n (au\u0306 centr'o'n) de Unesk'o por inkluziv'a eduk'ad'o de roma'a'j infan'o'j."}, {"text_idx": "#001789", "text": "Ne la insul'o'j, sed la insul'an'o'j"}, {"text_idx": "#001790", "text": "Roberto Sartor parol'as pri la \u201ehipokrit'ec'o de Briti'o\u201d koncern'e la \u201eokup'o'n\u201d (mi'a'j cit'il'o'j) de la Falk'land'a'j Insul'o'j (MONATO 2012/06, p. 7). Ne grav'as, c\u0302u Mercosur, Unasur au\u0306 iu'j ali'a'j apog'as la argentin'an postul'o'n. En c\u0302i tiu kaz'o, ec\u0302 la pap'o ne pov'us help'i. La kern'a demand'o est'as, c\u0302u iu ajn iam demand'is la insul'an'o'j'n pri ili'a'j prefer'o'j?"}, {"text_idx": "#001791", "text": "Lau\u0306 mi'a kompren'o per la re'don'o de la Falk'land'a'j Insul'o'j al Argentino, s-ro Sartor vol'as s\u0302ang\u0302'i la lojal'ec'o'n de la insul'an'o'j de unu \u201ekoloni'a\u201d mastr'o al ali'a. Kial ne demand'i rekt'e la insul'an'o'j'n, c\u0302u ili vol'as est'i koloni'an'o'j de Briti'o, de Argentino au\u0306 simpl'e, c\u0302u ili vol'as mem reg'i si'a'j'n propr'a'j'n afer'o'j'n?"}, {"text_idx": "#001792", "text": "Mi ne sci'as, c\u0302u la pra'ge'patr'o'j de s-ro Sartor est'as el'migr'int'o'j, sed milion'o'j da el'migr'int'o'j log\u0302'as en Argentino dum jar'dek'o'j. C\u0302u ili sent'as si'n log\u0302'ant'a'j en land'o, kiu ne est'as ili'a? C\u0302u la insul'an'o'j de la Falk'land'a'j Insul'o'j sent'as si'n log\u0302'ant'a'j en land'o, kiu ne est'as ili'a? Tre bedau\u0306r'ind'e Roberto Sartor en si'a leter'o manifest'as si'a'n star'punkt'o'n nur pri la stat'o de la insul'o'j, sed ne pri la stat'o de la insul'an'o'j. La sam'a'n erar'o'n far'is la argentina reg'ist'ar'o en 1982 kun katastrof'a'j rezult'o'j."}, {"text_idx": "#001793", "text": "En la artikol'o Lau\u0306d'u lern'ej'an'o'j'n de Paul Gubbins (MONATO 2012/05, p. 5), plac\u0302'as al mi la subtil'a ironi'a kontrast'o inter la bel'a kovr'il'fot'o de la reg\u0302'in'o Elizabeta 2a kun la duk'in'o kaj la tem'o de la kost'o'j de la diamant'a jubile'o de la reg\u0302'in'o kaj la olimpi'a'j lud'o'j okaz'ant'a'j c\u0302i-jar'e en Londono. Lau\u0306 mi tiu artikol'o dev'is pli traf'e hav'i la titol'o'n Jam cerb'o'lav'ad'o, cerb'o'lav'ad'o per celebr'o'j, kiu'j prov'as kovr'i la ne tiel bel'a'n bild'o'n de la stat'o de la land'o."}, {"text_idx": "#001796", "text": "Ni ne pov'is re'kon'ig\u0302'i pro la s\u0302ang\u0302'ig\u0302'int'a'j vizag\u0302'o'j, kaj ni dev'is ni'n prezent'i, kvazau\u0306 ni neniam kon'at'ig\u0302'us. La organiz'ant'o dir'is, ke du el ni'a'j kun'lern'int'o'j jam mort'is. Unu kun'lern'int'in'o mem'mort'ig'is baldau\u0306 post la diplom'it'ig\u0302'o pro am'afer'a fiask'o. Ali'a perd'is si'a'n viv'o'n en trafik'a akcident'o."}, {"text_idx": "#001800", "text": "Mi hav'as sekret'o'n. Iu kun'lern'ant'in'o apart'e plac\u0302'is al mi, sed mi ne kurag\u0302'is esprim'i mi'a'n am'o'n. Post ni'a diplom'it'ig\u0302'o s\u0302i labor'is en ali'a urb'o, kaj pro tio mi ne hav'is s\u0302anc'o'n renkont'i s\u0302i'n. Krom'e kaj s\u0302i kaj mi star'ig'is propr'a'n famili'o'n."}, {"text_idx": "#001801", "text": "Kvankam pas'is 30 jar'o'j, tamen en mi'a kor'o s\u0302i kiel sankt'a bel'flor'o ankorau\u0306 viv'is. Ni renkont'ig\u0302'is, kaj mi demand'is, c\u0302u s\u0302i pov'as mi'n memor'i. S\u0302i'a respond'o est'is ne'a, kio fort'e mi'n dolor'is. Afer'o'j tia'j oft'e okaz'as en la viv'o."}, {"text_idx": "#001804", "text": "La tre kon'at'a sarajeva \u201eHagad'o\u201d, hebre'a ceremoni'a libr'o, ilumin'it'a manuskript'o el la 14a jar'cent'o, est'is de'nov'e antau\u0306 publik'o la 18an de maj'o 2012 (Mond'a tag'o de la muze'o'j) c\u0302i-jar'e en la Land'a Muze'o en Sarajevo. G\u0302i est'is kas\u0302'it'a kaj zorg'e gard'at'a, tra'viv'is la hispan'a'n inkvizici'o'n, du mond'a'j'n milit'o'j'n kaj la last'a'n bosni'an milit'o'n \u2013 kaj nun est'as de'nov'e antau\u0306 s\u0302at'ant'o'j de art'o."}, {"text_idx": "#001805", "text": "C\u0302i tiu mond'kon'at'a verk'o de la hebre'a art'o ek'est'is en la du'a du'on'o de la 14a jar'cent'o en Hispanio. Kiam jud'o'j est'is for'pel'at'a'j el Hispanio (1492) ili kun'port'is la manuskript'o'n. De la fin'o de la 19a jar'cent'o la manuskript'o est'as posed'aj\u0302'o de la Land'a Muze'o en Sarajevo. Tiam (1894) la muze'o ac\u0302et'is la libr'o'n de la sarajeva sefard'a famili'o Kojen. La au\u0306tent'ec'o'n de la libr'o cert'ig'is fak'ul'o'j de viena muze'o."}, {"text_idx": "#001806", "text": "Tiu sankt'a hebre'a libr'o est'as la plej grav'a objekt'o de la Land'a Muze'o de Bosnio kaj Hercegovin'o. G\u0302i'a taks'it'a valor'o est'as sep milion'o'j da uson'a'j dolar'o'j."}, {"text_idx": "#001807", "text": "La libr'o'n oni gard'as sub apart'a'j kondic\u0302'o'j, en ej'o kun special'e pri'labor'it'a vitrin'o."}, {"text_idx": "#001808", "text": "Dum la tut'a jar'o la vizit'ant'o'j de la muze'o pov'as vid'i kopi'o'n de la libr'o. La original'o'n oni pov'os vid'i nur kvar'foj'e jar'e: la unu'a'j'n mard'o'j'n de juli'o kaj au\u0306gust'o, dum la inter'naci'a muze'a tag'o, kaj okaz'e de la grand'a hebre'a fest'o'tag'o Pash\u0302o."}, {"text_idx": "#001809", "text": "Pli ol ses'cent jar'o'j'n, de la for'ir'o el Hispanio, la \u201eHagad'o\u201d, kiu tra'viv'is mult'a'j'n mal'felic\u0302'o'j'n, s\u0302ang\u0302'ad'is posed'ant'o'j'n kaj land'o'j'n, est'is konserv'at'a en divers'a'j kondic\u0302'o'j, nun, tamen, est'as en si'a dom'o kaj antau\u0306 publik'o."}, {"text_idx": "#001813", "text": "Li'a'j kon'at'o'j dir'is al li, ke li ir'u al psikiatr'o pro ebl'a deprim'o kas\u0302'ig\u0302'ant'a mal'antau\u0306 la dorm'o'problem'o. Neni'u, inkluziv'e la kurac'ist'o'n, parol'is al li pri tiel efik'a kaj sen'risk'a rimed'o por preskau\u0306 c\u0302iu'spec'a dorm'o'problem'o: melatonino. Li mal'kovr'is g\u0302i'n dank'e al televid'a el'send'o. Tiu substanc'o est'as vend'at'a sub divers'a'j komerc'a'j nom'o'j en apotek'o'j, kutim'e (almenau\u0306 en Italio kaj Kipro) sen iu neces'o montr'i kurac'ist'a'n recept'o'n. Tem'as pri la sam'a hormon'o produkt'at'a de c\u0302ies cerb'o, kiu ig'as oni'n \u201ekompren'i\u201d inter'ali'e la altern'ad'o'n de tag'o kaj nokt'o. Mult'a'j plen'kresk'ul'o'j, ne'last'e pro tro'a labor'o kaj iom da strec\u0302'o (afer'o'j pli-mal'pli komun'a'j al ni c\u0302iu'j), montr'as nun'temp'e i'a'n mal'abund'o'n de melatonino. Ili'a cerb'o komenc'as g\u0302i'n produkt'i tro mal'fru'e kaj tio ig'as ili'n turn'ig\u0302'ad'i en la lit'o dum hor'o'j."}, {"text_idx": "#001814", "text": "Melatonino kau\u0306z'as nek de'pend'o'n nek i'a'j'n risk'o'j'n por la hom'a san'o. Maten'e, c\u0302e la vek'ig\u0302'o, eventual'a dorm'em'o tuj mal'aper'as kaj oni si'n sent'as pret'a por bon'humor'e al'front'i nov'a'n tag'o'n. Plur'a'j person'o'j uz'as tiu'n natur'a'n metod'o'n de temp'o al temp'o, post long'a'j vojag\u0302'o'j, por solv'i la t.n. hor'zon'o, hor's\u0302ang\u0302'a'n mis'fart'o'n, kaj al'kutim'ig\u0302'i al la nov'a lok'a hor'o. Ial oni mal'oft'e menci'as tiu'n substanc'o'n, kies efik'o kaj sekur'ec'o (se la dorm'o'problem'o ne est'as lig'it'a al krom'a'j pli grand'a'j san'problem'o'j) est'as tamen agnosk'at'a'j de mult'a'j fak'ul'o'j. Mi ne vol'as pri'skrib'i g\u0302i'n kiel panace'o'n au\u0306 eliksir'o'n, sed la s\u0302ang\u0302'o'j en la viv'kvalit'o de mi'a koleg'o mir'ig'is mi'n. Do, se vi sufer'as de ajn'a form'o de dorm'o'problem'o, est'as bon'a ide'o prov'i tiu'n substanc'o'n, antau\u0306 ol en'ir'i la tre dang\u0302er'a'n tunel'o'n de psik'o'medikament'o'j. Memor'u: kiu sufer'as de dorm'o'problem'o ne nepr'e est'as frenez'ul'o au\u0306 deprim'it'o. Oni est'as simpl'e fil'o de la nun'a temp'o."}, {"text_idx": "#001816", "text": "La nov'konstru'it'a'j vent'o'turbin'o'j c\u0302i-moment'e aparten'as al la plej potenc'a'j en la mond'o. \u201eIli ebl'ig'as en'rigard'o'n en la est'ont'ec'o'n de vent'o'teknologi'o\u201d, klar'ig'is Michael Gerbavsits, parol'ist'o de la estr'ar'o de la burgenland'a elektro'kompani'o BEWAG okaz'e de la ek'funkci'ig'o."}, {"text_idx": "#001817", "text": "Unu el la vent'o'turbin'o'j est'as pri'zorg'at'a kun'e kun la produkt'ant'o Enercon por esplor- kaj evolu-cel'o'j. La ricev'it'a'j inform'o'j rezult'e de tio pov'as est'i uz'at'a'j de la vent'energi'a entrepren'o Austrian Wind Power (AWP), fili'a kompani'o de BEWAG. BEWAG invest'is g\u0302is 2013 en'tut'e 450 milion'o'j'n da eu\u0306r'o'j en la plu'konstru'o'n de vent'o'turbin'o'j kaj ret'o'j. Burgenland est'as ekologi'a model'region'o por la tut'a Eu\u0306rop'o."}, {"text_idx": "#001818", "text": "La konstru'ad'o de ambau\u0306 grand'eg'a'j vent'o'turbin'o'j komenc'ig\u0302'is en maj'o 2011. En'tut'e est'is for'konsum'it'a'j 1400 kub'metr'o'j da beton'o kaj 120 tun'o'j da s\u0302tal'o. La nab'o'j trov'ig\u0302'as en alt'ec'o de 135 metr'o'j. La nacel'o \u2013 kiu port'as la rotor-padel'o'j'n \u2013 est'as 14 m alt'a, 22 m long'a kaj pez'as 650 tun'o'j'n. La diametr'o de la rotor-padel'o'j est'as 126 m. La tut'a konstru'aj\u0302'o pez'as 7500 tun'o'j'n. En decembr'o 2011 ek'turn'ig\u0302'is la unu'a vent'rad'o, post'e sekv'is prov'funkci'ad'o. Vent'o'turbin'o'j est'as nun ne'dis'ig'ebl'a part'o de la burgenland'a pejzag\u0302'o."}, {"text_idx": "#001820", "text": "En juni'o okaz'is la 15a inter'naci'a niks'o-festival'o en la slovak'a c\u0302ef'urb'o Bratislav'o. Niks'o est'as mit'ologi'a akv'o-fe'o kaj la festival'o est'is lig'it'a al inter'naci'a konkurs'o pri kuir'ad'o de fis\u0302'sup'o."}, {"text_idx": "#001821", "text": "La niks'o-tradici'o baz'ig\u0302'as sur fabel'o'j kaj legend'o'j. Lau\u0306 unu el tiu'j, niks'o procesi'is kun urb'estr'o, kiu promes'is far'i nur bon'o'n. Lau\u0306 ali'a'j oni'dir'o'j, niks'o est'is fripon'et'o, kiu dron'ig'is s\u0302tel'ist'o'j'n, frau\u0306d'int'o'j'n kaj mal'honest'a'j'n magistrat'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#001822", "text": "La festival'o'n organiz'as ne'profit'cel'a civit'an'a asoci'o, Devina Pord'eg'o (slovak'e Devi\u0301nska bra\u0301na). La event'o'j sekv'as histori'a'j'n parad'o'j'n de fis\u0302'kapt'ist'a'j kaj s\u0302ip'ist'a'j gild'o'j, dokument'it'a'j'n jam en la 18a jar'cent'o."}, {"text_idx": "#001823", "text": "En la mez'epok'o la fis\u0302'kapt'ist'o'j, post la komerc'ist'o'j kaj la vin'ber'kultiv'ist'o'j, aparten'is al la tri'e plej grand'a komun'um'o en Bratislav'o. Pro tio la tradici'a bratislav'a kuir'art'o kon'as cent'o'j'n da recept'o'j por prepar'i danub'a'j'n fis\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001824", "text": "Baldau\u0306 post la sci'ig'o \u2013 okaz'int'a en maj'o 1980 far'e de la Mond'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (MOS) \u2013 pri fakt'a likvid'o de variol'o asemble'o de la sam'a organiz'aj\u0302'o akcept'is en 1988 rezoluci'o'n pri elimin'o ankau\u0306 de polio'mjel'it'o g\u0302is la jar'o 2000. Tiu'n cert'ec'o'n don'is la alt'a efik'ec'o de la viv'a kontrau\u0306-polio'mjel'it'a vakcin'o de Sabin. Komplet'a neni'ig'o de tiu mal'san'o ankorau\u0306 ne est'as ating'it'a c\u0302iu'lok'e, tamen est'as rimark'ind'e, ke polio'mjel'it'o jam mal'aper'is almenau\u0306 en Amerik'o kaj Eu\u0306rop'o kaj en land'o'j, kiel Rusio, C\u0302ini'o, kaj en seri'o de s\u0302tat'o'j de Azi'o kaj de Pacifik'o."