[{"text_idx": "#000000", "text": "Guilherme Fians estas antropologo el Brazilo kaj laboras kiel esploristo en la Universitato de St Andrews en Skotlando. Li ankau\u0306 estas estrarano de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) en Nederlando. Inter 2015 kaj 2021, Guilherme faris esploron pri politika agado, uzado de komunikteknologioj kaj lingvo-lernado inter nuntempaj esperantistoj. Lia esploro komencis c\u0302eeste en Francio \u2013 kie Esperanto-movado estas tre diversa kaj inkluzivas neu\u0306tralajn, maldekstrajn, junularan kaj fervojistan asociojn. Lia esploro ankau\u0306 konsideris la uzadon de Esperanto lige kun politikaj agadoj en internaciaj Esperanto-kongresoj kaj en pluraj virtualaj medioj. La lastatempa rezulto de lia studo estas la anglalingva libro Esperanto Revolutionaries and Geeks: Language Politics, Digital Media and the Making of an Internacional Community eldonita de Palgrave Macmillan en 2021. Intervjuita de El Popola C\u0302inio, li rakontis al ni pri sia esploro."}, {"text_idx": "#000001", "text": "EPC\u0302: Via esploro fokusig\u0302as sur la rolo de Esperanto kiel ilo por politika agado en okcidenta Eu\u0306ropo, c\u0302efe en Francio. Kial Francio estis kaj dau\u0306re estas tiom grava por Esperanto (ekz. g\u0302i gastigis la unuan UK-on, oni donis al francoj la taskon proponi Esperanton kiel oficialan lingvon de Ligo de Nacioj, en Francio trovig\u0302as sidejoj de pluraj gravaj Esperanto-organizaj\u0302oj ktp)?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Francio estis la kerna loko, kie la ideoj zamenhofaj malantau\u0306 Esperanto komencis esti apartigataj de la lingvo. Pro tio, en Francio Esperanto allogis kaj homojn, kiuj vidis g\u0302in kiel lingvon de paco, kaj homojn, kiuj ne trovis necesan tiun ligon inter la lingvo kaj sia interna ideo. Tio inkluzivis scientistojn, kiuj volis uzi internacian lingvon por produkti sciencon ekster la landlimoj de Francio kaj de la franca lingvo; entreprenistojn, kiuj rigardis Esperanton kiel lingvon por internacia komerco; kaj politikajn aktivulojn, kiuj batalis kontrau\u0306 la premo de hegemoniaj landoj kaj hegemoniaj lingvoj."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Se Esperanto estas nepre ilo por kunigi samideanojn (en la senco de homoj, kiuj kunhavigas similan idearon), la profilo de esperantistoj estos limigita al homoj kun tiuj pensmanieroj. Kiam la kreskanta franca Esperanto-movado de la komenco de la dudeka jarcento fortigis la eblecon konsideri Esperanton ekster siaj ligoj kun apartaj ideoj, Esperanto ig\u0302is pli facile konektita al aliaj praktikoj, idearoj, s\u0302atokupoj kaj profesiaj celoj. Pro la imperiisma influo de Francio en la tiutempa mondo, tio, kion francoj faris, estis konsiderata imitinda en pluraj lokoj en la mondo, c\u0302efe en la okcidenta Eu\u0306ropo, kaj tiu bunta ligo de pluraj idearoj kaj praktikoj al Esperanto fare de francaj esperantistoj kurag\u0302igis la kreadon de diversaj Esperanto-asocioj kaj helpis disvastigi la lingvon en amaso da fakaj, sciencaj, komercaj, sociaj kaj politikaj medioj. Pro tiu historia kaj g\u0302isnuna bunteco de la esperantistoj en Francio, mi elektis tiun landon (c\u0302efe Parizon) kiel enirpunkton por mia esploro \u2013 kio poste ankau\u0306 inkluzivis virtualajn mediojn kaj internaciajn kongresojn."}, {"text_idx": "#000004", "text": "EPC\u0302: Vi diris, ke en Brazilo la Esperanto-movado estas forte ligita al spiritismo, pro tio religiaj temoj estas ofte traktataj en kunvenoj de brazilaj esperantistoj, dum en Eu\u0306ropo la historio de Esperanto ligig\u0302as al maldekstraj politikaj vidpunktoj. Kiel statas la nunaj rilatoj inter Esperanto kaj politiko en Eu\u0306ropo?