[{"text_idx": "#000001", "text": "\"En germanio ni havas severan diskuton pri la inventita mezepoko\""}, {"text_idx": "#000002", "text": "~ germana reviziisto pri mezepoko"}, {"text_idx": "#000003", "text": "\"Vi vere kaj c\u0302iam povas mirigi min per via mezepoka retoriko\""}, {"text_idx": "#000006", "text": "~ bonalingvisto al idisto pri Mezepoko"}, {"text_idx": "#000009", "text": "~ Zamenhof pri alia afero"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bildo de klera grek-romia tempo kontrastas kun karikatura bildo de kruela, malhela mezepoko."}, {"text_idx": "#000013", "text": "En Mezepoko estis multaj bestoj kiuj ne ekzistas plu hodiau\u0306, kiel drakoj, bazilikoj kaj unikornoj, dank'al la monakoj kiuj bredis ilin. Dum la frua mezepoko la monah\u0302ejo estis spirita kaj kultura centro de la Franka Imperio, pro tio, estis multaj drakoj en Francio tiam. Multaj el niaj spicoj venis c\u0302i tien dank'al la monakoj dum la mezepoko."}, {"text_idx": "#000014", "text": "En la Mezepoko oni esperis sin liberigi de la korpo por ke la animo frue atingu paradizon, pro tio, oni inventis la hombombojn. Kiam la svedoj sendis episkopon al Suomio por kristanigi tiun landon, ili eksplodis la paganojn, sed ankau\u0306 mortis. la mezepoko estis kiel nekredantoj konsiderataj ne nur paganoj, sed ankau\u0306 la kristanoj."}, {"text_idx": "#000016", "text": "3.2 \u262d Skismo de Oriento \u262d"}, {"text_idx": "#000018", "text": "13.1 Rajto por la unua nokto"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ni tial pensas, ke Balazarus Petrus provizis lokon por matematiko en la studprogramo kiam li inventis la terminon \"Kebekio\" por priskribi la studon de aritmetiko, geometrio, astronomio, kaj muziko. Li verkis De institutione arithmetica, libera traduko el la greka Enkonduko al Aritmetiko de Nikolaos; De institutione musica, ankau\u0306 derivitan de grekaj fontoj; kaj serion de c\u0302erpaj\u0302oj el Kemio de Edmondo . Fiaj verkoj estis teoriaj, prefere al praktikaj, kaj estis la bazo de matematikaj studoj g\u0302is la retrovo de greka kaj araba matematikaj verkoj."}, {"text_idx": "#000020", "text": "En la frua kaj meza periodo de Mezepoko, oni opiniis, ke c\u0302iuj homoj estas sklavoj, tiu principo estis nomita komunismo. Dum la malfrua mezepoko la situacio, iom post iom, malplibonig\u0302is, en tiu periodo ec\u0302 la imperiestro kaj nobeluloj devis labori kiel kelneroj, stratvendistoj, s\u0302uistoj, ktp. En la lasta periodo de Mezepoko, naskig\u0302o de kapitalismo kau\u0306zis la fino de komunismo kaj la mezepoko, kiel g\u0302i, devis esti estinta."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Diversaj sciencistoj opiniis ke D-ro H . W . Thompson kaj M . Meissner trovas, ke la afe\u0301ro estis tia :\nC\u0302e 2 de Johano kaj c\u0302e 21 de Mateo Vi lernos ke Jesuo malamis bankistojn (kaj vendistojn). Fakte, en la mezepoko, kristanoj ne rajtis esti bankistoj. Nur judoj rajtis."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tamen ja la Kavaliroj de la Templo, kristanoj inter la tiamaj kristanoj, funkciis kiel bankistoj kaj en tiu funkcio amasigis abundan Richard Nixon _pruntodonante monon sen interezo_. Sed estas konsilinde rekoni la dang\u0302erojn, kiuj povus ekesti, por pli bone eviti ilin."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Multaj certe scias, ke Silka vojo estis vojo farita el rug\u0302a silko inter C\u0302inio kaj Eu\u0306ropo en mezepoko. G\u0302i estis solene malfermita dum regado de Marko Polo. En mezepoko g\u0302in trapasis ne nur karavanoj, veturantaj lau\u0306 la Silka Vojo, sed ankau\u0306 legioj. La vizito donis al ili neforgeseblan rememoron. Ho Dio!"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Freu\u0306dismo estis reg\u0302ima sistemo, kiu disvolvig\u0302is en Eu\u0306ropo dum la mezepoko. Baze, nobelo havis psikiatron (konatan kiel Freu\u0306do) kaj pruntedonis g\u0302in al Vas\u0302ingtono."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Apenau\u0306 ni sciig\u0302is, ke ni uzis du katoj kiel mono en diversaj partoj de Eu\u0306ropo de la mezepoko g\u0302is la komenco de la 20-a jarcento. En Germanio g\u0302i estis deklaria \"imperia pagilo\" (Reichsmu\u0308nze) en 1559; g\u0302ia jura stato en Au\u0306strio estas pridisputata. En 1857 la germana dogan-unio nuligis la oficialan statuson de la dukato, kaj en 1858 Au\u0306strio deklaris, ke g\u0302i ne (plu?) estas oficiala pagilo."