}, {"text_idx": "#001825", "text": "La sekv'a infekt'o, kiu pov'os est'i elimin'it'a en la tut'a mond'o dank'e al vakcin'ad'o, est'as morbil'o. G\u0302i est'is likvid'it'a en Amerik'o jam en 2002, kaj en 2010 est'is akcept'it'a rezoluci'o de MOS koncern'e iom-post-iom'a'n likvid'o'n de morbil'o en la tut'a mond'o g\u0302is 2020. Kaj jen nun oni mal'kas\u0302'as al la hom'ar'o la nobl'a'n cel'o'n likvid'i en la tut'a mond'o ec\u0302 rubeol'o'n, kaj precip'e la tiel nom'at'a'n kun'nask'it'a'n rubeol'o'n, kiu prezent'as la plej grand'a'n dang\u0302er'o'n por la nov'nask'it'o'j."}, {"text_idx": "#001826", "text": "La pli'mult'o de la mal'san'ul'o'j est'as infan'o'j kaj adolesk'ant'o'j, kvankam adolt'o'j mem pov'as mal'san'ig\u0302'i, se ili ekzempl'e ne est'is infekt'it'a'j dum la propr'a infan'ag\u0302'o. Post la mal'san'o rest'as al la infekt'it'o'j persist'a imun'ec'o. La virus'o de rubeol'o transmisi'ig\u0302'as aer'o'gut'e kaj rapid'e pere'as en la ekster'a medi'o."}, {"text_idx": "#001830", "text": "Nun la pli'mult'o de la land'o'j en'ig'is la kontrau\u0306-rubeol'a'n vakcin'o'n en la kalendar'o'n de la dev'ig'a'j vakcin'ad'o'j. En mult'a'j okaz'o'j oni sub'met'as al la vakcin'ad'o infan'o'j'n 12-monat'a'j'n, oft'e sam'temp'e kun vakcin'ad'o kontrau\u0306 morbil'o kaj parotid'it'o (mumps'o). Tre grav'as post kelk'a'j jar'o'j okaz'ig'i re'vakcin'ad'o'n. Dank'e al tiu ag'ad'o, en 2009 MOS est'is inform'it'a pri apenau\u0306 165 kaz'o'j de kun'nask'it'a rubeol'o en la tut'a ter'glob'o."}, {"text_idx": "#001831", "text": "En 2003 la membr'o-s\u0302tat'o'j de la Tut-Amerik'a Organiz'aj\u0302'o pri San'o (angl'e Pan American Health Organization) akcept'is rezoluci'o'n pri elimin'o de rubeol'o kaj kun'nask'it'a rubeol'o en la amerik'a kontinent'o g\u0302is 2010. Krom dev'ig'a vakcin'ad'o, kiu koncern'is pli ol 95 % de la unu'jar'a'j infan'o'j, est'is efektiv'ig'it'a amas'a vakcin'ad'o de adolesk'ant'o'j kaj de plen'kresk'ul'o'j. Grav'a'n rol'o'n lud'as ankau\u0306 la fru'a'j mal'kas\u0302'o kaj izol'ad'o de rubeol-mal'san'ul'o'j. La batal'o'n kontrau\u0306 la mal'san'o aktiv'e part'o'pren'is, krom medicin'ist'o'j, mil'o'j da volont'ul'o'j \u2013 student'o'j, lern'ant'o'j, instru'ist'o'j, soci'a'j au\u0306 religi'a'j ag'ant'o'j kaj ali'a'j. Jam en 2006, kompar'e kun 1998, la nombr'o de kaz'o'j de rubeol'o en Amerik'o est'is mal'pli'ig\u0302'int'a je 98 %. En februar'o 2009 est'is registr'it'a'j la last'a'j mal'san'ul'o'j pro rubeol'o en la kontinent'o. En 2010 endemi'a rubeol'o est'is definitiv'e elimin'it'a."}, {"text_idx": "#001832", "text": "Nun'temp'e oni registr'as nur en'port'it'a'j'n kaz'o'j'n de tiu mal'san'o. En oktobr'o 2010 est'is akcept'it'a la rezoluci'o de MOS pri likvid'o de rubeol'o kaj kun'nask'it'a rubeol'o ankau\u0306 en la eu\u0306rop'a kontinent'o, kaj tio g\u0302is la jar'o 2015. En mult'a'j ali'a'j region'o'j oni klopod'as traf'i la cel'o'n signif'e rapid'ig'i la batal'o'n por likvid'o de rubeol'o, kvankam g\u0302is nun sen iu indik'o de konkret'a lim'dat'o."}, {"text_idx": "#001833", "text": "Do g\u0302ust'e en la amerik'a kontinent'o est'is unu'e likvid'it'a'j variol'o, polio'mjel'it'o, morbil'o kaj antau\u0306 ne'long'e rubeol'o (kaj kun'nask'it'a rubeol'o). Kaj c\u0302io c\u0302i malgrau\u0306 grand'a'j soci'a'j kaj ekonomi'a'j diferenc'o'j inter la divers'a'j s\u0302tat'o'j de la kontinent'o kaj ec\u0302 rilat'o'j ne tre amik'a'j inter iu'j el ili. Hom'a san'o s\u0302ajn'e ig\u0302'is pli grav'a ol politik'a'j mal'konkord'o'j: ind'a ekzempl'o por land'o'j de ali'a'j kontinent'o'j."}, {"text_idx": "#001836", "text": "C\u0302ef'e koncern'e la ebl'o'n, ke ankau\u0306 sur ali'a'j planed'o'j est'as iu'spec'a viv'o, est'as strang'e vid'i kiom da ul'o'j (oft'e pro religi'a'j kial'o'j, sed ne nur) montr'as si'n'ten'o'n de total'a neg'ad'o: viv'o, oni'dir'e, pov'as ekzist'i en neni'u ali'a lok'o de la univers'o, kiom ajn vast'a g\u0302i est'as. Tiu c\u0302i est'as aksiom'o, kvazau\u0306 laik'a dogm'o, kiu'n neni'u kaj neni'o pov'as s\u0302ang\u0302'i. Se dir'i la ver'o'n, oni apenau\u0306 kompren'as la kial'o'n de tia rifuz'o, kiu ver'dir'e kontrau\u0306'dir'as la (kvankam mal'mult'a'j'n) scienc'a'j'n cert'aj\u0302'o'j'n, kiu'j'n tiu'rilat'e la hom'o'j hav'as, sed ankau\u0306 ajn'a'j'n statistik'a'j'n kalkul'o'j'n, g\u0302is nun pacienc'e plen'um'it'a'j'n de tut'mond'a'j scienc'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001837", "text": "Iel ajn dir'end'as, ke ne c\u0302iu'j ne'as la ekzist'o'n de ali'a'j planed'o'j, kie viv'o pov'as est'i ek'int'a. Tiu al'proksim'ig\u0302'o al la demand'o ja est'as komun'a al la pli'mult'o de la scienc'ul'o'j. Lau\u0306 tiu, se ver'e ekzist'as universal'a'j leg\u0302'o'j pli-mal'pli valid'a'j en la tut'a univers'o, oni rajt'as kred'i, ke fenomen'o jam okaz'int'a en unu lok'o de la univers'o pov'as est'i okaz'int'a, okaz'ant'a au\u0306 okaz'ont'a ankau\u0306 ali'lok'e, se la kondic\u0302'o'j est'as simil'a'j."}, {"text_idx": "#001838", "text": "Pli'lum'ant'a'n klar'ig'o'n pri tio, kio plej ver's\u0302ajn'e okaz'as en la univers'o, mi ricev'is antau\u0306 jar'dek'o. Tiam mi plezur'e tra'leg'is libr'o'n de ital'a scienc'ul'o (Piero Angel'a), kies plej grand'a merit'o est'is la kre'ad'o de televid'a'j program'o'j, kiu'j kun'ig'as util'o'n kun amuz'o, t.e. scienc'o'n kun kompren'ebl'o. Li public'ad'as ankau\u0306 libr'o'j'n, kiu'j klar'ig'as sam'e simpl'e al la leg'ant'ar'o scienc'a'j'n koncept'o'j'n, iu'foj'e ec\u0302 komplik'a'j'n."}, {"text_idx": "#001839", "text": "Mal'nov'a libr'o de Piero Angel'a, rilat'e tiu'n tem'o'n, don'as spac'o'n inter'ali'e al la esplor'o'j de du scienc'ul'o'j de la universitat'o de Romo, la profesor'o'j Alfons'o Cavaliere kaj Daniele Fargion. Ili'a'j kalkul'o'j ebl'ig'as lok'i du \u201efost'et'o'j'n\u201d, unu optimism'a'n kaj unu pesimism'a'n, unu dekstr'e'n kaj unu mal'dekstr'e'n, se tiel dir'i, al ies galop'ant'a fantazi'o."}, {"text_idx": "#001840", "text": "La unu'a kalkul'ad'o, la t.n. optimism'a, respond'as al la iam'a'j konsider'o'j de hom'o'j, kia'j la verk'ist'o Isaac Asimov kaj la astronom'o Carl Sag'a'n, kiu'j deklar'is si'n cert'a'j pri la ekzist'o de la viv'o en iu part'o de ni'a au\u0306 almenau\u0306 de ali'a galaksi'o. En propr'a verk'o, Isaac Asimov plen'um'is atent'a'n analiz'o'n de la probabl'o'j, ke \u201eali'mond'an'o'j\u201d ekzist'as. Lau\u0306 iu'j, li'a'j nombr'o'j est'as ec\u0302 tro si'n'gard'a'j, sed ni util'ig'os ili'n kiel plej optimism'a'j'n."}, {"text_idx": "#001841", "text": "Rilat'e pesimism'o'n, est'as mal'facil'e asert'i, kiom oni pov'as est'i pesimist'o. Iel ajn, s\u0302ajn'as al ni, ke la jen'a'j t.n. pesimism'a'j nombr'o'j respond'as al al'ir'o kaj al pens'manier'o sufic\u0302'e restrikt'a'j. La cifer'o'j menci'ot'a'j en la unu'a part'o de la artikol'o rilat'as ni'a'n galaksi'o'n (t.n. Lakt'a'n Voj'o'n), kies kondic\u0302'o'j'n ni kontent'ig'e kon'as kaj de kiu ni relativ'e bon'e sci'pov'as kvant'ig'i la stel'o'j'n. Oni asert'os, ke tem'as pri arbitr'a'j asert'o'j kaj almenau\u0306 part'e oni ja prav'os, c\u0302ar statistik'o cert'aj\u0302'o'j'n ne prezent'as. Tem'as tamen pri teori'a ekzerc'o, kiu neniom kost'as kaj sam'temp'e util'as por prov'i kompren'i la efektiv'a'n real'o'n."}, {"text_idx": "#001843", "text": "Tem'as pri delikat'a, mal'facil'a demand'o: kelk'a'j fak'ul'o'j, kiel Michel Hart, opini'as, ke est'as preskau\u0306 ne'ebl'e, ke planed'o si'n trov'as g\u0302ust'e je tia distanc'o. Lau\u0306 li, la ter'o est'as preskau\u0306 cert'e la unu'sol'a, kiu plen'um'as tiu'n grav'a'n kondic\u0302'o'n. Tamen la plej'part'o de la scienc'ul'o'j em'as kred'i, ke trov'i planed'o'n c\u0302e g\u0302ust'a orbit'o ne est'as tiel ne'logik'a afer'o. Optimism'a kalkul'o sugest'us procent'o'n de 20 % (do 1 miliard'o'n da stel'o'j), dum pesimism'a al'ir'o halt'ig'us ni'n je 10 %, do 10 milion'o'j da stel'o'j. Kiel vid'ebl'as, per nur du trans'ir'o'j, pesimist'o al'ven'as al nombr'o jam cent'obl'e pli mal'alt'a ol tiu de optimist'o. Sed ec\u0302 tio ne s\u0302ang\u0302'os la fin'a'n rezult'o'n."}, {"text_idx": "#001846", "text": "En la nun'a moment'o tamen oni ne pov'as facil'e dir'i, kiu'j est'as la probabl'o'j, ke ili ankau\u0306 unu'ig\u0302'is kaj kre'is grand'a'j'n molekul'o'j'n, kapabl'a'j'n re'produkt'ig\u0302'i kaj est'ig'i bakteri'a'j'n viv'form'o'j'n. Asimov si'a'flank'e asert'is, ke tiu procez'o est'as tut'cert'a: se planed'o est'as je la g\u0302ust'a distanc'o, la fenomen'o de re'produkt'ig\u0302'o est'as spontan'a sekv'o. Optimist'o'j, inkluziv'e de Asimov, ali'vort'e kred'as, ke est'as miliard'o da stel'o'j en tiu c\u0302i galaksi'o, kie la viv'o ja komenc'ig\u0302'is sam'kiel c\u0302e ni. Pesimist'o em'us mal'e asert'i, ke ti'aj\u0302'o pov'as okaz'i en apenau\u0306 la 0,01 % de la okaz'o'j, do c\u0302e nur 1000 stel'o'j de ni'a galaksi'o."}, {"text_idx": "#001847", "text": "Inter tiu'j du ekstrem'ism'a'j pozici'o'j, ni pov'us al'don'i tiu'n de imag'a moder'ul'o (sufic\u0302'e, sed ne tut'e pesimism'a), lau\u0306 kiu tiu fakt'o rezult'as en 50 % de la okaz'o'j, do c\u0302e 5 milion'o'j da stel'o'j. La sekv'a etap'o est'as la evolu'o de la viv'o: pri c\u0302i tio, c\u0302iu'j sam'opini'as, asert'ant'e ke la viv'o, se g\u0302i sukces'as ek'i, iam cert'e evolu'os."}, {"text_idx": "#001851", "text": "Mez'um'e, ter'a mam'ul'o rezist'as dum 5-10 milion'o'j da jar'o'j. C\u0302u la hom'o, kun si'a teknologi'a civiliz'o, dau\u0306r'os tiom long'e? Asimov opini'as, ke la hom'o mal'aper'os post milion'o da jar'o'j. Lau\u0306 la scienc'ul'o'j, ec\u0302 optimist'o ne rajt'as opini'i, ke ekzist'as pli ol 0,1 % de la stel'o'j en la Lakt'a Voj'o, kie nun'temp'e pov'as ekzist'i evolu'int'a civiliz'o, kia la ni'a. Moder'ul'o parol'os pri 0,02 % (do pri 50 stel'o'j) kaj la pesimist'o pri 0,0002 %, do pri nur 0,0000001 stel'o'j en ni'a galaksi'o kun planed'o simil'a al la ter'o kaj kun tia civiliz'o, kia ebl'ig'us al ili komunik'ig\u0302'i kun ni."