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mia esploro estas pli kvalita ol kvanta: mi povas detale klarigi al vi, kiel kelkaj apartaj homoj kaj grupoj spertas, pensas, sentas kaj agadas rilate al Esperanto kaj al aliaj temoj, sed miaj datumoj ne produktas g\u0302eneralan profil-bildon de Esperantujo en Francio au\u0306 en Eu\u0306ropo. Pro tio, mia esploro ne celis respondi, c\u0302u la ligoj inter Esperanto kaj politiko en Eu\u0306ropo estas pli forta au\u0306 malforta, c\u0302u Esperantujo ig\u0302is pli au\u0306 malpli maldekstra, ekzemple, ol g\u0302i estis antau\u0306 30 jaroj."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Inter tiuj esperantistoj, kiujn mi konis c\u0302e asocioj kiel SAT kaj SAT-Amikaro, Esperanto ja estas ilo por politika agado. Altiris mian atenton la maniero, kiel tiuj aktivuloj agis per Esperanto: nomi SAT kleriga asocio signifas, ke g\u0302iaj membroj ne nepre partoprenos manifestaciojn nome de SAT, sed ili kunsidos regule por kunpensi pri politikaj temoj. Tiuj babilrondoj \u2013 kiujn SAT-Amikaro okazigas c\u0302iusemajne en sia sidejo en Parizo \u2013 kunigas progresemulojn el diversaj fonoj kaj perspektivoj, kiel komunistoj, liberpensuloj, federalistoj, anarkiistoj kaj aliaj. Kiam tiuj homoj diskutas per Esperanto, ili kunhavigas malsamajn vidpunktojn kaj proponojn por trakti sociajn problemojn \u2013 kiel socian maljustecon, atomenergion kaj bonvenigon de migrantoj en Francio \u2013 tiel ke tiuj homoj poste revenu al siaj sociaj movadoj, politikaj partioj kaj anarkiismaj grupoj kaj kunhavigu tion, kion ili lernis, por ric\u0302igi la politikajn perspektivojn de aktivuloj ekster Esperantujo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Inter eu\u0306ropaj esperantistoj, kiujn mi konis ne en asocioj, sed pere de la interreto (c\u0302efe per Facebook, Telegram, Twitter kaj Reddit), Esperanto aperas pli ofte kiel komunikilo por amikig\u0302o, vojag\u0302ado kaj lingvolernado ol kiel ilo por politika agado. Tamen, mi parolas pri specifa grupeto de homoj, kiujn mi intervjuis kaj kun kiuj mi sociumis rete. Tio ne signifas, ke esperantistoj en virtualaj medioj ne interesig\u0302as pri politiko: vidu, ekzemple, la agadon de TEJO pri genra egaleco, kio ne aperas tiel ofte c\u0302e SAT, SAT-Amikaro, UEA au\u0306 Espe\u0301ranto-France. Vidu ankau\u0306 la virtualan politikan agadon faritan de esperantistoj, kiuj aktivas por libera programaro."}, {"text_idx": "#000008", "text": "EPC\u0302: Kion maldekstraj esperantistoj en Eu\u0306ropo subtenas kadre de lingvopolitiko? C\u0302u ili rigardas Esperanton kiel neu\u0306tralan komunikilon au\u0306 kiel ilon por politika organizado?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Estas ambau\u0306 flankoj tiusence. En Parizo, kelkaj homoj (c\u0302efe c\u0302e Espe\u0301ranto-France kaj en la neu\u0306trala movado) parolis pri Esperanto kiel ilo por rezisti la influon de la angla en la internacia komunikado. Pensu, ekzemple, pri la Eu\u0306ropa Parlamento, kie francaj politikistoj ofte alparolas aliajn en la angla, malgrau\u0306 la fakto, ke la franca estus same bonvena kaj samtempe tradukata tie. La argumento estas, ke se oni uzu Esperanton en tiaj medioj, la franca \u2013 samkiel aliaj naciaj lingvoj en Eu\u0306ropo \u2013 ne konkurencos kun la angla."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Aliflanke, ekster Parizo mi ofte rimarkis ligojn inter Esperanto kaj regionaj lingvoj. En Okcitanio, pluraj homoj malkovris Esperanton pere de subteno kaj intereso pri la okcitana lingvo. Same en Bretonio pri la bretona lingvo. En la alia flanko de la franca landlimo, en Katalunio esperantistoj, kiuj subtenas la katalunan lingvon regule defendas Esperanton kiel internacian lingvon kaj la katalunan kiel regionan lingvon. Praktike, tio signifas, ke la hispana lingvo havas sian lokon, sed g\u0302i ne povas trudi sin al la regionaj kaj internaciaj komunik-bezonoj."