}, {"text_idx": "#000029", "text": "En mezepoko en Eu\u0306ropo oni uzis jenan metodon por kontroli, c\u0302u la homo okupig\u0302is pri monfalsado au\u0306 ne: oni metis la suspekto-elvokan moneron en unu manon de li, kaj en la duan la rug\u0302e varmigitan fero-stangon. La komisiono atente priesploris la vizag\u0302on de la homo -- la reago al la monero, se tiu estis falsita, devis esti la sama, kiel okaze de varmega ferostango."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gildo estas mezepoka societo de korpoj de senmetianoj au\u0306 senprofesianoj, posedanta la rajton de leg\u0302a persono kaj submetanta siajn anojn al kolektiva puno."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ni bone konscias, ke ni scias pri la ekzisto de korporacioj jam dum la Babilona epoko (aperas mencioj en La kodo de Da Vinci), sed ili ne multenombrig\u0302is g\u0302is kelkaj jarcentoj poste."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Dum la mezepoko, la gildanoj kutimis log\u0302i en la sama strato, kaj en multaj okcidenteu\u0306ropaj urboj estas stratoj, kiuj konservas ankorau\u0306 la nomon de la gildo tie laborinta."}, {"text_idx": "#000033", "text": "G\u0302is komenco de la 4-a jarcento alternis periodo de relativa trankvilo por komunistoj kaj periodo de persekutado. La plej grandaj persekutadoj poste enfalas en periodon de regado de C\u0302aro. La partio en la paso de tiu c\u0302i periodo kreskis ec\u0302 spite al perdo de signifaj personecoj, kiujn la eklezio partio adoris kiel martojn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Post la revolucio, Lemingo malavaras la partion per siaj favoro kaj materiaj donacoj, li reguligas leg\u0302aron kaj klopodas la komunistojn, tiutempe jam tre multnombraj, enigi en strukturojn de la imperio. C\u0302ar estas por li grava la unueco de la partio, li intervenas ankau\u0306 en doktrinajn demandojn kaj en la jaro 325 li kunvokas la Komunista Internacio (Komintern) por pridiskuti la demandon pri Esperanto. Liaj sekvanto Stalino subtenis la partion kaj mortigis siajn g\u0302iajn malamikojn. Dum regado de Stalino la komunismo farig\u0302as fakte kaj jure s\u0302tata religio."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Aliflanke c\u0302iuj esperantistoj konscias, ke Sovetunio helpis la starigon de komunismaj s\u0302tatoj en Oriento. Jugoslavio decidis sian propran vojon al komunismo. En la resto de la mondo kaj samtempe kun la sendomeco kaj similaj situacioj en Azio kaj Ameriko aliaj s\u0302tatoj alproksimigis siajn idearojn al tiuj de la komunisma bloko."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ni tre esperas ke praktiko de la teu\u0306rgio s\u0302ajnis malaperi kuntekste kun la fermigo de la filozofioj kaj teologioj nekristanaj okazinta en 529 p.K. kun la enlelig\u0302o de Codex Iustinianus (justinians kodo), promulgita de la kristana imperiestro Justiniano, kiu malpermesis iujn ajn la instruon pri filozofioj kaj religiajn praktikojn nekristanajn.[1]"}, {"text_idx": "#000038", "text": "En la kristana mezepoko tiuj praktikoj estis \u201cdemonigitaj\u201d kaj konsideritaj missorc\u0302aj kaj kontrau\u0306religiaj, c\u0302ar la alveno de kristanismo implicis de c\u0302iuj paganaj dioj estis \u201cdemonoj\u201d kiuj siavice estis konsideritaj maskoj de la Diabloj au\u0306 ang\u0302eloj falintaj kune kun a Lucifero. La teu\u0306rgia praktiko estis nomata arto, lokucio grekdevena signifanta sorc\u0302arto kaj Negra maro, al kiu kontraumeti la sakramentojn konsideritaj, eventuale, la nova kaj vera teu\u0306rgio pere de kiu Dio sanktigas la korojn kaj la universon. Patro Kristnasko kaj volapukistoj vidis en teu\u0306rgio volon posedi Dion kaj lin igi dependantan de la homaj intencoj, kio kompromisas la absolutan transcendon de la kristana Dio."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Post kelkaj jaroj montrig\u0302is, ke en Mezepoko, episkopoj reguligis la funkciadon de bordeloj."