}, {"text_idx": "#001854", "text": "Tio pruv'as, se ne la cert'ec'o'n de la ekzist'o de \u201eali'mond'an'o'j\u201d, almenau\u0306 la ver's\u0302ajn'o'n de tiu hipotez'o. Ebl'e en ni'a jar'cent'o ni ne sukces'os komunik'ig\u0302'i, renkont'ig\u0302'i au\u0306 batal'i kun ili, sed la sent'o, ke ni ebl'e ne est'as sol'a'j en la univers'o, kaj ke g\u0302i probabl'e est'as pli \u201evarm'a\u201d ol g\u0302i tiom oft'e s\u0302ajn'is al ni, ebl'e don'os al ni krom'a'n instig'o'n al la dau\u0306r'ig'o de tiu'rilat'a'j esplor'ad'o'j kaj ig'os ni'n rigard'i est'ont'e la c\u0302iel'o'n per mal'sam'a'j okul'o'j. Ceter'e, facil'a'n, logik'a'n, neu\u0306tral'a'n lingv'o'n por komunik'ig\u0302'i kun ali'mond'an'o'j ni jam hav'as, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001855", "text": "Est'as kon'at'e, ke la hom'a'j bezon'o'j de ador'ad'o, kult'ad'o, komun'a kor'lev'ig\u0302'o kaj sent'esprim'o vast'a'teren'e for'las'is la sfer'o'j'n de la tradici'a'j religi'a'j instituci'o'j kaj trans'ir'is al sekular'a'j medi'o'j, form'ant'e nov'a'j'n struktur'o'j'n, rit'o'j'n kaj ceremoni'o'j'n. Apart'e la pop'muzik'o kaj la sport'o kun si'a'j intens'a emoci'ad'o kaj bril'a'j idol'o'j kapabl'as kontent'ig'i religi'a'j'n aspir'o'j'n ekster preg\u0302'ej'o'j kaj di'serv'o'j."}, {"text_idx": "#001856", "text": "Mem'kompren'ebl'e la reklam'industri'o util'ig'as la nov'a'n orient'ig\u0302'o'n por propr'a'j cel'o'j, lert'e miks'ant'e iam'a'j'n religi'a'j'n simbol'o'j'n kun modern'a'j bild'o'j. Apart'e drast'e tio montr'is si'n antau\u0306 la futbal'matc\u0302'o inter Bayern Mu\u0308nchen kaj FC Chelsea London la 19an de maj'o en Munkeno. Por al'log'i spekt'ant'o'j'n, kiu'j far'ig\u0302'u klient'o'j de la akompan'a reklam'o, la televid'a entrepren'o Sat.1 produkt'is film'et'o'n rekt'e cel'ant'a'n religi'a'j'n sent'o'j'n. Oni opini'is tau\u0306g'a sekv'i la form'o'n kaj en'hav'o'n de Patr'o ni'a. Voc\u0302'o solen'a'ton'e kun skrib'a sub'lini'o prezent'is la travesti'o'n, kiu son'us esperant'lingv'e tiel: \u201eKar'a Futbal-di'o, ven'u Vi'a pilk'o. Far'ig\u0302'u Vi'a lud'o. Ni'a'j'n gol'o'j'n don'u al ni hodiau\u0306. Kaj pardon'u al ni ni'a'j'n fau\u0306l'o'j'n, kiel ankau\u0306 ni pardon'as al ni'a'j arbitraci'ant'o'j. Kaj ne konduk'u ni'n en ofsajdon, sed liber'ig'u ni'n de kontrau\u0306'bat'o'j. C\u0302ar Vi'a est'as la lud'o kaj la venk'o kaj la Champions League etern'e. Auf geht's!\u201d"}, {"text_idx": "#001857", "text": "La du last'a'j fremd'lingv'a'j cit'o'j simpl'e re'don'as la angl'a'lingv'a'n titol'o'n de la konkurs'o, kiu'n ja c\u0302iu glob'an'o kompren'u sen'traduk'e, kaj la bavar'a'n fon'o'n de la konkurs'o'lok'o, la last'a cit'o est'as traduk'ebl'a per \u201eEk al!\u201d."}, {"text_idx": "#001858", "text": "Krom hero'a'j bild'o'j pri koncern'a'j lud'o'situaci'o'j sub'ten'is la kvazau\u0306'religi'a'n etos'o'n la triumf'a'j fin'o'takt'o'j de la fam'a tokat'o en d-minor'o, kiel se tem'us pri himn'a fin'o de solen'a mes'o. Perfekt'e la film'stri'o parodi'is la pastr'a'j'n vort'o'j'n antau\u0306 la prefaci'o: \u201eLev'ig\u0302'u vi'a'j kor'o'j!\u201d"}, {"text_idx": "#001859", "text": "Est'is interes'a la re'ag'o de eklezi'a'j oficial'ul'o'j. La protest'ant'a eklezi'o protest'is kaj postul'is la tuj'a'n for'ig'o'n de tiu c\u0302i reklam'film'o, sed la katolik'a kondut'is mol'e, moder'e: \u201eEn la futbal'a sfer'o est'as uz'at'a kutim'e lingv'aj\u0302'o kun religi'a'j prunt'o'j. La spekt'ant'o'j kompren'as, ke oni ne pren'u la tekst'o'n serioz'e.\u201d Pri la serioz'ec'o de tia'j koment'o'j kelk'a'j person'o'j ironi'e indik'is al la akr'a'j re'ag'o'j de krist'an'a'j instituci'o'j, se tem'as pri publik'a rid'ind'ig'o de ekster'krist'an'a'j religi'a'j simbol'o'j. Kaj tiu'j hom'o'j ne nepr'e est'as fundament'ist'o'j, kiu'j rekt'e rilat'ig'is la afer'o'n al la du'a ordon'o de Di'o al Moseo, el la hebre'a original'o traduk'it'a de Lazaro Ludovik'o Zamenhof: \u201eNe mal'bon'uz'u la nom'o'n de la Etern'ul'o, vi'a Di'o; c\u0302ar la Etern'ul'o ne las'os sen'pun'a tiu'n, kiu mal'bon'uz'as Li'a'n nom'o'n.\u201d"}, {"text_idx": "#001860", "text": "Ceter'e, est'us esplor'ind'e, c\u0302u Sat.1 ricev'is pun'o'n. Almenau\u0306 la bavar'o'j post katastrof'a mal'venk'o kus\u0302'is post la matc\u0302'o dum minut'o'j kvazau\u0306 fal'ig'it'a'j, detru'it'a'j de di'a man'o. Tiel neni'ig\u0302'is aspir'o'j, dezir'o'j, fid'o'j, inklin'o'j, rev'o'j, preg\u0302'o'j. La futbal'di'o de la ali'ul'o'j montr'ig\u0302'is ne'kontest'ebl'e pli fort'a. La post'a'n tag'o'n Munkeno silent'e funebr'is en profan'a rekviem'o."}, {"text_idx": "#001861", "text": "Mal'mild'e katolik'a'j episkop'o'j rifuz'is agnosk'i gej'a'n ceremoni'o'n en la slovak'a c\u0302ef'urb'o Bratislav'o. Ankau\u0306 lok'a'j civit'an'o'j bojkot'is la tri'a'n sam'seks'em'ul'a'n fest'o'n Pride Bratislav'a [prajd bratislav'a]."}, {"text_idx": "#001862", "text": "La event'o, oficial'e apog'at'a de la urb'estr'o de Bratislav'o, mal'ferm'ig\u0302'is per tri simbol'a'j ge'edz'ig\u0302'o'j. \u201eJes\u201d, dir'is tri par'o'j: vir'in'a, vir'a kaj vir'in-vir'a, por kun'e atent'ig'i pri la jur'a mal'egal'ec'o spert'at'a de gej'o'j, lesb'an'in'o'j kaj trans'seks'ul'o'j."}, {"text_idx": "#001863", "text": "C\u0302e'est'is la tiel nom'at'a'n c\u0302iel'ark'a'n parad'o'n ne nur ambasador'o'j el 18 land'o'j, sed ankau\u0306 700 ne'politik'ist'o'j, precip'e ge'jun'ul'o'j. La event'o, organiz'it'a en juni'o de la slovak'a civil'a asoci'o Queer Leaders Forum [ku\u0306ir liderz foram], est'is gvat'at'a de polic'an'o'j el helikopter'o."}, {"text_idx": "#001864", "text": "Rifuz'it'a est'as nov'a alt'lern'ej'o pri film'kre'ad'o en Slovaki'o. La kial'o: jam abund'as alt'lern'ej'o'j. Slovaki'o kun 5 milion'o'j da log\u0302'ant'o'j hav'as 39 alt'lern'ej'o'j'n, kre'it'a'j'n plej'part'e inter 2002 kaj 2006."}, {"text_idx": "#001865", "text": "La ministr'o pri eduk'ad'o, Dus\u030can C\u030caplovic\u030c [dus\u0302'a'n c\u0302aplovic\u0302], halt'ig'is la alt'lern'ej'a'n program'o'n, dum spert'ul'o'j el'labor'as raport'o'n pri la plej tau\u0306g'a lern'ej'a sistem'o por Slovaki'o. C\u030caplovic\u030c vol'as alt'ig'i la nivel'o'n de la alt'lern'ej'o'j, lim'ig'ant'e la nombr'o'n de stud'fak'o'j."}, {"text_idx": "#001866", "text": "La problem'o kus\u0302'as en tio, ke alt'lern'ej'o'j ne spegul'as la labor'merkat'o'n. Ili produkt'as sen'bezon'e mult'e da fin'lern'int'o'j, kiu'j ne trov'as posten'o'j'n. En 1990 Slovaki'o hav'is 62 000 student'o'j'n, en 2010 proksim'um'e 217 000. Popular'as scienc'o'j, ekonomik'o kaj social'labor'o."}, {"text_idx": "#001867", "text": "En'posten'ig'it'a est'as la ses'a post'komun'ism'a prezid'ant'o de Albanio. Bujar Nishani, ministr'o pri intern'a'j afer'o'j, akir'is pli ol du'on'o'n de la voc\u0302'o'j."}, {"text_idx": "#001868", "text": "Nishani est'is iom surpriz'a kandidat'o, elekt'it'a post plur'a'j prov'o'j trov'i tau\u0306g'a'n reprezent'ant'o'n. Se oni ne est'us sukces'int'a inter'konsent'i pri prezid'ant'o, Albanio al'front'us g\u0302eneral'a'j'n balot'o'j'n."}, {"text_idx": "#001869", "text": "La nov'a prezid'ant'o nask'ig\u0302'is en 1966, fin'stud'is en milit'ist'a akademi'o kaj labor'is en Uson'o kaj ali'a'j land'o'j. Li far'ig\u0302'is parlament'an'o en 2005."}, {"text_idx": "#001870", "text": "En Eu\u0306rop'o ankorau\u0306 furioz'as ekonomi'a kriz'o kaj ne vid'ebl'as la lum'o de el'ir'ej'o. Ankau\u0306 en Azi'o tiktak'as prokrast'a bomb'o de ekonomi'a kriz'o kau\u0306z'it'a de la s\u0302tat'a s\u0302uld'o."}, {"text_idx": "#001871", "text": "En Japani'o, pro mal'jun'ig\u0302'o de la soci'o, pli kaj pli grand'ig\u0302'as la el'spez'o'j por social'a asekur'o, kaj la si'n'sekv'a'j reg'ist'ar'o'j prodig'ad'is amas'o'n da mon'o por stimul'i la ekonomi'o'n lau\u0306 la postul'o'j de la popol'o. Rezult'e en la dau\u0306r'o de kvar jar'o'j ek'de 2009 la sum'o de la jar'a emisi'o de s\u0302tat'a s\u0302uld'o super'as la impost'en'spez'o'n."}, {"text_idx": "#001872", "text": "C\u0302i-jar'e la el'spez'o'j precip'e pli'grand'ig\u0302'os por re'konstru'i kaj re'viv'ig'i la damag\u0302'it'a'n region'o'n de ter'trem'o kaj cunam'o. Pro tio oni cert'as, ke la rest'ant'a sum'o de la s\u0302tat'a s\u0302uld'o ating'os jar'fin'e pli ol 1 000 000 000 000 000 da en'o'j (tio est'as 1015 en'o'j au\u0306 milion'o da miliard'o'j da en'o'j au\u0306 dek mil miliard'o'j da eu\u0306r'o'j). La proporci'o de c\u0302i tiu astronomi'a sum'o al la mal'net'a en'land'a produkt'o (MEP) est'os 235 %, super'ant'e la s\u0302uld'o'j'n de Greki'o, kaj ec\u0302 du'obl'e pli grand'a ol tiu'j de Germanio kaj Franci'o."}, {"text_idx": "#001873", "text": "C\u0302iu'j ja sci'as, ke Japani'o ne plu pov'as dau\u0306r'ig'i tia'n sen'brid'a'n administr'ad'o'n de la s\u0302tat'a'j financ'o'j. Fin'e de mart'o 2012 Nod'a Yosihiko, c\u0302ef'ministr'o kaj estr'o de la reg'ist'ar'a Demokrati'a Parti'o (DP), prezent'is al la parlament'o propon'o'n por pli'alt'ig'i la akciz'o'n (el'spez'impost'o'n) de la nun'a'j 5 % al 10 %. C\u0302i tiu'n propon'o'n aprob'as la du plej grand'a'j opozici'a'j parti'o'j, sed la plej grand'a frakci'o de DP, komand'at'a de Ozawa Itiro, eks-estr'o de la parti'o, mal'aprob'as la pli'alt'ig'o'n pro tio, ke impost'alt'ig'o romp'os la promes'o'n al la popol'o. Tial DP al'front'as la dang\u0302er'o'n de skism'o."}, {"text_idx": "#001874", "text": "Ec\u0302 se la propon'it'a alt'ig\u0302'o real'ig\u0302'os, tut'e ne sufic\u0302'os la en'spez'o por san'ig'i kaj ekvilibr'ig'i la s\u0302tat'a'j'n financ'o'j'n, part'e pro la long'e'dau\u0306r'a deflaci'a ekonomi'o kun preskau\u0306 nul'a kresk'o kaj part'e pro la persist'a rezist'o al redukt'o de el'spez'o'j."}, {"text_idx": "#001875", "text": "Sub tiu'j cirkonstanc'o'j est'as natur'e, ke la japan'a'j'n s\u0302tat'a'j'n obligaci'o'j'n mal'alt'e rang'ig'as la pri'taks'a'j kompani'o'j kiel Moody's kaj Standard & Poor's. Malgrau\u0306 tiu mal'alt'a taks'ad'o, la kurz'o de la japan'a'j s\u0302tat'obligaci'o'j est'as stabil'a kaj ili'a jar'a interez'o est'as sufic\u0302'e mal'alt'a je c\u0302. 1 %. S\u0302ajn'e tiu c\u0302i fenomen'o baz'ig\u0302'as sur la fakt'o, ke 95 % de la japan'a'j s\u0302tat'obligaci'o'j est'as ac\u0302et'it'a'j en'land'e, dum 77 % de la grek'a'j s\u0302tat'obligaci'o'j posed'as ali'land'a'j instituci'a'j invest'ant'o'j. Krom'e, kvankam la s\u0302tat'a s\u0302uld'o baldau\u0306 ating'os unu milion'o'n da miliard'o'j da en'o'j, japan'a'j individu'o'j hav'as c\u0302irkau\u0306 1,4 milion'o'j'n da miliard'o'j da en'o'j kiel financ'a'n posed'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001876", "text": "Ne mal'alt'ig\u0302'is la rilat'a valor'o de en'o kontrau\u0306 uson'a dolar'o kaj eu\u0306r'o. Mal'e, c\u0302iam kiam dis'volv'ig\u0302'as eu\u0306rop'a ekonomi'a kriz'o, alt'ig\u0302'as en'o, c\u0302ar en'o est'as rigard'at'a kiel relativ'e sekur'a kaj pli stabil'a mon'o ol dolar'o au\u0306 eu\u0306r'o. Sed pro la alt'ig\u0302'o de en'o, sever'e sufer'as mult'a'j japan'a'j kompani'o'j, kiel Sony, Toyota, Panasonic kaj Toshiba, kiu'j grand'skal'e de'pend'as de eksport'ad'o. Ili jam mal'dung'is mult'a'j'n el si'a'j labor'ist'o'j kaj trans'lok'ad'is si'a'j'n fabrik'o'j'n ekster'land'e'n, tia'manier'e redukt'ant'e la en'land'a'n labor'merkat'o'n."