[{"text_idx": "#000001", "text": "C\u0302e la komenco de la dudeka jarcento la centro de la Esperanta movado translokig\u0302is al Parizo, la urbo de lumo. En 1905 okazis la unua internacia Esperanto-kongreso en Francujo, kun 688 partoprenantoj el la tuta mondo. Sen interpretistoj ili plenumis c\u0302iaspecan agadon. Zamenhof estis nomita Kavaliro de la Honora Legio, kaj Esperanto, lingvo g\u0302is tiam skribata, farig\u0302is lingvo parolata. De tiam en c\u0302iujaraj kunvenoj renkontig\u0302is homoj celantaj kontakti diverslandajn aliulojn, kun kiuj ili havis komunajn interesojn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Unu el la grupoj kun intereso pri internacia lingvo estis la fervojaj laboristoj. Pro sia profesio ili ofte vojag\u0302is kaj spertis limigojn de komunikado kun la lokaj log\u0302antoj. En la barcelona kongreso en 1909 ili kreis la Internacian Asocion de Esperantistaj Fervojistoj kun la jenaj celoj: diskonigi Esperanton inter fervojistoj, krei fakvortaron, antau\u0306enigi internaciajn rilatojn en la kadro de sia profesio, eldoni adresaron por siaj membroj, faciligi inters\u0302ang\u0302ojn por infanoj en la nelerneja periodo, kaj helpi la partoprenadon de fervojaj laboristoj en Esperanto-kongresoj. Tiutempe ekzistis neniu alia internacia fervojista asocio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "La barcelona kunveno historie notindig\u0302is, ankau\u0306 c\u0302ar g\u0302i estis la unua, en kiu okazis internaciaj floraj ludoj. Tio estas internacia literatura konkurso \u2013 en Esperanto \u2013 kiu adoptis la nomon de mezepoka okcitana-kataluna evento. La j\u0302urio lau\u0306dis la germanan poeton Marie Hankel, kaj inter la venkintoj trovig\u0302is ankau\u0306 juna Carles Riba, kiu poste famig\u0302is kiel poeto en la kataluna lingvo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ankau\u0306 en 1909 la Rug\u0302a Kruco faris amasekzercon por vidi, kiel humanaj laboristoj povus pritrakti vunditajn soldatojn en fremda teritorio dum milito. Kelkajn tagojn poste, en Valencio, akcidento tus\u0302anta plurajn kongresanojn servis por provi la praktikan utilecon de Esperanto. Poste la revuo de la Socie\u0301te\u0301 Franc\u0327aise Esperanto-Croix Rouge dedic\u0302is ses pag\u0302ojn al tiu evento, priskribante tre kontentiga la sperton helpadi. Tiaj ekzercoj de la Rug\u0302a Kruco estis jam provitaj la antau\u0306an jaron en Dresdeno. Maltrankvila pri la kreskanta strec\u0302iteco inter la diversaj potencoj, la internacia komunumo pretigis sin por alfronti la venontan militon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "En 1908 novaj profesiaj asocioj fondig\u0302is en Dresdeno, inter ili Internacia Esperantista Farmaciista Asocio, kaj ankau\u0306 la asocio de kuracistoj, Universala Medicina Esperanto-Asocio, konscie pri la esenca graveco de komunikado inter kuracisto kaj paciento. Aldone vegetaranoj uzis la kongreson por establi du asociojn. Ke la Internacia Vegetarana Unuig\u0302o kreig\u0302is en Esperanto-kongreso montras la proksiman ligon inter ambau\u0306 socialaj movadoj. Anekdotece, la esperantista vegetarana asocio kreig\u0302is du tagojn antau\u0306 la internacia."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Efektive jam en la unua Esperanto-kongreso en 1905 en Bulonjo-c\u0302e-Maro trovig\u0302is grupoj, kiuj lanc\u0302is internaciajn asociojn. Ekzemple la framasonoj tiutempe fondis internacian log\u0302ion, Esperon Framasonan, kies laborlingvo estis Esperanto. Konataj esperantistoj, kiuj estis ankau\u0306 framasonoj, estas Alfred Fried (Nobel-premiito pri paco), Charles Richet (Nobel-premiito pri medicino), Henri La Fontaine (Nobel-premiito pri paco), Wilhelm Ostwald (Nobel-premiito pri h\u0302emio), Wilhelm Molly (fondonto de Esperanta s\u0302tateto) kaj Gaston Moch. C\u0302iu el ili estis ankau\u0306 konvinkita pacifisto."}, {"text_idx": "#000010", "text": "En 1914 eksplodis milito, forta bato kontrau\u0306 c\u0302iuj internaciismaj idealoj. Sed tio ankau\u0306 evidentigis la bezonon plimultigi amikajn kontaktojn inter diverslandaj homoj, kun la celo eviti estontajn militojn. Multig\u0302is la iniciatoj. En 1918 Alexander William Thompson kaj Norman Booth, du junaj britaj soldatoj sur franca batalkampo, kreis la Skoltan Esperanto-Ligon. G\u0302is tiam neniu internacia asocio ekzistis por unuigi skoltojn. Ilia fondinto Baden-Powell ankau\u0306 rekomendis al ili lerni Esperanton."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Post la milito instruistoj kaj profesoroj fondis Tutmondan Asocion de Geinstruistoj Esperantistaj, kaj blinduloj kreis Universalan Asocion de Blindaj Esperantistoj, la unua internacia asocio, kiu kontaktigis ilin unu al la aliaj. Ambau\u0306 asocioj naskig\u0302is en 1924 en la viena Esperanto-kongreso. Ankau\u0306 en 1924 estis fondita la Internacia Radio-Asocio, kiu pritraktis aplikojn de radiofonio kaj atingis altnivelan popularecon, c\u0302ar g\u0302i ebligis al homoj ekspluati la kapablon de Esperanto kiel defora komunikilo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Estas interese ekscii, ke Esperanto estis tiom esenca parto de internaciismo. Mi ignoris, ke fakaj Esperanto-asocioj kreig\u0302is kiam aliaj internaciaj asocioj ne ekzistis por kontaktigi fervojistojn, vegetaranojn, framasonojn, skoltojn, advokatojn... kun saminteresuloj el aliaj landoj. Ili ja estis pioniroj de internaciismo!\nInstrua artikolo pri komencaj jaroj de Esperanto-movado. G\u0302i montras fondadon de gravaj internaciaj E-organizaj\u0302oj. Ankau\u0306 en la jaro 1921 estis en UK en Prago fondita SAT.\nLa artikolo tre bone kaj koncize donas informon pri la fondon de diversaj internaciaj asocioj kiuj de la komenco utiligis la universalsan lingvon, Esperanto."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Estas interese ekscii, ke Esperanto estis tiom esenca parto de internaciismo. Mi ignoris, ke fakaj Esperanto-asocioj kreig\u0302is kiam aliaj internaciaj asocioj ne ekzistis por kontaktigi fervojistojn, vegetaranojn, framasonojn, skoltojn, advokatojn... kun saminteresuloj el aliaj landoj. Ili ja estis pioniroj de internaciismo!"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Instrua artikolo pri komencaj jaroj de Esperanto-movado. G\u0302i montras fondadon de gravaj internaciaj E-organizaj\u0302oj. Ankau\u0306 en la jaro 1921 estis en UK en Prago fondita SAT."}, {"text_idx": "#000018", "text": "La artikolo tre bone kaj koncize donas informon pri la fondon de diversaj internaciaj asocioj kiuj de la komenco utiligis la universalsan lingvon, Esperanto."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Subscribe to ESF's free news bulletin"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Abonu senpagan informbultenon de ESF"}]