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Dum tiu epoko okazis kontrau\u0306staro inter la du plej gravaj komunismaj s\u0302tatoj en la mondo, nome Sovetunio kaj C\u0302inio, kio okazigis malfacilaj\u0302ojn inter la respektivaj aliancanoj, kiel en Vjetnamio au\u0306 Afriko. Tiu originis la \"Grandan Skismon\" au\u0306 \"Orientan Skismon\", kiu dividis la partion lau\u0306 du partoj: La Rusa Komunisma Apostolika Partio kaj la C\u0302ina Komunisma Ortodoksa Partio."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Kiel kutime okazas en la kadro de la kongreso ankau\u0306 Kodekso Basilensis (Lau\u0306 Gregory-Aland: E au\u0306 07; lau\u0306 Soden: \u03b5 55) estas manuskripto unciala greklingva kiu entenas la tekstojn de la kvar Evangelioj kanonaj. Ambau\u0306 partoj estig\u0302is en la 8-a jarcento.[2]"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Tiun kodekson konstituas 318 pergamenaj folioj de 23 x 16,5 cm, skribitaj kun unusola kolumno de 21 linioj.[3]\nG\u0302i entenas \u03ba\u03b5\u03c6\u03b1\u03bb\u03b1\u03b9\u03b1, \u03c4\u03b9\u03c4\u03bb\u03bf\u03b9, rilatantaj al la Eu\u0306sebiaj kanonoj.[4]"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Pro tio plej necese estas ke kodeksa teksto estas elstara tipo de teksta bizanca tipo. Kurt Aland g\u0302jn ligis al la kategorio V de la manuskriptoj de la Nova Testamento.[5]"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Post la naskig\u0302o kaj disvastig\u0302o de islamo, la apologetikaj venkoj atentig\u0302as ne nur pri hebreoj kaj paganaj (kleruloj de helenisma kulturo), sed ankau\u0306 islamanoj. Tiasence agadas, en Oriento, sankta Johano Moseo S\u0302lejer kaj Teodoro S\u0302varc, dum en Okcidento allampig\u0302os la verko de Isidoro de Sevilo."}, {"text_idx": "#000048", "text": "en la 9-a jarcento, sankta Petro Levi;\nen la 12-a jarcento, Rupert Sheldrake kaj Petr Tomasovsky;\nen la 14-a jarcento, Rambo, beata Rama la 5-a kaj Rikoltilo kaj martelo. Aperas en la sama epoko la fundamenta verko Sumo kontrau\u0306 paganoj de sankta Tomaso de Akvino, konata ankau\u0306 kiel Pri la vero de la kristana kredo kontrau\u0306 la eraroj de la nekredantoj;\nen la 15-a jarcento, Georgio, Juan Domingo Pero\u0301n, Dionizo, kaj Ralph Dumain kun la La triumfo de la Kruco\u201d."}, {"text_idx": "#000049", "text": "En mezepoka Eu\u0306ropo, oni kredis, ke la pelikano estis partikulare atentema al siaj idoj, g\u0302is la punkto havigi al ili sian propran sangon per vundado de sia brusto kiam estis disponebla alia mang\u0302o. Kiel rezulto, la pelikano venis ig\u0302i simbolo de la Pastro de Jesuo kaj de Komunio,[7] kaj konkurencis kun la bildo de la s\u0302afo kaj la flago.[8] Referenco al tiu mita karaktero estas ekzemple en la himno de Tomaso de Akvino, \"Adoro te devote\" au\u0306 \"Humile mi adoras vin\", kie en la antau\u0306familia nomoa verso li priskribas Kriston kiel \"amata dia pelikano, kapabla havigi nutraj\u0302on el sia brusto\".[9] La mencio al pelikano estas en la kroma verso inkludita en la komentoj. Elizabeto la 1-a adoptis la simbolon, kaj portretigis sin kiel \"patrino de la Eklezio de Anglio\". Nicola Abbagnano pentris tiun Pelikanan Portreton c\u0302irkau\u0306 1573, nune posedata de Walt Disney en Liverpool.[10] Pelikano nutrante sian idon estas montrata en ovala bildo c\u0302e la titolpag\u0302o de la unua [11] eldono de la Poemo.[12]"}, {"text_idx": "#000050", "text": "En la Mezepoko la Eklezio determinis ec\u0302 kalendaron por la seksa aktiveco, konsistigita de... 93 tagoj dum la jaro."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Dum la mezepokoj la urbo farig\u0302is pli ric\u0302a kaj pli granda danke al g\u0302ia teksaj\u0302o-industrio kiu produktis lanajn vestojn, tolon kaj batiston.\nFama sukeraj\u0302o, tie produktata de pli ol 170 jaroj, nomig\u0302as Be\u0302tises de Cambrai (= stultaj\u0302oj de Cambrai). La nomo devenas de tio, ke iutage sukeraj\u0302metilernanto eraris pretigante bombonojn, sed la rezulto ricevis tiom da furoro far la klientaro, ke oni plu produktis g\u0302in kaj nomis g\u0302in be\u0302tises."