}, {"text_idx": "#001877", "text": "Nun c\u0302ef'ministr'o Nod'a trov'as si'n inter ambos'o kaj martel'o: kompromis'i kun la ribel'ant'o'j en si'a parti'o au\u0306 kompromis'i kun la opozici'a'j parti'o'j. Est'as jam temp'o por li rezolut'e ag'i. C\u0302ia'okaz'e, ne evit'ebl'as s\u0302torm'o en la japan'a politik'o kaj g\u0302eneral'a elekt'ad'o de la parlament'o. Rilat'e al la diskut'ot'a tem'o por la eventual'a elekt'ad'o, rimark'ind'e ankau\u0306 valid'as por Japani'o la nun'temp'a debat'o inter s\u0302par'em'a politik'o kaj politik'o por kresk'ig'ad'o de la ekonomi'o en eu\u0306rop'a'j land'o'j."}, {"text_idx": "#001878", "text": "La milit'o kontrau\u0306 Argentino en 1982 atent'ig'is pri la ekzist'o de antau\u0306'e neglekt'it'a insul'ar'o. De tiam sur g\u0302i okaz'is soci'a kaj ekonomi'a revoluci'o. Est'is konstru'it'a soci'o mult'e pli entrepren'ist'a ol antau\u0306'e. La lok'a ekonomi'o ne est'is traf'it'a de la last'a'temp'a mond'a ekonomi'a kriz'o. La pas'int'a'n jar'o'n la reg'ist'ar'o montr'is plus'o'n de 20 milion'o'j da eu\u0306r'o'j en si'a'j kont'o'j."}, {"text_idx": "#001880", "text": "Neni'u dub'as, ke c\u0302i tiu long'dau\u0306r'a prosper'o ek'est'is post la liber'ig'o de la insul'o'j far'e de la brit'a reg'ist'ar'o sub la reg'ad'o de la tiam'a c\u0302ef'ministr'in'o Margaret Thatcher, sed la ver'o est'as iom pli komplik'a. La prosper'o rezult'is de kvar jar'dek'o'j de s\u0302tat'orient'it'a kapital'ism'o, ekonomi'a filozofi'o sen'kredit'ig'it'a de Thatcher, kiu anstatau\u0306'e favor'is privat'a'n entrepren'em'o'n."}, {"text_idx": "#001881", "text": "En 1975 la Falk'land'a'j Insul'o'j est'is et'a, mal'proksim'a brit'a teritori'o, tre de'pend'a de s\u0302af'o'bred'ad'o kaj grav'a zorg'o por la tiam'a c\u0302ef'ministr'o Harold Wilson. En Stanley kaj en la intern'land'o est'is grand'a divorc'procent'o, tre mal'mult'a'j vir'in'o'j kaj tro mult'e da drink'ad'o. Labor'ist'o'j en la agrikultur'o de'pend'is de si'a'j estr'o'j en kvazau\u0306 feu\u0306d'a rilat'o. Mank'o de publik'a'j oportun'aj\u0302'o'j kaj preskau\u0306 ne'ekzist'ant'a'j karier'oportun'o'j au\u0306 entrepren'em'o turment'is la insul'an'o'j'n."}, {"text_idx": "#001882", "text": "Kiel solv'o propon'it'a est'is s\u0302tat'a invest'ad'o. Oni rekomend'is la konstru'ad'o'n de pli'a'j s\u0302ose'o'j, pli grand'a lern'ej'o kaj flug'haven'o. Oni don'is help'o'n al la farm'ant'o'j dezir'ant'a'j ac\u0302et'i si'a'n bien'o'n. Plej grav'a'j propon'o'j est'is la esplor'ad'o pri la ekzist'o de ekspluat'ebl'aj\u0302'o'j sub'mar'a'j kiel naft'o kaj gas'o, kaj la kre'ad'o de fis\u0302'kapt'a zon'o c\u0302irkau\u0306 la insul'o'j. La mon'o por financ'i c\u0302i tiu'j'n projekt'o'j'n ven'is plej'part'e el Londono."}, {"text_idx": "#001883", "text": "Ekonomi'a mirakl'o pro fis\u0302'kapt'ad'o kaj naft'o"}, {"text_idx": "#001884", "text": "La lok'a reg'ist'ar'o pag'as por la insul'an'o'j la stud'ad'o'n c\u0302e brit'a'j universitat'o'j kaj ankau\u0306 la tut'a'n infra'struktur'o'n de la insul'o. La kvazau\u0306 skandinav'a nivel'o de s\u0302tat'a protekt'ad'o ne postul'as skandinav'a'n impost'ad'o'n. En la insul'o'j tut'e ne ekzist'as al'don'valor'a impost'o. Benzin'o kaj dizel'petrol'o est'as sen'impost'a'j. Dom'posed'ad'o est'as sen'impost'a kaj lau\u0306'en'spez'a impost'o est'as konsider'at'a mal'alt'a kompar'e al la nivel'o'j de Briti'o."}, {"text_idx": "#001885", "text": "Du kial'o'j klar'ig'as tiu'n ekonomi'a'n mirakl'o'n. La unu'a est'as la special'a trakt'ad'o don'it'a de Briti'o al la insul'o'j post la milit'o kontrau\u0306 Argentino. G\u0302i inkluziv'as la pag'o'n de la defend'kost'o'j de la insul'o'j (po 24 000 eu\u0306r'o'j por c\u0302iu insul'an'o, preskau\u0306 la du'obl'o de la nivel'o de la publik'a el'spez'o por c\u0302iu civit'an'o log\u0302'ant'a en Briti'o). La du'a motiv'o rilat'as al la fis\u0302'kapt'a industri'o. Ver's\u0302ajn'e est'as pli da hom'o'j labor'ant'a'j sur fis\u0302'kapt'ant'a'j boat'o'j en iu difin'it'a temp'o ol la tut'a civil'a log\u0302'ant'ar'o sur la insul'o. Ek'de 1986, post la fond'o de fis\u0302'kapt'a zon'o baz'it'a sur la 200-mejl'a dum'milit'a eksklud'o'zon'o c\u0302irkau\u0306 la insul'o'j, la reg'ist'ar'o de la Falk'land'a'j Insul'o'j vend'is licenc'o'j'n por fis\u0302'kapt'ad'o al s\u0302ip'o'j el Hispanio kaj la ekstrem'a Orient'o. Tiu komerc'ad'o reprezent'is inter kvar'on'o kaj tri kvar'on'o'j de la tut'a jar'a en'spez'o de la reg'ist'ar'o."}, {"text_idx": "#001888", "text": "La impost'o'j kaj esplor'rajt'o'j al'port'os al la reg'ist'ar'o de la Falk'land'a'j Insul'o'j en'spez'o'n de kelk'cent'milion'o'j da eu\u0306r'o'j sen iu ajn mal'facil'o. La total'a nun'a jar'a en'spez'o de la reg'ist'ar'o est'as 50 milion'o'j da eu\u0306r'o'j. Pro la naft'o la viv'manier'o de la insul'an'o'j s\u0302ang\u0302'ig\u0302'os radikal'e. Ek'aper'as nov'a falk'land'a soci'o, kie nur du'on'o de la log\u0302'ant'o'j nask'ig\u0302'is sur la insul'o. La rest'ant'a'j est'as precip'e brit'o'j dung'it'a'j per'e de fiks'it'a'j kontrakt'o'j, kelk'cent'o da c\u0302iliaj el'migr'int'o'j kaj log\u0302'ant'o'j ven'int'a'j el la brit'a atlantik'a teritori'o Sankt'a Helen'o."}, {"text_idx": "#001889", "text": "Kiel plej bon'e uz'i la mon'o'n rezult'ont'a'n de la naft'o'prospektor'ad'o, far'ig\u0302'is la c\u0302ef'a zorg'o por la lok'a reg'ist'ar'o. La plej bezon'at'a infra'struktur'o rilat'as al la nov'a kaj'o por turist'o'j en Stanley, por akcept'i la kresk'ant'a'n nombr'o'n da kroz'o's\u0302ip'o'j sur'voj'e al Antarkti'o. Tamen mal'grand'a log\u0302'ant'ar'o, ec\u0302 kresk'ant'a kaj kun grand'a'j esper'o'j, apenau\u0306 pov'os el'uz'i tiel grand'a'n publik'a'n invest'ad'o'n. Post komplet'ig'o de la publik'a infra'struktur'o la en'spez'o de la prospektor'ad'o de naft'o tre ver's\u0302ajn'e est'os invest'it'a en soci'a'n s\u0302tat'fondus'o'n, simil'e al la norveg'a model'o."}, {"text_idx": "#001890", "text": "En Briti'o tradici'e oni rigard'as trans'mar'a'j'n teritori'o'j'n kiel la Falk'land'a'j Insul'o'j kaj G\u0302ibraltaro velk'ant'a'j imperi'a'j rest'aj\u0302'o'j. Ebl'e tiu si'n'ten'o est'as mal'aktual'a. Nun, apart'e de histori'a kaj politik'a grav'ec'o, la insul'o'j pov'os hav'i influ'pov'o'n kompar'a'n al la plej dis'volv'ig\u0302'int'a'j region'o'j de Briti'o."}, {"text_idx": "#001891", "text": "Antau\u0306 40 jar'o'j, en epok'o, kiu'n oni pov'us nun konsider'i la pra'temp'o de komput'ad'o, komput'il'o'j est'is tiel grand'a'j, kiel la c\u0302ambr'o'j ili'n en'hav'ant'a'j. Ili postul'is special'e trejn'it'a'n dung'it'ar'o'n por ili'n funkci'ig'i. Ili est'is lok'it'a'j en komput'il'a'j centr'o'j, kaj datum'trans'ig'o ebl'is nur per'e de fizik'a kopi'ad'o al magnet'a'j bend'o'j. Jam en tiu temp'o oni antau\u0306'vid'is la bezon'o'n de leg\u0302'o'far'o protekt'ant'a la baz'a'j'n person'a'j'n inform'o'j'n registr'it'a'j'n en arkiv'o'j."}, {"text_idx": "#001894", "text": "Opini'o'j mal'sam'as pri tio, kiu pov'u al'ir'i person'a'j'n inform'o'j'n kaj por kiu'j cel'o'j. Kelk'a'j opini'as la inform'o'j'n profit'ebl'a'j komerc'a'j ebl'o'j; ali'a'j, kiel civil'rajt'a'j grup'o'j insist'as, ke privat'a'j inform'o'j rest'u privat'a'j kaj protekt'at'a'j."}, {"text_idx": "#001895", "text": "En eu\u0306rop'a'j land'o'j vari'as regul'ig'o de privat'a'j inform'o'j pri civit'an'o'j. La problem'o kus\u0302'as en la protekt'ad'o de person'a'j inform'o'j. Tio est'u afer'o de parlament'o'j, kaj ne simpl'e de reg'ist'ar'a'j agent'ej'o'j."}, {"text_idx": "#001896", "text": "C\u0302u individu'o'j hav'u la rajt'o'n si'n re'tir'i el datum'baz'o au\u0306 pli drast'e tut'e mal'permes'i la uz'o'n de si'a'j person'a'j inform'o'j por komerc'a'j cel'o'j? Tio nepr'e est'u afer'o de est'ont'a debat'o."}, {"text_idx": "#001897", "text": "Pli ol tri'on'o de la infan'o'j nask'it'a'j c\u0302i-jar'e pov'os ating'i la ag\u0302'o'n de 100 en la du'a jar'dek'o de la 22a jar'cent'o, lau\u0306 statistik'o'j liver'it'a'j de la Ofic'ej'o de Land'a'j Statistik'o'j de Briti'o. G\u0302i prognoz'as, ke 35 % de la 826 000 person'o'j nask'it'a'j en 2012 viv'os g\u0302is si'a cent'jar'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001898", "text": "Long'a viv'ad'o ne c\u0302iam est'as bon'a nov'aj\u0302'o. Lau\u0306 la Inter'naci'a Centr'o pri Long'a Viv'ad'o en la Unu'ig\u0302'int'a Reg\u0302'land'o, long'a viv'o pov'as signif'i soci'a'n izol'ec'o'n pro post'viv'ad'o post amik'o'j kaj famili'an'o'j, fizik'a'n izol'ec'o'n pro ne'tau\u0306g'a log\u0302'ej'o kaj mal'bon'a'n san'stat'o'n en la fin'a'j jar'o'j de la viv'o."}, {"text_idx": "#001901", "text": "Verdikt'is la Eu\u0306rop'a Kort'um'o pri Hom'a'j Rajt'o'j en Strasburgo kontrau\u0306 Slovaki'o en kaz'o de steril'ig'o de jun'a vir'in'o. En 2001 la tiam 17-jar'ag\u0302'a vir'in'o est'as steril'ig'it'a sen si'a konsent'o."}, {"text_idx": "#001902", "text": "La kort'um'o konstat'is, ke slovak'a'j kurac'ist'o'j romp'is artikol'o'j'n de la eu\u0306rop'a konvenci'o pri hom'a'j rajt'o'j kaj lez'is la fundament'a'j'n liber'ec'o'j'n de la vir'in'o. La kort'um'o kompens'is la viktim'o'n per 25 000 eu\u0306r'o'j, al'don'ont'e 5000 eu\u0306r'o'j'n pro advokat'o-kost'o'j."}, {"text_idx": "#001903", "text": "La kort'um'o not'is, ke la kurac'ist'o'j ag'is nek pro mal'bon'a intenc'o nek pro ajn'a ras'a motiv'o. Steril'ig'ad'o ne est'is part'o de organiz'it'a san'politik'o."}, {"text_idx": "#001904", "text": "Al la artikol'o Kutamaku, la land'o de Betamariba de Adje\u0301 Adje\u0301vi (MONATO 2012/06, p. 19-20) mi vol'us al'don'i, ke la popol'grup'o Betamariba est'as kon'at'a ankau\u0306 sub la nom'o \u201eTamberma\u201d, kio signif'as en la lok'a lingv'o \u201ereal'a'j arkitekt'o'j de la ter'o\u201d. La membr'o'j de c\u0302i tiu popol'grup'o est'as esenc'e simpl'a'j ter'kultur'ist'o'j kaj c\u0302as'ist'o'j, sed ili pov'as konstru'i bel'a'j'n kaj teknik'e cel'konform'a'j'n argil'a'j'n dom'o'j'n en harmoni'o kun la natur'o. Mi bon'ven'ig'us pli da inform'o'j ankau\u0306 pri la lingv'o kaj histori'o de la popol'o Betamariba."}, {"text_idx": "#001905", "text": "C\u0302u vakcin'o c\u0302e la horizont'o?"}, {"text_idx": "#001906", "text": "La viena firma'o Affiris komenc'is test'i c\u0302e pacient'o'j propr'a'n vakcin'o'n kontrau\u0306 la t.n. parkinson'a morb'o. La vakcin'o, nom'it'a PD01A, atak'as la protein'o'n alfa-sinukleino (german'e: Alpha-Synuklein), kiu'n oni konsider'as kau\u0306z'o de tiu mal'san'o. Kiel la firma'o komunik'is, tem'as pri la unu'a faz'o de esplor'ad'o pri g\u0302i'a'j sen'dang\u0302er'ec'o kaj bon'efik'ec'o. Al tiu est'is jam sub'met'it'a'j 32 pacient'o'j. La sid'ej'o de la test'ad'o est'as la privat'a klinik'o Confraternita\u0308t Josefstadt en Vieno. La vakcin'o, kiu nun'temp'e trov'ig\u0302'as ankorau\u0306 en fru'a klinik'a stadi'o, dev'us propon'i perspektiv'o'j'n pri la ebl'o kurac'i tiu'n dis'vast'ig\u0302'int'a'n mal'san'o'n. La vakcin'o en'ten'as la unu'a'n prepar'aj\u0302'o'n, kiu al'cel'as kurac'ad'o'n direkt'it'a'n rekt'e al la kau\u0306z'o de la morb'o, anstatau\u0306 al g\u0302i'a'j simptom'o'j. Rimark'ind'e est'as, ke la uson'a fond'aj\u0302'o The Michael J. Fox Foundation (MJFF) for Parkinson's Research financ'e sub'ten'as la projekt'o'n per 1,5 milion'o'j da dolar'o'j."