}, {"text_idx": "#000011", "text": "En tiuj mondpartoj, mi trovis kaj maldekstrajn kaj neu\u0306tralajn movadanojn, kiuj subtenis tiujn lingvopolitikajn projektojn kaj kiuj agis kune en tiu komuna batalo kontrau\u0306 lingva subpremo. Tamen, en tiuj situacioj, c\u0302u Esperanto estas neu\u0306trala au\u0306 politika ilo? Ni pensu pri la politika partio Eu\u0306ropo-Demokratio-Esperanto, foje prezentata de siaj membroj kiel neu\u0306trala partio: se oni agas politike kaj havas projekton, kiu postulas la subtenon de politikaj instancoj por materialig\u0302i, c\u0302u eblas, ke politika partio estu neu\u0306trala? C\u0302u eblas pensi, ke subteni la plifortigon de regionaj lingvoj fronte al la nacia lingvo estas politike neu\u0306trala projekto? Estas pridubinde, c\u0302u Esperanto povas esti \"neu\u0306trale homa\", kiel proponis Zamenhof. Tamen, lau\u0306 la faka literaturo pri lingvopolitiko kaj socilingvistiko, komunikado kaj la elekto pri uzo de lingvo por komunikig\u0302i neniam estas politike neu\u0306trala."}, {"text_idx": "#000012", "text": "EPC\u0302: Kiel homoj, precipe la junularo, uzas Esperanton en la interreto? Kiujn diferencojn vi trovis inter la reta movado kaj la tradicia movado bazita sur kluboj?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Reta lingvolernado kaj sociaj retejoj ebligas pli da spontaneco kaj malpli da sindevontigoj pri la lingvo, pri apartaj esperantistoj kaj pri Esperantujo mem ol c\u0302eesta lingvolernado kaj lingvouzado. Se oni lernas la lingvon en asocio, oni au\u0306 c\u0302eestas la klasojn au\u0306 forlasas la kurson, c\u0302ar c\u0302eesta kurso perdas sian sencon, se oni malc\u0302eestas tro da klasoj. Male, memlernado (interalie pere de interreto) permesas, ke oni lernu lau\u0306 propra ritmo: iu lernanto povas fari unu ekzercaron post la alia senc\u0302ese per Duolingo kaj fini la kurson tre rapide, dum alia lernanto povas tutsimple sekvi du au\u0306 tri komencajn lecionojn kaj forlasi la lingvon. Se ne estas instruisto au\u0306 samklasanoj, ne estas tiom da sindevo kaj samtempe estas pli da libereco rilate al kiom rapide vi emas lerni. La samo okazas pri virtualaj personaj rilatoj: se mi iras c\u0302iusemajne al mia loka Esperanto-klubo, mi scias, kiujn homojn mi plej vers\u0302ajne renkontos tie, kaj mi jam konos ilin tre bone. Male, en retaj babilejoj, c\u0302iam estas malsamaj homoj, amaso da konversacioj komencos per sinprezentoj, kaj multaj homoj, kiuj ig\u0302as amikoj en tiuj virtualaj medioj, eble ne plu retrovos unu la alian en aliaj okazaj\u0302oj. Tio ne signifas, ke la teknologio kulpas, ni ne estu determinismaj! La teknologio ebligas tiajn interhomajn rilatojn, kaj efemeraj amikecoj eble ig\u0302as pli oftaj por pluraj esperantistoj en la interreto kompare kun la loka c\u0302eesta esperantumado."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Iamaniere, la dinamiko de interhomaj rilatoj en interreto similas al tiuj, kiuj superregas dum Universalaj Kongresoj, kie pluraj homoj el la tuta mondo renkontig\u0302as, babilas, trovas komunajn interesojn kaj poste ne plu revidas unuj la aliajn. Finfine, tiuj efemeraj amikecoj (kaj virtuale kaj dum UK-oj) povas ne esti longdau\u0306raj, sed c\u0302u tio estas problemo? Ne. Mi kredas, ke temas tutsimple pri la normala funkciado de Esperantujo kiel translima komunumo."