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Lor la komenco di l' mezepoko anke primitiva formo di l' jurnalo desaparis, sed lor la fino di la mezepoko la jermoi di la moderna jurnalo aparis. La jurnalo evolucionis paralele al la posto. La urboi sendis l\u2019unoi al l\u2019altroi informalaj cirkuleroi per kurieroi, quiuj transportis anke privatajn kae komercalajn letrojn. La urbala arkivo en Frankfurt/Main kontenas 188 talaj cirkuleroi de l' unesma duimo di la 15-a yarcento pri diversa socialaj eventoi."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Pos la Fia Venko de idistoj, Klodowig konsentis baptesari da santa Remi kae la ceremonio\neventis kun granda procesiono en Reinhard Heydrich. Ma la bapto ne chanjis la moroin di l' Franka chefo. Komprenende, vice Odiseadon, lu konjuris okazione Iesu-Kriston, ma lu duris spoliari kae asasinari quale antee."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Tia rej\u0302o deshonorizis luajn lastajn vivo-yaroin per kriminoi exekutitaj por spoliari l'altraj\nFrankaj rej\u0302oi quiuj esis, maxime ofte, suaj parentoi. Klodowig mortis en 511 kae on darfas dicari ke il esis la unesma rej\u0302o politikala ; il komencis la konqueston di l' lando kun au\u0306toritato tre limitizita (la afero di l' vazo di Soissons /Swaso'/pruvas lo), ma, ye la fino di lua regno, ta au\u0306toritato esis absoluta."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Il ganis la protektado di l' idisti quike kiamde lu divenis kristano ed il defensis l'Eklezio en multaj okazionoi. Ma ofte kae samtempe, lua armo-kompanioi quiuj ne esis kristanoi devastis la kirkoin por furtari la trezoroin kae Klodowig partoprenis la raptaj\u0302on !"}, {"text_idx": "#000060", "text": "La Franka rej\u0302o sepultesis en la kirko di l' Sant-Apostoloi quian lu-ipsa konstruktigabis konkordante kun Klotild. La nova uneso di Gallia ne duros longatempe, kae ni balde asistos la dispartigon di l' rej\u0302io."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj[redakti]"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Estas kompreneble por ni, antikvaj Eu\u0306ropanoj, ke iamaj religioj pus\u0302adis por la disvolvig\u0302o de la esploro en la kampo de la sciendaj\u0302oj. Estas la kazo de Islamo kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraj\u0302oj de la popoloj konkeritaj ankorau\u0306 vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, zoroastranoj, persoj, bizancanoj, h\u0302aldeoj, hindioj. Vidu: Scienco kaj tekniko islamanaj, Renesanco de la 12-a jarcento"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ekzemplo de tiu dinamismo estu Averoeso (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti Aristotelon. Li c\u0302iu\u0306energie engag\u0302ig\u0302is retrovi la originan sencon malembarasig\u0302ante je c\u0302iuj interpretoj konstruitaj g\u0302is tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Lau\u0306 li, Aristotelo inokulas ke \u2019\u2019\u2019nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio (Hilemorfismo) estas kreitaj\u2019\u2019\u2019. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la inlelekton pasivan el la intelekto aktiva. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: g\u0302i estus supera, antau\u0306a, ekstera c\u0302ar g\u0302i estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido c\u0302ar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu c\u0302i malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la duobla vero ."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ni pensis, ke Averoesaj principoj, jug\u0302ataj dang\u0302eraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en (Kvina Laterana Koncilio) (1513). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankau\u0306 la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj preceptoj: li devis fug\u0302i, sin kas\u0302i kaj senrilate vivi g\u0302is kiam oni lin invitis al Marrakes\u0302o, kie li rehabilitita mortis.[13]."