}, {"text_idx": "#001907", "text": "Alfa-sinukleino lud'as grav'a'n rol'o'n en la ek'est'o kaj progres'o de la parkinson'a morb'o. Iu patologi'a form'o de tiu protein'o amas'ig\u0302'as, dum la mal'san'ig\u0302'o, en la hom'a cerb'o. Per c\u0302i tiu vakcin'o oni vol'as stimul'i la imun'a'n sistem'o'n produkt'i antikorp'o'j'n, kiu'j direkt'u si'n g\u0302ust'e kontrau\u0306 la alfa-sinukleino. Pro la mal'san'o okaz'as lau\u0306'grad'a mort'o de iu'j c\u0302el'grup'o'j de la cerb'o, kiu'j est'ig'as la signal'a'n substanc'o'n dop'amin'o (german'e: Dop'amin). Rezult'e de tio, aper'as tip'a'j simptom'o'j, kiel la g\u0302eneral'a mank'o de mov'a aktiv'ad'o kaj la karakteriz'a trem'ad'o. Unu el dek traf'it'o'j hav'as fort'a'n genetik'a'n dispozici'o'n por la mal'san'o. Post la t.n. alchajmera demenc'o, la parkinson'a morb'o est'as la plej oft'a nerv'o'degener'a mal'san'o en la mond'o. C\u0302irkau\u0306 unu el'cent'o de tiu'j, kiu'j hav'as pli ol 60 jar'o'j'n, sufer'as pro g\u0302i. Oni taks'as, ke en Au\u0306strio proksim'um'e 20 000 person'o'j hav'as la parkinson'a'n morb'o'n."}, {"text_idx": "#001908", "text": "Post la jar'o 2005 la german'a firma'o Porsche, produkt'ant'o de luks'a'j sport-au\u0306t'o'j, intenc'is pro bon'eg'a'j financ'a'j rezult'o'j akir'i la mult'e pli grand'a'n konzern'o'n Volkswagen (VW). Tiam alt'ig\u0302'is ties bors'a valor'o foj'e pli ol dek'obl'e. Baldau\u0306 evident'ig\u0302'is, ke Porsche pro tia'j nov'a'j kondic\u0302'o'j ne plu pov'os ac\u0302et'i la sopir'at'a'n objekt'o'n."}, {"text_idx": "#001909", "text": "Kiam en 2009 krev'is la rev'o, kaj sam'e la financ'a vezik'o, invers'ig\u0302'is la situaci'o. Nun VW aspir'is en'korp'ig'i al si la firma'o'n Porsche. La trakt'ad'o'j tamen nur et'pas\u0302'e progres'is, c\u0302ar kun Porsche la entrepren'o VW akir'us risk'a'j'n jur'a'j'n proces'o'j'n."}, {"text_idx": "#001910", "text": "Tem'as pri akuz'o'j, ke la firma'o tromp'is akci'ul'o'j'n. Entrepren'ist'o ec\u0302 mort'ig'is si'n pro gigant'a spekulaci'a perd'o. Pli'a'j kial'o'j por la mal'rapid'a progres'o est'is hezit'o antau\u0306 alt'a'j impost'o'j kaj ali'a'j financ'a'j demand'o'j. C\u0302iu el la partner'o'j klopod'is sav'i la propr'a'n profit'o'n."}, {"text_idx": "#001911", "text": "VW kaj Porsche profit'as, s\u0302tat'o perd'as"}, {"text_idx": "#001912", "text": "Nun oni trov'is elegant'a'n metod'o'n por evit'i impost'ad'o'n, profit'ant'e de impost'regul'o kiu cel'as facil'ig'i re'struktur'ad'o'n de entrepren'o'j. Formal'e, VW ne ac\u0302et'os Porsche, sed trans'pren'os nur part'o'n de la struktur'o, nom'e Porsche Ag, tiel sam'temp'e evit'ant'e eventual'a'j'n proces'o'j'n. Porsche ricev'os 4,5 miliard'o'j'n da eu\u0306r'o'j kaj unu baz'a'n akci'o'n de VW \u2013 kaj evit'as impost'pag'o'n de 1,5 miliard'o'j da eu\u0306r'o'j."}, {"text_idx": "#001913", "text": "Tiu'n procedur'o'n kritik'ant'o'j nom'as \u201etruk'o\u201d au\u0306 \u201eeskap'a tru'o\u201d kaj mem'kompren'ebl'e la ministr'o pri financ'o en Baden-Virtemberg'o jam plend'is pro la for'driv'ant'a'j 1,5 miliard'o'j, sed la proced'o s\u0302ajn'as est'i plen'e lau\u0306'leg\u0302'a."}, {"text_idx": "#001914", "text": "Tiu impost'ej'a decid'o mal'ferm'os la fin'a'n akt'o'n de la fuzi'o. Profit'os precip'e la famili'o Piech, ankorau\u0306 privat'a posed'ant'o de la Porsche-grup'o. Ties patriark'o sam'temp'e est'as la c\u0302ef'o de la akci'a firma'o VW, kiu pag'os la Porsche-prez'o'n al la famili'o."}, {"text_idx": "#001915", "text": "Cert'e log\u0302'as mult'a'j hom'o'j en Germanio, kiu'j sam'e s\u0302par'em'e s\u0302at'us trans'form'i au\u0306 re'struktur'i si'a'n viv'o'n preter la impost'ad'o. Sed ili ne kon'as la voj'et'o'j'n, la tru'o'j'n kaj truk'o'j'n \u2013 au\u0306 por ili tia'j simpl'e ne ekzist'as."}, {"text_idx": "#001916", "text": "Lau\u0306 raport'o de la Organiz'aj\u0302'o de UN por Industri'a Dis'volv'ad'o (UNIDO), publik'ig'it'a en Vieno, la mond'a industri'a produkt'ad'o dum la unu'a kvar'on'jar'o de 2012 pli'ig\u0302'is je 3,9 % kompar'e al la sam'a period'o de la antau\u0306'a jar'o."}, {"text_idx": "#001922", "text": "Ni oft'e au\u0306d'as pri evolu'ism'o, t.e. la biologi'a teori'o de Alfred Russel Wallace kaj Charles Darwin, lau\u0306 kiu \u2013 kadr'e de t.n. natur'a selekt'ad'o \u2013 la divers'a'j speci'o'j iom post iom konform'ig'as si'a'j'n trajt'o'j'n por garanti'i al la sekv'a'j generaci'o'j la plu'viv'o'n en medi'o c\u0302iam pli dorn'a."}, {"text_idx": "#001923", "text": "Tiu c\u0302i scienc'a koncept'o s\u0302ajn'as facil'e kompren'ebl'a, se oni konsider'as la kun'met'it'a'j'n fot'o'j'n, kiu'j'n mi mem far'is pas'int'somer'e en la ital'a vilag\u0302'o Pertosa [pertoza] (sufic\u0302'e fam'a en la region'o Kampani'o kaj en la ceter'a land'o ankau\u0306 pro si'a'j grot'o'j). Tie, en are'o, rav'a el natur'a vid'punkt'o, oni organiz'is monat'a'n ekspozici'o'n pri papili'o'j. La vizit'ant'o'j pov'is vid'i ekzempler'o'j'n tut'mond'a'j'n, kiu'j foj'foj'e est'as ec\u0302 tre mal'sam'a'j ol tiu'j, al kiu'j ital'o'j kaj eu\u0306rop'an'o'j est'as al'kutim'ig\u0302'int'a'j. La plej kurioz'a kaj mir'ig'a est'is la t.n. noktu-papili'o (scienc'a nom'o Caligo memnon). Tiu papili'o, kaf'kolor'a kaj dis'vast'ig\u0302'int'a en la sud'a Amerik'o (de Argentino g\u0302is Surinamo), hav'as \u2013 sur la mal'alt'a part'o de ambau\u0306 flug'il'o'j \u2013 desegn'it'a'j'n, flav'a'j'n okul'o'j'n, surpriz'e simil'a'j'n al tiu'j de noktu'o."}, {"text_idx": "#001924", "text": "Kiel la gvid'ist'o klar'ig'is, tia papili'o am'as mal'lum'o'n, do aktiv'as precip'e je la hor'o'j de sun'lev'ig\u0302'o kaj sun'sub'ir'o, sam'kiel noktu'o'j. Antau\u0306 ia dang\u0302er'o kaj c\u0302ef'e por evit'i rab'ist'o'n, g\u0302i kapabl'as rest'i tut'e sen'mov'a sur branc\u0302'o. Tio ebl'ig'as al g\u0302i kamufl'i si'n inter la foli'ar'o. Sed noktu-papili'o, por sav'i si'a'n viv'o'n, kapabl'as ec\u0302 turn'ig\u0302'i, tiel lev'ant'e alt'e'n la fals'a'j'n okul'o'j'n kaj don'ant'e al observ'ant'o la impres'o'n, ke ver'e c\u0302e'est'as noktu'o sur'branc\u0302'e. Tiu sagac'a ag'o help'as mal'proksim'ig'i eventual'a'j'n mal'amik'o'j'n. Turn'ant'e je 180 grad'o'j tiu'n c\u0302i pag\u0302'o'n, c\u0302u la leg'ant'o ne trov'as impres'a g\u0302i'a'n simil'ec'o'n al noktu'o?"}, {"text_idx": "#001925", "text": "Leg'int'e la rakont'o'n Bicikl'o de mi'a patr'o (MONATO 2012/06, p. 21), mi trov'is preskau\u0306 c\u0302io'n interes'a. Mi sci'vol'as nur, kial oni uz'is bild'o'j'n de modern'a sport'a bicikl'o en artikol'o pri antikv'a ordinar'a bicikl'o. Bild'o'j nepr'e c\u0302iam kongru'u kun la rakont'o'j, kiu'j'n ili akompan'as, sed en tiu verk'o la bild'o eg'e mal'help'is profund'ig'i la emoci'o'n, kiu'n la verk'int'o ebl'e intenc'is gener'i en la kor'o'j de la leg'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001926", "text": "Pri Kutamaku mi ek'leg'is kun plezur'o g\u0302is mi ating'is la abrupt'a'n fin'o'n (MONATO 2012/06, p. 19). Cert'e Unesk'o trov'is i'o'n interes'a'n pri la lok'o pro kio g\u0302i merit'is en'ir'o'n en la list'o de mond'a'j kultur'hered'aj\u0302'o'j. Rakont'o pri lok'o sub la rubrik'o \u201eTurism'o\u201d cel'us al'log'i hom'o'j'n vizit'i la pri'rakont'it'a'j'n lok'o'j'n. Sed mi'a'opini'e, la inform-mank'a artikol'o kun bild'o'j pri tre mal'pur'a'j viv'kondic\u0302'o'j neniel help'as tiu'rilat'e. La au\u0306tor'o dev'us nepr'e esplor'i la decid'o'n de Unesk'o antau\u0306 ek'verk'i. Tiel ni hav'us artikol'o'n interes'a'n. Se li ne menci'us la rilat'o'n de la lok'o kun Unesk'o (kaj ec\u0302 nun kun tia'j bild'o'j) oni normal'e pens'us ke Kutamaku est'as ordinar'a mal'pur'a lok'o, kie'n oni nepr'e mal'san'ig\u0302'os dum vizit'o."}, {"text_idx": "#001927", "text": "La artikol'o'n pri topinambur'o de Juli'us Hauser (MONATO 2012/04, p.20) mi trov'is tre interes'a. Mi s\u0302at'as c\u0302iu'j'n plant'o'j'n, prefer'e sovag\u0302'a'j'n kaj mang\u0302'ebl'a'j'n, sed mi ne sci'is ke topinambur'o est'as tiel san'o-profit'ig'a. La last'a'n jar'o'n amik'in'o don'is al mi mal'jun'a'j'n, mal'bel'a'j'n, s\u0302rump'a'j'n et'a'j'n tuber'o'j'n, kiu'j'n mi plant'is. La plant'o'j kresk'is g\u0302is preskau\u0306 3 m alt'e, sed ili hav'is neniu'n flor'o'n. Mi est'is kompren'ebl'e eg'e surpriz'it'a, kiam mi vol'is trans'lok'i ili'n kaj enter'e mi trov'is tuber'o'j'n inter kiu'j kelk'a'j pez'is g\u0302is pli ol 300 g!"}, {"text_idx": "#001928", "text": "2012 est'is anonc'it'a kiel la Jar'o de la muze'o'j en Litovio. Antau\u0306 200 jar'o'j en la vilag\u0302'o Bijotai, proksim'um'e 220 km nord-okcident'e de la c\u0302ef'urb'o Vilnius, aper'is strang'a ekspozici'o de antikv'aj\u0302'o'j, arang\u0302'it'a en la trunk'o de mil'jar'a kverk'o. Tio don'is la komenc'o'n al post'a muze'a mov'ad'o en la tut'a land'o."}, {"text_idx": "#001929", "text": "Bijotai, antau\u0306'e preskau\u0306 ne'kon'at'a lok'o, fam'ig\u0302'is en 1812. Tiam'a litova verk'ist'o, Dioniz'as Pos\u030cka [pos\u0302ka], decid'is seg'i grand'eg'a'n kverk'o'n, kiu kresk'is sur apud'a mont'et'o. La arb'o est'is eg'e mal'nov'a kaj jam preskau\u0306 mort'int'a. Sub g\u0302i'a'j radik'o'j vulp'o'j hav'is si'a'j'n tru'o'j'n. Jun'a c\u0302as'ist'o, dezir'ant'e for'ig'i tiu'j'n best'o'j'n, ek'brul'ig'is fojn'a'n bul'o'n kaj en's\u0302ov'is g\u0302i'n sub la radik'o'j'n. La arb'o rest'is preskau\u0306 sen'viv'a. Por prevent'i eventual'a'j'n post'a'j'n damag\u0302'o'j'n la verk'ist'o decid'is seg'i g\u0302i'n kaj transport'i apud si'a'n farm'o'dom'o'n."}, {"text_idx": "#001930", "text": "Post'e Pos\u030cka tranc\u0302'is sufic\u0302'e grand'a'n pec'o'n de la trunk'o, for'ig'is g\u0302i'a'n intern'aj\u0302'o'n, met'is sur g\u0302i'n fojn'a'n tegment'o'n, el'labor'is fenestr'et'o'j'n, pord'o'n kaj en'e arang\u0302'is et'a'n ej'o'n. Li nom'is g\u0302i'n Baublys, kies nom'o plej ver's\u0302ajn'e rilat'as al pagan'a di'o de abel'o'j Bubilas. En si'a kverk'a ej'o li ripoz'is kaj verk'is. Sur la lign'a'j mur'o'j li pend'ig'is bild'o'j'n, est'ig'is bret'o'n, sur kiu li lok'is si'a'n libr'ar'o'n. Est'is lok'o ankau\u0306 por divers'a'j antikv'aj\u0302'o'j, c\u0302ar serc\u0302'ad'o kaj kolekt'ad'o est'is li'a grand'a pasi'o."