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dum mia virtuala kampolaboro, mi konstatis, ke esperantistoj uzas interreton por tiaj mallongdau\u0306raj babiladoj kun homoj, kun kiuj ili plej vers\u0302ajne ne plu babilos. Tamen interreto ebligas kvazau\u0306 senc\u0302esan UK-on, kie esperantistoj el la tuta mondo estas disponeblaj dum 24 horoj c\u0302iutage \u2013 c\u0302iam sunas en Esperantujo! \u2013 kaj kie la lingvo ludas plentempe sian internacian kaj transliman rolon. Alia konsiderinda trajto de virtualejoj estas la temoj diskutataj: dum esperantistoj c\u0302ie tre ofte parolas pri la lingvo mem, interret-uzantoj ofte ankau\u0306 parolas pri la interreto mem. Tiusence, oni facile trovas retforumojn, kie esperantistoj diskutas kaj agadas pri libera programaro, tradukado de retpag\u0302oj, preparado de artikoloj por Vikipedio, kreado de memeoj kaj aliaj aferoj, kiuj devenas el la virtuala medio."}, {"text_idx": "#000016", "text": "EPC\u0302: Kion vi malkovris pri la influo de Duolingo en la movado? C\u0302u homoj, kiuj lernas Esperanton per interreto, havas apartan vidpunkton pri la lingvo kaj la movado?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Duolingo helpas amasigi la kvanton de Esperanto-parolantoj, ne nepre de esperantistoj. Se oni konsideras tion, kion multaj esperantistoj diras, ke Esperanto estas \"pli ol lingvo\", oni devas konsideri, ke Duolingo-uzantoj ne nepre lernas multe pri la Esperanto-movado, komunumo kaj kulturo. Kompreneble Duolingo ankau\u0306 instigas s\u0302ang\u0302ojn en lingvouzado. En mia libro, unu el la ekzemploj, kiujn mi analizas tiusence, estis la esprimo \"kio la fek?\" (kvazau\u0306 reta traduko de la angla esprimo \"what the fuck?\"), kiu popularig\u0302is post la apero de la unuaj ondoj de Duolinganoj."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Homoj, kiuj lernas Esperanton en kluboj kaj asocioj, kutime au\u0306das pri Universalaj Kongresoj, homaranismo, interna ideo, samideanoj, \"kielvifartas-uloj\", kaj iom post iom komprenas kelkajn el la g\u0302eneralaj trajtoj de Esperantujo. Kiam temas pri memlernado \u2013 c\u0302u virtuale c\u0302u per libroj \u2013 oni ne certas, kion homoj lernas krom la lingvo. La Duolinganoj, kiujn mi renkontis dum mia esploro, plurfoje ne interesig\u0302is pri la movado: ili ne malkovris la lingvon pere de la movado, ili ne uzis la lingvon en c\u0302eestaj renkontig\u0302oj, do kial membrig\u0302i en asocioj kaj disdoni flugfoliojn por propagandi Esperanton? Gravas konsideri, ke Duolinganoj kaj asoci-bazitaj esperantistoj ne nepre estas samideanoj \u2013 t.e. ne nepre pensas same \u2013 nur pro la fakto, ke ili parolas la saman lingvon. La interna ideo kaj la interesig\u0302o pri paco kaj socia justeco ne estas transdonitaj per gramatikaj reguloj."}, {"text_idx": "#000019", "text": "C\u0302iukaze, se en Esperantujon venas multaj Duolinganoj, eble tio instigos s\u0302ang\u0302on en la profilo de esperantistoj lau\u0306 tempopaso. Por multaj el la Duolinganoj, ju pli internacia ig\u0302as Esperantujo c\u0302iutage pere de la interreto, des pli malnecesaj ig\u0302as la Universalaj Kongresoj. Ju pli neformalaj kaj lastminute organizitaj ig\u0302as la Esperanto-renkontig\u0302oj, des pli seninteresaj ig\u0302as la regulaj kunsidoj kun antau\u0306arang\u0302itaj temoj. Iam oni bezonis la internaciajn pos\u0302tajn servojn por efektive uzi Esperanton translime. Lastatempe, oni komencis bezoni retaliron por regule esperantumi translime. Ec\u0302 pli lastatempe, kun la popularig\u0302o de Esperanto en Instagram kaj TikTok, eble la lingvo estos pli kaj pli ligita al filmetoj kaj bildoj, anstatau\u0306 nur skribaj vortoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Vi povas trovi liston de fakartikoloj kaj libroj de Guilherme en la retejo de la Universitato de St Andrews kaj en Academia.Edu."}]