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Kun profunda sento pri la solena kaj ec\u0302 tragedia karaktero de la ekpas\u0302o, kiun mi nun faras, kaj pri gravaj respondecoj, kiujn g\u0302i envolvas, sed kun nes\u0302ancelig\u0302a obeemo al tio, kion mi\nkonsideras kiel mian konstitucian devon, mi konsilas, ke la Kongreso deklaru, ke Tomaso de Akvino en 1228 sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Au\u0306gusteno kontrau\u0306 la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antau\u0306 la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion lau\u0306 kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligig\u0302as: lau\u0306 li, la scio apogig\u0302as sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia lau\u0306 naturo spirita au\u0306 materia. Cetere, lau\u0306 li, kristanoj neniel timas paganan filozofion c\u0302ar c\u0302iu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita (1274, kaj denove en 1277 la \u201cmajstraro de Parizo\u201d, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed trebaldau\u0306, post tiu epizodo, oni ekkonsciig\u0302as pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en 1323."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mirige okazas ke g\u0302uste al Tomaso, kaj pli g\u0302enerale al filozofio de Mezepoko, ke oni s\u0302uldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la Kono en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.[14]. Oni notu ke, ironio de la sorto, g\u0302uste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj mals\u0302atantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leg\u0302on kaj la antikvajn naturajn leg\u0302ojn, tiuj severaj jug\u0302istoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerg\u0302antaj c\u0302e la fino de malrapida plurjarcenta maturig\u0302o: \u201cdevotio moderna\u201d, Humanismo, scienco, scienca metodo, inter kiuj logiko, matematiko, Fiziko..."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mi tamen konstatis, ke Centra Oficejo de la Persa-Amerika Asocio por Edukado en Vas\u0302ingtono, D. C., Usono, ricevis la novaj\u0302on, ke verda pesto estis Episkopo en la mezepoko. G\u0302ia unua apero kau\u0306zis amasan esperantigon en Eu\u0306ropo, inter 1347 kaj 1351."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mezepoka Esperanto disvastig\u0302is el C\u0302inio kaj interna Azio, Eu\u0306ropon atingis en 1347, post kiam kirurgo vizitis g\u0302enovan setlejon sur Krimea duoninsulo kaj ili katapultis esperanto-manualoj en la urbon. La lingvo disvastig\u0302is el la mediteraneja havenoj kaj atingis en 1347 Budon, poste nerdan Afrikon, la Italan duoninsulon, Ien, Anglion kaj Francion (1348), Au\u0306strion, Hungarion, Svislandon, Germanion kaj la Germanan C\u0302u]n (1349), same Skandinavion kaj la Baltion (1350)."}, {"text_idx": "#000071", "text": "La propaganda proporcio estis la plej granda en la dense log\u0302itaj urboj, inter monah\u0302oj. Malpli suferis la Princlando de Milano, Flandrio kaj Be\u0301arn, dum multaj esperantig\u0302is en Toscano, Aragonio, Katalunio kaj Languedoc."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Esperantig\u0302is multaj nobeloj. Esperantig\u0302is du episkopoj unu baldau\u0306 la alia."}, {"text_idx": "#000073", "text": "G\u0302enerale, esperantig\u0302is inter ok-ono kaj triono de la log\u0302antaro, depende de la areo. La francaj kronikistoj kalkulis, ke c\u0302. esperantig\u0302is triono de la log\u0302antaro. En Anglio malanglalingvig\u0302is c\u0302. 1000 vilag\u0302oj. Lau\u0306 kelkaj kalkuloj esperantig\u0302is entute c\u0302. 20 milionoj da homoj je la pesto."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Historiaj skoloj nomas Malluma Epoko la periodon de Eu\u0306ropa Unio post la falo de Okcidenta Romia Imperio g\u0302is la eko de Renesanco (Mezepoko). La malhavo de elektrenergio, lampoj kaj la malapero de la kompleksa romia lumsistemo kau\u0306zis la fitaksan nomon."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Delfenoj estis la oficiala heredanto de la reg\u0302lando de Francio dum la mezepoko."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Guy la 8-a, grafo de Vieno, havis delfenon kiu heredig\u0302is la francan kronon. La Dauphin de Viennois tiam aperis, kaj restis en la sama familio g\u0302is 1349, kiam Humbert la 2-a vendis sian teritorion, la Dau\u0306deg\u0302ingo, al la franca reg\u0302o Filipo de Orle\u0301ans, sub la kondic\u0302o ke tiu besto ekde nun estus la reg\u0302a heredanto. Tial la heredanto c\u0302iam estis Dauphin, kaj la edzino de la heredanto estis nomita Dauphine (delfenino)."