}, {"text_idx": "#001931", "text": "Post dek du jar'o'j Pos\u030cka decid'is sam'manier'e el'labor'i la du'a'n kverk'a'n ej'o'n nur iom pli et'a'n por en'e lok'i si'a'n kolekt'o'n. Fin'fin'e ambau\u0306 kverk'ej'o'j far'ig\u0302'is muze'o'j kaj la fam'o pri tio eg'e dis'vast'ig\u0302'is. Tiu'n unik'a'n fenomen'o'n pri'skrib'is la gazet'ar'o de Vilnius kaj Varsovio. Hom'o'j komenc'is amas'e venad'i por propr'a'okul'e percept'i la ne'vid'it'a'n."}, {"text_idx": "#001932", "text": "Post la mort'o de Pos\u030cka en 1830 la pasi'e kolekt'it'a'j antikv'aj\u0302'o'j dis'sem'ig\u0302'is tra Litovio, mult'a'j ekspon'aj\u0302'o'j mal'aper'is dum la unu'a mond'milit'o. Tamen tiu kverk'a muze'et'o, hodiau\u0306 en vitr'a'j ej'o'j, dau\u0306r'e ekzist'as. C\u0302iu'jar'e g\u0302i'n vizit'as c\u0302irkau\u0306 20 mil'o'j da vizit'ant'o'j kaj c\u0302iu'j mir'as pri tiu unik'a mirakl'o de la natur'o."}, {"text_idx": "#001933", "text": "Inter'ali'e la \u201ekverk'o'mani'o\u201d dis'vast'ig\u0302'is ankau\u0306 en apud'a'j lok'o'j. Kvar kilo'metr'o'j'n for de Bijotai situ'as vilag\u0302'o Girdis\u030cke [girdis\u0302ke], en kies preg\u0302'ej'o de la Sankt'a Virg'ul'in'o Maria de Neg\u0302'o oni pov'as vid'i ali'a'n kverk'a'n mirakl'o'n \u2013 du flank'a'j'n altar'o'j'n."}, {"text_idx": "#001934", "text": "Oni'dir'e unik'a'j kaj original'a'j altar'o'j aper'is c\u0302i tie en 1928 dank'e al lok'a pastr'o Kazimieras Andriukaitis, kiu pasi'e s\u0302at'is kaj mem iom stud'is arkitektur'o'n. Li mem vetur'is al apud'a'j arb'ar'o'j serc\u0302'i tau\u0306g'a'j'n kverk'o'j'n, sen's\u0302el'ig'is trunk'o'j'n kaj el'labor'is ekster'ordinar'a'j'n altar'o'j'n. En la nic\u0302'o'j de tord'ig\u0302'int'a'j branc\u0302'o'j li lok'is bild'o'j'n kaj statu'o'j'n de sankt'ul'o'j. Sen'dub'e la pastr'o prunt'is la \u201ekverk'a'n\u201d ide'o'n, en kiu pagan'a mit'ologi'o harmoni'as kun krist'an'a kred'o, el la proksim'e situ'ant'a kverk'a muze'o de la verk'ist'o Pos\u030cka."}, {"text_idx": "#001935", "text": "Dau\u0306r'e fal'as en Slovaki'o la nombr'o de civit'an'o'j ge'edz'ig\u0302'int'a'j. En 1980 c\u0302. 48 % de la popol'o viv'is en ge'edz'a rilat'o, en 2011 nur 41 %."}, {"text_idx": "#001936", "text": "La eklezi'o atribu'as tio'n al kriz'o de kred'o kaj al material'ism'a viv'manier'o. Fak'ul'o'j pri demografi'o tamen indik'as la nombr'o'n de unu'membr'a'j mastr'um'o'j kaj ne'formal'a'n kun'viv'ad'o'n sen ge'edz'ig\u0302'o."}, {"text_idx": "#001937", "text": "Amas'komunik'il'o'j s\u0302at'as per'fort'o'n: c\u0302iu'tag'e aper'as nov'aj\u0302'o'j pri incit'ad'o inter individu'o'j, agres'aj\u0302'o'j en trafik'o, ras'ism'o, murd'o'j kaj milit'o'j. La raport'o'j hav'ig'as al ni la impres'o'n, ke agres'o kaj per'fort'o eg'e kresk'as en la nun'temp'a soci'o."}, {"text_idx": "#001938", "text": "Tamen la grand'a pli'mult'o de la sep miliard'o'j da log\u0302'ant'o'j sur la ter'o viv'as en pac'o. Pro mult'a'j migr'o'ebl'o'j, ni turn'as ni'a'n atent'o'n precip'e al fremd'ul'o'j kaj inklin'as kulp'ig'i ili'n pro tensi'o'j kaj krim'o'j en ni'a c\u0302irkau\u0306'aj\u0302'o."}, {"text_idx": "#001939", "text": "Simil'a tendenc'o vid'ebl'as c\u0302e c\u0302impanz'o'j. Ili surpriz'e agres'em'as al sam'spec'an'o'j, kiu'j'n ili ne kon'as. Pli da best'o'j mort'as pro per'fort'o en'e de la speci'o ol inter divers'a'j speci'o'j."}, {"text_idx": "#001940", "text": "Tamen la uson'a psikolog'o Steven Pinker asert'as, ke neniam en la hom'a histori'o la hom'o'j est'is tiel pac'em'a'j. Tio'n li cel'as pruv'i per divers'a'j cifer'o'j."}, {"text_idx": "#001941", "text": "Ekzempl'e, en la mez'epok'a Angli'o okaz'is jar'e po 41 murd'o'j inter 100 000 log\u0302'ant'o'j. Nun'temp'e tio redukt'ig\u0302'as al 1,4."}, {"text_idx": "#001942", "text": "Dum la du'a mond'milit'o la nombr'o de mort'int'o'j en Germanio kaj Rusio est'is po 140 je 100 000 log\u0302'ant'o'j. Oni em'as kred'i, ke la milit'o far'ig\u0302'is rekord'o pri mort'ig'ad'o. Tamen, pet'as Pinker, kompar'u kun la Hewa-soci'o en Nov-Gvineo, kie jar'e okaz'as po 700 murd'o'j je 100 000."}, {"text_idx": "#001943", "text": "Antrop'olog'o'j taks'as je 10 % la nombr'o'n de murd'o'j en la pra'histori'o, kvankam evident'e oft'as diskut'o'j pri la fid'ind'ec'o de tia'j taks'o'j. Inter la nun'a'j t.n. primitiv'a'j popol'o'j, iu'j hav'as pli da murd'o'j ol en la plej dang\u0302er'a'j uson'a'j urb'o'j."}, {"text_idx": "#001944", "text": "Ali'flank'e c\u0302e la trib'o Amba en Ugando kaj la Anasazioj en Nov-Meksiko la nombr'o de murd'o'j est'as mal'pli ol po du je 100 000."}, {"text_idx": "#001945", "text": "Jam en la 17a jar'cent'o, la brit'a filozof'o Thomas Hobbes opini'is, ke viv'o sen soci'a ord'o kaj hierarki'o mal'long'as kaj brutal'as. La nun'temp'ul'o Pinker konfirm'as, ke la mal'kresk'o de per'fort'o paralel'as al la organiz'it'ec'o de la soci'o'j."}, {"text_idx": "#001947", "text": "Nov'a fenomen'o est'as teror'ism'o, kiu pli kaj pli manifest'ig\u0302'as, precip'e post la ostag\u0302'ig'ad'o de israelaj atlet'o'j en 1972. Kvankam kruel'a'j en si'a'j konsekvenc'o'j, teror'ist'o'j kutim'e barakt'as por pli da soci'a just'o. En si'a medi'o teror'ist'o'j oft'e est'as konsider'at'a'j kiel soci'e respekt'ind'a'j ag'ant'o'j."}, {"text_idx": "#001948", "text": "Tamen se unu'flank'e la kvant'o de fizik'a'j mort'ig'o'j fal'as, psikologi'a'j per'fort'o'j pli'oft'ig\u0302'as. Fenomen'o rilat'a est'as mank'o de fizik'a kontakt'o. Mult'a'j batal'ant'o'j trov'ig\u0302'as antau\u0306 komput'il'a ekran'o kaj pov'as tut'e konsci'e kaj sen'emoci'e okaz'ig'i plej terur'a'j'n detru'o'j'n ec\u0302 en ali'a mond'o'part'o."}, {"text_idx": "#001949", "text": "Per'fort'o'n plej oft'e kau\u0306z'as vir'o'j, precip'e jun'a'j vir'o'j. Tiu fenomen'o ankorau\u0306 pli akr'e vid'ebl'as c\u0302e c\u0302impanz'o'j kaj c\u0302e primitiv'a'j trib'o'j, kie la batal'o est'as nur teren'o de maskl'o'j."}, {"text_idx": "#001950", "text": "Soci'olog'o'j mal'kovr'is jen'a'n regul'o'n: ju pli da sam'ec'o inter vir'o'j kaj vir'in'o'j en soci'o, des mal'pli da per'fort'o. Tial elekt'i vir'in'o'j'n c\u0302e la pint'o de inter'naci'a'j organiz'aj\u0302'o'j pov'us est'i grand'a avantag\u0302'o por intern'a harmoni'o."}, {"text_idx": "#001951", "text": "Do surpriz'as, ke en la sin'o de la divers'a'j pint'a'j Esperant'o-organiz'aj\u0302'o'j g\u0302is nun mank'as in'o'j en prezid'ant'a rol'o. C\u0302u elekt'i prezid'ant'in'o'j'n pov'us influ'i al pli harmoni'a kun'labor'o?"}, {"text_idx": "#001952", "text": "La nov'a Bild'vort'ar'o en Esperant'o de Petro Desmet' kaj Jozefo Horvath baz'ig\u0302'as sur la 6a el'don'o (2005) de la german'a bild'vort'ar'o de Duden, sam'e kiel la iam'a, de long'e el'c\u0302erp'it'a, Esperant'a Bild'vort'ar'o (1988) de Ru\u0308diger Eichholz baz'ig\u0302'is sur la 2a el'don'o (1958) de tiu sam'a german'a verk'o. Kompren'ebl'e, la nov'a esperant'a verk'o baz'ig\u0302'as cert'a'grad'e ankau\u0306 sur la mal'nov'a esperant'a verk'o, sed la german'a original'o, sam'e kiel la mond'o, mult'e s\u0302ang\u0302'ig\u0302'is en preskau\u0306 du'on'jar'cent'o: lau\u0306 la en'konduk'o, \u201emal'pli ol kvar'on'o el la termin'o'j est'as komun'a\u201d inter la du esperant'a'j el'don'o'j. Do, kiel konsil'as la en'konduk'o, \u201ene for'j\u0302et'u la antau\u0306'a'n el'don'o'n\u201d, se hazard'e vi hav'as g\u0302i'n."}, {"text_idx": "#001953", "text": "Post modest'a kaj tre simpati'a en'konduk'o la libr'o pri'trakt'as la univers'o'n en 415 c\u0302apitr'o'j, de 1 Atom'o I g\u0302is 415 Bors'o. Tip'a c\u0302apitr'o (la en'konduk'o uz'as la vort'o'n \u201etabul'o\u201d!) konsist'as el nigr'a-blank'a au\u0306 unu'kolor'a bild'o sur unu pag\u0302'o kaj list'o de numer'it'a'j termin'o'j sur la apud'a pag\u0302'o. Nur 16 pag\u0302'o'j c\u0302e la fin'o est'as kolor'a'j. La libr'o do ne est'as al'log'a por jun'a'j infan'o'j, sed evident'e tio ne est'as g\u0302i'a cel'o; g\u0302i'a en'hav'o est'as c\u0302ef'e teknik'a, ec\u0302 se tem'as pri teknik'aj\u0302'o'j, ne mal'oft'e renkont'at'a'j en la c\u0302iu'tag'a viv'o. Tip'a'j ekzempl'o'j est'as:"}, {"text_idx": "#001954", "text": "\u2013 komand'ant'ej'o (67.85) \u2013 de sub'mar's\u0302ip'o; \u2013 bat'lini'o (108.27) \u2013 en kriket'o, sed la bild'o ne tre simil'as al mi'a imag'o pri kriket'o; ebl'e tem'as pri german'a kriket'o! \u2013 kolizi'au\u0306t'o (126.22) \u2013 strang'a vort'o, ebl'e, sed g\u0302i trov'ig\u0302'is jam en Mil unu'a'j vort'o'j (1994); \u2013 s\u0302treb'o (274.82) \u2013 part'o de tegment'a trus'o; \u2013 jug'o (305.17) \u2013 de elektr'a trans'form'il'o; \u2013 brig'vel'a bum'o; brig'bum'o (373.44) \u2013 en vel'stang'ar'o de vel's\u0302ip'o."}, {"text_idx": "#001955", "text": "Tem'as do pri afer'o'j, kiu'j'n oni probabl'e kon'as au\u0306 re'kon'as, sed, ver's\u0302ajn'e, ne pov'us tuj nom'i, escept'e se tem'as hazard'e pri fak'o, pri kiu oni mem okup'ig\u0302'as. En'est'as, tamen, ankau\u0306 kelk'a'j tre baz'a'j termin'o'j, kiel \u201etenis'pilk'o\u201d (109.27) au\u0306 \u201ebus\u0302'o\u201d (241.50), kaj afer'o'j preskau\u0306 tut'e sen'interes'a'j, kiel \u201egrup'et'o da arb'o'j; arb'o'grup'o\u201d (84.61) (ebl'e en ali'a lingv'o est'as pli interes'a esprim'o) au\u0306 la seri'o de \u201egerman'a mon'er'o de 1 cend'o\u201d (60.38) g\u0302is \u201egerman'a mon'er'o de 2 eu\u0306r'o'j\u201d (60.44). Sam'temp'e, s\u0302ajn'e, mank'as, bedau\u0306r'ind'e, la plej fam'a mon'er'o de la histori'o, kiu'n la papag'o de la pirat'o Long-Johano Silver, en traduk'o de Grac'e Kirkwood, nom'as: \u201eOkpecoj! Okpecoj! Okpecoj!\u201d"}, {"text_idx": "#001956", "text": "Plur'lok'e oni konstat'as la mir'ind'a'n aktual'ec'o'n de la nov'a Bild'vort'ar'o. Pluton'o (4.55) est'as \u201enan'o'planed'o\u201d, kiel oni re'difin'is g\u0302i'n en au\u0306gust'o 2006. En'est'as \u201epos\u0302'komput'il'o\u201d (407.26) kun \u201etus\u0302'ekran'o\u201d (407.30) kaj ankau\u0306 \u201etabul'komput'il'o\u201d (407.36), sed kun \u201een'ig'a grifel'o\u201d (407.37); la bild'o'j de la german'a original'o est'is far'it'a'j antau\u0306 la aper'o en januar'o 2010 de iPad de Apple."}, {"text_idx": "#001958", "text": "C\u0302ar tem'as pri adapt'o de german'a original'o, oni ne surpriz'ig\u0302'as pro la german'a etos'o en kelk'a'j bild'o'j kaj ec\u0302 la aper'o de german'a'j vort'o'j en kelk'a'j bild'o'j. En'est'as do \u201edirndlo\u201d (36.89), sed ne la tradici'a skot'a kostum'o. Ebl'e, ankau\u0306 la \u201enokt'a amuz'ej'o\u201d de c\u0302apitr'o 130, en kiu \u201estang'o'danc'ist'in'o\u201d prezent'as si'n, \u201eklub'a kun'ul'in'o\u201d gvat'e promen'as kun \u201ekondom'uj'o\u201d, kaj \u201eklient'o\u201d propon'as \u201eaprez'bilet'o'n\u201d al \u201estriptiz'ist'in'o\u201d, port'ant'a \u201ecic'o'stel'o'j'n\u201d, mal'kas\u0302'as german'a'n influ'o'n, c\u0302ar tia c\u0302apitr'o ebl'e ne en'est'us, se la vort'ar'o kre'ig\u0302'us en land'o kun kultur'o mal'pli toler'em'a pri tia'j afer'o'j. C\u0302u tiu c\u0302apitr'o aper'os ankau\u0306 en la arab'a kaj persa traduk'o'j, mi demand'as mi'n. Bon's\u0302anc'e por la eventual'a'j adapt'ant'o'j, mank'as c\u0302apitr'o pri putin'ej'o, kvankam en Berlino tia'j establ'o'j tiel normal'ig\u0302'is, ke unu el ili reklam'as en ret'pag\u0302'ar'o apud si'a'j prez'o'j rabat'o'n por klient'o'j, kiu'j al'ven'as per bicikl'o au\u0306 publik'a transport'il'o. Lau\u0306'dir'e."}, {"text_idx": "#001959", "text": "Ideal'e mi tra'stud'us la tut'a'n vort'ar'o'n antau\u0306 ol raport'i pri g\u0302i, sed mi ne vol'us tiel long'e atend'ig'i la redaktor'o'n, do mi direkt'is mi'n unu'a'vic'e al kelk'a'j fak'o'j, kiu'j iel koncern'as mi'n."}, {"text_idx": "#001960", "text": "Profesi'e mi est'as dung'it'a por esplor'i pri traduk'ad'o de komput'il'a'j program'o'j. La termin'o'j de tiu fak'o, ec\u0302 se ili est'us sufic\u0302'e kon'at'a'j por ricev'i lok'o'n en tia vort'ar'o, apenau\u0306 est'us bild'ig'ebl'a'j, sed la Bild'vort'ar'o hav'as kelk'a'j'n c\u0302apitr'o'j'n pri komput'il'o'j. Tie la termin'o'j s\u0302ajn'as al mi g\u0302eneral'e bon'a'j, sed mi trov'is du dub'ind'aj\u0302'o'j'n."}, {"text_idx": "#001962", "text": "Kas\u0302'memor'il'o (406.19). La traduk'o respond'as al la tekst'o de la german'a original'o. En Piv est'as \u201estapl'o\u201d, sed en la Komput'ad'a leksikon'o de Sergio Pokrovskij est'as ja \u201ekas\u0302'memor'o\u201d. Stapl'o est'as \u201ememor'il'o, kiu star'as inter procesor'o kaj pli grand'a, sed mal'pli rapid'a memor'il'o\u201d, lau\u0306 Piv2002, do oni atend'us vid'i g\u0302i'n en lok'o pli proksim'a ol la \u201ec\u0302ef'memor'il'o\u201d al la \u201ec\u0302ef'procesor'o\u201d, sed en la bild'o tut'e ne est'as tiel."}, {"text_idx": "#001965", "text": "1. Bernardo, au\u0306tor'o de leg'ind'a blog'o en , konsult'is por mi la german'a'n el'don'o'n de la Bild'vort'ar'o."}, {"text_idx": "#001967", "text": "En Ali'a land'o, ali'a mor'o, nov'aj\u0302'o el la afrik'a land'o Nig\u0302erio (MONATO 2012/02, p. 16), lau\u0306 mi plej esenc'a'j est'as la rilat'o'j inter iu'j s\u0302tat'o'j, kiu'j est'as c\u0302iu'j membr'o'j de UN kaj kiu'j pov'as hav'i divers'a'j'n opini'o'j'n."}, {"text_idx": "#001968", "text": "En Uson'o, Briti'o kaj iu'j eu\u0306rop'a'j land'o'j oni opini'as, ke sam'seks'em'o est'as afer'o de person'a, liber'a elekt'o. Kaj en Nig\u0302erio oni opini'as, ke liber'a elekt'o ne valid'as por ekstravaganc'aj\u0302'o'j kaj pervers'aj\u0302'o'j. Mi'a'j ge'fil'o'j demand'is mi'n, c\u0302u sam'seks'em'o est'as ekstravaganc'a au\u0306 pervers'a. Mi en'pens'ig\u0302'is kaj respond'is, ke se mi kaj pa'nj'o est'us sam'seks'em'ul'o'j, ni nun ne hav'us vi'n, kar'a'j ge'fil'o'j."}, {"text_idx": "#001969", "text": "C\u0302i-printemp'o'n, pluv'ec'a'n kaj pres'prov'aj\u0302'a'n, mi okup'ig\u0302'is pri la fin'a'j faz'o'j de du publik'ig'aj\u0302'o'j: unu'e, du'lingv'a antologi'o esperant'a-angl'a, kiu mal'ferm'os al angl'e'parol'ant'o'j \u2013 pli preciz'e angl'elegant'o'j \u2013 iom pri la ric\u0302'o de esperant'a kultur'o, kaj du'e humur'a roman'o angl'a'lingv'a, kiu, mi kred'as, amuz'os kaj rid'ig'os. En la roman'o, ceter'e, fon'e aper'as la inter'naci'a lingv'o (ne komedi'e traktat'a, ceter'e)."}, {"text_idx": "#001970", "text": "Koincid'e est'as, ke la du publik'ig'aj\u0302'o'j au\u0306tobus'e (kiel oni metafor'as en la angl'a) aper'as: oni long'e kaj van'e atend'as (g\u0302eneral'e en la pluv'o), g\u0302is subit'e aper'as du. Ceter'e bon'vol'e pardon'u la krud'a'n reklam'ad'o'n ... sed indulg'u mizer'a'n verk'em'ul'o'n en mal'lum'a mansard'o, kun nur kandel'o'j kaj du kat'o'j por tra'viv'i la long'a'j'n nokt'o'j'n. Hmm ... se tio'n vi kred'os, ja c\u0302io'n vi kred'os."}, {"text_idx": "#001972", "text": "Nu, mi ne pretend'as kompren'i ekonomi'a'j'n kaj financ'a'j'n afer'o'j'n. Sed, re'ven'ant'e palpebr'um'ant'e al la lum'o de la ne'fikci'a mond'o, mi konsci'as, ke, sam'e, nek ni'a'j politik'ist'o'j nek ni'a'j tiel nom'at'a'j fak'ul'o'j kompren'as. Tio memor'ig'as pri la s\u0302erc'o (c\u0302u ver'e s\u0302erc'o?), ke kie kun'ig\u0302'as kvin ekonomik'ist'o'j, tie au\u0306d'ebl'as ses opini'o'j."}, {"text_idx": "#001973", "text": "Jes, bon'e, mi sci'as, ke tiel ebl'as s\u0302erc'i pri lingv'ist'o'j, muzik'ist'o'j, instru'ist'o'j: en'met'u lau\u0306'plac\u0302'e ajn'a'n profesi'o'n. Tamen de la el'dir'o'j de lingv'ist'o'j ne de'pend'as la viv'o, la labor'o, la bon'stat'o de milion'o'j da hom'o'j."}, {"text_idx": "#001974", "text": "Ali'vort'e, ni'a'j politik'a'j mastr'o'j est'as tiel sen'konsil'a'j kiel ni. Kun'met'u c\u0302iu'j'n propon'o'j'n, c\u0302iu'j'n rekomend'o'j'n, c\u0302iu'j'n s\u0302ajn'solv'o'j'n, c\u0302iu'j'n du'on'rimed'o'j'n, kaj kio rezult'as? Vast'a, fetor'a, stink'a kac\u0302'o util'a nek al best'o nek al hom'o."}, {"text_idx": "#001975", "text": "Dum'e, ju pli persist'as politik'ist'o'j, ke tiel au\u0306 tiel solv'ebl'as la kriz'o, des mal'pli mi em'as ili'n kred'i. Mi sopir'as \u2013 naiv'e \u2013 pri honest'a, kurag\u0302'a politik'ist'o, en kiu ajn land'o, kiu au\u0306dac'os dir'i, ke s\u0302i au\u0306 li, sam'e kiel ni, ne kompren'as, kio okaz'as, kiu agnosk'os, ke suveren'as monstr'o (en la pas'int'ec'o nutr'at'a de politik'ist'o'j kaj bank'ist'o'j), kiu nun sen'brid'e kaj sen'kompat'e ni'n sub'tret'as, kaj ke solv'o si'n prezent'os probabl'e ne intenc'e, hom'e au\u0306 politik'e, sed hazard'e, cirkonstanc'e au\u0306 koincid'e, pro felic\u0302'a kun'met'o de unu'op'a'j event'o'j ankorau\u0306 ne antau\u0306'vid'ebl'a'j. Ali'vort'e: fus\u0302'e."}, {"text_idx": "#001976", "text": "Inter'temp'e, dum mensog'as politik'ist'o'j, pov'e pav'ant'e, kio'n far'u ni et'ul'o'j, en ni'a'j elekt'it'a'j diktator'ec'o'j? Preskau\u0306 ni'a sol'a rimed'o, krom revoluci'o, civil'a mal'obe'o, manifestaci'o'j, kus\u0302'as c\u0302e la balot'il'o. Sed kia'manier'e voc\u0302'don'i, se ni kred'as la reprezent'ant'o'j'n de ni'a'j politik'a'j part'o'j se ne fripon'o'j do almenau\u0306 kreten'o'j?"}, {"text_idx": "#001977", "text": "Sub'ten'i c\u0302e la urn'o'j la sam'a'j'n gras'ul'o'j'n, kiu'j konduk'is ni'n blind'e en c\u0302i tiu'n kriz'o'n, ne ebl'as. Apog'o'n ili ne merit'as. Ali'flank'e, part'o'pren'i en preskau\u0306 la sol'a demokrati'a ag'o ankorau\u0306 al'ir'ebl'a al civit'an'o'j \u2013 voc\u0302'don'i \u2013 s\u0302ajn'as al mi nepr'aj\u0302'o. Pri'e rezign'u, kaj ni mesag\u0302'as al la tromp'ist'o'j, ke ni ced'as al ili plen'a'n liber'ec'o'n far'i kio'n ajn ili vol'as: ni'n ec\u0302 pli pist'i, ekspluat'i, mal'hom'ig'i."}, {"text_idx": "#001978", "text": "Pro tio ni serioz'e konsider'u, se sur balot'il'o ne aper'as kandidat'o'j tratrae fid'ind'a'j (kaj kiel cert'i?), c\u0302u met'i kontrau\u0306 c\u0302iu'n nom'o'n nek jes-kruc'o'n (kiel ni kutim'as en Briti'o) nek prefer'o-cifer'o'n sed la liter'o'n N. N signif'u Ne, Neni'u el vi ... c\u0302ar neniu'j'n el vi ni taks'as ind'a'j decid'i, ag'i, en ni'a nom'o, la nom'o de la popol'o."}, {"text_idx": "#001979", "text": "Nur tiel, mi kred'as, ni pov'os montr'i al ni'a politik'a elit'o, ke nepr'as re'form'o, nepr'as klar'vid'ec'o, nepr'as honest'o. Nov'a'j mor'o'j por nov'a'j temp'o'j: ec\u0302 pli urg\u0302'e bezon'at'a'j, c\u0302ar fund'a'j, al solv'o de la ekonomi'a kriz'o."}, {"text_idx": "#001980", "text": "Au\u0306 c\u0302u mi de'nov'e fikci'um'as?"}, {"text_idx": "#001981", "text": "Okaz'is dum juli'o la plej grand'a mez-eu\u0306rop'a literatur'a festival'o \u201eMonat'o de au\u0306tor'a leg'ad'o\u201d. G\u0302i est'is mal'ferm'it'a en la orient-slovak'a metropol'o Kos\u030cice [kos\u0302ice] (c\u0302. 400 km for de la c\u0302ef'urb'o Bratislav'o), kaj dis'volv'ig\u0302'is sam'temp'e en tri ali'a'j urb'o'j: Brno kaj Ostrava en C\u0302eh\u0302i'o, kaj Vroclavo en Pollando."}, {"text_idx": "#001982", "text": "Dum'festival'e ebl'is kon'at'ig\u0302'i kun 33 c\u0302eh\u0302'a'j kaj slovak'a'j au\u0306tor'o'j kaj ankau\u0306 32 el Sloveni'o, kaj ili'a'j verk'o'j. La festival'o'n mal'ferm'is la c\u0302eh\u0302'a traduk'ist'o, poet'o kaj public'ist'o Ondr\u030cej [ondrej] Buddeus kaj la sloven'a poet'in'o kaj verk'ist'in'o Vid'a Mokrin Pauer."}, {"text_idx": "#001983", "text": "G\u0302oj'ig'is mi'n trov'i en MONATO (2012/07, p. 19) artikol'o'n pri la bird'o'j, c\u0302ar tio est'as relativ'e mal'oft'a. Tamen la titol'o kaj la unu'a aline'o spegul'as tro \u201ehom'a'n\u201d vid'punkt'o'n pri la viv'o de sovag\u0302'a'j animal'o'j g\u0302eneral'e. Ili ne s\u0302tel'as, atak'as, for'pel'as, murd'as, ili simpl'e viv'ten'as si'n lau\u0306 la natur'a'j \u201eleg\u0302'o'j\u201d! Ali'flank'e, la fot'o est'as teknik'e kaj art'e tre bel'a sed erar'ig'a pri la rab'o'bird'o mem. Ne tem'as pri tur'falk'o, sed pri niz'o (Accipiter nis'us), ver's\u0302ajn'e ec\u0302 pri nizino ... Tiu rab'o'bird'o ja c\u0302as'as c\u0302ef'e bird'o'j'n dum la tur'falk'o kapt'as g\u0302eneral'e rong\u0302'ul'o'j'n. Tiu'n last'a'n bird'o'n ni ankau\u0306 oft'e vid'as lau\u0306'long'e de la au\u0306t'o'voj'o'j, flug'ant'a'n kiel sankt'a spirit'o. Ankau\u0306 bel'a bild'o, c\u0302u ne?"}, {"text_idx": "#001984", "text": "Jam pas'is unu jar'o kaj kelk'a'j monat'o'j post la katastrof'a ter'trem'o kaj sekv'ant'a cunam'o, kiu for'rab'is c\u0302irkau\u0306 du'dek mil viv'o'j'n la 11an de mart'o 2011 en la nord-orient'a mar'bord'a region'o de Japani'o. La inund'o en'glut'is mult'a'j'n urb'o'j'n kaj vilag\u0302'o'j'n, for'rab'is, frakas'is kaj s\u0302ang\u0302'is la tut'a'n propr'aj\u0302'o'n de la log\u0302'ant'ar'o en nul'valor'a'n rub'aj\u0302'o'n."}, {"text_idx": "#001985", "text": "La ministr'ej'o pri medi'o supoz'is, ke la cunam'o for'pren'is c\u0302irkau\u0306 kvin milion'o'j'n da tun'o'j da rub'aj\u0302'o'j en la mar'o'n. Tiu'j rub'aj\u0302'o'j inkluziv'as s\u0302ip'o'j'n, fis\u0302'ret'o'j'n, dis'romp'it'aj\u0302'o'j'n de fabrik'o'j kaj dom'o'j, au\u0306t'o'j kaj c\u0302ia'spec'a'j aj\u0302'o'j. Sep'dek procent'o'j el ili sink'is en la c\u0302e'bord'a'n mar'o'n. Sed ali'a'j 30 %, t.e. unu kaj du'on'o de milion'o'j da tun'o'j, ek'flos'is en Pacifik'o'n. Ili, for'tren'it'a'j de la mar'flu'o kaj vent'o orient'e'n, amas'e al'proksim'ig\u0302'as kaj al'ven'as al la mar'bord'o de Nord-Amerik'o, pli ol kvin mil kilo'metr'o'j'n for de Japani'o."}, {"text_idx": "#001986", "text": "La log\u0302'ant'ar'o de tiu mar'bord'o en la s\u0302tat'o'j Alasko, Vas\u0302ington'o, Oregon'o kaj en Kanado nun propr'a'okul'e ek'vid'as kaj ek'sent'as la sekv'o'n de la grand'eg'a cunam'o."}, {"text_idx": "#001987", "text": "Komenc'e de april'o fis\u0302's\u0302ip'o al'flos'is al Alasko, kaj g\u0302i est'is sub'akv'ig'it'a per kanon'o de la uson'a mar'bord'a gard'ist'ar'o, c\u0302ar la driv'ant'a s\u0302ip'o met'is ali'a'j'n s\u0302ip'o'j'n en dang\u0302er'o'n."