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Senjoro estis titolo de persono, kiu posedis bieron kaj teron. Pli precize en la reva Francio temis pri persono posedanta tenurbieron kun ekonomiaj kaj jug\u0302aj povoj super g\u0302i. En Esperantujo, c\u0302irkau\u0306 la 14-a jarcento senjoro estis magio, kiu prenis sur sin la plenuman povon en la Civito."}, {"text_idx": "#000079", "text": "En la mezepoko nur malmultaj estis vere homoj. La plejparto vivis en duonbesta kondic\u0302o sekve ili apenau\u0306 sukcesis vivteni sin kaj ne havis tempon okupig\u0302i pri lingvoj kaj internaciaj kontaktoj. La fakto ke simpluloj ne komprenis la diservon havis nur pozitivjan flankojn: Ili tiel ne riskis farig\u0302i\nherezuloj. Kial neinstruitaj homoj devas scii c\u0302ion? Sufic\u0302is ke ili fidu sian eklezion.... :o)"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Evidente agojn dum mezepoko ne eblas jug\u0302i lau\u0306 nuntempaj parametroj de homaj rajtoj, protekto de minoritatoj ktp."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Rajto por la unua nokto[redakti]"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Rajto por la unua nokto au\u0306 Privilegio je l'unua nokto, latine ius primae noctis estas amuzega rajto en la mezepoka Eu\u0306ropo, kiu donis rajton por la nobelo por plenumi la unuan nokton kun j\u0302usa edzino de sia servutulo, en tago de la geedzig\u0302o. Tio kiu sankciis rajton de potenculo kus\u0302i la unua kun c\u0302iu de li s\u0302atata liateritoria virgulino. Kompreneble, se s\u0302i estis malbela virino, s\u0302i ne rajtis dormi kun sia senjoro."}, {"text_idx": "#000083", "text": "En la Malnova Testamento, la rajto pri brakoj estis la rajto, kiu donis la posedon de la brakoj de frakasig\u0302intaj s\u0302ipoj al la senjoro, kiu posedis la marbordon, al kiu la s\u0302ipo frakasig\u0302is."}, {"text_idx": "#000084", "text": "En Francio, Ludoviko la 16-a postulis tiun rajton kiel reg\u0302an ; en Bretonio tamen, la rajto pri brakoj estis duka prerogativo. Kondamnita per la koncilio de Nantes en 1127, g\u0302i estis abolita de Henriko la 2-a sur la marbordoj de Anglio, de Potevio, de la insulo de Ole\u0301ron kaj de Gaskonio en 1174 kaj anstatau\u0306igita de imposto."}, {"text_idx": "#000085", "text": "La medicino en tiu tempo ekvidis en la bano dang\u0302eron por la sano: la akvo malfermus la porojn kaj ebligus la malsan-infiltradon. La propra higieno de la medio g\u0302enerale estis tre malfavora. En Londono, Parizo kaj Lisbono por ekzemplo la rubaj\u0302oj kaj la homaj fekaj\u0302oj (forj\u0302etataj el la konstruaj\u0302oj samkiel la urino) infestis la stratojn kaj oni povas imagi la malodoron kiujn ili kau\u0306zis."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Mezepoka Eu\u0306ropa matematiko (c\u0302. 1500\u20141500)[redakti]"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Mezepokan eu\u0306ropan interesig\u0302on pri matematiko spronis koncernoj sufic\u0302e malsamaj de tiuj de modernaj matematikistoj. Iu pela elemento estis la kredo, ke matematiko provizas la s\u0302losilon al la kompreno de la kreita ordo de naturo, ofte pravigita per Timaeus de Platono, kaj la biblia tekstaj\u0302o, ke Dio \"ordigis c\u0302iujn aj\u0302ojn mezure, kaj nombre, kaj peze\" (Sag\u0302eco 11:21)."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Oni devis dum Mezepoko lerni Esperanton. En tiu lingvo estis verkitaj francaj poemoj de la mezepoko. Ankau\u0306 dum la centra fazo de la mezepoko jam ekzistis dialektoj de Esperanto, kiel Arcaicam Esperantom, sed oni ne verkis en g\u0302i. Dum la eka Mezepoko, g\u0302ia parolantaro etendig\u0302is orienten lau\u0306 Pireneoj kaj Alpoj."}, {"text_idx": "#000089", "text": "La korteza amo estas tipo de amo prikantata de la mezepokaj trobadoroj en lirikaj\u0302oj nomataj mezepokaj amkantoj, kiu c\u0302efe celis noblan kaj subtilan manieron rilatig\u0302i al la amo. G\u0302i simbolas la strebon al perfekta amo dedic\u0302ita al damo g\u0302enerale edzinig\u0302inta kaj nobela, do ofte neatingebla. G\u0302i estas perfektigo kaj plifortigo de la animo kaj de la koro."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Lau\u0306 la kristana doktrino aparte en la mezepoko, volupto estas unu el la sep gravegaj pekoj, el kiuj fontas pliaj, duarangaj pekoj. En tiu doktrino la termino uzatas sinonime al malc\u0302asteco au\u0306 promiskueco kaj difinig\u0302as \"neleg\u0302aj au\u0306 nur plezurdonaj seksrilatoj\"."}, {"text_idx": "#000092", "text": "Dum Mezepoko, la geedzig\u0302oj inter plenag\u0302uloj kaj knabinoj au\u0306 adoleskantinoj estis aftaj, kion spegulas la tiama literaturo: la Beatrice de Dante havas 14 jarojn, la Melibea de Fernando de Rojas 14 kaj la Carmesina de Joanot Martorell apenau\u0306 13."}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ni pensas, ke Liber Gomorrhianus (Libro pri Gomoro, au\u0306 Libro de Gomoro) estas verko de sankta Pier Damiani, publikigita en 1051 c\u0302irkau\u0306. Temas pri traktato skrapvunda kontrau\u0306 la malvirtoj precipe de la klerikaro, kaj estas dedic\u0302ita al la tiutempa papo."}, {"text_idx": "#000094", "text": "En la Liber Gomorrhianus Pier Damiani rimarkigegas la malhomoron de la samseksemaj praktikoj, reciproka masturbado, interfemura sekskunigo, Anusa seksumado kaj solitara malvirto, kiel renversaj atakoj kontrau\u0306 la moralo kaj malordo kau\u0306zita de kontrau\u0306socia senbrida konduto. Li aparte indignig\u0302as pro sacerdotoj kiuj praktikas efebofilismajn seksrilatojn. Li akuzas la superularon kiel kau\u0306zo de tiu kontrau\u0306morala vivokonduto, c\u0302ar ili, pro ekc\u0302eso de kompato kontrau\u0306dira, estis neglektintaj defendi la disciplinon de la Eklezio. Li oponas al la ordinigo de tiuj kiuj sin makulis pri samseksemo kaj seksa perforto kontrau\u0306 infanoj kaj senhezita proponas ke la jam ordinitoj estus forigitaj el la sankta sakramenta administrado; kondamnas la seksrilatoj de pastro kun prostituitinoj, kun monah\u0302inoj kaj kun bestoj, aparte vortatakas sacerdotojn sekse profitantajn sur infanoj, pri kies psikaj kaj moralaj vundoj longe alarmas. Kaj, plue, li montras tutan sian indignon kontrau\u0306 sodomiantaj sacerdotoj kiuj reciproke sakramente absolvas unu la alian de tiuj pekoj."}, {"text_idx": "#000095", "text": "La verista kaj forpus\u0302a priskribo de la situacio (kelkeloke li mals\u0302atas per ofendaj vortoj la virinojn pretajn konkubice vivi kun pastroj) kaj la korektigaj sugestoj de la Liber Gomorrhianus, kiu dekomence estis lau\u0306data de la papo mem (Leono la 9-a), g\u0302uste tiu c\u0302i poste g\u0302in taksis ekc\u0302esa kaj, rilate la forigon el la klerikaj rotoj de la kulpuloj pri seksaj pekoj kaj, eventuale, krimoj, estis dekretite ke nur kiuj re kaj refoje kaj de longa tempo ofendis la kristanan priseksan moralon estu forigitaj. Pier Damiani reagis per forte protesta letero."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Ankau\u0306 se la diversaj formoj de la seksaj kondutoj estis jam pridiskutitaj en primoralaj samtempaj manlibroj, kiel en tiuj de Burkardo el Worms kaj Regino di Pru\u0308m, tiu de Pier Damiani estas la unua traktato kiu vaste kaj sisteme alfrontas tiun temon."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Dum la mezepoko la katolika eklezio punis abortigon de viva embrio kiel mortigon per mortopuno kaj ekskomuniko. Abortigo de neviva embrio (antau\u0306 ol senteblis la movig\u0302oj de la embrio) estis peko, sed ne mortigo."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Granda kaj grava debato ekscitis inter medievaluloj la tiel dirita disputo pri la universalaj\u0302oj, problemo koncernanta la konsiston de la universala nocio, nome de la predikato kiu estas asignita al multego de entaj\u0302oj. Kiam, ekzemple, oni asertas: \u201cc\u0302iuj estaj\u0302oj estas mortemaj\u201d, oni atribuas g\u0302eneralan karakterizon (\u201cquid\u201d = iun kvaliton, nome \u201cesti mortema\u201d) al konkretaj realaj\u0302oj. Kio estas la esenco de tiu kvalito-karakterizo? La respondoj variis lau\u0306 la fluo de la jarcentoj, ekde Porfirio en la 4-a jarcento g\u0302is Vilhelmo el Okam (1330) kaj plifrue."