}, {"text_idx": "#001988", "text": "Iom post'e jun'ul'o en la insul'o Haida Gwaii (Brit'a Kolumbio, Kanado) trov'is motor'cikl'o'n Harley Davidson en kontener'o. Lau\u0306 la registr'it'a numer'o de la motor'cikl'o li ident'ig'is g\u0302i'a'n posed'ant'o'n, log\u0302'ant'a'n en iu de la cunam'o traf'it'a urb'o. La posed'ant'o ne vol'is de'nov'e hav'i la motor'cikl'o'n, anstatau\u0306'e li propon'is donac'i g\u0302i'n al la produkt'o-kompani'o Harley Davidson. La kompani'o akcept'is la propon'o'n kaj decid'is ekspozici'i tiu'n rust'ig\u0302'int'a'n motor'cikl'o'n kiel re'memor'ig'il'o'n de la katastrof'o en si'a muze'o en Milwaukee (Viskonsin'o, Uson'o)."}, {"text_idx": "#001989", "text": "En maj'o oni trov'is pied'pilk'o'n kaj korb'o'pilk'o'n sur alaskaj mar'bord'o'j. Sur la pilk'o'j trov'ig\u0302'is la nom'o'j de posed'ant'o'j, kaj oni baldau\u0306 ident'ig'is ili'n, 15-jar'a'n futbal-am'ant'a'n knab'o'n kaj korb'o'pilk'o'klub'o'n de iu mez'lern'ej'o en la urb'o Kesen, traf'it'a de la cunam'o. En juni'o la membr'o'j de tiu klub'o ricev'is kun mir'o kaj g\u0302oj'o la pilk'o'n, send'it'a'n de la trov'int'o. Kaj la futbal'pilk'o baldau\u0306 re'flug'os al la knab'o, fin'ont'e si'a'n vojag\u0302'o'n trans Pacifik'o'n."}, {"text_idx": "#001990", "text": "Tiu'j okaz'o'j signif'as nur la komenc'o'n de eventual'a grav'a medi'a kriz'o. Oni antau\u0306'vid'as, ke driv'aj\u0302'o'j dau\u0306r'e kaj amas'e al'bord'ig\u0302'os ankau\u0306 ec\u0302 en la jar'o 2013. Fak'ul'o'j pri medi'protekt'ad'o tim'as, ke tiu'j al'bord'ig\u0302'ont'a'j rub'aj\u0302'o'j grav'e mal'bon'ig'os la ekologi'a'n sistem'o'n de la mar'bord'o'j. Ekzempl'e, vinil'o'n kaj poli'stiren'a'n s\u0302au\u0306m'aj\u0302'o'n erar'e mang\u0302'os fis\u0302'o'j, mar'bird'o'j, mar'urs'o'j, cerv'o'j kaj urs'o'j, kaj pro tio mult'e da ili mort'os. Krom'e, ole'o kaj kemi'aj\u0302'o'j en mult'spec'a'j kontener'o'j kaj uj'o'j polu'ad'os mar'bord'o'j'n."}, {"text_idx": "#001992", "text": "Lau\u0306 la inter'naci'a jur'o Japani'o ne respond'ec'as pri tiu'j al'flos'ant'a'j kaj al'bord'ig\u0302'ant'a'j rub'aj\u0302'o'j, kiu'j est'is rezult'o de ne'rezist'ebl'a fort'o de la natur'o. Sed la japan'a reg'ist'ar'o ne pov'as rest'i indiferent'a antau\u0306 tiu amas'eg'o da rub'aj\u0302'o'j, kiu'j origin'is el Japani'o."}, {"text_idx": "#001993", "text": "Murd'o'j, mank'o'j kaj mis'o'j: demisi'as la c\u0302ef'o"}, {"text_idx": "#001994", "text": "Komenc'e de juli'o la prezid'ant'o de la konstituci-protekt'a ofic'ej'o en Germanio (Bundesamt fu\u0308r Verfassungsschutz au\u0306 sekret'a serv'o) pet'is antau\u0306'temp'a'n liber'ig'o'n el si'a posten'o. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e eks'ig\u0302'is ankau\u0306 du region'a'j c\u0302ef'o'j de la sam'a serv'o."}, {"text_idx": "#001995", "text": "Heinz Fromm prezid'is la ofic'ej'o'n ek'de 2000. Malgrau\u0306 tio, ke ek'de tiam la batal'o kontrau\u0306 ekstrem'dekstr'ism'o hav'is prioritat'o'n, en 2000 okaz'is la unu'a el nau\u0306 murd'o'j far'it'a de la ras'ism'a teror'grup'o NSU (Nationalsozialistischer Untergrund au\u0306 naci'social'ism'a sub'ter'a mov'ad'o)."}, {"text_idx": "#001996", "text": "En 2007 okaz'is eksplod'o en Kolonj'o kaj oni kulp'ig'is NSU-on. Publik'a'j instanc'o'j, inkluziv'e de la konstituci-protekt'a ofic'ej'o, est'us dev'int'a'j re'kon'i la ekstrem'dekstr'a'n fon'o'n de la atenc'o. Sed ne est'is tiel."}, {"text_idx": "#001997", "text": "Inter 2000 kaj 2006 okaz'is murd'o'j en divers'a'j urb'o'j. La viktim'o'j est'is c\u0302ef'e ekster'land'an'o'j, oft'e et'komerc'ist'o'j, vend'ist'o'j de legom'o'j, flor'o'j kaj de la turk'a special'aj\u0302'o doner-kebab'o, turn'ig\u0302'ant'a rost'at'a viand'o. Tial oni parol'is pri la doner-murd'o'j."}, {"text_idx": "#001998", "text": "La atenc'o'j c\u0302iu'j simil'is. La krim'ul'o'j al'proksim'ig\u0302'is de mal'antau\u0306'e kaj paf'is el mal'long'a distanc'o en la kap'o'n. Okaz'is en 2007 ankau\u0306 atenc'o kontrau\u0306 polic'an'o'j en la urb'o Heilbronn [hajlbron]: mort'is polic'ist'in'o. Memor'e al tiu oni instal'is tabul'o'n sen menci'o pri ajn'a nazi'a teror'ism'o."}, {"text_idx": "#001999", "text": "Enket'ist'o'j supoz'is kverel'o'j'n inter prostitu'it'in'o'j au\u0306 narkot'aj\u0302'o-komerc'ist'o'j, c\u0302antag\u0302'o'n de mafi'ec'a'j band'o'j, au\u0306 atenc'o'j'n far'e de la kurd'a labor'ist'a parti'o PKK. Politik'ist'o'j ne'is ras'ism'o'n, dum atest'int'o'j supoz'is dekstr'em'a'n teror'ism'o'n."}, {"text_idx": "#002000", "text": "En novembr'o 2011 du ekstrem'dekstr'a'j krim'ul'o'j atak'is bank'o'n en Eisenach [a\u0301jzenah\u0302]. Kiam la polic'o vol'is arest'i ili'n, ili mort'paf'is si'n. Post'e oni trov'is arm'il'o'j'n s\u0302tel'it'a'j'n de atak'it'a'j polic'an'o'j."}, {"text_idx": "#002001", "text": "Pli'a'j'n arm'il'o'j'n oni trov'is en brul'ig'it'a dom'o, kie log\u0302'is la du nazi'teror'ist'o'j. Tie oni trov'is disk'o'j'n sur'hav'ant'a'j'n fot'o'j'n de la murd'it'o'j kaj ankau\u0306 konfes'o'j'n far'it'a'j'n de la krim'ul'o'j. Tiel oni kun'lig'is la ras'ism'a'j'n murd'o'j'n kun tiu de la polic'ist'in'o. Oni do star'ig'is nov'a'n tiu'rilat'a'n memor'tabul'o'n."}, {"text_idx": "#002002", "text": "Evident'is, ke la konstituci'o-protekt'a sekret'a serv'o ne rikolt'is inform'o'j'n, kiu'j est'us mal'help'int'a'j la murd'o'j'n. La publik'o opini'is, ke tem'as pri pane'o, ne pri simpl'a hazard'o."}, {"text_idx": "#002003", "text": "Okaz'is pli'a afer'o. Kiam la NSU-band'o est'is mal'kovr'it'a, iu en la konstituci-protekt'a ofic'ej'o neni'ig'is la koncern'a'j'n dokument'o'j'n. Pro tio, ankau\u0306 pro la murd'o'j, fru'e eks'ig\u0302'is la prezid'ant'o Fromm."}, {"text_idx": "#002004", "text": "Kulp'as pri la afer'o ia'mezur'e la federaci'ism'o en Germanio. Federaci'a ofic'ej'o ne kon'as la agent'o'j'n en la divers'a'j region'o'j, la t.n. land'o'j. Si'a'flank'e la land'a'j ofic'ej'o'j ne inter's\u0302ang\u0302'as inform'o'j'n. Kun'labor'o tia est'as leg\u0302'e mal'permes'at'a."}, {"text_idx": "#002005", "text": "Kart'o por en'migr'int'o'j el land'o'j, kiu'j ne membr'as en Eu\u0306rop'a Uni'o (MONATO, 2011/04, p. 8), ig\u0302'is unu'jar'a la 1an de juli'o. Ne okaz'is tro grand'a al'flu'o de pet'o'j, tamen 1921 person'o'j prov'is tiu'manier'e ricev'i rest'ad'permes'o'n en Au\u0306strio. Pozitiv'a'n respond'o'n ricev'is 1522 kandidat'o'j."}, {"text_idx": "#002006", "text": "Ver's\u0302ajn'e la nombr'o kresk'os, c\u0302ar nun ankau\u0306 person'o'j en mank'o'profesi'o'j kiel lign'aj\u0302'ist'o'j, veld'ist'o'j kaj diplom'it'a'j fleg'ist'o'j pov'as ricev'i la t.n. rug\u0302'a-blank'a-rug\u0302'a'n \u2013 kart'o'n."}, {"text_idx": "#002007", "text": "La kart'o ebl'ig'as al alt'kvalifik'it'a'j person'o'j kaj gvid'a'j fak'ul'o'j ricev'i labor'lok'o'n en Au\u0306strio, se ili ating'as sufic\u0302'e da poent'o'j en list'o de kriteri'o'j. Por tio grav'as la profesi'a kvalifik'o, grad'o de kler'ec'o, lingv'o'sci'o'j kaj ag\u0302'o."}, {"text_idx": "#002008", "text": "Rilat'e profesi'o'j'n star'as c\u0302e'kap'e direktor'o'j (397), post'e teknik'ist'o'j kaj softvar'o-ing\u0302enier'o'j (221). Tri'a'n lok'o'n okup'as elit'a'j sport'ist'o'j (116). Pri de'ven'land'o'j: unu'a'lok'e est'as Rusio (164), sekv'at'a de Bosnio-Hercegovin'o (158) kaj Uson'o (150)."}, {"text_idx": "#002009", "text": "Roberto Pigr'o trans'pren'as la scienc'a'n stafet'o'n"}, {"text_idx": "#002010", "text": "Jam de kelk'a'j monat'o'j ni'a kun'labor'ant'o Roberto Pigr'o, unu el la plej fervor'a'j verk'ant'o'j de MONATO, redakt'as la artikol'o'j'n de la rubrik'o \u201eScienc'o\u201d. La el'don'ej'o decid'is nun oficial'ig'i tiu'n kun'labor'ad'o'n kaj jen prezent'as la nov'a'n redaktor'o'n al vi."}, {"text_idx": "#002011", "text": "Roberto Pigr'o est'as ital'o, sed ek'de 2004 viv'as en Kipro kun'e kun si'a grek'a edz'in'o kaj ili'a ital-grek-kipra 4-jar'a infan'o. Li doktor'ig\u0302'is pri la tiel nom'at'a'j scienc'o'j de la antikv'ec'o en Udine en la jar'o 2007. Li tamen interes'ig\u0302'as eg'e pri iu ajn scienc'a tem'o, precip'e geologi'o (ter'trem'o'j, mar'o, vulkan'o'j) kaj astronomi'o, kaj est'as membr'o/simpati'ant'o de la astronomi'a societ'o de Limasolo, kiu organiz'as de temp'o al temp'o nokt'a'j'n observ'o'j'n kaj ali'a'j'n event'o'j'n. Last'a'temp'e li part'o'pren'is konferenc'o'n pri la teori'o de la relativ'ec'o kaj li est'as abon'ant'o de plur'a'j ital'a'j scienc'a'j revu'o'j, kiu'j'n li leg'as pasi'e!"}, {"text_idx": "#002012", "text": "La nov'a redaktor'o ac\u0302et'as libr'o'j'n pri divers'a'j scienc'a'j tem'o'j, sed c\u0302iam skrib'it'a'j'n en pli'simpl'ig'it'a, popular'ig'a lingv'o, tiel ke c\u0302iu'j pov'os kompren'i. Tio'n far'as ekzempl'e en Italio scienc'ul'o'j kiel Piero Angel'a kaj Margherita Hack: ne hazard'e ili'a'j libr'o'j est'as tie inter la plej vend'at'a'j. Li ne s\u0302at'as scienc'o'n ne'al'ir'ebl'a'n al \u201esimpl'a'j\u201d person'o'j kaj tiu'n em'o'n li vol'as aplik'i ankau\u0306 al la scienc'a rubrik'o de ni'a magazin'o: c\u0302iu leg'ant'o dev'as hav'i la ebl'o'n kompren'i pri kio la artikol'o tem'as ... Roberto Pigr'o skrib'is al MONATO: \u201eMi opini'as, ke scienc'a'j event'o'j c\u0302irkau\u0306'volv'as ni'n c\u0302iu'j'n en la c\u0302iu'tag'a viv'o, kaj ke ili'n kompren'i est'as pli facil'e ol ni imag'as. Sufic\u0302'as uz'i tau\u0306g'a'n lingv'aj\u0302'o'n kaj hav'i pacienc'o'n ...\u201d"}, {"text_idx": "#002013", "text": "Pri la uz'o de la tau\u0306g'a lingv'aj\u0302'o far'e de Roberto Pigr'o ni ne dub'as. La pacienc'o'n MONATO varm'e dezir'as al li!"}, {"text_idx": "#002014", "text": "Bakalau\u0306r'ig\u0302'i \u2013 t.e. en Franci'o akir'i lern'ej'fin'a'n abiturient'a'n diplom'o'n \u2013 okup'as grav'a'n lok'o'n en la tie'a soci'o. La diplom'o ebl'ig'as en'ir'o'n al universitat'o kaj rol'as kiel atest'o pri bon'a stud'fin'o."}, {"text_idx": "#002015", "text": "G\u0302i est'as iel simbol'o de sukces'o, kaj ge'patr'o'j taks'as g\u0302i'n mult'e pli grav'a ol g\u0302i fakt'e est'as. Antau\u0306 20 jar'o'j la ministr'o pri instru'ad'o cel'is, ke almenau\u0306 80 % el fin'stud'int'a'j gimnazi'an'o'j sukces'e akir'u la diplom'o'n."}, {"text_idx": "#002017", "text": "Est'as du part'o'j: skrib'a kaj parol'a. Kandidat'o ekzamen'ig\u0302'as pri la franc'a'j lingv'o kaj literatur'o ne en la last'a sed en la antau\u0306'last'a jar'o de gimnazi'a stud'ad'o."}, {"text_idx": "#002018", "text": "Last'a'temp'e la ministeri'o pri instru'ad'o komisi'is al instru'ist'in'o kaj j\u0302urnal'ist'o, Mart'in'e Marie Muller, pri'raport'i c\u0302i tiu'n part'o'n de la ekzamen'o."}, {"text_idx": "#002019", "text": "Frap'is s\u0302i'n la soci'a diferenc'o inter sam'generaci'a'j lice'an'o'j. Jun'ul'o'j, kiu'j'n s\u0302i ekzamen'is, de'ven'is de du lice'o'j: publik'a lice'o en popol'a kvartal'o de Parizo, kaj privat'a franc-uson'a lice'o en p"}]