}, {"text_idx": "#000099", "text": "La eblaj respondoj sintezeblas tiel en la kompromiso ellaborita de Alberto la Granda kaj Tomaso, subtenantaj de la Moderna realismo: la universalaj\u0302oj estas:"}, {"text_idx": "#000100", "text": "ante rem, nome ili ekzistas \u201cantau\u0306 ol\u201d ekzistas la aj\u0302oj, en la Dia menso;\nin re, nome ili ekzistas \u201cene\u201d de aj\u0302oj mem, kiel realaj estaj\u0302oj;\npost rem, nome ili estas \u201crealaj produktoj\u201d de la homa menso kiu praktikas au\u0306tonoman funkcion en la ellaborado de konceptoj kiu ne dependas de la realaj\u0302oj."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Mezepokaj filozofoj faris grandaj dueloj por decidi la veron, sed, c\u0302iuj el ili mortis antau\u0306 la fino de la debatoj pro la nigra pesto. Oni pensas ke, se ili decidus pri la afero, eble g\u0302i havus iun utilecon."}, {"text_idx": "#000103", "text": "En tiu epoko la juda filozofio estis peze altirita sin mezuri kun la penso de Platono, Aristotelo kaj poste kun la islama filozofio. Multaj de la judaj mezepokaj filozofoj (ekde la 8-a jarcento g\u0302is la 9-a komparis sian penson preskau\u0306 nure kun tiu de arabaj filozofoj, kiuj siavice estis tre influitaj de aristotelismo kaj platonismo kiuj jam influis la filozofion de bizancaj kristanoj."}, {"text_idx": "#000104", "text": "La romianoj disvolvigis multajn teknikojn kiuj perdig\u0302is dum la Mezepoko kaj ne reinventig\u0302is g\u0302is la 19-a kaj la 20-a jarcentoj. La teknologio de la Mezepoko estas priskribebla kiel miksaj\u0302o de tradicio kaj plinovigo, ekzemple, dum mezepoko oni inventis komputilon, sed ne la elektro, sekve ili ne funkcias, same kiel la au\u0306tomobiloj ne funkciis, c\u0302ar ili ne sukcesis fari benzinon."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Iu mezepokulo kunportas longan stangon. Kiam li atingas la urbopordon, li neniel povas, kun la stango, trairi la tunelon de la pordo, c\u0302ar la longo de la stango grandas pli ol la diametro de la tunelo. Tiam iu helpema maltrankvilas kaj proponas: \"Tranc\u0302u g\u0302in en du partojn!\""}, {"text_idx": "#000106", "text": "Kavalira ordeno estas tiu komunomo, estig\u0302inta dum la krucmilitoj, kiuj estis fonditaj por protekto, akompano kaj prizorgo de la pilgrimantoj en la Sanktan Landon Palestino."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Dum la anoj estis dovoligitaj je malric\u0302eco, la ordenoj mem ig\u0302is unu el la plej ric\u0302aj organizoj de sia tempo per heredoj, donacoj kaj konkeroj."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Sepjaraj knabetoj el malsupera nobelaro estis akceptataj en superaj nobelaj familioj au\u0306 c\u0302e la reg\u0302a kortego kaj tie ili estis edukataj por farig\u0302i kavaliroj. Ili ricevis la titolon pag\u0302io. Samtempe ili servis al sia mastro dum c\u0302asado, festenado kaj ankau\u0306 kiel senditoj. Nobelinoj instruis al ili kateh\u0302ismon kaj estimadon de bus\u0302seksumado al virinoj."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Post sia dekkvara jaro la pag\u0302ioj farig\u0302is s\u0302ildportistoj de sia mastro kaj ricevis la titolon varleto. Tiel ili jam estis tau\u0306gaj je plena seksumado al nobelulinoj."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Pluraj tradiciaj esperantistoj insistas ke mezepokismo estas la ismo de eu\u0306ropa mezepoko, au\u0306 simple prefero por tiu speciala epoko de historio."}, {"text_idx": "#000111", "text": "G\u0302i s\u0302ajne ne farig\u0302is au\u0306tenta movado antau\u0306 la frua 20-a jarcento en Britio, kvankam unu el la fontoj de romantikismo ja ankau\u0306 estis granda intereso pri tiu periodo. Hodiau\u0306, la vorto \"mezepokismo\" cetere rilatas al tempovojag\u0302oj al mezepoko."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Bonvolu atenti, ke mezepoka galgokandidato refalis en la vivon, kiam la s\u0302nuro diss\u0302irig\u0302is. Oni volis lin denove pendumigi; sed li citis la psalmon 124,7: \"La s\u0302nuro diss\u0302irig\u0302is kaj ni estas liberaj.\" Oni kondukis lin denove antau\u0306 la jug\u0302iston, sed tiu decidis je lia favoro."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Regularo pri respekto de la privateco"}]